حاسب 3 كتاب دليل المعلم مقررات 1436-1437

1. ‫والمراجعة‬‫أليف‬�‫بالت‬‫قام‬
‫المتخ�ص�صين‬‫من‬‫فريق‬
‫اعتماد‬ ‫والتعلـيـم‬ ‫الـتـربـيـة‬ ‫وزارة‬ ‫قـررت‬
‫نـفـقـتـها‬ ‫على‬ ‫وطـبـعه‬ ‫للمعلـم‬ ‫الكـتـاب‬ ‫هــذا‬
‫السعودية‬ ‫العربية‬ ‫المملكة‬
‫7341هـ‬‫ــ‬1436
‫61٠٢م‬ ‫ــ‬٢٠15
‫طبعةجتريبية‬
‫الـثــانــوي‬ ‫الـتعلـيـم‬
)‫الـمـقـــررات‬ ‫(نـظــام‬
‫االختياري‬ ‫البرنـامـج‬
3
‫لمقرر‬ ‫المعلم‬ ‫دليل‬

2. ‫ال�سعودية‬‫العربية‬‫المملكة‬‫ـ‬‫والتعليم‬‫التربية‬‫لوزارة‬‫محفوظة‬‫والن�شر‬‫الطبع‬‫حقوق‬
‫موقع‬‫والتعليم‬‫التربية‬‫وزارة‬
www.moe.gov.sa
‫موقع‬‫للمناهج‬‫العامة‬‫إدارة‬‫ل‬‫ا‬
http//:curriculum.gov.sa
‫بريد‬‫للمناهج‬‫العامـة‬‫إدارة‬‫ل‬‫ا‬
info@curriculum.gov.sa
‫للمناهج‬ ‫العامة‬ ‫باإلدارة‬ ‫احلاسب‬ ‫لقسم‬ ‫اإللكتروني‬ ‫البريد‬
cc@moe.gov.sa
: ‫إيداع‬‫ل‬‫ا‬ ‫رقم‬
: ‫ردمك‬
‫الن�شر‬ ‫أثناء‬� ‫الوطنية‬ ‫فهد‬ ‫امللك‬ ‫مكتبة‬ ‫فهر�سة‬
‫ـم‬‫ي‬‫والتعل‬ ‫ـة‬‫ي‬‫ـرب‬‫ت‬‫ال‬ ‫وزارة‬ ،‫ال�سعودية‬
)‫املقررات‬ ‫(نظام‬ ‫الثانوي‬ ‫التعليم‬ ‫املعلومات‬ ‫وتقنية‬ 3 ‫احلا�سب‬ ‫ملقرر‬ ‫املعلم‬ ‫دليل‬
.‫5341هـ‬ ،‫الريا�ض‬ ‫ـ‬‫ـ‬ ‫والتعليم‬ ‫الرتبية‬ ‫امل�شرتك./وزارة‬ ‫الربنامج‬
‫�سم‬ 29٫7 * 21 ‫812�ص؛‬
: ‫ردمك‬
‫درا�سية‬ ‫كتب‬ - ‫ال�سعودية‬ - ‫الثانوي‬ ‫التعليم‬ -2 ‫درا�سية‬ ‫كتب‬ ‫ـ‬‫ـ‬ ‫احلوا�سيب‬ -1
‫العنوان‬ .‫أ‬� ‫املعلومات‬ ‫تقنية‬ -3
‫ديوي‬
‫5341هـ‬ ‫والتعليم‬ ‫الرتبية‬ ‫وزارة‬

4. 5 ‫ص‬ .. ‫املــقدمــة‬ 1 ‫ـ‬ 1
6 ‫ص‬ .. ‫التعليمية‬ ‫والوحدات‬ ‫العامة‬ ‫األهداف‬ 2 ‫ـ‬ 1
6 ‫ص‬ .. ‫احلصص‬ ‫على‬ ‫التعليمية‬ ‫الوحدات‬ ‫توزيع‬ 3 ‫ـ‬ 1
41‫ص‬..‫وتطبيقاتها‬‫السحابية‬‫الحوسبة‬:‫الثانية‬‫الوحدة‬
42‫ص‬ .. ‫احلصص‬ ‫توزيع‬ ‫ملخص‬ : ً‫ا‬‫أول‬
43‫ص‬ .. )‫الـنـظري‬ ‫(اجلزء‬ ‫للوحدة‬ ‫التخطيط‬ ‫مرشد‬ : ‫ا‬ً‫ي‬‫ثان‬
9‫ص‬..‫الرقمية‬‫والدوائر‬‫البيئة‬:‫األولى‬‫الوحدة‬
10 .. ‫احلصص‬ ‫توزيع‬ ‫ملخص‬ : ً‫ا‬‫أول‬
11‫ص‬ .. )‫الـنـظري‬ ‫(اجلزء‬ ‫للوحدة‬ ‫التخطيط‬ ‫مرشد‬ : ‫ا‬ً‫ي‬‫ثان‬
13‫ص‬ .. )‫النظري‬ ‫(اجلزء‬ ‫التدريس‬ ‫إرشادات‬ : ‫ا‬ً‫ث‬‫ثال‬
14‫ص‬ .. )‫العملي‬ ‫(اجلزء‬ ‫للوحدة‬ ‫التخطيط‬ ‫مرشد‬ : ‫ا‬ً‫ع‬‫راب‬
65‫ص‬.. ‫الرقمية‬‫والمكتبات‬‫والموسوعات‬‫المعلومات‬‫قواعد‬:‫الثالثة‬‫الوحدة‬
67‫ص‬ .. ‫احلصص‬ ‫توزيع‬ ‫ملخص‬ : ً‫ا‬‫أول‬
68‫ص‬ .. )‫الـنـظري‬ ‫(اجلزء‬ ‫للوحدة‬ ‫التخطيط‬ ‫مرشد‬ : ‫ا‬ً‫ي‬‫ثان‬
69‫ص‬ .. )‫العملي‬ ‫(اجلزء‬ ‫للوحدة‬ ‫التخطيط‬ ‫مرشد‬ : ‫ا‬ً‫ث‬‫ثال‬
94 ‫ص‬ .. ‫املنزلية‬ ‫الرقمية‬ ‫املكتبة‬ : ‫األول‬ ‫التدريب‬
95 ‫ص‬ .. ‫ويكيبيديا‬ ‫موسوعة‬ : ‫الثاني‬ ‫التدريب‬
96 ‫ص‬ .. ‫الشاملة‬ ‫املكتبة‬ : ‫الثالث‬ ‫التدريب‬

5. 97‫ص‬.. ‫بالحاسب‬ ‫التصميم‬ : ‫الرابعة‬ ‫الوحدة‬
98‫ص‬ .. ‫احلصص‬ ‫توزيع‬ ‫ملخص‬ : ً‫ا‬‫أول‬
99‫ص‬ .. )‫الـنـظري‬ ‫(اجلزء‬ ‫للوحدة‬ ‫التخطيط‬ ‫مرشد‬ : ‫ا‬ً‫ي‬‫ثان‬
100‫ص‬ .. )‫العملي‬ ‫(اجلزء‬ ‫للوحدة‬ ‫التخطيط‬ ‫مرشد‬ : ‫ا‬ً‫ث‬‫ثال‬
125 ‫ص‬ .. ‫الصور‬ ‫مـع‬ ‫الـتعامل‬ )GIMP( ‫برنامج‬ : ‫األول‬ ‫التدريب‬
126 ‫ص‬ .. )Layers( ‫الطبقات‬ ‫مع‬ ‫التعامل‬ )GIMP( ‫برنامج‬ : ‫الثاني‬ ‫التدريب‬
127 ‫ص‬ .. )Tools( ‫األدوات‬ ‫مع‬ ‫التعامل‬ )GIMP( ‫برنامج‬ : ‫الثالث‬ ‫التدريب‬
128 ‫ص‬ .. )Tools( ‫األدوات‬ ‫مع‬ ‫التعامل‬ )GIMP( ‫برنامج‬ : ‫الرابع‬ ‫التدريب‬
129 ‫ص‬ .. )1( ‫مدرستي‬ ‫هوية‬ )GIMP( ‫برنامج‬ : ‫اخلامس‬ ‫التدريب‬
130 ‫ص‬ .. )2( ‫مدرستي‬ ‫هوية‬ )GIMP( ‫برنامج‬ : ‫السادس‬ ‫التدريب‬
131 ‫ص‬ .. ‫استخدامه‬ ‫على‬ ‫والتعرف‬ ‫الـبرنامج‬ ‫تثبيت‬ : ‫السابع‬ ‫التدريب‬
132 ‫ص‬ .. ‫األول‬ ‫التدريب‬ ‫في‬ ‫التصميم‬ ‫تطوير‬ )Sweet Home 3D( ‫برنامج‬ : ‫الثامن‬ ‫التدريب‬
133 ‫ص‬ .. ‫الثامن‬ ‫التدريب‬ ‫في‬ ‫التصميم‬ ‫تطوير‬ )Sweet Home 3D( ‫برنامج‬ : ‫التاسع‬ ‫التدريب‬
135‫ص‬.. ‫المعلومات‬ ‫نظم‬ : ‫الخامسة‬ ‫الوحدة‬
136‫ص‬ .. ‫احلصص‬ ‫توزيع‬ ‫ملخص‬ : ً‫ا‬‫أول‬
137‫ص‬ .. )‫الـنـظري‬ ‫(اجلزء‬ ‫للوحدة‬ ‫التخطيط‬ ‫مرشد‬ : ‫ا‬ً‫ي‬‫ثان‬
138‫ص‬ .. )‫العملي‬ ‫(اجلزء‬ ‫للوحدة‬ ‫التخطيط‬ ‫مرشد‬ : ‫ا‬ً‫ث‬‫ثال‬
170 ‫ص‬ .. )1( ‫البيع‬ ‫نقاط‬ ‫أنظمة‬ ‫مع‬ ‫التعامل‬ : ‫األول‬ ‫التدريب‬
171 ‫ص‬ .. )2( ‫البيع‬ ‫نقاط‬ ‫أنظمة‬ ‫مع‬ ‫التعامل‬ : ‫الثاني‬ ‫التدريب‬
172 ‫ص‬ .. )1( ‫اإللكتروني‬ ‫التعلم‬ ‫إدارة‬ ‫أنظمة‬ ‫مع‬ ‫التعامل‬ : ‫الثالث‬ ‫التدريب‬
173 ‫ص‬ .. )2( ‫اإللكتروني‬ ‫التعلم‬ ‫إدارة‬ ‫أنظمة‬ ‫مع‬ ‫التعامل‬ : ‫الرابع‬ ‫التدريب‬
174 ‫ص‬ .. )3( ‫اإللكتروني‬ ‫التعلم‬ ‫إدارة‬ ‫أنظمة‬ ‫مع‬ ‫التعامل‬ : ‫اخلامس‬ ‫التدريب‬
175 ‫ص‬ .. )4( ‫اإللكتروني‬ ‫التعلم‬ ‫إدارة‬ ‫أنظمة‬ ‫مع‬ ‫التعامل‬ : ‫السادس‬ ‫التدريب‬
176 ‫ص‬ .. ‫اجلغرافية‬ ‫املعلومات‬ ‫خرائط‬ ‫استخدام‬ : ‫السابع‬ ‫التدريب‬
177 ‫ص‬ .. ‫البشرية‬ ‫املوارد‬ ‫إدارة‬ ‫أنظمة‬ ‫مع‬ ‫التعامل‬ : ‫الثامن‬ ‫التدريب‬
179‫ص‬.. ‫حاسوبية‬‫ودراسات‬‫مشروعات‬:‫السادسة‬‫الوحدة‬
181‫ص‬ .. ‫احلصص‬ ‫توزيع‬ ‫ملخص‬ : ً‫ا‬‫أول‬
182‫ص‬ .. )‫الـنـظري‬ ‫(اجلزء‬ ‫للوحدة‬ ‫التخطيط‬ ‫مرشد‬ : ‫ا‬ً‫ي‬‫ثان‬
183‫ص‬ .. )‫العملي‬ ‫(اجلزء‬ ‫للوحدة‬ ‫التخطيط‬ ‫مرشد‬ : ‫ا‬ً‫ث‬‫ثال‬
212 ‫ص‬ .. ‫التدريب‬ ‫تنفيذ‬ ‫إلجراءات‬ ‫إرشادات‬

6. ‫الذي‬ ‫أمر‬‫ل‬‫ا‬ ‫والكيفي‬ ‫الكمي‬ ‫النمو‬ ‫في‬ ‫م�ستمرة‬ ‫أحجامها‬�‫و‬ ‫أنواعها‬�‫و‬ ‫أ�شكالها‬� ‫بجميع‬ ‫التقنية‬ ‫وتطورات‬ ‫المعلومات‬ ‫ثورة‬ ‫إن‬�
‫توظيف‬ ‫في‬ ‫أمثل‬‫ل‬‫ا‬ ‫الم�ستوى‬ ‫وتحقيق‬ ‫�صورها‬ ‫�شتى‬ ‫في‬ ‫العالمية‬ ‫المناف�سة‬ ‫في‬ ‫للدخول‬ ‫التطور‬ ‫هذا‬ ‫ومواكبة‬ ‫لم�سايرة‬ ‫يدعونا‬
‫تتطور‬‫المجاالت‬‫مختلف‬‫في‬‫وو�سائلها‬‫الحديثة‬‫التقنية‬‫أن‬�‫اليوم‬‫المعلوم‬‫ومن‬.‫والمعرفي‬‫المعلوماتي‬‫المجتمع‬‫ل�صناعة‬‫التقنية‬
‫والتقني‬ ‫العلمي‬ ‫التطور‬ ‫ذلك‬ ‫مواكبة‬ ‫أجل‬� ‫من‬ ‫نوعية‬ ‫تطوير‬ ‫ا�ستراتيجية‬ ‫والتعليم‬ ‫التربية‬ ‫وزارة‬ ‫قاد‬ ‫ما‬ ‫ومت�سارع‬ ‫مذهل‬ ‫ب�شكل‬
.‫والتقنية‬‫الحا�سب‬‫مناهج‬‫تطوير‬‫مجال‬‫في‬‫ال�سيما‬‫المجاالت‬‫�شتى‬‫في‬‫المطرد‬
‫أخذتا‬� ‫قد‬ ‫للم�ستقبل‬ ‫با�ست�شرافهما‬ ‫التعليمية‬ ‫للخدمات‬ ‫تطوير‬ ‫و�شركة‬ ‫والتعليم‬ ‫التربية‬ ‫وزارة‬ ‫إن‬�‫ف‬ ‫المنطلق‬ ‫هذا‬ ‫ومن‬
‫وعلومهما‬‫والتقنية‬‫الحا�سب‬‫مجال‬‫في‬‫�سيما‬‫ال‬‫التربوي‬‫الميدان‬‫في‬‫أنواعها‬�‫و‬‫�صورها‬‫ب�شتى‬‫التقنية‬‫توطين‬‫في‬‫المبادرة‬‫بزمام‬
‫ا�ستيعاب‬ ‫من‬ ‫الن�شء‬ ‫تمكين‬ ‫أهمية‬‫ل‬‫و‬ ،‫وتدري�سها‬ ‫المادة‬ ‫كفاءة‬ ‫من‬ ‫للرفع‬ ‫بها‬ ‫أخذ‬‫ل‬‫ا‬ ‫ينبغي‬ ‫التي‬ ‫الحديثة‬ ‫العالمية‬ ‫والتجديدات‬
‫وطرق‬ ‫وعلومه‬ ‫الحا�سب‬ ‫مجال‬ ‫في‬ ‫الحا�صل‬ ‫العالمي‬ ‫التطور‬ ‫ولمواكبة‬ ‫المتقدمة‬ ‫التقنية‬ ‫العملية‬ ‫والمهارات‬ ‫العلمية‬ ‫الحقائق‬
.‫وتطبيقاتها‬‫المعلومات‬‫تقنية‬‫في‬‫تطور‬‫من‬‫ذلك‬‫ي�صاحب‬‫وما‬‫تدري�سه‬
‫مع‬ ‫ويت�سق‬ ‫يتالءم‬ ‫بما‬ ‫الثانوية‬ ‫بالمرحلة‬ ‫الحا�سب‬ ‫مناهج‬ ‫تطوير‬ ‫على‬ ‫والتقنيين‬ ‫التربويين‬ ‫الخبراء‬ ‫من‬ ‫فريق‬ ‫قام‬ ‫وقد‬
‫ت�صميم‬ ‫مجال‬ ‫في‬ ‫التربوية‬ ‫التوجهات‬ ‫أحدث‬� ‫مراعية‬ ‫وعلومه‬ ‫الحا�سب‬ ‫مجال‬ ‫في‬ ‫التقنية‬ ‫والم�ستجدات‬ ‫العالمية‬ ‫التوجهات‬
:‫آتية‬‫ل‬‫ا‬‫أهداف‬‫ل‬‫ا‬‫لتحقيق‬‫المنهج‬‫وبناء‬‫إعداد‬�‫و‬
.‫الثانوية‬‫المرحلة‬‫عقب‬‫مبا�شرة‬‫العمل‬‫�سوق‬‫دخول‬‫ت�سهل‬‫التي‬‫العملية‬‫والقدرات‬‫بالمهارات‬‫الطالب‬‫أهيل‬�‫ت‬ 1
‫طالب‬ ‫يمكن‬ ‫بما‬ ‫ا‬ًّ‫ي‬‫عالم‬ ‫ال�سائدة‬ ‫والبرمجيات‬ ‫وللنظم‬ ‫المتخ�ص�صة‬ ‫الحا�سب‬ ‫وهند�سة‬ ‫لعلوم‬ ‫المعرفية‬ ‫الجوانب‬ ‫بناء‬ 2
.‫بنجاح‬‫الجامعية‬‫درا�سته‬‫وا�ستكمال‬‫العلمي‬‫التقدم‬‫مواكبة‬‫من‬‫الثانوية‬
‫العلمية‬ ‫للمجاالت‬ ‫والتعليم‬ ‫الم�شاريع‬ ‫وبناء‬ ‫الذاتي‬ ‫التعلم‬ ‫في‬ ‫والمعلومات‬ ‫الحا�سب‬ ‫تقنية‬ ‫لتوظيف‬ ‫مهارات‬ ‫اكت�ساب‬ 3
.‫الثانوية‬‫بالمرحلة‬‫إن�سانية‬‫ل‬‫وا‬
.‫عالمية‬‫قيا�سية‬‫�شهادات‬‫على‬‫للح�صول‬‫قدراته‬‫بناء‬‫للطالب‬‫يتيح‬‫بما‬‫الكافي‬‫والتدريب‬‫المعارف‬‫على‬‫الح�صول‬ 4
‫بالمجتمع‬ ‫التنمية‬ ‫تحقيق‬ ‫في‬ ‫والم�شاركة‬ ‫االجتماعي‬ ‫للتوا�صل‬ ‫المعلومات‬ ‫تقنية‬ ‫ا�ستخدام‬ ‫وقدرات‬ ‫مهارات‬ ‫تعزيز‬ 5
.‫ال�سعودي‬
‫في‬‫مكت�سبة‬‫إنتاجية‬�‫أداة‬�‫ك‬‫الحا�سب‬‫ا�ستخدام‬‫وقدرات‬‫وال�سلوكية‬‫العملية‬‫والمهارات‬‫العلمية‬‫المعارف‬‫وتطوير‬‫تعزيز‬ 6
.‫الثانوية‬‫قبل‬‫التعليمية‬‫المراحل‬
‫الم�شاريع‬ ‫ابتكار‬ ‫خالل‬ ‫من‬ ‫الحا�سب‬ ‫معمل‬ ‫في‬ ‫الطالب‬ ‫م�شاركة‬ ‫تفعيل‬ ‫والمعلمة‬ ‫المعلم‬ ‫على‬ ‫ينبغي‬ ‫إنه‬� ‫القول‬ ‫نافلة‬ ‫ومن‬
‫التقنية‬‫والم�شروعات‬‫العملية‬‫للتدريبات‬ ً‫ا‬‫ق�سم‬‫المطورة‬‫الحا�سب‬‫مناهج‬‫وتحوي‬،‫والتعلم‬‫التعليم‬‫عمليات‬‫في‬‫وتوظيفها‬‫التقنية‬
‫محدودة‬‫تظل‬‫والم�شروعات‬‫التدريبات‬‫وهذه‬،‫عديدة‬‫مجاالت‬‫في‬‫المختلفة‬‫وتطبيقاته‬‫الحا�سب‬‫برمجيات‬‫بع�ض‬‫ا�ستخدام‬‫على‬
‫من‬ ‫المزيد‬ ‫اكت�ساب‬ ‫بنف�سه‬ ‫يحاول‬ ‫أن‬�‫و‬ ،‫بها‬ ‫يكتفي‬ ‫ال‬ ‫أن‬�‫ب‬ ‫الطالب‬ ‫بتوجيه‬ ‫المعلم‬ ‫أخي‬� ‫نن�صحك‬ ‫ولذا‬ ، ‫وتنوعها‬ ‫عددها‬ ‫في‬
‫التقنية‬ ‫هذه‬ ‫على‬ ‫للتدريب‬ ‫ن�شاطه‬ ‫من‬ ً‫ا‬‫وقت‬ ‫يخ�ص�ص‬ ‫أن‬�‫ب‬ ‫وذلك‬ ، ‫الحا�سب‬ ‫جهاز‬ ‫مع‬ ‫التعامل‬ ‫في‬ ‫التقنية‬ ‫والقدرات‬ ‫المهارات‬
‫للمقررات‬ ‫تعليمية‬ ‫كو�سيلة‬ ‫�صورها‬ ‫ب�شتى‬ ‫التقنية‬ ‫تطويع‬ ‫ا‬ ً‫أي�ض‬� ‫يحاول‬ ‫أن‬�‫و‬ ،‫والمعرفي‬ ‫المعلوماتي‬ ‫الع�صر‬ ‫مفتاح‬ ‫اليوم‬ ‫عد‬ُ‫ت‬ ‫التى‬
.‫أخرى‬‫ل‬‫ا‬‫الدرا�سية‬
:‫مـقـدمـة‬1 ‫ـ‬1
،،‫خير‬‫لكل‬‫الموفق‬‫تعالى‬‫واهلل‬

7. :‫التعليمية‬‫والوحدات‬‫العامة‬‫أهداف‬‫ل‬‫ا‬2‫ـ‬1
:‫الح�ص�ص‬‫على‬‫التعليمية‬‫الوحدات‬‫توزيع‬3‫ـ‬1
‫التعليمية‬ ‫الوحدة‬ ‫العام‬ ‫الهدف‬
‫باحلا�سب‬ ‫الت�صميم‬
‫املعلومات‬ ‫نظم‬
‫دخول‬ ‫ت�سهل‬ ‫التي‬ ‫العملية‬ ‫والقدرات‬ ‫باملهارات‬ ‫الطالب‬ ‫أهيل‬�‫ت‬
.‫الثانوية‬ ‫املرحلة‬ ‫عقب‬ ‫مبا�شرة‬ ‫العمل‬ ‫�سوق‬
‫املتقدم‬‫يح�صل‬‫أن‬�‫الغالب‬‫يف‬‫يتطلب‬‫العمل‬‫�سوق‬‫أن‬�‫مالحظة‬‫(مع‬
.)‫معتمدة‬ ‫دبلومات‬ ‫أو‬� ‫تدريبية‬ ‫دورات‬ ‫�شهادات‬ ‫على‬ ‫للعمل‬
‫املعلومات‬ ‫نظم‬
‫حا�سوبية‬ ‫ودرا�سات‬ ‫م�شاريع‬
‫الرقمية‬ ‫والدوائر‬ ‫البيئة‬
‫املتخ�ص�صة‬ ‫احلا�سب‬ ‫وهند�سة‬ ‫لعلوم‬ ‫املعرفية‬ ‫اجلوانب‬ ‫بناء‬
‫الثانوية‬ ‫طالب‬ ‫ميكن‬ ‫مبا‬ ‫عامليا‬ ‫ال�سائدة‬ ‫والربجميات‬ ‫وللنظم‬
.‫بنجاح‬ ‫اجلامعية‬ ‫درا�سته‬ ‫وا�ستكمال‬ ‫العلمي‬ ‫التقدم‬ ‫مواكبة‬ ‫من‬
‫وتطبيقاتها‬ ‫ال�سحابية‬ ‫احلو�سبة‬
‫واملكتبات‬‫واملو�سوعات‬‫املعلومات‬‫قواعد‬
‫الرقمية‬
‫التعلم‬ ‫يف‬ ‫واملعلومات‬ ‫احلا�سب‬ ‫تقنية‬ ‫لتوظيف‬ ‫مهارات‬ ‫اكت�ساب‬
‫إن�سانية‬‫ل‬‫وا‬ ‫العلمية‬ ‫للمجاالت‬ ‫والتعليم‬ ‫امل�شاريع‬ ‫وبناء‬ ‫الذاتي‬
.‫الثانوية‬ ‫باملرحلة‬
‫حا�سوبية‬ ‫ودرا�سات‬ ‫م�شاريع‬
‫املعلومات‬ ‫نظم‬
‫وال�سلوكية‬ ‫العملية‬ ‫واملهارات‬ ‫العلمية‬ ‫املعارف‬ ‫وتطوير‬ ‫تعزيز‬
‫املراحل‬ ‫يف‬ ‫مكت�سبة‬ ‫إنتاجية‬� ‫أداة‬�‫ك‬ ‫احلا�سب‬ ‫ا�ستخدام‬ ‫وقدرات‬
.‫الثانوية‬ ‫املرحلة‬ ‫أثناء‬�‫و‬ ‫قبل‬ ‫التعليمية‬
‫العملي‬ ‫النظري‬ ‫احل�ص�ص‬ ‫عدد‬ ‫التعليمية‬ ‫الوحدة‬
0 6 ‫ح�ص�ص‬ 6 ‫الرقمية‬ ‫والدوائر‬ ‫البيئة‬
0 4 ‫ح�ص�ص‬ 4 ‫وتطبيقاتها‬ ‫ال�سحابية‬ ‫احلو�سبة‬
4 4 ‫ح�ص�ص‬ 8 ‫الرقمية‬ ‫واملكتبات‬ ‫واملو�سوعات‬ ‫املعلومات‬ ‫قواعد‬
16 2 ‫ح�صة‬ 18 ‫باحلا�سب‬ ‫الت�صميم‬
6 6 ‫ح�صة‬ 12 ‫املعلومات‬ ‫نظم‬
8 4 ‫ح�صة‬ 12 ‫حا�سوبية‬ ‫ودرا�سات‬ ‫م�شروعات‬
34 26 60 ‫احل�ص�ص‬ ‫جمموع‬

9. ¤hC’GIóMƒdG
‫ﺍﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫ﻭﺍﻟﺪﻭﺍﺋﺮ‬ ‫ﺍﻟﺒﻴﺌﺔ‬

10. :
±∞
k’hCG¢ü°ü◊G™jRƒJ¢üî∏e
á``````°ü````ë``dG´ƒ```````````°Vƒ```````ª`````dG
¤hC’G.áØ∏àîŸG É¡YGƒfCÉH äÉfÉ«ÑdG ™e Ö°SÉ◊G πeÉ©J h ,äGQÉ°TE’Gh äÉeƒ∏©ŸGh äÉfÉ«ÑdG
á`«`fÉ`ã`dG.É¡æ«H πjƒëàdGh (…ô°ûY â°ùdG – ÊɪãdG - »FÉæãdG - …ô°û©dG ) Ö°SÉë∏d ájOó©dG º¶ædG
á`ã`dÉ`ã`dG.á«Hô©dGh á«ŸÉ©dG õ«eÎdG ᪶fCG
á`©`HGô`dG.á≤«≤◊G ∫hóL h á«°SÉ°SC’G á«≤£æŸG äÉHGƒÑdG : á«≤£æŸG ôFGhódGh º«ª°üàdG
á°ùeÉÿG.á«≤£æŸG IôFGódG ∞FÉXƒd »°VÉjôdG π«ãªàdGh ôFGhódG AÉæH : á«≤£æŸCG ôFGhódGh º«ª°üàdG
á°SOÉ°ùdG.á≤«bódG äÉ÷É©ŸGh ¬JÉ≤«Ñ£Jh ÊÉ«dƒÑdG È÷ÉH ∞jô©àdG
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.......................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
(6) ájô`¶`æ`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y(0) á`«``∏`ª©`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y

11. ±±±±
:
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
É`k«`fÉ`K(…ô``¶`æ`dGAõ`÷G)Ió`Mƒ∏d§«£îàdGó`°Tô`e
á«Áƒ≤JäÉWÉ°ûf Ò``µØJ᫪æJ á«HÓW äÉWÉ°ûf ±Gó```gC’G ´ƒ``°Vƒ``ª`dG á`°ü`◊G
ÜÓ£dG ¬``«``a Ωƒ``≤``j •É``°``û``f
äÉeƒ∏©ªdG º``gCG ¢ü«î∏àH
»a ¢````SQó````dG »```a IOQGƒ````````dG
á°UÉN º``«``gÉ``Ø``e á````WQÉ````N
º¡ª¡a ió``e ¢SÉ«≤d º¡H
øeh .¢``SQó``dG äÉYƒ°Vƒªd
øY ô``jQÉ``≤``J OGó``````YEG ∫Ó````N
º¡eÉ«b ºJ »àdG ᣰûfC’G
á∏Ä°SCG ≈∏Y á``HÉ``LE’É``Hh É¡H
ábÓ©dG äGP Ió``````Mƒ``````dG
.´ƒ°VƒªdÉH
á«aô©ªdGÖfGƒédG᫪æJ
ô```«```µ```Ø```à```dG IQÉ`````````¡`````````e h
∫Ó````Nø`````e»````°````VÉ````jô````dG
øY IOó``©``à``e á∏Ä°SCG ìô``W
áØ∏àîªdG äÉfÉ«ÑdG ´Gƒ``fCG
å«M ø`````e É```¡```Ø```«```æ```°```ü```Jh
á«∏KɪJ hCG ᫪bQ É¡fƒc
É¡eGóîà°SG ä’É````é````eh
ø`````Yh™````ª````à````é````ª````dG»```````a
äÉfÉ«ÑdG ¢``SÉ``«``b äGó````Mh
,É```é```«```L)äÉ```eƒ```∏```©```ª```dGh
áeóîà°ùªdGh ( ... Éé«e
èdÉ©ªdGáYô°S ¢SÉ«b»a
IôcGòdGh øjõîàdG á©°Sh
.Ö°SÉëdGRÉ¡éd
IógÉ°ûªH …Oô````a •É``°``û``f
§FÉ°Sƒ∏däÉ«éeôH𫨰ûJ
áMƒd∫ÓNøe IOó©àªdG
èeÉfôH ƒ````ë````f) º```µ```ë```à```dG
èeÉfôHh ( 䃰üdG πé°ùe
è``````eGô``````Ñ``````dGhí````Ø````°````ü````à````dG
ôaƒàJ »```à```dG Ió```YÉ```°```ù```ª```dG
ƒëf π``«``¨``°``û``à``dG ΩÉ```¶```f ™```e
.(Media Player)
øjƒµàH »``YÉ``ª``L •É``°``û``f
∫ƒNódÉH Ωƒ≤J äÉYƒªée
âfôàfE’ÉH™bGƒªdíØ°üàdGh
á«Jƒ°UäÉ≤«Ñ£JÉ¡Hôaƒàj
èeÉfôH∫ÓNøeá«FôehCG
óYÉ°ùj É```ª```H í``Ø``°``ü``à``ª``dG
πeÉ©Jáaô©e≈∏YÜÓ£dG
§FÉ°SƒdG ™````e Ö```°```SÉ```ë```dG
.âfôàfE’G»aIOó©àªdG
äGóMƒdG ≈``∏``Y ±ô``©``à``dG 1
É¡∏«ãªJhá«FÉæãdGá«fÉ«ÑdG
.Ö°SÉëdGπNGO
πeÉ©J á```«```Ø```«```c ∑GQOEG 2
äÉfÉ«ÑdG ™```e Ö``°``SÉ``ë``dG
.áØ∏àîªdG
äÉfÉ«ÑdG
äÉeƒ∏©ªdGh
,äGQÉ°TE’Gh
πeÉ©Jh
Ö°SÉëdG
äÉfÉ«ÑdG™e
É¡YGƒfCÉH
.áØ∏àîªdG
≈``dhC’G
ÜÉ°ùëdG äGQÉ```¡```e ᫪æJ
∫ÓN ø`````e) π```«```∏```©```à```dGh
¬LƒJIOó©àeá∏Ä°SCGìôW
AGô````LEGá``«``Ø``«``µ``dÖ``dÉ``£``dG
…OóYΩɶfø«HπjƒëàdG
äÓjƒëJ ƒ```ë```f ô`````````NBGh
≈````dEGá``«``FÉ``æ``ã``dGOGó`````````YC’G
»fɪãdGh …ô°û©dG ΩɶædG
…ô````°````û````Y¢```````SOÉ```````°```````ù```````dGh
ø«H ábÓ©dGh .¢ùµ©dÉHh
.(ájOó©dG᪶fC’G√òg
ΩÓaCG IógÉ°ûªH …Oôa •É°ûf
™bƒªcâfôàfE’G™bGƒeøe
øY (Ytube) ܃``«``Jƒ``j
áØ∏àîªdGájOó©dG᪶fC’G
.É¡JÓjƒëJh
ø```jƒ```µ```à```H »``YÉ``ª``L •É``°``û``f
»aíØ°üàdÉHΩƒ≤JäÉYƒªée
™bGƒªdG øY âfôàfE’G áµÑ°T
äÉëØ°U …ƒ````à````ë````J »`````à`````dG
ø«H πjƒëàdG í«àJ á«∏YÉØJ
áØ∏àîªdG ájOó©dG ᪶fC’G
øeáªFÉ≤däÓjƒëJAGôLEGh
.É¡æYôjô≤JOGóYEGhOGóYC’G
≈∏Y Ö``dÉ``£``dG ±ô``©``à``j ¿CG 1
᪶fC’Gh OGó``````YC’G á``Ä``«``H
πeÉ©àj »```à```dG á```jOó```©```dG
.Ö°SÉëdG É¡©e
ø«H Ö```dÉ```£```dG ∫ƒ```ë```j ¿CG 2
᪶fC’Gh »FÉæãdG ΩɶædG
.iôNC’G
º¶ædG
ájOó©dG
Ö°SÉë∏d
πjƒëàdGh
º¶ædGø«H
ájOó©dG
.Ö°SÉë∏d
á«fÉãdG

12. ±≤
:
±≤
á«Áƒ≤JäÉWÉ°ûf Ò``µØJ᫪æJ á«HÓW äÉWÉ°ûf ±Gó```gC’G ´ƒ``°Vƒ``ª`dG á`°ü`◊G
ÜÓ£dG ¬``«``a Ωƒ``≤``j •É``°``û``f
äÉeƒ∏©ªdG º``gCG ¢ü«î∏àH
»a ¢````SQó````dG »```a IOQGƒ````````dG
á°UÉN º``«``gÉ``Ø``e á````WQÉ````N
º¡ª¡a ió``e ¢SÉ«≤d º¡H
øeh.¢SQódG äÉYƒ°Vƒªd
øY ô``jQÉ``≤``J OGó``````YEG ∫Ó````N
º¡eÉ«b ºJ »àdG ᣰûfC’G
á∏Ä°SCG ≈∏Y á``HÉ``LE’É``Hh É¡H
ábÓ©dG äGP Ió``````Mƒ``````dG
.´ƒ°VƒªdÉH
ÜÉ°ùëdG äGQÉ``````¡``````e á```«```ª```æ```J
á∏Ä°SCGìôW∫ÓNøeπ«∏©àdGh
á«Ø«µd ÖdÉ£dG ¬LƒJ IOó©àe
»àdGá«FÉæãdGΩÉbQC’G êGôîà°SG
á«Hô©dG á¨∏dÉH É``kahô``M πãªJ
ájõ«∏éfE’G á¨∏dÉH ÉkahôM hCG
π∏©j á∏Ä°SCGh »µ°SBG Ωɶf ≥ah
≈∏Y Oƒµ«fƒj Ωɶf ¥ƒØJ É¡H
,iô```````NC’Gõ``«``eô``à``dGá```ª```¶```fCG
±hôM õ«eôJ ±ÓàNG ¬LhCGh
á¨∏dÉH áfQÉ≤e á«Hô©dG á¨∏dG
.ájõ«∏éfE’G
IógÉ°ûªH …Oô```a •É°ûf
≈∏Y õ«eôàdG ô«KCÉJ á«Ø«c
±hôëdGh ΩÉ````bQC’G ¢``Vô``Y
∫ÓN ø```e á``°``TÉ``°``û``dG ≈``∏``Y
¢VôY á``ª``FÉ``b íØ°üàªdG
(View : õ````«````eô````J º`````K
.(Encoding
IógÉ°ûªH …Oô```a •É°ûf
á```Ø```∏```à```î```ª```dGäÉ`````Ø`````∏`````ª`````dG
øjõîàd á``eó``î``à``°``ù``ª``dG
ƒëf Qƒ``°``ü``dG hG äGƒ```°```UC’G
ΩÓ````````aC’G hCG (JPEG)
MPEG, MOV) đf
MP4, AVI, WMV,
.(FLV
≈∏Y ±ô```©```à```j ¿CG 1
õ«eôàdG á```ª```¶```fCG
.᫪dɩdG
ÖdÉ£dG ∑Qó```j ¿CG 2
π«ãªJ ¢``ü``FÉ``°``ü``N
á«Hô©dG ±hô```ë```dG
á`````ª`````¶`````fCGº````````````````gCGh
á«Hô©dG õ``«``eô``à``dG
»a á``eó``î``à``°``ù``ª``dG
.Ö°SÉëdG
õ«eôàdG᪶fCG
᫪dɩdG
.á«Hô©dGh
áãdÉãdG
»°VÉjôdGô«µØàdGäGQÉ¡e᫪æJ
AÉæH ∫Ó`````N ø````e »```≤```£```æ```ª```dGh
øe Oó```©```d á``≤``«``≤``ë``dG ∫hGó```````L
Üô°Vh ,á``«``≤``£``æ``ª``dG ô````FGhó````dG
øe á«≤£æªdG äÉbÓ©∏d á∏ãeCG
ºgÉ°ùJ »```à```dGh IÉ```«```ë```dG ™`````bGh
ÖdÉ£∏d º¶æe ô«µØJ AÉæH »a
ø«H§HôdG√ójƒ©J≈∏YóYÉ°ùJh
(AND h) áHGƒH kÓãe QɵaC’G
•ô°ûdGOƒLh»aô¶ædG πKɪJ
…òdGh AÉ``¡``≤``Ø``dG ó``æ``Y »``Yô``°``û``dG
•hô°ûªdG ΩóY ¬eóY øe Ωõ∏j
’h Ωó```Y √Oƒ````Lh ø``e Ωõ``∏``j ’h
É¡fEÉa IQÉ``¡``£``dÉ``c .¬``JGò``d Oƒ```Lh
GPEÉ````aIÓ```°```ü```dGá``ë``°``ü``d•ô```°```T
’h ,á``ë``°``ü``dG â``eó``Y , â``eó``Y
áë°U IQÉ¡£dG Oƒ``Lh øe Ωõ∏j
OƒLƒdÉ¡àë°UΩóY’hIÓ°üdG
√ò¡a . iô```NCG ¿É```cQCGh •hô``°``T
¿CGå«Møe∂dPπKɪJáHGƒÑdG
¬æe Ωõ∏j äÓNóªdG óMCG ΩóY
êôîªdG óæY è``JÉ``f Oƒ```Lh Ωó``Y
Üô°†H ¢``SQó``ª``dG ΩÉ«≤H Gò``µ``gh
º«gÉتdG √ò``g áfQÉ≤ªd á∏ãeCG
Ωƒ∏©dG »``a ÉgôFɶæH ᫪∏©dG
.á«fÉ°ùfE’Ghá«Yô°ûdG
IógÉ°ûªH …Oô``a •É°ûf
™`````bGƒ`````eø````````eΩÓ```````````````aCG
܃«Jƒj™bƒªcâfôàfE’G
äÉHGƒÑdG øY (Ytube)
(Logic á```«```≤```£```æ```ª```dG
.É¡ØFÉXhhGate)
ÖdÉ£dG ∑Qó```j ¿CG 1
º«ª°üàdG Ωƒ``¡``Ø``e
.»≤£æªdG
ÖdÉ£dG ±ô©àj ¿CG 2
äÉ`````````HGƒ`````````H≈```````∏```````Y
á«≤£æªdGÖ°SÉëdG
á````````«````````°````````SÉ````````°````````SC’G
∫hóLh É¡ØFÉXhh
.É¡dá≤«≤ëdG
º«ª°üàdG
ôFGhódGh
:á«≤£æªdG
äÉHGƒÑdG
á«≤£æªdG
á«°SÉ°SC’G
∫hóLh
á≤«≤ëdG
á©HGôdG

13. ±≥±≥
:
á«Áƒ≤JäÉWÉ°ûf Ò``µØJ᫪æJ á«HÓW äÉWÉ°ûf ±Gó```gC’G ´ƒ``°Vƒ``ª`dG á`°ü`◊G
¬«a Ωƒ`````≤`````j •É````°````û````f
ºgCG¢ü«î∏àHÜÓ£dG
»aIOQGƒdGäÉeƒ∏©ªdG
áWQÉN »```a ¢````SQó````dG
º¡H á``°``UÉ``N º``«``gÉ``Ø``e
º¡ª¡a ió``e ¢SÉ«≤d
.¢``SQó``dG äÉYƒ°Vƒªd
OGó````````YEG∫Ó``````Nø``````eh
ᣰûfC’G ø``Y ôjQÉ≤J
É¡H Gƒ```````eÉ```````b »````à````dG
á∏Ä°SCG ≈∏Y áHÉLE’ÉHh
ábÓ©dG äGP IóMƒdG
.´ƒ°VƒªdÉH
ô«µØàdG äGQÉ``¡``e ᫪æJ
»≤£æªdGh »``°``VÉ``jô``dG
∫hGóL AÉæH ∫Ó``N ø``e
øe Oó````©````d á```≤```«```≤```ë```dG
á«≤£æªdG ô``````FGhó``````dG
º«¶æJ ô``FGhO º«ª°üJh
á«≤£æªdG äÉ````HGƒ````Ñ````dG
á`````«`````°`````VÉ`````jQ∫Ghó```````````````````d
.áØ∏àîe
øe ΩÓ`````aCG Ió``gÉ``°``û``ª``H …Oô``a •É°ûf
܃«Jƒj ™``bƒ``ª``c â``fô``à``f’G ™``bGƒ``e
äÉHGƒÑdG º«¶æJ ø``Y (Ytube)
AÉæÑd Logic Gate á«≤£æªdG
áØ∏àîeá«≤£æeôFGhO
Ωƒ≤J äÉYƒªée øjƒµàH »YɪL •É°ûf
âfôàfE’ÉH ™bGƒªd íØ°üàdGh ∫ƒNódÉH
IÉcÉëªdG è``eGô``H ió````MEG ΩGó``î``à``°``SGh
ójó©dGôaƒàj»àdGhá«≤£æªdGôFGhó∏d
ɪc âfôàfE’G áµÑ°T ≈∏Y ÉkfÉée É¡æe
RÉ¡L ≈```∏```Y É``¡``°``†``©``H π``«``ª``ë``J ø``µ``ª``j
AGôLEG ∫ÉãªdG π«Ñ°S ≈∏Yh Ωóîà°ùªdG
™bƒeøeIÉcÉëªdG ÜQÉéJ
(http://www.kolls.net/gatesim)
áYƒªéªdG ÜÓ````W Ωƒ```≤```j å``«``ë``H
ºK è```eGô```Ñ```dG √ò````g ó`````MCG π``jõ``æ``à``H
á«≤£æªdG ô```FGhó```dG ó````MCG IÉ``cÉ``ë``e
OGóYEGh πµd ¢SQóªdG ÉgQÉàîj »àdG
.É¡dá≤«≤ëdG∫hóLøYôjô≤J
ÖdÉ£dG ±ô``©``à``j ¿CG 1
º````«````gÉ````Ø````ª````dG≈`````∏`````Y
ôFGhód á```«```°```SÉ```°```SC’G
á«≤£æªdG Ö°SÉëdG
.É¡∏ªYá«dBGh
ÖdÉ£dG ∑Qó``````j ¿CG 2
áØ«Xh π«ãªJ á«Ø«c
á«≤£æªdG Iô````FGó````dG
∫hóLOGóYEGhÉv«°VÉjQ
.É¡dá≤«≤ëdG
º«ª°üàdG
ôFGhódGh
: á«≤£æªdG
ôFGhódGAÉæH
π«ãªàdGh
»°VÉjôdG
∞FÉXƒd
IôFGódG
.á«≤£æªdG
á°ùeÉîdG
ô«µØàdG äGQÉ``¡``e ᫪æJ
»≤£æªdGh »``°``VÉ``jô``dG
§«°ùÑJ ∫Ó````````N ø``````e
ôFGhódG ∫GhO ø``e Oó``Y
ΩGóîà°SÉH á``«``≤``£``æ``ª``dG
,¿É«dƒÑdG ôÑédG óYGƒb
ᣰùÑe ôFGhOº«ª°üJh
äÉ`````HGƒ`````Ñ`````dGº```«```¶```æ```à```d
.É¡dá«≤£æªdG
™bGƒeøeΩÓaCG IógÉ°ûªH…Oôa•É°ûf
(Ytube) ܃«Jƒj ™bƒªc âfôàfE’G
.¬JÉ≤«Ñ£Jhô°ù°SôHhôµ«ªdGh
äÉYƒªée ø``jƒ``µ``à``H »YɪL •É°ûf
™bGƒªd íØ°üàdGh ∫ƒ``Nó``dÉ``H Ωƒ``≤``J
§«°ùÑJ í«àJ á«∏YÉØJ â``fô``à``f’É``H
á«≤£æeôFGhód»dƒÑdGôÑédG∫GhO
áYƒªée π``µ``d ¢``SQó``ª``dG É``gQÉ``à``î``j
á≤«≤ëdG ∫hó``L øY ôjô≤J OGó``YEGh
.É¡£«°ùÑJèFÉàfh É¡d
äÉ«°SÉ°SG ∑Qó````j ¿CG 1
.»fÉ«dƒÑdGôÑédG
ºgCGÖdÉ£dGOó©j¿CG 2
.¿É«dƒHôÑLóYGƒb
á«Ø«c ≈∏Y ±ô©àdG 3
ôÑL óYGƒb ≥«Ñ£J
º«ª°üJ »``a ¿É«dƒH
.Ö°SÉëdGôFGhO
Ωƒ¡Øe ∑Qó````````j ¿CG 4
≥```«```bó```dGè````dÉ````©````ª````dG
äÉHGƒÑdÉH ¬WÉÑJQGh
IQɪYh á«≤£æªdG
.Ö°SÉëdG
≈∏Y±ô©àdG
äÉ«°SÉ°SG
¿É«dƒHôÑL
¬JÉ≤«Ñ£Jh
º«ª°üJ»a
ôFGhO
h Ö°SÉëdG
äÉédÉ©ªdGh
.á≤«bódG
á°SOÉ°ùdG
(6) ájô`¶`æ`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y

14. ±¥
:
±¥
¢ü°ü◊G¢ùjQóJ
º¡a Rõ©j ɪe É¡æY ôjô≤J OGóYEGh - »dÉàdÉH É¡∏«°üØJ ºà«°S »àdGh – Év«YɪLh ÉvjOôa áØ∏àîe á«HÓW ᣰûfCÉH ΩÉ«≤∏d ÜÓ£dG ¬«LƒJ ºàj 1
.IóMƒdGøeáaó¡à°ùªdG ájQÉ¡ªdGÖfGƒédGÜÉ°ùàcG»aójõjhá«aô©ªdGÖfGƒédG
.áØ∏àîªdGäÉfÉ«ÑdG™e Ö°SÉëdG πeÉ©JΩƒ¡ØeÉ¡H§HôjhIOó©àªdG§FÉ°SƒdGøY¬°SQOɪHÖdÉ£dGô«còJºàj 2
𫨰ûJ IógÉ°ûªd á°SQóªdG πª©e Ö°SGƒM óMCG ÖdÉ£dG Ωóîà°ùj ¿CG øµªj, Ö°SÉëdG »a áØ∏àîªdG äÉfÉ«ÑdG π«ãªJ øe êPɪf äGógÉ°ûªd 3
ΩÓaC’GhQƒ°üdG äÉØ∏e ¢VôYh ᣰûfC’G∞«°UƒJ»aπ°üØeƒgɪcΩƒ°SôdGh äGƒ°UC’GhΩÓaC’GhQƒ°ü∏d IOó©àªdG§FÉ°Sƒ∏däÉ«éeôH
IógÉ°ûe ºàj ɪc Ö°SÉëdÉH áØ∏àîªdG äÉfÉ«Ñ∏d êGôNE’Gh ∫ÉNOE’G á«Ø«c á¶MÓeh (CD) hCG (DVD) äÉfGƒ£°SG ≈∏Y É¡æjõîJ ºK
áØ∏àîeäɨdQÉ«àNGhá«Hô©dGá¨∏dÉHáëØ°üdíØ°üàªdG𫨰ûJ∫ÓNøeá°TÉ°ûdG≈∏Y±hôëdGhΩÉbQC’G¢VôY≈∏Yõ«eôàdGô«KCÉJá«Ø«c
.íØ°üàªdGáëØ°Uäɪ∏ch±hôM≈∏Yπ°UÉëdGô«KCÉàdGIógÉ°ûªd
ɪH íØ°üàªdG èeÉfôH ∫ÓN øe á«Fôe hCG á«Jƒ°U äÉ≤«Ñ£J É¡H ôaƒàj âfôàfE’ÉH ™bGƒªd íØ°üàdGh ∫ƒNódÉH Ωƒ≤J äÉYƒªée øjƒµJ ºàj 4
.âfôàfE’G»aIOó©àªdG§FÉ°SƒdGäÉfÉ«H™eÖ°SÉëdGπeÉ©Jáaô©e≈∏YÜÓ£dGóYÉ°ùj
äÉfÉ«ÑdG ´GƒfCG øY IOó©àe á∏Ä°SCG ìôW ∫ÓN øe äÉfÉ«Ñ∏d Ö°SÉëdG π«ãªJ øY »°VÉjôdG ô«µØàdG IQÉ¡e h á«aô©ªdG ÖfGƒédG ᫪æJ ºàj 5
∂dòchÉ¡æ«HπjƒëàdGh (Éé«e,Éé«L)äÉeƒ∏©ªdGhäÉfÉ«ÑdG¢SÉ«bäGóMhøYh á«∏KɪJhCG᫪bQÉ¡fƒcå«MøeÉ¡Ø«æ°üJháØ∏àîªdG
.É¡JÉØ∏eõ«eôJhäÉ«ª°ùehájƒjó«ØdGΩÓaC’GhΩƒ°SôdGhäGƒ°UC’GhQƒ°üdGáédÉ©ªdáeóîà°ùªdGèeGôÑdG´GƒfCG≈∏Y±ô©àdG
á«Ø«µd ÖdÉ£dG ¬LƒJ IOó©àe á∏Ä°SCG ìô£H »∏YÉØJ •É°ûf ∫ÓN øe õ«eôàdGh ájOó©dG ᪶fC’G øY »°VÉjôdG ô«µØàdG IQÉ¡e ᫪æJ ºàj 6
ɪc . õ«eôàdG ∫hGóL øe ÉkahôM πãªJ »àdG á«FÉæãdG ΩÉbQC’G êGôîà°SG á«Ø«ch »FÉæãdG ΩɶædG ≈dEGh øe ájOó©dG ᪶fC’G ø«H πjƒëàdG
äÉëØ°U …ƒàëJ »àdG ™bGƒªdG øY âfôàfE’G »a íØ°üàdÉH Ωƒ≤J äÉYƒªée øjƒµàd »YɪL •É°ûæH ΩÉ«Ø∏d ÜÓ£dG ¬«LƒJ ºàj ¿CG øµªj
.É¡æYôjô≤JOGóYEGhOGóYC’GøeáªFÉ≤däÓjƒëJAGôLEGh áØ∏àîªdGájOó©dG᪶f’Gø«HπjƒëàdGí«àJá«∏YÉØJ
øY (Ytube) ܃«Jƒj ™bƒªc âfôàfE’G ™bGƒe ΩÓaG IógÉ°ûe ºàj »fÉ«dƒÑdG ôÑédGh »≤£æªdG º«ª°üà∏d á«aô©ªdG ÖfGƒédG ᫪ààd 7
.áØ∏àîªdG√óYGƒbh»dƒÑdGôÑédG øY¢VhôYh áØ∏àîeá«≤£æeôFGhOAÉæÑd(Logic Gate)á«≤£æªdGäÉHGƒÑdG º«¶æJ
á∏Ä°SCGìô£H »∏YÉØJ•É°ûf∫ÓNøe»fÉ«dƒÑdGôÑédGh»≤£æªdGº«ª°üàdGøY»°VÉjôdGô«µØàdG IQÉ¡ehá«aô©ªdGÖfGƒédG᫪æJºàj 8
∫GhO øe OóY §«°ùÑàH ÖdÉ£dG Ωƒ≤j ¿CGh É¡d á≤«≤ëdG ∫hóL »æÑj ¿CGh »fÉ«dƒÑdG ôÑédG óYGƒb øe GOóY ÖdÉ£dGôcòj »µd IOó©àe
.É¡dá«≤£æªdGäÉHGƒÑdGº«¶æàdᣰùÑe ôFGhOº«ª°üJh,»fÉ«dƒÑdGôÑédGóYGƒbΩGóîà°SÉHá«≤£æªdGôFGhódG
ôFGhó∏d IÉcÉëªdG èeGôH ióMEG ΩGóîà°SGh âfôàfE’ÉH ™bGƒªd íØ°üàdGh ∫ƒNódÉH Ωƒ≤J äÉYƒªée øjƒµàH »YɪL •É°ûæH ΩÉ«≤dG ºàj 9
.(http://www.kolls.net/gatesim)™bƒeøeIÉcÉëªdG ÜQÉéJAGôLEG∫ÉãªdGπ«Ñ°S≈∏Yhá«≤£æªdG
(…ô``¶`æ`dGAõ`÷G)¢ùjQóàdGäGOÉ°TQEG É`kã`dÉ`K
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

15. ±µ±µ
:
Ék©HGQ:(»∏ª©dGAõ÷G)IóMƒ∏d§«£îàdGó°Tôe
»∏ª©dGÖjQóàdG
»a É¡MÉ°†jEG ≥HÉ°ùdGh – Év«YɪLh ÉvjOôa áØ∏àîe á«HÓW ᣰûfCÉH ΩÉ«≤∏d ÜÓ£dG ¬«LƒJ ºàj øµdh »∏ªY ÖjQóJ IóMƒdG √ò¡d óLƒj ’
ájQÉ¡ªdG ÖfGƒédG ÜÉ°ùàcG »a ójõjh á«aô©ªdG ÖfGƒédG º¡a Rõ©j ɪe ᣰûfC’G √òg øY ôjô≤J OGóYEGh - »dÉàdÉH É¡∏«°üØJh …ô¶ædG AõédG
.IóMƒdGøeáaó¡à°ùªdG
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.......................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

16. ±∂
:
±∂
Ió`Mƒ`dGó`«`¡`ª`J
¢```ùjQóJ ø```e »```°SÉ°SC’G ¢```Vô¨dG
Ö```dÉ£dG AÉ```£YEG ƒ```g ´ƒ```°VƒŸG Gò```g
∫ƒ```M äGQÉ```¡ŸGh ±QÉ```©ŸG ø```e á```∏ªL
á```«ªbôdG á```jOó©dG á```Ä«ÑdG äÉ```Yƒ`°Vƒ`e
᫪bôdGh á«≤£æŸG á```«fhεdE’G ôFGhódGh
á°†¡æ∏dÉ``` k°SÉ°SCGó©J»```àdGhÉ```¡JÉ≤«Ñ£Jh
‘ É¡æY ≈```æZ’ h Iô```°UÉ©ŸG á```«JÉeƒ∏©ŸG
Iõ¡LC’G ≈∏Y óªà©j …òdG ô°UÉ©ŸG ⁄É©dG
ôFGhódGøe≈æÑJ»àdGhá```›óŸGº¶ædGh
,™ªàéŸÉHIÉ«◊GÖfGƒLáaÉc‘᫪bôdG
…ƒ–»àdGIó```jó÷G™«°VGƒŸGø```e»gh
ºc ¤G áaÉ°VE’ÉH á«°SÉ°SCG ᫪∏Y º«gÉØe
»àdGá«≤£æŸGhá```«°VÉjôdGäGQÉ```¡ŸGø```e
ÜÓWøeÉ```¡d∑GQOE’Gh»```YƒdGÖ```∏£àJ
‘ô©ŸG™ªàéª∏dɡ૪gC’áaô©ŸGhº```∏©dG
á```«ª∏©dGh á```«YÉæ°üdG äÉ```≤«Ñ£àdG ‘h
øeOó©dÉ°SÉ°SCGÉ¡fƒµdhá«eƒ«dGÉ```æJÉ«ëH
»àdGh á«°Sóæ¡dGh á```«æ¡ŸG äÉ```°ü°üîàdG
º«∏©àdGá```∏Môe‘ÖdÉ£dGÉ```¡°SQójó```b
.»©eÉ÷G
√ò`g¢ùjQó`JÜÉÑdGGòg∫hÉ`æ`à`jGòdh
IôµaÖdÉ£dGAÉ```£YEGøµÁ»c Ió```MƒdG
á≤jôW:πª°ûJ»àdGhÉ¡JÉYƒ°VƒeøYáeÉY
᫪bôdGäÉ```fÉ«ÑdG™```eÖ```°SÉ◊Gπ```eÉ©J
áØ∏àîŸGájOó©dGº¶ædGhhõ«eÎdG¥ôWh
ôFGhódG øe Ö°SÉ◊G äÉ```fƒµe AÉæH á«dBGh
√òg™```eπeÉ©àJhè```dÉ©J»```àdGá```«≤£æŸG
É¡d »°VÉjôdGπ«ãªàdGh ᫪bôdGäÉfÉ«ÑdG
äÉHGƒÑdG∫GhO§«°ùÑàdÊÉ«dƒÑdGÈ```÷ÉH
á«°SÉ°S’G äÉ```æÑ∏dG ó```©J »àdGh á```«≤£æŸG
á«æ≤Jh Ö°SÉ◊G ᪶fC’ ájOÉŸG äÉfƒµª∏d
. äÉeƒ∏©ŸG
‫ﺍﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫ﻭﺍﻟﺪﻭﺍﺋﺮ‬ ‫ﺍﻟﺒﻴﺌﺔ‬
‫ا�وﻟﻰ‬ ‫اﻟﻮﺣﺪة‬
.᫪bôdGôFGhódGháÄ«ÑdGáeó≤e
.äÉfÉ«ÑdG™eÖ°SÉ◊G πeÉ©J
.ájOó©dGº¶ædG
.(Coding)õ«eÎdG᪶fCG
.(Logic Design)»≤£æŸGº«ª°üàdG
.(Booleian Algebra)ÊÉ«dƒÑdGÈ÷G
.(ô°ù°SôHhôµ«ŸG)≥«bódGèdÉ©ŸG
:Ió`Mƒ`dGäÉ`Yƒ`°Vƒ`e
á`«`MÉ`à`ØeäÉ`ª`∏`c
.á«≤£æŸG áHGƒÑdG
.á«≤£æŸG ᫪bôdG IôFGódG
.¿É«dƒH ÈL
.õ«eÎdG º¶f
.ájOó©dG º¶ædG
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

17. ±∑±∑
:
:á`«`dÉ`à`dG±Gó`gC’G≥`≤`–±ƒ`°SIóMƒ`dG√ò`¡d∂à°SGQOó`©H
.Ö°SÉ◊GπNGOÉ¡∏«ã“há«FÉæãdGá«fÉ«ÑdGäGóMƒdG ≈∏Y±ô©àdG
.áØ∏àîŸGäÉfÉ«ÑdG™e Ö°SÉ◊G πeÉ©Já«Ø«c∑GQOEG
.Ö°SÉ◊G É¡©eπeÉ©àj»àdGájOó©dG᪶fC’GOó©J
.iôNC’G᪶fC’Gh»FÉæãdGΩɶædGÚHOGóYC’Gπjƒ–
.á«Hô©dG±hôë∏dõ«eÎdG᪶fCGhÖ°SÉ◊G‘áeóîà°ùŸGõ«eÎdG᪶fCG í«°VƒJ
.É¡ØFÉXhhá«≤£æŸGÖ°SÉ◊GôFGhO≈∏Y±ô©àdGh»≤£æŸGº«ª°üàdG Ωƒ¡Øe ∑GQOEG
.Ö°SÉ◊GôFGhOº«ª°üJ‘¬JÉ≤«Ñ£Jh¿É«dƒHÈLäÉ«°SÉ°SCG ≈∏Y±ô©àdG
:á``````«``ª``gC’G
É¡JÉ≤«Ñ£Jh᫪bôdGhá«≤£æŸGá«fhεdE’GôFGhódGh᫪bôdGájOó©dGáÄ«ÑdG≈∏Y±ô©à∏dÉv«`°SÉ``°SCG kÓ`Nó`eIóMƒdG√ògó©J
á›óŸG º¶ædGh Iõ¡LC’G ≈∏Y óªà©j …òdG ô°UÉ©ŸG ⁄É©dG ‘ É¡æY ≈æZ’ h Iô°UÉ©ŸG á«JÉeƒ∏©ŸG á°†¡æ∏d Ék°SÉ°SCG ó©J »àdG h
᫪∏Y º«gÉØe …ƒ– »àdG Iójó÷G ™«°VGƒŸG øe »gh , ™ªàéŸÉH IÉ«◊G ÖfGƒL áaÉc ‘ ᫪bôdG ôFGhódG øe ≈æÑJ »àdGh
.á«eƒ«dGÉæJÉ«M‘ÉgQÉKBG∑GQOE’h‘ô©ŸG™ªàéª∏dɡ૪gC’áaô©ŸGhº∏©dGÜÓWøeÉ¡d∑GQOE’Gh»YƒdGÖ∏£àJá«°SÉ°SCG
äÉfÉ«ÑdG™eÖ°SÉ◊GπeÉ©Já≤jôWøYáeÉYIôµa∑AÉ£YEGøµÁ»cäÉ`Yƒ`°Vƒ`ª`dG√ò`g¢ùjQó`JÜÉÑdGGòg∫hÉ`æ`à`jGòdh
™e πeÉ©àJh èdÉ©J »àdG á«≤£æŸG ôFGhódG øe Ö°SÉ◊G äÉfƒµe AÉæH á«dBGh áØ∏àîŸG ájOó©dG º¶ædGh h õ«eÎdG ¥ôWh ᫪bôdG
.äÉeƒ∏©ŸGá«æ≤JhÖ°SÉ◊G᪶fC’á«°SÉ°SC’GäÉæÑ∏dGó©J»àdGh ᫪bôdGäÉfÉ«ÑdG√òg
Ió`Mƒ`dG±Gó``gCG
È```÷G äÉ```«°SÉ°SCG ∑Qó```j ¿CG 4
.ÊÉ«dƒÑdG
á```«≤£æŸG äÉ```HGƒÑdG ±ô```©j ¿CG 5
.É¡ØFÉXh∑Qójhá«°SÉ°SC’G
È```÷G ó```YGƒb º```gCG Oó```©j ¿CG 6
.É¡≤«Ñ£Já«Ø«c∑Qójh ÊÉ«dƒÑdG
äÉfƒµeÚHábÓ©dGá«gÉe∑Qój¿CG 7
ô```FhGódG ø```e á```jOÉŸG Ö```°SÉ◊G
ô```°ù°SôHhôµ«ŸG Iô```FGOh á```«≤£æŸG
.É¡°üFÉ°üNh
:ájQÉ¡ªdGIóMƒdG±GógCG/Ék«fÉK
õ«eÎdGΩɶfôKCGÖdÉ£dGógÉ°ûj¿CG 1
Ö°SÉ◊G Ωƒ≤j »àdG ¢Uƒ°üædG ≈∏Y
.É¡°Vô©H
᪶fCÓdäÉ«∏ª©dG¢†©HÖ```°ùëj¿CG 2
.É¡æ«HπjƒëàdGhájOó©dG
êôîà°ùjhäÉ«∏ª©dG¢†©HÖ°ùëj¿CG 3
øe áfƒµe Iô```FGód á≤«≤◊G ∫hóL
.á«≤£æe äÉHGƒH
È```÷G ó```YGƒb ≥```«Ñ£àH Ωƒ```≤j ¿CG 4
º```«ª°üJh §```«°ùÑàd ÊÉ```«dƒÑdG
.á«≤£æŸGôFGhódG
:á«aô©ŸGIóMƒdG±GógCG/k’hCG
.Ö°SÉ◊G É¡©eπeÉ©àj»àdGájOó©dG᪶fC’GhOGóYC’GáÄ«H≈∏YÖdÉ£dG±ô©àj¿CG 1
.áØ∏àîŸGäÉfÉ«ÑdG´GƒfCG™eÖ°SÉ◊GπeÉ©Já«Ø«c∑Qój¿CG 2
.Ö°SÉ◊G‘áeóîà°ùŸGá«Hô©dGhá«ŸÉ©dGõ«eÎdG᪶fCG≈∏Y±ô©àj¿CG 3
:á«fGóLƒdGIóMƒdG±GógCG/ÉkãdÉK
¢ùØf øe áÑgôdGh ¢Vƒª¨dG ádGREG 1
πeÉ©J á«gÉà ≥∏©àj ɪ«a ÖdÉ£dG
.äÉfÉ«ÑdGhΩÉbQC’G™eÖ°SÉ◊G
äÉgÉŒ’G ÖdÉ£dG Ö°ùàµj ¿CG 2
ôFGhódG ΩGóîà`°SG ƒ`ë`f á`«HÉ`éjE’G
.ô°ù°SôHhôµ«ŸGhá«≤£æŸGh᫪bôdG
ôFGhódG á`«`ªgCG ô©°û`à`°ù`j ¿CG 3
ÖfGƒL »`a É¡JÉ≤«Ñ£Jh ᫪bôdG
.áØ∏àîŸGIÉ«◊G

18. ±∏
:
±∏
±µ±µ
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﺪواﺋﺮ‬ ‫اﻟﺒﻴﺌﺔ‬
.É¡d ¢ü°üîŸG É¡fƒ∏Hh OóëŸG É¡©bƒe ‘ á£≤f πc ¢Vô©H Ö°SÉ◊G
3-2-1:ájƒjó«ØdGhá«Jƒ°üdGäÉfÉ«ÑdG™eÖ°SÉëdGπeÉ©J
ΩÓaC’GhCGäGƒ°UC’Gπjƒ–Oô›™bGƒdG‘»gh,ᣫ°ùHá«∏ªY»gÖ°SÉ◊G≈dEG»FôŸGº∏«ØdGhCG䃰üdG ∫ÉNOEGá«∏ªY¿EG
™«£à°ùj á«FÉæK ΩÉbQCG ≈dEG 䃰üdG hCG »FôŸG º∏«ØdG πjƒ– ≈æ©Ã …CG ᫪bQ äÉfÉ«H äÉØ∏e ≈dEG ºK á«FÉHô¡c IQÉ°TEG ≈dEG á«FôŸG
É¡à÷É©Ÿ É``¡©e π``eÉ``©àdG Ö°SÉ``◊G
í``°Vƒ```jh ,É¡``LGô``NEG hCG É`¡¶ØM hCG
Ωƒ≤j »à``dG äÉ``«∏ª©dG (3-1) πµ°ûdG
ΩÓaC’G øjõîJh ßØ◊ Ö°SÉ◊G É¡H
.É`¡YÉLΰSG∂dòchäGƒ°UC’Gh
»àdG äÉ«∏ª©dG õLƒf ¿CG Éæd øµÁ
º``∏«ØdG π```jƒëàd Ö°SÉ`◊G É`¡```H Ωƒ≤j
:á«dÉàdGäGƒ£ÿÉHá«FÉæKΩÉbQCG≈dEG䃰üdGhCG»FôŸG
Ωƒ≤jɪcá«∏KÉ“á«FÉHô¡cIQÉ°TEG≈dEG»FôŸG º∏«ØdGógÉ°ûeπjƒëàHOÉà©ŸGƒjó«ØdGRÉ¡LhCGájƒjó«ØdGôjƒ°üàdGádBGΩƒ≤J
.¢†Øîæeó¡LäGPá«∏KÉ“á«FÉHô¡cIQÉ°TEG≈dEG 䃰üdGQó°üeøYIQOÉ°üdGá«Jƒ°üdGäÉLƒŸGπjƒëàH§bÓdGRÉ¡L
.᫪bôdGΩÓaC’GhCGäGƒ°UC’Gá÷É©e ábÉ£HòaÉæe≈dEGá«∏KɪàdGá«FÉHô¡µdGIQÉ°TE’GÒ«°ùJ∂dPó©Hºàj
á÷É©ŸG ábÉ£H ≈∏Y á«fhεdE’G äGQGódG ∫ÓN øe ᫪bQ á«FÉHô¡c IQÉ°TEG ≈dEG á«∏KɪàdG á«FÉHô¡µdG IQÉ°TE’G πjƒ– ºàj
IQÉ°TE’G √òg ᪫b Ö°SÉ◊G É¡ªLÎjh , âdƒa (0 / +5) ƒëf IOófi ɪ«b òNCÉJ ¬fÉ«H ≥Ñ°S ɪc »àdGh Ö°SÉ◊G πNGO
á«FÉHô¡µdG᫪bôdGäÉ°†ÑædÉHΩÉbQC’G√ògπã“h(101)»FÉæãdGOó©dÉHâdƒa5ºbQπ«ã“ƒëfá«FÉæKΩÉbQCG≈dEGÉvjOóY
.á«fhεdE’GÖ°SÉ◊GäGQGOπNGO
᫪bQ äÉfÉ«H ≈dEG á«FôŸGh á«Jƒ°üdG äÉfÉ«ÑdG πjƒ– (3-1) πµ°T
É¡à÷É©Ÿ É``¡©e π``eÉ``©àdG Ö°SÉ``◊G
í``°Vƒ```jh ,É¡``LGô``NEG hCG É`¡¶ØM hCG
Ωƒ≤j »à``dG äÉ``«∏ª©dG
ΩÓaC’G øjõîJh ßØ◊ Ö°SÉ◊G É¡HΩÓaC’G øjõîJh ßØ◊ Ö°SÉ◊G É¡H
»àdG äÉ«∏ª©dG õLƒf ¿CG Éæd øµÁ
º``∏«ØdG π```jƒëàd Ö°SÉ`◊G É`¡```H Ωƒ≤j
äÉfÉ«H äÉLƒe
á«Fƒ°V hCG á«Jƒ°U
äÉfÉ«ÑdG ∫ÉNOEG äGóMh
øjõîJ äGóMh
á«∏KÉ“ IQÉ°TEGêGôNG äGóMh
á÷É©ŸG äGQGO
Ö°SÉ◊G πNGO
á«∏KÉ“ IQÉ°TEG
äGhOC’Ghπ`FÉ`°Sƒ`dG
º`«`∏©à`dGäÉ`«`æ`≤`Jh
øe GkAõL IOÉY ¿ƒµJ »àdGh ( 䃰üdG πé°ùe èeÉfôH ƒëf) ºµëàdG áMƒd ∫ÓN øe IOó©àŸG §FÉ°Sƒ∏d äÉ«›ôH 1
.RhóæjƒdGΩɶæd(ControlPanel)‘𫨰ûàdGΩɶf
.âfÎfE’ÉHháµÑ°ûH§ÑJôe»MƒdhCGÖ°SÉMRÉ¡LhCG á«còdGä’Gqƒ÷G óMCG 2
.(Scanner)»Fƒ°†dGí°SÉŸGh᫪bQájƒjó«aGÒeÉchCG᫪bQGÒeÉcRÉ¡L 3
.ΩÓaC’GhCGQƒ°ü∏dhäGƒ°UCÓdá÷É©eèeÉfôH 4
.ΩÓaC’Gh Qƒ°üdGhäGƒ°UC’G¢Vô©dIóYÉ°ùeèeGôH ™e,íØ°üàdGèeÉfôH 5
.(CD) hCG (DVD) øjõîJRÉ¡L 6
øe GkAõL IOÉY ¿ƒµJ »àdGh ( 䃰üdG πé°ùe èeÉfôH ƒëf) ºµëàdG áMƒd ∫ÓN øe IOó©àŸG §FÉ°Sƒ∏d äÉ«›ôH 11
πª©eÖ°SGƒMóMCGÖdÉ£dG Ωóîà°ùj¿CGøµÁ
§FÉ°Sƒ∏däÉ«›ôH𫨰ûJIógÉ°ûŸ á```°SQóŸG
èeÉfôHƒëf)ºµëàdGáMƒd∫ÓNøe IOó©àŸG
èeGÈdGhíØ°üàdGèeÉfôHh(䃰üdGπé°ùe
ƒëf𫨰ûàdGΩÉ```¶f™eôaƒàJ»```àdGIóYÉ°ùŸG
π```«¨°ûàd í```Ø°üàŸG hCG (Media Player)
𫪖ºàj¿GøµÁÉ k°†jCG ,§FÉ°SƒdGäÉ```fÉ«H
≈∏Y∫ƒ°ü◊ÉHíª°ùJ»```àdGäÉ≤«Ñ£àdG¢†©H
πé°ùe ≥jôWøYá∏NóŸGá«Jƒ°üdGäÉ```fÉ«ÑdG
º```K RÉ```¡÷ÉHπ```°üàe¿ƒ```aôµ«ehCGäƒ```°üdG
øµÁ∂dòchá```«ªbQäÉØ∏eπµ```°ûHÉ```¡æjõîJ
OóY𫨰ûJ≈```∏Y±ô©àdÉHÖ```dÉ£dGΩƒ```≤j¿CG
ΩÓa’GhQƒ°ü∏dIOó©àŸG§FÉ°SƒdGèeGôHøe
.Ωƒ°SôdGh äGƒ°UC’Gh
∫ƒNódÉHΩƒ````≤JäÉYƒª›øjƒµJø````µÁɪc
É````¡H ô````aƒàj â````fÎfE’ÉH ™````bGƒŸ í````Ø°üàdGh
èeÉfôH∫ÓNøeá«FôehCGá````«Jƒ°UäÉ≤«Ñ£J
áaô©e≈````∏YÜÓ£dGóYÉ°ùjÉ````à í````Ø°üàŸG
IOó©àŸG§FÉ°SƒdGäÉfÉ«H™eÖ°SÉ◊Gπ````eÉ©J
ºàjäGógÉ°ûŸG√òg∫ÓNøeh â````fÎfE’G‘
ÒµØàdG IQÉ````¡ehá````«aô©ŸGÖ````fGƒ÷Gá````«ªæJ
øYIOó©àeá∏Ä°SCGìô````W∫ÓNøe»°VÉjôdG
å«MøeÉ¡Ø«æ°üJhá````Ø∏àîŸGäÉfÉ«ÑdG´GƒfCG
¢SÉ«bäGóMhøYh á````«∏KÉ“hG᫪bQÉ````¡fƒc
∂dòch (Éé«e,Éé«L)äÉeƒ∏©ŸGhäÉfÉ«ÑdG
Qƒ°üdG á````÷É©Ÿ áeóîà°ùŸG è````eGÈdG ´Gƒ````fCG
ɪc ájƒjó«ØdG ΩÓ````aC’Gh Ωƒ°SôdGh äGƒ°UC’Gh
GÒeÉchCG¿ƒaôµ«eRÉ`````¡```````LQÉ`°†MEGø````µÁ
»Fƒ°Ví°SÉeRÉ¡LhCG»MƒdRÉ¡LhCGájƒjó«a
Qƒ°üdÉcäÉ````Ø∏ŸGπ≤fº````KÖ°SÉ◊ÉH¬````£HQh
É¡æjõîJºKÖ````°SÉ◊GRÉ¡÷É¡æeΩÓ````aC’Gh
øµÁh(CD) hCG(DVD)äÉfGƒ£°SG≈∏Y
RÉ¡÷Gè````eGôH𫨰ûàH á````Ñ∏£dGó````MCGΩÉ````«b
êGôNE’Gh∫ÉNOE’Gá«Ø«c¬FÓeR™eßMÓjh
.Ö°SÉ◊ÉHáØ∏àîŸGäÉfÉ«Ñ∏d
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
:ƒëfÒµØàdGhπ«∏©àdGÖ∏£àJá∏Ä°SCGìôW
≈∏YCG øjõîJ á©°ùd êÉà– äÉfÉ«ÑdG …CG 1
hCG á≤«bO (2) Ióe á«Jƒ°U áKOÉ
º∏«ØdG) ?∞°üfh á≤«bód …ƒjó«a º∏«a
Ö°SÉæàJøjõîàdGá©°S¿CGGkô¶f…ƒjó«ØdG
,ádOÉÑàŸG äÉfÉ«ÑdG äÉeƒ∏©e ᫪c ™e
ÈcCG äÉeƒ∏©e …ƒ– ƒjó«ØdG äÉfÉ«Hh
.(.䃰üdGäÉfÉ«HøeÒãµH
hCG᫪bQäÉfÉ«Háaô¨dGIQGôMáLQOπg 2
.(á«∏KÉ“)?GPÉŸá«∏KÉ“
3000)?âjÉHÉé«L3‘ âjÉHÉé«e ºc 3
.(âjÉHÉé«e
»`MÉ`à`à`aG•É`°û`f

