Azərbaycan xanlıqlarının yaranması.Daxili siyasət, dövlət qurluşu. Xanlıqların xarici siyasəti. Qacar basqınlarına qarşı qəhrəmanlıq mübarizəsi.

1. Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti Gəncə 2009 Azərbaycan Tarixi fənni üzrə interaktiv Mühazirələr... (Bakalavrlar üçün) Azərbaycan Tarixi fəlsəfə və hüquq kafedrası B.\M.-Abdullayev M.Z

2. Azərbaycan Xanlıqlar dövründə Plan Azərbaycan xanlıqlarının yaranması.Daxili siyasət, d övlət qurluşu. Xanlıqların xarici siyasəti. Qacar basqınlarına qarşı qəhrəmanlıq mübarizəsi .

3. XVIII əsrin ortalarında Azərbaycan xanlıqlarının yaranmasının əsas səbəbləri Feodal pərakəndəliyi İqtisadi əlaqələrin zəifliyi Natural təsərrüfatın üstünlüyü Nadir şahın ölümü və İran zülmündən azad olmaq üçün yaranmış şərait

4. İlk Azərbaycan xanlıqları. XVII əsrin sonları Quba xanlığı Talış xanlığı İrsi hakimlər tərəfindən idarə olunan bu xanlıqlar ölkə adlanırdı.

5. Xanlıqlar qeyri-məhdud hakimiyyətə malik Xan tərəfindən idarə olunurdu. Qanunverici Məhkəmə Icraedici Xanlıqlar Mahallara bölünür Mahal bəyləri tərəfindən idarə olunurdu. Şəhərləri isə kələntər və qalabəyi idarə edirdi . Kəndləri yüzbaşı və kəndxuda

6. Azərbaycan xanlıqlarının xarici siyasəti. Xanlıqların müstəqilliyini və varlığını qorumaq Xarici əlaqələri təmin etmək Azərbaycan xanlıqları əlaqə yaratmağa çalışırdılar İran Rusiya Osmanlı Türkiyəsi Gürcüstanla

7. XVIII əsrin ortalarında Azərbaycan İran əsarətindən xilas olandan sonra kiçik feodal dövlətlər –Xanlıqlar meydana gəldi. Şimalda. Qarabağ, Şəki, Şirvan, Gəncə, Bakı, Naxçıvan, Dərbənd. Cənubda. Təbriz, Urmiya, Ərdəbil, Maku,Xoy, Marağa, Qaradağ.

8. Daha kiçik feodal hökmdarlıqları. Sultanlıqlar Məlikliklər İlisu X açın Dizaq Gülüstan Çarabert Vərəndə Ərəş Qutqaşen Qazax Şəmşəddil

9. Sultanlıqlar və məlikliklər xanlıqlardan asılı idilər. İlisu, Ərəş, Qutqaşen, Şəki xanlığından Qazax, Şəmşəddil Gəncə xanlığından Məlikliklər -Qarabağ xanlığından asılı idilər .

10. Azərbaycan xanlıqları içərsində ən nüfuzlu Xanlıqlar. Şəki 1743-1819 Qarabağ 1748-1822 Quba 1747-1810 Hacı Çələbi- 1743 Ağakişi bəy- 1755 Hüseyin xan-1759 Əbdülqədir- 1780 Məhəmmədhəsən-1784 Səlim xan- 1795 Pənahəlixan 1748-1763 İbrahim Xəlil xan 1759-1806 Hüseyinəli xan 1726-1758 Fətəli xan 1758-1789 Əhməd xan 1789-1791 Şeyx Əli xan 1791-1810

11. Şəki xanlığı (1747-1819) Xanlığın xarici siyasəti Çələbi xan öz hakimiyyətini qonşu xanlıqlara yaymağa çalışır. Bayat savaşı 1748 Qəbələ hökmdarlığını və Ərəş sultanlığını tutmağa müvəffəq olur Gəncə və Qarabağ xanlıqlarını tabe etmək uğrunda uzun zaman mübarizə edir.

12. H.Çələbinin qüdrətinin artmasından narahat olan xanlıqlar. Qarabağ Gəncə İrəvan Naxçıvan Qaradağ

13. Qızılqaya xəyanəti (1752 ci il 21 mart ) Hacı Çələbiyə qarşı yönəlmiş ittifaq (Kartli-Kaxetiya çarı İraklinin təklifi ilə ) Gürcü çarı Teymuraz və oğlu İrakli Qarabağ xanlığı Bu ittifaqa qoşuldular Gəncə -Şahverdi xan Qaradağ – Kazım xan Naxçıvan –Heydərqulu xan İrəvan – Hüseynəli xan Qarabağ – Pənah xanın oğlu İbrahimxəlilxan

14. olan xanlıqlar. Qarabağ xanlığı (1748-1822) İlk mərkəzi Bayat qalası 1748-də tikilib. Xanlığın artmaqda olan qüdrətindən narahat olan xanlıqlar Şirvan və Şəki hakimləri Qarabağın bir sira məliklikləri

15. Hacı Çələbinin və onun müttəfiqləri –Şirvan xanlığı və Qarabağ məliklikləri Bayat savaşı 33 gün mühasirə Uğur qazanmayan H.Çələbi qayıdarkən demişdi ki, ”Pənahəli xan bu vaxtacan bir sikkəsiz gümüş idi, biz gəldik ona sikkə vurduq və qayıtdıq.” M.Adıgözəlbəy “ Qarabağnamələr”. Bu savaşdan sonra Pənah xan yeni qala inşa etdirir. Şahbulaq.(1751).