19. ±π±π
:
±∂±∂
:‫ا�وﻟﻰ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
ΩGóîà°SÉHá«∏KÉ“á«FÉHô¡cäGQÉ°TEG≈dEGÉ¡∏jƒ–há«FÉHô¡µdG᫪bôdGIQÉ°TE’Gπ≤fºàjh.á«FÉHô¡c᫪bQIQÉ°TEGäÉ°†Ñfπµ°T
πãeÉ¡°VôYhÉ¡LGôNEG™«£à°ùJá∏«°Sh…CG≈dEGá«∏KɪàdGá«FÉHô¡µdGIQÉ°TE’Gπ≤àæJºK,á÷É©ŸGábÉ£H≈∏Yá«fhεdE’GäGQGódG
.ΩÓaCÓdʃjõØ∏àdG¢Vô©dGäÉ°TÉ°TƒëfhäGƒ°UCÓdáWô°TC’Gπé°ùehCG䃰üdGȵe
∫ÉNOEGá«∏ª©HΩƒ≤j¿CG¬døµÁ,á«FÉæKΩÉbQCG≈dEGº∏«ØdGógÉ°ûehCG䃰üdGπjƒ–ᣰSGƒHÖ°SÉ◊G¿CGÉædí°†àjGògøeh
É¡à÷É©eÖ°SÉ◊GáYÉ£à°SÉH¿ƒµjá«FÉæKΩÉbQCÉHÉ¡∏«ã“øµÁäÉfÉ«H…CG¿C’’EG∑GPÉehΩÓaC’GhäGƒ°UC’GêGôNEGhá÷É©eh
.É¡æjõîJh
‘ äÉHòHòdG OóY å«M øe É¡æjõîJ ܃∏£ŸG á«FôŸG ógÉ°ûŸG øY IQOÉ°üdG áLƒŸG hCG á«Jƒ°üdG IQÉ°TE’G áLƒe ¢üFÉ°üN
ÉkeƒªYå«MÉ¡∏ã“»àdGäÉfÉ«ÑdG᫪cIOÉjR™eɡફbójõJ»àdGh(áLƒŸGOOÎH±ô©jÉeƒgh)áLƒª∏dIóMGƒdGá«fÉãdG
.π«é°ùàdGÉ¡bô¨à°ùj»àdGá«æeõdGIÎØdG
áHƒ∏£ŸGá©°ùdGäOGRɪ∏c,º∏«ØdGøeRhCG¬∏«é°ùJ܃∏£ŸGåjó◊GIÎaäOGRɪ∏chCG,䃰üdGhCGº∏«ØdGIQÉ°TEGOOôJOGRɪ∏µa
4-2-1:äÉ`eƒ`∏`©`ª`dGhäÉ`fÉ`«`Ñ`dG¢SÉ``«`bäGó```Mh
äGóMƒdá«dÉàdGäÉ«ª°ùŸGΩGóîà°SGiôLáµÑ°ûdGÈYπ°SôJ»àdG∂∏JhCGÖ°SÉ◊GÉ¡HπeÉ©àj»àdGäÉfÉ«ÑdG᫪c¢SÉ«≤dh
:∫hó÷ÉHáæ«ÑŸGá«FÉæãdGΩÉbQC’GäÉYƒª›h π°SÓ°S¢SÉ«b
‫ﺍﻟﻮﺣﺪﺓ‬ ‫ﺗﻌﺮﻳﻒ‬ ‫ﺍﻟﻘﻴﺎﺱ‬ ‫ﻭﺣﺪﺓ‬
á°UÉN áeÓY hCG (9-0) ÚH kÉjô°ûY kɪbQ hCG kÉ«FÉég kÉaôM óMGƒdG âjÉÑdG πãÁ óbh á«FÉæK ΩÉbQCG ¿ÉªK øe á∏°ù∏°S
.Öé©àdGhΩÉ¡Øà°S’GáeÓ©c
Byte :âjÉÑdG
.(âjÉH∑)¬dQÉ°ûjhâjÉH(1024 Kbyte :âjÉHƒ∏«c
.âjÉH(1024 x 1024 Mbyte :âjÉHÉé«e
.âjÉH(1024x1024x 1024 Gbyte:âjÉHÉé«L
.âjÉH(1024 x 1024x 1024x 1024 Tbyte :âjÉHGÒJ
Ö°SÉë∏dIOó©àŸG §FÉ°SƒdGäÉfÉ«H äÉ≤«Ñ£J
»àdGhá«cô◊Ghá«Jƒ°üdGäGôKDƒŸG¤EGáaÉ°VE’ÉH øjõîàdGhá÷É©ŸG‘äGQó≤dGøeÒãµHÖ°SÉ◊GIõ¡LCGº¶©e™àªàJ
Ωƒ°SôdGh ΩÓaC’Gh ¢Uƒ°üædGh Qƒ°ü∏d á°ü°üîàe èeGôH ôjƒ£J ‘ ¢ù«FôdG ÉgQhO äÉfɵeE’G √ò¡d π©L ɇ , ™bGƒdG »cÉ–
:πª°ûJIóYÉkYGƒfCGh k’ɵ°TCG òîàJ»àdGháØ∏àîŸGäÉfÉ«ÑdG´GƒfCG™eπeÉ©àdGΩóîà°ùª∏däô°ùjɪc.ÜÉ©dC’Gh
.ΩÉbQC’GhRƒeôdGh±ôMC’G 1
.á«Jƒ°üdGäÉLƒŸG 2
. §FGôÿGhäÉeƒ°SôdGh∫ɵ°TC’GhQƒ°üdG 3
.ƒjó«ØdGΩÓaCG 4
á`«`aÉ`°VEGäÉ`eƒ`∏`©`e
™«ªL ™e πeÉ©àdG Ö°SÉ◊G ™«£à°ùjh
á÷É©eh É k¶ØM äÉfÉ«ÑdG øe ´GƒfC’G √òg
øe ójó©dG Qƒ¡X ¤EG iOCG ɇ É kLGôNEGh
™e πeÉ©à∏d á«æ≤àdG ∫ƒ≤◊Gh äÉ≤«Ñ£àdG
:πª°ûJhÖ°SÉ◊ÉHáØ∏àîŸGäÉfÉ«ÑdG´GƒfC’G
(ComputerÖ```°SÉ````ë`dÉHº```°Sô```dG 1
.Graphics)
.(Image processing)Qƒ°üdGá÷É©e 2
äGƒ```°UC’G á```é```dÉ``©```e 3
.(processing speech)
.(signal processing)äGQÉ°TE’G á÷É©e 4
IÉcÉëŸGh (Game) ÜÉ©dC’G èeGôH 5
á«FôŸG äGôKDƒŸGh (simulation)
á«°VGÎa’Gá≤«≤◊Gh(Animation)
.(Virtual Reality)
á```«````Fô````ŸG ΩÓ```aC’G õ```«```¡Œh OGó`````YEG 6
.ájƒjó«ØdG
êPÉ```ªædGh ∫É````µ°TC’G ≈```∏````Y ±ô```©àdG 7
.(pattern recognition)
voic äGƒ```°UC’G≈∏Y±ô©```à````dG 8
.(recognition)
§FÉ°SƒdGäÉfÉ«H ΩGóîà°SGä’É›
Ö°SÉë∏dIOó©àŸG
Ö°SÉ◊G äÉfÉ«H øe IOÉØà°S’G ºàj
IójóYäÉYÉ£b‘ áØ∏àîŸGIÉ«◊Gä’ÉéÃ
:ƒëfGvóL
:∫ɪYC’G ∫É```LQh ájQÉéàdG äÉYÉ£≤dG
äÉ````fÓ````YE’G¢```Vô```YhOGó```````YE’∂`````dPh
ájQÉéàdG á«FÉYódG Qƒ°üdGh ¢Vhô©dGh
.º¡JÉ°ù°SDƒŸhº¡JÉéàæŸájÉYódGhá«dÉŸGh
¿ƒ«YÉæ°üdGh ¿ƒjQɪ©ŸGh ¿ƒ°Sóæ¡ŸG
‘Ωƒ````°````Sô````dGè````eGô````HΩGó```î```à```°```SÉ```H
á«°Sóæ¡dGh á«YÉæ°üdG äɪ«ª°üàdG
.ájQɪ©ŸGäÉ££îŸGh
Qƒ°üdG êÉ```à```fE’ : ñÉ```æ```ŸGh ∂``∏``Ø``dG º``∏``Y
øY ñÉ``æ``ŸGh ¢ù≤£dG Qƒ°Uh á«FÉ°†ØdG
á£≤à∏ŸG Qƒ°üdG á÷É©e πFÉ°Sh ≥jôW
.á«YÉæ°üdGQɪbC’ÉH
º°SôdGh§ÿGhΩÓaC’Ghá«aÎdGáYÉæ°U
.AÉjRC’Gº«ª°üJh
èeGôH ΩGóîà°SÉH ájôµ°ù©dG äÉYÉ£≤dG
º°SQ hCG ,Ö``jQó``à``∏``d ∂````dPh IÉ``cÉ``ë``ŸG
.ájôµ°ù©dG§£ÿG
,á«ÑjôéàdGçƒëÑdG‘:á«Ñ£dGäÉYÉ£≤dG
èeGôH ΩGóîà°SÉHhá«Ñ£dGäÉMÉ°†jE’Gh
»àdGh á«°VGÎa’G á≤«≤◊Gh IÉcÉëŸG
.™bGƒdGπKÉÁÉe¢Vô©jÖ°SÉ◊Gπ©Œ
πFÉ°Sh ôjƒ£J ‘ á``«``æ``eC’G äÉYÉ£≤dG
á«°üî°û∏däÉJÉÑKE’Ghájƒ¡dGøe≥≤ëàdG
.ºFGô÷Gáëaɵeh

20. ≤∞
:
≤∞
OGóYC’Gº¶f
øe ΩÓ``aCG IógÉ°ûÃ …Oô``a •É°ûf
܃«Jƒj ™``bƒ``ª``c â```fÎ```fE’G ™```bGƒ```e
ájOó©dG ᪶fC’G ø``Y (Ytube)
.É¡JÓjƒ–háØ∏àîŸG
äÉYƒª› øjƒµàH »YɪL •É°ûf
âfÎfE’G áµÑ°T ‘ íØ°üàdÉH Ωƒ≤J
äÉëØ°U …ƒ``à``– »``à``dG ™``bGƒ``ŸG ø``Y
᪶fC’G ÚH πjƒëàdG í«àJ á«∏YÉØJ
äÓjƒ– AGô``LEGh áØ∏àîŸG ájOó©dG
ôjô≤J OGó```YEGh OGó```YC’G øe áªFÉ≤d
.É¡æY
äGQÉ``¡``e ᫪æàd »``∏``YÉ``Ø``J •É``°``û``f
á∏Ä°SCG ìô```W ∫Ó```N ø``e ÜÉ``°``ù``◊G
á«Ø«µd Ö``dÉ``£``dG ¬```Lƒ```J IOó``©``à``e
øe ájOó©dG ᪶fC’G ÚH πjƒëàdG
.»FÉæãdG ΩɶædG¤EGh
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
≤∞≤∞
:‫ا�وﻟﻰ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
5-3-1:á`jOó`©`dGá`ª`¶`fC’Gá`fQÉ`≤`e
…ô°ûY ¢SOÉ°ùdG ΩɶædGh ÊɪãdG ΩɶædG IóFÉa ɪa »FÉæãdG ΩɶædG ™e ’EG ¬∏NGóH πeÉ©àj ’ Ö°SÉ◊G ¿CG âª∏Y ¿CG ≥Ñ°S ɪc
.áØ∏àîŸGájOó©dG᪶fC’ÉHOGóYC’GáfQÉ≤eÚÑj…òdGh(1-1)∫hó÷G≈dEGô¶fG∫GDƒ°ùdGáHÉLEG±ô©J»µd?¬dáÑ°ùædÉH
…ô°û©dGOó©dG»FÉæãdGOó©dG(8 ¢SÉ°SCG)ÊɪãdGOó©dG(16¢SÉ°SCG)…ô°ûY¢SOÉ°ùdGOó©dG
äÉfÉÿG᪫b20
21
22
23
24
80
81
82
83
84
160
161
162
163
164
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
000
001
010
011
100
101
110
111
1000
1001
1010
1011
1100
1101
1110
1111
10000
0
1
2
3
4
5
6
7
10
11
12
13
14
15
16
17
20
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
A
B
C
D
E
F
10
ájOó©dG᪶fC’G‘ΩÉbQC’GáfQÉ≤e(1-1)∫hóL
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
Reasoning) π«∏©àdG IQÉ¡e ᫪æJ
:ƒëfIOó©àeá∏Ä°SCGìôW∫ÓNøe (Skill
ΩɶædG ô°ûÑdG Ωóîà°SG GPÉŸ :π∏Y 1
ˆG¿C’ÉÃQ) ? º¡JÓeÉ©e‘…ô°û©dG
.(™HÉ°UCGIô°ûY¿É°ùfEÓd≥∏N¤É©J
hCG GkõeQ 16 ¬H …OóY Ωɶf π°†aC’G πg 2
OGR ɪ∏c) ? õeQ 2 Ωóîà°ùj …OóY Ωɶf
äÉfÉÿGOóYπbɪ∏cΩɶædÉHRƒeôdGOóY
≈∏Yh (IÒѵdG OGóYC’G π«ãªàd áHƒ∏£ŸG
â°ùdGΩɶædG‘ÚàfÉîHOóY∫ÉãŸGπ«Ñ°S
äÉfÉN ¿ÉªãH πãÁ (C A)16 …ô°ûY
øµd (11001010)2 OóY»FÉæãdÉH
áfQÉ≤eGkõeQ16)ÌcCGRƒeQ∞jô©JÖ∏£àj
.(1,0 øjõeôH
õeQ πc …ô°ûY â°S Ωɶf ΩGóîà°SÉH 3
ƒd »FÉæãdÉH äÉfÉN (4) ∫OÉ©j ¬æe
ºcOóMõeQ(32)ÜΩɶfÉæeóîà°SG
5 )?õeQπcπ«ã“É¡Ñ∏£àjá«FÉæKáfÉN
.(32=52 ¿C’ äÉfÉN
ΩɶædG Ö°SÉ◊G Ωóîà°ùj GPÉŸ :π∏Y 4
¬∏NGO äGQÉ°TE’G ¿C’) ?Ék«∏NGO »FÉæãdG
øjOó©H πã“h ÚàdÉM øe ádÉM ¬d
.(Ú«FÉæK
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

21. ≤±≤±
:
≤≥≤≥
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﺪواﺋﺮ‬ ‫اﻟﺒﻴﺌﺔ‬
4-1:(Coding)õ«eÎdG᪶fCG
?¢Uƒ°üfäÉfÉ«HêGôNEGh∫ÉNOEÉHÖ°SÉ◊GRÉ¡LΩƒ≤jÉeóæYá«FÉé¡dG±ôMC’G™eÖ°SÉ◊GπeÉ©àj
Ö°SÉ◊G ¿ÉµeEÉH øµdh ,ÉgÒZ ’h ájõ«∏‚E’G hCG á«Hô©dG ∑Qój ’ ƒ¡a ô°ûÑdG »æH á¨d Ö°SÉ◊G RÉ¡L ±ô©j ’ º∏©J ɪc
øe áYƒª› º°†j ¿CG Ö°SÉë∏d øµÁ Gòd ¬fÉ«H ≥Ñ°S ɪc IQÉ°TEÓd áæ«©e ádÉM πã“ »àdGh ,á«FÉæãdG ΩÉbQC’G ≈∏Y ±ô©àdG
(A) ±ô◊ õeôf ¿CG øµÁ kÓãªa .É¡æjõîJ hCG É¡YÉLΰSG Ö∏£j äÉfÉ«H …CG ≈∏Y ∫óJ »µd ,Ú©e π°ù∏°ùJ ‘ ΩÉbQC’G √òg
É¡fCÉHΩÉbQC’G√ògáYƒª›≈∏Y±ô©àdÉHÖ°SÉ◊GΩƒ≤j‹ÉàdÉHh(1000001)á«FÉæãdGΩÉbQC’Gá∏°ù∏°ùHájõ«∏‚E’Gá¨∏dÉH
â°ùdGh …ô°û©dG Oó©dG áHÉàc IOÉY …ôéj ôeC’G π«¡°ùàdh .±ô◊G Gòg êGôNEG hCG ∫ÉNOEG óæY (A) AÉé¡dG ±ôM ≈∏Y ∫óJ
ΩɶædG≥ah(65)10
hCG…ô°ûYâ°ùdGΩɶædG≥ah(41)16
√õeQ¿ƒµj(A)±ôëa,á«FÉæãdGáYƒªéŸG≈∏Yád’ó∏d…ô°ûY
á«d’Oh á«≤£æeh á«HÉ°ùM äÉeÓ©H πeÉ©àf øëf á«eƒ«dG ÉæJÉ«M ‘ º∏©J ɪch .√ÓYCG ΩÉbQC’G áYƒª› πãÁ »àdGh …ô°û©dG
≈æ©e ≈∏Y ád’ó∏d (>) áeÓYh ™ª÷G ≈∏Y ád’ó∏d (+) áeÓY ∂dP ∫Éãeh ΩÉbQC’Gh á«FÉé¡dG ±hô◊G ≈dEG áaÉ°VE’ÉH
áYƒªéÃπã“ kÓãe(+)áeÓ©a,Ö°SÉë∏dÉ¡Øjô©J±ó¡HäÉeÓ©dG√ògπãÁ»µdá«FÉæãdGΩÉbQC’GøeáYƒª›øe¿ƒµàj
¿ƒµj ¿CG »©«Ñ£dG øeh .…ô°û©dG(43)10
OóY hCG ,…ô°ûY â°ùdG (2 B)16
Oó©H É¡æY È©j »àdGh (0101011) ΩÉbQC’G
.áØ∏àîŸGIõ¡LC’GÚHäÉfÉ«ÑdGπ≤føµÁ≈àM™«ª÷GÚH¬«∏Y≥ØàjOófiΩɶf≥ahäÉeÓ©dGhΩÉbQC’Gh±ôMC’Gπ«ã“
.õeQπµdáeóîà°ùŸGá«FÉæãdGΩÉbQC’GOóYÖ°ùëHhÖ°SÉ◊Gπª©à°ùeÉ¡eóîà°ùj»àdGá¨∏dGÖ°ùëH
1-4-1:(ASCII)»µ°SBGõ«eôàdGΩɶf
ájõ«∏‚E’Gá¨∏dÉHÉ¡ª°SGá«JÉeƒ∏©ª∏d᫵jôeCG¢ù«jÉ≤eáæ÷øeQƒ£ŸG(ASCII)»µ°SBG≈ª°ùŸGõ«eÎdGΩɶfΩóîà°ùj
Ö°SÉ◊G »eóîà°ùe áaÉc πÑb øe (Interchange Information of Committee Standard American)
,Ö°SÉë∏d kGõeQ 128 …CG 7
2
øe ójó©dG ∂dòch (9 - 0) øe ΩÉbQC’Gh (a ,A) ƒëf ÒѵdG hCG Ò¨°üdG πµ°ûdÉH ájõ«∏‚E’G AÉé¡dG ±hôM πª°ûJ »àdGh
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
(ReasoningSkill)π«∏©àdG IQÉ¡e᫪æJ
:ƒëfÒµØàdG»Yóà°ùJá∏Ä°SCGìôW∫ÓNøe
᪶fCG ≈∏Y Oƒµ«fƒj Ωɶf ¥ƒØàj GPÉà 1
áaɵd õ«eôJ …ƒëj) ? iôNC’G õ«eÎdG
.(⁄É©dGäɨd
á¨∏dG ±hôM õ«eôJ ±ÓàNG ¬LhCG Ée 2
? ájõ«∏‚’G á¨∏dÉH áfQÉ≤e á«Hô©dG
¬©bƒeÖ°ùM»Hô©dG±ô◊Gπµ°TÒ¨àj)
õeQ ±ôM πµd øµj ∂dP ™eh áª∏µdÉH
á¨∏dG‘±ô◊GRƒeQOó©àJɪæ«H,óMGh
‘ õeQ É¡æe πµd t hT ƒëf ájõ«∏‚E’G
.(»µ°SBGΩɶf
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
õ«eÎdGº¶f
ÒKCÉJ á«Ø«c IógÉ°ûÃ …Oôa •É°ûf
±hô◊GhΩÉbQC’G¢VôY≈∏Yõ«eÎdG
𫨰ûJ ∫Ó```N ø```e á``°``TÉ``°``û``dG ≈``∏``Y
ºK á«Hô©dG á¨∏dÉH áëØ°üd íØ°üàŸG
(View)¢VôY áªFÉb¤EG∫É≤àf’G
ºK (Encoding) : õ«eôJ ºK
äɨd QÉ``«``à``NGh (More) ó``jõ``ŸG
π°UÉ◊G ÒKCÉàdG IógÉ°ûŸ áØ∏à
áëØ°U äÉ```ª```∏```ch ±hô``````M ≈```∏```Y
.íØ°üàŸG
ÒµØàdGäGQÉ¡e᫪æàd »∏YÉØJ•É°ûf
¬LƒJ IOó©àe á∏Ä°SCG ìôW ∫ÓN øe
ΩÉbQC’G êGôîà°SG á«Ø«µd ÖdÉ£dG
Th t ƒëfÉkahôMπã“»àdGá«FÉæãdG
π«ã“ øY ∫hó÷ÉH åëÑdG ∂dòch
äÉeÓY ƒëf á°UÉÿG RƒeôdG ¢†©H
á¨∏dÉH@,#,$ äÉeÓYh !Öé©àdG
.»µ°SBGΩɶf≥ahájõ«∏‚E’G
¢†`©`H𫨰ûJIógÉ°ûÃ…Oôa•É°ûf
∫ÓN øe áØ∏àîŸG §FÉ°SƒdG äÉØ∏e
IógÉ°ûe ºK (Media Player)
á∏Ä°SCG ìôWh èeÉfÈdG øe ¢Vô©jÉe
ô°üà ô``jô``≤``J OGó`````YEG Ö``∏``W hCG
äÉØ∏ŸG ´Gƒ``fCG ¬H Oóëj ÖdÉ£dG øe
äGƒ°UC’Gøjõîàdáeóîà°ùŸGáØ∏àîŸG
hCG .(MP3) hCG (WAV) đf
ΩÓ``aC’G hCG(JPEG) ƒëf Qƒ°üdG
MPEG, MOV), MP4, đf
.(AVI, WMV, FLV
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f

22. ≤≤
:
≤≤
≥≥≥≥
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﺪواﺋﺮ‬ ‫اﻟﺒﻴﺌﺔ‬
.á«°SÉ°SC’Gá«≤£æŸGäÉHGƒÑdGπ«ãªàd(5-1)∫hó÷G‘áæ«ÑŸG∫ɵ°TC’GΩGóîà°SGºàjº°SôdÉHπ«ãªàdGå«Møeh
Logic Gate á«≤£æŸG áHGƒÑdGGraphic Symbols πµ°ûdÉH π«ãªàdG
(OR) ( hCG ) á``HGƒ``H
(AND) ( h) á``HGƒ``H
(NOT) (¢ùcÉY) á``HGƒ``H
.ó©Hɪ«a¬fÉ«Hºà«°SɪciÈc∫GhORÉ‚E’Gkó«≤©JÌcCGäÉHGƒHAÉæHhAÉ°ûfEGøµÁá«°SÉ°SC’GäÉHGƒÑdG√ògøeh
á«°SÉ°SC’Gá«≤£æŸGäÉHGƒÑdG(5-1)∫hóL
2-5-1:á`«`≤`£æª`dGô`FGhó`∏dá`≤«≤`ë`dG∫hó`L
äÉHGƒÑ∏d(TableTruth)á≤«≤◊G∫hGóL(6-1)∫hóLÚÑjhá≤«≤◊G∫hóL≈ª°ùe¬«∏Y≥∏£jh(0)hCG(1)»FÉæKOóY
:á≤HÉ°ùdGçÓãdG
NOTORANDáHGƒÑdGäÓNóe
êôîŸG
F =Y´ ; F=X´
πNóŸGX
πNóŸGY
áHGƒÑdGêôfl
F = X + Y
áHGƒÑdGêôfl
F = X * Y
YX
1X=00000
0X=11010
0Y=11001
1Y=01111
á«°SÉ°SC’Gá«≤£æŸGôFGhó∏dá≤«≤◊G∫hóL (6-1)∫hóL
øe ΩÓ```aCG IógÉ°ûÃ …Oô``a •É°ûf
܃«Jƒj ™``bƒ``ª``c â```fÎ```fE’G ™```bGƒ```e
á«≤£æŸG äÉHGƒÑdG øY (Ytube)
É¡ØFÉXhh (Logic Gate)
᫪æàd »``YÉ``ª``L »``∏``YÉ``Ø``J •É``°``û``f
»≤£æŸGh »°VÉjôdG ÒµØàdG äGQÉ¡e
Oó©d á≤«≤◊G ∫hGóL AÉæH ∫ÓN øe
,á«≤£æŸGôFGhódGøe
øe á«≤£æŸG äÉbÓ©∏d á∏ãeCG Üô°V
AÉæH ‘ ºgÉ°ùJ »àdGh IÉ«◊G ™``bGh
≈∏Y óYÉ°ùJh ÖdÉ£∏d º¶æe ÒµØJ
kÓãe QÉ```µ```aC’G Ú``H §``Hô``dG √ójƒ©J
ô¶ædG πKÉ“ ( AND h) áHGƒH
óæY »Yô°ûdG •ô``°``û``dG Oƒ```Lh ‘
ΩóY ¬eóY øe Ωõ∏j …òdGh AÉ¡≤ØdG
ΩóY √Oƒ``Lh øe Ωõ∏j ’h •hô°ûŸG
É¡fEÉa IQÉ¡£dÉc .¬``JGò``d Oƒ```Lh ’h
, âeóY GPEÉa IÓ°üdG áë°üd •ô°T
OƒLh øe Ωõ∏j ’h ,áë°üdG âeóY
ΩóY ’h IÓ``°``ü``dG áë°U IQÉ``¡``£``dG
.iôNG¿ÉcQCGh•hô°TOƒLƒdÉ¡àë°U
¿CGå«Møe∂dPπKÉ“áHGƒÑdG√ò¡a
ΩóY ¬æe Ωõ∏j äÓNóŸG óMCG ΩóY
ΩÉ«≤HGòµgh êôîŸGóæYœÉfOƒLh
√òg áfQÉ≤Ÿ á∏ãeCG Üô°†H ¢``SQó``ŸG
Ωƒ∏©dG ‘ ÉgôFɶæH ᫪∏©dG º«gÉØŸG
.á«fÉ°ùfE’Ghá«Yô°ûdG
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
øe ΩÓ```aCG IógÉ°ûÃ …Oô``a •É°ûf
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
Reasoning) π«∏©àdG IQÉ¡e ᫪æJ
:ƒëfIOó©àeá∏Ä°SCGìôW∫ÓNøe (Skill
πKÉ“ (AND) áHGƒH âfÉc GPEG 1
áHGƒH πKÉ“ GPÉe AÉ¡≤ØdG óæY •ô°ûdG
™fÉŸG¬«∏Y≥∏£jÉeπKÉ“) ?(NOT)
á°SÉ‚ hCG çó◊G ƒëf ºµ◊G ™æÁ …CG
.(IÓ°üdGáë°Uøe™æ“ÜÉ«ãdG
áHGƒHÉgó©HºK (OR)áHGƒHÉæ©°VhGPEG 2
á«°SÉ°SCG áHGƒH øjƒµJ øµÁ (Not)
OóM (NOR) áHGƒH É¡«∏Y ≥∏£j
.É¡dá≤«≤◊G∫hóL
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

23. ≤≥≤≥
:
≥¥≥¥
:‫ا�وﻟﻰ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
3-5-1:á«≤£æªdGIôFGódG∞FÉXƒd»°VÉjôdGπ«ãªàdG
ÒÑ©J ΩGóîà°SGºàjá«≤£æŸGIôFGódGÉ¡HΩƒ≤J»àdGá÷É©ŸGá«∏ªYhÉ¡JÓNóÃá«≤£æŸGIôFGódGêôflábÓYøYÒÑ©à∏d
ÒÑ©Jπµ°ûHÉ¡àHÉàcøµÁ»àdGháHGƒÑdG(FunctionádGO)ÒÑ©JáHGƒÑdGÉ¡HΩƒ≤J»àdGá«∏ª©dG≈∏Y≥∏£jå«M∂dòd»°VÉjQ
:‹ÉàdG≥ah»°VÉjQ
F =X +Y : OR ádGO
F =X * Y : AND ádGO
F =X ´ hCG F=Y ´ : NOT ádGO
πc ∫ó«a Y´ Ò¨àŸGh X´ Ò¨àŸG ÉeCG ,áHGƒÑdG êôfl πãÁ F Ò¨àŸGh ,áHGƒÑ∏d äÓNóŸG πã“ Y h X äGÒ¨àŸG å«M
ɉEGh»FÉæãdGÜÉ°ù◊G‘ɪc™ª÷G≈∏Y∫óJ’ +áeÓY¿CGßM’háHGƒÑdGêôflóæYπNGódGÒ¨àŸG᪫b¢ùµY≈∏YÉ¡æe
‘ (AND) ádGO RÉ‚EG É¡H ó°ü≤j ɉEGh Üô°†dG ≈∏Y ∫óJ ’ ✕ áeÓYh »FÉæãdG ≥£æŸG ‘ (hCG) á«∏ªY RÉ‚EG ≈∏Y ∫óJ
.»FÉæãdG≥£æŸG
ÉeEG πã“ »àdGh á«≤£æŸG äÉHGƒÑdG øe Oó©d º«¶æàc á«≤£æe IôFGO º«ª°üJ øµÁ á«°SÉ°SC’G äÉHGƒÑdG √òg ΩGóîà°SÉHh
.Gkó«≤©JÌcCGá«≤£æeádGOΩÉ¡eRÉ‚EÉHΩƒ≤j…òdGh»eƒ°SôdGπµ°ûdÉHhCGÉ¡dá≤«≤◊G∫hóéH
F=X✕ Y´+Y✕ Z :á«dÉàdGá«≤£æŸGádGódGòØæJ»àdGá«≤£æŸGäÉHGƒÑ∏dº«¶æJºª°U(1)∫Éãe
.É¡dá≤«≤◊G∫hóLOuóMh
.(4-1)πµ°ûdG‘ɪc»eƒ°SôdGπµ°ûdÉHº«ª°üàdG :π◊G
:ádGó∏dá«≤£æŸGäÉHGƒÑdGº«¶æJ (4-1)πµ°T
øe ΩÓ```aCG IógÉ°ûÃ …Oô``a •É°ûf
܃«Jƒj ™``bƒ``ª``c â```fÎ```fE’G ™```bGƒ```e
äÉHGƒÑdG º«¶æJ ø``Y (Ytube)
AÉæÑd (Logic Gate) á«≤£æŸG
áØ∏àá«≤£æeôFGhO
Ωƒ≤JäÉYƒª›øjƒµàH»YɪL•É°ûf
âfÎfE’ÉH ™bGƒŸ íØ°üàdGh ∫ƒNódÉH
IÉcÉëŸG è``eGô``H ió```MEG ΩGó``î``à``°``SGh
ójó©dG ôaƒàj »àdGh á«≤£æŸG ôFGhó∏d
â``fÎ``fE’G áµÑ°T ≈``∏``Y É``kfÉ``› É¡æe
RÉ¡L ≈∏Y É¡°†©H 𫪖 øµÁ ɪc
AGôLEG ∫ÉãŸG π«Ñ°S ≈∏Yh Ωóîà°ùŸG
™bƒeøeIÉcÉëŸG ÜQÉŒ
(http://www.kolls.net/gatesim)
πjõæàH áYƒªéŸG ÜÓW Ωƒ≤j å«ëH
óMCG IÉcÉ ºK èeGÈdG √òg óMCG
ÉgQÉàîj »``à``dG á«≤£æŸG ô```FGhó```dG
ôjô≤J OGóYEGh áYƒª› πµd ¢SQóŸG
.É¡dá≤«≤◊G∫hóLøY
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
øe ΩÓ```aCG IógÉ°ûÃ …Oô``a •É°ûf
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
»°VÉjôdG ÒµØàdG äGQÉ¡e ᫪æJ
á≤«≤◊G ∫hGóL AÉæH ∫ÓN øe »≤£æŸGh
ôFGhO º«ª°üJh, á«≤£æŸG ôFGhódG øe Oó©d
á«°VÉjQ ∫Ghód á«≤£æŸG äÉHGƒÑdG º«¶æJ
.áØ∏à
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

24. ≤¥
:
≤¥
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
≥∂≥∂
:‫ا�وﻟﻰ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
6-1(BooleianAlgebra)»`fÉ`«`dƒ`Ñ`dGô`Ñ`é`dG
Ékª«b ÉgQÉÑàYÉH øµdh ájOóY ÉkeÉbQCG ÉgQÉÑàYÉH ¢ù«d äGÒ¨àŸG º«b ™e πeÉ©àdG ºàj øµdh È÷G º∏Y ´hôa óMCG ÊÉ«dƒÑdG È÷G ó©j
…òdG…OÉ«àY’GÈ÷G±ÓîHh,(0)»FÉæãdGOó©dG¬∏ãÁhzCÉ£N{hCG(1)»FÉæãdGOó©dG¬∏ãÁhzÜGƒ°U{ÉeEG,ÚdɪàMGóMCGòNCÉJá«≤£æe
á«≤£æŸGôFGhódGπMh§«°ùÑàHÊÉ«dƒÑdGÈ÷GΩƒ≤j,Üô°†dGhìô£dGh™ª÷Écájó«∏≤àdGá«°VÉjôdGäÉ«∏ª©dG ∫ÓNøe∫GhódGπM¬Hºàj
ÊÉ«dƒÑdGÈ÷Gó©jh(NOT)(¢ùµY)áHGƒHh(AND)(h)áHGƒHh(OR)(hCG)áHGƒHΩGóîà°SÉHá«≤£æŸGäÉ«∏ª©dGAGôLEG∫ÓNøe
.Ö°SÉ◊GIõ¡LCGh᫪bôdGIõ¡LCÓdá«≤£æŸGôFGhódGº«ª°üJhÖ°SÉ◊Gá°SóæghΩƒ∏Yôjƒ£àdÉk«dÉMá«°SÉ°SC’GΩƒ∏©dGøe
1-6-1:»``fÉ`«`dƒ`Ñ`dGô``Ñ`é`dGó```YGƒ``b
äÉ«∏ª©H ΩÉ«≤dG ºàj (NOT)(¢ùµY) ,(AND)(h) ,(OR)(hCG) á≤HÉ°ùdG á«°SÉ°SC’G áKÓãdG äÉ«∏ª©dG ≈dEG áaÉ°VE’ÉH
(Identitylogic)á«≤£æeá≤HÉ£àeπµ°ûH≈æÑJ ÊÉ«dƒÑdGÈé∏däÉ«∏ª©dGóYGƒbøeáYƒª›ΩGóîà°SÉHÊÉ«dƒÑdGÈ÷G
‹ÉàdÉHhIó≤©ŸGá«≤£æŸG∫GhódG§«°ùÑJøµÁóYGƒ≤dG√ògΩGóîà°SÉHh.(7-1)∫hóL‘á«dÉàdGäÉ≤HÉ£àŸGóYGƒbπª°ûJ
.Ö°SÉ◊GπNGOá«≤£æŸGôFGhódGøeπbCGOó©HÉ¡FÉæHá«fɵeEG
:ádGó∏dá«≤£æŸGäÉHGƒÑdGº«¶æJIôFGOºª°U:1∫Éãe
(6-1)πµ°ûdG‘ɪc‹ÉàdGπµ°ûdG ≥ahIôFGódGº«ª°üJ¿ƒµ«°S
:»∏jɪc 7 ºbQh16 ºbQh 5 ºbQ ÊÉ«dƒÑdGÈ÷GóYGƒ≤HádGódG§«°ùÑJøµÁøµdh
F= x'✕ y + x'✕ y' =x'✕ (y+y') =x'✕ 1=x'
√ÉfOCGπµ°ûdG‘ɪcá«≤£æeäÉHGƒH¢ùªNøe k’óH §≤a¢ùcÉYáHGƒHΩGóîà°SÉHádGódGAÉæÑdIôFGO‹ÉàdÉHh
:ádGó∏dá«≤£æŸGäÉHGƒÑdGº«¶æJIôFGO(6-1)πµ°T
¿É«dƒHÈL
øe ΩÓ```aCG IógÉ°ûÃ …Oô``a •É°ûf
܃«Jƒj ™``bƒ``ª``c â```fÎ```fE’G ™```bGƒ```e
‹ƒ``Ñ``dG È````÷G ø````Y (Ytube)
.áØ∏àîŸG√óYGƒbh
øe ΩÓaCG Ió```gÉ°ûÃ …Oô```a •É```°ûf
܃```«Jƒj ™```bƒªc â```fÎfE’G ™```bGƒe
ô``°ù``°Sô``Hhôµ«`ª`dG ø``Y (Ytube)
.¬JÉ≤«Ñ£Jh¬JÉfƒµeh
äÉYƒª› øjƒµàH »YɪL •É°ûf
™bGƒŸ í``Ø``°``ü``à``dGh ∫ƒ``Nó``dÉ``H Ωƒ``≤``J
§«°ùÑJ í«àJ á«∏YÉØJ â``fÎ``fE’É``H
á«≤£æe ôFGhód ‹ƒÑdG È÷G ∫GhO
áYƒª› π``µ``d ¢```SQó```ŸG É``gQÉ``à``î``j
á≤«≤◊G ∫hó``L øY ôjô≤J OGó```YEGh
.É¡£«°ùÑJèFÉàfh É¡d
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
Ò``````````µ````Ø``à`dG äGQÉ¡``e á«````ª`æ`J
§«°ùÑJ ∫ÓN øe »≤£æŸGh »°VÉ`jôdG
ΩGóîà°SÉH á«≤£æŸG ôFGhódG ∫GhO øe OóY
ôFGhO º«ª°üJh ,ÊÉ«dƒÑdG È÷G óYGƒb
.É¡dá«≤£æŸGäÉHGƒÑdGº«¶æàdᣰùÑe

25. ≤µ≤µ
:
±¥≥
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﺪواﺋﺮ‬ ‫اﻟﺒﻴﺌﺔ‬
…bu«rOUHW—U
:IóMƒdG‘É¡àª∏©J»àdGäÉë∏£°üŸGhäGQÉÑ©dGΩGóîà°SÉH√ÉfOCGº«gÉØŸGáWQÉNπªcCG
á«dÉàdG á«Áƒ≤àdG ᣰûfC’G Ωóîà°SG
±GógCG ≥≤– øe ócCÉà∏d É¡æe kÉ°†©H hCG
:ÜÓ£dGiódIóMƒdG
πµ°ûH ÜÓ£∏d ‹É``à``dG ∫GDƒ``°``ù``dG ¬``Lh 1
º¡æe Ö``∏``WGh á```bQh ‘ hCG ô``°``TÉ``Ñ``e
äÉfÉ«ÑdG ÚH ¥ôØdG Ée :¬«∏Y áHÉLE’G
äÉfÉ«ÑdG ´Gƒ``fCG »g Éeh ? äÉeƒ∏©ŸGh
?á«eƒ«dG¿É°ùfE’GIÉ«M‘
≈∏Yh …Oôa πµ°ûH ÜÓ£dG øe Ö∏WG 2
¬Ø°Uh ¬ª°SG ÖdÉ£dG É¡H ¿hój ábQh
…OóY Ωɶf ÚH πjƒëàdG »°SGQódG
.ôNBGh
OóY ô```cP ÜÓ``£``dG ó```MCG ø``e Ö``∏``WG 3
á«Hô©dG á¨∏d õ``«``eÎ``dG á``ª``¶``fG ø``e
.ájõ«∏‚E’Gh
äGóMh Oó©j ¿CG ÖdÉ£dG øe Ö∏WG 4
Ωƒ≤jh á``Ø``∏``à``î``ŸG äÉ``fÉ``«``Ñ``dG ¢``SÉ``«``b
.É¡æ«HπjƒëàdÉH
≠«°U øe OóY ôcP ÜÓ£dG øe Ö∏WG 5
áØ∏àîŸG äÉfÉ«Ñ∏d øjõîàdG äÉØ∏e
.Ö°SÉ◊ÉH
ÜÓ£dG ø```e á``Yƒ``ª``› ø```e Ö``∏``WG 6
á«Jƒ°üdG áKOÉëŸG πjƒ– á«dBG í«°VƒJ
.»ªbQ∞∏e¤EG…ƒjó«ØdGº∏«ØdGhCG
GkOóY Ghôcòj ¿CG ÜÓ£dG øe Ö∏WG 7
GƒæÑj ¿Gh ÊÉ«dƒÑdG È÷G óYGƒb øe
.É¡dá≤«≤◊G∫hóL
≈∏Yh …Oôa πµ°ûH ÜÓ£dG øe Ö∏WG 8
¬Ø°Uh ¬ª°SG ÖdÉ£dG É¡H ¿hój ábQh
IôFGódá≤«≤◊G∫hóLáHÉàc»°SGQódG
.¬dÉgQÉàîJ᫪bQ
á`«`ª`jƒ`≤`JäÉ`WÉ`°û`f
äÉfÉ«ÑdG∞jô©J
äGQÉ°TE’GhäÉeƒ∏©ŸGh
™eÖ°SÉ◊GπeÉ©J
¢Uƒ°üædG
™eÖ°SÉ◊GπeÉ©J
Ωƒ°SôdGhQƒ°üdG
∫ɵ°TC’Gh
™eÖ°SÉ◊GπeÉ©J
á«Jƒ°üdGäÉfÉ«ÑdG
á«FôŸGh
äÉfÉ«ÑdG¢SÉ«bäGóMh
Ö°SÉ◊ÉHäÉeƒ∏©ŸGh
»µ°SBGõ«eÎdGΩɶf
á«Hô©dG±hôë∏dõ«eÎdG᪶fCG
Oƒµ«fƒjõ«eÎdGΩɶf
…ô°û©dGOó©dGΩɶf
»FÉæãdGOó©dGΩɶf
ÊɪãdGOó©dGΩɶf
…ô°ûY¢SOÉ°ùdGOó©dGΩɶf
ájOó©dG᪶fC’GáfQÉ≤e
äÉ`bÓ`Y
äÉ`fÉ`«ÑdG
äÉ`eƒ`∏©ŸGh
äGQÉ``°TE’Gh
Ö`°SÉ`◊É`H
áÄ«ÑdG
ôFGhódGh
᫪bôdG
º¶ædG
ájOó©dG
᪶fCG
õ«eÎdG
á«ŸÉ©dG
á«Hô©dGh
º«ª°üàdG
ôFGhódGh
á«≤£æŸG
á≤«≤◊G∫hóL
á«≤£æŸGôFGhó∏d
᫪bôdGôFGhódGAÉæH
á«≤£æŸGäÉHGƒÑdGøe
á«°SÉ°SC’G
È÷ÉH∞jô©àdG
ÊÉ«dƒÑdG
äÉ÷É©ŸG∞jô©J
á≤«bódG
á«°SÉ°SC’Gá«≤£æŸGäÉHGƒÑdG
AND, OR, XOR, NOT
É¡ØFÉXhh
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
¥±¥±
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﺪواﺋﺮ‬ ‫اﻟﺒﻴﺌﺔ‬
…bu« rOUH W—U
:IóMƒdG‘É¡àª∏©J»àdGäÉë∏£°üŸGhäGQÉÑ©dGΩGóîà°SÉH√ÉfOCGº«gÉØŸGáWQÉNπªcCG
™eÖ°SÉ◊GπeÉ©J
¢Uƒ°üædG
á«Hô©dG±hôë∏dõ«eÎdG᪶fCG
…ô°û©dGOó©dGΩɶf
ájOó©dG᪶fC’GáfQÉ≤e
äÉ`bÓ`Y
äÉ`fÉ`«ÑdG
äÉ`eƒ`∏©ŸGh
äGQÉ``°TE’Gh
Ö`°SÉ`◊É`H
áÄ«ÑdG
ôFGhódGh
᫪bôdG
º«ª°üàdG
ôFGhódGh
á«≤£æŸG
È÷ÉH∞jô©àdG
ÊÉ«dƒÑdG

26. ≤∂
:
≤∂
¥≤¥≤
:‫ا�وﻟﻰ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
W???«—b?« qO?œ
á°ù«FôdGº«gÉØŸG IóMƒdGäGOôØe
-
.¢Uƒ°üædG™eÖ°SÉ◊GπeÉ©J -
.∫ɵ°TC’GhΩƒ°SôdGhQƒ°üdG™eÖ°SÉ◊GπeÉ©J -
.á«FôŸGhá«Jƒ°üdGäÉfÉ«ÑdG™eÖ°SÉ◊GπeÉ©J -
.Ö°SÉ◊ÉHäÉeƒ∏©ŸGhäÉfÉ«ÑdG¢SÉ«bäGóMh -
Ö°SÉ◊ÉHäGQÉ°TE’GhäÉeƒ∏©ŸGhäÉfÉ«ÑdGäÉbÓY
.…ô`°û©dGOó©dGΩɶf -
.»FÉæãdGOó©dGΩɶf -
.ÊɪãdGOó©dG -
.…ô°ûY¢SOÉ°ùdG -
.ájOó©dG᪶fC’GáfQÉ≤e -
ájOó©dGº¶ædG
.»µ°SBGõ«eÎdGΩɶf -
.á«Hô©dG±hôë∏dõ«eÎdG᪶fCG -
.Oƒµ«fƒjõ«eÎdG Ωɶf -
á«Hô©dGhá«ŸÉ©dGõ«eÎdG᪶fCG
.É¡ØFÉXhhAND, OR, XOR, NOT á«°SÉ°SC’Gá«≤£æŸGäÉHGƒÑdG -
.á«≤£æŸGôFGhó∏dá≤«≤◊G∫hóL -
.á«°SÉ°SC’Gá«≤£æŸGäÉHGƒÑdGøe᫪bôdGôFGhódGAÉæH -
-
-
á«≤£æŸGôFGhódGhº«ª°üàdG
πµ°ûH Ió``Mƒ``dG øjQÉ“ ≈∏Y á``HÉ``LE’G 9
¿hO ÜÓ£dG ™«ªL ácQÉ°ûà »YɪL
™e ,IóMƒdG äÉYƒ°Vƒe ¤EG ´ƒLôdG
ÒµØàdG ‘ ÜÓ£∏d á°UôØdG áMÉJEG
.áHÉLE’GAÉæKCGá°ûbÉæŸGhQGƒ◊Gh
≈∏Y á```HÉ```LE’G ÜÓ```£```dG ø```e Ö``∏``WG 10
IóMƒdG ájÉ¡f ‘ Oƒ``Lƒ``ŸG QÉ``Ñ``à``N’G
±ó¡dG ¿CG º¡d Ú``Hh ,…Oô```a πµ°ûH
¢ù«dh ±GógC’G ≥≤– ióe ¢SÉ«b ƒg
.ºgQÉÑàNG
á∏Ä°SC’G≈∏YáHÉLE’GÜÓ£dGøeÖ∏WG 11
‘ º∏©ŸG π«dO ‘ IOƒLƒŸG á«aÉ°VE’G
âbƒdG íª°S GPEG π°üØdG ‘ hCG ∫õæŸG
πµ°ûH º¡JÉHÉLEG á°ûbÉæe ™e ,∂dòH
.»YɪL
ᣰûfC’G™«ª÷ÜÓ£dGò«ØæJøeócCÉJ 12
᫪gCG áaô©eh ,ó«L πµ°ûH á«HÓ£dG
᪶fC’Gh á``«``ª``bô``dG áÄ«ÑdG ∑GQOEG
.äÉfÉ«ÑdGõ«eôJ᪶fCGhájOó©dG
á`«`ª`jƒ`≤`JäÉ`WÉ`°û`f
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

27. ≤∑≤∑
:
¥≥¥≥
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﺪواﺋﺮ‬ ‫اﻟﺒﻴﺌﺔ‬
äÉ``æ```jô``ª``J
:á«dÉàdGá«æ¡ŸGä’ÉéŸG‘É¡d kGQÉ°ûàfGh kÉYƒ«°TäÉfÉ«ÑdGÌcCG»gÉeOuóM 1
.ájhó«ØdGΩÓaC’G- á«FÉé¡dG¢Uƒ°üædG - Qƒ°üdG- äGƒ°UC’G- .ájQGOE’GÖJɵŸG CG
.ájhó«ØdGΩÓaC’G- á«FÉé¡dG¢Uƒ°üædG - Qƒ°üdG- äGƒ°UC’G-.ájQɪ©ŸGá°Sóæ¡dGÖJɵe Ü
.ájhó«ØdGΩÓaC’G- á«FÉé¡dG¢Uƒ°üædG - Qƒ°üdG- äGƒ°UC’G- .᫪∏©dGçÉëHC’GπeÉ©e ê
.ájhó«ØdGΩÓaC’G- á«FÉé¡dG¢Uƒ°üædG - Qƒ°üdG- äGƒ°UC’G- .™fÉ°üŸG O
.…ô°ûY¢SOÉ°ùdGhÊɪãdGh…ô°û©dGΩɶædG≈dEGá«dÉàdGá«FÉæãdGOGóYC’G∫uƒM 2
(1011101111),(1010100), (11010101)
äÉfÉÿGOóYºc,»FÉæãdGΩɶædG‘¬∏«ãªàdáfÉN12≈dEGêÉàëj(101001110101)»FÉæãdGOó©dG¿ÉcGPEG 3
?…ô°û©dGΩɶædG‘Oó©dGπ«ãªàdÉ¡LÉàëf»àdG
? kÉ«∏NGO¬©eπeÉ©àj’Ö°SÉ◊GΩGOÉe…ô°ûYâ°ùdGΩɶædGIóFÉaÉe 4
.(SAID) áª∏c±hôMøe±ôMπµd»FÉæãdGΩɶædÉHÅaɵŸGOuóM,»µ°SBG±ôM∫hóLøe 5
?(B4)…ô°ûYâ°ùdGÅaɵŸG¬∏ãÁ…òdG»FÉé¡dG±ô◊GƒgÉe 6
?±ô◊GGògƒgÉeájõ«∏‚E’GAÉé¡dG±hôMóMCGÅaɵj(01000001)»FÉæãdGOó©dG 7
. /,✽ ,-,+ á«HÉ°ù◊GäÉeÓ©∏d…ô°û©dGÅaɵŸGôcPG 8
?ôî°Uõ«eôJΩɶf‘(…)±ô◊»FÉæãdGÅaɵŸGƒgÉeá«Hô©dG±hô◊G¢†©Ñdõ«eÎdG∫hóLøe 9
?âaƒ°ShôµjÉeõ«eôJΩɶf‘(11101100)»FÉæãdGÅaɵŸÉHπãÁ…òdG»Hô©dG±ô◊GƒgÉe 10
äÉ`æ`jô`ª`à`dGá`HÉ`LEG
()áeÓ©HOó–äGQÉ«àN’Gøeáë«ë°üdGáHÉLE’G
1
:á«dÉàdGá«æ¡ŸGä’ÉéŸG‘É¡dGkQÉ°ûàfGhÉkYƒ«°TäÉfÉ«ÑdGÌcCG
ájQGOE’GÖJɵŸG CG
ájhó«ØdGΩÓaC’G á«FÉé¡dG¢Uƒ°üædG Qƒ°üdG äGƒ°UC’G
ájQɪ©ŸGá°Sóæ¡dGÖJɵe Ü
ájhó«ØdGΩÓaC’G á«FÉé¡dG¢Uƒ°üædG Qƒ°üdG äGƒ°UC’G
.᫪∏©dGçÉëHC’GπeÉ©e ê
Qƒ°üdG äGƒ°UC’G
á«FÉé¡dG¢Uƒ°üædG
ájhó«ØdGΩÓaC’G
™fÉ°üŸG O
Qƒ°üdG äGƒ°UC’G
á«FÉé¡dG¢Uƒ°üædG
ájhó«ØdGΩÓaC’G
2
ΩɶædG ¤EG á«dÉàdG á«FÉæãdG OGóYC’G ∫ƒM
.…ô°ûY¢SOÉ°ùdGhÊɪãdGh…ô°û©dG
,(1010100),(11010101)
(1011101111)
: (1011101111)Oó©∏d
=…ô°û©dGΩɶædG‘᪫≤dG
1x24
+0x23
+1x22
+0x21
+1x20
1x27
+ 1x26
+ 0x25
+
128+64+16+4+1=
(213) 10 =
011 010 101 =ÊɪãdGΩɶædG‘᪫≤dG
(325)8 =
…ô°ûY¢SOÉ°ùdGΩɶædG‘᪫≤dG
1101 0101 =
᪫b ÜÉ°ùàMG øµ‡ á≤jô£dG ¢ùØæHh
:»g»àdGhiôNC’GOGóYC’G
= (84)10 = (1010100)2 Oó©dG
(54)16 = (124)8
= (751)10 =(1011101111) Oó©dG
(2EF)16 =(1357)8
3
(101001110101)»FÉæãdGOó©dG¿ÉcGPEG
ΩɶædG ‘ ¬∏«ãªàd áfÉN 12 ¤EG êÉàëj
É¡LÉàëf »àdG äÉfÉÿG OóY ºc , »FÉæãdG
?…ô°û©dGΩɶædG‘Oó©dGπ«ãªàd
¤EG ºbôdG ∫ƒëf äÉfÉÿG OóY ójóëàd
…ô°û©dGΩɶædG
(2677)10 =(101001110101)
ΩɶædG‘§≤aäÉfÉNá©HQCG¤EGêÉàëj…CG
.…ô°û©dG

28. ≤∏
:
≤∏
¥≥¥≥
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﺪواﺋﺮ‬ ‫اﻟﺒﻴﺌﺔ‬
äÉ``æ```jô``ª``J
:á«dÉàdGá«æ¡ŸGä’ÉéŸG‘É¡d kGQÉ°ûàfGh kÉYƒ«°TäÉfÉ«ÑdGÌcCG»gÉeOuóM 1
.ájhó«ØdGΩÓaC’G- á«FÉé¡dG¢Uƒ°üædG - Qƒ°üdG- äGƒ°UC’G- .ájQGOE’GÖJɵŸG CG
.ájhó«ØdGΩÓaC’G- á«FÉé¡dG¢Uƒ°üædG - Qƒ°üdG- äGƒ°UC’G-.ájQɪ©ŸGá°Sóæ¡dGÖJɵe Ü
.ájhó«ØdGΩÓaC’G- á«FÉé¡dG¢Uƒ°üædG - Qƒ°üdG- äGƒ°UC’G- .᫪∏©dGçÉëHC’GπeÉ©e ê
.ájhó«ØdGΩÓaC’G- á«FÉé¡dG¢Uƒ°üædG - Qƒ°üdG- äGƒ°UC’G- .™fÉ°üŸG O
.…ô°ûY¢SOÉ°ùdGhÊɪãdGh…ô°û©dGΩɶædG≈dEGá«dÉàdGá«FÉæãdGOGóYC’G∫uƒM 2
(1011101111),(1010100), (11010101)
äÉfÉÿGOóYºc,»FÉæãdGΩɶædG‘¬∏«ãªàdáfÉN12≈dEGêÉàëj(101001110101)»FÉæãdGOó©dG¿ÉcGPEG 3
?…ô°û©dGΩɶædG‘Oó©dGπ«ãªàdÉ¡LÉàëf»àdG
? kÉ«∏NGO¬©eπeÉ©àj’Ö°SÉ◊GΩGOÉe…ô°ûYâ°ùdGΩɶædGIóFÉaÉe 4
.(SAID) áª∏c±hôMøe±ôMπµd»FÉæãdGΩɶædÉHÅaɵŸGOuóM,»µ°SBG±ôM∫hóLøe 5
?(B4)…ô°ûYâ°ùdGÅaɵŸG¬∏ãÁ…òdG»FÉé¡dG±ô◊GƒgÉe 6
?±ô◊GGògƒgÉeájõ«∏‚E’GAÉé¡dG±hôMóMCGÅaɵj(01000001)»FÉæãdGOó©dG 7
. /,✽ ,-,+ á«HÉ°ù◊GäÉeÓ©∏d…ô°û©dGÅaɵŸGôcPG 8
?ôî°Uõ«eôJΩɶf‘(…)±ô◊»FÉæãdGÅaɵŸGƒgÉeá«Hô©dG±hô◊G¢†©Ñdõ«eÎdG∫hóLøe 9
?âaƒ°ShôµjÉeõ«eôJΩɶf‘(11101100)»FÉæãdGÅaɵŸÉHπãÁ…òdG»Hô©dG±ô◊GƒgÉe 10
äÉ`æ`jô`ª`à`dGá`HÉ`LEG
4
ΩGO Ée …ô°ûY â°ùdG ΩɶædG IóFÉa Ée
?Ék«∏NGO¬©eπeÉ©àj’Ö°SÉ◊G
™e πeÉ©àdG ô°ûY ¢SOÉ°ùdG ΩɶædG π¡°ùj
πc π«ã“ øµÁ ¬fCG å«M á«FÉæãdG ΩÉbQC’G
ΩɶædG ‘ óMGh õeôH á«FÉæK ΩÉbQCG á©HQCG
ڛȟG πªY π¡°ùj ɇ …ô°ûY â°ùdG
ôcòJáHƒ©°üdGkô¶fÖ°SÉë∏dÚeóîà°ùŸGh
.á«FÉæãdGΩÉbQC’GΩGóîà°SGh
5
ΩɶædÉH ÅaɵŸG OóM , »µ°SBG ±ôM ∫hóL øe
.(SAID )áª∏c±hôMøe±ôMπµd»FÉæãdG
…ô°ûYâ°ùdGÅaɵŸGOÉéjEG”∫hó÷Gøe
OÉéjE’ »FÉæãdG ΩɶædG ¤EG ¬∏jƒ– ºK
.áª∏µdG±hô◊»FÉæãdGÅaɵŸG
6
¬∏ãÁ …òdG »FÉé¡dG ±ô◊G ƒg Ée
?(B4)…ô°ûYâ°ùdGÅaɵŸG
Åaɵj …òdG ±ô◊G »µ°SBG ∫hóL øe
.(K)ƒg(B4)16
7
óMCG Åaɵj ( 01000001) »FÉæãdG Oó©dG
Gòg ƒg Ée ájõ«∏‚E’G AÉé¡dG ±hôM
?±ô◊G
óéæd k’hCG…ô°ûYâ°ùdG¤EGÅaɵŸG∫ƒëf
(41)16 =(0100 0001)2
.»µ°SB’G∫hóLøe(A)ƒg±ô◊G
ÅaɵŸG
¢SOÉ°ùdG
…ô°ûY
»FÉæãdGÅaɵŸG
»µ°SBGΩɶf‘
±ô◊G
53 0101 0011 S
41 0100 0001 A
49 0100 1001 I
44 0100 0100 D
…ô°û©dGÅaɵŸG ±ô◊G
43 +
45 -
42
*
47 /
8
. /, *,-,+ á«HÉ°ù◊GäÉeÓ©∏d…ô°û©dGÅaɵŸGôcPG
.√ÓYCG∫hó÷ÉHÚÑeƒgɪc ÅaɵŸG

29. ≤π≤π
:
¥¥¥¥
:‫ا�وﻟﻰ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
õ«eôJΩóîà°ùj𫨰ûJΩɶf≈∏Yá«Hô©dG¢Uƒ°üædGáHÉàµdƒª°SGõ«eôJΩɶfΩóîà°ùjèeÉfôHÉfòØfƒd 11
?±ÓàN’GÖÑ°SɪaâØ∏àNGGPEGh?â∏NOCGɪcá°TÉ°ûdG≈∏Yá«Hô©dG±hô◊Gô¡¶à°Sπgâaƒ°ShôµjÉe
óYÉ°ùŸGΩɶf‘(ôNB’Gh§°SƒdGh∫hC’G‘AÉ«dG±ôM)(…,`«`, `j)±ôë∏d…ô°ûYâ°ùdGÅaɵŸGƒgÉeOuóM 12
?»Hô©dG
?(y )±ôë∏d…ô°ûYâ°ùdGÅaɵŸGøY(Y 13
?(Terabit) âHGÒJπµHóLƒjâjÉHÉé«Lºch?(GigaByte) âjÉHÉé«Lπc‘óLƒJ(Mega bit) âHÉé«eºc 14
:á«dÉàdG∫Ghó∏dá«≤£æŸGäÉHGƒÑdGº«¶æJºª°U 15
Y ✕ Z + X ✕ Z' CG
(X+Y) ✕ (Z'+T) Ü
A+ C ✕ D ê
á«dÉàdGá«≤£æŸGIôFGódG§°ùH 16
F= x ✕ y+x' ✕ y+x ✕ y'+x'✕ y' CG
F= (x+y+z) ✕ (x+y'+z)✕ (x'+y+z)✕ (x'+y+z') Ü
äÉ`æ`jô`ª`à`dGá`HÉ`LEG
?ôî°Uõ«eôJΩɶf‘(…)±ô◊»FÉæãdGÅaɵŸGƒgÉeá«Hô©dG±hô◊G¢†©Ñdõ«eÎdG∫hóLøe 9
∫hó÷G øe …òdGh k’hCG …ô°ûY â°ùdG ÅaɵŸG OÉéjEG øe √OÉéjEG ºàj ôî°U õ«eôJ Ωɶf ‘ (…) ±ô◊ »FÉæãdG ÅaɵŸG
.(FB)16 ƒg
.(1111 1011)2 ƒg»FÉæãdGÅaɵŸG¿ƒµ«a
?âaƒ°ShôµjÉeõ«eôJΩɶf‘(11101100)»FÉæãdGÅaɵŸÉHπãÁ…òdG»Hô©dG±ô◊GƒgÉe 10
»``FÉæãdG Å``aÉ``µª∏d »``Hô``©dG ±ô◊G
âaƒ°Shôµ«``e Ωɶ``f ‘ (11101100)2
᪫≤dG ¤EG »FÉæãdG ÅaɵŸG πjƒëàH ºàj
:»g»àdGh…ô°ûY¢SOÉ°ùdGΩɶædÉH
(EC)16 =(1110 1100)2
Ωɶf ‘ (¢V) ƒg ±ô◊G ¿ƒµ«a
.âaƒ°Shôµ«e
Ωɶf Ωóîà°ùj èeÉfôH ÉfòØf ƒd 11
á«Hô©dG ¢Uƒ°üædG áHÉàµd ƒª°SCG õ«eôJ
õ«eôJ Ωóîà°ùj 𫨰ûJ Ωɶf ≈∏Y
±hô◊G ô¡¶à°S πg âaƒ°ShôµjÉe
GPEGh ? â∏NOCG ɪc á°TÉ°ûdG ≈∏Y á«Hô©dG
?±ÓàN’GÖÑ°SɪaâØ∏àNG
Ωóîà°ùj 𫨰ûàdG Ωɶf ¿Éc GPEG
±hôM ô¡¶J ød âaƒ°Shôµ«e õ«eôJ
ɪc áë«ë°U ƒª°SCG Ωɶf óªà©j èeÉfôH
øe õ«eÎdG ±ÓàN’ Gkô¶f ∂dP , Öéj
.ÚeɶædG
…ô°ûY â°ùdG ÅaɵŸG ƒg Ée OóM 12
‘ AÉ«dG ±ôM ) ( … , `«` , `j) ±ôë∏d
óYÉ°ùŸGΩɶf‘(ôNB’Gh§°SƒdGh∫hC’G
?»Hô©dG
hCGáª∏µdG∫hCG‘¿ÉcAGƒ°SAÉ«dG±ôM
…òdGhõeôdG¢ùØæHπãÁÉgôNBGhCGÉ¡£°Sh
.»Hô©dGóYÉ°ùŸGΩɶf‘(A5)ƒg
ÅaɵŸG ∞∏àîj πg »µ°SBG Ωɶf ‘ÅaɵŸG ∞∏àîj πg »µ°SBG Ωɶf ‘ 13
ÅaɵŸG øY ( Y ) ±ôë∏d …ô°ûY â°ùdG
?( y )±ôë∏d…ô°ûYâ°ùdG
…ô°ûY â°ùdG Åaɵe ∞∏àîj º©f
Ωɶf ‘ (y) ±ôM øY (Y) ±ô◊
(59)16 ƒg(Y)Åaɵe¿CGå«M»µ°SB’G
.(79)16 ƒg(y)Åaɵeɪæ«H
‘óLƒJ(Megabit)âHÉé«eºc 14
Éé«Lºch,(Giga Byte)âjÉHÉé«Lπc
?Tera bit âHGÒJπµHóLƒjâjÉH
(Giga Byte)âjÉHÉé«L1
âHÉé«e8x 310=âjÉHÉé«e 3 10=
(Tera bit) âHGÒJ1
âjÉHÉé«L 8/310=âHÉé«L310=
âjÉH πc ¿CG πjƒëàdG ÖdÉ£dG ßMÓj
.¢ùµ©dÉHhâH 8…hÉ°ùj

30. ≥∞
:
≥∞
¥¥¥¥
:‫ا�وﻟﻰ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
õ«eôJΩóîà°ùj𫨰ûJΩɶf≈∏Yá«Hô©dG¢Uƒ°üædGáHÉàµdƒª°SGõ«eôJΩɶfΩóîà°ùjèeÉfôHÉfòØfƒd 11
?±ÓàN’GÖÑ°SɪaâØ∏àNGGPEGh?â∏NOCGɪcá°TÉ°ûdG≈∏Yá«Hô©dG±hô◊Gô¡¶à°Sπgâaƒ°ShôµjÉe
óYÉ°ùŸGΩɶf‘(ôNB’Gh§°SƒdGh∫hC’G‘AÉ«dG±ôM)(…,`«`, `j)±ôë∏d…ô°ûYâ°ùdGÅaɵŸGƒgÉeOuóM 12
?»Hô©dG
?(y )±ôë∏d…ô°ûYâ°ùdGÅaɵŸGøY(Y 13
?(Terabit) âHGÒJπµHóLƒjâjÉHÉé«Lºch?(GigaByte) âjÉHÉé«Lπc‘óLƒJ(Mega bit) âHÉé«eºc 14
:á«dÉàdG∫Ghó∏dá«≤£æŸGäÉHGƒÑdGº«¶æJºª°U 15
Y ✕ Z + X ✕ Z' CG
(X+Y) ✕ (Z'+T) Ü
A+ C ✕ D ê
á«dÉàdGá«≤£æŸGIôFGódG§°ùH 16
F= x ✕ y+x' ✕ y+x ✕ y'+x'✕ y' CG
F= (x+y+z) ✕ (x+y'+z)✕ (x'+y+z)✕ (x'+y+z') Ü
äÉ`æ`jô`ª`à`dGá`HÉ`LEG
15
∫Ghó∏d á«≤£æŸG äÉHGƒÑdG º«¶æJ ºª°U
:á«dÉàdG
‘Y X Z + XX Z CG
( X+Y) X (Z’+T) Ü
A+C X D ê
16
:á«dÉàdGá«≤£æŸGIôFGódG§°ùH
F= x X y + x’ X y + x X y’+ x’X y’ CG
1= x + x’ ÊÉ«dƒÑdGÈ÷GóYGƒbΩGóîà°SÉH
.ádGódG§«°ùÑJøµÁ 1+ x = x
F= y X (x+x’)+x X y’+x’ X y’
F= y+x X y’+x’ X y’
y+y’ = 1
F= (x+y+z) X (x+y’+z) X (x’+y+z’) Ü
:¤EGádGódG §«°ùÑJøµÁ܃∏°S’G¢ùØæH
F= xy+x’z

31. ≥±≥±
:
¥µ¥µ
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﺪواﺋﺮ‬ ‫اﻟﺒﻴﺌﺔ‬
QÉ``````Ñ`à```NG
:»∏jɪ«aáë«ë°üdGáHÉLE’GõeQÎNG
:äÉ«Ø°ûà°ùŸG∫É›‘É¡dkGQÉ°ûàfGhkÉYƒ«°TäÉfÉ«ÑdGÌcCGÉe OuóM 1
.Qƒ°üdG-Ü .äGƒ°UC’G-CG
.á«FôŸGΩÓaC’G-O .á«FÉé¡dG¢Uƒ°üædG -ê
:‘√OƒLhøµÁ’ (1010101201)OóY 2
.…ô°û©dGΩɶædÉH-Ü .»FÉæãdGΩɶædG-CG
.…ô°ûYâ°ùdGΩɶædG-O .ÊɪãdGΩɶædG-ê
?(71)8
:»∏jÉŸ»FÉæãdGÅaɵŸGÉe 3
(101 001)2
-Ü (111 101)2
-CG
(111 001)2
-ê
?(AA)16
:»∏jÉŸ»FÉæãdGÅaɵŸGÉe 4
(1100 1100)2
-Ü (1010 1010)2
-CG
(1101 1100)2
-ê
?»µ°SBGΩɶf‘ X ±ôM …ô°ûYâ°ùdGÅaɵŸGÉe 5
.»µ°SBG∫hóLøe(28)16
ÅaɵJ -Ü .»µ°SBG∫hóLøe(58)16
ÅaɵJ -CG
.»µ°SBG∫hóLøe(78)16
ÅaɵJ-ê
?»µ°SBGΩɶf‘X ±ô◊»FÉæãdGÅaɵŸGÉe 6
(1100 1100)2
-Ü (0101 1000)2
-CG
(1101 1100)2
-ê
QÉ``Ñ`à`N’Gá``HÉ`LEG
()áeÓ©HOó–äGQÉ«àN’Gøeáë«ë°üdGáHÉLE’G
1
:á«dÉàdGá«æ¡ŸGä’ÉéŸG‘É¡d kGQÉ°ûàfGh kÉYƒ«°TäÉfÉ«ÑdGÌcCG»gÉe OóM
äÉ«Ø°ûà°ùŸG CG
ájhó«ØdGΩÓaC’G á«FÉé¡dG¢Uƒ°üædG Qƒ°üdG äGƒ°UC’G
äÉfÓYE’GäÉcô°T Ü
ájhó«ØdGΩÓaC’G á«FÉé¡dG¢Uƒ°üædG Qƒ°üdG äGƒ°UC’G
2
‘√OƒLhøµÁ’ (1010101201)OóY
»FÉæãdGΩɶædG-CG
…ô°û©dGΩɶædÉH -Ü
ÊɪãdGΩɶædG-ê
…ô°ûYâ°ùdGΩɶædG-O
…ƒëj ¬f’ »FÉæãdG ΩɶædÉH √OƒLh øµÁ’
.1h0§≤aøjõeQ
3
(71)8 :»∏jÉŸ»FÉæãdGÅaɵŸGÉe
(111 101)2 -CG
(101 001) 2 -Ü
(111 001) 2 -ê
4
(AA)16 :»∏jÉŸ»FÉæãdGÅaɵŸGÉe
(1100 1101)2 -CG
(1100 1100)2 -Ü
(1101 1100)2 -ê
5
Ωɶf‘X ±ôM …ô°ûYâ°ùdGÅaɵŸGÉe
.»µ°SBG
»µ°SBG∫hóLøe(58)16 ÅaɵJ -CG
»µ°SBG∫hóLøe(28)16 ÅaɵJ -Ü
»µ°SBG∫hóLøe(78)16 ÅaɵJ-ê
6
Ωɶf ‘ X ±ô◊ »FÉæãdG ÅaɵŸG Ée
.»µ°SBG
(0101 1000)2 -CG
(1100 1100 )2 -Ü
(1101 1100 )2 -ê
7
»µ°SBG Ωɶf É¡∏ãÁ »àdG ±hô◊G OóY ºc
.á«FÉæKΩÉbQCGá«fɪKΩóîà°ùj…òdG
±ôM256 -CG
±ôM128-Ü
±ôM64-ê

32. ≥≤
:
≥≤
¥∂¥∂
:‫ا�وﻟﻰ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
?á«FÉæKΩÉbQCGá«fɪKΩóîà°ùj…òdG»µ°SBGΩɶfÉ¡∏ãÁ»àdG±hô◊GOóYºc 7
.±ôM128-Ü .±ôM256 -CG
.±ôM64-ê
?¢TƒàæcÉeπHBGΩɶf‘(Ü)áª∏c±ô◊ÊɪãdGÅaɵŸGÉe 8
(310)8
-Ü (510)8
-CG
(320)8
-ê
?¢TƒàæcÉeπHBGΩɶf‘(¢V)áª∏c±ô◊»FÉæãdGÅaɵŸGÉe 9
1111 0110 -Ü 1101 0110 -CG
1101 0111 -ê
? ƒª°SGΩɶf‘(…)áª∏c±ô◊…ô°ûY¢SOÉ°ùdGÅaɵŸGÉe 10
D6 -Ü C8 -CG
EA -ê
:±hô◊»µ°SBGΩɶfΩóîà°ùj 11
.§≤aá«Hô©dG á¨∏dG-Ü .§≤aá«HhQhC’Gäɨ∏dG -CG
.§≤aájõ«∏‚E’Gá¨∏dG-ê
:‘õ«eÎ∏dƒª°SGΩɶf™e»µ°SBGΩɶf≥HÉ£àjh≥Øàj 12
.§≤aΩÉbQC’G-Ü .§≤aá«HÉ°ù◊GäÉeÓ©dG -CG
.§≤aájõ«∏‚E’Gá¨∏dG±hôM-ê
äÉeÓ©dG¤EGáaÉ°VE’ÉHá«Hô©dGΩÉbQC’G¤EGáaÉ°VE’ÉH»Hô©dGAÉé¡dG±hô◊§≤aΩɶfOÉéjEGÉfOQCGƒd 13
?á«FÉæãdGΩÉbQC’GΩGóîà°SÉH±hô◊G√ògπãÁ…òdGõeô∏dáHƒ∏£ŸGäÉfÉÿGOóYºc(✽ ,/,-,+)á«HÉ°ù◊G
.á«FÉæKΩÉbQCG4-Ü .á«FÉæKΩÉbQCG6 -CG
.á«FÉæKΩÉbQCG5-ê
QÉ``Ñ`à`N’Gá``HÉ`LEG
8
‘ ( Ü) áª∏c ±ô◊ ÊɪãdG ÅaɵŸG Ée
?¢TƒàæcÉeπHGΩɶf
(310)8 -CG
(510) 8 -Ü
(320) 8 -ê
9
‘ ( ¢V) áª∏c ±ô◊ »FÉæãdG ÅaɵŸG Ée
?¢TƒàæcÉeπHGΩɶf
1101 0110 -CG
1111 0110 -Ü
1101 0111 -ê
10
áª∏c ±ô◊ …ô°ûY ¢SOÉ°ùdG ÅaɵŸG Ée
?ƒª°SG Ωɶf‘(…)
EA-CG
D6 -Ü
C8 -ê
11
:±hô◊»µ°SBGΩɶfΩóîà°ùj
.§≤a á«HQhC’G äɨ∏dG-CG
.§≤a á«Hô©dG á¨∏dG -Ü
.§≤aájõ«∏‚E’Gá¨∏dG-ê
12
ƒª°SCG Ωɶf ™e »µ°SBG Ωɶf ≥HÉ£àjh ≥Øàj
:‘ õ«eÎ∏d
.§≤aá«HÉ°ù◊GäÉeÓ©dG-CG
.§≤aΩÉbQ’G -Ü
.§≤aájõ«∏‚E’Gá¨∏dG±hôM-ê
13
õeô∏dáHƒ∏£ŸGäÉfÉÿGOóYºc(*,/,-,+)á«HÉ°ù◊GäÉeÓ©dG¤EGáaÉ°VE’ÉHá«Hô©dGΩÉbQC’G¤EGáaÉ°V’ÉH»Hô©dG AÉé¡dG±hô◊§≤aΩɶfOÉéjEGÉfOQCGƒd
?á«FÉæãdGΩÉbQC’GΩGóîà°SÉH±hô◊G√ògπãÁ…òdG
.á«FÉæKΩÉbQG6-CG
.á«FÉæKΩÉbQG4 -Ü
.á«FÉæKΩÉbQG5-ê
ΩÉbQCG¢ùªÿGkõeQÉæeóîà°SGƒdå«M64=62¿’ΩÉbQG6¤GêÉàëfGòdh 42RƒeôdG´ƒª›øµj4äÉeÓ©dGh10ΩÉbQC’GhÉkaôM28á«Hô©dGá¨∏dG±hôM¿EGå«M
. 42 64=(62)¿CGå«M±hô◊GáaÉcπ«ãªàdõeô∏dá«FÉæKΩÉbQCGâ°S¤EGπbC’G≈∏YêÉàëfGòd»Øµj’∂dPh(52)ÉkaôM32π«ã“øµe’á«FÉæK

33. ≥≥≥≥
:
QÉ``Ñ`à`N’Gá``HÉ`LEG
¥Σ¥Σ
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﺪواﺋﺮ‬ ‫اﻟﺒﻴﺌﺔ‬
:()±ô◊ÊɪãdGÅaɵŸGOuóM»µ°SB’GΩɶf∫hóLøe 14
(65)8
-Ü (74)8
-CG
(22)8
-ê
:…hÉ°ùJ(MegaByte) âjÉHÉé«eπc 15
.âjÉHƒ∏«c∞dCG-Ü .âjÉHÉé«L∞dCG-CG
.âjÉHGÒJIô°ûY-O .âjÉHÉé«e¿ƒ«∏e-ê
:±hô◊Oƒµ«fƒjΩɶfΩóîà°ùj 16
.§≤aá«Hô©dGá¨∏dG-Ü .§≤aá«HhQhC’Gäɨ∏dG -CG
.⁄É©dÉHäɨ∏dG™«ªL-ê
: øeOƒµ«fƒjΩɶfôjƒ£J” 17
.πHBGácô°T-Ü .âaƒ°Shôµ«eácô°T -CG
.»µjôeCG™ªŒ-O .»ŸÉY™ªŒ-ê
:ƒgœÉædG øµj F= x✕ y ✕ z + x ✕ y ✕ z'+x'✕ y✕ z + x'✕ y' ✕ zá«dÉàdGá«≤£æŸGIôFGódG§«°ùÑàH 18
F = x ✕ y+ x' ✕ z
F = x ✕ y+x' ✕ z'
F = x ✕ y'+x' ✕ z
F = x' ✕ y +x' ✕ z
-CG
-Ü
-ê
-O
14
ÅaɵŸG OóM »µ°SB’G Ωɶf ∫hóL øe
: ±ô◊ÊɪãdG
(74)8 -CG
(65) 8 -Ü
(22)8 -ê
15
:…hCÉ°ùJ Mega Byte âjÉHÉé«eπc
âjÉHÉé«L∞dCG-CG
âjÉHƒ∏«c∞dCG -Ü
âjÉHÉé«e¿ƒ«∏e-ê
âjÉHGÒJIô°ûY-O
16
:±hô◊ Oƒµ«fƒj ΩɶfΩóîà°ùj
§≤a á«HQhC’G äɨ∏dG-CG
§≤a á«Hô©dG á¨∏dG -Ü
⁄É©dÉHäɨ∏dG™«ªL-ê
17
: øeOƒµ«fƒj Ωɶf ôjƒ£J”
âaƒ°Shôµ«eácô°T-CG
πHGácô°T -Ü
»ŸÉY™ªŒ-ê
»µjôeG™ªŒ-O
:á«dÉàdGá«≤£æŸGIôFGódG§«°ùÑàH 18
F= xxyx z + x x y x z’ +
x’xyxz + x’xy’xz
:ƒgœÉædGøµj
F= x x y + x’ x z CG
F= x x y + x’ x z’ Ü
F= x x y’ + x’ x z ê
F= x’ x y + x’ x z O
F = x y + x’ z:ÜGƒ÷G
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

34. ≥¥
:
≥¥
¥∏¥∏
:‫ا�وﻟﻰ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
F =X ✕ Y'+X' ✕ Z:ádGó∏dá«≤£æŸGäÉHGƒÑdGº«¶æJIôFGOºª°UGPEG 19
:»∏jɇ πµ°T…CG ≥ahIôFGódGº«ª°üJ¿ƒµ«°S
-CG
-Ü
F= A✕B✕C + A✕B✕C'+A✕B'✕ C + A✕B' ✕ C'+A' ✕ B' ✕ C á«dÉàdGá«≤£æŸGIôFGódG§«°ùÑàH 20
:ƒgœÉædG¿ƒµj
F = A + B ✕ C
F = A + B' ✕ C
F = A + B' ✕ C'
F = A'+B' ✕ C
-CG
-Ü
-ê
-O
X
Y
Z
X
Y
Z
QÉ``Ñ`à`N’Gá``HÉ`LEG
19
á«≤£æŸG äÉHGƒÑdG º«¶æJ IôFGO ºª°U GPEG
:ádGó∏d
F= x x y’ + x’ x z
ɇ πµ°T…CG ≥ahIôFGódGº«ª°üJ¿ƒµ«°S
:»∏j
-CG
-Ü
:á«dÉàdGá«≤£æŸGIôFGódG§«°ùÑàH ºb 20
F= A x B x C + A x B x C’+
A x B’ x C’ + A’xB’xC
F= A + B x C CG
F= A + B’x C Ü
F= A + B’ x C ê
F= A’ + B’ x C O
F= A + B’ x C ƒgÜGƒ÷G
X
Y
Z
X
Y
Z
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

35. ≥µ≥µ
:
¥∞¥∞
:‫ا�وﻟﻰ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
‫اﻟﻮﺣﺪة‬ ‫ﻣﺸﺮوع‬
œÉf≥≤–»àdGh Y h X ɪgÚ«FÉæKøjOóY™ªéHΩƒ≤Já«≤£æeIôFGOº«ª°üàHΩƒ≤à°S ´hô°ûŸGGòg‘
É¡«∏Y≥∏£j»àdGh1 0 =1+1 , 1=0+1 , 1=1+0 , 0=0+0 :»∏jɪc™ª÷G
.(Half Adder »Ø°üædG™ªéŸG)IôFGO
áMGREGºàjÉ¡JÉØYÉ°†ehCGIô°û©dGGkRhÉéàeøjô°ûYøjOóY™ªLœÉf¿ƒµjÉeóæY…ô°û©dGΩɶædÉHπ°üëj ɪch
ºàj 2 ™ª÷G œÉf RhÉéàj ÉeóæY ¬fCG Ú«FÉæK øjOóY ™ªL óæY ßMÓJ Gòdh 13 =4 + 9 ™ªL ƒëf áfÉîH œÉædG
C ∫ƒªëŸGOó©dGÉ¡fCÉHÒ¨àª∏dá«fÉãdGáfÉÿGh S Ò¨àŸGÉ¡fCÉH™ªé∏d≈dhC’GáfÉÿGÉæaôYGPEGh¬fÉîHOó©dGáMGREG
:»∏jɪcɪ¡dá≤«≤◊G∫hóLøµj
(äÉLôîŸG) ™ª÷G œÉfäÓNóŸG
CSYX
0000
0110
0101
1111
:»JB’GRÉ‚EG kGPEG∂«∏Y º«ª°üàdÉHΩÉ«≤∏dh
S h C äGÒ¨àŸG™ªLøYáŒÉædG Y h X
1
. πµ°ûdGπNGOIôFGódG√òg™°Vh∫GhódG√òg≥≤– »àdGá«≤£æŸGIôFGódGº«ª°üàHºb∫GhódG≈∏YAÉæH-2
S
C
X
Y
ÚFÉæKøjOóY™ªLIôFGO
IóMƒdG´hô°ûeá``HÉ`LEGIóMƒdG´hô°ûeá``HÉ`LEG
1
X Y: äÓNóŸG™ªLøYáŒÉædG S hC äÉLôîŸGøeπµd∫GhódG∞jô©àHºb
S = x y’+ x’y , C= xy :ÜGƒ÷G
±GógCG≥```≤–ió```e´hô```°ûŸG¢```ù«≤j
≈∏Y´hô°ûŸG∫ɪà°TG∫ÓNøeIóMƒdG
.IóMƒ∏d±QÉ©ŸGhäGQÉ¡ŸGáaÉc
»Ø°üædG ™```ªéŸG Iô```FGO º«ª°üJ ó```©j
ôFGhO º«ª°üJ øµªŸG øe øµd É kLPƒ‰
.iôNCG
äÉYƒª› πÑb øe ´hô°ûŸG ò«ØæJ ºàj
á```Yƒª› πc ò```ØæJh , ÜÓ```£dG ø```e
.´hô°ûŸG
á```°ü◊Gâ```bhêQÉ```N´hô```°ûŸGò```Øæj
.á«°SGQódG
IôFGódº«ª°üàdGádCÉ°ùeäGƒ£Nπª°ûJ
ôFGhódG ø```e É```gÒZh ™```ªéŸG ∞```°üf
:πª°ûJá«°SÉ°SCGäGƒ£N
äGÒ¨àŸGh Iô```FGódG äÉLô á```aô©e
.É¡dá∏NGódG
(Truth Table) á≤«≤◊G∫hóLAÉ°ûfEG
.IôFGó∏d
.IôFGódGádGód§«°ùÑJAGôLEG
§«°ùÑàdGó©HádGódGäÉHGƒHº°SQhAÉæH
ø```jõ«ªàŸG ÜÓ```£dG ∞```«∏µJ ø```µÁ
π```ãe ´hô```°ûŸG ‘ á```«aÉ°VEG ∞```FÉXƒH
øYâfÎfE’ÉHå```ëÑdÉHº```¡æeÖ```∏£dG
ƒëfáæ«©eá«°VÉjQá```«∏ª©HΩƒ≤JIôFGO
»àdGh (bit multiplexer 2) IôFGO
πc ø```jOó©d Üô```°†dG á```«∏ª©H Ωƒ```≤J
äÓNGóª∏d ÚJôjòL øe ¿ƒµàj ɪ¡æe
OGó```YEGh äÉ```LôîŸÉH œÉ```ædG QÉ```¡XEGh
.É¡ª«ª°üJøYôjô≤J
IóMƒdG´hô°ûe∫ƒMäÉ¡«ÑæJ
IôFGódGº«ª°üJ

36. ≥∂
:
≥∂
? ¢TƒàæcÉe πHBG Ωɶf ‘ (¢†«H) áª∏c ±hô◊ ÊɪãdG ÅaɵŸG Ée 1
?…ô°ûY â°ùdG ΩɶædG ‘ (F, E, D, C , B, A) RƒeQ Ωóîà°ùf GPÉŸ 2
iôL Gòd …ô°ûY ¢SOÉ°ùdG ΩɶædG ‘ á«aÉ°VEG RƒeQ êÉàëf (9 ¤EG 0) »g »àdGh …ô°û©dG ΩɶædG ‘ IOƒLƒŸG RƒeôdG áaÉc ΩGóîà°S’ kGô¶f 2
. (15) 10 , (14) 10 , (13) 10 , (12) 10 , (11)10 OGóYC’GRƒeQ≈∏Yád’ódIQƒcòŸG±hô◊GQÉ«àNG≈∏YìÓ£°U’G
?Oƒµ«fƒj ƒª°SCG Ωɶf ™e ≥HÉ£àjh ≥Øàj »µ°SBG Ωɶf πg 3
RƒeQ ¢ùØf ¬æe kGAõM …ƒëj Gòd ⁄É©dG äɨd áaɵH ±hôë∏d Oƒµ«fƒj Ωɶf Ωóîà°ùj ɪæ«H §≤a ájõ«∏‚E’G á¨∏dG ±hô◊ »µ°SBG Ωɶf Ωóîà°ùj 3
≥Øàj Gòd »µ°SG Ωɶf ≥ah ájõ«∏‚E’G É¡«a Ωóîà°ùJ »àdGh ájõ«∏‚E’G á¨∏dG äÉ≤«Ñ£J ™e ≥aGƒàdG ±ó¡H ∂dPh á«FÉé¡dG ájõ«∏‚E’G ±hô◊G
.Oƒµ«fƒjΩɶf‘»µ°SBGΩɶædGøeAõLOƒLƒHÚeɶædG
(AB.6C)16 , (8C.8E3)16 :øe πµd »FÉæãdG ΩɶædG ¤EG …ô°ûY â°ùdG Oó©dG ∫ƒM 4
(AB.6C)16 =(1010 1011.0110 1100)2 4
(51.7) 8 , (45.41) 8 , : øe πµd »FɪæãdG ΩɶædG ádG ÊɪãdG Oó©dG ∫ƒM 5
(51.7)8 =(101 001.111)2 5
(45.41)8 =(100 101.100 001)
(10011101110)2 ÊɪãdG ΩɶædG ¤EG »FÉæãdG Oó©dG ∫ƒM 6
011 010 101 110 6
3 2 5 6
(10011101110)2 =(3256)8
É`¡`JÉ`HÉ`LEGhIó`Mƒ`∏dá`«`aÉ`°VEGá`∏`Ä`°SCG
ÊɪãdG ÅaɵŸG »FÉæãdG ÅaɵŸG …ô°ûY ¢SOÉ°ùdG ÅaɵŸG ±ô◊G
(310)8
(352)8
(325)8
1100 1000
1110 1010
1101 0110
C8
EA
D6
Ü
…
¢V
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
1

37. ≥∑≥∑
:
.ÉgôcPG , IóMGh á≤jô£H ( Ωƒ°SQ - äGƒ°UCG - ¢Uƒ°üf) äÉfÉ«ÑdG ∞∏à ™e ܃°SÉ◊G πeÉ©àj 7
ºàjh á«FÉHô¡c äÉ°†Ñf ¤EG É¡∏jƒ– …ôéj ∂dP ó©Hh á«FÉæãdG ΩÉbQC’G øe π°SÓ°S ¤EG É¡∏jƒ– á≤jô£H äÉfÉ«ÑdG ™«ªL ™e Ö°SÉ◊G πeÉ©àj 7
.É¡æjõîJhCGÖ°SÉ◊GπNGOÉ¡à÷É©e
: π°üØ∏d ∂à°SGQO ∫ÓN øe Ö°SÉæj Éà ‹ÉàdG ∫hó÷G áÄÑ©àH ºb
.É¡æjõîJhCGÖ°SÉ◊GπNGOÉ¡à÷É©e
8
. äGƒ°UC’G ßØëH ΩÉ«≤∏d Ö°SÉ◊G É¡H Ωƒ≤j »àdG äÉ«∏ª©dG º°SôdÉH í°Vh 9
9
áæ«©e äÉeƒ∏©e ôaƒJ øe óH ’ ºK øeh , §≤f áYƒª› ¤EG IQƒ°üdG áFõŒ ¤EG êÉàëf ܃°SÉ◊G ‘ Qƒ°üdG ßØ◊ 10
? ÉgôaƒJ ΩRÓdG äÉeƒ∏©ŸG Ée , á£≤f πc øY
:¤EGº°SôdG‘á£≤fπµdêÉàëf 10
.á£≤ædG»KGóMEG…CGº°SôdG‘á£≤ædG™bƒeójó– 1
.º°SôdG‘á£≤ædG¿ƒd 2
.´ÉLΰSE’GäGƒ£NôcPG,ßØ◊Gá«∏ª©d kÉeÉ“á«°ùµYá≤jô£H܃°SÉ◊G‘Ωƒ°SôdGhQƒ°üdG´ÉLΰSGá«∏ªYºàJ 11
:á«dÉàdGäGƒ£ÿG¤EG∂dP‘™Lôj 11
.∞∏ŸGIAGôb
.IQƒ°üdG‘•É≤ædGπã“»àdGhá«FÉæãdGΩÉbQC’GIAGôbøeiôNC’Gó©HIóMGhIQƒ°üdÉHÉ¡fƒdhá£≤fπc™bƒe≈∏Y±ô©àdG
.É¡fƒdhIQƒ°üdG‘É¡©bƒeójó–±ó¡dá£≤fπµHá°UÉÿGáeƒ∏©ŸGá÷É©eºàj
.É¡°Vô©dêGôNE’GIóMh¤EGá£≤fπcøYáeƒ∏©ŸG∫É°SQEGºàj
É`¡`JÉ`HÉ`LEGhIó`Mƒ`∏dá`«`aÉ`°VEGá`∏`Ä`°SCG
äÉ`fÉ``«Ñ`dG ´ƒ`f (êGôNEG hCG ∫ÉNOEG) IóMƒdG ´ƒf ܃°SÉ◊ÉH ≥ë∏ŸÉH RÉ¡÷G
ΩÉbQC’Gh ±hô◊G ∫ÉNOEG í``«JÉ`ت`dG á`Mƒd
É¡YGƒfCG ≈∏Y äGóæà°ùŸG Qƒ°U ∫ÉNOEG »`Fƒ`°†dG í`°SÉ`ŸG
äGƒ°UC’G ∫ÉNOEG §```bÓ`dG
Ωƒ°SôdGh ∫ɵ°TC’G ∫ÉNOEG äÉ``eƒ`°SôdG á`Mƒd
Qƒ°üdGh Ωƒ°SôdGh ΩÉbQC’Gh ±hô◊G êGôNEG á```°TÉ`°û`dG
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
¿ƒaôµ«e䃰üdG ábÉ£HøjõîàdG IóMh

38. ≥∏
:
≥∏
πµ°ûH É¡æjõîJ øe ’óH »Fƒ°†dG í°SÉŸG ΩGóîà°SÉH IQƒ°U πµ°ûH ÜÉàµdG áëØ°U øjõîJ óæY ÈcCG á©°S ¤EG êÉàëf πg 12
? ΩÉbQCGh ±hôM
øe kGóL kGÒÑc kGOóY …ƒëà°S IQƒ°üdG ¿CG å«M k’óH »Fƒ°†dG í°SÉŸG ΩGóîà°SÉH IQƒ°U πµ°ûH ÜÉàµdG áëØ°U øjõîJ óæY ÒãµH ÈcCG á©°S ¤EG êÉàëf 12
kGOhóOó©dGπ©éjɇâHá«fɪãH±ôMπcπ«ã“ ºàjáëØ°üdG¢Uƒ°üf∫ÉNOEÉHɪæ«HÉ¡æjõîàd äÉfÉ«ÑdGøeÒÑcºc¤EGêÉàëf‹ÉàdÉHh•É≤ædG
.øjõîàdGºéMπ∏≤jh
¢UGôbC’GΩóîà°ùfɪæ«H,Ö°SÉë∏dáfƒ∏ŸG ΩÓa’GäÉØ∏e™jRƒJóæY(DVD)á«Fƒ°†dG¢UGôbC’GΩóîà°ùfGPÉŸ/π∏Y 13
? ¢Uƒ°üædG äÉØ∏e ™jRƒàd (CD) á«Fƒ°†dG
øeIQƒ°UπµHäÉeƒ∏©ŸGøeÒÑcºc…ƒ–å«MIÒÑcøjõîJá©°S¤EGÉ¡LÉ«àM’ kGô¶fáfƒ∏ŸGΩÓaC’GäÉØ∏Ÿ(DVD)á«Fƒ°†dG¢UGôbC’GΩóîà°ùJ 13
.äGôjòL ¿ÉªãH±ôMπcπãÁå«M ¢Uƒ°üæ∏dáHƒ∏£ŸGøjõîàdGá©°SájOhó럢Uƒ°üædGäÉØ∏Ÿáæ«∏dG¢UGôbC’GΩóîà°ùJɪæ«H º∏«ØdG
. IQƒ°üdG ¢Vô©d ܃∏£ŸG âbƒdG ≈∏Y ôKCG Ö°SÉ◊G èdÉ©e áYô°ùd πg , áfƒ∏e Qƒ°U ™e πeÉ©àdG ójôf ÉeóæY 14
IQƒ°üdÉH á£≤fπc ¿ƒdh ™bƒeójóëàdáªî°V á«HÉ°ùM äÉ«∏ªYAGôLEÉH Ωƒ≤jèdÉ©ŸG ¿C’ kGô¶fIQƒ°üdG¢Vô©d܃∏£ŸGâbƒdG ≈∏YèdÉ©ŸGáYô°SôKDƒJ 14
.Ωóîà°ùª∏dáYô°ùHIQƒ°üdG¢VôY‹ÉàdÉHhô°übCGâbƒHäÉ«∏ª©dG∂∏JAÉ¡fEGøµeCGɪ∏cèdÉ©ŸGáYô°SäOGRɪ∏ch
É`¡`JÉ`HÉ`LEGhIó`Mƒ`∏dá`«`aÉ`°VEGá`∏`Ä`°SCG
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

39. ≥π≥π
:
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
É¡dá≤«≤◊G∫hóLOóMhF=X+Y ’ x Z:á«dÉàdGá«≤£æŸGádGódGòØæJ»àdGá«≤£æŸGäÉHGƒÑ∏dº«¶æJºª°U 15
.πµ°ûdG‘ɪc »eƒ°SôdGπµ°ûdÉHº«ª°üàdG 15
:»∏jɪc X,Y ,Z áHGƒÑdGäÓNóÃáHGƒÑdGøeêôîŸG ábÓY ∞°Uh…òdGhIôFGó∏dá≤«≤◊G∫hóL¿ƒµj‹ÉàdÉHh
É`¡`JÉ`HÉ`LEGhIó`Mƒ`∏dá`«`aÉ`°VEGá`∏`Ä`°SCG
F=X+Y ’ x Z :ádGó∏dá«≤£æŸGäÉHGƒÑdGº«¶æJ
X Y Z F êôîŸG
0 0 0 0
0 0 1 1
0 1 0 0
0 1 1 0
1 0 0 1
1 0 1 1
1 1 0 1
1 1 1 1

41. á«fÉãdGIóMƒdG
‫ﺍﻟﺴﺤﺎﺑﻴﺔ‬ ‫ﺍﻟﺤﻮﺳﺒﺔ‬

42. ¥≤
:
¥≤
k’hCG¢ü°ü◊G™jRƒJ¢üî∏e
á``````°ü````ë``dG´ƒ```````````°Vƒ```````ª`````dG
¤hC’G.á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒë∏d áeRÓdG äÉfƒµŸG - á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G ÉjGõe - á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G Ωƒ¡Øe - áeó≤e
á`«`fÉ`ã`dG.á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G ´GƒfCG - á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G äÉeóN êPɉ
á`ã`dÉ`ã`dG.á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G äÉeóN ≈∏Y á∏ãeCG
á`©`HGô`dG.á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G äÉjó– - á«còdG Iõ¡LC’G ‘ É¡JÉeGóîà°SGh á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G äÉ≤«Ñ£J - á∏ãeC’G ™HÉJ
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
(4) ájô`¶`æ`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y(0) á`«``∏`ª©`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y

43. ¥≥¥≥
:
É`k«`fÉ`K(…ô``¶`æ`dGAõ`÷G)Ió`Mƒ∏d§«£îàdGó`°Tô`e
á`°ü`◊G´ƒ``°Vƒ``ª`dG±Gó```gC’Gá«HÓW äÉWÉ°ûfÒ``µØJ᫪æJá«Áƒ≤JäÉWÉ°ûf
≈`dhC’G
»aáeó≤e
áÑ°SƒëdG
á«HÉë°ùdG
Ωƒ¡Øe ÖdÉ£dG ±ô©j ¿CG 1
.á«HÉë°ùdGáÑ°SƒëdG
ÉjGõe Ö``dÉ``£``dG ô``cò``j ¿CG 2
.á«HÉë°ùdGáÑ°SƒëdG
äÉfƒµªdGÖdÉ£dGOó©j¿CG 3
á````````````Ñ``°Sƒë∏d á``````````eRÓdG
.á«HÉë°ùdG
»`````YÉ````ª`````L •É`````°û````f
á``````````cQÉ```°ûe ≈```dEG ±ó```¡```j
ø````Y åëÑdG »``a ÜÓ````£dG
óYGƒ≤d á``eƒ∏©ªdG QOÉ°üe
.á«Hƒ°SÉëdGäÉeƒ∏©ªdG
êÉàæà°S’GháfQÉ≤ªdGIQÉ¡e
äGQÉ````¡````eø````eIQÉ````¡````e»`````gh
»æ©J »àdGh óbÉædG ô«µØàdG
äÉeƒ∏©e OÉéjEG ≈∏Y IQó≤dG
äÉeƒ∏©ªdG ø`````e Ió`````jó`````L
≈∏Y OÉ``ª``à``Y’É``H Iô``aGƒ``à``ª``dG
.¬HÉ°ûàdG
ÜÓ£dG ¬``«``a Ωƒ```≤```j •É``°``û``f
äÉ```eƒ`````∏©ªdG º``gCG ¢ü«î∏àH
»a ¢`````SQó`````dG »````a IOQGƒ``````````dG
á°UÉN º```«```gÉ```Ø```e á`````WQÉ`````N
º¡ª¡a ió````e ¢``SÉ``«``≤``d º``¡``H
.¢SQódGäÉYƒ°Vƒªd
á«fÉãdG
´GƒfCGhêPɪf
áÑ°SƒëdG
á«HÉë°ùdG
êPɪf Ö``dÉ``£``dG ø«Ñj ¿CG 1
á````Ñ````°````Sƒ````ë````dGäÉ```````eó```````N
.á«HÉë°ùdG
áÑ°SƒëdG´GƒfCG∞æ°üj¿CG 2
.á«HÉë°ùdG
…Oô```````````a •É```````°û`````f
•É```````````°ûædG Gò````g ±ó```¡`````j
»`````````````a ÖdÉ£dG á````cQÉ```°ûe
ôaƒJ ™```bGƒe ø````Y åëÑdG
áeóîd äÉ```````eƒ∏©e óYGƒb
.»ª∏©dGåëÑdG
áãdÉãdG
≈∏Yá∏ãeCG
áÑ°SƒëdG
á«HÉë°ùdG
≈∏Y á````∏````ã````eCG Oó````©````j ¿CG 1
á````Ñ````°````Sƒ````ë````dGäÉ```````eó```````N
.á«HÉë°ùdG
Ö```dÉ```£```dG ±ô````©````à````j ¿CG 2
π``eÉ©`àdG á``«``Ø``«``c ≈``∏``Y
áÑ`````°SƒëdG äÉ``eó``N ™``e
.á«HÉë°ùdG
»`````YÉ````ª`````L •É`````°û````f
á````cQÉ`````````````°ûe ≈dEG ±ó`````¡``j
øY å```ëÑdG »```a ÜÓ```£dG
á```«```ª``bô````````dG äÉ`````````Ñ``à````µªdG
.âfôàfE’Gá````µÑ°T≈``````∏```Y
QGô``≤`````dGPÉ``î```JGIQÉ```¡````e
ô«µØàdG äGQÉ``¡``e ó```MCG »gh
øe ø``µ``ª``J »````à````dGh ó```bÉ```æ```dG
hCG á``«``°``†``≤``dG ≈``∏``Y ±ô```©```à```dG
äÉ«°VôØdG¢Vôah,á∏µ°ûªdG
πc ÇhÉ``°``ù``eh É``jGõ``e º««≤Jh
≈dEG ∫ƒ``°``Uƒ``dG ±ó``¡``H É``¡``æ``e
.π°†aC’GQÉ«îdG á©HGôdG
äÉ≤«Ñ£J
áÑ°SƒëdG
ÉjGõe Ö````dÉ£dG í u°Vƒj ¿CG 1
á````Ñ°Sƒ``````ëdG äÉ```≤«Ñ`````£J
É¡JÉeGóîà°SGhá«HÉë°ùdG
.á«còdGIõ¡LC’G»a
Ö````````````dÉ£dG í`` u°``Vƒ``j ¿CG 2
¬LGƒJ »``à``dG äÉ``jó``ë``à``dG
.á«HÉë°ùdGáÑ°SƒëdG
…Oô```````````a •É```````°û`````f
±ó````¡``j ¢SQódG ájÉ¡f »a
ió``eøe≥``≤``ëà```dG≈`````````dEG
ÖdÉ£dG ÜÉ```````````©``````````````«````````à```````````°``SG
ó```jóëJ ≈``````∏```Y ¬``JQó``bh
™````eäÉ````Yƒ``°SƒªdG´Gƒ````````````fCG
ΩGóîà°SÉHÉ```¡«```∏Yπ«ãªàdG
.º«gÉتdGáWQÉN
»`````YÉ````ª`````L •É`````°û````f
á````cQÉ```°ûe ≈`````````dEG ±ó`````¡``````j
ø```Yå```ëÑdG»```aÜÓ```£dG
á«fhôàµdE’GäÉ````Yƒ`````°SƒªdG
.âfôàfE’Gá````µÑ°T»a
(4) ájô`¶`æ`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y

44. ¥¥
:
¥¥
Ió`Mƒ`dGó`«`¡`ª`J
kÉ«°SÉ°SCG kÓNóe IóMƒdG √òg ó©J
á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GΩƒ¡Øe≈∏Y±ô©à∏d
™«°VGƒŸG øe »gh , É¡æe IOÉ```Ø```à°S’Gh
∑GQOE’Gh »YƒdG Ö∏£àJ »àdG Iójó÷G
ɡ૪gC’ áaô©ŸGh º∏©dG ÜÓW øe É¡d
á°UÉN »JGò`dG º∏©àdGh ‘ô©ŸG ™ªàéª∏d
É¡YGƒfCÉ```H äÉeƒ∏©ŸG äɵѰT QÉ°ûàfG ™e
.á«còdGIõ¡LC’GΩGóîà°SGhIOó©àŸG
´ƒ``°Vƒ``````e Ió``MƒdG √ò```g ∫hÉ``````æ```à``Jh
Ωƒ¡ØŸG å``«``M øe á```«``HÉ`ë°ùdG á````Ñ°Sƒ◊G
á``«```°SÉ°SC’Gá```«æÑdGhäÉ``fƒ``µŸGhá```«```ªgC’Gh
º```à````j É```ª```c ,ΩGó``î````à````°S’G ä’É`````é````eh
á``µÑ°T ≈∏Y É¡JÉ≤«Ñ£J ¢†``©H ¤EG ¥ô```£àdG
åëÑdGh∫ƒNódÉHÖdÉ£dGΩƒ≤jh,â``fô``àfE’G
äÉ````eƒ```````∏©ª∏d øjõ```î``à``dGh ´É```LΰS’Gh
≈`∏``Y á`«``HÉ``ë°ùdG áÑ°Sƒ◊G ∫Ó``````N ø```e
äGOôØŸG ≈∏Y πªà°ûJh á«JƒÑµæ©dG á````µÑ°ûdG
:á«dÉàdG
áÑ``°Sƒ◊G ∞```jô```©``J ‘ á```eó``≤``e
É```¡```JÉ``ë∏£°üeh á```«```HÉ``ë°ù`````````dG
.(᫵ѰûdGáÑ°Sƒ◊G)
.á`«`HÉ``ë°ùdGáÑ``°Sƒ◊GÉ``jGõ``e
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒë∏dáeRÓdGäÉfƒµŸG
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóNêPɉ
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G´GƒfCG
á``Ñ°Sƒ◊G äÉ`````eó``N ≈∏Y á```∏```ãeCG
.á«HÉë°ùdG
á``«`````HÉë°ùdG á````Ñ°Sƒ``◊G äÉ```≤«Ñ£J
.á«còdGIõ¡LC’G‘É¡JÉeGóîà°SGh
äÉeó``N ¢†```©Ñd á``«``∏ªY á```£°ûfCG
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G
‫ﻭﺗﻄﺒﻴﻘﺎﺗﻬﺎ‬ ‫ﺍﻟﺴﺤﺎﺑﻴﺔ‬ ‫ﺍﻟﺤﻮﺳﺒﺔ‬
(Cloud Computing)
‫اﻟﺜﺎﻧﻴﺔ‬ ‫اﻟﻮﺣﺪة‬
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GΩƒ¡Øe
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GÉjGõe
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒë∏dáeRÓdGäÉfƒµŸG
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóNêPɉ
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G´GƒfCG
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóN≈∏Yá∏ãeCG
.á«còdGIõ¡LC’G‘É¡JÉeGóîà°SGhá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉ≤«Ñ£J
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉjó–
:Ió`Mƒ`dGäÉ`Yƒ`°Vƒ`e
á`«`MÉ`à`ØeäÉ`ª`∏`c
.øjõîàdG .áHÉë°ùdG
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G .áÑ°Sƒ◊G
.(Ωóîà°ùŸG)𫪩dG
.èeÉfÈdG .𫨰ûàdGΩɶf
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GáeóNOhõe
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

45. ¥µ¥µ
:
:á`«`dÉ`à`dG±Gó`gC’G≥`≤`–±ƒ`°SIóMƒ`dG√ò`¡d∂à°SGQOó`©H
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GΩƒ¡Øe±ô©oJ
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GÉjGõeôcòJ
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒë∏dáeRÓdGäÉfƒµŸGOó©J
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóNêPɉÚÑJ
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G´GƒfCG∞æ°üJ
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóN≈∏Yá∏ãeCGOó©J
.á«còdGIõ¡LC’G‘É¡JÉeGóîà°SGhá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉ≤«Ñ£JÉjGõeí°VƒJ
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G¬LGƒJ»àdGäÉjóëàdGí°VƒJ
:á``````«``ª``gC’G
ÉŸáHPÉLáÄ«HíÑ°UCGâfÎfE’G¿CGÖÑ°ùHGvóL™jô°Sπµ°ûHójGõàJâëÑ°UCGâfÎfE’GΩGóîà°SGä’ó©e¿CGäÉ°SGQódGâàÑKCG
.ä’ÉéŸGhäÉ°ü°üîàdG≈à°ûHÚeóîà°ùŸGOó©JhóFGƒØdGhäÉeóÿG‘´ƒæJøe¬«a
π°†aCGøYåëÑdG≈dEGäÉcô°ûdG´QÉ°ùJ¬æYèàfÉeh,øjõîàdG§FÉ°ShhäÉ«›ÈdGQƒ£J‘ÒÑcó–ΩÉeCGÉæ©°†jGògh
πÑ°ùdG√ògRôHCGπ©dhÉ¡«dEG∫ƒ°UƒdGπ«¡°ùJhÉ¡eGóîà°S’áØ∏µàdGπ«∏≤Jhá«JÉeƒ∏©ŸGäÉeóÿGhäGó©ŸG≈∏Y∫ƒ°üë∏dπÑ°ùdG
πFÉ°SƒdG ôaƒJh ,øjó«Øà°ùª∏d ó©H øY øjõîàdG äÉMÉ°ùeh äÉ≤«Ñ£àdG Ωó≤J »àdGh á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G á«æ≤J »g Ióéà°ùŸG
.ó©HøYÉ¡dáeóÿG»eó≤e∫ÓNøeâfÎfE’GÈYäÉ«›ôHhOÉàYøeá«æ≤àdG
Ió`Mƒ`dG±Gó``gCG
:á«aô©ŸGIóMƒdG±GógCG/k’hCG
á`Ñ°Sƒ◊G Ωƒ``¡Øe ÖdÉ£dG Ouóëj ¿CG 1
.á«HÉë°ùdG
äÉ``ë```∏£°üŸG Ö```dÉ£dG ∑Qó````j ¿CG 2
áÑ°Sƒ◊ÉHá```bÓ©dGäGPá```Ø``∏``àîŸG
.á«HÉë°ùdG
áÑ°Sƒë∏dáeRÓdGäÉfƒµŸGOuó``©`j¿CG 3
.á«HÉë°ùdG
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GÉjGõeOuó©j¿CG 4
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GêPɉOuó©j¿CG 5
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G´GƒfCG∞uæ°üj¿CG 6
áÑ°Sƒ◊GäÉeóN≈∏Yá∏ãeCGOuó©j¿CG 7
.á«HÉë°ùdG
»àdG äÉjóëàdG ÖdÉ£dG í u°Vƒj ¿CG 8
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G¬LGƒJ
:ájQÉ¡ªdGIóMƒdG±GógCG/Ék«fÉK
á∏ãeC’GøeOóY≈∏YÖdÉ£dG™∏£j¿CG 1
≈∏Yá``«```HÉë°ùdGá``Ñ°Sƒ◊GäÉ```eóÿ
.âfÎfE’GáµÑ°T
äÉ`````≤«Ñ£J ø```e Oó``Y ‘ å```ëÑj ¿CG 2
É¡YGƒfCÉHá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉæjƒµJh
.âfÎfE’GáµÑ°T≈∏YáØ∏àîŸG
óMCG øe äÉfÉ«H ™Lΰùjh ¿õîj ¿CG 3
.âfÎfE’ÉHá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G™bGƒe
:á«fGóLƒdGIóMƒdG±GógCG/kÉãdÉK
äÉ``gÉ``Œ’G Ö```dÉ£dG Ö```°ùàµj ¿CG 1
áÑ```°Sƒ◊GΩGóîà°SGƒ``ë``fá«HÉéjE’G
.á«HÉë°ùdG
‘ ¬FÓeR ™e ¿hÉ``©àjh ∑QÉ``°ûj ¿CG 2
Ωóîà°ùJäÉYhô°ûeº«ª°üJhAÉ°ûfEG
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G
á```Ñ``°Sƒ◊Gá«```ª````gCGô```©°û```à°ù``j¿CG 3
AÉæHh áaô©ŸG ôjƒ£J ‘ á«HÉë°ùdG
.»JGòdGº∏©àdGh‘ô©ŸG™ªàéŸG
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

46. ¥∂
:
¥∂
: »∏jɪc∂dPh¢SQó∏d󫡪àdGºàj
∞«∏µJh IóMƒdG áeó≤e ‘ á°ü≤dG IAGô`b -
çGó`MCG ∫ƒ``M º¡LÉàæà°SG øjhóàH ÜÓ£dG
:‹ÉàdÉc∂dPhá°ü≤dG
?óªëŸâ∏°üM»àdGá∏µ°ûŸG»gÉe 1
.äGƒ£ÿGí u°Vh?É¡∏M´É£à°SG∞«c 2
á°ü≤dG øe ÜÓ£dG èFÉàf ¢VGô©à°SG ºàj -
∫ƒ∏◊G óMCG π◊G Gòg ¿CG í«°VƒJh á≤HÉ°ùdG
áÑ°Sƒ◊G äÉeóN É¡eó≤J »àdG äÉeóÿGh
.á«HÉë°ùdG
á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G ICÉ°ûf ¢VGô©à°SG ºàj -
.»ª∏©dGAGôKE’G‘ɪc
»`MÉ`à`à`aG•É`°û`f
∞«∏µJh IóMƒdG áeó≤e ‘ á°ü≤dG IAGô`b -
çGó`MCG ∫ƒ``M º¡LÉàæà°SG øjhóàH ÜÓ£dG
á°ü≤dG øe ÜÓ£dG èFÉàf ¢VGô©à°SG ºàj -
∫ƒ∏◊G óMCG π◊G Gòg ¿CG í«°VƒJh á≤HÉ°ùdG
áÑ°Sƒ◊G äÉeóN É¡eó≤J »àdG äÉeóÿGh
á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G ICÉ°ûf ¢VGô©à°SG ºàj -
µ±µ±
‫وﺗﻄﺒﻴﻘﺎﺗﻬﺎ‬ ‫اﻟﺴﺤﺎﺑﻴﺔ‬ ‫اﻟﺤﻮﺳﺒﺔ‬
≈∏Y (Google)É¡eó≤J »àdG äÉeóÿG óMCG ƒgh ¢Uƒ°üæ∏d kÉ÷É©e ó©j óæà°ùŸGh (Google Drive) ‘ kGóæà°ùe Å°ûæj ¬∏©L ɇ
É¡dÓN øe ™«£à°ùj å«M,(Google Drive) äÉØ∏e ‘ ¬¶ØM ºK øeh ¬Lh πªcCG ≈∏Y ¬Yhô°ûe ΩÉ“EG Égó©H ´É£à°SGh ,âfÎfE’G
.¿ÉeRh¿Éµe…CG‘¬Yhô°ûeøeIOÉØà°S’G
áÑ°Sƒë∏dk’Éãe(Google Drive) ó``©`jh
¬eó≤J ÉŸ QÉ°ûàf’G ‘ äCGóH »àdG á«HÉë°ùdG
ô``Ñ``Y øjó``«Ø`à°ùª∏d äÉ≤«Ñ£Jh äÉeóN øe
Aƒ°†dGÉ¡«∏Y»≤∏æ°SÉe»gh,âfÎ``fE’Gá```µÑ°T
.(1-2)π```µ°ûdGô¶fGIóMƒdG√òg‘
RÉ‚E’¢Uƒ°üædGèdÉ©eèeÉfÈdêÉàëjhájƒfÉãdGá∏MôŸG‘ ¢SQójóªfiÖdÉ£dG
¬Hƒ°SÉM‘π£©Jób¢Uƒ°üædGèdÉ©eèeÉfôH¿CÉHCÉLÉØJ¬æµd,¬æeáHƒ∏£ŸG™jQÉ°ûŸGóMCG
âfÎfE’GÈYôaƒàj¢Uƒ°üæ∏dÉk÷É©e∑Éæg¿CG∞°ûàcGπLÉYπMøYåëÑdÉHh‹õæŸG
á``````eó```≤```e
»ª∏`YAGô`KEG
äÉeóÿGóMCGÊhεdE’GójÈdGÈà©jπg
?á«HÉë°ùdG
ÒµØàdGIQÉKEG
1-2
(Google Drive)á°ù«FôdGáëØ°üdG(1-2)πµ°T
.Ió≤©ŸG á«àëàdG ≈æoÑdG ∞«°UƒJh §«°ùÑàd áHÉë°ùdG πµ°T ¿ƒ°Sóæ¡ŸG Ωóîà°ùj ,äɵѰûdG ⁄ÉY ‘ : á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G ICÉ°ûf
øY OQƒØfÉà°S á©eÉéH PÉà°SC’G (»KQɵe ¿ƒL) ÈY ÉeóæY äÉeóîc èeGÈdG Iôµa äAÉL óbh .áHÉë°ùdG í∏£°üe AÉL Gòd
ácQÉ°ûeá«æ≤J…ODƒJ¿CGøµªŸGøe¬fCGiCGQå«M(ΩÉjC’GøeΩƒj‘áeÉYáeóNíÑ°üJ»µdáÑ°Sƒ◊Gº¶æJób):¬dƒ≤HIôµØdG
â¶M π©ØdÉHh ,…QÉŒ êPƒ‰ ∫ÓN øe áeóîc á°UÉÿG äÉ≤«Ñ£àdG ≈àMh á«Ñ°Sƒ◊G ábÉ£dG ¬«a ´ÉÑJ πÑ≤à°ùe ≈dEG âbƒdG
É«LƒdƒæµàdG ¿CG Ék«∏L í°†JG ÉeóæY äÉ«æ«©Ñ°ùdG ∞°üàæe ‘ â°TÓJ É¡æµdh äÉ«æ«à°ùdG ôNGhCG ‘ IÒÑc á«Ñ©°ûH IôµØdG ∂∏J
äOÉYøµdh.á«∏Ñ≤à°ùŸGáÑ°Sƒ◊GøeêPƒªædGGòg≈∏Y®ÉØ◊G≈∏YIQOÉbÒZäÉeƒ∏©ŸGÉ«LƒdƒæµJ∫ÉéÃá≤∏©àŸGáãjó◊G
ÊhεdEGójôHÜÉ°ùMAÉ°ûfEG∂dí«àJ»àdG™bGƒŸGQƒ¡X™eQÉ°ûàf’Gh™°SƒàdG‘äCGóHhÉk©FÉ°TÉkë∏£°üeíÑ°üàdIôµØdG√òg
ºàj»àdGh,áÑ°Sƒ◊GÖ«dÉ°SCGóMCÉciôNCGIôeá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊Gäô¡XºK,∂JÉØ∏eßØ◊á«æjõîJá©°ùHâ몰ShÊÉ›
≈dEGáLÉ◊G¿hO,(áHÉë°ùdG)âfÎfE’GáµÑ°TÈYÉ¡«dEG∫ƒ°UƒdGÚeóîà°ùª∏dìÉàjh,äÉeóîcá«Hƒ°SÉ◊GOQGƒŸGËó≤JÉ¡«a
.(1)
äÉeóÿG√ògºYóJ»àdGá«àëàdG≈æÑdÉHºµëàdG≈àMhCG,IÈÿGhCG,áaô©ŸG∑ÓàeG
§HGôdG≈∏Y.…ÒæŸG¿É¡jô°TáÑJɵdGáëØ°U,ÊhεdE’GAÉ°†ØdGçÉëHC’»Hô©dGõcôŸG™bƒŸ´ƒLôdG∂æµÁ(1)
êGôîà°SG ∂æµÁ πg ∂FÓeR ™e ¿hÉ©àdÉH
?á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒë∏d∞jô©J
•É``°û`f
äGhOC’Ghπ`FÉ`°Sƒ`dG
º`«`∏©à`dGäÉ`«`æ`≤`Jh
¢VôY á°TÉ°ûH π``°üàe Ö°SÉ``M RÉ```¡L
.¢SQódG‘᪡ŸG•É≤ædG¢†©H¢Vô©d
•É≤ædG áHÉàµd ∂dPh : IQƒ```Ñ°ùdGh º∏≤dG
.¢SQó∏dá«°SÉ°SC’G
Èà©J å«M πª©ŸG ‘ Ö°SÉ◊G Iõ¡LCG
IóMƒdG √òg º```∏©àd á«°SÉ°SC’G á∏«°SƒdG
.º«∏°ùdGº∏©àdG
äÉ``eó``N ¢VGô``©à°S’ âfÎfE’G ô```aƒ```J
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G
º∏©ŸG π«dO ™e ≥aôŸG »Fƒ°†dG ¢Uô≤dG
:≈∏Y…ƒëjå«M
áÑ°Sƒ◊GäÉeóN¢†©Ñdƒjó«a¢VôY-
.á«HÉë°ùdG
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

47. ¥∑¥∑
:
µ≤
:‫اﻟﺜﺎﻧﻴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
µ≤
∫ƒ∏M ‘á°UÉN,äÉeƒ∏©ŸGá«æ≤JäÉeóîHá≤∏©àŸGäÉ≤«Ñ£àdGhQɵaC’G‘IÒÑcá∏≤fçóMCGá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GΩƒ¡Øe¿EG
äÉ°ù°SDƒŸGøeÒãµdGâ∏°üMå«M,É¡JÉ«∏ªYÒ°ù«J‘á°UÉÿGäÉ°ù°SDƒŸGhá«eƒµ◊GäÉ¡÷GÉ¡«∏Yóªà©J»àdGá«àëàdGá«æÑdG
,áµÑ°û∏d ôªà°ùŸGh Ö°SÉæŸG ∫ƒ°UƒdG Ò¶f ,É¡JÉeóN øe IóFÉØdG ≈∏Y äÉ°ü°üîàdGh ä’ÉéŸG ∞∏àfl ‘ IÒ¨°üdGh IÒѵdG
.Oƒ¡÷Gh∞«dɵàdGπbCÉHÉgÒaƒJøµÁ»àdGh,§°TÉæŸGøeójó©dG‘á«Hƒ°SÉ◊GQOÉ°üŸGøeIOÉØà°S’Gh
:É¡fCÉHá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G∞jô©JøµÁh
á«æ≤J ≥jôW øY ∂dPh ,âfÎfE’G áµÑ°T ≈∏Y äÉeóN ≈dEG (OÉà©dGh äÉ«›ÈdG) á«Hƒ°SÉ◊G OQGƒŸG πjƒëàH Ωƒ≤J á«æ≤J »g
.áHÉë°ùdG≈ª°ùjÉe≈dEGÖ°SÉ◊ÉHá°UÉÿGøjõîàdGáMÉ°ùehá÷É©ŸG∫GóÑà°SG≈∏Yóªà©J
2-2(Cloud Computing)á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GΩƒ¡Øe
3-2á`«HÉ`ë°ùdGá`Ñ`°Sƒ`ë`dGÉ`jGõ`e
áÑ°Sƒë∏dÉjGõeÉgQhóHÈà©J»àdGhOGôaCÓdhäÉ°ù°SDƒª∏dájQhô°Vá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊Gπ©Œ»àdGÜÉÑ°SC’Gøeójó©dGóLƒJ
:»ghá«HÉë°ùdG
.É¡«∏Y∫ƒ°ü◊Gádƒ¡°Sh∞«dɵàdG¢VÉØîfG 1
.äÉfÉ«ÑdGá÷É©e‘á≤FÉØdGáYô°ùdG 2
.á÷É©ŸGhCGáeóÿG¿Éµe≈dEG¿ÉeRh¿Éµe…CGøe∫ƒ°UƒdGáfhôe 3
.ôNBGOhõeáeóN≈dEGOhõeáeóNøe∫É≤àf’GhQÉ«àN’Gáfhôe 4
.èeGÈdGhΩɶædGáfÉ«°U≈dEGáLÉ◊G¿hOhᣫ°ùHáØ∏cπHÉ≤eáeRÓdGIõ¡LC’GhäÉ«›ÈdGôaƒJ 5
.øjõîà∏d∂àLÉMäOGRɪ∏cIOhóëŸGÒZá«æjõîàdGábÉ£dG 6
.ºFGOπµ°ûHáeóÿGπªYøeócCÉà∏d,áfÉ«°üdGh»æØdGºYódG¿Éª°V 7
.áeóÿGOhõeᣰSGƒHáeóî∏dôªà°ùŸG»æ≤àdGåjóëàdGh ôjƒ£àdG 8
.QƒØdG≈∏YÉgô°ûfhäÉeƒ∏©ŸG∫OÉÑJ≈∏YIQó≤dG 9
,á``«``HÉë°ùdGáÑ``°Sƒ◊GΩƒ¡Øe≈``dEG∫ƒ`°Uƒ∏d
áÑ°Sƒ◊G Ωƒ``¡``Ø``e ¢``VGô``©``à``°``SG É``æ``æ``µ``Á
™```e ÜÉ`à```µdG ‘ OQh É``ª``c á«HÉë°ùdG
»ª∏©dG AGôKE’ÉH ≥aôŸG πµ°ûdÉH áfÉ©à°S’G
.93¢U‘≥HÉ°ùdG
≥«Ñ£Jh äÉYƒª› ¤EG ÜÓ£dG ™jRƒJ
.93¢U•É°ûædG‘OQhÉe
kÉæ«©à°ùeÉjGõŸG¢VGô``©à```°SGºàjº```Kø````eh
.ÜÓ£∏d»YɪL•É°ûæH
áeRÓdGäÉfƒ```µŸGí``«°Vƒ````Jºàj∂dPó``©````H
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóN∫ɪàc’
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
êÉàæà°S’G IQÉ¡e
»```gh , ó```bÉædG Ò```µ`Ø``àdG äGQÉ```¡e ó``MCG
IójóL äÉ````eƒ``∏©e OÉ```éjEG ≈`∏```Y IQó``≤dG
≈```∏``YOɪà````Y’ÉHIô``aGƒàŸGäÉ``eƒ∏©ŸGøe
. ¬HÉ°ûàdG
∂dPh ÖdÉ£dG iód êÉàæà°S’G IQÉ¡e ᫪æJ
93¢U ÖdÉ£dG ÜÉàc ‘ •É°ûædG ≥jôW øY
:ƒgh
êGôîà°SG ∂æµÁ πg ∂FÓeR ™e ¿hÉ©àdÉH
?á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒë∏dôNBG∞jô©J
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

48. ¥∏
:
¥∏
‘ÜÓ£dGácQÉ°ûe•É°ûædGGòg±ó¡j
áÑ°Sƒë∏d áeRÓ``dG äÉ``fƒ```µŸG ≈∏Y ±ô©àdG
π«ã“ á«é«JGΰSG ≥«Ñ£àH ∂dPh á«HÉë°ùdG
.QGhOC’G
:(QGhOC’Gπ«ã“)á«é«JGΰSG
‘ IÉ``cÉ```ëŸG §£N øe á£N »g
å«M ,»ª«```∏©àdG ∞`````bƒ```ŸG ¬``HÉ```°ûJ ∞```bƒ````ŸG
‘óLƒ```J»àdGQGhOC’Gó````MCGÖdÉ£dG¢ü``ª≤àj
‘ øjôNB’G ™e π````YÉØàjh ,»``©``bGƒ````dG ∞bƒŸG
á≤jô£dG √òg Èà©Jh ºgQGhOCÉH √QhO OhóM
≈∏Y ÜÓ£dG IóYÉ°ùe ‘ ∫É©a ôKCG äGP
õ«ªàJ »gh ,øjôNB’G º¡ah º¡°ùØfCG º¡a
á«HÉéjEG ÌcCG kÓYÉØJ π°üØdG ‘ ≥∏îJ É¡fCÉH
:º∏©ŸGΩƒ≤jå«M.ájƒ«Mh
äÉYƒª› ≈``dEG ÜÓ``£dG º«``°ù≤à``H 1
.᫰SɪN
π``µd ¿ƒ```µj å«ë``H äÉfƒµŸG ™jRƒJ ºàj 2
.óMGh¿ƒµeÖdÉW
¢Vô©d OGó©à```°S’ÉH ÖdÉW π``c Ωƒ```≤j 3
øe ¬d Ö°SÉ`æ`ŸG ¿ƒ``µŸÉH ¬£HQh ¬fƒµe
.¬FÓeR
∂dPh ¬``fƒµe ¢Vô``©H ÖdÉW π``c Ωƒ```≤j 4
.¬JóFÉah¿ƒµŸÉH∞jô©àdÉH
¢†©ÑdG º¡°†©H º««≤àH ÜÓ£∏d íª°ùj 5
.áYƒª›πc¢SÉ°SCG≈∏Y
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
‘ÜÓ£dGácQÉ°ûe•É°ûædGGòg±ó¡j‘ÜÓ£dGácQÉ°ûe•É°ûædGGòg±ó¡j
áÑ°Sƒë∏d áeRÓ``dG äÉ``fƒ```µŸG ≈∏Y ±ô©àdG
π«ã“ á«é«JGΰSG ≥«Ñ£àH ∂dPh á«HÉë°ùdG
‘ IÉ``cÉ```ëŸG §£N øe á£N »g
å«M ,»ª«```∏©àdG ∞`````bƒ```ŸG ¬``HÉ```°ûJ ∞```bƒ````ŸG
‘óLƒ```J»àdGQGhOC’Gó````MCGÖdÉ£dG¢ü``ª≤àj
‘ øjôNB’G ™e π````YÉØàjh ,»``©``bGƒ````dG ∞bƒŸG
á≤jô£dG √òg Èà©Jh ºgQGhOCÉH √QhO OhóM
≈∏Y ÜÓ£dG IóYÉ°ùe ‘ ∫É©a ôKCG äGP
õ«ªàJ »gh ,øjôNB’G º¡ah º¡°ùØfCG º¡a
á«HÉéjEG ÌcCG kÓYÉØJ π°üØdG ‘ ≥∏îJ É¡fCÉH
äÉYƒª› ≈``dEG ÜÓ``£dG º«``°ù≤à``H
π``µd ¿ƒ```µj å«ë``H äÉfƒµŸG ™jRƒJ ºàj
¢Vô©d OGó©à```°S’ÉH ÖdÉW π``c Ωƒ```≤j
øe ¬d Ö°SÉ`æ`ŸG ¿ƒ``µŸÉH ¬£HQh ¬fƒµe
∂dPh ¬``fƒµe ¢Vô``©H ÖdÉW π``c Ωƒ```≤j
¢†©ÑdG º¡°†©H º««≤àH ÜÓ£∏d íª°ùjµ≥µ≥
‫وﺗﻄﺒﻴﻘﺎﺗﻬﺎ‬ ‫اﻟﺴﺤﺎﺑﻴﺔ‬ ‫اﻟﺤﻮﺳﺒﺔ‬
:»ghá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GøjƒµàdáeRÓdGäÉLÉ«àM’GºgCGá«dÉàdGäÉfƒµŸGó©J
:(Ωóîà°ùŸG)𫪩dG 1
∫É°üJÓd§≤a»ØµjᣰSƒàŸGâ–hCGᣰSƒàeäÉ«fɵeEGhP»æ≤JRÉ¡L…CG≥jôWøYäÉeóÿGøeó«Øà°ùŸGƒgh
.âfÎfE’GáµÑ°ûH
:𫨰ûJΩɶf 2
.Ék«dÉMIOƒLƒŸG𫨰ûàdG᪶fCGπc‘ÉkÑjô≤JáMÉàeá«°UÉÿG√òghâfÎfE’ÉH∫É°üJ’ÉHìɪ°ùdG¬æµÁΩɶf
:(≥«Ñ£àdG)èeÉfÈdG 3
.âfÎfE’GíØ°üàeÉgô¡°TCGhá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊Gøeáeó≤ŸGäÉeóÿG≥≤ë«dèeÉfôH
:âfÎfE’GáµÑ°ûH∫É°üJGôaƒJ 4
.É¡eóîà°ùj»àdGèeGÈdGπch¬JÉfÉ«HπcÚHh𫪩dGÚH§Hô∏dÉgôaƒJÖéj»àdGäGhOC’GºgCGøe
:á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GáeóNOhõe 5
Úeóîà°ùŸGhøjQƒ£ŸGøeπµdíª°ùj»µdIõ«‡¢üFÉ°üNhäÉeóîHøµdh™bGƒŸGáaÉ°†à°SGáeóNOhõŸ¬HÉ°ûeƒgh
¿ƒµ«°SäÉ≤«Ñ£àdG…Qƒ£ehÚeóîà°ùŸGøeπcAÉ≤H¿CGå«Mπ°†aCGIAÉصHΩOGƒÿG‘áMÉàŸGOQGƒŸGΩGóîà°SGøe
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóN…OhõeΩOGƒN≈∏Y∫ƒWCG
4-2á«HÉ`ë°ùdGáÑ`°Sƒë∏dáeRÓ`dGäÉ`fƒ`µŸG
5-2á`«HÉ`ë°ùdGá`Ñ`°Sƒ`◊GäÉ`eó`NêPÉ`ª`f
øeáYƒª›É¡fCG≈∏Yá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒë∏dêPɉ¢VGô©à°SGøµÁ
á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G øe äÉ≤ÑW á«æÑc É¡Áó≤J øµÁ »àdG äÉeóÿG
áÑ°Sƒ◊G êPɉ ÚÑj (2-2) πµ°ûdGh á«°SÉ°SCG êPɉ çÓK »gh
:»gh á«HÉë°ùdG
á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GêPɉ(2-2)πµ°T
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

49. ¥π¥π
:
µ¥
:‫اﻟﺜﺎﻧﻴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
µ¥
orage) áæ«é¡dGá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G 4
eóÿGÉ¡«a¿ƒµJá«HÉë°SáÑ°SƒM»gh
°S äÉeóN øe 𫪩dG ó«Øà°ùj å«ëH
.ÊhεdE’G¿hRÉeCG
:(Software As A Service(SAAS))áeóîcäÉ«›ÈdG
ΩGóîà°SÉc ,á``«HÉë°ùdG äÉeóÿG ∫ÓN øe ó©H øY É¡æe IOÉ```Øà°S’Gh äÉ≤«Ñ£àdG 𫨰ûàH Úeóîà°ùª∏d ìɪ°ùdG »gh
âfÎfE’G ™bƒe ≈∏Y ƒgh èeÉfÈdG äÉeóN øe IOÉØà°S’Gh âfÎfE’G íØ°üàe ᣰSGƒH (Photoshop Express) èeÉfôH
.(Google Apps)πLƒLäÉ≤«Ñ£JêPƒªædGGòg≈∏Yá∏ãeC’Gøeh,¬à«ÑãJ¿hóH
:(Platform As A Service(PAAS))áeóîcá°üæŸG
äÉ≤«Ñ£J ºYOh AÉæÑd áeRÓdG äÓ«¡°ùàdG ™«ªL ôaƒJ á°üæŸG √ògh .Ú©e ≥«Ñ£àd áHƒ∏£ŸG äÉeóÿGh 𫨰ûàdG ᪶fCG øª°†àJh
.(Google App Engine)áaÉ°†à°S’Ghôjƒ£à∏dπLƒL‘»°SÉ°SC’GΩɶædG:πãe.âfÎfE’GÈYá«HÉë°ùdGäÉeóÿGhÖjƒdG
:(Infrastructure As A Service.(IAAS))áeóîcá«àëàdGá«æÑdG
≈∏Yπª°ûJ∂dòch,øjõîàdGháµÑ°ûdGäGó©e:πãeájOÉàYá«°VGÎaGáÄ«H¿ƒµJIOÉY»àdGhá«æ≤à∏dá«àëàdGá«æÑdGÒaƒJ
øe𫪩dGøµÁå«M.âfÎfE’G∫ƒNOhøjõîà∏d IRƒéëŸGäÉfÉ«ÑdGπ≤f∫ó©ehá«dÉYäÉØ°UGƒeäGPájôgɶdGÖ°SGƒ◊G
.(google cloud storage)πLƒL‘»HÉë°ùdGøjõîàdGáeóN:πãeäÉeóÿGhQOÉ°üŸG√ògøeIOÉØà°S’G
6-2á```«`HÉ`ë`°ù`dGá`Ñ`°Sƒ``ë```dG´Gƒ````fCG
:»ghá°ù«FQ´GƒfCGá©HQCG≈dEGá«HÉë°ùdGáeóÿGËó≤Jå«Møeá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊Gº«°ù≤JøµÁ
:(PrivateCloudStorage) á°UÉÿGá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G 1
:πãeAÓª©dGøeOófiOó©dá≤∏¨eɉEGháeÉ©∏d¬MƒàØeâ°ù«dÉ¡æµdh»æ≤àdGΩƒ¡ØŸGå«Møeá«HÉë°SáÑ°SƒM»g
.áeƒµ◊hCGá©eÉ÷hCG∂æÑdá«HÉë°SáÑ°SƒM
:(PublicCloudStorage) áeÉ©dGá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G 2
:πãe‹É◊GÉæàbh‘Iô°ûàæŸG»ghâfÎfE’GáµÑ°T≈∏Yáeó≤ŸGáeóÿGójôjøe™«ª÷áMÉàeá«HÉë°SáÑ°SƒM»g
.(Google)äÉeóN
:(CommunityCloudStorage) ácΰûŸGá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G 3
¿ƒµJ å«M ,áeóÿG øe ±ó¡dG ¢ùØf É¡d äÉcô°T hCG äÉ°ù°SDƒe ≈∏Y Iô°üà≤e äÉeóÿG ¿ƒµJ á«HÉë°S áÑ°SƒM »g
äÉcô°ûdG √òg ∑ΰûJh .á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G ∫ÓN øe ¬≤«≤ëàd ≈©°ùJh ±ó¡dG ¢ùØf É¡d ÌcCG hCG Úà°ù°SDƒe ∑Éæg
äÉcô°T É¡eó≤J »àdG á«HÉë°ùdG äÉeóÿG : πãe ,ÒÑc πµ°ûH äÉeƒ∏©ŸG øeCG ÒaƒJ πHÉ≤e äÉahô°üŸGh äÉ≤ØædG ‘
.äÉcô°ûdGhäÉ°ù°SDƒª∏dä’É°üJ’G
:»∏jÉe ≥«Ñ£àHAõ÷GGòg¢ùjQóJøµÁ
¢†©H ¢VôY ìÎ≤j ¢SQódG Gòg ¢ùjQóàd
áÑ°Sƒ◊G äÉeóN êPɉ ìô°ûJ »àdG ΩÓaC’G
¢Uô≤dG‘≥aôŸGº∏«ØdG¢VôYhCG,á«HÉë°ùdG
:∫ÉãŸGπ«Ñ°S≈∏Yhº∏©ŸGÜÉàc™e
:§HGôdG≈∏Y
http://www.youtube.com/ watch
#?v=PmYX4nHs0fk
.ÜÓ£dGá°ûbÉæeh≥«∏©àdGhìô°ûdG¤ƒàJå«M
.º¡JɶMÓeøjhóJÜÓ£dGøeÖ∏WG
ºK,ÜÉ``à````µdGäÉ````jƒà¢VGô`©à°SÉHºb
áÑ```°Sƒ◊G ´Gƒ````fCG ¢VGô```©à°SG ºàj ∂dP ó©H
.á∏ãeC’ÉHí«°VƒàdG™eá«HÉë°ùdG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
á```«`HÉ`ë`°ù`dGá``eƒ`µ◊G
äÉeƒ∏©ŸG á«æ```≤àd ™```jô°ùdG Qƒ`£àdG ™```e
¤EG äÉeƒµ◊G â©°S ,∫É°üJ’G äɵѰTh
á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóNøeIOÉØà°S’G
‘ á``«``fhô```àµdE’Gá`eƒ``µ◊GäÉeóNπ©Lh
óFGƒØ∏d ∂dPh á``«``HÉ``ë°ùdG áÑ``°Sƒ◊G áÄ«H
:á«dÉàdG
.™jô°ùdG™°Sƒà∏dá«∏HÉ≤dG 1
.á«∏YÉØdG 2
.𫨰ûàdGäÉ≤Øf¢†ØN 3
.áfhôŸG 4
.ájOɪàY’G 5
≈∏Yá∏ãeC’GóMCGá«fhεdE’Gáeƒµ◊Gó©Jh
.á°UÉÿGáHÉë°ùdG
á`«`aÉ`°VEGäÉ`eƒ`∏`©`e
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

50. µ∞
:
µ∞
µµµµ
‫وﺗﻄﺒﻴﻘﺎﺗﻬﺎ‬ ‫اﻟﺴﺤﺎﺑﻴﺔ‬ ‫اﻟﺤﻮﺳﺒﺔ‬
:(HybridCloudStorage) áæ«é¡dGá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G 4
,á°UÉÿGháeÉ©dGÖë°ùdG¢üFÉ°üNÚH»gháeóÿG…Ohõeøeáeó≤eäÉeóÿGÉ¡«a¿ƒµJá«HÉë°SáÑ°SƒM»gh
¥ƒ°S πãe áªî°†dG ¥ƒ°ùàdG ™bGƒªc , áeÉY áHÉë°S øª°V »gh á°UÉÿG áHÉë°S äÉeóN øe 𫪩dG ó«Øà°ùj å«ëH
.ÊhεdE’G¿hRÉeCG
7-2á`«HÉë°ùdGá`Ñ°Sƒ◊GäÉ`eóN≈∏Yá∏ãeCG
á«HÉë°ùdG äÉeóÿG ºgCG »∏j ɪ«ah ,É¡æe IOÉØà°S’G Ö°ùëH ∂dPh ôNB’ ∫É› øe ∞∏àîJh á«HÉë°ùdG äÉeóÿG Oó©àJ
:™«ª÷GÚHóFGƒØdGácΰûe¿ƒµJób»àdGh
:»````fhô`à`µ`dE’Gó``jô`ÑdGäÉ``eó`N 1
äÉeóNºgCGøeÊhεdE’GójÈdGó©jh
á```∏ã```eC’G ø``eh á`«```HÉë°ùdG á``Ñ``°Sƒë```dG
: ø`e á```eó≤``ŸG äÉ```eó````î````dG É```¡«∏Y
.(Gmail ,Yahoo ,Hotmail)
á``````ëØ°üdG¢Vô``©``````j(3-2)π``````µ°ûdGh
.(YAHOO)ójÈdá°ù«FôdG
(YAHOO)áeóÿGΩó≤ŸÊhεd’GójÈ∏dá°ù«FôdGáëØ°üdG(3-2)πµ°T
•É``°û`f
ΩGóîà°SÉH,(Gmail)ÊhεdE’GójÈdÉHá°UÉÿGáëØ```°üdG≈∏Y∫ƒNódGó©H
.∂H¢UÉNÊhεdEGójôH Å°ûfCG,(https://mail.google.com )§HGôdG
»àdG ™«°VGƒŸG óMCG) á«fhεdE’G äÉeóÿG
.(É¡à°SGQO≥Ñ°S
»àdGá«fhεdE’GäÉeóÿGºgCGôcPG-1¢S
äÉ`eó`ÿG Ió``Mh ‘ É``¡à°SGQO ≥``Ñ`°S
.á«fhεdE’G
–ê
.á«fhεdE’Gáeƒµ◊G
.á«fhεdE’GIQÉéàdG
.á«fhεdE’GäÉ©eÉ÷G
á∏ãeC’GóMCGó©Já«fhεdE’Gáeƒµ◊G-2¢S
.á«HÉë°ùdG áÑ``°Sƒ``◊G ´GƒfCG óMCG ≈∏Y
?√ójó–∂æµÁπg
á«```HÉë°ùdG á``Ñ°Sƒ◊G ≈∏Y k’Éãe ó``©```J– ê
.á°UÉÿG
á`≤`HÉ``°SäÉ``eƒ``∏`©`e
ÜÓ```£dG á````cQÉ°ûe •É°ûædG Gòg ±ó¡j
´Gƒ````fC’ á```∏ãeC’G ¢†``©H êÉ```àæà°SG ‘
:á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G
.äÉYƒª›¤EGÜÓ£dGº°ùb
´Gƒ```fCGø```e´ƒ```fáYƒª›π``µdπ``©```LG
.á``«``HÉ`ë°ùdGáÑ°Sƒ◊G
øY åëÑdG áYƒª› πc øe Ö∏WG
.É¡jód…òdG´ƒædG≈∏Y≥Ñ£æJá∏ãeCG
,ÜÓ```£dGΩÉ```eCGèFÉ```àædG¢Vô``©``à```°SG
.É¡«aº¡°ûbÉfh
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
ÜÓ```£dG á````cQÉ°ûe •É°ûædG Gòg ±ó¡j
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

51. µ±µ±
:
µ∂
:‫اﻟﺜﺎﻧﻴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
µ∂
:(Cloud Storage)»HÉë°ùdGøjõîàdGäÉeóN 2
πFÉ°SƒdGÚH§HGÎdGh»HÉë°ùdGøjõîàdG(4-2)πµ°T
≈∏YäÉØ∏ŸGáëØ°UQÉ°ù«dGIòaÉædGhÖൟGí£°S≈∏Y(Dropbox)ó∏›Úª«dGIòaÉædG(5-2)πµ°T
(Dropbox) ™bƒe
¬`fCÉ```H »`HÉ``ë°ùdG ø``jõ``îàdG ±ô`````©`jh
ß``Ø– ¿CG É``¡``dÓN ø``e ™``«£à°ùJ á```«æ≤J
ÈYáeóÿGOhõ```eô```aÒ°S≈∏Y∂```JÉØ∏e
,É¡```àæeGõ``à kÉ«fhεdEGhCG kÉ``jhó``j âfÎfE’G
¿É``µeh¿ÉeR…CG‘É¡«dEG∫ƒ°UƒdG™«£à°ùàd
»`HÉë°ùdG øjõîàdG (4-2) π````µ°ûdG ô`¶fG
øeh ,äÉeóNh πFÉ°Sh IóY ø`«H §HGÎdGh
:»HÉë°ùdGøjõîàdGóFGƒa
.´É«°†dGøeäÉØ∏ŸGßØM
.äÉØ∏ŸG≈dEG∫ƒ°UƒdG‘áfhôŸG
Oƒ°ü≤ŸGh.á`jhó``«dGhCGá«dB’Gáæ`eGõŸG
äÉØ```∏ŸGπ``≤``f»``gá«dB’Gá`æeGõŸÉH
Ωó≤jó``YÉ`°ùeè``eÉ``fô```Há```£°SGƒH
∫ÉM ‘h á``eóÿG Ohõe πÑ``b ø````e
π`≤ædGºàjâfÎfE’ÉH∫É``°üJGô``aƒ``J
.(5-2)πµ°ûdGô¶fG kÉ`«FÉ≤∏J
É¡```dÉ°SQEG á``«fɵeEGh äÉØ∏ŸG á``cQÉ°ûe
.ádƒ¡°ùHÊhεdE’GójÈdGÈY
ø``jõîàdG ≈`∏``Y á`∏ãeC’G ô``¡°TCG ø````eh
:ø```eá```eó≤ŸGäÉ```eó``î``dG»``HÉ```ë°ùdG
(Google Drive,Dropbox,Box,SkyDrive)
ô```aƒ``J π``°†Øj ¢SQó``dG Gò``g ¢ùjQó`àd
:»∏jɪcºàjh,âfÎfE’G
.ÉgÉ`jGõ``e¢VGô©à°SGháeóÿG¢VôY
í°†ààd ÜÓ``£dG ΩÉ``eCG •É`°ûædG ≥«Ñ£J
§``HGÎ```dÉH ¬«ÑæàdG ™```e ,º¡d IQƒ``°üdG
,ÊhεdE’G ójÈdG ‘ äÉeóÿG ø````«H
¢VGô```©`à°SGh,¬dá`ªFGó`````dGá``LÉ`````◊Gh
.iôNC’GäÉeóî∏dÉgÉjGõe
¿EG •É``°ûædG ≥«Ñ£àH ÜÓ`````£∏d ìÉ```ª°ùdG
.»°SQóŸGπª©ŸG‘ø``µeCG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
Aõ÷GGòg‘
≈∏Yá∏ãeC’G¢†©H¢VGô©à°SGºàj
‘Gòd,á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóN
≥«Ñ£JÖéjâfÎfE’ÉH∫É°üJGôaƒJ∫ÉM
º¡dìɪ°ùdGhÜÓ£dGΩÉeCGᣰûfC’G
.ácQÉ°ûŸGh≥«Ñ£àdÉH
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.........................................................................................................................