16. Quba xanlığı (1746-1810) Xanlığın iqamətgahı Xudat qalası, 1735-ci ildən isə Quba şəhəri Əyalət paytaxtı Xanlıqdan asılı olan ərazilər Salyan 1757 Dərbənd 1759 Bakı 1767

17. Bakı xanlığı birləşdikdən sonra Şamaxı xanlığı Plana ğörə Şamaxı xanlığının mərkəzi Şamaxı xanlığı,Şəki və Qarabağ xanlıqlarının və Azərbaycanın cənub torpaqlarının birləşdirilməsində siyasi mərkəz olmalı idi. 1768 -ci ildə Şəki xanlığı üzərində qələbə .Şimal-Şərqi Azərbaycan torpaqlarına birləşdirilməsi: Şamaxı xanlığının Quba xanlığına birləşməsi 1768 ci ildə Cavad xanlığının Quba xanlığınına qatılması, hərbi-strateji əhəmiyyətə malik idi

18. NƏTİCƏDƏ Şimal-şərqi Azərbaycan torpaqları Vahid dövlətdə birləşdirildi . Ara müharibələrinə son qoyuldu . Təsərrüfatın inkişafı üçün əlverişli şərait yaratdı . Quba x anlığının birləşdirmə siyasəti Azərbaycan xanlarını və Dağıstan hakimlərini narahat etdi.

19. Nəticədə 1774 – cü ildə Xudat yaxınlığındakı Gavduşan çölündə müttəfiqlərin birləşmiş qüvvələri arasında qanlı döyüş baş verdi. Fətəli xan Salyana tərəf geri çəkildi Fətəli xanın arvadı Tuti Bikə Dərbəndin müdafiəsinə rəhbərlik etdi. Fətəli xan kömək üçün Rusiyaya müraciət etdi. Rus qoşunlarının köməyi ilə (1775ci ildə) qələbə çaldı.

20. Fətəli xan bu hadisədən sonra Əsas diqqətini Qarabağ xanlığına yönəltdi Qarabağ xanlığı üzərində təşkil edilən yürüşlər heç bir nəticə vermədi. ( 1780-1781) Fətəli xanın Azərbaycanın cənub torpaqlarına yürüşü Rusiya tərəfindən narazılığa səbəb oldu. Rusiya öz sərhədlərinə yaxın regionda güclü dövlətin olmasını istəmirdi. Quba xanlığının güclənməsini istəmirdi.

21. Fətəli xanın bütün Azərbaycan torpaqlarını vahid dövlətdə birləşdirə bilməməsinin əsas səbəbləri: Azərbaycan xanlarının və hakim dairələrin müqaviməti, feodal dağınıqlığı. Xarici müdaxilə (Türkiyə və İran) təhlükəsi İqtisadi əlaqələrin zəifliyi ,natural təsərüffatın hökm sürməsi

22. XVIII əsrin sonunda qonşu dövlətlər Azərbaycanda mərkəzləşdirilmiş dövlətin yaranmasına imkan vermədi. Ağa Məhəmməd xan Qacarın Azərbaycanın şimal torpaqlarına yürüşü. Birinci hücumu 1795-ci ilin yayında Üç istiqamətdə başladı.

23. 100 minlik ordu üç dəstəyə bölünmüşdü . Birinci dəstə: Dağıstana zərbə vurmalı Ikinci dəstə: İrəvan xanlığını tabe etməli . Qacarın özünün başçılıq etdiyi üçüncü dəstə Qarabağı tutub Gürcüstana hücum etməli idi.

24. Ağa Məhəmməd xanın Zaqafqaziyaya hücumu Rusiya hökümətini narahat etdi. Bu yürüş Rusiyanın Qafqazdakı mənafeyinə qarşı çevrilmişdir. Ağa Məhəmməd şah Qacarın Azərbaycana yeni basqını . 1797-ci ilin yazında böyük bir İran ordusu yenidən Qarabağa hücum etdi. Şuşa ələ keçiriləndən az sonra Ağa Məhəmməd Şah öz yaxın adamlarının sui-qəsdi nəticəsində öldürüldü. İşğalçıların Zaqafqaziya xalqlarını əsarətə almaq cəhdləri bu dəfə də boşa çıxdı.

25. XVIII əsrin sonlarında Azərbaycan xanlıqlarının müstəqil yaşaması artıq mümkün deyildi. Azərbaycan xalqı iki yol ayrıcında qalmışdı. Ya İran və Türkiyənin ağır zülmü altına düşməli Ya da iqtisadi və mənəvi cəhətdən daha qabaqcıl Rusiyaya ilhaq edilməli Idi.

26. Azərbaycanın qabaqcıl adamları öz nəzərlərini Rusiyaya dikərək, onun simasında ölkəni xarici təhlükədən xilas edə biləcək yeganə qüvvə görürdülər.

27. XIX yüzilliyin başlanğıcında Azərbaycanın siyasi durumu: XVIII əsrin ikinci yarısında Azərbaycan - feodal xanlıqlar arasında parçalanmışdır. Müstəqil iqtisadi və siyasi həyat yaşayan ayrı-ayrı hökmdarlıqlardan ibarət idi.