52. µ≤
:
µ≤
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
,âfÎfEG ôaƒJ ∫ÉM ‘ …Oôa •É°ûf
≈∏Y Ö``dÉ£dG ∫ƒ°üM ¤EG ±ó``¡```j
ó«Øà°ù«d ,Êhô`àµdE’G ójÈdG áeóN
iôNC’G äÉeó`ÿG ™``«ªL »``a ¬æe
á``«```HÉë°ùdG á``Ñ°Sƒ◊É`````H AGƒ````````````°S
.Égô```«```Z hCG
ÜÉàc‘OQhɪc•É°ûædG≥«Ñ£àHº`b
.97¢U ‘ ÖdÉ£dG
âªb Ée ≥«Ñ£J Ö``dÉW πc øe Ö∏WG
.äGƒ£N øe ¬H
ójô```Ñ````dG á``«ª``gCG ÜÓ````£∏d í``` u°Vh
á```eOÉ≤dG äGƒ£ÿG ‘ Êhô`à```µdE’G
.¬«∏Y á¶aÉëŸG IQhô°Vh
µΣµΣ
‫وﺗﻄﺒﻴﻘﺎﺗﻬﺎ‬ ‫اﻟﺴﺤﺎﺑﻴﺔ‬ ‫اﻟﺤﻮﺳﺒﺔ‬
•É``°û`f
πNOG (Gmail) ø```e ÊhεdEG ójôH ≈∏Y ∂dƒ```°üM ó©H
≈∏Y πNOG º```K ,(Google) ````d á```°ù«FôdG áëØ```°üdG ≈∏Y
í£°S≈∏YóYÉ```°ùŸGèeÉfÈdG𫪖h(Drive)áëØ```°U
http://)§```HGôdG≈∏YäÉ```Ø∏ŸGáæeGõeá```HôŒhÖ```ൟG
.(drive.google.com
:(SoundCloud) á«HÉë°ùdGäÉ«Jƒ°üdGäÉeóN 3
É¡«dEG∫ƒ°UƒdGhÉ¡d´Éªà°S’G∂æµÁháeóÿGOhõÃá°UÉNΩOGƒN≈dEGá«Jƒ°üdG∂àÑàµe™aQhßØM∂dí«àJáeóN»gh
:É``¡```«∏Y á``∏ãeC’G ô```¡°TCG ø```eh ,É`¡``H ®É`Ø`à``M’Gh á```«Jƒ```°üdG ™WÉ≤ŸG AGô``°T á`eó``N É¡°†©H Ωó≤j ºc ,¿Éµeh ¿ÉeR …CG ‘
äÉØ∏ŸG¢VôYáëØ°U(6-2)πµ°ûdGÚÑjh(Amazon Cloud Soundcloud , iTunes/iCloud , soundcloud)
.(Soundcloud) ™bƒe‘á«Jƒ°üdG
(soundcloud)™bƒŸá°ù«FôdGáëØ°üdG(6-2)πµ°T
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
QGô≤dG PÉîJG IQÉ¡e
»àdGh óbÉædG ÒµØàdG äGQÉ¡e óMCG »gh
,á∏µ°ûŸGhCGá«°†≤dG≈∏Y±ô©àdGøeøµ“
ÇhÉ°ùeh ÉjGõe º««≤Jh äÉ«°VôØdG ¢Vôah
QÉ«ÿG ¤EG ∫ƒ°UƒdG ±ó¡H É¡æe πc
.π°†aC’G
äÉcô°ûdG ¢VGô©à°SG ∫ÓN øe ∂dP ºàjh
á«```HÉë°ùdG áÑ```°Sƒ◊G äÉeó```ÿ áeó```≤ŸG
ºà«d ,ácô°T πc ÉjGõeh äÉeóN ¢VGô©à°SGh
.ÖdÉWπµdÖ°ùfC’GQÉ«ÿGójó–
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

53. µ≥µ≥
:
µ∏
:‫اﻟﺜﺎﻧﻴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
µ∏
•É``°û`f
»HÉë°ùdG»Jƒ```°üdGøjõîàdGáeóNáHôéàHCGóHG,≥HÉ```°ùdG
(Soundcloud)™bƒe‘¬à£°SGƒHπ«é```°ùàdG∫ÓNøe
( )§HGôdG≈∏Y
:(CloudApps) á«HÉë°ùdGäÉ≤«Ñ£àdG 4
ôªà°ùŸGôjƒ£àdÉHõ«ªàJhÉ¡«a∫É£YC’GôWÉfláÑ°ùfπ≤J»àdGháµÑ°ûdG≈∏YIôaƒàŸGá«HÉë°ùdGäÉ≤«Ñ£àdG‘πãªàJh
≠«°üdG πjƒ– ™bGƒeh (Google Docs , Photoshop Express) É¡«∏Y á∏ãeC’G øeh âfÎfE’G ≈∏Y ÉgOƒLƒd ∂dPh
(7-2)π```µ°ûdGø``«Ñjh,á`Ø``∏``àîŸG
Qƒ```°ü``dG è``dÉ``©e ≥```«Ñ£J á``¡LGh
(Photoshop Express)
: §HGôdG ÈY ¬«dEG ∫ƒ°UƒdG øµÁh
(www.photoshop.com/tools)
âfÎfE’G≈∏Y¢SÈ°ùcG܃°TƒJƒa≥«Ñ£J(7-2)πµ°T
á`«`aÉ`°VEG™`LGô`e
»```a á``«``HÉ``ë°ùdG áÑ```°Sƒ◊G Ωƒ```¡Øe
/QóæH¥Gƒ°TCG/á«æ≤àdG⁄ÉY/á````jOƒ©°ùdG
:§HGôdG≈∏Y2013/01/21
http://www.tech
wd.com/wd/2013/01/21cloud-/
computing-ksa
/ ‹É©dG º«∏©àdG ‘ á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G
:§HGôdG≈∏Y2013/06/22 è«°ùfáfhóe
/http://blog.naseej.com
≈∏Y á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒë∏d »Fôe ¢VôY
:§HGôdG
http://www.youtube.com/
watch?v=0lEYfuZ4XZI
‘ á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒë∏d »``Fô``e ¢Vô```Y
:§HGôdG≈∏Yº«∏©àdG
http://www.youtube.com/
watch?v=llxU1QOVVNk
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

54. µ¥
:
µ¥
á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G∫ƒMá°SGQO
(Stefan Ried)ó```jQ ¿É``Ø«à°S ó`cDƒ``j
(Forrester)ΰSQƒ```a á°ù°SDƒe ø```e
¥ƒ``°S ƒ```ªæj¿CG™bƒàŸGø``e¬```fCGçÉëHCÓd
¿ƒ``«∏H(40^7)øeá«```HÉë°ùdGá```Ñ°Sƒ◊G
¿ƒ«∏H (240) ¤EG Ω2011 ΩÉY ‘ Q’hO
™jô°ùdGƒªædGGògπ`ãe.Ω2020ΩÉYQ’hO
™«ªL ≈``dEG á``ë°VGh Iƒ```YO ƒ````g ¥ƒ°ùdG ‘
äÉeƒ∏©ŸG á«æ≤J …ôjóeh QGô≤dG ÜÉë°UCG
ÉgôaƒJ »àdG äÉ``«fɵeE’G ±É°ûµà°S’
…òdG ≥```∏≤dGh ,ôWÉîŸG º««≤Jh ,áHÉë°ùdG
QÉ``«àNG ó``æ````Y ¿É«MC’G ¢†©H ‘ CÉ°ûæj ób
á«°Uƒ°üÿGh øeC’G ∫ƒM áeÉY á``HÉ``ë°S
.AGOC’GhCG,á«≤aGƒàdGh
á`«`aÉ`°VEGäÉ`eƒ`∏`©`e
µπµπ
‫وﺗﻄﺒﻴﻘﺎﺗﻬﺎ‬ ‫اﻟﺴﺤﺎﺑﻴﺔ‬ ‫اﻟﺤﻮﺳﺒﺔ‬
•É``°û`f
(Google Drive) ‘ ∂```JÉØ∏e áëØ```°U ∂```JQÉjR ó```©H
Üô```L (http://drive.google.com) §```HGôdG ≈```∏Y
äÉeóNÉkeóîà```°ùeíØ```°üàŸGÈY»Áó≤J¢VôYAÉ```°ûfEG
.(AÉ°ûfEG)áªFÉbÈY(Google Docs)
:(CloudOperatingSystem) á«HÉë°ùdG𫨰ûàdG᪶fCG 5
ôNBG 𫨰ûJ Ωɶæd ∫É≤àf’G ∂æµÁ ,𫨰ûàdG Ωɶf π£©J -ˆG Qób ’- hCG ∂jód 𫨰ûàdG Ωɶf ΩGóîà°SG øe â∏∏e ƒd
äÉeóN ™«ªL øe IOÉØà°S’G øe ∂æµ oÁ 𫨰ûJ Ωɶf ¬fCÉH ±ô©jh ,»HÉë°ùdG 𫨰ûàdG Ωɶf ƒgh âfÎfEG ∂jód ôaƒJ GPEG
ÚÑjh (Jolicloud) Ωɶfh (Google Chrome OS) Ωɶf ¬«∏Y á∏ãeC’G øeh .âfÎfE’G ≈∏Y ΩɶædG äÉ≤«Ñ£Jh
.(Jolicloud)»`````HÉ```ë°ùdGπ``«```¨``°ûà``dGΩÉ``¶æ``dÖ``à``µŸGí````£`°S(8-2)π``````µ°ûdG
(Jolicloud)»HÉë°ùdG𫨰ûàdGΩɶædâfÎfE’GíØ°üàeÈYÖൟGí£°S(8-2)πµ°T
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

55. µµµµ
:
∂∞
:‫اﻟﺜﺎﻧﻴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
∂∞
•É``°û`f
‘π«é````°ùàdGh (http://drive.jolicloud.com) ™bƒŸG IQÉjõH ºb
.𫨰ûJΩɶæc(joli cloud)»HÉë°ùdGΩɶædGáHôŒh™bƒŸG
8-2á«còdGIõ¡LC’G‘É¡JÉeGóîà°SGhá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉ≤«Ñ£J
õcôe ≈dEG É¡dƒ–h á«còdG ∞JGƒ¡dG Qƒ£àd äOCG ÉgQhóH »àdGh ,ä’É°üJ’G äɵѰTh á«æ≤àdG Égó¡°ûJ »àdG äGQƒ£àdG ™e
É¡¶ØM ≈dEG êÉàëjh äÉfÉ«ÑdG øe á∏FÉg äÉ«ªc ¬jód íÑ°UCG ‹É◊G Ωóîà°ùŸÉa ,É¡æY AÉæ¨à°S’G øµÁ ’ IOó©àe §FÉ°Sh
äÉcô°ûdG âYQÉ°S »àdGh ,á«HÉë°ùdG äÉ≤«Ñ£àdG ∫ÓN øe ’EG ÉgôaƒJ Ö©°üj »àdG äÉ≤«Ñ£àdG ¢†©Ñd ¬àLÉM ∂dòch É¡∏≤fh
:ÉgÉjGõeøe»àdGh,É¡JÉ≤«Ñ£JÒaƒàHá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóÿáeó≤ŸG
.É¡©eπeÉ©àdGπ¡°ùjäÉ¡LGh
:πãeáØ∏àîŸG𫨰ûàdG᪶fCG≈∏YÉgôaƒJ
.(Windows Phone , Android , iOS)
.á«còdGIõ¡LC’GäÉ≤«Ñ£Jh᪶fC’É¡àªFGƒe
.É¡JÉeóÿájQƒØdGáæeGõŸG
.äÉØ∏ŸGácQÉ°ûeádƒ¡°S
.á°UÉÿGäÉfÉ«ÑdGhäÉeƒ∏©ª∏d»WÉ«àM’Gï°ùædG
:»∏jÉeÉ¡«∏Y á∏ãeC’Gøeh
.(OneDrive , Box , Dropbox , Google Drive)
᪶fCG ≈∏Y äÉ≤«Ñ£àdG ¢†©H (9-2) πµ°ûdG í°Vƒjh
å«M,(iOS,Android,windows phone)𫨰ûàdG
.»°üî°ûdGÖ°SÉ◊G≈dEGáaÉ°VE’ÉHÉ¡æ«HáæeGõŸGøµÁ
á«còdGIõ¡LCÓd𫨰ûàdG᪶fCG≈∏Yá«HÉë°ùdGäÉ≤«Ñ£àdG¢†©H:(9-2)πµ°T
¢VGô```©à°SGºàjIó``Mƒ``dGøeAõ`÷GGò```g‘
á``«fhô`à````µdE’G Ö```ë°ùdG äÉ```≤«Ñ£J ¢†©H
¢VGô©à°SG ºK øeh á«còdG Iõ¡LC’G ‘
.ÉgÉjGõe
äô°ûàfG»àdGhÉ``jGõ``ŸGº``gCG¢VôYøµÁºc
Iõ```¡LC’G áæ`eGõ``e »gh ‹É◊G Éæ`à``bh ‘
Qƒ°Uh ∫É```°üJG äÉ¡L áæeGõe) á``«``cò````dG
.(ïdEG...äÉ«›ôHhÜÉ©dCGh
»àdG äÉjó``ëàdG º```gCG á°ûbÉæe ºàj ºK øeh
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G¬LGƒJ
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
äÉ≤«Ñ£àdG ô¡°TCÉH ÖdÉ£dG ∞jô©J ¤EG ±ó¡j
:á«còdGIõ¡LC’G‘á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒë∏d
.äÉYƒª›¤EGÜÓ£dGº«°ù≤àHºb
:»∏jÉÃΩÉ«≤dGáYƒª›πcøeÖ∏WG
á«còdG Iõ¡LCÓd ∂eGóîà°SG ∫ÓN øe
óMCG ≈∏Y óªà©J »àdG äÉ≤«Ñ£àdG ôcPG
í«°VƒJ ™e á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G êPɉ
.äÉeóÿG
.IóFÉØdGº©àdäÉYƒªéŸGèFÉàf¢Vô©à°SG
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
äÉ≤«Ñ£àdG ô¡°TCÉH ÖdÉ£dG ∞jô©J ¤EG ±ó¡j
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

56. µ∂
:
µ∂
:ÊhÉ©àdGº∏©àdGá«é«JGΰSG
πª©j »```ª∏©J / »ª«∏©J ∞bƒe ƒg
‘ äÉYƒª› π```µ°T ≈``∏Y ÜÓ£dG ¬```«``a
Oôa πc ¬«a ô©°ûj ∫OÉ``Ñàe »HÉéjEG π``YÉØJ
ø````jô``NB’G º∏©Jh ¬ª∏©J øY ∫hDƒ°ùe ¬`fCG
.ácΰûe±GógCG≥«≤–±ó``¡H
:ˆǻgCG
᫪«∏©àdG á``«`∏ª©dG Qƒ``` º∏©àŸG π`©éj
¿hÉ©àdGh ≥jôØdG ìhôH πª©∏d á°Uôa ¬`d í«àjh
á«dhDƒ°ùŸG »ª`æ```j ¬``fCG ɪc »Yɪ÷G πª©dGh
»ªæjh ÜÓ£dG iód á«Yɪ÷Gh á``jOô`Ø```dG
ΩGÎMG ≈``∏``Y ÜÓ£dG Oqƒ©jh ¢ùØædÉH á≤ãdG
AGQCG ΩGÎMG ≈∏Y ó`YÉ°ùJh ø````jô``NB’G AGQBG
¥hô`````ØdG IÉ```YGô```e ≈∏Y óYÉ°ùJh øjô``NB’G
.ÜÓ£dGÚHájOôØdG
:≈fhÉ©àdGº∏©àdGäÉYƒª›‘áØ∏àîŸGQGhOC’G
á`«`aÉ`°VEGäÉ`eƒ`∏`©`e
∂±∂±
‫وﺗﻄﺒﻴﻘﺎﺗﻬﺎ‬ ‫اﻟﺴﺤﺎﺑﻴﺔ‬ ‫اﻟﺤﻮﺳﺒﺔ‬
9-2á`«`HÉ`ë`°ù`dGá`Ñ`°Sƒ`ë`dGäÉ`jóë`J
:äÉjóëàdGRôHCGπ©dhÚ°ü°üîàŸGhøjQƒ£ŸGπÑbøeÉ¡∏◊ kÉjQÉL»©°ùdG∫GRÉeäÉHƒ©°U∑Éæg
:âfÎfE’ÉHºFGO∫É°üJG¤EGáLÉ◊G
∫É°üJ’G ´É£≤fG óæY ¬fCG ’EG ,âfÎfE’G ≈dEG á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G äÉeóN ΩGóîà°SG óæY êÉàëf ÉæfEG ±hô©e ƒg ɪµa
.áæeGõŸGáeóNí«àJ»àdGäÉ«›ÈdG‘’EG,É¡JÉeóNøeIóFÉØdGΩó©æJ
:á«æeC’G±hÉîŸG
≈∏Y ¥ÎîŸG π°üëj ób ΩOÉÿG Gòg ¥GÎNG óæ©a Gòd ,áeóÿG Ohõe ΩOÉN ≈∏Y äÉØ∏ŸG ßØM ºàj ∫É◊G á©«ÑW ‘
.Úeóîà°ùŸGÚH±hÉîŸG´QR≈dEG…ODƒjGògh,äÉØ∏ŸG
:á«∏©ØdGäÉ≤«Ñ£àdGiƒà°ùŸπ°üJ⁄á«HÉë°ùdGäÉ≤«Ñ£àdG¢†©H
.»°üî°ûdGÖ°SÉ◊G≈∏Y¢Uƒ°üædGèdÉ©eÉjGõe»gÉ°†j’âfÎfE’G≈∏Y¢Uƒ°üædGèdÉ©eΩGóîà°SGóæY∫ÉãŸGπ«Ñ°S≈∏©a
áYƒªéŸGôjóeóFÉ≤dG
äGhOC’GπeÉMOGƒŸG∫hDƒ°ùe
ó`````©```````H¿É```µª``````dG∞`¶`æj
•É°ûædGAÉ`¡`à``fG
áfÉ«°üdG∫hDƒ°ùe
Ö``JɵdGπé°ùŸG
èFÉàædGπ«é°ùJ∫hDƒ°ùeQô≤ŸG
»`````a â```bƒ`````dG §```Ñ```°†j
•É°ûædGò«ØæJhAÉ````æ``KCG
âbDƒŸG
:ÊhÉ©àdGº∏©àdGá«é«JGΰSG‘º∏©ŸGQhO
º«¶æJh ±GógC’G ójó–h ´ƒ°VƒŸG QÉ«àNG
.¬JQGOEGh∞°üdG
äÉYƒªéŸGπª©dOGóYE’GhäÉYƒªéŸGøjƒµJ
.áØ∏àîŸGᣰûfC’GhQOÉ°üŸGójó–h
âbh Ió``YÉ°ùŸG º``jó``≤Jh Úª∏©àŸG OÉ°TQEG
.áLÉ◊G
πcOGô````aCGá```cQÉ°ûŸá`«``YGƒdGá``¶``MÓ```ŸG
.áYƒª›
ÊhÉ©àdGπ``ª``©dGAÉ```¡àfGó©HQÉ```µaC’G§HQ
.Úª∏©àŸGAGOCGº«≤Jh
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

57. µ∑µ∑
:
∂≤
:‫اﻟﺜﺎﻧﻴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
∂≤
:»ghá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊Gáeóÿáeó≤ŸGäÉcô°ûdG¢†©HÚH¬«a¿QÉ≤Jôjô≤JOGóYEÉHºb
:å«Møe(Google Drive,Dropbox,Box,SkyDrive)
.á«fÉéŸGá«æjõîàdGáMÉ°ùŸG CG
.áeó≤ŸGäÉ≤«Ñ£àdGhäÉ«›ÈdG Ü
.á«HÉë°ùdGäÉeóÿG ê
.á«còdGIõ¡LC’G≈∏YÉ¡JÉ≤«Ñ£JôaƒJ O
.á«aÉ°VEGÉjGõe `g
.äÉcô°ûdG™e∂àHôŒøeêPɪæH∑ôjô≤J kɪpYnóoe
‫اﻟﻮﺣﺪة‬ ‫ﻣﺸﺮوع‬
±GógCG≥```≤–ió```e´hô```°ûŸG¢```ù«≤j
.á∏eÉcIóMƒdG
ÜÓ£dGπÑbø```e´hô```°ûŸGò«ØæJº```àj
´hô```°ûŸG Ö```dÉW πc ò```Øæjh ,kÉ```©«ªL
.√óMƒd
á```°ü◊Gâ```bhêQÉ```N´hô```°ûŸGò```Øæj
.á«°SGQódG
QÉ«àNGh´hô°ûŸGí«ë```°üàHº∏©ŸGΩƒ≤j
ΩÉ```eCG É¡```°VôYh ™jQÉ```°ûŸG π```°†aCG
.ÜÓ£dG
ΩGóîà```°SGø```µÁ¬```fCGÜÓ```£∏dÚ```Ñj
ÜÓ£∏dπ```ª©ŸG‘Oƒ```LƒŸGÖ```°SÉ◊G
.º¡dRÉæe‘ kÉÑ°SÉM¿ƒµ∏Á’øjòdG
Iõ¡LCG¿ƒµ∏Á’øjòdGÜÓ£dGøµÁ
πª©ŸGøeIOÉØà°S’G∫õæŸG‘Ö```°SÉM
.º∏©àdGQOÉ°üehCG»°SQóŸG
IóMƒdG´hô°ûe∫ƒMäÉ¡«ÑæJ
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.........................................................................................................................

58. µ∏
:
µ∏
¢SQódG ájÉ¡f ‘ ÜÓ£dG ¬H Ωƒ≤j •É°ûf
ÜÉ©«à°SG ióe øe ≥≤ëàdG ¤EG ±ó¡j
¢ü«î∏Jh º«¶æJ ≈∏Y º¡JQóbh ÜÓ£dG
Ωƒ≤j å«M ,IóMƒdG ‘ IOQGƒdG äÉeƒ∏©ŸG
:‹ÉàdÉHº∏©ŸG
ÜÉàµdÉH áfÉ©à°S’G ÜÓ£dG øe Ö∏£j
É¡ª«¶æJhäÉeƒ∏©ŸG ºgCG¢ü«î∏J‘
.᫪«gÉØeáWQÉN‘
π°†aCGQÉ«àNGºà«°S¬fCÉHÜÓ£dG¬Ñæj
:á«dÉàdG ÒjÉ©ŸG ≈∏Y AÉæH áWQÉN
≈∏Y É¡à«dƒª°Th ,º«¶æàdG ,º«ª°üàdG
‘ IOQGƒdG QɵaC’Gh ô°UÉæ©dG ºgCG
.IóMƒdG
π``µ```d á``«ægò```dG áWQÉÿG ¢Vô©à°ùj
QÉ«àNG ÜÓ``£dG ø```e Ö∏£jh áYƒª›
º««≤àdGÒjÉ©e≈∏YAÉæHáWQÉNπ°†aCG
.á≤HÉ°ùdG
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
±∞µ
‫وﺗﻄﺒﻴﻘﺎﺗﻬﺎ‬ ‫اﻟﺴﺤﺎﺑﻴﺔ‬ ‫اﻟﺤﻮﺳﺒﺔ‬
…bu«rOUHW—U
:IóMƒdG‘É¡àª∏©J»àdGäÉë∏£°üŸGhäGQÉÑ©dGΩGóîà°SÉH√ÉfOCGº«gÉØŸGáWQÉNπªcCG
∂≥∂≥
‫وﺗﻄﺒﻴﻘﺎﺗﻬﺎ‬ ‫اﻟﺴﺤﺎﺑﻴﺔ‬ ‫اﻟﺤﻮﺳﺒﺔ‬
…bu« rOUH W—U
:IóMƒdG‘É¡àª∏©J»àdGäÉë∏£°üŸGhäGQÉÑ©dGΩGóîà°SÉH√ÉfOCGº«gÉØŸGáWQÉNπªcCG
á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉ≤«Ñ£JÉjGõe
á«còdGIõ¡LC’G‘
....................................
....................................
....................................
....................................
....................
....................
....................
Dropbox
»gá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G
OQGƒŸG πjƒëàH Ωƒ≤J á«æ≤J »g
(OÉà©dGh äÉ«›ÈdG) á«Hƒ°SÉ◊G
,âfÎfE’G áµÑ°T ≈∏Y äÉeóN ¤EG
óªà©J á«æ≤J ≥jôW øY ∂dPh
áMÉ°ùeh á÷É©ŸG ∫GóÑà°SG ≈∏Y
¤EG Ö°SÉ◊ÉH á°UÉÿG øjõîàdG
.áHÉë°ùdG≈ª°ùjÉe
á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GÉjGõe
.É¡«∏Y∫ƒ°ü◊Gádƒ¡°Sh∞«dɵàdG¢VÉØîfG
.äÉfÉ«ÑdGá÷É©e‘á≤FÉØdGáYô°ùdG
¿Éµe ¤EG ¿ÉeR h ¿Éµe …CG øe ∫ƒ°UƒdG áfhôe
.á÷É©ŸGhCGáeóÿG
¤EG Ohõe áeóN øe ∫É≤àf’G h QÉ«àN’G áfhôe
.ôNBGOhõeáeóN
áØ∏c πHÉ≤e áeRÓdG Iõ¡LC’Gh äÉ«›ÈdG ôaƒJ
.èeGÈdGhΩɶædGáfÉ«°U¤EGáLÉ◊G¿hOhᣫ°ùH
∂àLÉMäOGRɪ∏cIOhóëŸGÒZá«æjõîàdGábÉ£d
.øjõîà∏d
πªY ¿Éª°Vh .áfÉ«°üdGh »æØdG ºYódG ¿Éª°V
.ºFGOπµ°ûHáeóÿG
áeóî∏d ôªà°ùŸG »æ≤àdG åjóëàdG h ôjƒ£àdG
.áeóÿGOhõeᣰSGƒH
.QƒØdG≈∏YÉgô°ûfhäÉeƒ∏©ŸG∫OÉÑJ≈∏YIQó≤dG
‘ á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G äÉ≤«Ñ£J ÉjGõe
:á«còdGIõ¡LC’G
.É¡©eπeÉ©àdGπ¡°ùjäÉ¡LGh-
πãe áØ∏àîŸG 𫨰ûàdG ᪶fG ≈∏Y ÉgôaƒJ -
.(iOS, Android , windowsphone)
.á«còdGIõ¡L’GäÉ≤«Ñ£Jh᪶fE’É¡àªFGƒe-
.É¡JÉeóÿájQƒØdG¬æeGõŸG-
.äÉØ∏ŸGácQÉ°ûeádƒ¡°S-
.á°UÉÿGäÉfÉ«ÑdGhäÉeƒ∏©ª∏d»WÉ«àM’Gï°ùædG-
onedrive
Dropbox
Sound
cloud
Jolicloud Gmail
Google Drive
Box
á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G´GƒfCG
.áeÉ©dG-1
á°UÉÿG-2
.ácΰûŸG-3
áæ«é¡dG-4
ójÈdG
ÊhεdE’G
øjõîàdG
»HÉë°ùdGäÉ«Jƒ°üdG
á«HÉë°ùdG
äÉ≤«Ñ£àdG
á«HÉë°ùdG
᪶fG
𫨰ûàdG
»HÉë°ùdG
𫪩dG-1
.𫨰ûàdGΩɶf-2
.èeÉfÈdG-3
áµÑ```°ûH∫É```°üJGô```aƒJ-4
.âfÎfE’G
áÑ°Sƒ◊G áeóN Ohõe -5
.á«HÉë°ùdG
á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉjó–
âfÎfG∫É°üJE’áLÉ◊G-1
á«æeC’G±hÉîŸG -2
⁄á«HÉë°ùdGäÉ≤«Ñ£àdG¢†©H-3
á«∏©ØdGäÉ≤«Ñ£àdGiƒà°ùŸπ°üJ
áeóîcäÉ«›ÈdG
áeóîcá°üæŸG
áeóîcá«àëàdGáÄ«ÑdG

59. µπµπ
:
∂¥
:‫اﻟﺜﺎﻧﻴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
∂¥
W???«—b?« qO?œ
á°ù«FôdGº«gÉØŸG IóMƒdGäGOôØe
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GΩƒ¡Øe-
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GÉjGõe-
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊Gáeó≤e
ôaƒJ ,èeÉfÈdG ,𫨰ûàdG Ωɶf ,Ωóîà°ùŸG : ôaƒJ Öéj áHÉë°ùdG øjƒµàd
.á«HÉë°ùdGáeóÿGOhõe,âfÎfEG∫É°üJG
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒë∏dáeRÓdGäÉfƒµŸG
á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GøeäÉ≤ÑWá«æÑcÉ¡Áó≤JøµÁ»àdGäÉeóÿGáYƒª›
.áeóîcá«àëàdGá«æÑdG,áeóNΩɶædG,áeóîcäÉ«›ÈdG:»gh
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóNêPɉ
,áæ«ég,ΩÉY,á°UÉN:≈dEGáeóÿGËó≤Jå«Møeá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G´GƒfCG
.ácΰûe
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G´GƒfCG
:á«HÉë°ùdGäÉeóÿGºgCG
.ÊhεdE’GójÈdG-
.»HÉë°ùdGøjõîàdG-
.á«HÉë°ùdGäÉ«Jƒ°üdG-
.á«HÉë°ùdGäÉ≤«Ñ£àdG-
.»HÉë°ùdG𫨰ûàdG᪶fCG-
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóN≈∏Yá∏ãeCG
.á«còdGIõ¡LC’G‘á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉ≤«Ñ£JÉjGõe-
Iõ¡LC’G‘É¡JÉeGóîà°SGhá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉ≤«Ñ£J≈∏Yá∏ãeC’G¢†©H-
.á«còdG
É¡JÉeGóîà°SGhá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉ≤«Ñ£J
.á«còdGIõ¡LC’G‘
:»ghá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G¬LGƒJäÉjó–
π°üJ⁄äÉ≤«Ñ£àdG¢†©H,á«æeC’G±hÉîŸG,âfÎfE’ÉH∫É°üJG≈dEGáLÉ◊G
.É¡d»∏©ØdGiƒà°ùª∏d
äÉjóëàdG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.........................................................................................................................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................

60. ∂∞
:
∂∞
∂µ∂µ
‫وﺗﻄﺒﻴﻘﺎﺗﻬﺎ‬ ‫اﻟﺴﺤﺎﺑﻴﺔ‬ ‫اﻟﺤﻮﺳﺒﺔ‬
äÉ``æ```jô``ª``J
.ÉjGõŸGôcP™e?á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G±uôY 1
?á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G¿ƒµàJɇ 2
.êPƒ‰πµd∫ÉãeáHÉàc™e?á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒë∏däÉeóÿGêPɉôcPG 3
?á«HÉë°ùdGáeóÿGËó≤Jå«Møeá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G´GƒfCGOuóY 4
?á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóNºgC’á∏ãeCGOuóY 5
:(Ü)Oƒª©dGøe¬Ñ°SÉæjÉe(CG)Oƒª©dGπ°U 6
(CG)(Ü)
»HÉë°ùdGøjõîàdGJolicloud
á«HÉë°ùdGäÉ«Jƒ°üdGPhotoshop Express
ÊhεdE’GójÈdGAmazon Cloud
á«HÉë°ùdGäÉ≤«Ñ£àdGHotmail
á«HÉë°ùdG𫨰ûàdG᪶fCGSkyDrive
:ÆGôØdGCÓeG 7
kÉjhójâfÎfE’GÈYáeóÿGOhõeôaÒ°S≈∏Y∂JÉØ∏eßØ–¿CGÉ¡dÓNøe™«£à°ùJá«æ≤J»g.................
.¿Éµeh¿ÉeR…CG‘É¡«dEG∫ƒ°UƒdG™«£à°ùàd,É¡àæeGõà kÉ«fhεdEGhCG
?á«còdGIõ¡LC’G‘á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉ≤«Ñ£JÉjGõe»gÉe 8
.á«còdGIõ¡LC’G‘á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒë∏däÉ≤«Ñ£JçÓKôcPG 9
.í«°VƒàdG™e,á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉjó–ôcPG 10
äÉ`æ`jô`ª`à`dGá`HÉ`LEG
1
πjƒëàHΩƒ≤Já«æ≤J»g:á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G
(OÉà©dGh äÉ«›ÈdG) á«Hƒ°SÉ◊G OQGƒŸG
øY∂dPhâfÎfE’GáµÑ°T≈∏YäÉeóN¤EG
á÷É©ŸG ∫GóÑà°SG ≈∏Y óªà©J á«æ≤J ≥jôW
¤EG Ö°SÉ◊ÉH á°UÉÿG øjõîàdG áMÉ°ùeh
.áHÉë°ùdG≈ª°ùjÉe
:á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GÉjGõe
∫ƒ°ü◊G ádƒ¡°Sh ∞«dɵàdG ¢VÉØîfG 1
.É¡«∏Y
.äÉfÉ«ÑdGá÷É©e‘á≤FÉØdGáYô°ùdG 2
¿ÉeRh ¿Éµe …CG øe ∫ƒ°UƒdG áfhôe 3
.á÷É©ŸGhCGáeóÿG¿Éµe¤EG
áeóN øe ∫É≤àf’Gh QÉ«àN’G áfhôe 4
.ôNBGOhõeáeóN¤EGOhõe
áeRÓdG Iõ¡LC’Gh äÉ«›ÈdG ôaƒJ 5
¤EG áLÉ◊G ¿hOh ᣫ°ùH áØ∏c πHÉ≤e
.èeGÈdGhΩɶædGáfÉ«°U
ɪ∏c IOhóëŸG ÒZ á«æjõîàdG ábÉ£dG 6
.øjõîà∏d∂àLÉMäOGR
.áfÉ«°üdGh»æØdGºYódG¿Éª°V 7
ôªà°ùŸG »æ≤àdG åjóëàdGh ôjƒ£àdG 8
.áeóî∏d
Égô°ûfh äÉeƒ∏©ŸG ∫OÉÑJ ≈∏Y IQó≤dG 9
.QįdGŸY
2
:á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉfƒµe
– èeÉfÈdG – 𫨰ûàdG Ωɶf – 𫪩dG
áeóNOhõe-âfÎfE’GáµÑ°ûH∫É°üJGôaƒJ
.á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G
3
äÉ≤«Ñ£J : πãe áeóîc äÉ«›ÈdG •
.πLƒL
»°SÉ°SC’GΩɶædG:π``ãeá```eóîcá°üæŸG•
.áaÉ°†à°S’Ghôjƒ£à∏dπLƒL‘
äGó```©e : πãe á``eó``îc á«àëàdG á«æÑdG •
.øjõîàdGháµÑ°ûdG
4
.á°UÉÿGá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G 1
.áeÉ©dGá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G 2
.ácΰûŸGá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G 3
.áæ«é¡dGá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G 4
5
.ÊhεdE’GójÈdGäÉeóN
.á«HÉë°ùdGøjõîàdGäÉeóN
.á«HÉë°ùdGäÉ«Jƒ°üdGäÉeóN
.á«HÉë°ùdGäÉ≤«Ñ£àdG
.á«HÉë°ùdG𫨰ûàdG᪶fCG

61. ∂±∂±
:
äÉ`æ`jô`ª`à`dGá`HÉ`LEG
7
øe ™«£à°ùJ á«æ≤J »g »HÉë°ùdG øjõîàdG
OhõeôaÒ°S≈∏Y∂JÉØ∏eßØ–¿CGÉ¡dÓN
Év«fhεdEG hCG Évjhój âfÎfE’G ÈY áeóÿG
…CG ‘ É¡««dEG ∫ƒ°UƒdG ™«£à°ùàd ,É¡àæeGõÃ
.¿Éµeh¿ÉeR
8
‘ á``«``HÉë°ùdG á``Ñ°Sƒ◊G äÉ``≤«Ñ£J ÉjGõ``e
:á«còdGIõ¡LC’G
.É¡©eπeÉ©àdGπ¡°ùjäÉ¡LGh-
.áØ∏àîŸG𫨰ûàdG᪶fCG≈∏YÉgôaƒJ-
Iõ`¡``LC’GäÉ``≤«Ñ£Jhá```ª¶fC’É¡`à`ªFGƒ```e-
.á«còdG
.É¡JÉeóÿájQƒØdGáæeGõŸG-
.äÉØ∏ŸGácQÉ°ûeádƒ¡°S-
.äÉeƒ∏©ª∏d»WÉ«àM’Gï°ùædG-
9
:á«còdGIõ¡LC’G‘äÉ≤«Ñ£J
.BOX ,ONEDRIVE , GOOGLEDRIVE
10
:âfÎfE’ÉHºFGO∫É°üJEG¤EGáLÉ◊G •
IOÉØà°S’GóæYÉæàLÉM¤EG±hô©eƒgɪµa
,âfÎfEG¤EGá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóNøe
IóFÉØdGΩó©æJób∫É°üJ’G´É£≤fGóæ©aGòd
í«àJ »àdG äÉ«›ÈdG ‘ ’EG ,É¡JÉeóN øe
.áæeGõŸGáeóN
:á«æeC’G±hÉîŸG •
ΩOÉN≈∏YäÉØ∏ŸGßØMºàj∫É◊Gá©«ÑW‘
ΩOÉÿGGòg¥GÎNGóæ©aGòd,áeóÿGOhõe
…ODƒjGògh,äÉØ∏ŸG≈∏Y¥ÎîŸGπ°üëjób
.Úeóîà°ùŸGÚH±hÉîŸG´QR¤EG
π°üJ ⁄ á«HÉë°ùdG äÉ≤«Ñ£àdG ¢†©H •
:á«∏©ØdGäÉ≤«Ñ£àdGiƒà°ùŸ
QôΩGó``îà°SGó`æ``Y∫Éã`ŸGπ«``Ñ°S≈`∏```©a
ÉjGõe »gÉ°†j’ âfÎfE’G ≈∏Y ¢Uƒ°üædG
.»ÑൟGÖ°SÉ◊G≈∏Y¢Uƒ°üædGQô
6
(CG)(Ü)
»HÉë°ùdGøjõîàdGJolicloud
á«HÉë°ùdGäÉ«Jƒ°üdGPhotoshop Express
ÊhεdE’GójÈdGAmazon Cloud
á«HÉë°ùdGäÉ≤«Ñ£àdGHotmail
á«HÉë°ùdG𫨰ûàdG᪶fCGSkyDrive
∂µ∂µ
‫وﺗﻄﺒﻴﻘﺎﺗﻬﺎ‬ ‫اﻟﺴﺤﺎﺑﻴﺔ‬ ‫اﻟﺤﻮﺳﺒﺔ‬
äÉ``æ```jô``ª``J
.ÉjGõŸGôcP™e?á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G±uôY 1
?á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G¿ƒµàJɇ 2
.êPƒ‰πµd∫ÉãeáHÉàc™e?á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒë∏däÉeóÿGêPɉôcPG 3
?á«HÉë°ùdGáeóÿGËó≤Jå«Møeá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G´GƒfCGOuóY 4
?á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóNºgC’á∏ãeCGOuóY 5
:(Ü)Oƒª©dGøe¬Ñ°SÉæjÉe(CG)Oƒª©dGπ°U 6
(CG)(Ü)
»HÉë°ùdGøjõîàdGJolicloud
á«HÉë°ùdGäÉ«Jƒ°üdGPhotoshop Express
ÊhεdE’GójÈdGAmazon Cloud
á«HÉë°ùdGäÉ≤«Ñ£àdGHotmail
á«HÉë°ùdG𫨰ûàdG᪶fCGSkyDrive
:ÆGôØdGCÓeG 7
kÉjhójâfÎfE’GÈYáeóÿGOhõeôaÒ°S≈∏Y∂JÉØ∏eßØ–¿CGÉ¡dÓNøe™«£à°ùJá«æ≤J»g.................
.¿Éµeh¿ÉeR…CG‘É¡«dEG∫ƒ°UƒdG™«£à°ùàd,É¡àæeGõà kÉ«fhεdEGhCG
?á«còdGIõ¡LC’G‘á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉ≤«Ñ£JÉjGõe»gÉe 8
.á«còdGIõ¡LC’G‘á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒë∏däÉ≤«Ñ£JçÓKôcPG 9
.í«°VƒàdG™e,á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉjó–ôcPG 10

62. ∂≤
:
∂≤
∂∂
:‫اﻟﺜﺎﻧﻴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
∂∂
QÉ``````Ñ`à```NG
:»∏jɪ«aáë«ë°üdGáHÉLE’GõeQÎNG
:ÉjGõeøeó©Já÷É©ŸGhCGáeóÿG¿Éµe¤EG¿ÉeRh¿Éµe…CGøe∫ƒ°UƒdGáfhôe 1
á«≤«Ñ£àdGáÑ°Sƒ◊G-Ü á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G-CG
á«ÑൟGáÑ°Sƒ◊G-O ájQGOE’GáÑ°Sƒ◊G-ê
:êPƒ‰ƒgá«HÉë°ùdGäÉeóÿG∫ÓNøeó©HøYÉ¡æeIOÉØà°S’GhäÉ≤«Ñ£àdG𫨰ûàHÚeóîà°ùª∏dìɪ°ùdG 2
PAAS -Ü SAAS -CG
DAAS -O IAAS -ê
:á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒë∏d k’Éãeó©J±ô°üŸá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G 3
áeÉ©dG-Ü á°UÉÿG-CG
ácΰûŸG-O áæ«é¡dG-ê
:á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GøjƒµàdáeRÓdGäÉfƒµŸGóMCGó©J 4
∫ƒNódGΩɶf-Ü RôØdGΩɶf-CG
ÒØ°ûàdGΩɶf-O 𫨰ûàdGΩɶf-ê
:‘á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóN≈∏Yá∏ãeC’Gøe(SkyDrive) 5
»HÉë°ùdGøjõîàdG-Ü ÊhεdE’GójÈdG-CG
á«HÉë°ùdG𫨰ûàdG᪶fCG-O á«HÉë°ùdGäÉ≤«Ñ£àdG-ê
:‘á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóN≈∏Yá∏ãeC’Gøe(GoogleChromeOS) 6
»HÉë°ùdGøjõîàdG-Ü ÊhεdE’GójÈdG-CG
á«HÉë°ùdG𫨰ûàdG᪶fCG-O á«HÉë°ùdGäÉ≤«Ñ£àdG-ê
1
.á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G -CG
2
.SAAS -CG
3
.á`°UÉÿG -CG
4
.𫨰ûàdG Ωɶf -ê
5
.»HÉë°ùdG ø`jõîàdG-Ü
6
.á«HÉë°ùdG 𫨰ûàdG ᪶fCG -O
QÉ``Ñ`à`N’Gá``HÉ`LEG
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

63. ∂≥∂≥
:
∂Σ∂Σ
‫وﺗﻄﺒﻴﻘﺎﺗﻬﺎ‬ ‫اﻟﺴﺤﺎﺑﻴﺔ‬ ‫اﻟﺤﻮﺳﺒﺔ‬
:‘á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóN≈∏Yá∏ãeC’Gøejolicloud 7
»HÉë°ùdGøjõîàdG-Ü ÊhεdE’GójÈdG-CG
á«HÉë°ùdG𫨰ûàdG᪶fCG-O á«HÉë°ùdGäÉ≤«Ñ£àdG-ê
:á«còdGIõ¡LC’G‘á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉ≤«Ñ£JÉjGõeøe 8
RÉ¡÷G≈∏Yá«dÉYøjõîJáMÉ°ùŸáLÉ◊G-Ü §≤aiOS ΩɶfºYO -CG
á°UÉÿGäÉfÉ«ÑdGhäÉeƒ∏©ª∏d»WÉ«àM’Gï°ùædG-O äÉØ∏ŸGácQÉ°ûÃìɪ°ùdGΩóY-ê
:á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G¬LGƒJ»àdGäÉjóëàdGóMCG 9
á«æeC’G±hÉîŸG-Ü Iô◊GQOÉ°üŸG-CG
∞«dɵàdG¢VÉØîfG-O ¿ÉeõdG‘áfhôŸG-ê
7
.á«HÉë°ùdG 𫨰ûàdG ᪶fCG -O
8
äÉ```eƒ∏©ª∏d »``WÉ``«àM’G ï°ùædG -O
.á°UÉÿG äÉfÉ«ÑdGh
9
.á«æeC’G ±hÉîŸG -Ü
QÉ``Ñ`à`N’Gá``HÉ`LEG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.........................................................................................................................

64. ∂¥
:
∂¥
É`¡`JÉ`HÉ`LEGhIó`Mƒ`∏dá`«`aÉ`°VEGá`∏`Ä`°SCG
. »HÉë°ùdG øjõîàdG óFGƒa OuóY 1
1
:»HÉë°ùdGøjõîàdGóFGƒa
.´É«°†dGøeäÉØ∏ŸGßØM
.äÉØ∏ŸG¤EG∫ƒ°UƒdG‘áfhôŸG
.ájhó«dGhCGá«dB’GáæeGõŸG
? áeÉ©dGh á°UÉÿG á«HÉë°ùdG áÑ°Sƒ◊G ÚH ¥ôØdG Ée 2
2
.É¡JÉeóNøeIOÉØà°S’Gº¡fɵeEÉH™«ªé∏dáMƒàØe»¡aáeÉ©dGΩCG,OhóOóY’EGÉ¡eóîà°ùj’á≤∏¨eá°UÉÿGá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G
: »∏j ɪ«a CÉ£ÿG IQÉÑ©dG ΩÉeCG (✗) áeÓYh áë«ë°üdG IQÉÑ©dG ÉeCG (✓) áeÓY ™°V 3
.( )Év«FÉ≤∏Jπ≤ædGºàjâfÎfE’ÉH∫É°üJGôaƒJ∫ÉM‘háeóÿGOhõeπÑbOhõeøeΩó≤jóYÉ°ùeèeÉfôHᣰSGƒHäÉØ∏ŸGπ≤f»gá«dB’GáæeGõŸG 1
.( )äÉØ∏ŸG™aQƒghOó∫É›‘h kGóLIOhóá«HÉë°ùdGäÉeóÿG 2
.( )á°UÉÿGháeÉ©dGÖë°ùdGÚH∑GΰTG»gáæ«é¡dGá«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊G 3
.( )á«HÉë°ùdGáÑ°Sƒ◊GäÉeóNøeIOÉØà°SÓd kÉÑ∏£e¢ù«dâfÎfE’GáeóNôaƒJ 4
3
.(✓) 1
.(✗) 2
.(✓) 3
.(✗) 4

65. áãdÉãdGIóMƒdG
‫ﻭﺍﻟﻤﻮﺳﻮﻋﺎﺕ‬ ‫ﺍﻟﻤﻌﻠﻮﻣﺎﺕ‬ ‫ﻗﻮﺍﻋﺪ‬
‫ﺍﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫ﻭﺍﻟﻤﻜﺘﺒﺎﺕ‬

67. ∂∑∂∑
:
k’hCG¢ü°ü◊G™jRƒJ¢üî∏e
á``````°ü````ë``dG´ƒ```````````°Vƒ```````ª`````dG
¤hC’G
óYGƒb ä’É› -äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb ÉjGõe – äÉeƒ∏©ŸG QOÉ°üe Ωƒ¡Øe -áeó≤e : (1) äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb
.äÉeƒ∏©ŸG
á`«`fÉ`ã`dG
óYGƒb ≈∏Y á∏ãeCG -äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb äÉfƒµe - äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb QOÉ°üe :(2) äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb
. äÉeƒ∏©ŸG
á`ã`dÉ`ã`dG.᫪bôdG äÉÑൟG
á`©`HGô`dG.á«fhεdE’G äÉYƒ°SƒŸG
á°ùeÉÿG.á«dõæŸG ᫪bôdG áÑൟG -∫hC’G ÖjQóàdG
á°SOÉ°ùdG.á«dõæŸG ᫪bôdG áÑൟG – ∫hC’G ÖjQóàdG ™HÉJ
á©HÉ°ùdG.Éjó«Ñ«µjh áYƒ°Sƒe -ÊÉãdG ÖjQóàdG
áæeÉãdG.á∏eÉ°ûdG áÑൟG -ådÉãdG ÖjQóàdG
(4) ájô`¶`æ`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y(4) á`«``∏`ª©`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.......................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

68. ∂∏
:
∂∏
É`k«`fÉ`K(…ô``¶`æ`dGAõ`÷G)Ió`Mƒ∏d§«£îàdGó`°Tô`e
á«Áƒ≤JäÉWÉ°ûf Ò``µØJ᫪æJ á«HÓW äÉWÉ°ûf ±Gó```gC’G ´ƒ``°Vƒ``ª`dG á`°ü`◊G
¬«a Ωƒ``≤``j •É``°``û``f
¢ü«î∏àH ÜÓ£dG
äÉeƒ∏©ªdG º`````gCG
»````aIOQGƒ```````````````````````````dG
»```a Ió````````````Mƒ````````````dG
º«gÉØe á```WQÉ```N
¢SÉ«≤dº¡Há°UÉN
º```¡```ª```¡```aió```````````e
äÉ``````Yƒ``````°``````Vƒ``````ª``````d
.IóMƒdG
»JGòdGº∏©àdGIQÉ¡e᫪æJ
º∏©àdG Ö``«``dÉ``°``SCG º````gCG ø```e ƒ```g
äGQÉ¡e ∞``«``Xƒ``J í``«``à``J »```à```dG
ɪe á``«``dÉ``Y á``«``∏``YÉ``Ø``H º``∏``©``à``dG
¿É°ùfE’G ô``jƒ``£``J »```a º``¡``°``ù``j
,Ék«fGóLhh É``k«``aô``©``eh É``k«``cƒ``∏``°``S
¬æµªj º``¡``e ìÓ``°``ù``H √ó```jhõ```Jh
ô°ü©dG äÉ«£©e ÜÉ©«à°SG øe
•ÉªfCG ø``e §ªf ƒ``gh ,ΩOÉ``≤``dG
ÖdÉ£dG ¬«a º∏©f …òdG º∏©àdG
¬°ùØæH ƒg ójôj Ée º∏©àj ∞«c
.¬ª∏©àj¿CG
≈dEG ±ó``¡``j »YɪL •É°ûf
åëÑdG»aÜÓ£dGácQÉ°ûe
áeƒ∏©ªdG QOÉ````°````ü````e ø````Y
äÉ````eƒ````∏````©````ª````dGó`````YGƒ`````≤`````d
.á«Hƒ°SÉëdG
Ωƒ¡Øe Ö```dÉ```£```dG ±ô```©```j ¿CG 1
.äÉeƒ∏©ªdGóYGƒb
óYGƒbÉjGõeÖdÉ£dGôcòj¿CG 2
.äÉeƒ∏©ªdG
óYGƒb
äÉeƒ∏©ªdG
≈``dhC’G
Gòg ±ó```¡```j …Oô```a •É°ûf
ÖdÉ£dG ácQÉ°ûe •É°ûædG
™bGƒe ø````Y å```ë```Ñ```dG »````a
äÉeƒ∏©e ó```YGƒ```b ô```aƒ```J
.»ª∏©dGåëÑdGáeóîd
¢†©HΩƒ¡ØeÖdÉ£dG í°Vƒj¿CG 1
»a áeóîà°ùªdG äÉë∏£°üªdG
.äÉeƒ∏©ªdGóYGƒb
ó````YGƒ````b QOÉ`````°`````ü`````e Oó`````©`````j ¿CG 2
.äÉeƒ∏©ªdG
óYGƒb ≈``∏``Y Ö``dÉ``£``dG π``ã``ª``j ¿CG 3
äÉeƒ∏©ªdG
óYGƒb
äÉeƒ∏©ªdG
á«fÉãdG
êÉàæà°S’Gh áfQÉ≤ªdGIQÉ¡e
ô«µØàdGäGQÉ¡eøeIQÉ¡e»gh
ºàj ɡࣰSGƒH »``à``dGh ó``bÉ``æ``dG
ø«H ±ÓàN’Gh ¬HÉ°ûàdG OÉéjEG
∞°Uh ó©H ô``ã``cCG hCG ø«eƒ¡Øe
Égó©H ,kÓeÉ°T kÉØ°Uh É¡æe πc
±ó¡d èFÉàædG ¢UÓîà°SG ºàj
.èFÉàædG∫ÓNøe
≈dEG ±ó``¡``j »YɪL •É°ûf
»a ÜÓ`````£`````dG á````cQÉ````°````û````e
äÉÑ൪dG ø`````Y å```ë```Ñ```dG
áµÑ°T ≈````∏````Y á````«````ª````bô````dG
.âfôàfE’G
äÉÑ൪dG Ωƒ``¡``Ø``e ø``«``Ñ``j ¿CG 1
.᫪bôdG
äÉÑ൪dG ó```FGƒ```a Oó```©```j ¿CG 2
.᫪bôdG
á∏ãeC’G¢†©HÖdÉ£dGôcòj¿CG 3
.᫪bôdGäÉÑ൪dG≈∏Y
äÉÑ൪dG
᫪bôdG
áãdÉãdG
êÉàæà°S’GIQÉ¡e
äÉeƒ∏©eOÉéjEG≈∏YIQó≤dG»gh
IôaGƒàªdGäÉeƒ∏©ªdGøeIójóL
.¬HÉ°ûàdG≈∏YOɪàY’ÉH
ájÉ¡f »```a …Oô``a •É°ûf
≈`````dEG±ó`````¡`````j¢``````SQó``````dG
ió`````eø```````e≥````≤````ë````à````dG
Ö````dÉ````£````dGÜÉ````©````«````à````°````SG
ójóëJ ≈``∏``Y º``¡``JQó``bh
™e äÉ``Yƒ``°``Sƒ``ª``dG ´Gƒ`````fCG
ΩGóîà°SÉHÉ¡«∏Yπ«ãªàdG
.º«gÉتdGáWQÉN
≈dEG ±ó¡j »YɪL •É°ûf
»a ÜÓ````£````dG á```cQÉ```°```û```e
äÉYƒ°SƒªdG øY åëÑdG
áµÑ°T »``a á``«``fhô``à``µ``dE’G
.âfôàfE’G
´GƒfCG ≈∏Y ÖdÉ£dG ±ô©àj ¿CG 1
á∏ãeC’G ¢†©Hh äÉYƒ°SƒªdG
.É¡«∏Y
Ö«JôJá≤jôW≈∏Y±ô©àj¿CG 2
.äÉYƒ°SƒªdG
äÉYƒ°SƒªdG
á«fhôàµdE’G
á©HGôdG
(4) ájô`¶`æ`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y

69. ∂π∂π
:
É`kã`dÉ`K:(»∏ª©dGAõ÷G)IóMƒ∏d§«£îàdGó°Tôe
á``°ü``ë`dG´ƒ```````°Vƒ````````ª`dGÖ````jQó```à```dG±Gó````````gCG
á°ùeÉîdG
∫hC’GÖjQóàdG
.á«dõæªdG᫪bôdGáÑ൪dG
.á«fhôàµdE’GÖàµdG≠«°Uô¡°TCG≈∏Y±ô©àdG 1
ÜÉàµdG IAGôb »a áeóîà°ùªdG Iõ¡LC’Gh äÉ«éeôÑdG ≈∏Y ±ô©àdG 2
.»fhôàµdE’G
.»°üî°ûdGRÉ¡édG≈∏Y (Calibre)ôÑ«dÉcèeÉfôHâ«ÑãJ 3
.á«°üî°ûdGáÑ൪dG≈dEGÖàµdGáaÉ°VEG 4
.á«fhôàµdE’GÖàµdGIAGôb 5
á°SOÉ°ùdG
∫hC’GÖjQóàdG™HÉJ
.á«dõæªdG᫪bôdGáÑ൪dG
.»fhôàµdE’GÜÉàµdGAÉ°ûfEG 1
.á«fhôàµdE’GÖàµdGø«H≠«°üdGπjƒëJ 2
á©HÉ°ùdG
»fÉãdGÖjQóàdG
.Éjó«Ñ«µjháYƒ°Sƒe
.É¡YGƒfCGhÉjó«Ñ«µjháYƒ°Sƒe≈∏Y±ô©àdG 1
.¬à«ÑãJá≤jôWh(Kiwix)èeÉfôH𫨰ûJ 2
.(Kiwix)èeÉfôHΩGóîà°SÉHÉjó«Ñ«µjháYƒ°SƒeíØ°üJ 3
áæeÉãdG
ådÉãdGÖjQóàdG
.á∏eÉ°ûdGáÑ൪dG
.IõgÉédGäÉYƒ°SƒªdG≈∏Y±ô©àdG 1
. ÖàµdGOGô«à°SGhá∏eÉ°ûdGáÑ൪dGèeÉfôH𫨰ûJ 2
. kÓeÉcäÉÑjQóàdGò«ØæJºàjÖàµdGIAGôbhá∏eÉ°ûdGáÑ൪dGíØ°üJ 3
(4) á`«``∏`ª©`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.......................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

70. ∑∞
:
∑∞
Ió`Mƒ`dGó`«`¡`ª`J
kÉ«°SÉ°SCG kÓNóe IóMƒdG √òg ó©J
äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb Ωƒ¡Øe ≈∏Y ±ô©à∏d
á«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸGh᫪bôdGäÉÑൟGh
™«°VGƒŸG øe »gh ,É¡©e πeÉ©àdGh
≥Ñ°S Éà ɡà°SGQO π°üàJ »àdG Iójó÷G
áÑൟG Qô≤e ‘ kÉ≤HÉ°S ¬à°SGQO ÖdÉ£∏d
,Ö°SÉë∏d á«°SÉ°SC’G äGQô≤ŸG hCG åëÑdGh
º∏©dG Ö∏£àJ »àdG ™«°VGƒŸG øe É¡fCG ɪc
áaô©ŸGh º∏©dG áÑ∏W øe É¡«∏Y ´ÓW’Gh
»JGòdG º∏©àdGh ‘ô©ŸG ™ªàéª∏d ɡ૪gC’
äÉeƒ∏©ŸG äɵѰT QÉ°ûàfG ™e á°UÉN
Iõ¡LC’G ΩGóîà°SGh IOó©àŸG É¡YGƒfCÉH
´ƒ°Vƒe IóMƒdG √òg ∫hÉæàJh .á«còdG
äÉYƒ°SƒŸGh á«Hƒ°SÉ◊G äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb
å«M øe ᫪bôdG äÉÑൟGh á«fhεdE’G
ºàj ɪc ,äÉfƒµŸGh ᫪gC’Gh Ωƒ¡ØŸG
á«Hƒ°SÉ◊G äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb ¤EG ¥ô£àdG
âfÎfE’G áµÑ°T ≈∏Y ᫪bôdG äÉÑൟGh
äÉÑൟGh á«fhεdE’G äÉYƒ°SƒŸG ºgCGh
:á«dÉàdGäGOôØŸG≈∏Yπª°ûJh᫪bôdG
¢†©Hh ,ÉgÉjGõeh äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb
.É¡«∏Yá∏ãeC’G
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbä’É›
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbQOÉ°üe
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbäÉë∏£°üe
¢†©Hh ÉgóFGƒah ᫪bôdG äÉÑൟG
.É¡«∏Yá∏ãeC’G
.ÊhεdE’GÜÉàµdG
ÉgÉjGõeh á«fhεdE’G äÉYƒ°SƒŸG
.É¡«∏Yá∏ãeC’G¢†©Hh
.äÉYƒ°SƒŸGº«¶æJ
.äÉYƒ°SƒŸG´GƒfCG
‫اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ‬ ‫اﻟﻮﺣﺪة‬
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbΩƒ¡Øe
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbÉjGõe
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbQOÉ°üe
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒb‘äÉë∏£°üe
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒ≤dá∏ãeCG
:Ió`Mƒ`dGäÉ`Yƒ`°Vƒ`e
.᫪bôdGäÉÑൟGΩƒ¡Øe
.᫪bôdGäÉÑൟGóFGƒa
.᫪bôdGäÉÑൟG≈∏Yá∏ãeCG
.äÉYƒ°SƒŸGΩƒ¡Øe
.äÉYƒ°SƒŸG≈∏Yá∏ãeCGh´GƒfCG
‫ﻭﺍﻟﻤﻮﺳﻮﻋﺎﺕ‬ ‫ﺍﻟﻤﻌﻠﻮﻣﺎﺕ‬ ‫ﻗﻮﺍﻋﺪ‬
‫ﺍﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫ﻭﺍﻟﻤﻜﺘﺒﺎﺕ‬
á`«`MÉ`à`ØeäÉ`ª`∏`c
.äÉeƒ∏©e óYGƒb
.᫪bQ äÉÑàµe
.á«fhεdEG äÉYƒ°Sƒe
.á«Hƒ°SÉ◊G äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb
.᫪bôdG äÉÑൟG
.á«fhεdE’G äÉYƒ°SƒŸG
.äÉeƒ∏©ŸG QOÉ°üe
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

71. ∑±∑±
:
:‫اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
Σ∞Σ∞
:á`«`dÉ`à`dG±Gó`gC’G≥`≤`–±ƒ`°SIóMƒ`dG√ò`¡d∂à°SGQOó`©H
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbΩƒ¡Øe±ô©oJ
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbÉjGõeôcòJ
.äÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üeOó©J
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒb‘áeóîà°ùŸGäÉë∏£°üŸG¢†©HΩƒ¡Øeí°VƒJ
.᫪bôdGäÉÑൟGΩƒ¡ØeÚÑJ
.᫪bôdGäÉÑൟGóFGƒaôcòJ
.äÉYƒ°SƒŸGÖ«JôJá≤jôW±ô©J
.äÉYƒ°SƒŸG≈∏Yá∏ãeCGOó©J
:á``````«``ª``gC’G
äOCG»àdGh,áØ∏àîŸGøjõîàdGπFÉ°Shhä’É°üJ’GhäÉeƒ∏©ŸGá«æ≤J‘á©HÉààŸGäGQƒ£àdGh™jô°ùdGΩó≤àdGπX‘
Ωó≤J»àdG»gh,á«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸGQÉ°ûàfGhQƒ£Jh,᫪bôdGäÉÑൟGQƒ¡Xh,äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbAÉæH≈dEGÉgQhóH
∫ƒ°ü◊Gháeƒ∏©ŸG≈dEG∫ƒ°UƒdG§«°ùÑJ≈∏Yπª©Jhá«fhεdEGπFÉ°SƒHÜÓ£dGhÚ°SQGódGhÚãMÉÑ∏däÉeƒ∏©ŸGáeóN
™ªàéª∏dɡ૪gC’´ÓW’Ghº∏©dGÖ∏£àJ»àdG™«°VGƒŸGøeÉ¡fƒµdh,äÉ°ü°üîàdGhä’ÉéŸGøeójó©dG‘É¡«∏Y
øeíÑ°UCG,á«còdGIõ¡LC’GΩGóîà°SGhIOó©àŸGÉ¡YGƒfCÉHäÉeƒ∏©ŸGäɵѰTQÉ°ûàfG™eá°UÉN»JGòdGº∏©àdGh‘ô©ŸG
óYGƒbøYÉ¡H±ô©àæ°S»àdGh,åëÑdGháÑൟGIOÉe‘¬à°SGQO”ÉŸ k’ɪµà°SGIóMƒdG√ògó©Jh,É¡à°SGQOIQhô°†dG
.᫪bôdGäÉYƒ°SƒŸGh᫪bôdGäÉÑൟGhäÉeƒ∏©ŸG
Ió`Mƒ`dG±Gó``gCG
᫪bôdGäÉ```ÑൟGÉ```jGõeOó```©j¿CG 6
äÉYƒ```°SƒŸGh äÉ```eƒ∏©ŸG ó```YGƒbh
.á«fhεdE’G
.äÉYƒ°SƒŸGº«¶æJ¥ôWOó©j¿CG 7
.᫪bôdGäÉÑൟGóFGƒaôcòj¿CG 8
ÜÉ```àµdG ≠«```°U ≈```∏Y ±ô```©àj ¿CG 9
.ÊhεdE’G
á«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸG´GƒfCGOó©j¿CG 10
.É¡«∏Yπ«ãªàdG™e
:ájQÉ¡ªdGIóMƒdG±GógCG/Ék«fÉK
øe Oó```Y ≈``∏``Y Ö``dÉ``£``dG ™∏£j ¿CG 1
äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbh᫪bôdGäÉÑൟG
É¡YGƒfCÉH ᫪bôdG äÉ``Yƒ``°``Sƒ``ŸGh
.âfÎfE’GáµÑ°T≈∏YáØ∏àîŸG
äÉÑൟG ø``e Oó```Y ‘ åëÑj ¿CG 2
á«fhεdE’G äÉYƒ°SƒŸGh ᫪bôdG
É¡YGƒfCÉH ᫪bôdG äÉ``Yƒ``°``Sƒ``ŸGh
.âfÎfE’GáµÑ°T≈∏YáØ∏àîŸG
¢†©H ø``e äÉeƒ∏©e ™Lΰùj ¿CG 3
äÉYƒ°SƒŸGh á``«``ª``bô``dG äÉ``Ñ``à``µ``ŸG
Ωó≤jh â```fÎ```fE’É```H á``«``fhÎ``µ``dE’G
.É¡æY kGôjô≤J
.á«dõæe᫪bQáÑàµeOGóYEÉHΩƒ≤j¿CG 4
‘ Éjó«Ñ«µjh áYƒ°Sƒe Ωóîà°ùj ¿CG 5
.äÉeƒ∏©ŸGøYåëÑdG
á∏eÉ°ûdG á``Ñ``à``µ``ŸG í``Ø``°``ü``à``j ¿CG 6
.ÖàµdG¢Vô©à°ùjh
:á«aô©ŸGIóMƒdG±GógCG/k’hCG
.É¡æ«Hõ«Á¿CGhá«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸGhäÉeƒ∏©ŸGóYGƒbh᫪bôdGäÉÑൟGΩƒ¡ØeÖdÉ£dGOóëj¿CG 1
.᫪bôdGäÉYƒ°SƒŸGhäÉeƒ∏©ŸGóYGƒbh᫪bôdGäÉÑൟGΩGóîà°SG᫪gCGìô°ûj¿CG 2
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒb‘áeóîà°ùŸGäÉë∏£°üŸG¢†©HΩƒ¡Øeí°Vƒj¿CG 3
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒ≤däÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üeÚÑj¿CG 4
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbä’É›Oó©j¿CG 5
:á«fGóLƒdGIóMƒdG±GógCG/ÉkãdÉK
äÉgÉŒ’G ÖdÉ£dG Ö°ùàµj ¿CG 1
óYGƒb ΩGóîà°SG ƒëf á«HÉéjE’G
᫪bôdG äÉÑൟGh äÉeƒ∏©ŸG
.âfÎfE’GáYƒ°Sƒeh
‘ ¬FÓeR ™e ¿hÉ©àjh ∑QÉ°ûj ¿CG 2
Ωóîà°ùJäÉYhô°ûeº«ª°üJhAÉ°ûfEG
᫪bôdGäÉÑൟGhäÉeƒ∏©ŸGóYGƒb
. á«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸGh
äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb ᫪gCG ô©°ûà°ùj ¿CG 3
äÉYƒ°SƒŸGh ᫪bôdG äÉÑൟGh
AÉæHh áaô©ŸG ôjƒ£J ‘ á«fhεdE’G
.»JGòdGº∏©àdGh‘ô©ŸG™ªàéŸG

72. ∑≤
:
∑≤
Σ±
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﻤﻜﺘﺒﺎت‬ ‫واﻟﻤﻮﺳﻮﻋﺎت‬ ‫اﻟﻤﻌﻠﻮﻣﺎت‬ ‫ﻗﻮاﻋﺪ‬
Σ±Σ±
≈∏YÉ```«∏©dGäÉ°SGQó```dGÜÓ``W¢üNC’ÉHh¿ƒãMÉÑdGh¿ƒ°SQGó``dGhÜÓ`£dG¬`LGƒ``j
Qƒ£àdG Ωóbh ,ÖàµdGh äÉeƒ∏©ŸG øY åëÑdG ᪡e º¡JÉ`¡LƒJh º¡JÉ°ü°üîJ ±ÓàNG
,á«fhεdE’G äÉeƒ∏©ŸG QOÉ°üe É¡ªgCG π©dh äÉ``eóÿG øe ó`jó```©dG áÄØdG √ò¡d »æ≤àdG
:»æ©J»àdGh
áfõfl ájó«∏≤J Ò```Zh á``jó«∏≤J á«JÉeƒ∏©e QOÉ°üe øe ¬``«∏Y ±QÉ©àe ƒgÉe π````c
äɵѰT È````Y ,É``¡æe IOÉ``Øà°S’Gh É¡YÉLΰSGh É¡«dEG ∫ƒ°UƒdG øµÁ á«æ≤J §FÉ°SƒH
.á«æjõîàdG§FÉ°SƒdGhCG∫É°üJ’G
á∏ãeC’Gøeh,ÜÓ£dGhÚãMÉÑdGΩóîJ»àdGá«fhεdE’GäÉ```eƒ∏©ŸGQOÉ°üeâYƒæJh
´Oƒà°ùe Èà©J »àdGh ,᫪bôdG äÉYƒ°SƒŸGh ᫪bôdG äÉÑൟGh äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb :É¡«∏Y
áeóN π«¡°ùJh º«¶æJh äÉeƒ∏©ŸG ™ªéH Ωƒ≤J ÉgQhóH »gh ᪶æŸG äÉfÉ«ÑdG øe ójó©∏d
,ΩɶædG ôjóe πÑb øe ádƒ¡°ùH É¡JQGOEGh É¡ãjó– á«fɵeEGh É¡YÉLΰSGh É¡«dEG ∫ƒ°UƒdG
äÉ¡LGh≈dEG∫ƒNódG∫ÓNøeäÉeƒ∏©ŸGêGôîà°SGhåëÑdGá«∏ªYπ«¡°ùàH Ωƒ≤J∂dòHh
äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb øe ójó©dG â«æH ‹É``◊G Éæàbh ‘h ,Ωóîà°ùª∏d ᣰùÑe äÉ``HGƒ``Hh
.âfÎfE’GáµÑ°T‘᫪bôdGäÉYƒ°SƒŸGäQƒ£Jh᫪bôdGäÉÑൟGøeójó©dGäô°ûàfGh
á```eó``≤``e 1-3
ó©jâfÎfE’GÈYπFÉgº```µHäÉfÉ«ÑdG≥```aóJ¿EG
Ωƒ«dG⁄É```©dÉaÉ¡©eπ```eÉ©àdGá```«Ø«c‘á∏µ```°ûe
äÉeƒ∏©ŸG√ófÉ```°ùJ…OÉ```°üàbGΩɶføe∫ƒëàj
¿CGh¬∏NGóHOÉ°üàb’Gº°†j»JÉeƒ∏©eΩɶf≈dEG
π°UC’ÉHºgâfÎfE’G™bGƒeOGóYEG≈∏YÚªFÉ≤dG
åëÑ∏d᫪gCG≈```£©j’∂dòd,Ú```≤KƒÃGƒ```°ù«d
åëÑ∏d᫪gCG≈£©jÉeQó≤H¢üædGΩƒ¡ØeÈY
∂dòd,™```bƒŸGπ```NGO¢üædGá```HÉàcπµ```°TÈ```Y
π¡°ùJ»µd᪡ŸG™bGƒŸG∞«°ûµJhá°Sô¡aâÑLh
,É¡æYå```ëÑdGOGô```ŸG™bGƒª∏d∫ƒ```°UƒdGá```«∏ªY
≥Ñ£jQOÉ```°üŸG∞```°Uƒd ΩɶfhCGá£N™```°Vhh
ÒZhCG»ªbQ¿ÉcAGƒ°SAÉ«```°TC’Gøe´ƒf…CG≈∏Y
.(ÉJGOÉ```à«ŸG)Ωɶf≈```∏Y¥ÉØJ’Gº```àa.»```ªbQ
∞```°UƒdáÑJôeäÉeƒ∏©e :`HÉJGOÉà«ŸG±ô©Jh-
.äÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üŸ´ÉLΰSGh ¢üFÉ°üN
Ωó≤J»```gh,á«Ø```°UƒdGäÉfÉ«ÑdGÉ```¡«∏Y≥```∏£jh
∂```dPh ,äÉ```eƒ∏©ŸG ø```Y á«∏«```°üØJ äÉ```eƒ∏©e
.∞°UƒdGh∞«æ°üàdGhá«fÉ«ÑdGäÉbÓ©dGójóëàH
ÈYåëHAGôLEÉHíª```°ùjπµ```°ûH᪶æe¿ƒµJh
πµ```°ûHá«ŸÉ©dGáµÑ```°ûdGÈYá```°UÉNäÉëØ```°U
.∫É©ahí«ë°U
»ª∏`YAGô`KEG
:(InformationDatabases)äÉ``eƒ``∏`©`ªdGó`YGƒ``b 2-3
´hôa≈à°T‘á«fhεdE’GäÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üeøeáYƒª›AÉæH¿EG
øjó«Øà°ùª∏dÉ¡àMÉJEGh,ÉgÒZhá«fÉ°ùfE’Ghá«æ≤àdGh᫪∏©dGä’ÉéŸG
:É¡Hó°ü≤j»àdGhäÉeƒ∏©ŸGóYGƒbÒaƒJ∫ÓNøeºàj
Ωóîà°ùŸG≈∏Yπ¡°ùoJáÑ``JôŸGá``«`ªbô``dGäÉ`fÉ«ÑdGøe´Oƒ``à°ùe
.á«æ≤àdGπFÉ°SƒdGΩGóîà°SÉHáeƒ∏©ŸG≈∏Y∫ƒ°ü◊G
»g äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb ¿CG Éæd í°†àj ≥HÉ°ùdG ∞jô©àdG øeh
IOÉØà°S’GøµÁå«ëH,ó«Øà°ùª∏dIó«≤eÉ¡æµdhäÉfÉ«ÑdGóYGƒb
Ωƒ¡Øe í`°Vƒ``j (1-3) π``µ°ûdGh .É¡«∏Y πjó©àdG ¿hó``H É¡æe
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒb
äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbΩƒ¡Øe:(1-3)πµ°T
1äÉfÉ«H
2äÉfÉ«H
3äÉfÉ«H
4äÉfÉ«H
äÉfÉ«HóYGƒb
á«æ≤JπFÉ°Sh
ä’É°üJGh
åëHäÉ«›ôH
äGhOC’Ghπ`FÉ`°Sƒ`dG
º`«`∏©à`dGäÉ`«`æ`≤`Jh
¢VôY á°TÉ°ûH π°üàe Ö°SÉM RÉ¡L 1
.¢SQódG‘᪡ŸG•É≤ædG¢†©H¢Vô©d
•É≤ædG áHÉàµd ∂dPh : IQƒÑ°ùdGh º∏≤dG 2
.¢SQó∏dá«°SÉ°SC’G
Èà©J å«M πª©ŸG ‘ Ö°SÉ◊G Iõ¡LCG 3
IóMƒdG √òg º∏©àd á«°SÉ°SC’G á∏«°SƒdG
É¡eGóîà°SG ¿hóHh , º«∏°ùdG º∏©àdG
IóMƒdG √ò¡d á«∏ª©dG äÉÑjQóàdG Èà©J
Éæg º∏©ŸG Ωƒ≤jh , IóFÉØdG áÁóY
áÑൟG ΩGóîà°SG ≈∏Y ÜÓ£dG ÖjQóàH
èeÉfôH ΩGóîà°SÉH á«dõæŸG ᫪bôdG
áYƒ°SƒŸG íØ°üJh ,(Calibre)
èeÉfôH ÈY Éjó«Ñ«µjh á«ŸÉ©dG
áÑൟG ™e πeÉ©àdGh ,(kiwix)
.á∏eÉ°ûdG
óYGƒb ¢†©H ¢VGô©à°S’ âfÎfE’G ôaƒJ 4
äÉYƒ°SƒŸGh᫪bôdGäÉÑൟGhäÉeƒ∏©ŸG
. áæjhεdE’G
ÜÉàc ™e ≥aôŸG »Fƒ°†dG ¢Uô≤dG 5
:≈∏Y…ƒëjå«M:ÖdÉ£dG
.(Calibre)èeÉfôH
èeÉfôH…ƒëj…òdG•ƒ¨°†ŸG∞∏ŸG
.(kiwix)
.á∏eÉ°ûdGáÑൟGèeÉfôH
¢VôY á°TÉ°ûH π°üàe Ö°SÉM RÉ¡L 11
»`MÉ`à`à`aG•É`°û`f
:»∏jÉeÉk«YGôe¢SQó∏d󫡪àdGºàj
ô≤e‘óLGƒàdG¿ƒµj¿CGìÎ≤eQÉ«àNG
.º∏©àdGQOÉ°üe
äÉ```eƒ∏©ŸG QOÉ```°üe ø```e IOÉØà```°S’G
QOÉ```°üe õcGôe ‘ IôaƒàŸG á```jó«∏≤àdG
Qɵ```aC’G ¢```†©H π«```°Uƒàd º```∏©àdG
.äÉë∏£°üŸGh
:á«dÉàdGá«∏Ñ≤dGá∏Ä°SC’GìôW
äÉ```eƒ∏©ŸGó```YGƒbø```Y±ô```©JGPÉ```e
? á«Hƒ°SÉ◊G
ôcPG ? á```«ªbôdG äÉ```ÑൟG ±ô```©J πg
.º©æHáHÉLE’GâfÉcGPEG k’Éãe
?á«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸG±ô©Jπg
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
äÉ```eƒ∏©ŸG QOÉ```°üe ø```e IOÉØà```°S’G
QOÉ```°üe õcGôe ‘ IôaƒàŸG á```jó«∏≤àdGQOÉ```°üe õcGôe ‘ IôaƒàŸG á```jó«∏≤àdG
Qɵ```aC’G ¢```†©H π«```°Uƒàd º```∏©àdG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

73. ∑≥∑≥
:
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
:‫اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
Σ≤Σ≤Σ≤
1-2-3:äÉeƒ`∏`©`ŸGó``YGƒ``bÉ`jGõ``e
:`HäÉeƒ∏©ŸGóYGƒbõ«ªàJGòd,É¡æY¿ƒãëÑj»àdG™«°VGƒŸG∫ƒMº¡JÉeƒ∏©eAGôKEG‘,ڪ࡟GhÚãMÉÑdGäÉeƒ∏©ŸGóYGƒbóYÉ°ùJ
äÉ```eƒ``∏©ŸG ó`YGƒ``b ø``«H ¥ôa ∑Éæg πg
?äÉfÉ«ÑdGóYGƒbh
ÒµØàdGIQÉKEG
.ô°TÉÑeh…Qƒaπµ°ûHáeƒ∏©ŸG≈∏Y∫ƒ°ü◊GΩóîà°ùª∏døµÁå«M:áYô°ùdG 1
ɇ äÉeƒ∏©ŸG QOÉ°üe øe ójó©dÉH ∫É°üJ’G É¡JÉeóN »£¨J å«M : á«dƒª°ûdG 2
.QOÉ°üŸG√òg‘åëÑdGá«∏ª©Hπª°TCGÉ¡∏©éj
∂dPh kGóLIOófiäÉeƒ∏©e≈∏Y∫ƒ°ü◊GøeΩóîà°ùŸGøµ“å«M:ábódG 3
.á≤«bOäÉë∏£°üeΩGóîà°SÉHåëÑdGäÉ«∏ªY≥««°†JᣰSGƒH
≈∏Y ≈≤ÑJ ,âfÎfE’G áµÑ°T ≈∏Y IôaƒàŸG äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb : …QƒØdG åjóëàdG 4
.ΩɶædG‘ô°ûeπÑbøeÉ¡«aIôaƒàŸGäÉfÉ«Ñ∏dôªà°ùeåjó–
,¿ÉeRh ¿Éµe …CG øe äÉeƒ∏©ŸG óYGƒ≤H ∫É°üJ’G ™«£à°ùJ : ádƒ¡°ùdGh áfhôŸG 5
.äÉeƒ∏©ŸG≈∏Y∫ƒ°ü◊Gπ«¡°ùàdÈcCGá°Uôa»£©j√QhóHGògh
2-2-3:äÉeƒ`∏`©`ŸGó``YGƒ``bä’É`é`e
á«fhεdE’G äÉfÉ«ÑdG ´GƒfCG Oó©àd ™Lôj ∂dPh áØ∏àîŸG Ωƒ∏©dG ä’É›h ¢ü°üîàdG Ö°ùëH äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb ä’É› Oó©àJ
:É¡æeh.äÉeƒ∏©eóYGƒb¿ƒµàdÉ¡ª«¶æJøµÁ»àdG
.á«Yô°ûdGΩƒ∏©dGä’É› 1
.á«≤«Ñ£àdGΩƒ∏©dGä’É› 2
.ájô¶ædGΩƒ∏©dGä’É› 3
.á«Ñ£dGΩƒ∏©dGä’É› 4
.á«°SÉ«°ùdGΩƒ∏©dGä’É› 5
.á«YɪàL’GΩƒ∏©dGä’É› 6
•É``°û`f
§```HGôdG≈```∏Yá```eƒ¶æŸGQGO™```bƒeIQÉ```jõHº```b
ä’É›ô```cPGh,(www.mandumah.com)
.™bƒŸG‘áeó≤ŸGäÉeƒ∏©ŸGóYGƒb
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
»JGòdG º∏©àdG IQÉ¡e
º∏©àdGäGQÉ¡e∞«XƒJí«àJ»àdG»gh
¿É°ùfE’Gôjƒ£J‘º¡°ùjɇá«dÉYá«∏YÉØH
ìÓ°ùH√ójhõJh,kÉ«fGóLhhkÉ«aô©ehkÉ«cƒ∏°S
ô°ü©dG äÉ«£©e ÜÉ©«à°SG øe ¬æµÁ º¡e
…òdG º∏©àdG •É‰CG øe §‰ ƒgh ,ΩOÉ≤dG
ƒg ójôj Ée º∏©àj ∞«c ÖdÉ£dG ¬«a º∏©f
º∏©ŸG Ωƒ≤j É¡≤«Ñ£àdh . ¬ª∏©àj ¿CG ¬°ùØæH
:»∏j ÉÃ
ΩÉ«≤∏d äÉYƒª› ¤EG ÜÓ£dG ™jRƒJ 1
.»∏jÉÃ
Ú©eô°üæYøYåëÑdÉHáYƒª›Ωƒ≤J
øYåëÑdÉHáYƒªéŸGOGôaCGΩƒ≤jå«ëH
QOÉ°üe õcôe øe áHƒ∏£ŸG äÉeƒ∏©ŸG
áfÉ©à°S’G øµÁh âfÎfE’G hCG º∏©àdG
Oóëjh äÉeƒ∏©ª∏d ôNBG Qó°üe …CÉH
.º¡dɪYCGº«∏°ùàd kÉæ«©e kÉàbhÜÓ£∏d
áYƒª› ¢ù«FQ πc Ωƒ≤j ∂dP ó©H
.º¡dɪYCGº«∏°ùàH
.∫ɪYC’Gá°SGQOh´ÓW’ÉHº∏©ŸGΩƒ≤j 2
¢VGô©à°SÉH áYƒª› πc Ωƒ≤J Égó©H
.™«ª÷Gá°ûbÉæehº¡dɪYCG
,äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb Ωƒ¡Øe ¤EG ∫ƒ°Uƒ∏d
»àdG äÉfÉ«ÑdG óYGƒb óMCG ¢VGô©à°SG ºàj
äÉfÉ«ÑdG óYGƒb IóMh ‘ É¡à°SGQO ≥Ñ°S
í«°VƒàdGh ,…ƒfÉãdG ÊÉãdG ∞°üdG ‘
óYGƒb π°UC’ÉH »g äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb ¿CÉH
.É¡eGóîà°SGå«Møe∞∏àîJøµdhäÉfÉ«H
. É¡æe IóFÉØdGh
óYGƒb Ωƒ¡Øe ¢VGô©à°SG ºàj Égó©H
. ÖdÉ£dG ÜÉàc ‘ OQh ɪc äÉeƒ∏©ŸG
∂dPh äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb ÉjGõe á°ûbÉæe
∞°ü©dG á«é«JGΰSG øe IOÉØà°S’ÉH
ÉjGõe êÉàæà°SGh ó«dƒàH ∂dPh »ægòdG
¢VGô©à°SG ºàj Égó©H .äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb
. É¡YGƒfCG ±ÓàNÉH ä’ÉéŸG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG

74. ∑¥
:
∑¥
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
Σ≥
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﻤﻜﺘﺒﺎت‬ ‫واﻟﻤﻮﺳﻮﻋﺎت‬ ‫اﻟﻤﻌﻠﻮﻣﺎت‬ ‫ﻗﻮاﻋﺪ‬
Σ≥Σ≥
3-2-3:äÉeƒ`∏`©`ŸGó``YGƒ``bQOÉ``°ü`e
,áeÉ©dGhá°ü°üîàŸGäÉjQhódG,á°UÉÿGháeÉ©dGä’É≤ŸG,äÉ°SGQódGhçƒëÑdGèFÉàf,áeÉ©dGä’É≤ŸG,ÖàµdG:»gQOÉ°üŸG√òg
.âfÎfE’G∞«°TQCG,äÉaÉ°ûµdG,á«Jƒ°üdGäÓ«é°ùàdG,áØ∏àîŸGƒjó«ØdGäÓ«é°ùJ
4-2-3:äÉeƒ`∏`©`ŸGó``YGƒ``bäÉë∏£°üe
óYGƒbäÉfƒµeøeó©J»àdGh,äÉfÉ«ÑdGóYGƒb™e∂∏eÉ©JóæYÉ¡J’ƒdóeáaô©ŸêÉàëà°S»àdGäÉë∏£°üŸGøeÒãµdGóLƒJ
:»ghäÉeƒ∏©ŸG
óYGƒb‘áfõîŸGáeƒ∏©ŸG´ÉLΰSG≈∏YIóYÉ°ùŸG¬àª¡e»Hƒ°SÉMèeÉfôHƒgh:(SearchEngine)åëÑdG∑ô 1
Ωóîà°ùª∏d åëÑdG ∑ôfi íª°ù«a ,äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb øe IOÉØà°SÓd á«°SÉ°SC’G áØ«XƒdG »g åëÑdG ᪡e ó©Jh ,äÉeƒ∏©ŸG
,ÒjÉ©ŸG ∂∏J ≥aGƒJ »àdG ™LGôŸÉH áªFÉb »Yóà°ùj ºK øeh ,á°ü°üfl ÒjÉ©e ≥ah ¬æY åëÑdG ܃∏£ŸG iƒàëŸG ∫ÉNOEÉH
áªFÉb ≈∏Y …ƒ``à``–h É¡°VGô©à°SG ºà«a
≈∏Y á``d’ó``∏``d ô°üàfl h äGó``æ``à``°``ù``ŸÉ``H
Ö°ùM åëÑdG º``FGƒ``b Ö``Jô``Jh ,iƒ``à``ë``ŸG
.ôNB’ ∑ôfi øe ∞∏àîJ á°UÉN ÒjÉ©e
åëÑdG á``¡``LGh í°Vƒj (2-3) πµ°ûdGh
äÉeƒ∏©ŸG ∂æH ‘ ¢UÉÿG åëÑdG ∑ôëŸ
.§```HGôdG ≈``∏````Y (Askzad) »````Hô©dG
ó``Lƒ```j É```ª``c ( )
É¡H ójõJ »à``dGh Ωó`≤àŸG å`ëÑdG á``eóN
øe Ωóîà°ùŸG øµªà«d å````ë`ÑdG ô```«jÉ``©e
.åëÑdGIôFGO≥««°†J
»Hô©dGäÉeƒ∏©ŸG∂æH‘¢UÉÿGåëÑdG∑ôëŸåëÑdGá¡LGh:(2-3)πµ°T
(±É°ûàc’Gh ÖjQóàdÉH º∏©àdG)á«é«JGΰSG
º«∏©àdG êPƒ‰ á«é«JGΰS’G √òg ó©J
≈∏Y º∏©àŸG ÖjQóJ ≈∏Y ºFÉ≤dGh ,ô```°TÉÑŸG
√QÉ```ÑàNG º```K ø```eh ,á```«∏ª©dG äÉ```≤«Ñ£àdG
äÉeƒ∏©ŸG ¢ù«≤J Iô°TÉÑe á∏Ä°SCÉH ÉgGƒàëÃ
Ö```jQóàdÉH º```∏©àdG ±ó```¡jh .á```fõàîŸG
≈```∏Y º```∏©àŸG ™«é```°ûJ ¤EG±É```°ûàc’Gh
¬eÉeCG áMhô£ŸG ádCÉ```°ùŸG á«æH ‘ Ò```µØàdG
ÖJÎj ɇ , ¬°ùØæH Égô```°UÉæY±É°ûàc’
¬ÑjQóJh∞«æ°üàdG≈∏Y¬JGQóbôjƒ£J¬«∏Y
»FGô≤à°S’G ÒµØàdG äGQÉ¡e á°SQɇ≈∏Y
π¡```°ùjh É¡JGó«≤©J á```dGREG ø```e ¬æµÁ ɇ
.É¡ª¡a¬«∏Y
ÜÓ£dG ácQÉ°ûe •É°ûædG Gòg ±ó¡j
,ΩÉYπµ°ûHáeƒ∏©ŸGQOÉ°üeøYåëÑdG‘
áeƒ∏©ŸG QOÉ°üe ≈∏Y ±ô©àdG º``K ø``eh
.á«Hƒ°SÉ◊GäÉeƒ∏©ŸGóYGƒ≤d
.äÉYƒª›¤EGÜÓ£dGº«°ù≤àHºb
¬aô©J Ée ô°üM áYƒª› πc ¤ƒàJ
.áØ∏àäÉeƒ∏©eQOÉ°üeøe
π°UƒJ Ée øjhóàH áYƒª› πc Ωƒ≤J
.áYƒªéŸGAÉ°†YCG¬«dEG
.áYƒªéŸGøeèFÉàædG™ªLºàj
™«ªL ΩÉ``eCG èFÉàædG ¢VGô©à°SG ºàj
.ÜÓ£dG
äÉ``eƒ``∏``©``ŸGQOÉ```°```ü```eó```jó```–º``à``j
.ÜÓ£dGèFÉàf∫ÓNøeá«Hƒ°SÉ◊G
õcôe ø``e IOÉ``Ø``à``°``S’G ºàj : äÉ``¶``MÓ``e
¢SQódGáeÉbEÉH∂dPh,á°SQóŸG‘QOÉ°üŸG
.»JGòdGº∏©àdGáYÉb‘
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
(±É°ûàc’Gh ÖjQóàdÉH º∏©àdG)á«é«JGΰSG

75. ∑µ∑µ
:
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
:‫اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
Σ¥Σ¥Σ¥
¢VôY »```gh : (Indexing) ¢```Sô```¡```Ø```dG 2
¢Vô```©à°S’ ÜÉàµdG hCG ∞æ`°üŸG äÉ``jƒ``àëŸ
¢Sô¡ØdG Ö«JôJ ºàj å«M ,É¡d »∏NGódG iƒàëŸG
.¬JÉjƒàfi≈dEG∫ƒNódGºà«d
:¢Sô¡ØdÉHÉgôaƒJÖéj»àdGá«°SÉ°SC’GäÉeƒ∏©ŸGøeh
∞°UƒdG,ô`````°TÉædGº```°SG,∞dDƒ````ŸGº°SG,¿Gƒæ©dG
.äÉ```Yƒ°VƒŸG ¢```ShDhQ ,∞«æ°üàdG º``bQ ,…OÉ```ŸG
èFÉàædGó``MCG‘¢Sô¡ØdGIò``aÉæd(3-3)πµ°ûdGh
.(Askzad)»Hô©dGäÉeƒ∏©ŸG∂æH™bƒŸ
»Hô©dGäÉeƒ∏©ŸG∂æH™bƒe‘åëÑdGèFÉàfóMCG‘¢Sô¡ØdGáëØ°U:(3-3)πµ°T
∫É≤ŸÒ°übõLƒeƒgh:(Abstract)¢üî∏ŸG 3
¢VôYºàjh.ÉeQó°üŸhCGôjô≤JhCGÜÉàchCGåëHhCG
¢üî∏ŸG IAGô``b óæYh ,ádÉ≤ª∏d ¢üî∏eh ™jô°S
IAGôbøY∂«æ¨jóbhÉ¡æe±ó¡dGáaô©e∂æµÁ
óMCGøe¢üî∏Ÿ(4-3)πµ°ûdGh.kÓeÉcQó°üŸG
∂æH ‘ ¢UÉÿG åëÑdG ∑ôfi ‘ åëÑdG èFÉàf
.»Hô©dGäÉeƒ∏©ŸG
»Hô©dGäÉeƒ∏©ŸG∂æH‘¢UÉÿGåëÑdG∑ôfi‘åëÑdGèFÉàfóMCGøe¢üî∏Ÿ:(4-3)πµ°T
:(Bibliography) á«aGôLƒ∏«ÑdG äÉfÉ«ÑdG 4
QOÉ°üŸGh øjhÉæ©dGh ÖàµdÉH áªFÉb É¡«a ¢Vô©jh
,∫É≤ŸG hCG åëÑdG áHÉàc ‘ áeóîà°ùŸG iô``NC’G
.øjhÉæ©dGhCGÚØdDƒŸGAɪ°SCÉH kÉ«FÉégáÑJôe¿ƒµJh
á«aGôLƒ∏«ÑdG äÉfÉ«ÑdG (5-3) π```µ°ûdG ô````¡¶jh
»``Hô``©dG äÉ``eƒ∏©ŸG ∂æH ‘ åëÑdG èFÉàf óMC’
.(Askzad)
»``Hô``©dGäÉ``eƒ∏©ŸG∂æH‘åëÑdGèFÉàfóMC’á«aGôLƒ∏«ÑdGäÉfÉ«ÑdG:(5-3)πµ°T
á«é«JGΰSG≥«Ñ£àHAõ÷GGòg¢ùjQóJøµÁ
.±É°ûàc’GhÖjQóàdÉHº∏©àdG
ôaƒJ π```°†Øj ¢```SQódG Gò```g ¢```ùjQóàd
ø```e ÜÓ```£dG ø```µªà«d ,â```fÎfE’G
.±É°ûàc’Gh≥«Ñ£àdG
πc äÉ```Yƒª› ¤EG ÜÓ```£dG º```°ùb
.ÚÑdÉWøeáfƒµeáYƒª›
.»∏ª©dG≥«Ñ£à∏d:1ÖdÉ£dG
” Éeh äɶMÓŸG øjhóàd : 2 ÖdÉ£dG
.¬aÉ°ûàcG
™bƒe ≈∏Y ∫ƒNódG ÜÓ£dG øe Ö∏WG
§HGôdG≈```∏Y»Hô©dGäÉ```eƒ∏©ŸG∂```æH
øeh (www2.askzad.com)
áª∏cø```YåëÑdGá```HôéàHAó```ÑdGº```K
áHôŒ≥jôWø```Y∂dPh(Ö```°SÉ◊G)
.á«fÉ›
áHôéàdG Ö```∏£H OGó©à```°S’G π```°†Øj)
.(¢SQódGóYƒeπÑbá«fÉéŸG
ÖdÉ£dGhåëÑdGáHôéàH1ÖdÉ£dGΩƒ≤j
.¬Ø°ûàµjÉŸäɶMÓŸGøjhóàHÊÉãdG
≥«Ñ£JhÜÓ£dGÚHQGhOC’G∫OÉÑJºàj
.≥Ñ°SÉe
äÉë∏£```°üŸG º```gCG á```HÉàc π```°†Øj
¬¶M’ Ée ÖdÉ£dG ¿hó```«d (äÉfƒµŸG)
.¬àHôŒóæYÉ¡«∏Y
º¡à```°ûbÉæe ºàJ ÜÓ```£dG AÉ¡àfG ó```©H
πÑbøe¬aÉ```°ûàcGh¬æjhóJ”Ée∫ƒ```M
.ÜÓ£dG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG

76. ∑∂
:
∑∂
âfÎfE’G‘äÉeƒ∏©ŸGóYGƒb
á«JƒÑµæ©dG áµÑ°û∏d ™jô°ùdG Qƒ£àdG ™e
óYGƒb äô°ûàfG ,ΩÉY πµ```°ûH ä’É```°üJ’Gh
å```«M ø```e â```YƒæJh á```Ø∏àîŸG äÉ```eƒ∏©ŸG
â©```°S å```«M ,É¡JÉeGóîà```°SGh É```¡J’É›
ájOƒ©```°ùdG á«Hô©dG á```µ∏ªŸG ‘ äÉ```©eÉ÷G
áµÑ```°T≈∏YÉ¡©bGƒe≈∏YäÉHGƒHÒ```aƒJ‘
ójó©dG¤EG∫ƒ°UƒdGπ«¡°ùàd∂dPhâfÎfE’G
øeÉ¡«Hƒ°ùæŸáØ∏àîŸGäÉeƒ∏©ŸGóYGƒbøe
.ÜÓWh¢ùjQóJáÄ«gAÉ°†YCG
äÉ```ÑൟG ø```e ó```jó©dG äô```ah É```ªc
áµÑ°T≈∏YÉ¡©bGƒe≈∏YäÉHGƒHájOƒ©```°ùdG
¤EG É```gÈY ∫ƒ```°UƒdG Ú```µªàd ,â```fÎfE’G
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbøeójó©dG
¢```VGô©à°SGh ™```bGƒŸG IQÉ```jR ∂```æµÁ
ÜÓ```£dG ΩÉ```eCG äÉ```eƒ∏©ŸG ó```YGƒb äÉ```eóN
.ájOƒ©°ùdGäÉ©eÉ÷G™bGƒe¤EGáaÉ°VE’ÉH
á`«`aÉ`°VEGäÉ`eƒ`∏`©`e
Σµ
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﻤﻜﺘﺒﺎت‬ ‫واﻟﻤﻮﺳﻮﻋﺎت‬ ‫اﻟﻤﻌﻠﻮﻣﺎت‬ ‫ﻗﻮاﻋﺪ‬
ΣµΣµ
•É``°û`f
äÉë∏£°üŸG¢†©H øY åëÑdG áHôŒh (http://basm.kacst.edu.sa/Default.aspx)§HGôdG≈∏Y᫪∏©dGäÉë∏£°üª∏d…Oƒ©°ùdG‹B’G∂æÑdGIQÉjõHºb
.∂àHôŒèFÉàæH∂ª∏©e™∏WGºK,᫪∏©dGäÉ°ü°üîàdGøeójó©dG‘
5-2-3:äÉeƒ∏`©`ŸGóYGƒ`b≈∏Yá`∏`ã`eCG
:É¡æe kÉ°†©H»∏jɪ«a¢Vô©æ°ShäÉ°ü°üîàdGhä’ÉéŸG∞∏àfl‘äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbøeójó©dGäCÉ°ûf
:âf™eÉ÷GäÉeƒ∏©eIóYÉb 1
∞``dCGø``eÌ````cCG≈``∏``Yâ``f™``eÉ``÷GIó``YÉ``b…ƒ``à``–
‘á«fhεdEGáëØ°UÚjÓeáKÓãHQó≤J kÉHÉàcáFɪ©Ñ°Sh
,¿hô≤dG ÈY ºcGΟG »Hô©dGh »eÓ°SE’G çGÎdG ∫É›
.åëÑdG ‘ ábódGh áYô°ùdGh iƒàëŸG á«dƒª°ûH õ«ªàJh
™eÉ÷G ™bƒŸ á°ù«FôdG áëØ°üdG ô¡¶j (6-3)πµ°ûdGh
.(www.aljamea.net):§HGôdG≈∏Yâf
(www.aljamea.net) âf™eÉ÷G™bƒŸá°ù«FôdGáëØ°üdG:(6-3)πµ°T
:(¢ùÑb)ájOƒ©°ùdGçÉëHC’GIóYÉb 2
ßØëH≈æ©oJ,á«fhεdEGäÉeƒ∏©eIóYÉb¢ùÑb™bƒeó©j
áµ∏ªŸGπNGOáªYóŸG᫪∏©dGçÉëHC’GøYäÉeƒ∏©e≥«KƒJh
±ó¡H∂dPhá«ŸÉ©dGáµÑ°ûdG≈∏Yá«ãëÑdGä’ÉéŸG™«ªL‘
AÉëfCG ™«ªL ‘ É¡H Ú«æ©ŸGh ڪ࡟Gh ÚãMÉÑdG IOÉØà°SG
á«æ≤àdGh Ωƒ∏©∏d õjõ©dGóÑY ∂∏ŸG áæjóŸ á©HÉJ »gh ,⁄É©dG
äÉ¡÷G áaɵd çÉëHCÓd ÊhεdE’G ô°ûædG ájƒ°†Y »£©Jh
É¡JÉ«ª°ùeâ–É¡KÉëHCG™«ªLáaÉ°VEGøeɡ櫵ªàdájOƒ©°ùdG
¥GQhCGh πFÉ°SQh ôjQÉ≤J – çÉëHCG – äÉ°SGQO) øe á«∏©ØdG
™bƒŸ á°ù«FôdG áëØ°üdG í°Vƒj (7-3) πµ°ûdGh .(᫪∏Y
:§``HGôdG ≈``∏Y á```jOƒ©°ùdG çÉëHCÓd äÉeƒ∏©ŸG IóYÉb ¢ùÑb
.(www.srdb.org)
(www.srdb.org) âf™eÉ÷G™bƒŸá°ù«FôdGáëØ°üdG:(7-3)πµ°T
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
ÜÓ£dG ácQÉ°ûe •É°ûædG Gòg ±ó¡j
äÉeƒ∏©e óYGƒb ôaƒJ ™bGƒe øY åëÑdG ‘
.»ª∏©dGåëÑdGáeóÿ
:»∏jÉeÜÓ£dGøeÖ∏WG
™bGƒe øY åëÑdÉH ºb âfÎfE’G áµÑ°T ÈY
.ÉgÉjGõeôcPGºK,äÉeƒ∏©eóYGƒbôaƒJ
…Oô``a•É`°û`f

77. ∑∑∑∑
:
:‫اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
Σ∂Σ∂Σ∂
:(AskZad)»Hô©dGäÉeƒ∏©ŸG∂æH 3
ÜÉàc (40000) øe ÌcCG ≈∏Y …ƒëj »HôY ™bƒe
ÌcCGh ᫪∏Y á```jQhOh á``∏``›(700)h á«©eÉL ádÉ°SQh
πµ°ûdG ô¡¶jh .᪵fi á«Øë°U IOÉe ¿ƒ«∏e (24) øe
≈∏Y (AskZad) ™bƒŸ á°ù«FôdG áëØ°üdG (8-3)
.(www2.askzad.com):§HGôdG
(AskZad)»Hô©dGäÉeƒ∏©ŸG∂æH™bƒŸá°ù«FôdGáëØ°üdG:(8-3)πµ°T
•É``°û`f
âªbÉe∂ª∏©e≈∏Y¢VôYGºK,∂ª¡J»àdG™«```°VGƒŸGóMCGøYåëÑdÉHá«fÉ›áHôéàHΩÉ«≤dGh(www2.askzad.com)§HGôdG≈∏Y»Hô©dGäÉeƒ∏©ŸG∂æH™bƒŸIQÉjõHºb
.¬aÉ°ûàcG”Éeh¬H
:(DigitalLibraries)᫪bôdGäÉÑ൪dG 3-3
≈dEGiOCG…òdGôeC’G,¬däÉeƒ∏©ŸGËó≤J‘√QÉ¡HEGhó«Øà°ùŸGIQÉKEG‘∫É°üJ’GäɵѰThá«æ≤àdGÉ¡àKóMCG»àdGäGQƒ£àdGâªgÉ°S
OQGƒŸGÒaƒJ:É¡Hó°ü≤j»àdGh᫪bôdGäÉÑൟG≈dEGájó«∏≤àdGäÉÑൟGøe∫ƒëàdGh,äÉÑൟG‘á«æ≤àdGπFÉ°SƒdG≈dEG∫ƒëà∏d™jô°ùàdG
.á«fhεdE’GäɵѰûdGÈYÉ¡«dEG∫ƒ°UƒdÉHíª°ùjá«fhεdEGäÉ°üæe≈∏Yá«JÉeƒ∏©ŸG
:»gh᫪bôdGáÑ൪∏däɪ°S™HQCG∑Éægh
.kÉ«dBGäÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üeIQGOEG
.∫É°üJ’GäɵѰThá«æ≤àdGΩGóîà°SÉHåMÉÑ∏dáeóÿGËó≤J
.ó«Øà°ùŸG™eÊhεdE’GπeÉ©àdG≈∏YÚ∏eÉ©dGIQób
.∫É°üJ’GäɵѰThäÉeƒ∏©ŸGá«æ≤JᣰSGƒHåMÉÑdG≈dEGäÉeƒ∏©ŸGπ≤fhº«¶æàdGhøjõîàdG≈∏YIQó≤dG
äÉeƒ∏©ŸG ó```YGƒ```b ≈``ª``°``ù``e ∞``∏``à``î``j
≥∏£jøe∑Éæ¡a,áeóÿG Ωó≤e±ÓàNÉH
≥∏£j øe ∑Éægh, äÉeƒ∏©ŸG ∂æH É¡«∏Y
á«fhεdE’Gh᫪bôdGäÉfÉ«ÑdGóYGƒbÉ¡«∏Y
.óMGh±ó¡dGh,äÉ«ª°ùŸGøeÉgÒZh
ÌcCG ´ÓW’Gh IOÉØà````°S’G ∂æµÁ
¤EG ´ƒLôdÉH äÉfÉ«ÑdG óYGƒb ∫ƒM
: á«dÉàdG äÉ°SGQódGh ÖàµdG
.(2002) ó©````°S É````ÁQ ,±ô````÷G
óYGƒb ΩGóîà°SG ¤EG åMÉÑdG π«dO
.á«fhεdE’G äÉeƒ∏©ŸG
.(Ω2004) ó©````°S ÉÁQ ,±ô````÷G
‘ á«fhεdE’G äÉ````eƒ∏©ŸG ó````YGƒb
ÉgôaGƒJ ióe :á«Hô©dG äÉ©eÉ÷G
ô“Dƒe™FÉbhπé°S.É¡eGóîà````°SGh
Qƒ````£àdGh »````ª∏©dG å````ëÑdG ¥É````aBG
.»````Hô©dG ⁄É````©dG ‘ »````LƒdƒæµàdG
Ωƒ∏©∏dõ````jõ©dGóÑY∂````∏ŸGá````æjóe
.á«æ≤àdGh
OGóYEG,á«ÁOÉcC’GäÉeƒ∏©ŸGóYGƒb
.»ŸÉ©dG ô°ûædG IóMh
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
á``¶``MÓ``e
á«aÉ°VEG™LGôe

78. ∑∏
:
∑∏
ΣΣ
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﻤﻜﺘﺒﺎت‬ ‫واﻟﻤﻮﺳﻮﻋﺎت‬ ‫اﻟﻤﻌﻠﻮﻣﺎت‬ ‫ﻗﻮاﻋﺪ‬
ΣΣΣΣ
ÖàµdG AÉæàbG ‘ ᫪bôdG áÑൟG AÉæH ᫪gCG RÈ``Jh
Éà øjó«Øà°ùª∏d É¡àMÉJEGh ,᫪bôdG äÉeƒ∏©ŸG QOÉ°üeh
π©Œ á«ªbQ áÄ«H ‘ áeƒ∏©ª∏d ∫ƒ°UƒdG áYô°S º¡d ≥≤ëj
ÈY ,å``MÉ``Ñ``dGh Ö``dÉ``£``dGh PÉ``à``°``SC’G ∫hÉæàe ‘ áeƒ∏©ŸG
πµ°ûdGh .á«fhεdE’G ᫪∏©dG ÖàµdG øe áªî°V áYƒª›
᫪bôdG áÑൟG ™bƒŸ á°ù«FôdG áëØ°üdG ô¡¶j (9-3)
.(www.wdl.org/ar)§HGôdG≈∏Yá«ŸÉ©dG
á«ŸÉ©dG᫪bôdGáÑൟG™bƒŸá°ù«FôdGáëØ°üdG:(9-3)πµ°T
(YouTube)h(Flickr):πãe™bGƒeÈà©Jπg
?᫪bQäÉÑàµeÉgÒZh
ÒµØàdGIQÉKEG
1-3-3:á`«`ª`bô`dGäÉ`Ñ`à`µ`ŸGó`FGƒ`a
äÉeóÿGøeójó©dGΩó≤àdÒѵdGQƒ£àdÉHäCGóH‹É◊GÉæàbh‘h,ájó«∏≤àdGäÉÑ൪∏d kÉ«fhεdEG k’ƒ–᫪bôdGäÉÑൟGó©J
:»∏jÉeÉgRôHCGπ©dhóFGƒØdGh
.á«fhεdE’GäÉØ∏ŸGá°Sô¡ah»ªbôdGiƒàëŸG≈dEG∫ƒëàdGπ°†ØHáÑ൪∏dÊɵŸGõ«◊GôaƒJ 1
.âbh…CG‘hOhófiÒZπµ°ûHÉ¡eGóîà°SGhäÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üŸ∫ƒ°UƒdG 2
.á«°SGQódGº¡JÉLÉ«àMG»Ñ∏J»àdGQOÉ°üŸGhÖàµdGÚeCÉJ‘ÜÓ£dGIóYÉ°ùe 3
.á«fhεdE’GQOÉ°üŸGΩGóîà°SGádƒ¡°S 4
.áYô°ùH∂ª¡J»àdGäÉeƒ∏©ŸGójó–∂dí«àJåëHá«fɵeEG 5
.äÉeƒ∏©ª∏dá©jô°Shá∏¡°SIQGOEG 6
.äÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üe‘´ƒæàdG 7
.᫪bôdGQOÉ°üŸGIQGOEG∞«dɵJ¢VÉØîfEG 8
.ôªà°ùeπµ°ûH»ªbôdGiƒàëŸGåjó–háfÉ«°UhIQGOEG 9
QÉÑàN’G ≥«Ñ£àH á«Fõ÷G √òg ¢ùjQóJ ºàj
øY ∂dPh ÜÓ£dG √ÉÑàfG ó°ûd »∏Ñ≤dG
:á«dÉàdGá∏Ä°SC’GìôW≥jôW
?᫪bôdGäÉÑൟG±ô©Jπg -1¢S
᫪bôdG äÉÑൟG ÚH ¥ôØdG Ée – 2¢S
?ájó«∏≤àdGäÉÑൟGh
? ᫪bôdG áÑൟG IóFÉa Ée –3¢S
? ÊhεdE’G ÜÉàµdG ±ô©J πg –4¢S
.᫪bôdGáÑൟG≈∏Y k’ÉãeôcPG-5¢S
á∏Ä°SC’G ∫ƒM ÜÓ£dG á°ûbÉæe ºàJ
äÉHÉLE’G ¢VGô©à°SG ºK øeh á≤HÉ°ùdG
.ÜÓ£dGøe
.ÖdÉ£dGÜÉàcäÉjƒà¢VôYºàj
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
êÉàæà°S’Gh áfQÉ≤ŸG IQÉ¡e
ÒµØàdG äGQÉ``¡``e ø``e IQÉ``¡``e »```gh
¬HÉ°ûàdG OÉéjEG ºàj ɡࣰSGƒH »àdGh óbÉædG
ó©H Ì```cCG hCG Úeƒ¡Øe Ú``H ±Ó``à``N’Gh
Égó©H ,kÓ``eÉ``°``T É``kØ``°``Uh É¡æe π``c ∞``°``Uh
∫ÓN øe ±ó¡d èFÉàædG ¢UÓîà°SG ºàj
. èFÉàædG
êÉàæà°S’Gh áfQÉ≤ŸG IQÉ¡e ᫪æJ
óFGƒa ¢VôY ∫Ó``N ø``e ∂``dP ºàjh
᫪bôdGäÉÑൟGóFGƒahájó«∏≤àdGäÉÑൟG
ÉjGõe êÉàæà°SG º``K ø``eh ÜÓ``£``dG ≈∏Y
. èFÉàædG ∫ÓN øe ᫪bôdG äÉÑൟG
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

79. ∑π∑π
:
:‫اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
Σ∏Σ∏Σ∏
:(e-book)ÊhεdE’GÜÉàµdG
,´ƒÑ£ŸGÜÉàµdG√Gƒàfi‘¬HÉ°ûj»°üf∞∏eøYIQÉÑYƒgh᫪bôdGäÉÑൟG‘ áeóîà°ùŸGäGhOC’GºgCGÊhεdE’GÜÉàµdGó©j
Ö°ùëH∂dPh,¿É«MC’G¢†©H‘âjÉHÉé«eøeÌcCG≈dEGÉ¡eÉéMCGπ°üJh,É¡MÉ°†jEGºà«°SɪcáØ∏àfl¥É°ùfCGh≠«°UIó©H¬àHÉàcºàjh
.iôNCGOGƒehQƒ°Uh¢Uƒ°üføe¬jƒà–Ée
ÇQÉ≤∏d´ój¬æµd,¬∏jó©JhCG¬ pî°ùæHΩƒ≤j¿CGÇQÉ≤dG≈∏Y™æÁå«ëH,¬àjɪMh√ÒØ°ûJÊhεdE’GÜÉàµdG¢üfÖJÉc™«£à°ùjh
á«fɵeEGh ÊhεdEG πµ°ûH ÖàµdG ßØM ‘ áeóîà°ùŸG ≠«°üdG Oó©àJh ,á«bQh áî°ùæc É¡H ®ÉØàM’Gh ¬àYÉÑW á«fɵeEG ‘ ájô◊G
:ÉgRôHCGπ©dh,ÉgGƒàëŸÉk©ÑJÉ¡àYÉÑW
øe¬dÉŸ,ÖàµdGáYÉÑ£H≈æ©J»àdGiȵdGäÉcô°ûdGɪ«°S’¢SÉædGÚHI̵HΩóîà°ùŸGhêQGódG´ƒædG»gh:(PDF)ᨫ°U
¬fCGɪc,܃àµeƒgÉeπãe¬î°ùfóMCG™«£à°ùj’å«ëH¢üædGÒØ°ûJá«fɵeEÉc,iôNC’G≠«°üdGøeÒãµdGÉgó≤àØJá°UÉNäGõ«‡
á«°SÉ°SCGᨫ°üc√QÉ°ûàfGáYô°S≈∏YóYÉ°SÉeGògh,∞∏ŸG™æ°UóæYá«°UÉÿG√òg𫣩JhCGÜÉàµdGäÉëØ°UπeÉcáYÉÑW¿ÉµeE’ÉH
.ÜÉàµdG¥ƒ≤ëH®ÉØàM’G‘
.(Microsoft Word)¢Uƒ°üædGQôfièeÉfÈdIÒ¡°ûdG≠«°üdGøeɪgh:(docx - doc)Éਫ°U
.Ö°SÉ◊G‘ èeGÈdG™eIóYÉ°ùŸGäÉØ∏e‘Ωóîà°ùJÉeIOÉY»gh:(CHM )ᨫ°U
ÒaƒJ≈∏YóYÉ°ùjɇɪ¡æYœÉædG∞∏ŸGºé◊Gkô¶f,á«fhεdE’GÖàµdG´GƒfCG§°ùHCGøeɪgh:(TXT -RTF)Éਫ°U
.áØ∏àîŸG¢Uƒ°üædGôjô–èeGôHh𫨰ûàdG᪶fCGπÑbøeáeƒYóeÉ¡fC’ kÉ°†jCGhøjõîàdGäÉMÉ°ùe
.á«fhεdE’GÖàµdGóMCGIAGô≤d(Adobe Reader)èeÉfôHIòaÉfógÉ°T,á«fhεdE’GÖàµdGIAGôbhíàØd(Adobe Reader)èeÉfôHΩóîà°ùj
‫ﻓﺎﺋﺪة‬
á`«`aÉ`°VEGäÉ`eƒ`∏`©`e
¤EG ÊhεdE’G ÜÉàµdG ïjQÉJ CGóÑj
»°VÉŸG ¿ô≤dG øe ájOÓ«ŸG äÉ«æ«fɪãdG
É¡JQóbh Ö«°SGƒ◊G ájGóH ™e øeGõàdÉH
ábÓª©dG ¢Uƒ°üædG øjõîJ ‘ á≤FÉØdG
±’BG AGƒàMG óMGƒdG RÉ¡é∏d í«àJ »àdG
¢UGôbCG ≈∏Y É¡∏≤f á«fɵeEGh øjhÉæ©dG
ÚjÓe ÉÃQh ±’BG ¤EG π°üàd á›óe
áµÑ°TÈY⁄É©dGAÉLQCG∞∏à‘AGô≤dG
πbCG ‘ (âfÎfE’G) á«dhódG äÉeƒ∏©ŸG
CGóH ÊhεdE’G ÜÉàµdG ¿EGh , øµ‡ âbh
π≤æd §«°Sƒc Iƒ≤H ¢ùaÉæjh ¬≤jôW ≥°ûj
.ájô°ûÑdG±QÉ©ŸG
∫ƒM ÌcCG äÉeƒ∏©e ≈∏Y ∫ƒ°üë∏d
:ÊhεdE’GÜÉàµdG
á```∏› ø```e IOÉØà```°S’G ∂```æµÁ
ÊÉ```ãdG Oó```©dG á```«fhεdE’G á```«JÉeƒ∏©ŸG
¿Gƒæ©H»°û«ªµdGáØ«£d.O∫É≤Ÿ¿ƒKÓãdGh
:§HGôdG≈∏Y (ÊhεdE’GÜÉàµdG)
(http://informatics.gov.
sa/old/details.php?id=347)
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

80. ∏∞
:
∏∞
Σπ
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﻤﻜﺘﺒﺎت‬ ‫واﻟﻤﻮﺳﻮﻋﺎت‬ ‫اﻟﻤﻌﻠﻮﻣﺎت‬ ‫ﻗﻮاﻋﺪ‬
ΣπΣπ
2-3-3:á`«`ª`bô`dGäÉÑà`µ`ŸG≈∏Yá∏ãeCG
≥WÉæŸGÌcCGΩƒ«dGπà–᫪bôdGäÉÑൟG¿CG∂°T’
äÉeóNπ«¡°ùJ‘ÒÑcQhOÉ¡dhåëÑdG∫É›‘Ék`WÉ°ûf
É¡©bGƒe≈∏YájOƒ©°ùdGäÉ©eÉ÷Gäôahh,»ª∏©dGåëÑdG
πµ°ûdGh,᫪bôdGäÉÑ൪∏däÉHGƒHá«JƒÑµæ©dGáµÑ°ûdG≈∏Y
≈∏Y iô≤dG ΩCG á©eÉ÷ ᫪bôdG áÑൟG í°Vƒj (10-3)
ɪc ,(uqu.edu.sa/lib/digital~library) §HGôdG
øeh âfÎfE’G áµÑ°T ≈∏Y áeÉY ᫪bQ äÉÑàµe äô°ûàfG
:É¡«∏Yá∏ãeC’G
:(SDL)ájOƒ©°ùdG᫪bôdGáÑൟG 1
º«∏©àdG IQGRƒd á©HÉàdG ájOƒ©°ùdG ᫪bôdG áÑൟG ó©J
QOÉ°üŸ»ÁOÉcCG™ªŒájOƒ©°ùdGá«Hô©dGáµ∏ªŸÉH‹É©dG
øe ÌcCG º°†Jh ,ôªà°ùe πµ°ûH É¡ãjó– ºàj äÉeƒ∏©ŸG
äÉ°ü°üîàdG áaÉc »£¨J ÊhεdEG ÜÉàc ∞dCG (262)
óYGƒb ≈``∏``Y ∫ƒ``Nó``∏``d á``HGƒ``H º°†J É``ª``c ,á```«```ÁOÉ```cC’G
óYGƒb ≈∏Y ∫ƒNó∏d áHGƒH iô```NCGh á«Hô©dG äÉeƒ∏©ŸG
ô¡¶jh .á«©eÉ÷G πFÉ°Sô∏d áãdÉKh á«ÑæLC’G äÉeƒ∏©ŸG
᫪bôdGáÑൟG™bƒŸá°ù«FôdGáëØ°üdG(11-3)πµ°ûdG
.(sdl.edu.sa)§HGôdG≈∏YájOƒ©°ùdG
iô≤dGΩCGá©eÉ÷᫪bôdGáÑൟG:(10-3)πµ°T
ájOƒ©°ùdG᫪bôdGáÑ൪∏dá°ù«FôdGáëØ°üdG:(11-3)πµ°T
᫪bôdGáÑൟG™bƒŸá°ù«FôdGáëØ°üdG:(12-1)πµ°T
:áÑൟGáÑàµe 2
á«eÓ°SE’G Öàµ∏d á````dOC’G ø``e áÑൟG ™``bƒ``e ó©j
¬Ø«æ°üJ ™bƒŸG Gòg õ«Á ɇh .áµÑ°ûdG ≈∏Y á«Hô©dGh
,áYƒæàŸG ΩÉ°ùbC’G øe Òãc ≈∏Y ¬dƒª°Th Öàµ∏d ≥«bódG
øeÉgÒZhá«îjQÉàdGhá«HOC’Ghá«eÓ°SE’GÖàµdG:É¡æeh
íØ°üàdG ádƒ¡°ùH kÉ°†jCG ™bƒŸG õ«ªàjh .IQOÉædG ΩÉ°ùbC’G
πµ°ûdGh .™jô°ùdG åëÑdG á«fɵeEGh ΩÉ``°``ù``bC’Gh Öàµ∏d
≈∏```Yá```ÑൟG™bƒŸá``°ù«FôdGáë``Ø°üdGô¡¶j(12-3)
(www.almaktba.com).§HGôdG
äÉÑൟGióMEGIQÉjRÜÓ£dGøeÖ∏WG
:πãeâfÎfE’GáµÑ°T≈∏YIôaƒàŸG᫪bôdG
:§HGôdG≈∏Y᫪bôdGájOƒ©°ùdGáÑൟG
(/http://sdl.edu.sa)
:§HGôdG ≈∏Y á«ŸÉ©dG ᫪bôdG áÑൟG
(/http://www.wdl.org)
:§HGôdG≈∏YáÑൟGáÑàµe
(www.almaktba.com)
:§HGôdG≈∏Yá«Hô©dGáÑൟG
(/http://abooks.tipsclub.com)
™bƒŸG áHôŒ ÖdÉW πc øe Ö∏WG
á«fÉéŸG ÖàµdG óMCG ≈∏Y ∫ƒ°ü◊Gh
.ÜÉàµdGíØ°üJh
¬à¶MÓe ” Ée øjhóJ ÖdÉW πc ≈∏Y
.™bƒª∏d¬JQÉjR∫ÓN
ÜÓ£dG øe äɶMÓŸG ΩÓà°SG
.≥Ñ°Sɪ«aÜÓ£dG™«ªLá°ûbÉæeh
.äÉYƒª›≈∏YÜÓ£dGº«°ù≤àHºb
:»∏jÉÃΩÉ«≤dGáYƒª›πcøeÖ∏WG
äÉÑàµe ≈∏Y â``fÎ``fE’G È``Y åëÑdG
è¡æŸG ‘ OQh É```Ÿ á``aÉ``°``VEG á``«``ª``bQ
ΩÉeCG É¡°VGô©à°S’ èFÉàædÉH ∑ójhõJh
.Ék©«ªLÜÓ£dG
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
»YɪLäÉ`WÉ`°û`f
äÉÑൟGióMEGIQÉjRÜÓ£dGøeÖ∏WG
.äÉYƒª›≈∏YÜÓ£dGº«°ù≤àHºb
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

81. ∏±∏±
:
õ«¡Œ ºàj IóMƒdG ø```e Aõ÷G Gòg ‘
»ª∏©dG åëÑdG á```«ªgCG ∫ƒM á```HPÉL áeó≤e
≈```∏Y å```MÉÑdG ∫ƒ```°üM á```«Ø«ch ÜÓ```£∏d
äGõéæe ¢†©H ¢VGô©à```°SÉH ∂dPh áeƒ∏©ŸG
,áeƒ∏©ª∏d º¡dƒ```°Uh á«Ø«ch ÚãMÉÑdG ¢†©H
‘á≤HÉ```°ùdG¢ShQódG§```HQº```àj∂dPó```©H
᫪bôdGäÉÑൟGhäÉ```eƒ∏©ŸGóYGƒbIó```Mh
Ée ¢VGô©à```°SGh É```¡æ«H É```ª«a äÉYƒ```°SƒŸGh
¤EG∫ƒ°UƒdGºKIóMƒdG√ògøe¬ª∏©J≥Ñ°S
äÉYƒ```°SƒŸGƒghIóMƒdG√ò¡dådÉãdGπªµŸG
.á«fhεdE’G
ICÉ°ûfhïjQÉJ¢VGô©à°SGºàjáeó≤ŸGó©H
‘»ª∏©dGAGô```KE’G‘OQhɪc,äÉYƒ```°SƒŸG
.ÖdÉ£dGÜÉàc
äÉYƒ```°SƒŸGÉjGõe¢VGô©à```°SGºàjº```K
.É¡ª«¶æJ¥ôWh
´Gƒ```fCG ≈```∏Y ±ô```©àdG º```àj É```gó©Hh
.äÉYƒ°SƒŸG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
:‫اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
∏∞∏∞∏∞
:á`«Hô`©dGáÑൟG 3
≈à°T ‘ ÖàµdG øe ójó©dG á«Hô©dG áÑൟG ™bƒe Ωó≤j
ÜÉàc(5000)øe ÌcCGôaƒjPEG,ä’ÉéŸGhäÉ°ü°üîàdG
≈∏Y ∫É› πc áÑJôe ∫É› (25) øe ÌcCG ‘ ÊhεdEG
™bƒŸ á°ù«FôdG áëØ°üdG (13-3) πµ°ûdG ô¡¶jh ,Ió``M
.(abooks.tipsclub.com)§HGôdG≈∏Yá«Hô©dGáÑൟG
á«Hô©dGáÑൟG™bƒŸá°ù«FôdGáëØ°üdG:(13-3)πµ°T
•É``°û`f
.∂àHôŒ≈∏Y∂ª∏©e™∏WCGºK,‹B’GÖ°SÉ◊GÖàcóMCG𫪖áHôŒh(www.aljlees.com)§HGôdG≈∏Y¢ù«∏÷GáÑàµeIQÉjõHºb
: (ElectronicEncyclopedias)á«fhôàµdE’GäÉYƒ°SƒªdG 4-3
á«fÉ°ùfE’G ±QÉ©ŸG ∞∏àfl ‘ ≥FÉ≤◊Gh äÉeƒ∏©ŸG ºgCG Ωó≤Jh ,åMÉÑ∏d ᪡ŸG äÉeƒ∏©ŸG QOÉ°üe óMCG á«fhεdE’G äÉYƒ°SƒŸG ó©J
äÉeƒ∏©ŸGÉ«Lƒ∏æµJQƒ£JºgÉ°Sóbh,iôNC’GQOÉ°üŸGøeÉgÒZh§FGôÿGh∫ɵ°TC’GhQƒ°üdGh∫hGó÷Ghä’É≤ŸG≈∏YIóªà©eΩƒ∏©dGh
.É¡æeIOÉØà°S’GhÉ¡JÉjƒàfiøª°VåëÑdGhÉ¡«dG∫ƒ°UƒdGπ¡°ù«d,á«bQƒdGäÉYƒ°SƒŸGáæªbQÉ¡æYèàfh,∂dP‘ä’É°üJ’Gh
:äÉYƒ°SƒŸGICÉ°ûf
âfÎfEG™bGƒehá«Hƒ```°SÉMèeGôHAÉ```°ûfEG∫ÓNøeÉ¡éjhôJhá«fhεdE’GäÉYƒ```°SƒŸGêÉàfE’á«ÑjôŒIÎaøYIQÉÑYâfÉcøjô```°û©dG¿ô≤dGøeøjÒNC’Gøjó≤©dG‘
᫪∏©dGäÉÄ«¡dG∞∏àflóYÉ°SɇâfÎfE’GáµÑ```°ThÖ°SÉ◊G»eóîà°ùeΩɪàgGâHòLÉ¡fCÉHóLhäÉYƒ°SƒŸÉHá¡«Ñ```°TáØ∏àflä’É›‘IÒãcäÉeƒ∏©eâæª```°†J
äÉYƒ```°SƒeêÉàfE’OÉ÷Gπª©dGøeÒãµdG¬àjGóHòæeøjô```°û©dGh…OÉ◊G¿ô≤dGó¡```°ûjh.á«fhεdE’GäÉYƒ```°SƒŸGêÉàfEG‘¿hÉ©àdGIôµa≈∏Yá«JÉeƒ∏©ŸGäÉcô```°ûdGh
á«fhεdEGï°ùfêÉàfEÉHájGóÑdGâfɵa,á«ŸÉYá«fhεdEGäÉYƒ°SƒeQƒ¡X∫ÓNøeπ©ØdÉH”ÉeƒghÉ¡JÉeƒ∏©eIQGõZhÉ¡ª«¶æJ‘á«bQƒdGäÉYƒ°SƒŸG¢ùaÉæJá«fhεdEG
ºK,á«ŸÉ©dG¥ƒ°ùdG‘É¡àfɵe≈∏YßaÉ–høgGôdG»æ≤àdGQƒ£à∏dÉ¡àÑcGƒeøª°†J≈àMäÉYƒ°SƒŸG√ògQGó°UEG≈∏Yáaô°ûŸGäÉÄ«¡dGπÑbøeIóFGQá«bQhäÉYƒ°SƒŸ
.âfÎfE’GáµÑ°T ≈∏Yá«fhεdEGäÉYƒ°SƒeAÉ°ûfEGπLCGøeäÉcô°ûdG¢†©Hâ©é°ûJ
»ª∏`YAGô`KEG
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
: êÉàæà°S’G IQÉ¡e
øeIójóLäÉeƒ∏©eOÉéjEG≈∏YIQó≤dG»gh
.¬HÉ°ûàdG≈∏YOɪàY’ÉHIôaGƒàŸGäÉeƒ∏©ŸG
êÉàæà°S’G IQÉ¡e ᫪æJ
á∏ãeCG¢VGô©à```°SG ∫Ó```Nøe∂```dPº```àjh
êÉàæà°SGºKøehäÉYƒ°SƒŸG≈∏Yá«aÉ```°VEG
”á≤jôW…CÉHhÉ¡Ø«æ°üJ øµÁº```°ùb…C’
. É¡ª«¶æJ
: ∫ÉãŸG π«Ñ°S ≈∏Y
: ÜÓ£dG ≈∏Y ‹ÉàdG ∫GDƒ°ùdG ìô£H ºb
á«Hô©dG áµ∏ªŸG áYƒ```°SƒŸ ∂JQÉjR ó©H
:§HGôdG ≈∏Y ájOƒ©°ùdG
…C’ ,(/http://saudiency.net)
…CÉHh, äÉYƒ```°SƒŸG ΩÉ```°ùbCG øe ™ÑàJ º```°ùb
? ⪶f á≤jôW
: »∏j ɪc áHÉLE’G ¿ƒµà°S
á«Hô©dGáµ∏ªŸGáYƒ```°Sƒeó©J:´ƒ```ædG
»àdG Ió```«≤ŸG äÉYƒ```°SƒŸG ø```e ájOƒ©```°ùdG
. Iô°TÉÑe äÉYƒ°Sƒe º°ù≤dG â– êQóæJ
Ö```°ùM â```ÑJQ : º```«¶æàdG á```≤jôW
. äÉYƒ°VƒŸG

82. ∏≤
:
∏≤
∏±
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﻤﻜﺘﺒﺎت‬ ‫واﻟﻤﻮﺳﻮﻋﺎت‬ ‫اﻟﻤﻌﻠﻮﻣﺎت‬ ‫ﻗﻮاﻋﺪ‬
∏±∏±
1-4-3:á«fhεdE’GäÉ`Yƒ°SƒŸGÉ`jGõ``e
: É¡ªgCGøeÉjGõeIó©Há«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸGõ«ªàJh
:äÉYƒ°SƒŸG¢†©H‘øjó«Øà°ùŸGácQÉ°ûeá«fɵeEG 1
IOÉjR h áYƒ°SƒŸG iƒàfi Ò«¨àd äÉeƒ∏©ŸGh äÉfÉ«ÑdG ìGÎbGh πjó©àdGh áaÉ°VE’G á°Uôa øjó«Øà°ùª∏d äÉYƒ°SƒŸG ¢†©H í«àJ
.É¡JÉjƒàfi≈∏YáaÉ°VE’Ghπjó©àdGá°Uôaí«àj’äÉYƒ°SƒŸG¢†©H¿CGÚM‘,‘ô©ŸGÉgó«°UQ
:ájõeQQÉ©°SCÉHhkÉfÉ›ÉgôaƒJ 2
/áWƒ¨°†e¢UGôbCGøª°V´ÉÑJ»àdGá«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸÉa,AÉ°T≈àeÉ¡ëØ°üJháYƒ°Sƒe∑ÓàeG¢üî°T…C’¿ÉµeE’ÉHíÑ°UCG
É¡Ñ∏ZCÉaâfÎfE’GáµÑ°TÈYá«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸGÉeCG,܃°SÉ◊G‘πª©à°ùJ»àdGèeGÈdGá«≤Hô©°SIOÉYÉgô©°Sió©àj’᫪bQ
.kÉfÉ›äÉeƒ∏©ŸGΩó≤J
:ÉjQhOπ°UGƒàŸGåjóëàdG 3
äÉeƒ∏©ŸGπjó©JøeÌcCGÖ∏£àj’åjóëàdÉa,á«bQƒdGáYƒ°SƒŸG±ÓN≈∏Yádƒ¡°ùHhá«fhεdE’GáYƒ°SƒŸGåjó–øµÁå«M
.äÉfÉ«ÑdGIóYÉbiƒà°ùe≈∏Y
: äɨ∏dGOó©J 4
.ójôjá¨d…CÉHÉ¡æeIOÉØà°S’GháYƒ°SƒŸGíØ°üJó«Øà°ùŸG™«£à°ùjå«M
:äÉeƒ∏©ŸG¢Vô©d¥ô£cIOó©àŸG᫪bôdG§FÉ°SƒdG øeIOÉØà°S’G 5
∫hGó÷G ≈dEG áaÉ°VEG ƒjó«ØdG ™WÉ≤eh á«Jƒ°üdG ™WÉ≤ŸGh ácôëàŸGh áàHÉãdG Qƒ°üdG ∫ɪ©à°SEG á«fhεdE’G áYƒ°SƒŸG ™e ∂æµÁ
.äÉYƒ°Sƒª∏d»JÉeƒ∏©ŸGAGôKE’GIOÉjR‘ºgÉ°SÉeGòghäÉeƒ∏©ŸGhäÉfÉ«ÑdG¢Vô©d¥ô£c§FGôÿGh∫ɵ°TC’GhäÉ££îŸGh
2-4-3:äÉ``Yƒ`°Sƒ`ª`dGº``«¶`æ`J
‘äÉeƒ∏©ŸGÖ«JôJhº«¶æJºàj kÉÑdÉZ¬fEÉa,áeƒ∏©ŸG≈dEG∫ƒ°UƒdGhåëÑdGáYô°S‘QhOøe¬dÉehäÉeƒ∏©ŸGº«¶æJ᫪gC’ kGô¶f
:Úà≤jô£dGióMEÉHá«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸG
:á«FÉé¡dG±ôMC’GÖ°ùMÖ«JÎdG 1
,IÒ¨°üdG™«°VGƒŸGá«£¨àdIÒ°ü≤dGä’É≤ŸGøekGóLÒÑcOóYËó≤J≈dEG∫hC’G±ó¡j¿Gõ«ªàe¿ÉHƒ∏°SCG∑ÉægÖ«JÎdGGòg‘h
.ô¨°UCG™«°VGƒeÉ¡∏NGóH…ƒ–»àdGádƒ£ŸGä’É≤ŸG≈dEGÊÉãdG܃∏°SC’G±ó¡jÚM‘
:äÉYƒ°VƒŸGÖ°ùMÖ«JÎdG 2
ádOÉÑàŸGäÉbÓ©dGhCGɡ૪gC’Ék©ÑJÉ¡Ñ«JôJh¿ƒæØdGhΩƒ∏©dG‘áæ«©eäÉYÉ£b≈dEGájô°ûÑdGáaô©ŸGº«°ù≤J¢SÉ°SCG≈∏Y¬JôµaΩƒ≤J
.´É£bπcäÉ©jôØàd»∏NGódGÖ«JÎdG‘hCGäÉYÉ£≤∏dΩÉ©dGQÉWE’G‘AGƒ°SÉ¡æ«H
á«ægòdG§FGôÿGá«é«JGΰSG
á«fhεdE’G
á```«fhεdE’G á«ægòdG §```FGôÿG ó```©J
º```∏©àdG äÉ«é«JGÎ```°SG ≈```∏Y á```∏ãeC’G ø```e
ájƒ≤J ‘ á∏YÉØdGäGhOC’G øe »gh§```°ûædG
QɵaCGó«dƒJhäÉeƒ∏©ŸG´ÉLÎ```°SGhIôcGòdG
§HôH ∂dòc Ωóîà```°ùJh , IójóL á```«YGóHEG
¢ùØæH πª©J å«M, ¢†©ÑH É¡```°†©H º«gÉØŸG
Éà iô°ûÑdG π≤©dG É¡H πª©j »àdG äGƒ£ÿG
ïŸG»≤°TΩGóîà```°SGh§«°ûæJ≈∏YóYÉ```°ùj
øgòdGóYÉ```°ùJá≤jô£HäÉeƒ∏©ŸGÖ```«JôJh
.äÉeƒ∏©ŸGôcòJhIAGôb≈∏Y
:ɪg,ÚYƒfá«ægòdG§FGôî∏dh
á```«ægòdG §```FGôÿG : ∫hC’G ´ƒ```ædG
ábQƒdGΩGóîà```°SGºàj»àdG»gh:ájó«∏≤àdG
.ÉgGOGóYEG‘º∏≤dGh
á```«ægòdG §```FGôÿG : ÊÉ```ãdG ´ƒ```ædG
É```gOGóYEG º```àj »```àdG »```gh : á```«fhεdE’G
ΩGóîà°SG:ôNBG≈æ©ÃhCGÖ°SÉ◊GIóYÉ°ùÃ
á```£jôÿG AÉ```æH ‘ Ö```°SÉ◊G äÉ```≤«Ñ£J
èeGÈdG øe IOÉØà```°S’G ∂æµÁh , á«ægòdG
:á«ægòdG§FGôÿGOGóYEG‘‹ÉàdG
(IMindMap)
(MindView3)
(FreeMind9)
(MindManager8)
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
á«ægòdG§FGôÿGá«é«JGΰSG
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

83. ∏≥∏≥
:
:‫اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
∏≤∏≤∏≤
3-4-3:É¡«∏Yá∏ãeC’Ghá«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸG´GƒfCG
: ɪgh,á«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸG´GƒfCGøeÚ«°SÉ°SCGÚYƒfÚHõ«‰¿CGøµÁ
øe áªî°Vh Iô```M áMÉ°ùe É``¡``dh â```fÎ```fE’G áµÑ°T ≈``∏``Y ô```NBG ±ô```W π``Ñ``b ø``e É``gDhÉ``°``û``fEG º``à``j á``«``fhÎ``µ``dEG á``Yƒ``°``Sƒ``e »``g
øµÁh É``¡``d á``©``HÉ``à``dG äÉ```eó```ÿG Ò°ù«J ™``e É¡fƒª°†e êGQOEGh á``Yƒ``°``Sƒ``ŸG º«¶æàd á``MÉ``°``ù``ŸG √ò```g ∞``Xƒ``J å``«``M ,äÉ``eƒ``∏``©``ŸG
: ɪghÚª°ùb´ƒædGGògâ–êQóæjh.Év«eƒj≈àMhÉv«YƒÑ°SCGhCGÉvjô¡°T¬JÉjƒàfiåjó–ºàj¿CG´ƒædGGò¡d
:Iô◊GáYƒ°SƒŸG 1
:É¡«∏Yá∏ãeC’Gøeh.πjó©àdGháaÉ°VE’Gá«fɵeEG™eÉ¡JÉjƒàfiøeIOÉØà°S’Gh´ÉLΰS’GhåëÑdGáeóNΩó≤oJ»àdGáYƒ°SƒŸG»gh
:Éjó«Ñ«µjháYƒ°Sƒe CG
áµÑ°T ≈∏Y Iôaƒàe äɨ∏dG IOó©àe áYƒ°Sƒe »gh
≈∏Y …ƒà– å«M ,ô``M iƒàfi äGPh â``fÎ``fE’G
á«∏ªY ¿CÉ``H RÉà“h ádÉ≤e ∞``dCG (256) øe Ì``cCG
πµ°ûdGô¡¶jh,Iôªà°ùeÉ¡«∏YáaÉ°VE’GhåjóëàdG
Éjó«Ñ«µjh áYƒ°SƒŸ á°ù«FôdG áëØ°üdG (14-3)
.(ar.wikipedia.org )§HGôdG≈∏Y
k’hCG:Iô```°TÉ``Ñ``eäÉ``Yƒ°Sƒ``e
Éjó«Ñ«µjháYƒ°SƒŸá°ù«FôdGáëØ°üdG:(14-3)πµ°T
:á``aô``©ŸGá``Yƒ``°Sƒ``e Ü
áMƒàØeh ,áYƒæàe á``«`Hô``Y á«fhεdEG áYƒ°Sƒe »g
™«£à°ùjå«M,âfÎfE’GáµÑ°T≈∏YIôaƒàe™«ªé∏d
ÌcCG ≈∏Y …ƒà–h ,Égôjô– ‘ áªgÉ°ùŸG ™«ª÷G
(2400000) øe ÌcCGh ,∫É```≤e ∞dCG(100) øe
í°Vƒj (15-3) π`µ°ûdG
§HGôdG ≈∏Y á``aô©ŸG á```Yƒ°SƒŸ á°ù«FôdG áëØ°üdG
.(www.marefa.org)
áaô©ŸGáYƒ°SƒŸá°ù«FôdGáëØ°üdG:(15-3)πµ°T
¢SQódG á```jÉ¡f ‘ ÜÓ```£dG ¬H Ωƒ≤j •É```°ûf
ÜÉ©«à```°SG ió```e ø```e ≥```≤ëàdG ¤EG ±ó```¡j
´Gƒ```fCG ó```jó– ≈```∏Y º```¡JQóbh ÜÓ```£dG
ΩGóîà```°SÉH É¡«∏Y π```«ãªàdG ™e äÉYƒ```°SƒŸG
:‹ÉàdÉHº∏©ŸGΩƒ≤jå«M,º«gÉØŸGáWQÉN
ÜÉàµdÉHáfÉ©à```°S’GÜÓ```£dGø```eÖ```∏£j-
‘É¡ª«¶æJhäÉ```eƒ∏©ŸG º```gCG¢```ü«î∏J‘
.º«gÉØeáWQÉN
π```°†aCGQÉ«àNGºà«```°S¬fCÉHÜÓ```£dG¬```Ñæj-
,º«ª°üàdG:á«dÉàdGÒjÉ©ŸG≈∏YAÉæHáWQÉN
ô```°UÉæ©dGºgCG≈```∏YÉ¡à«dƒª```°Th,º```«¶æàdG
.IóMƒdG‘IOQGƒdGQɵaC’Gh
ÖdÉW πµd á```«ægòdG áWQÉÿG ¢Vô©à```°ùj -
áWQÉNπ```°†aCGQÉ«àNGÜÓ£dGøeÖ```∏£jh
.á≤HÉ°ùdGº««≤àdGÒjÉ©e≈∏YAÉæH
-------------------------
:á¶MÓe
»àdGháeóîà°ùŸGèeGÈdGóMCGôaƒJ∫ÉM‘
, º«gÉØŸG áWQÉN AÉæH ‘ ÉgôcP ≥Ñ°S
.Ö°SÉ◊GIóYÉ°ùÃÉgOGóYEGπ°†Øj
…Oô``a•É`°û`f
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

84. ∏¥
:
∏¥
∏≥
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﻤﻜﺘﺒﺎت‬ ‫واﻟﻤﻮﺳﻮﻋﺎت‬ ‫اﻟﻤﻌﻠﻮﻣﺎت‬ ‫ﻗﻮاﻋﺪ‬
∏≥∏≥
:Ió`«``≤```ŸGäÉ```Yƒ```°Sƒ```ŸG 2
øeπ``jó©àdGhá``aÉ°VE’ÉHíª°ùJ’hÉ¡```JÉ`eó``NhÉ¡``JÉ``jƒàfiøeIOÉØà°S’Gh´ÉLΰS’GhåëÑdGáeóNΩó≤J»àdGäÉYƒ°SƒŸG»gh
Ò¨dG äÉYƒ°Sƒª∏d á¡HÉ°ûe ™bGƒdÉH »gh ™bƒŸG ≈∏Y Úaô°ûŸGh øjQƒ£ŸG πÑb øe É¡ãjó–h Égôjƒ£J ºàj å«M ,Úeóîà°ùŸG πÑ``b
:É¡«∏Yá∏ãeC’Gøeh.âfÎfE’GáµÑ°TÈYÉ¡«dEG∫ƒ°UƒdGøµÁá«aôWäGôaÒ°S≈∏YáfõflÉ¡æµdhIô°TÉÑe
:™eÉ÷G∞ë°üŸG CG
,ËôµdG ¿BGô≤∏d á∏eÉ°T á«fhεdEG áYƒ°Sƒe ó©j …òdGh
‘ á«Yƒ°SƒŸG äÉeóÿG øe ójó©dG ≈∏Y …ƒëj å«M
πµ°ûdGh ,IOó©àe äɨ∏Hh áØ∏àîŸG ËôµdG ¿BGô≤dG Ωƒ∏Y
∞ë°üŸG ™```bƒ```Ÿ á````°ù«FôdG áëØ°üdG ô¡¶j (16-3)
.(www.mosshaf.com)§HGôdG≈∏Y™eÉ÷G
™eÉ÷G∞ë°üŸG™bƒŸá°ù«FôdGáëØ°üdG:(16-3)πµ°T
:á«Hô©dGáYƒ°SƒŸG Ü
,É¡∏«°ü–h ±QÉ©ŸG AÉ°ü≤à°S’ πFÉ°SƒdG óMCÉc ó©Jh
≥FÉ≤MhΩƒ∏©dG≥FÉbOhäÉë∏£°üŸG¢†eGƒZAÓéà°S’h
IRqnõ©e á«aGƒdG ᫪∏©dG IOÉ```ŸG Ωó≤J ɪc ,äÉ«ª°ùŸG
∫ɵ°TC’Gh ä’OÉ©ŸGh äÉfÉ«ÑdGh ∫hGó``÷Gh §FGôÿÉH
(17-3) πµ°ûdG í``°Vƒ`jh .á``fƒ`∏ŸG Qƒ``°üdGh Ωƒ°SôdGh
§HGôdG ≈∏Y á«Hô©dG áYƒ°SƒŸG ™bƒŸ á°ù«FôdG áëØ°üdG
.(www.arab-ency.com)
á«Hô©dGáYƒ°SƒŸG™bƒŸá°ù«FôdGáëØ°üdG:(17-3)πµ°T
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
á`«`aÉ`°VEGäÉ`eƒ`∏`©`e
äÉ``Yƒ``°``Sƒ``ŸG ø```e ó```jó```©```dG ∑É```æ```g
É¡æeh â``fÎ``fE’G áµÑ°T ≈∏Y á«fhεdE’G
: ∫ÉãŸG π«Ñ°S ≈∏Y
,…OÉ```°TQE’Gh…ƒYódGΩÓ```°SE’G™```bƒe
á«eÓ°SE’G ¿hDƒ°ûdG IQGRh ±Gô°TEG â–
å«M , OÉ```°TQE’Gh Iƒ```YódGh ±É```bhC’Gh
ËôµdG ¿BGô```≤dG áYƒ```°Sƒe ≈```∏Y …ƒëj
¬≤ØdG áYƒ```°Sƒeh å```jó◊G áYƒ```°Sƒeh
,Ió«≤©dGáYƒ°SƒehIÒ```°ùdGáYƒ°Sƒeh
:§HGôdG≈∏YäɨdIóY‘∂dPh
(/http://hadith.al-islam.com)
:§HGôdG≈∏Yá«ŸÉ©dGá«Hô©dGáYƒ°SƒŸG
(/http://www.mawsoah.net)
≈```∏Y Ió```jó©dG ™```bGƒŸG ø```e É```gÒZh
.á«JƒÑµæ©dGáµÑ°ûdG

85. ∏µ∏µ
:
:‫اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
∏¥∏¥∏¥
:»ë°üdGiƒàëª∏dá«Hô©dGˆGóÑY∂∏ŸGáYƒ°Sƒe ê
»ë°üdGiƒàëª∏dá«Hô©dGˆGóÑY∂∏ŸGáYƒ°SƒŸá°ù«FôdGáëØ°üdG:(18-3)πµ°T
iƒ``àëª∏d á«``Hô©dG ˆGóÑY ∂∏ŸG á``Yƒ°Sƒe …ƒ`à``–
ΩɶuædGhá«uÑ£dG™«°VGƒŸG∫ƒMäÉeƒ∏©e≈∏Y »ë°üdG
≈∏Y∂dòch ,»uë°üdG IÉ``«``◊G ܃``∏``°``SCGh »``FGò``¨``dG
øe Òãµ∏d á÷É©ŸGh ¢ü«î°ûàdG øY á«aGh äÉeƒ∏©e
ôNBG Ëó≤J áeóN ≈dEG áaÉ°VE’ÉH ,á«ë°üdG πcÉ°ûŸG
oáYƒ°SƒŸGΩuó≤oJ ∂dP≈∏Y kIhÓY .çGó`MC’GhQÉÑNC’G
äÉ``≤«Ñ£Jh ká`«°üî°T mäÉ`eó``N á`«``Hô``©dG á«uë°üdG
,ΩGóîà°S’G á∏¡°Sh áë°VGh má≤jô£H ∂dPh ,á«∏YÉØJ
äÉLÉ«àMG á«Ñ`∏àd ¢UÉN mπµ°ûH láªsª°üoe É¡sfCG É`ª``c
í°Vƒj (18-3) πµ°ûdGh .áanó¡à°ùŸG äÉÄØdG ∞∏àfl
iƒàëª∏d ˆGóÑY ∂∏ŸG áYƒ°SƒŸ á°ù«FôdG áëØ°üdG
.(www.kaahe.org)§HGôdG≈∏Y»ë°üdG
Ék«fÉK:Iô```°TÉ``Ñ``eô`«`ZäÉ``Yƒ°Sƒ``e
øª°V ¥ƒ°ùJh ,¿É«MC’G Ö∏ZCG ‘ áKófi ájƒæ°S äGQGó°UEG É¡æe èàæJ ,É¡H ¢UÉN ≥«Ñ£J øª°V IõgÉL á«fhεdEG áYƒ°Sƒe »g
™e ∫É°üJG ¿hóH »°üî°ûdG Ö°SÉ◊G ≈∏Y É¡æe IOÉØà°S’Gh âfÎfE’G ÈY É¡∏«ª– ºàj hCG ,πª©à°ùJ h âÑãJ »µd áWƒ¨°†e ¢UGôbCG
ËôµdG¿BGô≤dGáYƒ°SƒeÉ¡à∏ãeCGøeh.É¡ãjó–á«fɵeEG
»Hô©dG ô©°ûdG áYƒ°Sƒeh ∞jô°ûdG åjó◊G áYƒ°Sƒeh
.äÉYƒ°SƒŸGøeÉgÒZhá«Hô©dGá¨∏dGΩƒ∏YáYƒ°Sƒeh
áYƒ°SƒŸ á`°ù«FôdG Iò`aÉ`æ`dG í°Vƒj (19-3) πµ°ûdGh
.∞jô°ûdGåjó◊G
∞jô°ûdGåjó◊GáYƒ°SƒŸá°ù«FôdGáëØ°üdG:(19-3)πµ°T
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.äÉYƒª›≈∏YÜÓ£dG´Rh
:»∏jÉeáYƒª›πcøeÖ∏WG
øY â```fÎ```fE’G áµÑ°T ≈``∏``Y åëÑdÉH º``b
‘ ôcP Ée ÒZ á«fhεdEG äÉYƒ°Sƒe
:»∏jÉeÉk«YGôeÜÉàµdG
.áYƒ°SƒŸG¿GƒæYáHÉàc
.É¡dÖ°SÉæŸGº°ù≤dGí«°VƒJ
?É¡HÖ«JÎdGhº«¶æàdGá≤jôW»gÉe
»YɪLäÉ`WÉ`°û`f
.äÉYƒª›≈∏YÜÓ£dG´Rh
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
..............................
..............................
..............................
..............................
.............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................

86. ∏∂
:
∏∂
∏µ
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﻤﻜﺘﺒﺎت‬ ‫واﻟﻤﻮﺳﻮﻋﺎت‬ ‫اﻟﻤﻌﻠﻮﻣﺎت‬ ‫ﻗﻮاﻋﺪ‬
∏µ∏µ
‫اﻟﻮﺣﺪة‬ ‫ﻣﺸﺮوع‬
:∫hC’G´hô°ûŸG
,äÉeƒ∏©ŸG á«æ≤Jh Ö°SÉ◊G IOÉe ‘ äÉYƒ°VƒŸG óMCG øY ,åëH OGóYEÉH ºb ,IóMƒdG √òg ‘ ¬àª∏©J Éà kÉæ«©à°ùe
:»∏jÉe kÉ«YGôe
.É¡à°SGQO≥Ñ°S»àdG™«°VGƒŸGóMCG¿ƒµj¿CG-
.äÉbQh10åëÑdGäÉëØ°UOóY-
.Qƒ°üdÉHí«°VƒàdG™e,∂ãëHOGóYEG‘É¡JÉeóNøeäóØà°SG»àdGá«fhεdE’GQOÉ°üŸGójó–-
:ÊÉãdG´hô°ûŸG
:‘∂dPh,âfÎfE’GáµÑ°T≈∏YIôaƒàŸGá«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸGh᫪bôdGäÉÑൟGhäÉeƒ∏©ŸGóYGƒbøYôjô≤JOGóYEG
.âfÎfE’GáµÑ°T≈∏YÊhεdE’G™bƒŸG¿GƒæY-
.áeó≤ŸGäÉeóÿG-
.øjó«Øà°ùŸG-
.IôaƒàŸGä’ÉéŸG-
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
IóMƒdG´hô°ûe∫ƒMäÉ¡«ÑæJ
óH’ ™jQÉ°ûŸG ≈∏Y πª©dG ‘ AóÑdG πÑb
™jQÉ°ûŸG RÉ``‚EG ᫪gCG ≈∏Y ó«cCÉàdG øe
äGQÉ¡ŸG ÜÓ``£``dG ÜÉ°ùcE’ ∂``dPh kÉ``«``JGP
äGQÉ¡ŸG ᫪æJ ¢Uôa IOÉ``jõ``dh, áeRÓdG
á«©aGódG IOÉ``jR øY kÓ°†a, º¡d áeó≤àŸG
.¢ùØædG≈∏YOɪàY’Giƒà°ùeÚ°ù–h
¿É≤JEGh ó``é``H π``ª``©``dG á``«``ª``gG í«°VƒJ
ΩóîJ É``¡``fƒ``µ``d ∂``````dPh ™```jQÉ```°```û```ŸG
É k°†jCG , ™ªàéŸG ó«ØJ äÉ``Yƒ``°``Vƒ``e
ôKCG hCG ᪰üH ∑ôJ ᫪gCÉH º¡à«YƒJ
πª– äÉfhóe AÉ°ûfEG ∫ÓN øe ø°ùM
.º¡©ªàéŸá«eÉ°SπFÉ°SQ
™jQÉ°ûŸG óMCG QÉ«àNÉH ÜÓ£dG ≠«∏ÑJ
.IóMƒdG‘
.á°ü◊GêQÉN´hô°ûŸGòØæj
äÉeƒ∏©ŸG QOÉ``°``ü``e ø``e IOÉ``Ø``à``°``S’G
QOÉ°üe õcôe ‘ ∂``dPh , áØ∏àîŸG
. á°SQóŸG‘äÉeƒ∏©ŸG
‘ åëÑdGh áÑൟG º∏©e ™``e ¿hÉ©àdG
.á°SQóŸG

87. ∏∑∏∑
:
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
ájÉ¡f ‘ ÜÓ``£``dG ¬``H Ωƒ``≤``j •É``°``û``f
ióe ø``e ≥``≤``ë``à``dG ¤EG ±ó``¡``j ¢```SQó```dG
º«¶æJ ≈∏Y º¡JQóbh ÜÓ£dG ÜÉ©«à°SG
,IóMƒdG ‘ IOQGƒ``dG äÉeƒ∏©ŸG ¢ü«î∏Jh
:‹ÉàdÉHº∏©ŸGΩƒ≤jå«M
ÜÉàµdÉH áfÉ©à°S’G ÜÓ£dG øe Ö∏£j 1
É¡ª«¶æJh äÉeƒ∏©ŸG ºgCG ¢ü«î∏J ‘
.᫪«gÉØeáWQÉN‘
π°†aCG QÉ«àNG ºà«°S ¬fCÉH ÜÓ£dG ¬Ñæj 2
:á«dÉàdG ÒjÉ©ŸG ≈∏Y AÉ``æ``H á``WQÉ``N
≈∏Y É¡à«dƒª°Th , º«¶æàdG ,º«ª°üàdG
‘ IOQGƒ```dG QÉ``µ``aC’Gh ô°UÉæ©dG º``gCG
.IóMƒdG
πµd á``«``æ``gò``dG á``WQÉ``ÿG ¢Vô©à°ùj 3
QÉ«àNG ÜÓ£dG øe Ö∏£jh áYƒª›
ÒjÉ©e ≈``∏``Y AÉ``æ``H á``WQÉ``N π``°``†``aCG
.á≤HÉ°ùdGº««≤àdG
á`«`ª`jƒ`≤`JäÉ`WÉ`°û`f
:‫اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
∏∂∏∂∏∂
…bu«rOUHW—U
:IóMƒdG‘É¡àª∏©J»àdGäÉë∏£°üŸGhäGQÉÑ©dGΩGóîà°SÉH√ÉfOCGº«gÉØŸGáWQÉNπªcCG
á«fhεdE’GäÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üe
äÉYƒ°SƒŸG ᫪bôdGäÉÑൟG äÉeƒ∏©ŸGóYGƒb
äÉYƒ°SƒŸGº«¶æJ
ÉjGõe
äÉYƒ°SƒŸG´GƒfCG
᫪bôdGáÑൟGäɪ°S ÉjGõeä’É›QOÉ°üeäÉë∏£°üe
≈∏Yá∏ãeC’Gô¡°TCG
äÉeƒ∏©ŸGóYGƒb
ó``FGƒ```aá∏ãeCG
ÜÉàµdG
ÊhεdE’G
Iô°TÉÑeÒZ
πãe
åjó◊GáYƒ°Sƒe
∞jô°ûdG
≠«°üdGô¡°TCG
ÊhεdE’GÜÉàµ∏d
pdf
doc- docx
chm
txt-rtf
Iô°TÉÑe
Ö°ùM
±ôM’G
á«FÉé¡dG
Ö°ùM
äÉYƒ°VƒŸG
Iô◊GáYƒ°SƒŸG
πãe
Éjó«Ñ«µjh
Ió«≤ŸG
πãe
™eÉ÷G∞ë°üŸG
áYô°ùdG
á«dƒª°ûdG
ábódG
åjóëàdG
…QƒØdG
áfhôŸG
ádƒ¡°ùdGh
á«Yô°ûdGΩƒ∏©dG
á«≤«Ñ£àdGΩƒ∏©dG
ájô¶ædGΩƒ∏©dG
á«Ñ£dGΩƒ∏©dG
á«°SÉ«°ùdGΩƒ∏©dG
á«YɪàL’GΩƒ∏©dG
ÖàµdG
ä’É≤ŸG
çƒëÑdGèFÉàf
äÉ°SGQódGh
á°UÉÿGä’É≤ŸG
äÉjQhódG
áeÉ©dGhá°ü°üîàŸG
äÓ«é°ùJ
ƒjó«ØdG
äÓ«é°ùàdG
á«Jƒ°üdG
äÉaÉ°ûµdG
âfÎfE’G∞«°TQG
∑ô
åëÑdG
¢Sô¡ØdG
¢üî∏ŸG
äÉfÉ«ÑdG
á«aGôLƒ∏«ÑdG
.Ék«dGäÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üeIQGOEG
á«æ≤àdG ΩGóîà°SÉH åMÉÑ∏d áeóÿG Ëó≤J
.∫É°üJ’GäɵѰTh
Êhεd’G πeÉ©àdG ≈∏Y Ú∏eÉ©dGIQób
.ó«Øà°ùŸG™e
¤G äÉeƒ∏©ŸG π≤fh øjõîàdG ≈∏Y IQó≤dG
äɵѰTh äÉeƒ∏©ŸG á«æ≤J ᣰSGƒH åMÉÑdG
.∫É°üJ’G
äÉeƒ∏©eIóYÉb
âf™eÉ÷G
ájOƒ©°ùdGáÑൟG
᫪bôdG
áÑൟGáÑàµe
á«Hô©dGáÑൟG
çÉëH’GIóYÉb
ájOƒ©°ùdG
äÉeƒ∏©ŸG∂æH
OGR»Hô©dG
ÊɵŸGõ«◊GôaƒJ-1
äÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üŸ∫ƒ°UƒdG-2
ÒZπµ°ûHÉ¡eGóîà°SGh
.âbh…CG‘hOhó
‘ÜÓ£dGIóYÉ°ùe-3
.ÖàµdGÚeCÉJ
QOÉ°üŸGΩGóîà°SGádƒ¡°S-4
.á«fhεdE’G
∂dí«àJåëHá«fɵeG-5
∂ª¡J»àdGäÉeƒ∏©ŸGójó–
.áYô°ùH
á©jô°Shá∏¡°SIQGOEG-6
äÉeƒ∏©ª∏d
QOÉ°üe‘´ƒæàdG-7
.äÉeƒ∏©ŸG
IQGOEG∞«dɵJ¢VÉØîfEG-8
.᫪bôdGQOÉ°üŸG
åjó–háfÉ«°UhIQGOEG-9
πµ°ûH»ªbôdGiƒàëŸG
.ôªà°ùe
ácQÉ°ûeá«fɵeG-
¢†©H‘øjó«Øà°ùŸG
.äÉYƒ°SƒŸG
hCGnÉfÉ›ÉgôaƒJ-
.ájõeQQÉ©°SCÉH
π°UGƒàŸGåjóëàdG-
.kÉjQhO
.äɨ∏dGOó©J-
øeIOÉØà°S’G-
᫪bôdG§FÉ°SƒdG
¥ô£cIOó©àŸG
.äÉeƒ∏©ŸG¢Vô©d

88. ∏∏
:
∏∏
∏Σ
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﻤﻜﺘﺒﺎت‬ ‫واﻟﻤﻮﺳﻮﻋﺎت‬ ‫اﻟﻤﻌﻠﻮﻣﺎت‬ ‫ﻗﻮاﻋﺪ‬
∏Σ∏Σ
W???«—b?«qO?œ
á°ù«FôdGº«gÉØŸG IóMƒdGäGOôØe
.á«fhεdE’GäÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üeΩƒ¡Øe � áeó≤e
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒb∞jô©J �
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbÉjGõe �
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbä’É› �
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbQOÉ°üe �
.äÉfƒµŸG»g kÉÑdÉZó©Jh:äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbäÉë∏£°üe �
.(á«aGôLƒ∏«ÑdGäÉfÉ«ÑdG-¢üî∏ŸG-¢Sô¡ØdG-åëÑdG∑ôfi)
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒb≈∏Yá∏ãeC’G¢†©H �
äÉeƒ∏©ŸGóYGƒb
.᫪bôdGäÉÑൟGÉ¡Hõ«ªàJ»àdGäɪ°ùdGºgCG �
.᫪bôdGäÉÑൟGóFGƒa �
.¬ª«ª°üJ‘áeóîà°ùŸG≠«°üdGô¡°TCGhÊhεdE’GÜÉàµdG �
.᫪bôdGäÉÑൟG≈∏Yá∏ãeC’G¢†©H �
᫪bôdGäÉÑൟG
.á«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸGÉjGõe �
:Ö°ùMäÉYƒ°SƒŸGº«¶æJ �
.á«FÉé¡dG±ôMC’G-
.äÉYƒ°VƒŸG-
:É¡«∏Yá∏ãeC’Ghá«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸG´GƒfCG�
.Iô°TÉÑeäÉYƒ°Sƒe-
:≈dEGº°ù≤JhIô°TÉÑeÒZäÉYƒ°Sƒe�
.Iô◊GäÉYƒ°SƒŸG-
.Ió«≤ŸGäÉYƒ°SƒŸG-
á«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸG
ßMÓJ ób IóMƒdG √òg ¢ùjQóJ óæY
äÉÑൟGh äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb ÚH ÒÑc ¬HÉ°ûJ
óæY á``«``fhÎ``µ``dE’G äÉ``Yƒ``°``Sƒ``ŸGh ᫪bôdG
¥QÉØdG ≈≤Ñj øµdh ™bGƒŸG ¢†©Ñd ∂JQÉjR
á≤jôWh É¡ª°SG ƒ``g É¡æ«H ɪ«a ó«MƒdG
.äÉeóî∏dÉ¡Áó≤J
á``¶``MÓ``e
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
..............................
..............................
..............................
..............................
.............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

89. ∏π∏π
:
:‫اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
∏∏∏∏∏∏
äÉ``æ```jô``ª``J
?á«fhεdE’GäÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üûæ©fGPÉe 1
?ÉgÉjGõeÉeh?äÉeƒ∏©ŸGóYGƒ≤HOƒ°ü≤ŸGÉe 2
.ÉgQOÉ°üeøe kÉ©HQGôcPGºK.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbä’É›OuóY 3
?äÉeƒ∏©ŸGóYGƒb¿ƒµàJɇ 4
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒb≈∏Yá∏ãeC’Gøe kÉKÓKôcPG 5
?ÉgóFGƒaÉeh?᫪bôdGáÑൟGäɪ°SÉe 6
:»∏jÉeπªcCG 7
¬ª«ª°üJ‘áeóîà°ùŸG≠«°üdGRôHCGøeh,᫪bôdGäÉÑൟG‘áeóîà°ùŸGäGhOC’GºgCG......................................... ó©j
..............................................h.............................................h..............................................h .............................................
.᫪bôdGäÉÑൟG≈∏Yá∏ãeC’Gøe kÉKÓKôcPG 8
.á«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸGÉjGõeOuóY 9
:(Ü)Oƒª©dG‘¬Ñ°SÉæjÉeΩÉeCG(CG)Oƒª©dGøeÖ°SÉæŸGºbôdG™°V 10
ºbôdG(CG)Oƒ``ª`©```dGºbôdG(Ü)Oƒª©dG
1Ió«≤eäÉYƒ°SƒeÉjó«Ñ«µjh
2IôMäÉYƒ°Sƒeá«Hô©dGäÉYƒ°SƒŸG
3Iô°TÉÑeÒZäÉYƒ°SƒeËôµdG¿BGô≤dG
áaô©ŸG
∞jô°ûdGåjó◊G
™eÉ÷G∞ë°üŸG
á«ë°üdGΩƒ∏©∏dˆGóÑY∂∏ŸGáYƒ°Sƒe
äÉ`æ`jô`ª`à`dGá`HÉ`LEG
2
äÉfÉ«ÑdG øe ´Oƒà°ùe: äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb
Ωóîà°ùŸG ≈∏Y π¡°ùoJ áÑJôŸG ᫪bôdG
πFÉ°SƒdG ΩGóîà°SÉH áeƒ∏©ŸG ≈∏Y ∫ƒ°ü◊G
.á«æ≤àdG
:äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbÉjGõe
øe Ωóîà°ùª∏d øµÁ å«M : áYô°ùdG
…Qƒa πµ°ûH áeƒ∏©ŸG ≈∏Y ∫ƒ°ü◊G
.ô°TÉÑeh
∫É°üJ’G É¡JÉeóN »£¨J å«M: á«dƒª°ûdG
É¡∏©éj ɇ äÉeƒ∏©ŸG QOÉ°üe øe ójó©dÉH
.QOÉ°üŸG√òg‘åëÑdGá«∏ª©Hπª°TCG
∫ƒ°ü◊GøeΩóîà°ùŸGøµ“å«M:ábódG
ᣰSGƒH ∂dPh GvóL IOó äÉeƒ∏©e ≈∏Y
ΩGóîà°SÉH åëÑdG äÉ«∏ªY ≥««°†J
.á≤«bOäÉë∏£°üe
IôaƒàŸGäÉeƒ∏©ŸGóYGƒb:…QƒØdGåjóëàdG
åjó– ≈∏Y ≈≤ÑJ, âfÎfE’G áµÑ°T ≈∏Y
πÑb øe É¡«a IôaƒàŸG äÉfÉ«Ñ∏d ôªà°ùe
.ΩɶædG‘ô°ûe
óYGƒ≤H∫É°üJ’G™«£à°ùJ:ádƒ¡°ùdGháfhôŸG
√QhóH Gògh ,¿ÉeRh ¿Éµe …CG øe äÉeƒ∏©ŸG
≈∏Y ∫ƒ°ü◊G π«¡°ùàd ÈcCG á°Uôa »£©j
.äÉeƒ∏©ŸG
3
.á«Yô°ûdGΩƒ∏©dGä’É› 1
.á«≤«Ñ£àdGΩƒ∏©dGä’É› 2
.ájô¶ædGΩƒ∏©dGä’É› 3
.á«Ñ£dGΩƒ∏©dGä’É› 4
.á«°SÉ«°ùdGΩƒ∏©dGä’É› 5
.á«YɪàL’GΩƒ∏©dGä’É› 6
,áeÉ©dGä’É≤ŸG,ÖàµdG:QOÉ°üŸGºgCG
áeÉ©dG ä’É≤ŸG, äÉ°SGQódGh çƒëÑdG èFÉàf
,áeÉ©dGh á°ü°üîàŸG äÉjQhódG ,á°UÉÿGh
äÓ«é°ùàdG ,áØ∏àîŸG ƒjó«ØdG äÓ«é°ùJ
.âfÎfE’G∞«°TQCG,äÉaÉ°ûµdG,á«Jƒ°üdG
1
:á«fhεdE’GäÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üe
É¡«dEG ∫ƒ°UƒdG øµÁ á«æ≤J §FÉ°SƒH áfõ ájó«∏≤J ÒZh ájó«∏≤J á«JÉeƒ∏©e QOÉ°üe øe ¬«∏Y ±QÉ©àe ƒg Ée πc
.á«æjõîàdG§FÉ°SƒdGhCG∫É°üJ’GäɵѰTÈY,É¡æeIOÉØà°S’GhÉ¡YÉLΰSGh

90. π∞
:
π∞
:‫اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
∏∏∏∏∏∏
äÉ``æ```jô``ª``J
?á«fhεdE’GäÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üûæ©fGPÉe 1
?ÉgÉjGõeÉeh?äÉeƒ∏©ŸGóYGƒ≤HOƒ°ü≤ŸGÉe 2
.ÉgQOÉ°üeøe kÉ©HQGôcPGºK.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbä’É›OuóY 3
?äÉeƒ∏©ŸGóYGƒb¿ƒµàJɇ 4
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒb≈∏Yá∏ãeC’Gøe kÉKÓKôcPG 5
?ÉgóFGƒaÉeh?᫪bôdGáÑൟGäɪ°SÉe 6
:»∏jÉeπªcCG 7
¬ª«ª°üJ‘áeóîà°ùŸG≠«°üdGRôHCGøeh,᫪bôdGäÉÑൟG‘áeóîà°ùŸGäGhOC’GºgCG......................................... ó©j
..............................................h.............................................h..............................................h .............................................
.᫪bôdGäÉÑൟG≈∏Yá∏ãeC’Gøe kÉKÓKôcPG 8
.á«fhεdE’GäÉYƒ°SƒŸGÉjGõeOuóY 9
:(Ü)Oƒª©dG‘¬Ñ°SÉæjÉeΩÉeCG(CG)Oƒª©dGøeÖ°SÉæŸGºbôdG™°V 10
ºbôdG(CG)Oƒ``ª`©```dGºbôdG(Ü)Oƒª©dG
1Ió«≤eäÉYƒ°SƒeÉjó«Ñ«µjh
2IôMäÉYƒ°Sƒeá«Hô©dGäÉYƒ°SƒŸG
3Iô°TÉÑeÒZäÉYƒ°SƒeËôµdG¿BGô≤dG
áaô©ŸG
∞jô°ûdGåjó◊G
™eÉ÷G∞ë°üŸG
á«ë°üdGΩƒ∏©∏dˆGóÑY∂∏ŸGáYƒ°Sƒe
äÉ`æ`jô`ª`à`dGá`HÉ`LEG
(Ü) Oƒª©dG ºbôdG
.Éjó«Ñ«µjh 2
.á«Hô©dG äÉYƒ°SƒŸG 1
.ËôµdG ¿BGô≤dG 1
.áaô©ŸG 2
.∞jô°ûdG åjó◊G 3
.™eÉ÷G ∞ë°üŸG 1
10
4
∑ô : øe äÉeƒ∏©ŸG óYGƒb ¿ƒµàJ
äÉfÉ«ÑdG - ¢üî∏ŸG – ¢Sô¡ØdG - åëÑdG
.á«aGôLƒ∏«ÑdG
5
IóYÉb - âf ™eÉ÷G äÉeƒ∏©e IóYÉb
∂æH - (¢ùÑb) ájOƒ©°ùdG çÉëHC’G
: (AskZad)»Hô©dGäÉeƒ∏©ŸG
6
. kÉ«dBGäÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üeIQGOEG
ΩGóîà°SÉH åMÉÑ∏d áeóÿG Ëó≤J
.∫É°üJ’GäɵѰThá«æ≤àdG
ÊhεdE’GπeÉ©àdG≈∏YÚ∏eÉ©dGIQób
.ó«Øà°ùŸG™e
π≤fh º«¶æàdGh øjõîàdG ≈∏Y IQó≤dG
á«æ≤J ᣰSGƒH åMÉÑdG ¤EG äÉeƒ∏©ŸG
.∫É°üJ’GäɵѰThäÉeƒ∏©ŸG
7
äGhOC’G ºgCG ÊhεdE’G ÜÉàµdG ó©j
RôHCG øeh ,᫪bôdG äÉÑൟG ‘ áeóîà°ùŸG
ᨫ°U ¬ª«ª°üJ ‘ áeóîà°ùŸG ≠«°üdG
(docx - doc) Éਫ°U h ( PDF)
ᨫ°U h ( TXT - RTF) Éਫ°U h
.(CHM )
8
- áÑൟG áÑàµe - á«Hô©dG áÑൟG
.ájOƒ©°ùdG᫪bôdGáÑൟG
9
¢†©H ‘ øjó«Øà°ùŸG ácQÉ°ûe á«fɵeEG 1
.äÉYƒ°SƒŸG
.ájõeQQÉ©°SCÉHhCGÉkfÉ›ÉgôaƒJ 2
.ÉvjQhOπ°UGƒàŸGåjóëàdG 3
.äɨ∏dGOó©J 4
᫪bôdG §FÉ°SƒdG øe IOÉØà°S’G 5
.äÉeƒ∏©ŸG¢Vô©d¥ô£cIOó©àŸG

91. π±π±
:
∏π
‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﻤﻜﺘﺒﺎت‬ ‫واﻟﻤﻮﺳﻮﻋﺎت‬ ‫اﻟﻤﻌﻠﻮﻣﺎت‬ ‫ﻗﻮاﻋﺪ‬
∏π∏π
QÉ``````Ñ`à```NG
:»∏jɪ«aáë«ë°üdGáHÉLE’GõeQÎNG
:`HäÉeƒ∏©ŸGóYGƒbõ«ªàJ 1
.åëÑdGájOhó-Ü .á«dƒª°ûdGháYô°ùdG-CG
.á≤«bOÒZåëÑdGèFÉàf-O .QOÉ°üŸGá∏b-ê
:äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbäÉfƒµeøe 2
.¢Sô¡ØdG-Ü .á«∏«°üëàdGäÉfÉ«ÑdG -CG
.á©LGôŸG-O .óYGƒ≤dG∑ô -ê
:äÉeƒ∏©ŸGóYGƒ≤Hó°ü≤j 3
.äÉeƒ°SôdGáYÉÑWΩóîà°ùŸG≈∏Yπ¡°ùJá«eƒ°SôdGQƒ°üdGøe´Oƒà°ùe -CG
.á«æ≤àdGπFÉ°SƒdGΩGóîà°SÉHáeƒ∏©ŸG≈∏Y∫ƒ°ü◊GΩóîà°ùŸG≈∏Yπ¡°ùJáÑJôŸG᫪bôdGäÉfÉ«ÑdGøe´Oƒà°ùe-Ü
.á°UÉNäÉ«›ôH≈∏YáfõîŸGá«fÉ«ÑdGºFGƒ≤dGøe´Oƒà°ùe -ê
.á«HÉ°ù◊GäÉ«∏ª©dGAGôLEGΩóîà°ùŸG≈∏Yπ¡°ùJáÑJôŸGäÉ«›ÈdGøe´Oƒà°ùe-O
:äÉeƒ∏©ŸGóYGƒbôaƒJ»àdG™bGƒŸG≈∏Yá∏ãeC’Gøe 4
.(¢ùÑb)™bƒe-Ü .º«∏©àdGIQGRh™bƒe-CG
.¥ƒ°S™bƒe-O HOTMAIL ™bƒe-ê
:᫪bôdGäÉÑൟGäɪ°Søe 5
.ó«Øà°ùŸG™eÊhεdE’GπeÉ©àdG≈∏YÚ∏eÉ©dGIQób -CG
.kÉjhójäÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üeIQGOEG-Ü
.§≤aájó«∏≤àdGáÑൟG∫ÓNøeåMÉÑ∏dáeóÿGËó≤J -ê
.Ö«JÎdGhº«¶æàdG≈∏YIQó≤dGΩóY-O
1
.á«dƒª°ûdGháYô°ùdG-CG
2
.¢Sô¡ØdG-Ü
3
áÑJôŸG ᫪bôdG äÉfÉ«ÑdG øe ´Oƒà°ùe -Ü
≈∏Y ∫ƒ°ü◊G Ωóîà°ùŸG ≈∏Y π¡°ùJ
.á«æ≤àdGπFÉ°Sh ΩGóîà°SÉHáeƒ∏©ŸG
4
.(¢ùÑb) ™bƒe-Ü
5
ÊhεdE’GπeÉ©àdG≈∏YÚ∏eÉ©dGIQób-CG
.ó«Øà°ùŸG™e
QÉ``Ñ`à`N’Gá``HÉ`LEG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

92. π≤
:
π≤
:‫اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
π∞π∞
:᫪bôdGäÉÑൟGóFGƒaøe 6
.QGôµàdGIÌchOƒ¡÷Gá«LGhORG -Ü .äÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üe‘´ƒæàdG -CG
.Ohóπµ°ûHäÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üe¤EG∫ƒ°UƒdG -O.᫪bôdGQOÉ°üŸGIQGOEG∞«dɵJIOÉjR -ê
:á«fhεdE’GÖàµdGº«ª°üJ‘áeóîà°ùŸG≠«°üdGô¡°TCGøe 7
.(GIF)ᨫ°U -Ü .(PDF)ᨫ°U -CG
.(MOV)ᨫ°U -O .(MP3)ᨫ°U -ê
:.............................. Ö«JÎdGäÉYƒ°SƒŸGº«¶æJ¥ôWøe 8
.äÉYƒ°VƒŸGÖ°ùM -Ü .ΩÉbQC’GÖ°ùM -CG
.äÉfÉ«ÑdGÖ°ùM -O .Qƒ°üdGÖ°ùM -ê
:`HIô◊GäÉYƒ°SƒŸGRÉà“ 9
.ÉgGƒà‘åëÑdÉHìɪ°ùdG¿hOäÉjƒàëŸG≈∏YáaÉ°VE’GáeóNËó≤J -CG
.É¡«∏Yπjó©àdGháaÉ°VE’ÉHíª°ùJºc,É¡JÉjƒàøeIOÉØà°S’Gh´ÉLΰS’GhåëÑdGáeóNËó≤J -Ü
.É¡«∏Yπjó©àdGháaÉ°VE’ÉHíª°ùJ’h,É¡JÉjƒàøeIOÉØà°S’Gh´ÉLΰS’GhåëÑdGáeóNËó≤J -ê
.É¡JÉjƒàøe§≤aáYÉÑ£dGáeóNËó≤J -O
6
.äÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üe‘´ƒæàdG-CG
7
.(PDF)ᨫ°U-CG
8
.äÉYƒ°VƒŸGÖ°ùM-Ü
9
´ÉLΰS’Gh åëÑdG áeóN Ëó≤J - Ü
íª°ùJ ɪc ,É¡JÉjƒà øe IOÉØà°S’Gh
.É¡«∏Yπjó©àdGháaÉ°VE’ÉH
QÉ``Ñ`à`N’Gá``HÉ`LEG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

93. π≥π≥
:
: »∏j Éà Oƒ°ü≤ŸG Ée 1
.äÉeƒ∏©ŸGóYGƒb‘áfõîŸGáeƒ∏©ŸG´ÉLΰSG≈∏YIóYÉ°ùŸG¬àª¡e»Hƒ°SÉMèeÉfôHƒgh:åëÑdG∑ô
.ÉeQó°üŸhCGôjô≤JhCGÜÉàchCGåëHhCG∫É≤ŸÒ°übõLƒeƒgh :¢üî∏ŸG
.¬JÉjƒà¤EG∫ƒNódGºà«d¢Sô¡ØdGÖ«JôJºàjå«M,É¡d»∏NGódGiƒàëŸG¢Vô©à°S’ÜÉàµdGhCG∞æ°üŸGäÉjƒà럢VôY»gh:¢Sô¡ØdG
.᫪bôdG äÉÑൟG óFGƒa OóY 2
.á«fhεdE’GäÉØ∏ŸGá°Sô¡ah»ªbôdGiƒàëŸG¤EG∫ƒëàdGπ°†ØHáÑ൪∏dÊɵŸGõ«◊GôaƒJ 1
.âbh…CG‘hOhóÒZπµ°ûHÉ¡eGóîà°SGhäÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üŸ∫ƒ°UƒdG 2
.á«°SGQódGº¡JÉLÉ«àMG»Ñ∏J»àdGQOÉ°üŸGhÖàµdGÚeCÉJ‘ÜÓ£dGIóYÉ°ùe 3
.á«fhεdE’GQOÉ°üŸGΩGóîà°SGádƒ¡°S 4
.áYô°ùH∂ª¡J»àdGäÉeƒ∏©ŸGójó–∂dí«àJåëHá«fɵeEG 5
.äÉeƒ∏©ª∏dá©jô°Shá∏¡°SIQGOEG 6
.äÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üe‘´ƒæàdG 7
.᫪bôdGQOÉ°üŸGIQGOEG∞«dɵJ¢VÉØîfG 8
.ôªà°ùeπµ°ûH»ªbôdGiƒàëŸGåjó–háfÉ«°UhIQGOEG 9
? ɪgôcPG . äÉYƒ°SƒŸG ‘ äÉeƒ∏©ŸG Ö«JôJh º«¶æàd Úà≤jôW ∑Éæg 3
.á«FÉé¡dG±ôMC’GÖ°ùMÖ«JÎdG 1
.äÉYƒ°VƒŸGÖ°ùMÖ«JÎdG 2
É`¡`JÉ`HÉ`LEGhIó`Mƒ`∏dá`«`aÉ`°VEGá`∏`Ä`°SCG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
1
2
3

94. π¥
:
π¥
á«dõæŸG᫪bôdGáÑൟG
±ó¡Jh Úà°üM ‘ ÖjQóàdG Gòg òØæj
:¤EG
ÖàµdG ≠«°U ô¡°TCG ≈∏Y ±ô©àdG 1
.á«fhεdE’G
Iõ¡LC’GhäÉ«›ÈdG≈∏Y±ô©àdG 2
ÜÉàµdG IAGô````b ‘ á``eó``î``à``°``ù``ŸG
.ÊhεdE’G
(Calibre)È«dÉcèeÉfôHâ«ÑãJ 3
.»°üî°ûdGRÉ¡÷G≈∏Y
áÑൟG ¤EG Ö```à```µ```dG á```aÉ```°```VEG 4
.á«°üî°ûdG
.á«fhεdE’GÖàµdGIAGôb 5
.ÊhεdEGÜÉàcAÉ°ûfEG 6
Ö``à``µ``dGÚ````H≠```«```°```ü```dGπ````jƒ````– 7
.á«fhεdE’G
‘ ¬à°SGQO â``“ É``à ÜÓ``£``dG ÒcòJ
.º«gÉØeøe…ô¶ædGAõ÷G
πª©ŸG ‘ á«∏ª©dG äÉÑjQóàdG ò«ØæJ ºàj
᫪gCÉHÜÓ£dG¬«ÑæJhäGƒ£ÿG´ÉÑJÉH
AGô°ûdG á«∏ªY AÉæKCG äGƒ£ÿG π°ù∏°ùJ
áMhô°ûŸG äGƒ£ÿG ≥«Ñ£Jh É¡eÉ“EGh
.á«∏ª©dGäÉÑjQóàdGÜÉàc‘
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
∫hC’GÖjQóàdG
±ó¡Jh Úà°üM ‘ ÖjQóàdG Gòg òØæj
ÖàµdG ≠«°U ô¡°TCG ≈∏Y ±ô©àdG
Iõ¡LC’GhäÉ«›ÈdG≈∏Y±ô©àdG
ÜÉàµdG IAGô````b ‘ á``eó``î``à``°``ù``ŸG
(
áÑൟG ¤EG Ö```à```µ```dG á```aÉ```°```VEG
Ö``à``µ``dGÚ````H≠```«```°```ü```dGπ````jƒ````–
‘ ¬à°SGQO â``“ É``à ÜÓ``£``dG ÒcòJ
πª©ŸG ‘ á«∏ª©dG äÉÑjQóàdG ò«ØæJ ºàj
᫪gCÉHÜÓ£dG¬«ÑæJhäGƒ£ÿG´ÉÑJÉH
AGô°ûdG á«∏ªY AÉæKCG äGƒ£ÿG π°ù∏°ùJ
áMhô°ûŸG äGƒ£ÿG ≥«Ñ£Jh É¡eÉ“EGh
:‫اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
±∞±∞
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.á«fhεdE’GÖàµdG≠«°Uô¡°TCG≈∏Y±ô©àdG
.ÊhεdE’GÜÉàµdGIAGôb‘áeóîà°ùŸGIõ¡LC’GhäÉ«›ÈdG≈∏Y±ô©àdG
.»°üî°ûdG…RÉ¡L≈∏Y(Calibre)È«dÉcèeÉfôHâ«ÑãJ
.á«°üî°ûdGáÑൟG≈dEGÖàµdGáaÉ°VEG
.á«fhεdE’GÖàµdGIAGôb
.ÊhÎcE’GÜÉàµdGAÉ°ûfEG
.á«fhεdE’GÖàµdGÚH≠«°üdGπjƒ–
á`«`dõ`æ`ŸGá`«ªbôdGá`Ñ`à``µŸG :∫hC’GÖjQóàdG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

95. πµπµ
:
Éjó«Ñ«µjháYƒ°Sƒe
IóMGh á°üM ‘ ÖjQóàdG Gòg òØæj
:¤EG±ó¡J
Éjó«Ñ«µjh áYƒ°Sƒe ≈∏Y ±ô©àdG 1
.É¡YGƒfCGh
(Kiwix) è```eÉ```fô```H π``«``¨``°``û``J 2
.¬à«ÑãJá≤jôWh
Éjó«Ñ«µjh á``Yƒ``°``Sƒ``e í``Ø``°``ü``J 3
.(Kiwix)èeÉfôHΩGóîà°SÉH
.áWƒ¨°†ŸGäÉØ∏ŸGíàØdèeÉfôHÖ∏£àj
èeÉfÈdG ø``Y §¨°†dG ∂``a óæY
.äÉØ∏ŸGπjó©JhCGπ≤fΩóYπ°†Øj
. kÓeÉcäÉÑjQóàdGò«ØæJºàj
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
»fÉãdGÖjQóàdG
≤≥
‫اﻟﺜﺎﻧﻲ‬ ‫اﻟﺘﺪرﻳﺐ‬ : ‫اﻟﺮﻗﻤﻴﺔ‬ ‫واﻟﻤﻜﺘﺒﺎت‬ ‫واﻟﻤﻮﺳﻮﻋﺎت‬ ‫اﻟﻤﻌﻠﻮﻣﺎت‬ ‫ﻗﻮاﻋﺪ‬
≤≥
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.É¡YGƒfCGhÉjó«Ñ«µjháYƒ°Sƒe
.(Kiwix)èeÉfôH𫨰ûJ
.(Kiwix)èeÉfôHΩGóîà°SÉHÉjó«Ñ«µjháYƒ°SƒeíØ°üJ
É``jó`«`Ñ`«`µ`jhá``Yƒ`°Sƒ``e :ÊÉãdGÖjQóàdG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................

96. π∂
:
π∂
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
ådÉãdGÖjQóàdG:‫اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
≥∞≥∞
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.IõgÉ÷GäÉYƒ°SƒŸGøYáeó≤e
.ÖàµdGIAGôbhá∏eÉ°ûdGáÑൟGíØ°üJ
á`∏`eÉ`°û`dGá`Ñ`à`µ`ŸG :ådÉãdGÖjQóàdG
á∏eÉ°ûdGáÑൟG
IóMGh á°üM ‘ ÖjQóàdG Gòg òØæj
:¤EG±ó¡J
.IõgÉ÷GäÉYƒ°SƒŸGøYáeó≤e
á∏eÉ°ûdG áÑൟG èeÉfôH 𫨰ûJ
. ÖàµdGOGÒà°SGh
IAGô``bh á∏eÉ°ûdG áÑൟG íØ°üJ
.ÖàµdG
øe ÖàµdG øe ójõe 𫪖 ∂æµÁ
.ÉgÒZhCGá∏eÉ°ûdGáÑൟG™bƒe
. kÓeÉcäÉÑjQóàdGò«ØæJºàj
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
..............................
..............................
..............................
..............................
.............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

97. á©HGôdGIóMƒdG
‫ﺑﺎﻟﺤﺎﺳﺐ‬ ‫ﺍﻟﺘﺼﻤﻴﻢ‬

98. :
k’hCG¢ü°ü◊G™jRƒJ¢üî∏e
á``````°ü````ë``dG´ƒ```````````°Vƒ```````ª`````dG
¤hC’G.(1) Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG
á`«`fÉ`ã`dG.(2) Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG
á`ã`dÉ`ã`dG
.Qƒ°üdG ™e πeÉ©àdG ( GIMP ) èeÉfôH – ∫hC’G ÖjQóàdG
á`©`HGô`dG
á°ùeÉÿG
.( layers ) äÉ≤Ñ£dG ™e πeÉ©àdG ( GIMP ) èeÉfôH -ÊÉãdG ÖjQóàdG
á°SOÉ°ùdG
á©HÉ°ùdG
. ( tools ) 1 äGhOC’G ™e πeÉ©àdG ( GIMP ) èeÉfôH - ådÉãdG ÖjQóàdG
áæeÉãdG
á©°SÉàdG
. ( tools ) 2 äGhOC’G ™e πeÉ©àdG ( GIMP ) èeÉfôH - ™HGôdG ÖjQóàdG
Iô°TÉ©dG
ô°ûY ájOÉ◊G
.1 »à°SQóe ájƒg ( GIMP ) èeÉfôH - ¢ùeÉÿG ÖjQóàdG
ô°ûY á«fÉãdG
ô°ûY áãdÉãdG
.2 »à°SQóe ájƒg ( GIMP ) èeÉfôH - ¢SOÉ°ùdG ÖjQóàdG
ô°ûY á©HGôdG
ô°ûY á°ùeÉÿG
.§«°ùH êPƒ‰ º«ª°üJ – èeÉfÈdG ≈∏Y ±ô©àdG SweetHome 3D - ™HÉ°ùdG ÖjQóàdG
ô°ûY á°SOÉ°ùdG
ô°ûY á©HÉ°ùdG.™HÉ°ùdG ÖjQóàdG ‘ êPƒªædG ôjƒ£J SweetHome 3D - øeÉãdG ÖjQóàdG
ô°ûY áæeÉãdG.™HÉ°ùdG ÖjQóàdG ‘ êPƒªædG ôjƒ£J SweetHome 3D - ™°SÉàdG ÖjQóàdG
(2) ájô`¶`æ`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y(16) á`«``∏`ª©`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y

99. ππππ
:
É`k«`fÉ`K(…ô``¶`æ`dGAõ`÷G)Ió`Mƒ∏d§«£îàdGó`°Tô`e
á«Áƒ≤JäÉWÉ°ûf Ò``µØJ᫪æJ á«HÓW äÉWÉ°ûf ±Gó```gC’G ´ƒ``°Vƒ``ª`dG á`°ü`◊G
ÜÓ£dG¬«aΩƒ≤j•É°ûf
äÉeƒ∏©ªdGºgCG¢ü«î∏àH
»a ¢``SQó``dG »``a IOQGƒ````dG
á°UÉN º«gÉØe á``WQÉ``N
º¡ª¡aióe¢SÉ«≤dº¡H
.¢SQódGäÉYƒ°Vƒªd
ô«µØàdG IQÉ`````¡`````e á```«```ª```æ```J
»YGóHE’G
ábÓ£dGIQÉ¡e
(Fluency Skill)
Oó`````Yô````````Ñ````````cCGOGó````````©````````J
º°SôdG ä’É``é``e ø``e øµªe
Ö°SÉëdÉH º```«```ª```°```ü```à```dGh
.¬JÉ«éeôHh
DƒÑæàdGIQÉ¡e
(Predicting Skill)
º°SôdG πÑ≤à°ùªH DƒÑæàdG
»a Ö``°``SÉ``ë``dÉ``H º``«``ª``°``ü``à``dGh
.ä’ÉéªdG∞∏àîe
™°SƒàdGIQÉ¡e
(Elaboration Skill)
™°SƒàdG IQÉ```¡```e º``à``¡``Jh
áaÉ°VEG ≈∏Y ÖdÉ£dG IQó≤H
(π«°UÉØàdG ) ø``e ó``jó``©``dG
hCG Iô``µ``Ø``dG π``©``é``d á```eRÓ```dG
kÉMƒ°Vh ô```ã```cCG ´ƒ```°```Vƒ```ª```dG
.IóFÉah
ÖdÉ£dG óYÉ°ùj …Oôa •É°ûf
Ωƒ¡Øe ≈```dEG π°UƒàdG ≈∏Y
º````«````ª````°````ü````à````dGhº``````°``````Sô``````dG
.Ö°SÉëdÉH
óYÉ°ùj »``YÉ``ª``L •É``°``û``f
≈dEG π°UƒàdG ≈∏Y ÜÓ£dG
º«ª°üàdGh º``°``Sô``dG á``«``ª``gCG
.Ö°SÉëdÉH
ÜÓ£dGóYÉ°ùj»YɪL•É°ûf
äÉeGóîà°SG á``aô``©``e ≈``∏``Y
º«ª°üàdGh º``°``Sô``dG è``eGô``H
.Ö°SÉëdÉH
GkQOÉ````b Ö``dÉ``£``dG ¿ƒ``µ``j ¿CG 1
º°SôdGΩƒ¡Øe∞jô©J≈∏Y
.Ö°SÉëdÉHº«ª°üàdGh
᫪gCG ÖdÉ£dG ìô°ûj ¿CG 2
º```«```ª```°```ü```à```dGhº``````°``````Sô``````dG
.Ö°SÉëdÉH
Ö````dÉ````£````dG Oó``````©``````j ¿CG 3
º```°```Sô```dGäÉ````eGó````î````à````°````SG
.Ö°SÉëdÉHº«ª°üàdGh
º«ª°üàdG
.Ö°SÉëdÉH
≈``dhC’G
ÜÓ£dGóYÉ°ùj»YɪL•É°ûf
äGOGó`````à`````eGá```aô```©```e≈```∏```Y
.º°SôdGäÉØ∏e
ó```YÉ```°```ù```j …Oô`````a •É``°``û``f
ô¡°TCG áaô©e ≈∏Y ÜÓ£dG
º«ª°üàdGh º``°``Sô``dG è``eGô``H
.Ö°SÉëdÉH
≈∏Y Ö``dÉ``£``dG ±ô``©``à``j ¿CG 1
º«ª°üàdGh º``°``Sô``dG ´Gƒ````fCG
.Ö°SÉëdÉH
ô¡°TCG Ö``dÉ``£``dG Oó``©``j ¿CG 2
º```°```Sô```dGè`````eGô`````H´Gƒ```````````fCG
.Ö°SÉëdÉHº«ª°üàdGh
º«ª°üàdG
.Ö°SÉëdÉH
á«fÉãdG
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.......................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

100. ±∞∞
:
±∞∞
É`kã`dÉ`K:(»∏ª©dGAõ÷G)IóMƒ∏d§«£îàdGó°Tôe
á``°ü``ë`dG´ƒ```````°Vƒ````````ª`dGÖ````jQó```à```dG±Gó````````gCG
áãdÉãdG
∫hC’GÖjQóàdG
Qƒ°üdG™eπeÉ©àdG(GIMP )èeÉfôH
.(GIMP)èeÉfôH𫨰ûJ 1
.(GIMP)èeÉfôHäÉfƒµe 2
.(IójóLIQƒ°U)ójóL∞∏eAÉ°ûfEG 3
á©HGôdG
.áæ«©eIQƒ°Uíàa 4
.IQƒ°üdGäÉ°SÉ≤eô««¨J 5
.(áØ∏àîªdGßØëdG≠«°üH)πª©dGßØM 6
.(GIMP )èeÉfôH¥ÓZEG 7
á°ùeÉîdG
»fÉãdGÖjQóàdG
(layers )äÉ≤Ñ£dG™eπeÉ©àdG(GIMP )èeÉfôH
.IójóLá≤ÑWAÉ°ûfEG 1
.áæ«©eá≤ÑWQGôµJ 2
.äÉ≤Ñ£dGèeO 3
.äÉ≤Ñ£dG±òM 4
á°SOÉ°ùdG
.á≤Ñ£dGäÉ°SÉ≤eô««¨J 5
.á≤Ñ£dGôjhóJ 6
.á≤Ñ£∏d´ÉæbáaÉ°VEG 7
á©HÉ°ùdG
ådÉãdGÖjQóàdG
(tools )1äGhOC’G™eπeÉ©àdG(GIMP )èeÉfôH
.ójóëàdGäGhOCG≈∏Yπª©dG 1
áæeÉãdG
.øjƒ∏àdGäGhOCG≈∏Yπª©dG 2
.πjƒëàdGäGhOCG≈∏Yπª©dG 3
á©°SÉàdG
™HGôdGÖjQóàdG
(tools )2äGhOC’G™eπeÉ©àdG(GIMP )èeÉfôH
.¿GƒdC’GäGhOCG≈∏Yπª©dG 1
.äGQÉ°ùªdGIGOCG≈∏Yπª©dG 2
.¿GƒdC’G§b’IGOCGΩGóîà°SG 3
.ô«ÑµàdGá°SóYIGOCGΩGóîà°SG 4
.¢SÉ«≤dGIGOCGΩGóîà°SG 5
Iô°TÉ©dG
.¢üædGIGOCGΩGóîà°SG 1
.á«°Sóæ¡dG∫ɵ°TC’Gº°SQ 2

101. ±∞±±∞±
:
É`kã`dÉ`K:(»∏ª©dGAõ÷G)IóMƒ∏d§«£îàdGó°Tôe
á``°ü``ë`dG´ƒ```````°Vƒ````````ª`dGÖ````jQó```à```dG±Gó````````gCG
ô°ûYájOÉëdG¢ùeÉîdGÖjQóàdG
1»à°SQóeájƒg(GIMP )èeÉfôH
.á°SQóª∏dQÉ©°Tº«ª°üJ 1
ô°ûYá«fÉãdG.á°SQóªdGQÉ©°Tº«ª°üJ™HÉJ 2
ô°ûYáãdÉãdG¢SOÉ°ùdGÖjQóàdG
1»à°SQóeájƒg(GIMP )èeÉfôH
.á°SQóª∏d¿ÓYEGº«ª°üJ 1
ô°ûYá©HGôdG.á°SQóªdG¿ÓYEGº«ª°üJ™HÉJ 2
ô°ûYá°ùeÉîdG™HÉ°ùdGÖjQóàdG
SweetHome 3D
- èeÉfôÑdG äÉfƒµe ≈∏Y ±ô©àdG – èeÉfôÑdG â«ÑãJ
.πª©dGßØM–áaôZº«ª°üJ ô°ûYá°SOÉ°ùdG
ô°ûYá©HÉ°ùdG
øeÉãdGÖjQóàdG
SweetHome 3D
äÉ«°VQC’G §Ñ°V – ÜGƒHG áaÉ°VEG – ±ôZ áaÉ°VEG
.¿GQóédGh
ô°ûYáæeÉãdG
™°SÉàdGÖjQóàdG
SweetHome3D
.ƒjó«a•É≤àdG–IQƒ°U•É≤àdG–º«ª°üàdGå«KCÉJ
(18) á`«``∏`ª©`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.......................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

102. ±∞≤
:
±∞≤
Ió`Mƒ`dGó`«`¡`ª`J
º°SôdG ´ƒ°Vƒe Ió```MƒdG √òg ∫hÉæàJ
øeÈà©j…ò```dGhÖ```°SÉ◊ÉHº```«ª°üàdGh
ΩɪàgG ≈∏Y äRÉM »àdG äÉYƒ°VƒŸG ºgCG
ä’É```›h Ö```°SÉ◊G Ωƒ```∏©H Ú```°üàîŸG
áeóîà°ùŸG äÉ«›ÈdG ºgCGh ¬eGóîà°SG
.∫ÉéŸGGòg‘
ÚdÉ› ‘ º```∏©dG Gò```g Qƒ```£J ó```bh
ÒaƒJ≈```∏YóYÉ°SΩÉ```Y∫É›Ú```«°ù«FQ
Ú```ªà¡ŸG ø```e ó```jó©∏d äGhOCGh è```eGôH
,Ö°SÉ◊G ΩGóîà°SÉH º«ª°üàdGh º°SôdÉH
hCG »YÉæ°üdG hCG »°Sóæ¡dÉc ¢UÉN ∫É›h
.IQɪ©dGhAÉæÑdG
ΩGó```îà°SG º```à«°S Ió```MƒdG √ò```g ‘
ÜÓ```£dG º```«∏©àd (Gimp) è```eÉfôH
êÉ```àfGh Qƒ```°üdG ™```e π```eÉ©àdG äÉ```«°SÉ°SCG
ΩGóîà°SGºà«°Sɪc,áØ∏àîŸGäɪ«ª°üàdG
á```«ªæàd(SweetHome 3D)è```eÉfôH
á«KÓKº«eÉ°üJ¤EGºgQɵaCGπjƒ–IQÉ¡e
.OÉ©HC’G
(18)‘IóMƒdG√ògËó≤Jº```à«°Sh
(2) É```¡æe ¢```ü°üîj á```«°SGQO á```°üM
(16)h…ô¶ædGAõ```÷Gìô°ûd¢```ü°üM
.á«∏ª©dGäÉÑjQóà∏dá°üM
:IóMƒdG᫪gCG
∫É› ‘ Ö```°SÉ◊G ΩGó```îà°SG ó```©j
äÉeGóîà°S’GÌcCGøeº«ª°üàdGhº°SôdG
™Lôjh .Ö°SÉ◊G »eóîà°ùe iód kÉYƒ«°T
¿qƒµªcπNóJÖ°SÉ◊GäÉeƒ°SQ¿C’∂dP
IÉ«◊G‘¬©eπeÉ©àfÉeº¶©e‘¢ù«FQ
á```aÉ°VEGhQƒ```°üdGêÉ```àfEGø```ªa,á```«eƒ«dG
êÉ```àfEG ¤EG É```¡«∏Y á```«dɪ÷G äGô```KDƒŸG
ÖàµdGº«ª°üJ¤EGá«ë«°VƒàdGäÉeƒ°SôdG
êÉàfE’Gh á```«YÉæ°üdG äÉ```éàæŸG º«ª°üJh
.âfÎfE’GäÉ```ëØ°Uº«ª°üJh»```eÓYE’G
è```eGÈd á```°ùŸ ó```Œ ¿CGh ó```H’ ∂```dP πc
ɇ .¬«a á«Hƒ°SÉ◊G º```«ª°üàdGh º°SôdG
Ö°SÉ◊G è```gÉæe øª°†àJ ¿CG kÉ```eGõd ¿Éc
º«ª°üàdGhº```°SôdG¢```ûbÉæJIó```Mh‹B’G
¬YGƒfCG≈```∏YÖdÉ£dG±qô```©JhÖ```°SÉ◊ÉH
.É¡JÉeGóîà°SG´GƒfCGh¬›GôHh
‫ﺑﺎﻟﺤﺎﺳﺐ‬ ‫ﺍﻟﺘﺼﻤﻴﻢ‬
‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟﻮﺣﺪة‬
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdG᫪gCG
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGΩƒ¡Øe
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGΩGóîà°SGä’É›
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdG´GƒfCG
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGäÉ«æ≤J
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGäÉØ∏eäGOGóàeG
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGèeGôHô¡°TCG
:Ió`Mƒ`dGäÉ`Yƒ`°Vƒ`e
á`«`MÉ`à`ØeäÉ`ª`∏`c
.Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG
.Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG ´GƒfCG
.Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG äÉ«›ôH
.Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG
.Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG ä’É›
.Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG ´GƒfCG
.Ö°SÉ◊ÉH º°SôdG äÉ«æ≤J
.Qƒ°üdG äÉØ∏e äGOGóàeG
.Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG èeGôH ´GƒfCG

103. ±∞≥±∞≥
:
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
π≤π≤
:á`«`dÉ`à`dG±Gó`gC’G≥`≤`–±ƒ`°SIóMƒ`dG√ò`¡d∂à°SGQOó`©H
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGèeGôH᫪gCGìô°ûJ
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGΩƒ¡ØeOó–
.Iô°UÉ©ŸGIÉ«◊G‘º«ª°üàdGhº°SôdGèeGôHäÉeGóîà°SG¢†©Hèàæà°ùJ
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdG´GƒfCG¢†©HOó©J
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGäÉ«æ≤JOó©J
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGäÉØ∏eäGOGóàeGºgCGOó©J
.ájQÉéàdGhQó°üŸGáMƒàØeÖ°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGäÉ«›ôHºgCGOó©J
:á``````«``ª``gC’G
.Ö°SÉ◊G »eóîà°ùe iód kÉYƒ«°T äÉeGóîà°S’G ÌcCG øe º«ª°üàdGh º°SôdG ∫É› ‘ Ö°SÉ◊G ΩGóîà°SG ó©j
êÉàfEG øªa ,á«eƒ«dG IÉ«◊G ‘ ¬©e πeÉ©àf Ée º¶©e ‘ ¢ù«FQ ¿qƒµªc πNóJ Ö°SÉ◊G äÉeƒ°SQ ¿C’ ∂dP ™Lôjh
äÉéàæŸG º«ª°üJh ÖàµdG º«ª°üJ ¤EG á«ë«°VƒàdG äÉeƒ°SôdG êÉàfEG ¤EG É¡«∏Y á«dɪ÷G äGôKDƒŸG áaÉ°VEGh Qƒ°üdG
º«ª°üàdGh º°SôdG èeGÈd á°ùŸ óŒ ¿CGh óH’ ∂dP πc .âfÎfE’G äÉëØ°U º«ª°üJh »eÓYE’G êÉàfE’Gh á«YÉæ°üdG
±qô©JhÖ°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdG¢ûbÉæJIóMh‹B’GÖ°SÉ◊GègÉæeøª°†àJ¿CGkÉeGõd¿Écɇ.¬«aá«Hƒ°SÉ◊G
.É¡JÉeGóîà°SG´GƒfCGh¬›GôHh¬YGƒfCG≈∏YÖdÉ£dG
Ió`Mƒ`dG±Gó``gCG
äÉ«›ôHô```¡°TCGÖ```dÉ£dGOó```©j¿CG 5
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdG
äÉ«›ÈdG Ú```H Ö```dÉ£dG ¥ô```Øj ¿CG 6
.Qó°üŸGáMƒàØŸGhájQÉéàdG
:á«aô©ŸGIóMƒdG±GógCG/k’hCG
.Ö°SÉ◊ÉHº°SôdGèeGôH᫪gCGÖdÉ£dGìô°ûj¿CG 1
.IÉ«◊G‘º«ª°üàdGhº°SôdGèeGôHäÉeGóîà°SG¢†©HÖdÉ£dGOó©j¿CG 2
.Ö°SÉ◊ÉHΩƒ°SôdG´GƒfCG¢†©HÖdÉ£dGOó©j¿CG 3
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGäÉØ∏eäGOGóàeG≈∏YÖdÉ£dG±ô©àj¿CG 4
:ájQÉ¡ªdGIóMƒdG±GógCG/Ék«fÉK
º«ª°üàdG èeÉfôH ÖdÉ£dG π¨°ûj ¿CG 1
.¬JGhOCG≈∏Y±ô©àjh(Gimp)
¢üFÉ°üÿG Ö``dÉ``£``dG Oó``©``j ¿CG 2
.èeÉfÈ∏dá«°SÉ°SC’G
.IójóLáëØ°UÖdÉ£dGÅ°ûæj¿CG 3
¢üFÉ°üÿG ÖdÉ£dG Ωóîà°ùj ¿CG 4
èeÉfôH ‘ á``HÉ``à``µ``∏``d á``«``°``SÉ``°``SC’G
.(Gimp)
äGÒ```KCÉ```à```dG Ö```dÉ```£```dG êQó`````j ¿CG 5
.•ƒ£ÿG≈∏YäÉë°TôŸGh
‘ äÉ``≤``Ñ``£``dG Ö``dÉ``£``dG Å°ûæj ¿CG 6
.(Gimp)èeÉfôH
¢Uƒ°üædG Ö``dÉ``£``dG ∞``«``°``†``j ¿CG 7
.äÉ≤Ñ£dGΩGóîà°SÉH
•ƒ```£```ÿG Ö```dÉ```£```dG º```°```Sô```j ¿CG 8
äGhOC’G ΩGóîà°SÉH äÉ«æëæŸGh
.áYƒæàŸG
áYƒæàe É k°Tôa ÖdÉ£dG Ωóîà°ùj ¿CG 9
.º°Sô∏d
IÉ몟G »``JGOCG ÖdÉ£dG Ωóîà°ùj ¿CG 10
.È◊Gh
á«°Sóæ¡dG∫ɵ°TC’GÖdÉ£dGº°Sôj¿CG 11
.(..,π«£à°ùe,IôFGO)áYƒæàŸG
‘ ô``eGhC’G ≈∏Y ÖdÉ£dG ±ô©àj ¿CG 12
.ójó–áªFÉb
áYƒæàe äGÒKCÉJ ÖdÉ£dG …ôéj ¿CG 13
.OóëŸGQƒ°üdGAõL≈∏Y
á≤jôWøeÌcCGÖdÉ£dGΩóîà°ùj¿CG 14
,ï°ùf ,¢``ü``b)ó``jó``ë``à``dG ∂jôëàd
.(≥°üd
äGhOCG Ö```dÉ```£```dG Ωó``î``à``°``ù``j ¿CG 15
,¿ƒ∏dÉH ójóëàdG)áYƒæàŸG ójóëàdG
.(..»HÉÑ°†dG
¢üFÉ°üN ≈∏Y ÖdÉ£dG ±ô©àj ¿CG 16
.ójóëàdGäGhOCGøeIGOCGπc
.ójóëàdG•É‰CGÖdÉ£dGΩóîà°ùj¿CG 17
.ôjõ«HQÉ°ùeIGOCGÖdÉ£dGΩóîà°ùj¿CG 18
øe GkAõ```L Ö``dÉ``£``dG ¢ü∏îà°ùj ¿CG 19
™jô°ùdG ´Éæ≤dG ΩGóîà°SÉH IQƒ°üdG
.(á≤jóMIQƒ°UøeIOQh kÓãe)

104. ±∞¥
:
±∞¥
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
π≤π≤
:á`«`dÉ`à`dG±Gó`gC’G≥`≤`–±ƒ`°SIóMƒ`dG√ò`¡d∂à°SGQOó`©H
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGèeGôH᫪gCGìô°ûJ
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGΩƒ¡ØeOó–
.Iô°UÉ©ŸGIÉ«◊G‘º«ª°üàdGhº°SôdGèeGôHäÉeGóîà°SG¢†©Hèàæà°ùJ
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdG´GƒfCG¢†©HOó©J
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGäÉ«æ≤JOó©J
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGäÉØ∏eäGOGóàeGºgCGOó©J
.ájQÉéàdGhQó°üŸGáMƒàØeÖ°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGäÉ«›ôHºgCGOó©J
:á``````«``ª``gC’G
.Ö°SÉ◊G »eóîà°ùe iód kÉYƒ«°T äÉeGóîà°S’G ÌcCG øe º«ª°üàdGh º°SôdG ∫É› ‘ Ö°SÉ◊G ΩGóîà°SG ó©j
êÉàfEG øªa ,á«eƒ«dG IÉ«◊G ‘ ¬©e πeÉ©àf Ée º¶©e ‘ ¢ù«FQ ¿qƒµªc πNóJ Ö°SÉ◊G äÉeƒ°SQ ¿C’ ∂dP ™Lôjh
äÉéàæŸG º«ª°üJh ÖàµdG º«ª°üJ ¤EG á«ë«°VƒàdG äÉeƒ°SôdG êÉàfEG ¤EG É¡«∏Y á«dɪ÷G äGôKDƒŸG áaÉ°VEGh Qƒ°üdG
º«ª°üàdGh º°SôdG èeGÈd á°ùŸ óŒ ¿CGh óH’ ∂dP πc .âfÎfE’G äÉëØ°U º«ª°üJh »eÓYE’G êÉàfE’Gh á«YÉæ°üdG
±qô©JhÖ°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdG¢ûbÉæJIóMh‹B’GÖ°SÉ◊GègÉæeøª°†àJ¿CG kÉeGõd¿Écɇ.¬«aá«Hƒ°SÉ◊G
.É¡JÉeGóîà°SG´GƒfCGh¬›GôHh¬YGƒfCG≈∏YÖdÉ£dG
Ió`Mƒ`dG±Gó``gCG™HÉJIó`Mƒ`dG±Gó``gCG™HÉJ
:á«fGóLƒdGIóMƒdG±GógCG/ÉkãdÉK
á«HÉéjEGäÉ``gÉ``ŒGÖdÉ£dGô¡¶j¿CG 1
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGƒëf
‘¬```FÓeR™eÖ`dÉ£dG¿hÉ``©à```j¿CG 2
º°SôdG äÉYhô°ûe º«ª°üJh AÉ°ûfEG
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGh
Ö°SÉ◊G ᫪gCG Ö``dÉ£dG Qó``≤```j ¿CG 3
∫É`````ª````YCG ô``«``°ù«```J ‘ ¬````JQó````bh
.º«ª°üàdG
äÉ≤Ñ£dGá©æbCGÖdÉ£dGΩóîà°ùj¿CG 20
á``«``aÉ``Ø°ûdG áÑ``°ùf ‘ ºµëàdG ™e
.ΩÉàY’Gh
IóMGh á≤ÑW ≈∏Y ÖdÉ£dG πª©j ¿CG 21
.äÉ≤Ñ£dGá«≤HAÉØNEG™e
≈∏Y äÓjó©J ÖdÉ£dG …ôéj ¿CG 22
,»°SCGQ ,¿GQhO) á``HÉ``àµdG á```jhGR
.(»≤aCG
kÉ``YÉ``æ``b Ö```dÉ```£```dG ∞``«``°``†``j ¿CG 23
.äÉ≤Ñ£∏d
øe ´hô°ûe ≈∏Y ÖdÉ£dG πª©j ¿CG 24
:kÓãe¬LÉàfEG
.ÖdÉ£∏d»ªbôdGRÉ‚E’G∞∏e
.á°SQóª∏dá«fÓYEGáMƒd
.•É°ûædGáYɪ÷á«fÓYEGáMƒd
.óé°ùª∏dá«fÓYEGáMƒd
.ÜÉàc±ÓZ
.á°SQóŸGá∏›±ÓZ
áYƒª› ≈∏Y ÖdÉ£dG π°üëj ¿CG 25
øe èeÉfÈdÉH á°UÉÿG ¢TôØdG øe
free-brushes)™```bƒ```e∫Ó````N
(.com/Gimp
»àdG ™bGƒŸG ¢†©H ÖdÉ£dG Qhõj ¿CG 26
º«ª°üàdG ‘ áeó≤àe kÉ°ShQO Ωó≤J
.(Gimp)ΩGóîà°SÉH
¢†©H ≈``∏``Y Ö``dÉ``£``dG ±ô``©``à``j ¿CG 27
èeÉfÈd Ió``fÉ``°``ù``ŸG äÉ``«``›È``dG
º«ª°üJ ‘ (Gimp) º``°``Sô``dG
äÉYƒÑ£ŸG º«ª°üJ hCG äGQÉ©°ûdG
.»ÑൟGô°ûædGh
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

105. ±∞µ±∞µ
:
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
π≤π≤
:á`«`dÉ`à`dG±Gó`gC’G≥`≤`–±ƒ`°SIóMƒ`dG√ò`¡d∂à°SGQOó`©H
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGèeGôH᫪gCGìô°ûJ
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGΩƒ¡ØeOó–
.Iô°UÉ©ŸGIÉ«◊G‘º«ª°üàdGhº°SôdGèeGôHäÉeGóîà°SG¢†©Hèàæà°ùJ
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdG´GƒfCG¢†©HOó©J
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGäÉ«æ≤JOó©J
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGäÉØ∏eäGOGóàeGºgCGOó©J
.ájQÉéàdGhQó°üŸGáMƒàØeÖ°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGäÉ«›ôHºgCGOó©J
:á``````«``ª``gC’G
.Ö°SÉ◊G »eóîà°ùe iód kÉYƒ«°T äÉeGóîà°S’G ÌcCG øe º«ª°üàdGh º°SôdG ∫É› ‘ Ö°SÉ◊G ΩGóîà°SG ó©j
êÉàfEG øªa ,á«eƒ«dG IÉ«◊G ‘ ¬©e πeÉ©àf Ée º¶©e ‘ ¢ù«FQ ¿qƒµªc πNóJ Ö°SÉ◊G äÉeƒ°SQ ¿C’ ∂dP ™Lôjh
äÉéàæŸG º«ª°üJh ÖàµdG º«ª°üJ ¤EG á«ë«°VƒàdG äÉeƒ°SôdG êÉàfEG ¤EG É¡«∏Y á«dɪ÷G äGôKDƒŸG áaÉ°VEGh Qƒ°üdG
º«ª°üàdGh º°SôdG èeGÈd á°ùŸ óŒ ¿CGh óH’ ∂dP πc .âfÎfE’G äÉëØ°U º«ª°üJh »eÓYE’G êÉàfE’Gh á«YÉæ°üdG
±qô©JhÖ°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdG¢ûbÉæJIóMh‹B’GÖ°SÉ◊GègÉæeøª°†àJ¿CG kÉeGõd¿Écɇ.¬«aá«Hƒ°SÉ◊G
.É¡JÉeGóîà°SG´GƒfCGh¬›GôHh¬YGƒfCG≈∏YÖdÉ£dG
äGhOC’Ghπ`FÉ`°Sƒ`dG
º`«`∏©à`dGäÉ`«`æ`≤`Jh
¢VôY á°TÉ°ûH π°üàe Ö°SÉM RÉ¡L 1
.¢SQódG‘᪡ŸG•É≤ædG¢†©H¢Vô©d
Èà©J å«M πª©ŸG ‘ Ö°SÉ◊G Iõ¡LCG 2
IóMƒdG √òg º∏©àd á«°SÉ°SC’G á∏«°SƒdG
Èà©JÉ¡eGóîà°SG¿hóHh,º«∏°ùdGº∏©àdG
áÁóY IóMƒdG √ò¡d á«∏ª©dG äÉÑjQóàdG
ÖjQóàH É``æ``g º```∏©ŸG Ωƒ```≤jh ,IóFÉØdG
(Gimp) è````eÉ```fôH ≈∏Y ÜÓ````£dG
.(SweetHome 3D) èeÉfôHh
•É≤ædG áHÉàµd ∂dPh :IQƒÑ°ùdGh º∏≤dG 3
.¢SQó∏dá«°SÉ°SC’G
ºàj º«ª°üàdG ¢ShQód ƒjó«a ™WÉ≤e 4
≈∏Y É¡æe ÖdÉ£dG ±ô©à«d É¡°VôY
.èeÉfÈdGäGhOCGΩGóîà°SG
:ÖdÉ£dGÜÉàc™e≥aôŸG»Fƒ°†dG¢Uô≤dG 5
(Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdG)ó∏›…ƒëjå«M
(Gimp) èeÉfôH ≈∏Y …ƒàëj …òdG
¿Gò∏dG(SweetHome3D)èeÉfôHh
¢†©H ≈∏Y kÉ°†jCGh ɪ¡«∏Y ÜQóàdG ºà«°S
»àdG á«FôŸG ™WÉ≤ŸGh äGƒ°UC’Gh Qƒ°üdG
äÉÑjQóàdGò«ØæJAÉæKCGÖdÉ£dGÉ¡LÉàëj
.á«∏ª©dG
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

106. ±∞∂
:
±∞∂
π≥
‫ﺑﺎﻟﺤﺎﺳﺐ‬ ‫اﻟﺘﺼﻤﻴﻢ‬
π≥π≥
Éà √QɵaCG øY ÒÑ©à∏d hCG É¡H ôÁ »àdG çGóMC’G ≥«Kƒàd ¿É°ùfE’G ≈©°S Ωó≤dG òæe
hCG≥«Kƒà∏dÉ¡eóîà°SG»àdGπFÉ°SƒdG√ògóMCGº°SôdG¿Éc,πFÉ°ShhäGhOCGøe¬jódôaƒàj
∑Éæg hCG Éæg QÉKB’G É¡æY ∞°ûµJ »àdG äÉeƒ°SôdG ∂dP ≈∏Y ∫óJ ¬dƒM Qhój ɪY ÒÑ©àdG
.áÁó≤dGájô°ûÑdGäGQÉ°†◊G∞∏àîŸ
äGhOC’G ‘ AGƒ°S äGÒ¨qàdG øe ÒãµdÉH ôeh á«°VÉŸG áæeRC’G ∫ÓN º°SôdG Qƒ£J
Iô°UÉ©ŸG ájô°ûÑdG IÉ«◊G ä’É› º¶©ªch .¬°SQGóeh ¬YGƒfCG ‘ ≈àM hCG áeóîà°ùŸG
¿ÉæØdG πªY øe π©Œ »àdG èeGÈdG ¬d Ωqó≤a º°SôdG ∫É› ¤EG ¬≤jôW Ö°SÉ◊G óLh
º°SôdG¿EÉa∂dPºZQhájó«∏≤àdG¬JGhOCÉHÉ¡«dQπ°üj’ób kÉbÉaBG¬dâëàah,á«©bGhÌcCG
¬fCG ’EG ¿ƒeÉ°SôdG ¬µ∏àÁ …òdG »æØdG ¥hò``dGh ‹Éª÷G ¢ù◊G øY »æ¨j ’ Ö°SÉ◊ÉH
ÌcCGh »≤∏àª∏d k’ƒ°Uh ´ô°SCG º¡jód »æØdG ´Gó``HE’G á«∏ªY øe π©Œ äGhOCG º¡d Ωó≤j
.¬©e kÓYÉØJ
º¡à©°VhhÚªª°üŸGhÚeÉ°SôdG≈∏YÒãµdGá«Hƒ°SÉ◊Gº°SôdGèeGôHäô°üàNGó≤d
»ægP ó¡L iƒ°S ôcòj AÉæY ¿hO ÖjôéàdGh QÉ«àN’Gh πjó©àdÉH º¡d íª°ùj ¿Gó«e ‘
.Ió≤àe»æa¥hPá°SÉMh
á```eó``≤``e 1-4
ôcP™«£à°ùJπgá«dÉàdGájôKC’GäÉeƒ°SôdGßM’
?É¡æjƒ∏JhÉ¡ª°SQ‘âeóîà°SG»àdGäGhOC’G
ÒµØàdGIQÉKEG
Ö°SÉëdÉHº«`ª°üà`dGhº`°Sô`dGè`eGô`Há`«`ªgCG 2-4
≥«KƒdG É¡WÉÑJQ’ ∂dPh Ú°ü°üîàŸG ΩɪàgÉH ≈¶– »àdG ä’ÉéŸG ºgCG øe º«ª°üàdGh º°SôdG ∫É› ‘ Ö°SÉ◊G ΩGóîà°SG ó©oj
∂dPøYèàf∫ÉéŸGGòg‘äÉ°SGQódGhçƒëÑdGøeójó©dGâeób»àdG᫪∏©dGäÉ¡÷G∂dP≈∏YóYÉ°Sô°ûÑdGIÉ«M»MGƒf∞∏àîÃ
ó¡÷GøeÒãµdG∂∏¡à°ùJâfÉcÚM‘á©à‡há∏¡°S᪡eº«ª°üàdGhCGº°SôdGá«∏ªYøeâ∏©L»àdGájƒ≤dGèeGÈdGøeójó©dGQƒ¡X
.AÉ£NCGhCGäɶMÓeOƒLhóæYπjó©àdG‘AÉæ©dGøY kÓ°†a‹ÉŸGQó¡dGøeÒãµdG‹ÉàdÉHh(¿GƒdC’G–¥QƒdG)OQGƒŸGhâbƒdGh
:É¡fƒcøeɡ૪gCGÖ°ùàµJá«Hƒ°SÉ◊Gº«ª°üàdGhº°SôdGèeGôH kGPEG
.êÉàf’G∞«dɵJ¢†ØN‘ºgÉ°ùJ 1
.Úªª°üŸG≈∏Yó¡÷GhâbƒdGÒaƒJ‘ºgÉ°ùJ 2
.ójóLøeÉ¡ª«ª°üJIOÉYE’áLÉ◊G¿hOäÉeƒ°SôdG≈∏Yπjó©àdGøeÉæ浓 3
.É¡¶ØMádƒ¡°ShÖ°SÉ◊GIõ¡LCGÚHäÉeƒ°SôdGπ≤føeÉæ浓 4
≈∏Y äGÒ¨àdG øe ójó©dG ô¡¶J ΩÉY πc ájGóH ™e
ójó– ™«£à°ùJ πg äGQÉ«°ù∏d »LQÉÿG ô¡¶ŸG
?á©æ°üŸGäÉcô°ûdGiód∂dPøY∫hDƒ°ùŸGº°ù≤dG
ájõ«Ø–πFÉ°ùe
»`MÉ`à`à`aG•É`°û`f
ÒcòJ ¤EG •É°ûædG Gòg ±ó¡j
IóMh ‘ ¬ª∏©J º¡d ≥Ñ°S Éà ÜÓ£dG
èeÉfôHΩGóîà°SGá«Ø«chIOó©àŸG§FÉ°SƒdG
áaÉ°VEGh πjó©àdGh º°SôdG ‘ (Gimp)
ÒcòJ ¬«a ºàj ɪc ,Qƒ°üdG ≈∏Y äGôKDƒŸG
.èeÉfÈdG äGhOCGh πª©dG áÄ«ÑH ÜÓ£dG
Ωƒ¡Øe ¬HÓW ™e º∏©ŸG ¢ûbÉæj
‹ÉàdÉHh ¬JCÉ°ûf ïjQÉJh Ö°SÉ◊ÉH º°SôdG
Ωƒ¡Øe ∫ƒM IójóL áaô©Ÿ ¢ù°SDƒj
Ö°SÉ◊G ΩGóîà°SÉH º«ª°üàdGh º°SôdG
º¡JGÈNh ÜÓ£dG áaô©e ôªãà°ùj ºK
᫪gCG ¤EG π°Uƒà∏d É¡d º¡JGógÉ°ûeh
.Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG èeGôH
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
á≤HÉ°ùdG äGÈÿGh äÉeƒ∏©ŸG ôaƒàJ
IóMƒd ¬à°SGQO ∫ÓN øe ÖdÉ£dG iód
º∏©ŸG óYÉ°ùJ »àdGh IOó©àŸG §FÉ°SƒdG
ìÉ°†jEG ‘ ÉgQɪãà°SGh É¡«∏Y AÉæÑdG ≈∏Y
‘ É¡«∏Y ÖdÉ£dG ±ô©à«°S »àdG äÉeƒ∏©ŸG
.IóMƒdG √òg
á`≤`HÉ``°SäÉ``eƒ``∏`©`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

107. ±∞∑±∞∑
:
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
π¥π¥π¥
•É``°û`f
øYπªYábQhΩó```bâfÎfE’GáµÑ°T‘å```ëÑdÉH
Ö°SÉ◊ÉHº```«ª°üàdGhº°SôdGΩGó```îà°SGï```jQÉJ
.º∏©dGGòg¬Hôe…òdGQƒ£àdGh
(ComputerGraphics)Ö°SÉëdÉHº«ª°üàdGhº°SôdGΩƒ¡Øe 3-4
ΩGóîà°SÉH ÉgDhÉ°ûfEG ºàj »àdG äÉeƒ°SôdÉH ≈æ©oj …òdG º∏©dG ƒg Ö°SÉ◊ÉH º°SôdG
:πãeIÉ«◊Gä’É›∞∏à‘IQƒKº∏©dGGògçóMCGóbh.Ö°SÉ◊GäÉ≤«Ñ£JhèeGôH
.»YÉæ°üdG∫ÉéŸGh,ácôëàŸGΩƒ°SôdG,»Fɪ«æ°ùdGêÉàfE’G,ΩÓYE’G∫É›
Ö``°SÉ`ë``dÉHº``«ª`°üà`dGhº``°Sô``dGΩGó`îà`°SGä’É`ée 4-4
ä’É› âëÑ°UCG Ö°SÉ◊G ΩGóîà°SÉH º«ª°üàdGh º°SôdG ∫É› ‘ ᫪∏©dG çÉëHC’G õcGôe É¡eó≤J »àdG á©HÉààŸG äÉ°SGQódG πX ‘
ɪc,äÓéŸGh∞ë°üdG¬∏≤æJÉeh,IõØ∏àdGäÉ°TÉ°T¬°Vô©Jɪ«aIOƒLƒe∫ÉãŸGπ«Ñ°S≈∏YÖ°SÉ◊GäÉeƒ°SQ¿CGóéæaIOó©àe¬eGóîà°SG
äÉeƒ°SôdG√òg,Ió≤©ŸGäÉ«FÉ°üME’Ghá«fÉ«ÑdGΩƒ°SôdG,á«Ñ£dGä’É◊Ghá«MGô÷GäÉ«∏ª©dGìô°T,ájƒ÷G∫GƒMC’GôjQÉ≤J‘Égó‚
:Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGΩGóîà°SGä’É›ºgCGøe¿EÉa¬«∏YAÉæHh.kÉMƒ°VhÌcCGOÉ©HC’G»KÓKÉ¡°†©HhOÉ©HC’Gá«FÉæKÉgó‚
1-4-4:»```ª``«`∏``©`à`dG∫É``é``ª`dG
ió©àj »ª«∏©àdG ∫ÉéŸG ‘ Ωƒ°SôdG ΩGóîà°SG q¿EG
᫪«∏©àdG á«∏ª©dG Ú°ù– ¤EG áeƒ∏©ŸG Ëó≤J ÉgQhO
äÉeƒ∏©e ø``e Ωó≤j É``Ÿ º¡ØdGh ÜÉ©«à°S’G IOÉ```jRh
∫ÉéŸG‘Ö°SÉ◊ÉHº°SôdGèeGôHΩóîà°ùJh.º∏©àª∏d
,á«Ø«≤ãàdG äGô°ûædGh ,ÖàµdG º«ª°üJ ‘ »ª«∏©àdG
á«ë«°VƒàdG äÉeƒ°SôdGh ,᫪«∏©àdG πFÉ°SƒdG êÉàfEGh
á«HÎdG ¢ùjQóàd IGOCÉc πNóJ ɪc ,É¡YGƒfCG ∞∏àîÃ
.∫hódG¢†©H‘á«æØdG
Ö°SÉ◊ÉH⪪°Uá©«Ñ£dG‘AÉŸGIQhódá«ë«°VƒJ᪰SQ:(1-4)πµ°T
ä’ÉéŸG ôcP ‘ ™°SƒàdG º∏©ŸG ≈∏Y
᫪gCG á¶MÓe ™e ±ó¡dG Ωóîj ÉÃ
√ô```cP Oô```j ⁄ ∫É```› π``µ``d π``«``ã``ª``à``dG
™bGƒª∏d ´ƒ``Lô``dG øµÁh Ió``Mƒ``dG ‘
º«ª°üàdGh Ωƒ°SôdG ‘ á°ü°üîàŸG
.¢SQódGäÉYƒ°VƒeAGôKE’Ö°SÉ◊ÉH
ójó©dG ܃``«``Jƒ``«``dG ™``bƒ``e ≈∏Y ó``Lƒ``J
º°SôdG QhO ÚÑJ »``à``dG ™``WÉ``≤``ŸG ø``e
∞∏à ‘ Ö``°``SÉ``◊É``H º``«``ª``°``ü``à``dGh
IOÉØà°S’G º∏©ª∏d ø``µ``Á ä’É``é``ŸG
í°†àJ ≈àM ¬Mô°T ‘ É¡°†©H ø``e
.ÖdÉ£∏däÉeƒ∏©ŸG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
ÜÓ```£```dGó``YÉ``°``ù``j…Oô``````a•É```°```û```f
ΩGóîà°SG ä’É```› ¤EG ∫ƒ``°``Uƒ``dG ≈``∏``Y
kÉeóîà°ùe Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG
,∂∏«eR ™e ôµa ,∑óMh ôµa á«é«JGΰSG
å«M (Think, Pair, Share) ∑QÉ°T
:»∏jÉú∏©ŸGΩƒ≤j
‘ ôµØj ™«ªé∏d k’GDƒ°S º∏©ŸG ¬Lƒj
Oóëjh OôØæe πµ°ûH ÖdÉ£dG ¬àHÉLEG
á≤«bO) √ôjó≤J Ö°ùM âbƒdG º∏©ŸG
.(≥FÉbO 5 –
Ö°SÉ◊G äÉeGóîà°SG äOó©J :1¢S
º«ª°üàdGh º°SôdG É¡æeh IÉ«◊G ‘
Ωóîà°ùj »àdG ä’ÉéŸG ¢†©H Oó``Y
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGÉ¡«a
ÚH ÉfQÉ≤j ¿CG ÚÑdÉW πc øe Ö∏£j
áHÉLEG ≈∏Y ¿É≤Øàj º``K ɪ¡«àHÉLEG
.ácΰûe
‘ π◊G ‘ áYƒªéŸG OGôaCG ∑ΰûj
.»FÉæKπc¬«dEGπ°UƒJÉeAƒ°V
.É¡eƒ≤jhäÉHÉLE’Gº∏©ŸG¢ûbÉæj
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
ÜÓ```£```dGó``YÉ``°``ù``j…Oô``````a•É```°```û```f
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

108. ±∞∏
:
±∞∏
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
:á«é«JGΰSG
∑QÉ°T,∂∏«eR™eôµa,∑óMhôµa
(Think,Pair,Share)
™e ô``µ``a ,∑óMh ô``µ````a á«``é«JGΰSG
º∏©àdG äÉ«é«JGΰSG øe) ∑QÉ°T ,∂∏«eR
äÉ«Ñ∏°S ≈∏Y AÉ°†≤dG ¤EG ±ó¡J .(§°ûædG
:ÉgóFGƒaøehájó«∏≤àdGIô°VÉëŸG
.…OôØdGÒµØà∏dá°UôaôaƒJ
.á«fhÉ©àdGácQÉ°ûŸG≈∏Y™é°ûJ
.OGôaC’GÚH∫OÉÑàŸGº«∏©àdG™é°ûJ
‘ π°üØdG ÜÓW πc ΩÉ¡°SEG øª°†J
.πª©dG
™e ô``µ``a ,∑óMh ô``µ````a á«``é«JGΰSG
º∏©àdG äÉ«é«JGΰSG øe) ∑QÉ°T ,∂∏«eR
äÉ«Ñ∏°S ≈∏Y AÉ°†≤dG ¤EG ±ó¡J .(§°ûædG
‘ π°üØdG ÜÓW πc ΩÉ¡°SEG øª°†J
πµ
‫ﺑﺎﻟﺤﺎﺳﺐ‬ ‫اﻟﺘﺼﻤﻴﻢ‬
πµπµ
2-4-4:»````Ñ``£``dG∫É``é``ª`dG
êÉàfEG ‘ Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG èeGôH äóYÉ°S
,áØ∏àîŸG √AÉ°†YCG πªYh ¿É°ùfE’G º°ù÷ IÉcÉëŸG èeGôH
hCG á«Ñ£dG ä’É``◊G ¢†©Ñd á«ë«°VƒàdG äÉeƒ°SôdG ÒaƒJh
¢VQCG ≈∏Y ÉgOƒLh Qóæj »àdG á≤«bódG á«MGô÷G äÉ«∏ª©dG
π«gCÉJ áØ∏µJ ÒaƒJ ‹ÉàdÉHh ,(2-4) πµ°ûdÉH ɪc ,™bGƒdG
.ó«L»YƒfÖjQóJÒaƒJ™eá«ë°üdGQOGƒµdG
Ö°SÉ◊GΩGóîà°SÉHÉ¡ª«ª°üJ”Qƒ°ùµdG´GƒfC’á«ë«°VƒJ᪰SQ:(2-4)πµ°T
3-4-4:…ô```µ```°ù``©``dG∫É``é``ª`dG
äÉeƒ°SQ Ωóîà°ùJ èeGôH Újôµ°ù©dG IOÉ≤∏d äôaƒJ
á«KÓKhCGá«FÉæKâfÉcAGƒ°SIOƒ÷Gá«dÉYá«Hƒ°SÉMº«eÉ°üJh
âæ°ùMh ,øeC’G ßØM äGQGôb PÉîJG ≈∏Y äóYÉ°S OÉ©HC’G
,áØ∏àîŸG ájôµ°ù©dG äÉ«∏ª©∏d §«£îàdG ≈∏Y º¡JQób øe
‘ á«dÉà≤dG äÉ«∏ª©dG ≈∏Y ÖjQóà∏d IÉcÉ èeGôH äôahh
.(3-4)πµ°ûdGô¶fG™bGƒ∏dá¡HÉ°ûe±hôX
á«Hô◊GäÉ«∏ª©dGIÉcÉ‘Ö°SÉ◊GäÉeƒ°SQΩGóîà°SG:(3-4)πµ°T
4-4-4:»```YÉ``æ`°ü`dG∫É``é``ª`dG
OGóYEG Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG èeGôH ᣰSGƒH ”
áHôéà∏d êPɉ ÒaƒJh äÉéàæª∏d º«eÉ°üàdGh äÉ££îŸG
ó¡÷G øe ÒãµdG ôah ɇ ¬JOƒLh èàæŸG IAÉØc øe ócCÉàdGh
á«∏ªY ™jô°ùJ ‘ ºgÉ°Sh ,á«YÉæ°üdG äÉcô°ûdG ≈∏Y ∫ÉŸGh
.(4-4)πµ°ûdGô¶fGäÉéàæŸGôjƒ£JhÚ°ù–hêÉàfE’G
Ö°SÉ◊ÉH»YÉæ°Uèàæeº«ª°üJ:(4-4)πµ°T
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

109. ±∞π±∞π
:
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
π∂π∂π∂
5-4-4:»````eÓ```YE’G∫É``é``ª`dG
AGƒ°S á«eÓYE’G äÉéàæŸG ™«ªL ‘ Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG πNO
É¡∏©Lh á«eÓYE’G IOÉŸG IOƒL ™aQ ‘ QhO øe ¬d ÉŸ IAhô≤e hCG á«Fôe âfÉc
.(5-4)πµ°ûdGô¶fGá©àehá«HPÉLÌcCG
á«Øë°üdGôjQÉ≤àdG‘Ö°SÉ◊ÉHº°SôdGΩGóîà°SG:(5-4)πµ°T
6-4-4:¿Ó`YE’Gh≥jƒ°ùàdG∫É``é``e
Ωóîà°ùJ Gòd ∂∏¡à°ùŸG ≈∏Y …ô°üÑdG ÒKCÉàdG ≈∏Y ≥jƒ°ùàdG Iƒb óªà©J
äÉéàæª∏dá«≤jƒ°ùàdGäÓª◊GêÉàfEG‘Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGèeGôH
èeGÈdG √òg IQó≤d ∂dPh ÉgÒZh äGô“DƒŸGh äGô°VÉëŸG hCG á«cÓ¡à°S’G
.(6-4)πµ°ûdGô¶fGIôKDƒeháHGòLäÉfÓYEGº«ª°üJ≈∏Y
Ö°SÉ◊ÉH⪪°Uá«FÉYOäGQƒ°ûæeáYƒª›:(6-4)πµ°T
•É``°û`f
‘QhôŸGá```côM∞°ûµà°SGπ```LƒL§```FGôNá```eóNΩGó```îà°SÉH
§°ùÑeìô°TΩóbºKájOƒ©°ùdGá«Hô©dGáµ∏ªŸGäɶaÉióMEG
.áeóÿG√ògπªY‘º«ª°üàdGhº°SôdGèeGôHQhOøY
‘QhôŸGá```côM∞°ûµà°SGπ```LƒL§```FGôNá```eóNΩGó```îà°SÉH
§°ùÑeìô°TΩóbºKájOƒ©°ùdGá«Hô©dGáµ∏ªŸGäɶaÉióMEG
.áeóÿG√ògπªY‘º«ª°üàdGhº°SôdGèeGôHQhOøY
7-4-4:¢ù`≤`£`dGhÉ`«`aGô¨÷G∫É``é``e
á©HÉàŸ I̵H á«Hƒ°SÉ◊G Ωƒ°SôdG ¢ù≤£dG Aɪ∏Yh ¿ƒ«aGô¨÷G Ωóîà°ùj
§FGôÿG º°SQ hCG ,ájƒ÷G ádÉ◊Gh ¢VQC’G í£°S ≈∏Y CGô£J »àdG äG tÒ¨àdG
.(7-4)πµ°ûdGô¶fG¿Gó∏Ñ∏dá«aGô¨÷G
áæ«©eá≤£æŸ¢VQC’Gí£°ùdOÉ©HC’G»KÓKº°SQ:(7-4)πµ°T
»Hƒ°SÉMº°SQèeÉfôHΩGóîà°SÉH
êPƒ‰πãeá«Hƒ°SÉ◊GΩƒ```°SôdGäÉ≤«Ñ£Jø```eó```jó©dG(Geographic Information System (GIS))á```«aGô¨÷GäÉ```eƒ∏©ŸGº```¶fΩó```îà°ùJ
,¢VQC’Gí£°S¢ùjQÉ°†Jπã“»àdG(Contour Map)QƒàæµdG§FGôNí«àj…òdG(Digital Elecation Model (DEM))᫪bôdGäÉYÉØJQ’G
.ñÉæŸGh¢ù≤£dG∫GƒMC’(Simulation)IÉcÉëŸGèeGôHèàæJɪc
»ª∏`YAGô`KEG
á`«`aÉ`°VEGäÉ`eƒ`∏`©`e
:á«aGô¨÷GäÉeƒ∏©ŸGº¶f
äGQƒ```£J ø```jô°û©dG ¿ô```≤dG π```FGhCG äó¡°T
¤EG É¡∏°üØH §FGôÿG ôjƒ°üJ ‘ á``Xƒë∏e
çÉ```ë``HC’G äOCG É``ª```c .(Layers) äÉ``≤ÑW
ɇ Ö°SÉ◊G OÉàY ôjƒ£J ™jô°ùJ ¤EG ájhƒædG
áeÉY §FGôN äÉ≤«Ñ£J AÉ°ûfEG ≈∏Y óYÉ°S
ΩÉY ‘ Ω1960 ΩÉ````Y Ö°SÉ◊G ΩGóîà°SÉH
»∏©a (GIS) Ωɶf ∫hCG ôjƒ£J ” Ω1962
¢ù«``jÉ≤e É``ª```YGO GóæµH ,ƒjQÉàfhCG,GhÉJhCG‘
íÑ°UCG ‹ÉàdÉHh 1:50,000 ,á«°VQCG º°SQ
Ωɶf ∫hCG (CGIS) …óæµdG äÉeƒ∏©ŸG Ωɶf
AÉ°ûfEG ¤EG Gòg iOCG .»∏ªY ‘Gô¨L äÉeƒ∏©e
᫪«∏bE’Gh ájô°†◊G äÉeƒ∏©ŸG º¶f á«©ªL
.᫵jôeC’GIó```ëàŸGäÉj’ƒdG‘(URISA)
»°VGQC’G ΩGóîà°SG Ωɶf ô¡X ∂dP ó©Hh
∑Qƒjƒ«f áj’h ‘ á«©«Ñ£dG OQGƒŸG IQGOEGh
᫵jôeC’G ÉJƒ°ù«æ«e áj’h Ωɶfh Ω1967 ΩÉY
.Ω1969ΩÉY»°VGQC’GIQGOE’
᫪°ùJ≈∏Y¥ÉØJ’G”äÉ«æ«©Ñ°ùdG∞°üàæe‘
hCG zá«aGô¨÷G äÉeƒ∏©ŸG º¶f{ º¶ædG √òg
(Geographic Information System)
áeóîà°ùŸGèeGÈdGhº¶ædGAɪ°SCGI̵dGkô¶f
äô¡X äÉ«æ«fɪãdG πFGhCG ‘ .∫ÉéŸG Gòg ‘
ÉjGõÃh áëLÉædG(CIS) èeGôH øe ójó©dG
‘á∏ãªàeÊÉãdGh∫hC’GÚ∏«÷G⩪Lá«aÉ°VEG
º¶æd Úeóîà°ùª∏d á°†jô©dG IóYÉ≤dG ´É°ùJG
∫É°üJ’G ∫É› ôjƒ£Jh á«aGô¨÷G äÉeƒ∏©ŸG
äÉeƒ∏©ŸG º¶f »eóîà°ùeh OGhQ ÚH ô°TÉÑŸG
á«ŸÉ©dG∫É°üJ’GäɵѰT≥jôWøYá«aGô¨÷G
‘ ójó÷G AÉ£YEG ‘ á°ü°üîàŸG äɵѰûdGh
™eh äÉ«æ«©°ùàdG ‘ ÉeCG Iô°TÉÑe ∫ÉéŸG Gòg
Ö«°SGƒ◊Gh¢ùµ«fƒjäÉ«aôWh ᪶fCG QÉ°ûàfG
áéàæŸG äÉcô°ûdG øe äGô°û©dG óLh ,á«°üî°ûdG
¬fQÉ≤e kGóL á°†Øîæe QÉ©°SCÉH º¶ædG √ò¡d
äÉjÉ¡f™eh.äÉ«æ«©Ñ°ùdGhäÉ«æ«à°ùdG‘QÉ©°SC’ÉH
äÉfÉ«H ¢VôY øµªŸG øe íÑ°UCG øjô°û©dG ¿ô≤dG
ÒjÉ©Ã ΩGõàd’G π°†ØH âfÎfE’G ÈY (GIS)
QÉ°ûàfGh É¡«∏Y ¥ÉØJ’G ” IójóL π≤f ≠«°Uh
.Qó°üŸGáMƒàØeäÉ«›ÈdGøeójó©dG
:‹ÉàdG∫GDƒ°ùdGìôW≥jôWøY(ábÓ£dGIQÉ¡e)»YGóHE’GÒµØàdGIQÉ¡e᫪æJ
.¿ÓYE’Gh≥jƒ°ùàdG∫É›‘Ö°SÉ◊ÉHº°SôdGäÉeGóîà°SG≈∏Yá∏ãeC’Gøeøµ‡OóYÈcCGôcPG:¢S
(Fluency Skill) ábÓ£dGIQÉ¡e
QɵaC’GhäÉaOGΟGhπFGóÑdGøeÒÑcOóYó«dƒJ≈∏YIQó≤dG»æ©Jh»YGóHE’GÒµØàdGäGQÉ¡eøeábÓ£dGIQÉ¡e
.´GóHE’G‘»ªµdGÖfÉ÷Gπã“»ghÉgó«dƒJ‘ádƒ¡°ùdGháYô°ùdGhÚ©eÒãŸáHÉéà°S’GóæYäÓµ°ûŸGh

110. ±±∞
:
±±∞
≈∏Y ÜÓ``£``dG óYÉ°ùj …Oô``a •É°ûf
Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG ´GƒfCG áaô©e
á«é«JGΰSG ΩGóîà°SÉH º∏©ŸG Ωƒ≤j å«M
âª∏©J GPÉ``e – ±ôYCÉ°S GPÉ``e – ±ô``YCG
:(K-W-L)
≈∏YábÉ£Hπc …ƒà–äÉbÉ£H™jRƒJ
:‹ÉàdG∫hó÷G
:ò«ØæàdGäGƒ£N
äÉeƒ°SQh kGQƒ```°```U º``∏``©``ŸG ¢``Vô``©``j 1
áYƒª› ¬Lƒj ºK áØ∏à º«eÉ°üJh
»ægòdG∞°ü©dG܃∏°SCÉHá∏Ä°S’Gøe
º∏©àdÉH áÑZôdGh á«©aGódG Òãà°ùJ
º°SôdG ´Gƒ````fCG ∫ƒ```M ÜÓ``£``dG ió```d
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGh
º¡JÉeƒ∏©eπ«é°ùJÜÓ£dGøeÖ∏£j 2
‘ ¢``SQó``dG ´ƒ°Vƒe ∫ƒ``M á≤HÉ°ùdG
.(K)Oƒª©dG
»àdG á∏Ä°SC’G áHÉàµd ÜÓ£dG ¬Lƒj 3
∞°ü©dG á°ù∏L óæY º¡dÉÑH äô£N
.(W)Oƒª©dG‘»ægòdG
¢SQódG IAGô```b ™«ª÷G ø``e Ö∏£j 4
øY ÉgóYCG »àdG á«FGôKE’G Iô°ûædGh
.á«∏«∏–á«fCÉàeIAGôb´ƒ°VƒŸG
±QÉ©ŸG π«é°ùJ ™«ª÷G ø``e Ö∏£j 5
.(L)Oƒª©dG‘Égƒª∏©J»àdGIójó÷G
ÜÓ£dG ™e äÉHÉLE’G º∏©ŸG ¢ûbÉæj 6
.É¡eƒ≤jh
(K-W-L)á«é«JGΰSG
ΩGóîà°S’G á``©``°``SGh º∏©J á«é«JGΰSG
¢üædG º¡a ≈∏Y Úª∏©àŸG óYÉ°ùJ
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
≈∏Y ÜÓ``£``dG óYÉ°ùj …Oô``a •É°ûf
πΣ
‫ﺑﺎﻟﺤﺎﺳﺐ‬ ‫اﻟﺘﺼﻤﻴﻢ‬
πΣπΣ
8-4-4:iô```NCGä’É```é```e
ä’ÉéŸG ≈∏Y Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG ΩGóîà°SG ô°üà≤j ’
≥Ñ°S ɪc ÖÑ°ùdG ™Lôjh ÉgÒZ ÒãµdG ¤EG ∂``dP ió©àj πH á≤HÉ°ùdG
å«M;ÉædƒM ájô°ü©dG IÉ«◊G äÉLÉ«àMG º¶©e ™e ¬∏NGóJ ¤EG Éæª∏©Jh
∫ƒNóH íª°S á«Hƒ°SÉ◊G º°SôdG èeGôHh äÉ«æ≤J ‘ ™jô°ùdG Qƒ£àdG ¿CG
áaÉ°VEGøeÉæàæµe,IOó©àŸG§FÉ°SƒdGêÉàfEÉcIójóLä’É›‘Ωƒ°SôdG
π©Œ á«dɪL äGôKDƒe áaÉ°VEG ™e á«ë«°VƒJ á«eƒ°SQ ∫ɵ°TCG hCG ¢Uƒ°üf
.¥ƒ°ûeπµ°ûHô¡¶j»æØdGπª©dG
Qƒ°UêÉàfE’Qƒ°üdG™eπeÉ©àJ»àdGº°SôdGèeGôHóMCG:(8-4)πµ°T
IOó©àŸG§FÉ°SƒdGêÉàfEG‘Ωóîà°ùJ
•É``°û`f
ó```jó©dG ‘ Ö```°SÉ◊G äÉ```eƒ°SQ Ωó```îà°ùJ
øYÚàëØ°Uø```eåëHΩó```bä’É```éŸGøe
∫É›hCGAÉjRC’Gº«ª°üJ∫É›‘¬eGóîà°SG
.á«ë«°VƒJQƒ°üH∂ãëH kɪYóe∂∏ØdGº∏Y
º°SôdGèeGôHΩGóîà°SGøekGójóLk’É›óLhCGäÉ©ªàéŸG‘âfÎfE’GQÉ°ûàfG¿CGɪc
.á«JƒÑµæ©dGáµÑ°ûdG≈∏Y™bGƒŸGhâfÎfE’GäÉëØ°Uº«ª°üJ‘Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGh
º∏Y Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG É¡«a Ωóîà°ùj »àdG ä’ÉéŸG øe ôcòf ¿CG øµÁh
.AÉjRC’Gº«ª°üJ,∂∏ØdG
Ö°SÉ`ëdÉHº`«ª°üàdGhº`°Sô`dG´Gƒ````fCG 5-4
ójó©dGôaƒàJÒѵdG»æ≤àdGQƒ£àdG™eh,¬∏LCGøeº°Sôf…òdG∫ÉéŸGh±ó¡dGÖ°ùëHÖ°SÉ◊GΩGóîà°SÉHº«ª°üàdGhº°SôdG´ƒæàj
:Ö°SÉ◊GΩóîà°ùJ»àdGhIÒ¡°ûdGº°SôdG´GƒfCGøehá≤FÉaIOƒéH¬dɪYCGh¬JÉeƒ°SQRÉ‚EG≈∏Yºª°üŸGóYÉ°ùJ»àdGèeGÈdGøe
1-5-4:(PaintingPrograms)(ó«dÉHº°SôdG)»FÓ£dGº°SôdG
∫ɪYCG ò«ØæJ øe Ωóîà°ùŸG øµ“ äGhOCG ÉgÒaƒàH èeGÈdG √òg õ«ªàJ
.(9-4)πµ°ûdGô¶fG»æØdG¬°ùMhΩóîà°ùŸGIQÉ¡e≈∏Yóªà©JIó«L
RhóæjhΩɶf‘ΩÉ°SôdGèeÉfôH:(9-4)πµ°T
±ôYCG±ôYCÉ°SGPÉeâª∏©JGPÉe
KWL
á«é«JGΰS’G √òg äQƒW óbh (80¢U ,Ω2007 ,πaƒfh GhOÉL ƒHCG) »FGô≤dG ÜÉ©«à°S’G äÉ«é«JGΰSG ióMEG »gh º¡jód ‘ô©ŸG AÉæÑdG ™e ºé°ùæj πµ°ûH ¬Ø«XƒJh
.Ω1986ΩÉYπZhCGÉfhOπÑbøe
:á«é«JGΰS’G√ògäGõ«‡øeh
.´ƒ°VƒŸG∫ƒMá≤HÉ°ùdGº¡JGÈNhº¡JÉeƒ∏©e´ÉLΰSG≈∏YÜÓ£dGóYÉ°ùJ
.¢SQódG‘IOQGƒdG¢Uƒ°üædGIAGôbøe±ó¡dGí°VƒJ
.¢SQódG´ƒ°VƒŸº¡ª¡a˃≤J≈∏YÜÓ£dGóYÉ°ùJ
.º∏©ŸGøe k’óH᫪«∏©àdGá«∏ª©dGQƒº∏©àŸGπ©L≈∏YóYÉ°ùJ
.᫪«∏©J á∏MôehCGiƒà°ùe…CG‘É¡eGóîà°SGøµÁ
.º∏©àdG´ƒ°VƒŸº¡eɪàgGÜòLhÚª∏©àŸG∫ƒ°†aIQÉKEG‘º¡°ùJ
.Iójó÷ÉHá≤HÉ°ùdGäÉeƒ∏©ŸG§HQh¢Uƒ°üædGº¡aÚ°ù–‘º¡°ùJ

111. ±±±±±±
:
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
π∏π∏π∏
2-5-4:ClipArtsá«æØdGäÉ≤°ü∏ŸG
ÚaÎÚeÉ°SQº«ª°üJøeIõgÉ÷GΩƒ°SôdGøeäÉÑàµeøYIQÉÑY
É¡eÉéMCG ‘ ºµëàdG á«fɵeEG ™e ¬dɪYCG ¤EG É¡àaÉ°VEG Ωóîà°ùŸG ™«£à°ùjh
πµ°ûdG ô¶fGÉ¡«∏Y á«dɪ÷G äGÒKCÉàdG ¢†©H áaÉ°VG øµÁ ɪc ,É¡fGƒdCGh
.(10-4)
á«æØdGäÉ≤°ü∏ŸG∫ɵ°TCG¢†©H:(10-4)πµ°T
âfÎfE’G áµÑ°T ≈```∏Y ™bGƒŸG ø```e ÒãµdG óLƒJ
∂æµÁá«fÉéŸGá```«æØdGäÉ```≤°ü∏ŸGôaƒJ»```àdG
á«æaäÉ```≤°ü∏e𫪖h‹É```àdG™```bƒŸGIQÉ```jR
á```«°SQóŸG ∂```dɪYCG AGô```KEG ‘ É```¡eóîà°ùJ
.(schools.iclipart.com)
»ª∏`YAGô`KEG
3-5-4:(Charts)á`«`fÉ«ÑdGΩƒ`°Sô`dG
á«eƒµ◊G äÉ°ù°SDƒŸG ‘ Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG èeGôH Ωóîà°ùJ
Ωƒ°SQ ¤EG ᫪bôdG äÉfÉ«ÑdG πjƒëàd kÉ°†jCG OGôaC’G iƒà°ùe ≈∏Yh ájQÉéàdGh
.(11-4)πµ°ûdGô¶fGÉ¡æeäÉeƒ∏©ŸG¢UÓîà°SGπ¡°ùdGøeπ©Œá«fÉ«H
á«fÉ«ÑdGΩƒ°SôdG´GƒfCG:(11-4)πµ°T
•É``°û`f
:(Chart)ÊÉ«Hº°SQ¤EGá«dÉàdGäÉfÉ«ÑdGπjƒëàdá«fhεdE’G∫hGó÷GèeÉfôHΩóîà°SG
IOÉŸGáLQódGôjó≤àdG
äÉ«°VÉjôdG40GóLó«L
Ö°SÉ◊G48RÉà‡
AÉjõ«ØdG43GóLó«L
AÉ«ª«µdG35ó«L
≈∏Y ÖdÉ£dG ±ô©àj º°ù≤dG Gò``g ‘
º∏©ŸG ≈∏Yh ,Ö°SÉ◊ÉH º°SôdG ´Gƒ``fCG
¬jód Iô``aƒ``à``ŸG OQGƒ````ŸG ∫Ó¨à°SG Éæg
ôaƒJ äÉ«›ôH ø``e Ö°SÉ◊G πª©Ã
¬æµÁ kÓãªa ,Ωƒ°SôdG ´Gƒ```fCG ∞∏à
( Cip Arts) áÑàµe øe IOÉØà°S’G
øe ÖൟG è``eGô``H øª°V »``JCÉ``J »àdG
(Microsoft âaƒ°ShôµjÉe ácô°T
.(Office
á«Ø«c ≈∏Y ÖdÉ£dG ∞jô©J øµÁ ɪc
™bƒe øe á«æØdG äÉ≤°ü∏ŸG OGÒà°SG
.âfÎfE’G≈∏Yácô°ûdG
âbƒdG ∫Ó¨à°SG º∏©ŸG ≈∏Y Öéj ɪc
Ωƒ≤j …òdG •É°ûædG ò«ØæJ ‘ ôaƒàŸG
äÉeƒ°SQ¤EG᫪bôdGäÉfÉ«ÑdGπjƒëàH
QÉ«àNG ájôM ÖdÉ£dG íæe ™e á«fÉ«H
¬jCGQ »£©j ºK á«fÉ«ÑdG äÉeƒ°SôdG ´ƒf
óFÉ©dGh É¡eGóîà°SG øe ¢Vô¨dG ‘
.É¡æe
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

112. ±±≤
:
±±≤
ππ
‫ﺑﺎﻟﺤﺎﺳﺐ‬ ‫اﻟﺘﺼﻤﻴﻢ‬
ππππ
4-5-4:PhotoPrgramsQƒ°üdGèeGôH
¢Uƒ°üædG ™e πeÉ©àdG øe ºª°üŸG Ö°SÉ◊ÉH º°SôdG èeGôH øµ“
óbh,É¡«∏YäGôKDƒŸGáaÉ°VEGhÉ¡›O™«£à°ùjå«ëH,∫ɵ°TC’GhQƒ°üdGh
ɇ ¢Uƒ°üædGh ∫ɵ°TC’Gh Qƒ°üdG øe OóY ≈∏Y óMGƒdG πª©dG …ƒàëj
.(12-4)πµ°ûdGô¶fG™FGQ»æaπªYèàæj
∫ɪYCGêÉàfE’Qƒ°üdG™eπeÉ©àJ»àdGº°SôdGèeGôHóMCG:(12-4)πµ°T
á©FGQá«æa
»ª∏`YAGô`KEG
:᫪bôdGGÒeɵdG
π©Œ kÉfÉ«MCG∞∏àîJh kÉæ«M¬HÉ°ûàJäGõ«‡hIOó©àe´GƒfCÉHôaƒàJäGÒeɵdG√òg-᫪bôdGäGÒeɵdGᣰSGƒHÉ¡WÉ≤àdEG”kGQƒ°Uº°SôdGèeGôHøeÒãµdGΩóîà°ùJ
äGõ«ªŸGᣰSƒàeGÒeÉc¿EGπHá«dÉYá«æ≤JäGõ«‡äGPá```eó≤àeGÒeɵdáLÉëH¢ù«d…OÉ©dGΩóîà°ùŸG¿CGá≤«≤◊Gh-QÉàîj´ƒf…CGIÒM‘…OÉ```©dGΩó```îà°ùŸG
.kGóL™FGQ»æaπªYêGôNEGɪ¡fɵeEÉH܃°TƒJƒa»HhOCG:πãeQƒ°üdG™eπeÉ©àdGèeÉfôHh
.(áÄ«ÑdG≈∏Y®ÉØ◊G,ΩGóîà°S’Gádƒ¡°S,»æ≤àdGQƒ£àdG,äGQÉ«ÿGOó©J,áØ∏µàdGá∏b,áYô°ùdG):᫪bôdGGÒeɵdGÉjGõe
!?É¡æªK´ÉØJQGºZQájó«∏≤àdGGÒeɵdGøeáØ∏µJπbCG᫪bôdGGÒeɵdGΩGóîà°SGó©ojGPÉŸí«°VƒJ∂æµÁπg
!?áÄ«ÑdG≈∏Y᫪bôdGGÒeɵdGßaÉ–∞«cí«°VƒJ∂æµÁπg
:É¡ªgCGôcPøµÁhÉ¡«dEGêÉà–»àdGGÒeɵdG´ƒæd∑QÉ«àNG≈∏YôKDƒJ»àdGπeGƒ©dGøeÒãµdG∑Éæg:?᫪bôdG∂JÒeÉcQÉàîJ∞«c
.áéàæŸGácô°ûdGº°SGøeºgCGGÒeɵdGäGõ«‡-
.IQƒ°üdGIOƒ÷ kÉWô°T¢ù«d‹É©dGπ°ùµHÉé«ŸG-
.á›óŸG(LCD)á°TÉ°TºéMhGÒeɵdGºéM-
.ájQÉ£ÑdGôªY-
.(focus)õ«cÎdG•É≤f,(sensor)áëjô°ûdGºéM,(iso)Aƒ°†dGá«°SÉ°ùMáYô°S,RGõàg’GáehÉ≤e,Öjô≤àdGáLQO-
IQƒ°üdGá÷É©e
(image processing)
ºà¡J »àdG Ö°SÉ◊G º∏Y ´hôa óMCG »g
É¡æ«°ù–±ó¡HQƒ°üdG≈∏YäÉ«∏ªYAGôLEÉH
¢†©H ¢UÓîà°SG hCG IOó ÒjÉ©Ÿ kÉ≤ÑW
.É¡æeäÉeƒ∏©ŸG
∞dCÉàj …ó«∏≤àdG Qƒ°üdG á÷É©e Ωɶf
:»ghá«dÉààeπMGôeáà°Søe
image) IQƒ````°ü``dG ∫É°üë```à``°SG 1
¢SÉ``°ù`Má``£°SGƒ````H(acquisition
.(GÒeɵdG)»Fƒ°V
(pre-processing)á«FóÑŸG á÷É©ŸG 2
hCG ¢ûjƒ°ûàdG ø```e IQƒ```°üdG á«Ø°üàc
.á«FÉæKIQƒ°U¤EGÉ¡∏jƒ–
(segmentation)IQƒ°üdG™«£≤J 3
π«Ñ°S ≈∏Y) á`ª¡ŸG äÉeƒ∏©ŸG π°üØd
øY (IQƒ```°üdG ‘ º°ùL …CG ∫Éã```ŸG
.á«Ø∏ÿG
.äGõ«ªŸG¢UÓîà°SG 4
(featuresextraction)
.äÉØ°üdGhCG
(classification) äGõ«ªŸG ∞«æ°üJ 5
¬``«``dEG Oƒ``©```J …ò`dG §ªæ``dÉH É¡``£HQh
.•É‰C’G≈∏Y±ô©àdGh
IQƒ°üdGº¡a 6
(image understanding)
‘ IQƒ°üdG á``÷É`©``e º``¶f Ωóîà°ùJh
äÉ≤«Ñ£J ɪ«°S’h äÉ≤«Ñ£àdG ø```e ÒãµdG
á``jDhô```dG ,»```dB’G ¿É``°ùfE’G ,»```dB’G ºµëàdG
.ÉgÒZhÖ°SÉ◊GΩGóîà°SÉH
á`«`aÉ`°VEGäÉ`eƒ`∏`©`e
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

113. ±±≥±±≥
:
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±∞∞±∞∞±∞∞
5-5-4:ComputerAidedDesign(CAD) Ö°SÉ◊GIóYÉ°ùú«ª°üàdGèeGôH
º«eÉ°üJAÉ°ûfE’IQɪ©dGháYÉæ°üdG∫É›‘èeGÈdG√ògΩóîà°ùJ
≈∏Y âbƒdGh ó¡÷G Iôaƒe á«dÉ©dG á«aô◊Gh ¿É≤JE’Gh IOƒ÷ÉH õ«ªàJ
.(13-4)πµ°ûdGô¶fGÚ°üàîŸGÚ°Sóæ¡ŸG
ÊÉÑŸGº«ª°üàd(CAD)èeGôHóMCG:(13-4)πµ°T
Ö`°SÉ`ëdÉ`Hº`°Sô`dGäÉ`«`æ`≤`J 6-4
É¡°Vô©H»Øàµf¿CGÉeEÉaá«dÉàdGä’É◊GóMCG¿ƒµj¿CGøeƒ∏îj’É¡©eôeC’G¿EÉaÖ°SÉ◊GΩGóîà°SÉHäÉeƒ°SQAÉ°ûfEÉHΩƒ≤fÉeóæY
¿EÉa É¡«a Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG Ωóîà°ùf »àdG ádÉ◊G âfÉc ɪ¡eh äÉYƒÑ£ŸG ‘ É¡eGóîà°SÉH Ωƒ≤f ¿CG hCG ,Ö°SÉ◊G á°TÉ°T ≈∏Y
:ɪgÚà«°ù«FQÚà«æ≤JᣰSGƒH kÉ©«ªLäÉeƒ°SôdG™eπeÉ©àjÖ°SÉ◊G
:(Bitmap Graphics)á«£≤ædGΩƒ°SôdGá«æ≤J 1
äÉ©HôŸG øe áµÑ°T ≈∏Y á«æ≤àdG √òg ‘ IQƒ°üdG π«ã“ ºàj
…ƒàëjáµÑ°ûdG√ògøe™Hôeπchá£≤æHá£≤f±ƒØ°üdGájhÉ°ùàe
ßØM ≈∏Y á«£≤ædG IQƒ°üdG πª©Jh (Pixel) π°ùµÑdÉH ≈ª°ùj Ée
.(14-4)πµ°ûdGô¶fGáµÑ°ûdG√òg≈∏Y(Pixel)πc¿ƒdh™bƒe
á«£≤ædGáWQÉÿGá«æ≤àHáeƒ°SôeIQƒ°U:(14-4)πµ°T
ƒghIOƒLÌcCGhá©«Ñ£∏dÜôbCGIQƒ°üdGâfÉc•É≤ædGOóYäOGRɪ∏µaÉ¡«a•É≤ædGOóYáaÉãc≈∏Yá«£≤ædGIQƒ°üdGIOƒLóªà©Jh
.(Resolution)IQƒ°üdGábóH≈ª°ùjÉe
:á«£≤ædGIQƒ°üdGπ«ã“á≤jôW●
Oƒ°ùdG¿ƒ∏dGπ«ãªàdôØ°UÉeEG᪫bäGP§≤aIóMGhâH(Bit)¤EGáLÉëHøëæaOƒ°SC’Gh¢†«HC’GÚfƒ∏dGäGPá«£≤fIQƒ°Uπ«ãªàd
.¢†«HC’G¿ƒ∏dGπ«ãªàdóMGhhCG
:±É°ûàc’ÉHº∏©àdG•É°ûf
≈∏Y ÜÓ``£``dG ™``jRƒ``à``H º``∏``©``ŸG Ωƒ``≤``H
πª©e ‘ á``∏``KÉ``ª``à``e äÉ```Yƒ```ª```›
.Ö°SÉ◊G
áeƒ°Sôe Qƒ``°``U ™jRƒàH º∏©ŸG Ωƒ``≤``j
.á¡éàŸGhá«£≤ædGº°SôdG»à«æ≤àH
¢†©H AGô``LEG áYƒª› πc øe Ö∏£j
,ÒѵàdG ) Qƒ``°``ü``dG ≈∏Y äÉ«∏ª©dG
(....´ƒædGÒ«¨J,§¨°†dG,Ò¨°üàdG
É¡JɶMÓe áHÉàµH áYƒª› πc Ωƒ≤J
.√òØæJAGôLEGπcó©HIQƒ°Uπc≈∏Y
øY ôjô≤J áHÉàµH áYƒª› πc Ωƒ≤J
á«£≤ædG) º°SôdG »à«æ≤J øe ´ƒf πc
.(á¡éàŸGh
Égôjô≤J ¢Vô©H áYƒª› πc Ωƒ≤J
.π°üØdG≈∏Y
ÜÓ£dG ôjQÉ≤J ¢ü«î∏àH º∏©ŸG Ωƒ≤j
.º¡JÉHÉLEG˃≤Jh
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
:±É°ûàc’ÉHº∏©àdG•É°ûf
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
±É°ûàc’ÉHº«∏©àdG IQÉ¡e ᫪æJ
º∏©àŸG ¬æe ±ó¡j ≈ª«∏©J ܃∏°SCG ƒgh
äÉeƒ∏©ŸG≈∏YAÉæHIÉNƒàŸGèFÉàæ∏d∫ƒ°UƒdG
IOó©àe ájÒµØJ äGQÉ¡e Ékeóîà°ùe IÉ£©ŸG
â– Ö«cÎdGh π«∏ëàdGh êÉàæà°S’Éc
.º∏©ŸG±Gô°TEG
:±É°ûµà°S’ÉHº«∏©àdG܃∏°SCGäGƒ£N
Gkó```jó```–Iƒ```Lô```ŸG±Gó``````g’Gó```jó```–
.Ék«FGôLEG
.»∏Ñ≤dG˃≤àdGAGôLEG
á∏Ä°SC’G ìô£H ÜÓ£dG ÒµØJ IQÉãà°SG
.áMƒàØŸGäÉjÉ¡ædGäGP
ᣰûfC’Gá°SQɪŸÜÓ£∏dá°UôØdGáMÉJEG
.ió©ÑdG˃≤àdGAGôLEG ᫪«∏©àdG
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

114. ±±¥
:
±±¥
±∞±
‫ﺑﺎﻟﺤﺎﺳﺐ‬ ‫اﻟﺘﺼﻤﻴﻢ‬
±∞±±∞±
ΩGóîà°S’ áLÉëH ¿ƒµæ°S Égóæ©a ¬fƒ∏e IQƒ°üdG âfÉc GPEG ÉeCG
øe»àdG¿GƒdC’GOóYá«∏ª©dG√òg‘ºµëàjhÉ¡∏«ãªàd(Bit)øeÌcCG
.(Pixel)πcπ«ãªàdÉ¡eGóîà°SGøµªŸG
¿GƒdCGáªFÉbÚ«©JøµÁ( Bit)óMGhâjÉH(Byte)ΩGóîà°SÉÑa
.(Pixel)πc∞°Uƒd(15-4)πµ°ûdGô¶fG¿ƒd256øe¿ƒd256áªFÉb:(15-4)πµ°T
ʃd≥ªYäGP»gh(True Color)á«≤«≤◊G¿GƒdC’ÉH≈ª°ùJÉe¤EGáLÉëH¿ƒµæ°ùaIOƒ÷Gá«dÉYIQƒ°Uó«dƒàHΩƒ≤fÉeóæYÉeCG
.á©«Ñ£dG≈∏YógÉ°ûfɪc¿GhC’GäÉLQO‘êQóàdÉHÉædíª°ùJ¿ƒd16^777,216áªFÉ≤dG√òg‘¿GƒdC’GOóY≠∏Ñj( Bit)øe
.(Photoshop),(Gimp),(Paint shop pro)á«æ≤àdG√ògΩóîà°ùJ»àdGèeGÈdGºgCGøeh
:(Victor Graphics)á¡éàŸGΩƒ°SôdGá«æ≤J 2
ᣰSGƒH IQƒ°üdG ô°UÉæY π«ãªàd á«°VÉjôdG ä’OÉ©ŸG ΩGóîà°SG ºàj á«æ≤àdG √òg ‘
¤G áë∏e áLÉ◊G ¿ƒµJ ÉeóæY á∏°†ØŸG »g á«æ≤àdG √ògh á«æëæŸGh ᪫≤à°ùŸG •ƒ£ÿG
.(16-4)πµ°ûdGô¶fG kGóL‹ÉY샰VhhOÉMô¡¶eÉ¡dIQƒ°U
äÉ¡éàŸGá«æ≤àHáeƒ°SôeIQƒ°U:(16-4)πµ°T
.(Adobe Illustrator),(Corel Draw),(Inkscape)á«æ≤àdG√ògΩóîà°ùJ»àdGèeGÈdGºgCGøeh
:Úà«æ≤àdG√ògÚHäÉaÓàN’GºgCG
.É¡JOƒLôKCÉàJ’á¡éàŸGΩƒ°SôdGᣰSGƒHáeƒ°SôŸGɪæ«HÉgÒѵJóæYÉ¡JOƒLπ≤Já«£≤ædGΩƒ°SôdGᣰSGƒHáeƒ°SôŸGIQƒ°üdG 1
IQƒ°üdG¢ùµ©HÉ¡FÉ°ûfEG‘Ωóîà°ùŸGèeÉfÈdG¢ùØfᣰSGƒH’EGÉ¡∏jó©JáHƒ©°üdGøeá¡éàŸGΩƒ°SôdGᣰSGƒHáeƒ°SôŸGIQƒ°üdG 2
.á«£≤ædGΩƒ°SôdGá«æ≤JᣰSGƒHICÉ°ûæŸG
á«£≤ædGΩƒ°SôdGIQƒ°Uπjƒ–Ö©°üjɪæ«Há«£≤ædGΩƒ°SôdGIQƒ°üdÉ¡∏jƒ–π¡°ùjá¡éàŸGΩƒ°SôdGᣰSGƒHáeƒ°SôŸGIQƒ°üdG 3
.á¡éàŸGΩƒ°SôdGIQƒ°U¤EG
.á¡éàŸGΩƒ°SôdGÉ¡FÉ°ûfEG‘Éæeóîà°SGGPEGIQƒ°üdG¢ùØføeÒãµHÈcCGÉ¡ªéMá«£≤ædGΩƒ°SôdGá«æ≤JᣰSGƒHICÉ°ûæŸGIQƒ°üdG 4
äÉ¡éàŸGá«æ≤àHáeƒ°SôeIQƒ°U(16-4)πµ°T
8
24
ó©ÑdGá«FÉæKäÉeƒ°SôdG
øY Ió````dƒ````eá````«````ª````bQ IQƒ````°````U»````g
Iódƒe ¿ƒµJ É``e ÉkÑdÉZh ,Ö°SÉ◊G≥jôW
ÉgOó– äÉ«æ≤àH OÉ©HC’G á«FÉæK êPɉ øe
OÉ©HC’G á«FÉæK äÉeƒ°SôdG √òg êPɪædG √òg
‘⪪ o°UèeGôH‘»°SÉ°SCGπµ°ûHΩóîà°ùoJ
º∏Yπãeº°SôdGháYÉÑ£dG äÉ«æ≤àd π°UC’G
º```°```Sô```dGh§```FGô```ÿGº```∏```Yhá```YÉ```Ñ```£```dG
‘h .É````````gô`````«`````Zh¿Ó``YE’Gh»``YÉ``æ``°``ü``dG
äÉeƒ°SôdG √ò``g Èà©J ’ è``eGÈ``dG √ò````g
Èà©J πH ,Ö°ùëa »≤«≤◊G ⁄É©∏d kÓ«ã“
√òg ¿EÉ``a ,á«aÉ°VEG ᪫b hP π≤à°ùe èàæe
äÉ«æ≤àdG ‘ á``∏``°``†``Ø``ŸG »``g äÉ``eƒ``°``Sô``dG
IQƒ°ü∏dGkô°TÉÑeÉkªµ–»£©JÉ¡fC’á≤HÉ°ùdG
.OÉ©HC’Gá«KÓKäÉeƒ°SôdGøeÌcCG
ó©ÑdGá«KÓKäÉeƒ°SQ
OÉ©HC’G á«FÉæK äÉeƒ°SôdG ±ÓN ≈∏Y
»àdG Ö``°``SÉ``◊G äÉ``eƒ``°``SQ ø```e ´ƒ```f »```g
äÉfÉ«Ñ∏dOÉ```©HC’G »```KÓ``Kπ«ãªàdG Ωó`îà°ùJ
Ö°SÉ◊G ‘ É¡æjõîJ ºàj »àdG á«°Sóæ¡dG
Qƒ°üdGÒ¨°üJhäÉ``HÉ°ù◊GAGOCG¢VGô```ZC’
ô¡¶j πØ°SC’ÉH IQƒ°üdG ‘h .OÉ©HC’G á«FÉæK
¬©æ°U ” OÉ©HC’G »KÓK º°ù› êPƒ‰ ∫hCG
á©eÉL‘Ω1975ΩÉYπjƒ«føJQÉeᣰSGƒH
Ék檰†e πµ°ûdG Gò```g ó``Lƒ``j ,(Utah)
ÉeCG ,OÉ©HC’G á«KÓK èeGÈdG º¶©e π``NGO
∞ëàŸÉH Oƒ``Lƒ``e ƒ¡a »≤«≤◊G ≥``jô``HE’G
IóëàŸG äÉj’ƒdÉH Ö°SÉ◊G ïjQÉàd »æWƒdG
.É«fQƒØ«dÉc,᫵jôeC’G
á`«`aÉ`°VEGäÉ`eƒ`∏`©`e
√ÉJƒj…É°T≥jôHEG
(Utah teapot)
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
IóëàŸG äÉj’ƒdÉH Ö°SÉ◊G ïjQÉàd »æWƒdG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

115. ±±µ±±µ
:
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±∞≤±∞≤±∞≤
(PictureFormat)Ö°SÉëdÉHº«ª°üàdGhº°SôdGäÉØ∏eOGóàeG 7-4
,IQƒ°üdG º°SQ øe ¢Vô¨dG ¤EG ´ƒæàdG ÖÑ°S ™Lôjh ,Éæg kÉ©«ªL ÉgôcP øµÁ ’h Ωƒ°SôdG äÉØ∏e äÉÄ«g øe ójó©dG ôaƒàJ
:Ωƒ°SôdGäÉØ∏eäGOGóàeG´GƒfCGô¡°TCGøeh,¬à£°SGƒHCÉ°ûæJ…òdGèeÉfÈdG´ƒfhCGájÉ¡ædG‘¬H¢Vô©à°S…òdG܃∏°SC’Gh
ᨫ°üdG √òg á«£≤ædG Qƒ°üdG ßØ◊ Ωóîà°ùJ IQƒ°U ∞∏e ᨫ°U :(BMP) Bitmap
ÒZ ᨫ°üdG √òg ‘ Qƒ°üdGh (Pixels) §≤ædG Oó©d kÉ©ÑJ IQƒ°üdG IOƒéH ºµëàdG øe Éæ浓
.ÉgQÉàîf»àdGIOƒé∏d kÉ©ÑJ kGÒÑc¿ƒµjóbÉ¡ªéM‹ÉàdÉHháWƒ¨°†e
‘ Qƒ°üdG ßØM ≠«°U ô¡°TCG øe :(GIF) Graphics Interchange Format
É¡fGƒdCG QÉàîJ »∏°UC’G É¡ªéM øe %40 QGó≤à IQƒ°ü∏d kÉÑ°SÉæe É£¨°V »£©jh âfÎfE’G áµÑ°T
á«fÉãdGh¿GƒdC’GOóYπ«∏≤J¤hC’GÚà≤jô£H¬«a§¨°†dGá«eRQGƒNπª©Jh¿ƒd256äGPáMƒdøe
.á©FÉ°ûdG•É‰C’G∫GóÑà°SG
πãeC’G áØ«°üdG :(JPEG-JPG) Joint Photographic Experts Group
§¨°VáÑ°ùf»£©Jh¿ƒd¿ƒ«∏e16¤EGπ°üJIójóY kÉfGƒdCG…ƒ–»àdGhá«aGôZƒJƒØdGQƒ°üdGßØ◊
.(á∏«∏bó≤aáÑ°ùf™e§¨°V)IQƒ°üdGIOƒéH®ÉØàM’G™eá∏gòe
ßØ– É¡fCÉH ᨫ°üdG √òg õ«ªàJ :(PNG) Portable Networks Graphic
á«∏ªY¢ùµYá«fɵeEG™e(á∏«∏bó≤aáÑ°ùf™e§¨°V) kÉ°†jCGá«dÉYIOƒLhÖ°SÉæe§¨°†HIQƒ°üdG
.IOƒ÷Giƒà°ùe¢ùØæHπ°UC’G´ÉLΰS’§¨°†dG
QÉ«àNGájôëHõ«ªàJᨫ°üdG√òg:(TIFF-TIF) Tagged Image File Format
¿ƒc kGÒÑc IQƒ°üdG ∞∏e ºéM ¿ƒµj Ée kÉÑdÉZ ,(ó≤a ™e §¨°V – ó≤a ¿hóH §¨°V) §¨°†dG ´ƒf
.IQƒ°üdG∞∏eøª°VßØ–§¨°†dGá«eRQGƒN
»ª∏`YAGô`KEG
óYÉ°ùjɇπbCGábóHIQƒ°üdG¿GƒdCGäÉeƒ∏©eßØM≈```∏Yπª©Já«eRQGƒNΩGóîà°SÉHIQƒ°üdGºéMπ«∏≤Já«∏ªY»g:(Loss Compression)ó``≤ØdG™``e§``¨°†dG
.É¡ªéMπ≤jhIQƒ°üdGIOƒLπ≤J§¨°†dGáÑ°ùfäOGRɪ∏chIQƒ°üdG∞∏eºéMπ«∏≤J≈∏Y
ßØM≈∏YóYÉ°ùjɇäÉeƒ∏©e…CGó≤a¿hOIQƒ°üdG§¨°†HΩƒ≤JAÉcPÌcCGá«eRQGƒNΩóîà°ùJá≤jô£dG√òg:(Lossless Compression)ó≤a¿hó``H§``¨°†dG
.IQƒ°üdGºéMπ«∏≤J≈∏YóYÉ°ùjɇQÉ°üàNÉHÉ¡dóÑà°ùJhIQƒ°üdG∞∏eπNGOIQôµàŸG•É‰C’GøYåëÑJå«Mᣫ°ùHá«eRQGƒÿG√ògIôµahÉ¡àbOhÉ¡JOƒL
π°UƒàdG ¤EG •É``°``û``æ``dG Gò```g ±ó``¡``j
º«ª°üàdGhº°SôdGäÉØ∏e´GƒfCG∫ƒMá∏ãeC’
ΩGóîà°SÉH ∂``dPh ÜÓ£dG É¡aô©j »àdG
Ωƒ≤j å«M ´Éªà°S’G å∏ãe á«é«JGΰSG
:»∏jÉú∏©ŸG
.á«KÓKäÉYƒª›¤EGÜÓ£dGº°ù≤j 1
QhO ¬``d áYƒª› π``c ‘ ÖdÉW π``c
:»∏jɪcOó
´ƒf ìô°ûj, çóëàe : ∫hC’G ÖdÉ£dG
.º°SôdG∞∏e
ìô£jh,ó«L™ªà°ùe:ÊÉãdGÖdÉ£dG
»£©«d ,∫hC’G ÖdÉ£dG ≈∏Y á∏Ä°SCG
øY π«°üØàdGh í«°VƒàdG øe ójõŸG
.´ƒædGGòg
á«∏ª©dG Ö``bGô``j : ådÉãdG ÖdÉ£dG
Ωó≤jh ¬«∏«eR ÚH åjó◊G Ò°Sh
Ée Öàµj ƒ¡a , ɪ¡d á©LGQ ájò¨J
¿ƒµjh øjôNB’G ÚÑdÉ£dG ÚH Qhój
√QhO Úëj Éeóæ©a , ™LôŸÉH ¬Ñ°TCG
óæY ¬``æ``jhó``J ” É``e IAGô``≤``H Ωƒ``≤``j
ôcP : ∫ƒ``≤``«``a,.. √Ó``«``eR ¢``TÉ``≤``f
.Gòcô°SÉjôcPhGòcóª
πc ™e á≤HÉ°ùdG äGƒ£ÿG QGôµJ ºàj 2
.áYƒª›
áYƒª› πc , äÉYƒªéŸG ™jRƒJ ºàj 3
º°SôdG äÉØ∏e ´Gƒ```fCG øe ´ƒ``f QÉàîJ
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGh
:(´Éªà°S’Gå∏ãe)á«é«JGΰSG
äGQÉ¡e ≈∏Y ™é°ûJ á«é«JGΰSG »``gh
∫ÓN ø``e º``à``Jh , ´É``ª``à``°``S’Gh çó``ë``à``dG
.á«KÓKäÉYƒª›
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
π°UƒàdG ¤EG •É``°``û``æ``dG Gò```g ±ó``¡``j

116. ±±∂
:
±±∂
±∞≥
‫ﺑﺎﻟﺤﺎﺳﺐ‬ ‫اﻟﺘﺼﻤﻴﻢ‬
±∞≥±∞≥
Ö`°SÉ`ë`dÉ`Hº`°Sô`dGè`eGô`H 8-4
äGõ«‡hIôaƒàŸGèeGÈdGøYÒãµdG∂d∞°ûµJÖ°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdG‘á°ü°üîàŸGâfÎfE’G™bGƒe≈∏Yá©jô°SádƒL
:Égô¡°TCGøe¢†©HôcòfÉægÉæ∏©dh¬Hƒ«YhèeÉfôHπc
1-8-4:Qó°üŸGáMƒàØeº°SôdGèeGôH
:(GIMP)è``eÉ``fô`H 1
Ú°ùëàd Ωóîà°ùjh ,᫪bôdG Qƒ°üdGh äÉeƒ°SôdG á÷É©Ÿ Qó°üŸG ôM èeÉfôH ƒg ÖªL
ÚH πjƒëà∏d Ωóîà°ùj ɪc ,É¡«∏Y á«dɪ÷G äGôKDƒŸG øe ójó©dG áaÉ°VEGh Qƒ°üdG Öjò°ûJh
.(GIF)ᨫ°üHácôëàŸGQƒ°üdGêÉàfE’hCGáØ∏àîŸG≠«°üdG
.(www.gimp.org) âfÎfE’GáµÑ°T≈∏YèeÉfÈdGáëØ°U
:(Inkscape)èeÉfôH 2
§FGôÿGh äGQÉ©°ûdGh á«aGÎM’G Qƒ°üdG º«ª°üJh º°SQ ‘ Ωóîà°ùj Qó°üŸG ôM èeÉfôH
á«dÉYIOƒLäÉeƒ°SôdG»£©jɇ,á¡éàŸGΩƒ°SôdGá«æ≤JΩGóîà°SÉHÖjƒdGäÉëØ°UäÉeƒ°SQh
.(www.inkscape.org)âfÎfE’GáµÑ°T≈∏YèeÉfÈdGáëØ°U.ô¨°UCGºéMh
:(MyPaint)èeÉfôH 3
IQó≤dG ºª°üŸG »£©j á«Mƒ∏dG Iõ¡LC’G ≈∏Y º°Sô∏d kGóL »∏ªYh ™FGQ Qó°üŸG ôM èeÉfôH
.èeÉfÈdGäÉfƒµeøe k’óHº°SôdGá«∏ªY≈∏Yõ«cÎdG≈∏Y
.(mypaint.intilinux.com)âfÎfE’GáµÑ°T≈∏YèeÉfÈdGáëØ°U
:(Synfig)èeÉfôH 4
…ƒëj ácôëàŸG Qƒ°üdGh äɪ«ª°üàdGh äÉeƒ°SôdG AÉ°ûfE’ ™FGQ øe ÌcCG Qó°üŸG ôM èeÉfôH
.kÉ©e¿BG‘Iƒ≤dGhΩGóîà°S’Gádƒ¡°ùHRÉàÁh,äGõ«ªŸGøeójó©dG
.(www.synfig.org/cms)âfÎfE’GáµÑ°T≈∏YèeÉfÈdGáëØ°U
áeóîà°ùŸG äÉ«›ÈdG ¢ùjQóJ óæY
Ée ≈YGôj Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG ‘
:»∏j
≈∏Y è``eGÈ``dG ™``bGƒ``e ø``e IOÉØà°S’G
äÉeƒ∏©e ¢``Vô``©``d â```fÎ```fE’G áµÑ°T
.É¡dƒMá«FGôKEG
¢Vô©d ܃«Jƒj ™bƒe øe IOÉØà°S’G
OQh »àdG èeGÈdG ∫ƒM ᫪«∏©J ¢ShQO
.IóMƒdG‘ÉgôcP
ÜÓ£dG ™jRƒàH Ωƒ≤j ¿CG º∏©ª∏d øµÁ
áYƒª› πc ∞∏µj ºK äÉYƒª› ≈∏Y
èeÉfôH ∫ƒM åëH πª©H ÜÓ£dG øe
º«ª°üàdGh º°SôdG èeGôH øe Oó
.Ö°SÉ◊ÉH
äÉ«›ôH øY åëÑdG º∏©ª∏d øµÁ
.±GógC’G¢ùØf≥≤–iôNCG
äÉ«›ÈdG√ògÉjGõeRôHCGøYåëÑdG
.ÜÓ£∏dÉgôcPhÉ¡æe kÉ°†©HhCG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
ÜÓ£dG iód (™°SƒàdG) IQÉ¡e ᫪æJ
-:‹ÉàdG∫GDƒ°ùdGìôW≥jôWøY
øY äÉ``eƒ∏©e øe ∂``jód É```e Aƒ``°V ‘
Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º``°Sô```dG äÉ«``›ôH
äÉ``«``›ô``ÑdG √ò``g πÑ``≤à°ùe øY çó–
.É¡«∏Y…ƒà–¿CG™bƒàJ»àdGäÉ«æ≤àdGh
(Elaboration Skill)™°SƒàdGIQÉ¡e
ÖdÉ£dGIQó``≤``H™°SƒàdGIQÉ``¡```eºà¡Jh
(π«°UÉØàdG) ø``e ó```jó``©`dG á```aÉ°VEG ≈`∏```Y
ÌcCG ´ƒ``°Vƒ``ŸG hCG Iô```µØdG π```©÷ áeRÓdG
.IóFÉah kÉMƒ°Vh
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

117. ±±∑±±∑
:
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
IQÉ¡e) »YGóHE’G ÒµØàdG IQÉ¡e ᫪æJ
:‹ÉàdG∫GDƒ°ùdGìôW≥jôWøY(ábÓ£dG
èeGÈdG øe øµ‡ OóY ÈcCG OGó©J
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdG‘áeóîà°ùŸG
(Fluency Skill)ábÓ£dGIQÉ¡e
Ò``µØàdG äGQÉ```¡e ø`e ábÓ£dG IQÉ¡e
OóY ó«dƒJ ≈∏Y IQó≤```dG »æ©```Jh »YGóHE’G
QɵaC’Gh äÉaOGÎ``ŸGh π```FGóÑdG øe ÒÑc
ø``«©e Ò``㟠á```HÉ``éà°S’G ó``æ``Y äÓµ°ûŸGh
πã“ »gh Égó«dƒJ ‘ ádƒ¡°ùdGh áYô°ùdGh
.´GóHE’G‘»ªµdGÖfÉ÷G
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±∞¥±∞¥±∞¥
:(Pencil)èeÉfôH 5
¬Ñ°ûJ »àdG ájó«∏≤àdG äÉeƒ°SôdG AÉ°ûfE’ Ωóîà°ùj Qó°üŸG ôM OÉ©HC’G »FÉæK º°SQ èeÉfôH ƒg
.(GIF)ᨫ°üdGäGPácôëàeäÉeƒ°SQAÉ°ûfE’hCG,ó«dGº°SQ
.(www.pencil-animation.org)èeÉfÈdGáëØ°U
:(Liprecad)èeÉfôH 6
Úªª°üŸGøeójó©dGπÑbøeΩóîà°ùj…òdGQó°üŸGôMÖ°SÉ◊GΩGóîà°SÉHº«ª°üàdGèeÉfôH
.Iõ«ªàeá«YÉæ°UhCGájQɪ©eº«eÉ°üJêÉàfE’⁄É©dG∫ƒM
.(librecad.org) âfÎfE’GáµÑ°T≈∏YèeÉfÈdGáëØ°U
2-8-4:á``jQÉ`é`à`dGº``°Sô`dGè``eGô``H
:(PhotoShop)è``eÉ`fô``H 1
Ö°SÉ◊ÉHº°SôdGèeGôHÌcCGh(Adobe systems)õªà°ù°S»HhOCGácô°TêÉæJEGøeèeÉfôH
:»g kÉ«dÉM¿Éàî°ùf¬æeèàæJh,⁄É©dGiƒà°ùe≈∏YIô¡°T
≈∏Y É¡JQó≤H Extended áî°ùf RÉà“h (Photoshop , Photoshop Extended)
.IQƒ°üdGπ«∏–Iõ«eh3D OÉ©HC’Gá«KÓKQƒ°üdGhácôëàŸGΩƒ°SôdGêÉàfEG
.(www.adobe.com/products/photoshop.html) èeÉfÈdGáëØ°U
:(Corel Draw)è``eÉ`fô``H 2
,á¡éàŸG Ωƒ°SôdG á«æ≤J óªà©j (Corel Corporation) πjQƒc ácô°T êÉàfEG øe èeÉfôH
¬fCG ɪc ,∫ɪ÷G á©FGQ á«æa áØ– ∂∏ªY øe π©Œ »àdG á«dɪ÷G äGôKDƒŸG øe ÒãµdÉH RÉàÁh
.á«ŸÉYIô¡°ûH≈¶ëjhá«Hô©dGá¨∏dGºYój
.(www.corel.com)ácô°ûdGáëØ°U
:(Paint Shop Pro)è``eÉ`fô``H 3
á«æ≤àH πª©∏d kÉ≤M’ √ôjƒ£J ” óbh Qƒ°üdGh äÉeƒ°SôdG ™e πeÉ©à∏d ™``FGQ øe Ì``cCG èeÉfôH
âeÉb óbh ,(Jasc Software) äÉ«›È∏d ∂°SÉL ácô°T êÉàfEG øe ƒgh ,á¡éàŸG Ωƒ°SôdG
.Ω2004ΩÉ©dG‘∂dPhÉ¡æeèeÉfÈdG™jRƒJ¥ƒ≤MAGô°ûHπjQƒcácô°T
.(www.corel.com)ácô°ûdGáëØ°U
(Summary Skill)¢ü«î∏àdGIQÉ¡e
QÉ```µ```aC’G¢``ü``«``∏``≤``Jƒ```g¢``ü``«``î``∏``à``dG
™e É¡ªéM ø``e π``«``∏``≤``à``dGh ,É``¡``dGõ``à``NGh
hCG ±ò``◊G øe É¡àeÓ°S ≈∏Y á¶aÉëŸG
≥jôW ø``Y É¡àZÉ«°U IOÉ````YEGh ,¬jƒ°ûàdG
±ó¡H É¡à÷É©eh QɵaC’Gh äGOôØŸG í°ùe
á°ù«FôdG QɵaC’Gh ´ƒ°VƒŸG Öd ¢UÓîà°SG
RÉéjEÉH É¡æY ÒÑ©àdG º``K ,¬``H á£ÑJôŸG
.샰Vhh
≈∏Y ÜÓ£dG óYÉ°ùj »YɪL •É°ûf
Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGèeGôHáaô©e
:»∏jÉú∏©ŸGΩƒ≤jå«M
.äÉYƒª›¤EGπ°üØdGº°ù≤j
:‹ÉàdG∫GDƒ°ùdGìô£j
èeGÈdG øe øµ‡ Oó``Y È``cCG ô``cPG :¢``S
.º«ª°üàdGhº°SôdG‘Ωóîà°ùJ»àdG
.•É°ûædGò«ØæàdÉkàbhOóëj
ºK äÉ``Yƒ``ª``é``ŸG äÉ````HÉ````LEG ¢``û``bÉ``æ``j
.èeGÈdGº¡©e¢Vô©à°ùj
Ö∏£jh äÉYƒªéŸG≈∏YèeGÈdG´Rƒj
πc äGõ«‡ í«°VƒJ áYƒª› πc øe
.º¡«∏YáYRƒŸGèeGÈdGøeèeÉfôH
Ö∏£jh äÉYƒªéŸG äÉHÉLEG ¢ûbÉæj ºK
.É¡ª««≤JiôNC’GäÉYƒªéŸGøe
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
)¢ü«î∏àdGIQÉ¡e
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

118. ±±∏
:
±±∏
±∞µ
‫ﺑﺎﻟﺤﺎﺳﺐ‬ ‫اﻟﺘﺼﻤﻴﻢ‬
±∞µ±∞µ
:(Autodesk 3Ds Max)è``eÉ`fô``H 4
,á«fƒjõØ∏àdGèeGÈdGh,ƒjó«ØdGÜÉ©dCG‘Ωóîà°ùoJ»àdGOÉ©HC’Gá«KÓKäÉeƒ°Sô∏dÒ¡°ûdGèeÉfÈdG
(Autodesk Media and Entertainment)∂°ùjOƒJhCGácô°TêÉàfEGøeƒgh.äÉfÓYE’Gh
.(www.autodesk.com)ácô°ûdGáëØ°U
:(Serif)è``eÉ`fô``H 5
πeÉ©à∏d (PhotoPlus) èeÉfôH :ɪg Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°Sô∏d Ú«°ù«FQ Ú›ÉfôH Ωó≤J
ádƒ¡°ùHɪgÓcRÉàÁ.á¡éàŸGΩƒ°SôdGá«æ≤àH(DrawPlus)èeÉfôHh,äÉeƒ°SôdGhQƒ°üdG™e
ájÉZ∫ɪYCGêÉàfEGøµÁ∂dPºZQhäGhOC’GIOhóÚFóàѪ∏dá«fÉ›ï°ùfOƒLhhΩGóîà°S’G
.(www.serif.com)âfÎfE’GáµÑ°T≈∏Yácô°ûdGáëØ°U.É¡æeøµªàdGóæYáYhôdG‘
:(AutoCAD Autodesk)è``eÉ`fô``H 6
êÉàfEG øe ,⁄É©dG iƒà°ùe ≈∏Y kÉeGóîà°SG (CAD) Ö°SÉ◊G IóYÉ°ùà º«ª°üàdG èeGôH ÌcCG
πÑb øe Ωóîà°ùoj (Autodesk Media and Entertainment) ∂°ùjOƒJhCG ácô°T
.⁄É©dGAÉëfCG∞∏à‘™jQÉ°ûŸG…ôjóehÚ«YÉæ°üdGÚ°Sóæ¡ŸGhÚjQɪ©ŸGÚªª°üŸG
.(www.autodesk.com)ácô°ûdGáëØ°U
»¨Ñæj »``à``dG •É``≤``æ``dG ¢``†``©``H ∑É``æ``g
º°SôdG äÉ«›ôH ¢ùjQóJ ∫ÓN É¡JÉYGôe
:»∏jɪc»ghÖ°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGh
᫪gCÉH¬°SÉ°ùMEGhÖdÉ£dGQƒ©°T᫪æJ
Ωƒ°SQ ΩGó``îà```°SÉH äÉ```eƒ∏©ŸG π«ã“
.Ö°SÉ◊Gº«eÉ°üJh
Ωɶæd ÖdÉ£dG ∑GQOEG ≈∏Y ¢Uô◊G
á«Hô©dG áµ∏ªŸG ‘ á«JÉeƒ∏©ŸG ºFGôL
¿CG øµªŸG øe »à```dG ∂∏J ájOƒ©°ùdG
ÉÃ Qƒ°üdG πjó©J ≥jôW ø``Y CÉ°ûæJ
A»°ùj hCG OGôaC’G äÉ«°Uƒ°üN ∂¡àæj
.º¡«dG
᫪gCÉH ÜÓ``£``dG ió``d »``Yƒ``dG IOÉ```jR
á«∏°UC’G è```eGÈ```dG ≈``∏``Y ∫ƒ``°``ü``◊G
∫ƒ°ü◊G øe ‹ÉàdÉH º¡æµ“ »àdGh
äÉcô°ûdG πÑb øe »æØdG ºYódG ≈∏Y
᫵∏ŸG ¥ƒ``≤``M ßØëj É```Ãh áéàæŸG
.øjôNBÓdájôµØdG
OƒLƒH ÜÓ``£``dG ió``d »``Yƒ``dG IOÉ```jR
áMƒàØe á```«``fÉéŸG è``eGÈ∏d QOÉ°üe
É¡JÓ«ãe ø``Y Iƒ```b π``≤``J ’ Qó``°``ü``ŸG
.ájQÉéàdG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

119. ±±π±±π
:
¢SQódG ájÉ¡æH ÜÓ£dG √òØæj •É°ûf
º¡HÉ©«à°SG ió``e ø``e ≥≤ëàdG ¤EG ±ó¡j
äÉeƒ∏©ŸG ¢ü«î∏Jh º«¶æJ ≈∏Y º¡JQóbh
¢ü«∏≤J ƒg ¢ü«î∏àdG ,IóMƒdG ‘ IOQGƒdG
É¡ªéM øe π«∏≤àdGh ,É¡dGõàNGh QɵaC’G
±ò◊G øe É¡àeÓ°S ≈∏Y á¶aÉëŸG ™e
≥jôW øY É¡àZÉ«°U IOÉ``YEGh ,¬jƒ°ûàdG hCG
±ó¡HÉ¡à÷É©ehQɵaC’GhäGOôØŸGí°ùe
á°ù«FôdG QɵaC’Gh ´ƒ°VƒŸG Öd ¢UÓîà°SG
RÉéjEÉH É¡æY ÒÑ©àdG º``K ,¬``H á£ÑJôŸG
:‹ÉàdÉHº∏©ŸGΩƒ≤jå«M,샰Vhh
ÜÉàµdÉH áfÉ©à°S’G ÜÓ£dG øe Ö∏£j 1
É¡ª«¶æJh äÉeƒ∏©ŸG ºgCG ¢ü«î∏J ‘
.º«gÉØŸGáWQÉN‘
π°†aCG QÉ«àNG ºà«°S ¬fCÉH ÜÓ£dG ¬Ñæj 2
:á«dÉàdG Ò``jÉ``©``ŸG ≈``∏``Y AÉ``æ``H á``WQÉ``N
≈∏Y É¡à«dƒª°Th ,º«¶æàdG ,º«ª°üàdG
‘ IOQGƒ````dG QÉ``µ``aC’Gh ô°UÉæ©dG º```gCG
.IóMƒdG
πµd á``«``æ``gò``dG á```WQÉ```ÿG ¢Vô©à°ùj 3
QÉ«àNG ÜÓ£dG øe Ö∏£jh áYƒª›
º««≤àdGÒjÉ©e≈∏YAÉæHáWQÉNπ°†aCG
.á≤HÉ°ùdG
á`«`ª`jƒ`≤`JäÉ`WÉ`°û`f
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
±∞∑
‫ﺑﺎﻟﺤﺎﺳﺐ‬ ‫اﻟﺘﺼﻤﻴﻢ‬
±∞∑±∞∑
…bu« rOUH W—U
.IóMƒdG‘É¡àª∏©J»àdGäÉë∏£°üŸGhäGQÉÑ©dGΩGóîà°SÉH√ÉfOCGº«gÉØŸGáWQÉNπªcCG
TIF
JPG
GIF
PNG
BMP
»FÓ£dGº°SôdG
á«fÉ«ÑdGΩƒ°SôdG
âbƒdG ÒaƒJ
AÉ£N’Gπjó©Jádƒ¡°SäÉeƒ°SôdGπ≤fádƒ¡°S
∞«dɵàdG ¢†ØN
Qƒ°üdGèeGôH
Ö°SÉ◊GIóYÉ°ùú«ª°üàdG
á«æØdGäÉ≤°ü∏ŸG
º°SôdG
Ö°SÉ◊ÉH
᫪gC’G
ä’ÉéŸG
»ª«∏©àdG
»Ñ£dG
»`aGô¨÷G
»YÉæ°üdG
…ôµ°ù©dG
»eÓY’G
≥jƒ°ùàdGh¿ÓY’G
èeGôH
º°SôdG
ÉgDhÉ°ûfGºàj»àdGQƒ°üdÉH»æ©j…òdGº∏©dG
¬›GôHhÖ°SÉ◊GΩGóîà°SÉH
´GƒfCG
º°SôdG
äÉ«æ≤J
º°SôdG
äÉØ∏e
Ωƒ°SôdG
ájQÉŒáMƒàØe
PhotoShop
Bitmap Graphics
Vector Graphics
CorelDrawGIMP
MvPaint
Pencil
Inkscape
Svnfig
Liprecad
3Ds Max
Serif
PaintShop
AutoCad

120. ±≤∞
:
±≤∞
1
.∞«dɵàdG¢†ØN‘º¡°ùJ 1
.ó¡÷GhâbƒdGÒaƒJ‘º¡°ùJ 2
.ádƒ¡°SπµHäÉeƒ°SôdGπjó©Já«fɵeEG 3
Iõ¡```LC’GÚHäÉ``eƒ°SôdGπ≤fá«fɵeEG 4
.áØ∏àîŸG
2
3
.∂∏ØdGº∏Y 1
.á«fhεdE’GôFGhódG 2
4
Iô≤ØdGáHÉLE’G
CG
Ü
ê
O
äÉ`æ`jô`ª`à`dGá`HÉ`LEG
Iõ¡```LC’GÚHäÉ``eƒ°SôdGπ≤fá«fɵeEG
±∞π
‫ﺑﺎﻟﺤﺎﺳﺐ‬ ‫اﻟﺘﺼﻤﻴﻢ‬
±∞π±∞π
äÉ``æ```jô``ª``J
.᫪gC’Gøeá«dÉYáLQO≈∏Y‹B’GÖ°SÉ◊GIóYÉ°ùú«ª°üàdGhº°SôdGøeâ∏©L»àdGπeGƒ©dG¢†©HôcPG 1
:»∏jÉe‘áÄWÉÿGIQÉÑ©dGΩÉeCG(✗)áeÓYháë«ë°üdGIQÉÑ©dGΩÉeCG(✓)áeÓY™°V 2
( ) kÉãjóMCÉ°ûfΩGóîà°S’GOhó∫É›º°SôdGøa CG
( ) »Hƒ°SÉ◊Gº«ª°üàdGhº°SôdÉHÚ°ü°üîàe™eπeÉ©àJá«YÉæ°üdGäÉcô°ûdGÖ∏ZCG Ü
( ) ádƒ¡°SπµHá¡éàŸGº°SôdGá«æ≤àH᪪°üŸGIQƒ°üdGπjó©JøµÁ ê
( ) kGOhóá«Hƒ°SÉ◊Gº°SôdGèeGôHΩGóîà°SG¿Éc…ôµ°ù©dG∫ÉéŸG‘ O
.¬à°SQOɪ«aOôJ⁄‹’GÖ°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGÉ¡«aΩóîà°ùjä’ÉéŸÚdÉãeôcPG 3
?äGõ«ªŸGhΩGóîà°S’Gä’É›å«Møe(Gif)OGóàe’Gh(Jpg)OGóàe’GøYRÉéjEÉHçó– 4
?(CAD)í∏£°üŸÉHOƒ°ü≤ŸGÉe 5
:»∏jɪ«a(Ü)Oƒª©dGøe¬Ñ°SÉæjÉe(CG)Oƒª©dGøeÎNG 6
CGÜ
Paint Shop ProQó°üŸGìƒàØe
Lipracad§¨°†dG´ƒfQÉ«àNGájôM
Penciló≤aáÑ°ùf™e§¨°V
Tifá«Mƒ∏dGIõ¡LC’G≈∏YΩóîà°ùj
∂°SÉLácô°TêÉàfEGøe
5
:(CAD)`Hó°ü≤j
Ö°SÉ◊GIóYÉ°ùú«ª°üàdG
(Computer Added Design)
6
CGÜ
1Paint Shop Pro2Qó°üŸGìƒàØe
2Lipracad4§¨°†dG´ƒfQÉ«àNGájôM
3Penciló≤aáÑ°ùf™e§¨°V
4Tif3á«Mƒ∏dGIõ¡LC’G≈∏YΩóîà°ùj
1∂°SÉLácô°TêÉàfEGøe
(GIF)OGóàe’G(JPG)OGóàe’G
πãeC’G á```¨«°üdG
Qƒ```°üdG ß```Ø◊
á```«aGôZƒJƒØdG
…ƒ```– »```àdGh
Ió```jóY kÉ```fGƒdCG
á```Ñ°ùf »```£©Jh
™eá∏gòe§¨°V
IOƒéH®ÉØàM’G
§¨°V)IQƒ°üdG
ó```≤aá```Ñ°ùf™```e
.(á∏«∏b
ßØM ≠«°U ô¡°TCG øe
áµÑ°T ‘ Qƒ```°```ü```dG
»``£``©``jhâ``````fÎ``````fE’G
kÉ``Ñ``°``SÉ``æ``eÉ``` k£```¨```°```V
%40 QGó≤à IQƒ°ü∏d
»∏°UC’G É¡ªéM ø``e
Gvó```LÖ``°``SÉ``æ``eƒ````gh
π«°UÉØàdG äGP Qƒ°ü∏d
…ƒà– »àdGh á≤«bódG
,á¡HÉ°ûàe ¿Gƒ``dCG ≈∏Y
ᨫ°üdG √ò¡d øµÁh
Qƒ`````°`````ü`````dGß``````Ø``````M
áeóîà°ùŸG ácôëàŸG
.äÉfÓYE’G‘

121. ±≤±±≤±
:
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±±∞±±∞±±∞
QÉ``````Ñ`à```NG
:»∏jɪ«aáë«ë°üdGáHÉLE’GõeQÎNG
:»gIóMGhá∏ªLGóYÉeáë«ë°U√ÉfOCGIOQGƒdGπª÷G™«ªL 1
.ó¡÷GhâbƒdGÒaƒJ‘‹B’GÖ°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGèeGôHäóYÉ°S(CG)
.áØ∏àîŸGIõ¡LC’GÚHäÉeƒ°SôdG∫OÉÑJ‹B’GÖ°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGèeGôHâ∏¡°S(Ü)
.‹ÉŸGQó¡dG¢†Øîj⁄‹B’GÖ°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGèeGôHΩGóîà°SG(ê)
.áfhôeÌcCG‹B’GÖ°SÉ◊GèeGôHᣰSGƒH᪪°üŸGäÉeƒ°SôdG≈∏Yπjó©àdGá«∏ªY(O)
:»∏jɪ«aáë«ë°üdGá∏ª÷GõeQÎNG 2
.á¡éàŸGá«æ≤àdGIQƒ°Uøeºé◊G‘ô¨°UCGá«£≤ædGáWQÉÿGá«æ≤JIQƒ°U(CG)
.á«£≤ædGáWQÉÿGá«æ≤JIQƒ°U¢ùµYá¡éàŸGá«æ≤àdGIQƒ°Uπjó©JáHƒ©°üdGøe(Ü)
.Ú«dÉYí°VhhábO≈∏Y∫ƒ°ü◊GójôfÉeóæYá«£≤ædGáWQÉÿGá«æ≤JΩóîà°ùJ(ê)
.á«£≤ædGáWQÉÿGIQƒ°U¢ùµYÒѵàdGóæYÉ¡JOƒéHá¡éàŸGáWQÉÿGIQƒ°UßØà–(O)
:»gIóMGhá∏ªLGóYÉeáë«ë°U√ÉfOCGIOQGƒdGπª÷G™«ªL 3
.º¡ØdGhÜÉ©«à°S’GIOÉjõd»ª«∏©àdG∫ÉéŸG‘‹B’GÖ°SÉ◊GäÉeƒ°SQΩóîà°ùJ(CG)
.Ohóπµ°ûH»Ñ£dG∫ÉéŸG‘‹B’GÖ°SÉ◊GäÉeƒ°SQΩóîà°ùJ(Ü)
.ÒÑcπµ°ûHΩÓYE’G∫É›‘‹B’GÖ°SÉ◊GäÉeƒ°SQΩóîà°ùJ(ê)
.¢VQC’G¢ùjQÉ°†Jí«°Vƒàd‘Gô¨÷G∫ÉéŸG‘‹B’GÖ°SÉ◊GäÉeƒ°SQΩóîà°ùJ(O)
QÉ``Ñ`à`N’Gá``HÉ`LEG
1
(ê)
2
(O)
3
(Ü)
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

122. ±≤≤
:
±≤≤
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±±∞±±∞±±∞
QÉ``````Ñ`à```NG
:»∏jɪ«aáë«ë°üdGáHÉLE’GõeQÎNG
:»gIóMGhá∏ªLGóYÉeáë«ë°U√ÉfOCGIOQGƒdGπª÷G™«ªL 1
.ó¡÷GhâbƒdGÒaƒJ‘‹B’GÖ°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGèeGôHäóYÉ°S(CG)
.áØ∏àîŸGIõ¡LC’GÚHäÉeƒ°SôdG∫OÉÑJ‹B’GÖ°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGèeGôHâ∏¡°S(Ü)
.‹ÉŸGQó¡dG¢†Øîj⁄‹B’GÖ°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGhº°SôdGèeGôHΩGóîà°SG(ê)
.áfhôeÌcCG‹B’GÖ°SÉ◊GèeGôHᣰSGƒH᪪°üŸGäÉeƒ°SôdG≈∏Yπjó©àdGá«∏ªY(O)
:»∏jɪ«aáë«ë°üdGá∏ª÷GõeQÎNG 2
.á¡éàŸGá«æ≤àdGIQƒ°Uøeºé◊G‘ô¨°UCGá«£≤ædGáWQÉÿGá«æ≤JIQƒ°U(CG)
.á«£≤ædGáWQÉÿGá«æ≤JIQƒ°U¢ùµYá¡éàŸGá«æ≤àdGIQƒ°Uπjó©JáHƒ©°üdGøe(Ü)
.Ú«dÉYí°VhhábO≈∏Y∫ƒ°ü◊GójôfÉeóæYá«£≤ædGáWQÉÿGá«æ≤JΩóîà°ùJ(ê)
.á«£≤ædGáWQÉÿGIQƒ°U¢ùµYÒѵàdGóæYÉ¡JOƒéHá¡éàŸGáWQÉÿGIQƒ°UßØà–(O)
:»gIóMGhá∏ªLGóYÉeáë«ë°U√ÉfOCGIOQGƒdGπª÷G™«ªL 3
.º¡ØdGhÜÉ©«à°S’GIOÉjõd»ª«∏©àdG∫ÉéŸG‘‹B’GÖ°SÉ◊GäÉeƒ°SQΩóîà°ùJ(CG)
.Ohóπµ°ûH»Ñ£dG∫ÉéŸG‘‹B’GÖ°SÉ◊GäÉeƒ°SQΩóîà°ùJ(Ü)
.ÒÑcπµ°ûHΩÓYE’G∫É›‘‹B’GÖ°SÉ◊GäÉeƒ°SQΩóîà°ùJ(ê)
.¢VQC’G¢ùjQÉ°†Jí«°Vƒàd‘Gô¨÷G∫ÉéŸG‘‹B’GÖ°SÉ◊GäÉeƒ°SQΩóîà°ùJ(O)
QÉ``Ñ`à`N’Gá``HÉ`LEG
4
(ê)
5
(ê)
6
(CG)
7
(CG)
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

123. ±≤≥±≤≥
:
IóMƒdG´hô°ûe∫ƒMäÉ¡«ÑæJ :‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±∞∂±∞∂±∞∂
‫اﻟﻮﺣﺪة‬ ‫ﻣﺸﺮوع‬
:á«dÉàdGäÉYƒ°VƒŸGóMC’IQƒ°UhCGº«ª°üJêÉàfEÉHºb,Ö°SÉ◊ÉHº°SôdGhº«ª°üàdGIóMhá°SGQOøe∂FÉ¡àfGó©H
:(GIMP)èeÉfôHΩGóîà°SÉH
.á°SQóŸÉHìƒàØŸGΩƒ«dGøY»FÉYOQƒ°ThôH 1
.á°SQóŸG»Hƒ°ùæehÜÓ£dá«Øjô©JäÉbÉ£Hº«ª°üJ 2
.Év«°SGQOÚbƒØàŸGQƒ°UhAɪ°SCG…ƒ–ɪc∂∏°üaº¡J™«°VGƒe…ƒ–á°UÉNá«£FÉMá∏› 3
:(sweet home 3D)èeÉfôHΩGóîà°SÉH
.ádÉ°UhÚàaôZøe¿ƒµàjÒ¨°U∫õæeº«ª°üJ 1
.‹BGÖ°SÉMπª©e 2
:º«ª°üàdGóæY»∏jÉeIÉYGôe™e
.iƒàëª∏dIQƒ°üdGáÑ°SÉæe-
.º«ª°üàdGóæYIQƒ°üdGäÉ°SÉ≤e áÑ°SÉæe-
.»FÉ¡ædGßØ◊GóæYIQƒ°üdG´ƒf áÑ°SÉæe-
.º«ª°üà∏dhCGIQƒ°ü∏dÜGò÷G»FÉ¡ædGêGôNE’G-
óH’ ™jQÉ°ûŸG ≈∏Y πª©dG ‘ AóÑdG πÑb
Év«JGP ™jQÉ°ûŸG RÉ‚EG ᫪gCG ≈∏Y ó«cCÉàdG øe
,áeRÓdG äGQÉ¡ŸG ÜÓ£dG ÜÉ°ùcE’ ∂dPh
áeó≤àŸG äGQÉ``¡``ŸG ᫪æJ ¢``Uô``a IOÉ``jõ``dh
º∏©à∏d á«©aGódG IOÉ``jR øY kÓ°†a ,º¡jód
.¢ùØædG≈∏YOɪàY’Giƒà°ùeÚ°ù–h
≈∏Y ¿É≤JEGh óéH πª©dG ᫪gCG í«°VƒJ
äÉYƒ°VƒeΩóîJÉ¡fƒµd∂dPh™jQÉ°ûŸG
᫪gCÉH º¡à«YƒJ É k°†jCG ,™ªàéŸG ó«ØJ
∫ÓN ø``e ø°ùM ô```KCG hCG ᪰üH ∑ô``J
á«eÉ°SádÉ°SQπªëj…òdGº¡LÉàfEGô°ûf
.º¡©ªàéŸ
πÑb ´hô``°``û``ŸG QÉ«àNÉH ÜÓ``£``dG ≠«∏ÑJ
¬«∏Yπª©dGhá«∏ª©dGäÉÑjQóàdG‘AóÑdG
.äÉÑjQóàdG™eøeGõàdÉHÉv«∏Môe
áeƒ∏©ŸG øY åëÑdG ¤EG ÜÓ£dG ¬«LƒJ
øe hCG ÜÉ``à``µ``dG ø``e É¡fƒLÉàëj »``à``dG
º∏©àdG õjõ©àd ∂``dPh iô```NCG QOÉ°üe
.º¡jód»JGòdG
Ék©«ªL ÜÓ£dG øe ´hô°ûŸG ò«ØæJ ºàj
hCG √ó``Mƒ``d ´hô``°``û``ŸG Ö``dÉ``W π``c òØæjh
πµdΩÉ¡ŸGójó–™e¬dAÓeRácQÉ°ûÃ
.º¡æe
´hô°ûŸG ò«ØæJ ∫Ó``N ÜÓ``£``dG º``YO
.º¡©«é°ûJhº¡d¿ƒ©dGËó≤Jh
´hô°ûª∏d Ö``dÉ``£``dG ò«ØæJ ø``e ó``cCÉ``à``dG
π«°UÉØJ ‘ ¬à°ûbÉæe ∫ÓN øe ¬°ùØæH
.πª©dG
AÉ¡àf’Gó©Hº¡FÉ£NCÉHÜÓ£dG∞jô©J
.∫ɪYC’Gº««≤Jøe
™jQÉ°ûŸG á°ûbÉæeh ¢Vô©d AÉ≤d ó≤Y
π°†aC’G ËôµJh Úà«°SGQO Úà°üM ‘
.É¡æe
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

124. ±≤¥
:
±≤¥
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
É`¡`JÉ`HÉ`LEGhIó`Mƒ`∏dá`«`aÉ`°VEGá`∏`Ä`°SCG
.™bGƒdG øe á∏ãeCÉH ∂àHÉLEG kɪYóe ?êÉàf’G ∞«dɵJ ¢†ØN ‘ Ö°SÉ◊G ΩGóîà°SÉH º«ª°üàdGh º°SôdG èeGôH äóYÉ°S ∞«c 1
:É¡æeôcòfIójóYπeGƒY∫ÓNøe∂dPhêÉàf’G∞«dɵJ¢†ØN‘Ö°SÉ◊GΩGóîà°SÉHº«ª°üàdGhº°SôdGèeGôHäóYÉ°S 1
.πª©dGº«eÉ°üJêÉàfE’áeRÓdGπª©dGäÉYÉ°S¢†ØN
.º°SôdGOGƒehá«ÑൟGOGƒŸG∑Ó¡à°SG¢†ØN
.äÓjó©àdÉHΩÉ«≤dGhAÉ£NC’Gí«ë°üàdΩRÓdGâbƒdG¢†ØN
.»°VÉŸG‘º«ª°üJ≥jôaøe܃∏£ŸGπª©dÉHΩÉ«≤dGº«ª°üJèeÉfôHhóMGhºª°üŸøµÁå«M¬æ«©eº«eÉ°üJò«ØæàdÚeRÓdGÚØXƒŸGOóY¢†ØN
.ÉgÒZh..á«fhεdE’GIõ¡LC’GáYÉæ°U –äGQÉ«°ùdGáYÉæ°UÉ¡æeôcòfIÒãc∂dP≈∏Yá∏ãeC’Gh
?GPÉŸh Ée á°ù°SDƒe ájƒg º«ª°üJ óæY π°†aCG Ö°SÉ◊ÉH º«ª°üàdGh º°SôdG äÉ«æ≤J …CG 2
‹ÉàdÉHh äÉ°SÉ≤ŸGh ΩÉéMC’G áØ∏à äÉYƒÑ£e ≈∏Y ájƒ¡dG √òg ΩGóîà°S’ äÉ°ù°SDƒŸG âLÉM ÖÑ°ùH ∂dPh (victor graphics) á¡éàŸG Ωƒ°SôdG á«æ≤J 2
.¬JOƒL≈∏YÒKCÉàdG¿hOáLÉ◊GÖ°ùMÒ¨°üàdGhÒѵà∏dπHÉbájƒ¡dGº«ª°üJ¿ƒµj¿CGÖéj
¿EÉa »∏°UC’G ºé◊G ´ÉLΰSG á«fɵeEG ™e IQƒ°üdG IOƒLh ∞∏ŸG ºéM ô¨°U ∂ª¡jh Ú©e º«ª°üJ ßØM ¤EG êÉà– ÉeóæY 3
? ƒg ∞∏ŸG Gòg ¬H ßØ– ´ƒf π°†aCG
¿CGɪcIQƒ°ü∏dá«dÉYIOƒéH®ÉØàM’G™e∞∏ŸGºéMô¨°üd᫪gCG∑Éæg¿ƒµJÉeóæY(PNG)´ƒføeOGóàeÉHIQƒ°üdG∞∏eßØMá«æ≤JΩGóîà°SGπ°†Øj 3
.á«∏°UC’G¬JOƒLh»∏°UC’G¬ªéëHIQƒ°üdG∞∏e´ÉLΰS’§¨°†dGá«∏ªY¢ùµYøµÁ´ƒædG√òg
?»g á«fÉéŸG IôaƒàŸG èeGÈdG π°†aCG øe ¿EÉa GIF ´ƒædG äGP ácôëàe Qƒ°U º«ª°üJh º°SÎd 4
.(Pencil)ô°ü◊G’∫ÉãŸGπ«Ñ°S≈∏YÉ¡æeôcòf(GIF)´ƒædGøeácôëàeQƒ°Uº«ª°üàHíª°ùJ»àdGQó°üŸGáMƒàØŸGhá«fÉéŸGèeGÈdGøeójó©dGôaƒàJ 4

125. ±≤µ±≤µ
:
CGóÑjå«M,Úà°üM‘ÖjQóàdGGògòØæj
¬«ÑæJ™e(GIMP)èeÉfôHâ«ÑãàHº∏©ŸG
ÉkàÑãe ¿ƒµj ób èeÉfÈdG ¿CÉ``H ÜÓ£dG
1 Ö°SÉM ‘ ¬eGóîà°SG ” ¬fC’ Ék≤Ñ°ùe
. IOó©àŸG §FÉ°SƒdG IóMh á°SGQO óæY
≈∏Y èeÉfÈdG ™bƒe ¤EG IQÉ``°``TE’G ™e
http://www.) â``fÎ``fE’G áµÑ°T
(gimp.org
äÉfƒµe ¬``HÓ``W ™``e º∏©ŸG ¢Vô©à°ùj
¬HÉ°ûàdG¤EG¥ô£àdG™eèeÉfÈdGá¡LGh
èeÉfÈc áØ∏àîŸG º°SôdG èeGôH ÚH
(GIMP) h ܃``°``Tƒ``Jƒ``Ø``dGh ΩÉ``°``Sô``dG
º°SôdGá≤£æehäGhOC’Gå«MøeÉ k°†jCG
. áØ∏àîŸGßØ◊G≠«°Uh
¢†©ÑdG º¡°†©H ácQÉ°ûà ÜÓ£dG Ωƒ≤j
ÜÉàµH á``fÉ``©``à``°``S’Gh º``∏``©``ŸG ¬``«``Lƒ``à``Hh
:á«dÉàdG±GógC’G≥«≤ëàHÖdÉ£dG
.(GIMP)èeÉfôH𫨰ûJ 1
.(GIMP)èeÉfôHäÉfƒµe 2
.(IójóLIQƒ°U)ójóL∞∏eAÉ°ûfEG 3
IOÉØà°S’G øµÁ – áæ«©e IQƒ°U íàa 4
≥aôŸG ¢Uô≤dG ‘ IOƒLƒŸG Qƒ°üdG øe
.Ö°SÉ◊ÉHº«ª°üàdGIóMhó∏›‘
.IQƒ°üdGäÉ°SÉ≤eÒ«¨J 5
.(áØ∏àîŸGßØ◊G≠«°üH)πª©dGßØM 6
.(GIMP)èeÉfôH¥ÓZEG 7
äÉÑjQóàdG¿CG¤EGÜÓ£dGº∏©ŸG¬Ñæj
¢UÉN ó``∏``› ‘ ß``Ø``◊G Ö``∏``£``à``J
á¨∏dÉH ßØ◊G QÉ°ùe ¿ƒµj ¿CG π°†Øj)
ÜÓ£dG øe Ö∏£j ɪc , ( ájõ«∏‚E’G
¢TÓa ) ádƒª Iô``cGP ≈∏Y É¡¶ØM
‘ É¡«∏Y πª©dG ºàj »µd ( …Qƒª«e
.∫õæŸG
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
∫hC’GÖjQóàdG
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
≥∏≥∏
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.(GIMP ) èeÉfôH𫨰ûJ
.(GIMP )èeÉfôHäÉfƒµe
.(IójóLIQƒ°U)ójóL∞∏eAÉ°ûfEG
.áæ«©eIQƒ°Uíàa
.IQƒ°üdGäÉ°SÉ≤eÒ«¨J
.(áØ∏àîŸGßØ◊G≠«°üH)πª©dGßØM
.(GIMP )èeÉfôH¥ÓZEG
(GIMP)èeÉfôH :∫hC’GÖjQóàdG
Qƒ°üdG™`eπeÉ©à`dG
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

126. ±≤∂
:
±≤∂
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
å«M , Úà°üM ‘ ÖjQóàdG Gòg òØæj
IóY …ƒ```– IQƒ``°``U º``∏``©``ŸG ¢Vô©à°ùj
.äÉ≤ÑW
äÉ≤Ñ£dGøYá럺∏©ŸGôcòjájGóÑdG‘
ÚH ¥ô``Ø``dG Ékæ«Ñe , IQƒ°ü∏d á``fƒ``µ``ŸG
äÉ≤Ñ£dG≈∏Yóªà©J»àdGº°SôdGèeGôH
’ »àdG iôNC’Gh (GIMP) èeÉfÈc
.ΩÉ°SôdGèeÉfÈc∂dPπ©ØJ
¢†©ÑdG º¡°†©H ácQÉ°ûà ÜÓ£dG Ωƒ≤j
ÜÉàµH á``fÉ``©``à``°``S’Gh º``∏``©``ŸG ¬``«``Lƒ``à``Hh
:á«dÉàdG±GógC’G≥«≤ëàHÖdÉ£dG
.IójóLá≤ÑWAÉ°ûfEG 1
.áæ«©eá≤ÑWQGôµJ 2
.äÉ≤Ñ£dGèeO 3
.äÉ≤Ñ£dG±òM 4
.á≤Ñ£dGäÉ°SÉ≤eÒ«¨J 5
.á≤Ñ£dGôjhóJ 6
.á≤Ñ£∏d´ÉæbáaÉ°VEG 7
äÉÑjQóàdG ¿CG ¤EG ÜÓ£dG º∏©ŸG ¬Ñæj
¢UÉN ó```∏```› ‘ ß```Ø```◊G Ö``∏``£``à``J
á¨∏dÉH ßØ◊G QÉ°ùe ¿ƒµj ¿CG π°†Øj)
ÜÓ£dG øe Ö∏£j ɪc , ( ájõ«∏‚E’G
¢TÓa ) ádƒª Iô``cGP ≈∏Y É¡¶ØM
‘ É¡«∏Y πª©dG ºàj »µd ( …Qƒª«e
.∫õæŸG
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
»fÉãdGÖjQóàdG
å«M , Úà°üM ‘ ÖjQóàdG Gòg òØæj
IóY …ƒ```– IQƒ``°``U º``∏``©``ŸG ¢Vô©à°ùj
äÉ≤Ñ£dGøYá럺∏©ŸGôcòjájGóÑdG‘
ÚH ¥ô``Ø``dG Ékæ«Ñe , IQƒ°ü∏d á``fƒ``µ``ŸG
äÉ≤Ñ£dG≈∏Yóªà©J»àdGº°SôdGèeGôH
’ »àdG iôNC’Gh
¢†©ÑdG º¡°†©H ácQÉ°ûà ÜÓ£dG Ωƒ≤j
ÜÉàµH á``fÉ``©``à``°``S’Gh º``∏``©``ŸG ¬``«``Lƒ``à``Hh
äÉÑjQóàdG ¿CG ¤EG ÜÓ£dG º∏©ŸG ¬Ñæj
¢UÉN ó```∏```› ‘ ß```Ø```◊G Ö``∏``£``à``J
á¨∏dÉH ßØ◊G QÉ°ùe ¿ƒµj ¿CG π°†Øj)
ÜÓ£dG øe Ö∏£j ɪc , ( ájõ«∏‚E’G
¢TÓa ) ádƒª Iô``cGP ≈∏Y É¡¶ØM
‘ É¡«∏Y πª©dG ºàj »µd ( …Qƒª«e
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
¥¥¥¥
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.IójóLá≤ÑWAÉ°ûfEG
.áæ«©eá≤ÑWQGôµJ
.äÉ≤Ñ£dGèeO
.äÉ≤Ñ£dG±òM
.á≤Ñ£dGäÉ°SÉ≤eÒ«¨J
.á≤Ñ£dGôjhóJ
(GIMP)èeÉfôH :ÊÉãdGÖjQóàdG
(Layers)äÉ≤Ñ£dG™eπeÉ©àdG

127. ±≤∑±≤∑
:
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
å«M , Úà°üM ‘ ÖjQóàdG Gòg òØæj
™e , áØ∏àîŸG äGhOC’G º∏©ŸG ¢Vô©à°ùj
¥hóæ°UAÉØNEGhQÉ¡XEGá≤jô£HÒcòàdG
.äGhOC’G
äGhOCG πªY á≤jôW º∏©ŸG ¢Vô©à°ùj ºK
ΩGóîà°SG á«Ø«c ÚÑj ɪc , øjƒ∏àdG
.πjƒëàdGäGhOCGhójóëàdGäGhOCG
¢†©ÑdG º¡°†©H ácQÉ°ûà ÜÓ£dG Ωƒ≤j
ÜÉàµH á``fÉ``©``à``°``S’Gh º``∏``©``ŸG ¬``«``Lƒ``à``Hh
:á«dÉàdG±GógC’G≥«≤ëàHÖdÉ£dG
.øjƒ∏àdGäGhOCG≈∏Yπª©dG 1
.ójóëàdGäGhOCG≈∏Yπª©dG 2
.πjƒëàdGäGhOCG≈∏Yπª©dG 3
äÉÑjQóàdG ¿CG ¤EG ÜÓ£dG º∏©ŸG ¬Ñæj
¢UÉN ó``∏``› ‘ ß```Ø```◊G Ö``∏``£``à``J
á¨∏dÉH ßØ◊G QÉ°ùe ¿ƒµj ¿CG π°†Øj)
ÜÓ£dGøeÖ∏£jɪc,(ájõ«∏‚E’G
¢TÓa ) ádƒª IôcGP ≈∏Y É¡¶ØM
‘ É¡«∏Y πª©dG ºàj »µd ( …Qƒª«e
. ∫õæŸG
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
ådÉãdGÖjQóàdG
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
µ∞µ∞
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.ójóëàdGäGhOCG≈∏Yπª©dG
.øjƒ∏àdGäGhOCG≈∏Yπª©dG
.πjƒëàdGäGhOCG≈∏Yπª©dG
(GIMP)èeÉfôH :ådÉãdGÖjQóàdG
(Tools)äGhOC’G™eπeÉ©àdG

128. ±≤∏
:
±≤∏
å«M , Úà°üM ‘ ÖjQóàdG Gòg òØæj
™e ,áØ∏àîŸG äGhOC’G º∏©ŸG ¢Vô©à°ùj
¥hóæ°UAÉØNEGhQÉ¡XEGá≤jô£HÒcòàdG
.äGhOC’G
á°ûbÉæŸG ≥jôW øY ÜÓ£dG ÒcòJ ºàj
ÖjQóàdG ‘ É¡à°SGQO ” »àdG äGhOC’É``H
äGhOCG , ø``jƒ``∏``à``dG äGhOCG ) ≥``HÉ``°``ù``dG
.(πjƒëàdGäGhOCG,ójóëàdG
á«≤H πªY á≤jôW º∏©ŸG πªµà°ùj º``K
äGQÉ°ùŸG IGOCGh ¿GƒdC’G äGhOCÉc äGhOC’G
.äGhOC’Gá«≤Hh
¢†©ÑdG º¡°†©H ácQÉ°ûà ÜÓ£dG Ωƒ≤j
ÜÉàµH á``fÉ``©``à``°``S’Gh º``∏``©``ŸG ¬``«``Lƒ``à``Hh
:á«dÉàdG±GógC’G≥«≤ëàHÖdÉ£dG
.¿GƒdC’GäGhOCG≈∏Yπª©dG 1
.äGQÉ°ùŸGIGOCG≈∏Yπª©dG 2
.¿GƒdC’G§b’IGOCGΩGóîà°SG 3
.ÒѵàdGá°SóYIGOCGΩGóîà°SG 4
.¢SÉ«≤dGIGOCGΩGóîà°SG 5
.¢üædGIGOCGΩGóîà°SG 6
.á«°Sóæ¡dG∫ɵ°TC’Gº°SQ 7
äÉÑjQóàdG ¿CG ¤EG ÜÓ£dG º∏©ŸG ¬Ñæj
¢UÉN ó```∏```› ‘ ß```Ø```◊G Ö``∏``£``à``J
á¨∏dÉH ßØ◊G QÉ°ùe ¿ƒµj ¿CG π°†Øj)
ÜÓ£dG øe Ö∏£j ɪc , ( ájõ«∏‚E’G
¢TÓa ) ádƒª Iô``cGP ≈∏Y É¡¶ØM
‘ É¡«∏Y πª©dG ºàj »µd (…Qƒ``ª``«``e
.∫õæŸG
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
™HGôdGÖjQóàdG
å«M , Úà°üM ‘ ÖjQóàdG Gòg òØæj
™e ,áØ∏àîŸG äGhOC’G º∏©ŸG ¢Vô©à°ùj
¥hóæ°UAÉØNEGhQÉ¡XEGá≤jô£HÒcòàdG
á°ûbÉæŸG ≥jôW øY ÜÓ£dG ÒcòJ ºàj
ÖjQóàdG ‘ É¡à°SGQO ” »àdG äGhOC’É``H
äGhOCG , ø``jƒ``∏``à``dG äGhOCG ) ≥``HÉ``°``ù``dG
á«≤H πªY á≤jôW º∏©ŸG πªµà°ùj º``K
äGQÉ°ùŸG IGOCGh ¿GƒdC’G äGhOCÉc äGhOC’G
¢†©ÑdG º¡°†©H ácQÉ°ûà ÜÓ£dG Ωƒ≤j
ÜÉàµH á``fÉ``©``à``°``S’Gh º``∏``©``ŸG ¬``«``Lƒ``à``Hh
µπ
‫اﻟﺜﺎﻟﺚ‬ ‫اﻟﺘﺪرﻳﺐ‬ : ‫ﺑﺎﻟﺤﺎﺳﺐ‬ ‫اﻟﺘﺼﻤﻴﻢ‬
µπ
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.¿GƒdC’GäGhOCG≈∏Yπª©dG
.¿GƒdC’G§b’IGOCGΩGóîà°SG
.ÒѵàdGá°SóYIGOCGΩGóîà°SG
.¢SÉ«≤dGIGOCGΩGóîà°SG
.¢üædGIGOCGΩGóîà°SG
.á«°Sóæ¡dG∫ɵ°TC’Gº°SQ
(GIMP)èeÉfôH :™HGôdGÖjQóàdG
(Tools)äGhOC’G™eπeÉ©àdG
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
äÉÑjQóàdG ¿CG ¤EG ÜÓ£dG º∏©ŸG ¬Ñæj
¢UÉN ó```∏```› ‘ ß```Ø```◊G Ö``∏``£``à``J
á¨∏dÉH ßØ◊G QÉ°ùe ¿ƒµj ¿CG π°†Øj)
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

129. ±≤π±≤π
:
å«M , Úà°üM ‘ ÖjQóàdG Gòg òØæj
ÖjQóàdG ø``Y á``eó``≤``e º``∏``©``ŸG ô``cò``j
ɪc , ÖjQóàdG øe IôµØdG í«°VƒJh
á°SQóŸG ájƒg Ωƒ¡Øe º∏©ŸG §Ñæà°ùj
( ÒµØàdG IQÉ``KEG ) IQÉ¡e ΩGóîà°SÉH
.ÜÓ£dGiód
ájƒ¡d êPɉ ¢VGô©à°SÉH º∏©ŸG Ωƒ≤j
äGQGRƒd hCG á°UÉN äÉ°ù°SDƒeh äÉcô°T
πãe ) á«eƒµM äÉÄ«gh äGQGOEG hCG
.(º«∏©àdGhá«HÎdGIQGRhájƒg
º∏©àdG á``«``é``«``JGÎ``°``SEG ΩGó``î``à``°``SÉ``H
ÜÓ£dG Ωƒ≤j …Oô``Ø``dG hCG ÊhÉ``©``à``dG
Ék«FóÑeº°SôJ.á°SQóª∏dájƒgQƒ°üàH
.¥Qh≈∏Y
á°ûbÉæŸG≥jôWøYÜÓ£dGÒcòJºàj
»àdGhÉk≤HÉ°SÉ¡à°SGQO”»àdGäGhOC’ÉH
.á°SQóª∏dQÉ©°Tº°SQ‘Ωóîà°ùà°S
º¡°†©H á``cQÉ``°``û``à ÜÓ```£```dG Ωƒ``≤``j
áfÉ©à°S’Gh º∏©ŸG ¬«LƒàHh ¢†©ÑdG
±Gó````gC’G ≥«≤ëàH Ö``dÉ``£``dG ÜÉ``à``µ``H
:á«dÉàdG
.á°SQóª∏dQÉ©°Tº«ª°üJ
äÉÑjQóàdG¿CG¤EGÜÓ£dGº∏©ŸG¬Ñæj
¢UÉN ó``∏``› ‘ ß``Ø``◊G Ö``∏``£``à``J
ßØ◊G QÉ``°``ù``e ¿ƒ``µ``j ¿CG π``°``†``Ø``j)
øe Ö∏£j ɪc , ( ájõ«∏‚E’G á¨∏dÉH
ádƒª IôcGP ≈∏Y É¡¶ØM ÜÓ£dG
πª©dG ºàj »µd (…Qƒª«e ¢TÓa )
. ∫õæŸG ‘ É¡«∏Y
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
¢ùeÉîdGÖjQóàdG
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
∂∂∂∂
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.á°SQóª∏dQÉ©°Tº«ª°üJ
(GIMP)è``eÉ``fô``H :¢ùeÉÿGÖjQóàdG
(1)»``à`°SQó`eá``jƒ``g
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

130. ±≥∞
:
±≥∞
å«M , Úà°üM ‘ ÖjQóàdG Gòg òØæj
ÖjQóàdG ø```Y á``eó``≤``e º``∏``©``ŸG ô``cò``j
ɪc , Ö``jQó``à``dG ø``e IôµØdG í«°VƒJh
äÉ``fÓ``YE’G Ωƒ``¡``Ø``e º``∏``©``ŸG §Ñæà°ùj
IQÉKEG ) IQÉ¡e ΩGóîà°SÉH ( Qƒ°ThÈdG)
.ÜÓ£dGiód(ÒµØàdG
êPÉ```‰¢``VGô``©``à``°``SÉ``Hº``∏``©``ŸGΩƒ```≤```j
äÉcô°ûd äÉ```fÓ```YEG hCG äGQƒ``°``ThÈ``d
äGQGOEGhCGäGQGRƒdhCGá°UÉNäÉ°ù°SDƒeh
‘ ájƒ¡dG í°†àJ å«M á«eƒµM äÉÄ«gh
.Qƒ°ThÈdGhG¿ÓYE’G
ÊhÉ©àdG º∏©àdG á«é«JGΰSEG ΩGóîà°SÉH
§«£îàdÉH ÜÓ£dG Ωƒ≤j …Oô``Ø``dG hCG
≈∏Y Ék«FóÑe º°SôJ .á°SQóª∏d ¿Ó``YE’
.¥Qh
á°ûbÉæŸG ≥jôW øY ÜÓ£dG ÒcòJ ºàj
»àdGh Ék≤HÉ°S É¡à°SGQO ” »àdG äGhOC’ÉH
¿ÓYEG º«ª°üJh º°SQ ‘ Ωóîà°ùà°S
.á°SQóª∏d
¢†©ÑdG º¡°†©H ácQÉ°ûà ÜÓ£dG Ωƒ≤j
ÜÉàµH á``fÉ``©``à``°``S’Gh º``∏``©``ŸG ¬``«``Lƒ``à``Hh
:á«dÉàdG±GógC’G≥«≤ëàHÖdÉ£dG
.á°SQóª∏d¿ÓYEGº«ª°üJ
äÉÑjQóàdG ¿CG ¤EG ÜÓ£dG º∏©ŸG ¬Ñæj
¢UÉN ó```∏```› ‘ ß```Ø```◊G Ö``∏``£``à``J
á¨∏dÉH ßØ◊G QÉ°ùe ¿ƒµj ¿CG π°†Øj)
ÜÓ£dG øe Ö∏£j ɪc , ( ájõ«∏‚E’G
¢TÓa ) ádƒª Iô``cGP ≈∏Y É¡¶ØM
‘ É¡«∏Y πª©dG ºàj »µd ( …Qƒª«e
.∫õæŸG
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
¢SOÉ°ùdGÖjQóàdG
å«M , Úà°üM ‘ ÖjQóàdG Gòg òØæj
ÖjQóàdG ø```Y á``eó``≤``e º``∏``©``ŸG ô``cò``j
ɪc , Ö``jQó``à``dG ø``e IôµØdG í«°VƒJh
äÉ``fÓ``YE’G Ωƒ``¡``Ø``e º``∏``©``ŸG §Ñæà°ùj
IQÉKEG ) IQÉ¡e ΩGóîà°SÉH ( Qƒ°ThÈdG)
êPÉ```‰¢``VGô``©``à``°``SÉ``Hº``∏``©``ŸGΩƒ```≤```j
äÉcô°ûd äÉ```fÓ```YEG hCG äGQƒ``°``ThÈ``d
äGQGOEGhCGäGQGRƒdhCGá°UÉNäÉ°ù°SDƒeh
‘ ájƒ¡dG í°†àJ å«M á«eƒµM äÉÄ«gh
ÊhÉ©àdG º∏©àdG á«é«JGΰSEG ΩGóîà°SÉH
§«£îàdÉH ÜÓ£dG Ωƒ≤j …Oô``Ø``dG hCG
≈∏Y Ék«FóÑe º°SôJ .á°SQóª∏d ¿Ó``YE’
á°ûbÉæŸG ≥jôW øY ÜÓ£dG ÒcòJ ºàj
»àdGh Ék≤HÉ°S É¡à°SGQO ” »àdG äGhOC’ÉH
¿ÓYEG º«ª°üJh º°SQ ‘ Ωóîà°ùà°S
¢†©ÑdG º¡°†©H ácQÉ°ûà ÜÓ£dG Ωƒ≤j
ÜÉàµH á``fÉ``©``à``°``S’Gh º``∏``©``ŸG ¬``«``Lƒ``à``Hh
Σ±
‫اﻟﺨﺎﻣﺲ‬ ‫اﻟﺘﺪرﻳﺐ‬ : ‫ﺑﺎﻟﺤﺎﺳﺐ‬ ‫اﻟﺘﺼﻤﻴﻢ‬
Σ±
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.á°SQóª∏d¿Ó```YEGº«ª°üJ
(GIMP)è``eÉ``fô``H :¢SOÉ°ùdGÖjQóàdG
(2)»``à`°SQó`eá``jƒ``g
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
äÉÑjQóàdG ¿CG ¤EG ÜÓ£dG º∏©ŸG ¬Ñæj
¢UÉN ó```∏```› ‘ ß```Ø```◊G Ö``∏``£``à``J
á¨∏dÉH ßØ◊G QÉ°ùe ¿ƒµj ¿CG π°†Øj)
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

131. ±≥±±≥±
:
Úà°üM ‘ Ö``jQó``à``dG Gò```g ò``Ø``æ``j
èeÉfôH â«ÑãàH º∏©ŸG CGó``Ñ``j å«M
™e (SweetHome 3D)
≈∏Y è``eÉ``fÈ``dG ™``bƒ``e ¤EG IQÉ````°````TE’G
http://www.) â``fÎ``f’G áµÑ°T
.(sweethome3d.com
äÉfƒµe ¬``HÓ``W ™``e º∏©ŸG ¢Vô©à°ùj
SweetHome) èeÉfÈdG á¡LGh
á≤£æeh äGhOC’G å«M øe É k°†jCG (3D
. áØ∏àîŸGßØ◊G≠«°Uhº°SôdG
™bƒeøeƒjó«a∞∏e¢Vô©Hº∏©ŸGΩƒ≤j
.èeÉfÈdGΩGóîà°SÉHº«ª°üà∏d܃«Jƒj
¢†©ÑdG º¡°†©H ácQÉ°ûà ÜÓ£dG Ωƒ≤j
ÜÉàµH á``fÉ``©``à``°``S’Gh º``∏``©``ŸG ¬``«``Lƒ``à``Hh
:á«dÉàdG±GógC’G≥«≤ëàHÖdÉ£dG
.(SweetHome 3D)èeÉfôH𫨰ûJ 1
.(SweetHome 3D)èeÉfôHäÉfƒµe 2
.(ójóL´hô°ûe)ójóL∞∏eAÉ°ûfEG 3
AÉ°ûfG ô``eCG ΩGóîà°SÉH áaôZ º«ª°üJ 4
.áaôZ
.πª©dGßØM 5
(SweetHome 3D)èeÉfôH¥ÓZEG 6
äÉÑjQóàdG ¿CG ¤EG ÜÓ£dG º∏©ŸG ¬Ñæj
¢UÉN ó``∏``› ‘ ß```Ø```◊G Ö``∏``£``à``J
á¨∏dÉH ßØ◊G QÉ°ùe ¿ƒµj ¿CG π°†Øj)
ÜÓ£dG øe Ö∏£j ɪc , ( ájõ«∏‚E’G
¢TÓa ) ádƒª IôcGP ≈∏Y É¡¶ØM
‘ É¡«∏Y πª©dG ºàj »µd ( …Qƒª«e
.∫õæŸG
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
™HÉ°ùdGÖjQóàdG
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
Σ∏Σ∏
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.(Sweet Home 3D )èeÉfôHÖ«côJ
.(Sweet Home 3D )èeÉfôH𫨰ûJ
.(Sweet Home 3D )èeÉfôHäÉfƒµe≈∏Y±ô©àdG
.(Sweet Home 3D )èeÉfôHΩGóîà°SÉHáaôZº«ª°üJ
(Sweet Home 3D)è`eÉfô`H :™HÉ°ùdGÖjQóàdG
è```eÉ```fô`````Ñ``dG â``«`Ñ`ã`J
¬`eGó`î`à°SG≈∏`Y±ô`©`à`dGh
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

132. ±≥≤
:
±≥≤
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
IóMGh á°üM ‘ Ö``jQó``à``dG Gò``g òØæj
≥HÉ°ùdG º«ª°üàdG ‘ ™°SƒàdG ¤EG ±ó¡J
.IójóL±ôZáaÉ°VEÉH
äÉfƒµŸG áªFÉb ¢VGô©à°SG º∏©ŸG ≈∏Y
zÜGƒ``HC’G – ¿GQó``÷G – äÉ«°VQC’G {
.É¡«∏YÜÓ£dG∞jô©Jh
áªFÉb ΩGóîà°SG ¢Vô©H º∏©ŸG Ωƒ≤j
.IóMGháaôZ≈∏YäÉfƒµŸG
ΩGóîà°SG ÜÓ``£``dG ø``e º∏©ŸG Ö∏£j
Gƒ``eÉ``b»```à```dG±ô```¨```dGπ```YäÉ```fƒ```µ```ŸG
.É¡ª«ª°üàH
ΩGóîà°S’G á``jô``M ∑ô```J º``∏``©``ŸG ≈``∏``Y
GhòØæj ≈``à``M ÜÓ``£``∏``d º``«``ª``°``ü``à``dGh
.º¡JÓ«êÉàføe´GóHEÉHº¡dɪYCG
ɪc º``¡``dÉ``ª``YCG ßØëH ÜÓ``£``dG Ωƒ``≤``j
πª©dG Gƒ∏°UGƒj ≈àM ≥HÉ°ùdG ÖjQóàdÉH
.ΩOÉ≤dGÖjQóàdG‘É¡«∏Y
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
øeÉãdGÖjQóàdG
IóMGh á°üM ‘ Ö``jQó``à``dG Gò``g òØæj
≥HÉ°ùdG º«ª°üàdG ‘ ™°SƒàdG ¤EG ±ó¡J
äÉfƒµŸG áªFÉb ¢VGô©à°SG º∏©ŸG ≈∏Y
zÜGƒ``HC’G
áªFÉb ΩGóîà°SG ¢Vô©H º∏©ŸG Ωƒ≤j
ΩGóîà°SG ÜÓ``£``dG ø``e º∏©ŸG Ö∏£j
Gƒ``eÉ``b»```à```dG±ô```¨```dGπ```YäÉ```fƒ```µ```ŸG
ΩGóîà°S’G á``jô``M ∑ô```J º``∏``©``ŸG ≈``∏``Y
GhòØæj ≈``à``M ÜÓ``£``∏``d º``«``ª``°``ü``à``dGh
ɪc º``¡``dÉ``ª``YCG ßØëH ÜÓ``£``dG Ωƒ``≤``j
πª©dG Gƒ∏°UGƒj ≈àM ≥HÉ°ùdG ÖjQóàdÉH
∏µ
‫اﻟﺜﺎﻣﻦ‬ ‫اﻟﺘﺪرﻳﺐ‬ : ‫ﺑﺎﻟﺤﺎﺳﺐ‬ ‫اﻟﺘﺼﻤﻴﻢ‬
∏µ
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.
(SweetHome3D) è``eÉ`fô`H :øeÉãdGÖjQóàdG
∫hC’GÖjQóàdG‘º«ª°üàdGôjƒ£J

133. ±≥≥±≥≥
:
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
±ó¡J á°üM ‘ Ö``jQó``à``dG Gò``g òØæj
ÚÑjQóàdG ‘ òØæŸG º¡∏ªY ôjƒ£J ¤EG
.Ú≤HÉ°ùdG
äÉfƒµŸG áªFÉb ¢VGô©à°SG º∏©ŸG ≈∏Y
á«FÉHô¡µdG äGõ``«``¡``é``à``dG – çÉ`````KC’G{
.É¡«∏YÜÓ£dG∞jô©Jh{
áªFÉb ΩGóîà°SG ¢Vô©H º∏©ŸG Ωƒ≤j
.IóMGháaôZ≈∏YäÉfƒµŸG
ΩGóîà°SG ÜÓ``£``dG ø``e º∏©ŸG Ö∏£j
Gƒ``eÉ``b»```à```dG±ô```¨```dGπ```YäÉ```fƒ```µ```ŸG
.É¡ª«ª°üàH
ΩGóîà°S’G á``jô``M ∑ô```J º``∏``©``ŸG ≈``∏``Y
GhòØæj ≈``à``M ÜÓ``£``∏``d º``«``ª``°``ü``à``dGh
.º¡JÓ«êÉàføe´GóHEÉHº¡dɪYCG
IQƒ°U•É≤àdGá≤jôWìô°ûHº∏©ŸGΩƒ≤j
.(3Dview)áªFÉbøe´hô°ûª∏d
•É≤àdG á``≤``jô``W ìô``°``û``H º``∏``©``ŸG Ωƒ``≤``j
∂jô– á≤jôWh ´hô°ûª∏d ƒjó«a ó¡°ûe
.(3Dview)áªFÉbøeGÒeɵdG
IQƒ°U •É``≤``à``dG ÜÓ```£```dG ø```e Ö``∏``£``j
.ƒjó«aó¡°ûe•É≤àdGºKº¡dɪYC’
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
™°SÉàdGÖjQóàdG
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
π≤π≤
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
(SweetHome3D) è``eÉ`fô`H :™°SÉàdGÖjQóàdG
ø`eÉ`ã`dGÖjQóàdG‘º«ª°üàdGôjƒ£J

135. á°ùeÉÿGIóMƒdG
‫ﺍﻟـﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎﺕ‬ ‫ﻧـﻈـﻢ‬

136. ±≥∂±≥∂
:
k’hCG¢ü°ü◊G™jRƒJ¢üî∏e
á``````°ü````ë``dG´ƒ```````````°Vƒ```````ª`````dG
¤hC’G.äÉeƒ∏©ŸGº¶ædá«°SÉ°SC’Gº«gÉØŸG
á`«`fÉ`ã`dG.äÉeƒ∏©ŸGº¶fäÉfƒµe
á`ã`dÉ`ã`dG.äÉeƒ∏©ŸGº¶fº«ª°üJhπ«∏–πMGôe
á`©`HGô`dG.äÉeƒ∏©ŸGº¶f´GƒfCG
á°ùeÉÿG.(1)™«ÑdG•É≤f᪶fCG™eπeÉ©àdG-∫hC’GÖjQóàdG
á°SOÉ°ùdG.(2)™«ÑdG•É≤f᪶fCG™eπeÉ©àdG-ÊÉãdGÖjQóàdG
á©HÉ°ùdG.(1)ÊhεdE’Gº«∏©àdGIQGOEG᪶fCG™eπeÉ©àdG-ådÉãdGÖjQóàdG
áæeÉãdG.(2)ÊhεdE’Gº«∏©àdGIQGOEG᪶fCG™eπeÉ©àdG-™HGôdGÖjQóàdG
á©°SÉàdG.(3)ÊhεdE’Gº«∏©àdGIQGOEG᪶fCG™eπeÉ©àdG-¢ùeÉÿGÖjQóàdG
Iô°TÉ©dG.(4)ÊhεdE’Gº«∏©àdGIQGOEG᪶fCG™eπeÉ©àdG-¢SOÉ°ùdGÖjQóàdG
ô°ûY ájOÉ◊G.á«aGô¨÷GäÉeƒ∏©ŸG§FGôNΩGóîà°SG-™HÉ°ùdGÖjQóàdG
ô°ûY á«fÉãdG.ájô°ûÑdGOQGƒŸGIQGOEG᪶fCG™eπeÉ©àdG-øeÉãdGÖjQóàdG
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
(4) ájô`¶`æ`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y(8) á`«``∏`ª©`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y

137. ±≥∑±≥∑
:
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
É`k«`fÉ`K(…ô``¶`æ`dGAõ`÷G)Ió`Mƒ∏d§«£îàdGó`°Tô`e
á«Áƒ≤JäÉWÉ°ûf Ò``µØJ᫪æJ á«HÓW äÉWÉ°ûf ±Gó```gC’G ´ƒ``°Vƒ``ª`dG á`°ü`◊G
ÜÓ£dGøeÖ∏WG
GPÉ````````eí`````«`````°`````Vƒ`````J
ÉjGõªdÉH ó``°``ü``≤``j
ÉjGõe ø``e á«dÉàdG
äÉeƒ∏©ªdG º``¶``f
â```aô```©```J»``````à``````dGh
∂à°SGQOóæYÉ¡«∏Y
Ió``````Mƒ``````dG√ò``````¡``````d
,ábódG ,áYô°ùdG)
,πeɵàdG,ádƒ¡°ùdG
ΩGó````````î````````à````````°````````S’G
ô«aƒJ ,Oó``©``à``ª``dG
?(âbƒdG
ô```«```µ```Ø```à```dG IQÉ```````¡```````e á````«````ª````æ````à````d
¬Lh ÜÓ£dG iód (…QɵàH’G)
:ÜÓ£dG≈dEG»dÉàdG∫GDƒ°ùdG
᪶fC’G ø```e ó``jó``©``dG ∑É``æ``g
∂JÉ«M »``a É¡©e πeÉ©àJ »``à``dG
᪶fC’G ó````MCG ô````cPG ,á``«``eƒ``«``dG
Ωɶf ≈```dEG ¬∏jƒëJ øµªj …ò```dG
ÉjGõªdG í``°``Vhh ,»````dBG äÉ``eƒ``∏``©``e
.É¡eó≤«°S»àdG
(ô«°ùØàdG)ô«µØàdGIQÉ¡e᫪æàd
∫GDƒ```°```ù```dG¬`````LhÜÓ````£````dGió`````d
:ÜÓ£dG≈dEG»dÉàdG
πjƒëJ ≈```dEG kÉ``«``dÉ``M ¬``Lƒ``à``dG ºàj
»a á``«``JÉ``«``ë``dG á``ª``¶``fC’G ™``«``ª``L
᪶fCG ≈```dEG ä’É``é``ª``dG ∞∏àîe
™aGódG ƒg Ée í°Vh .á«JÉeƒ∏©e
?¬LƒàdGGògπãªd
OGó©J ∫Ó````N ø```e á````HÉ````LE’G º``à``j *
.äÉeƒ∏©ªdGº¶fÉjGõe
¢VGô©à°SG»aπãªàj»YɪLQGƒM
≥Ñ°S »``à``dG äÉ``eƒ``∏``©``ª``dG á``ª``¶``fCG
»a ÜÓ`````£`````dG É```¡```©```e π````eÉ````©````Jh
á°ûbÉæeh ,á```«```eƒ```«```dG º``¡``JÉ``«``M
øY º``¡``JÉ``YÉ``Ñ``£``fGh º¡JÉ≤«∏©J
.᪶fC’G√òg
πªYá«dBGí«°VƒJó©H…Oôa•É°ûf
πc øe Ö∏WG ,äÉeƒ∏©ªdG º¶f
᪶fCG ó```````MCG QÉ```«```à```NG Ö````dÉ````W
πeÉ©Jh ≥Ñ°S »``à``dG äÉeƒ∏©ªdG
áHÉàµH ∂dP ó©H Ωƒ≤j ºK ,É¡©e
»àdG äÉ`eƒ∏©ªdG Ωɶf π``MGô``e
∂dPh ,√Qƒ```°```ü```J ≥````ah É``¡``H ô``ª``j
ábQhhCG∞°üdGôàaO»aáHÉàµdÉH
∂dP ó``©``H ô``à``NG º```K ,á``∏``°``ü``Ø``æ``e
Iõ«ªàªdGäÉHÉLE’GøeáYƒªée
.ÜÓ£dG≈∏YÉ¡°Vô©d
ÖdÉ£dG í``°``Vƒ``j ¿CG 1
á«°SÉ°SC’Gº«gÉتdG
.äÉeƒ∏©ªdGº¶æd
ÖdÉ£dG ±ô``©``j ¿CG 2
º````¶````fΩƒ````````¡````````Ø````````e
.äÉeƒ∏©ªdG
ÖdÉ£dG í``°``Vƒ``j ¿CG 3
º¶f π````ª````Y á``````«``````dBG
.äÉeƒ∏©ªdG
ÖdÉ£dG Oó```©```j ¿CG 4
º`````¶`````fÉ``````````````jGõ``````````````e
.äÉeƒ∏©ªdG
º«gÉتdG
á«°SÉ°SC’G
º¶æd
äÉeƒ∏©ªdG
≈``dhC’G
ÜÓ£dGøeÖ∏WG
≈∏Yh …Oôa πµ°ûH
É¡H ¿hó``````j á``````bQh
¬````Ø````°````Uh¬`````ª`````°`````SG
OGó©J »````°````SGQó````dG
º¶f äÉ``````fƒ``````µ``````e
.äÉeƒ∏©ªdG
(áfQÉ≤ªdG)ô«µØàdGIQÉ¡e᫪æàd
∫GDƒ```°```ù```dG¬`````LhÜÓ````£````dGió`````d
:ÜÓ£dG≈dEG»dÉàdG
º¶f äÉ````fƒ````µ````e ≈```∏```Y â```aô```©```J
√òg º````gCG ƒ```g É```e .äÉ``eƒ``∏``©``ª``dG
?∑ô¶f á``¡``Lh ø```e äÉ``fƒ``µ``ª``dG
?GPɪdh
äÉfƒµe í«°VƒJ ó©H …Oôa •É°ûf
øe Ö```∏```WG .äÉ``eƒ``∏``©``ª``dG º``¶``f
äÉfƒµe á``HÉ``à``c ÜÓ``£``dG ™«ªL
∂dPh (Qƒ```f) äÉeƒ∏©ªdG ΩÉ``¶``f
ábQhhCG∞°üdGôàaO»aáHÉàµdÉH
∂dP ó``©``H ô``à``NG º```K ,á``∏``°``ü``Ø``æ``e
Iõ«ªàªdGäÉHÉLE’GøeáYƒªée
.ÜÓ£dG≈∏YÉ¡°Vô©d
ÖdÉ£dG Oó```©```j ¿CG
º```¶```fäÉ```````fƒ```````µ```````e
.äÉeƒ∏©ªdG
º¶fäÉfƒµe
äÉeƒ∏©ªdG
á«fÉãdG

138. ±≥∏
:
±≥∏
(4) ájô`¶`æ`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y
á«Áƒ≤JäÉWÉ°ûf Ò``µØJ᫪æJ á«HÓW äÉWÉ°ûf ±Gó```gC’G ´ƒ``°Vƒ``ª`dG á`°ü`◊G
ÜÓ£dGøeÖ∏WG
πMGôªdG OGó````©````J
É¡H ô`````ª`````j »``````à``````dG
¬FÉæH óæY ΩɶædG
.¬ª«ª°üJh
áédÉ©e) ô«µØàdG IQÉ¡e ᫪æàd
¬Lh ÜÓ£dG iód (äÉeƒ∏©ªdG
:ÜÓ£dG≈dEG»dÉàdG∫GDƒ°ùdG
ájƒHôàdG IQGOEÓ````d Qƒ``f Ωɶf ô``e
π````MGô````ª````dÉ````H¬```ª```«```ª```°```ü```Jó````æ````Y
º¶f ô``jƒ``£``Jh AÉ``æ``Ñ``H á``°``UÉ``î``dG
É¡«∏Y âaô©J »àdGh äÉeƒ∏©ªdG
,IóMƒdG √ò``¡``d ∂``à``°``SGQO ∫Ó```N
Ωɶf ≈∏Y ºàj …ò```dG É``e í`` u°``Vh
»a (Qƒ```````f) á```jƒ```Hô```à```dG IQGOE’G
.π«∏ëàdGá∏Môe
ÜÓ£dG óMCG ôàNG »YɪL •É°ûf
ôjƒ£Jh AÉ``æ``H π```MGô```e á``HÉ``à``µ``d
,IQƒÑ°ùdG ≈∏Y äÉeƒ∏©ªdG º¶f
óMCG ô``à``NG ÜÓ``£``dG ácQÉ°ûªHh
¢ûbÉfh ,äÉ```eƒ```∏```©```ª```dG á```ª```¶```fCG
√òg ø``e ádÉM π``c ÜÓ``£``dG ™``e
»aºàjÉeójóëJ™e,πMGôªdG
ºJ…òdGΩɶædG≈∏Yá∏Môeπc
.√QÉ«àNG
ÖdÉ£dG ìô``°``û``j ¿CG
AÉ``````æ``````Hπ```````````MGô```````````e
º¶f º````«````ª````°````ü````Jh
.äÉeƒ∏©ªdG
πMGôe
π«∏ëJ
º¶fº«ª°üJh
äÉeƒ∏©ªdG
áãdÉãdG
ÜÓ£dGøeÖ∏WG
≈∏Yh …Oôa πµ°ûH
É¡H ¿hó``````j á``````bQh
¬````Ø````°````Uh¬`````ª`````°`````SG
OGó©J »````°````SGQó````dG
º¶f äÉ``````fƒ``````µ``````e
.äÉeƒ∏©ªdG
(∞«æ°üàdG)ô«µØàdGIQÉ¡e᫪æàd
»dÉàdG∫GDƒ°ùdG¬LhÜÓ£dGiód
:ÜÓ£dG≈dEG
√ò¡d ∂```à```°```SGQO ó```æ```Y â```aô```©```J
,äÉeƒ∏©ªdG º¶f ´GƒfC’ IóMƒdG
∞«æ°üJ øµªj ´ƒf …CG ≈dEG í°Vh
ôµÑªdG QGò```fEÓ```d »````dB’G ΩÉ``¶``æ``dG
OÉ°UQCÓd áeÉ©dG á°SÉFô∏d ™HÉàdG
.áÄ«ÑdGájɪMh
™e ¢```Vô```©```à```°```SG »YɪL •É°ûf
,äÉeƒ∏©ªdG º¶f ´GƒfCG ÜÓ£dG
᪶fC’á∏ãeCGôcPº¡æeÖ∏WGh
´GƒfCGøe´ƒfπcπãªJäÉeƒ∏©e
∫ÓNøe∂dPhäÉeƒ∏©ªdGº¶f
»àdG᪶fC’GhᣫëªdGº¡àÄ«H
.É¡©eGƒ∏eÉ©Jh≥Ñ°S
ÖdÉ£dG Oó```©```j ¿CG 1
º`````¶`````f´Gƒ``````````````````````````````fCG
.äÉeƒ∏©ªdG
ÖdÉ£dG Oó```©```j ¿CG 2
º¶ædêPɪædG¢†©H
»a äÉ````eƒ````∏````©````ª````dG
.ádhódGäÉYÉ£b
º¶f´GƒfCG
äÉeƒ∏©ªdG
á©HGôdG
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

139. ±≥π±≥π
:
É`kã`dÉ`K:(»∏ª©dGAõ÷G)IóMƒ∏d§«£îàdGó°Tôe
á``°ü``ë`dG´ƒ```````°Vƒ````````ª`dGÖ````jQó```à```dG±Gó````````gCG
≈dhC’G.(1)™«ÑdG•É≤f᪶fCG™eπeÉ©àdG
.(openbravo)™«ÑdG•É≤fèeÉfôHÖdÉ£dGπ¨°ûj¿CG 1
.èeÉfôÑ∏dø«eóîà°ùªdGäÉHÉ°ùM™eÖdÉ£dGπeÉ©àj¿CG 2
.¿hõîª∏däÉéàæªdGÖdÉ£dG∞«°†j¿CG 3
á«fÉãdG.(2)™«ÑdG•É≤f᪶fCG™eπeÉ©àdG
.AÓª©dGáªFÉb≈dEGÖdÉ£dG∞«°†j¿CG 1
.™«ÑdGäÉ«∏ªYAGôLEÉHÖdÉ£dGΩƒ≤j¿CG 2
.ô«JGƒØdG≈∏YÖdÉ£dG™∏£j¿CG 3
.èeÉfôÑdGôjQÉ≤J™eÖdÉ£dGπeÉ©àj¿CG 4
.¥hóæ°üdGÖdÉ£dG≥∏¨j¿CG 5
áãdÉãdG.(1)»fhôàµdE’Gº«∏©àdGIQGOEG᪶fCG™eπeÉ©àdG
.(Moodle) º«∏©àdGIQGOEGΩɶfÖdÉ£dGπ¨°ûj¿CG 1
.Ωɶæ∏d∫ƒNódGÖdÉ£dGπé°ùj¿CG 2
.Ωɶæ∏dá°ù«FôdGá¡LGƒdG≈∏YÖdÉ£dG±ô©àj¿CG 3
.á«°üî°ûdGäGOGóYE’GÖdÉ£dGô«¨j¿CG 4
á©HGôdG.(2)»fhôàµdE’Gº«∏©àdGIQGOEG᪶fCG™eπeÉ©àdG
.É¡JÉØ«æ°üJ≥ahá«°SGQódGOGƒªdGÖdÉ£dG¢Vô©à°ùj¿CG 1
.á«°SGQOIOÉe»aÖdÉ£dGπé°ùj¿CG 2
.»°SGQOQô≤eøeπ«é°ùàdGAɨdEÉHÖdÉ£dGΩƒ≤j¿CG 3
.á«°SGQódGIOɪdGióàæe≈∏YÖdÉ£dG™∏£j¿CG 4
á°ùeÉîdG.(3)»fhôàµdE’Gº«∏©àdGIQGOEG᪶fCG™eπeÉ©àdG
.»°SGQOQô≤eiƒàëeÖdÉ£dG¢Vô©à°ùj¿CG 1
.á«°SGQódGäGQô≤ªdGÖàc≈∏YÖdÉ£dG™∏£j¿CG 2
.»°SGQOQô≤eQÉÑàNGAGOCÉHÖdÉ£dGΩƒ≤j¿CG 3
á°SOÉ°ùdG.(4)»fhôàµdE’Gº«∏©àdGIQGOEG᪶fCG™eπeÉ©àdG
.»°SGQOQô≤eäÉØjô©JÖdÉ£dG¢Vô©à°ùj¿CG 1
.»°SGQOQô≤ªd᪡eÖdÉ£dGòØæj¿CG 2
.á°UÉîdGπFÉ°SôdG™eÖdÉ£dGπeÉ©àj¿CG 3
.á°UÉîdG¬JÉØ∏eπ«ªëàHÖdÉ£dGΩƒ≤j¿CG 4
á©HÉ°ùdG.á«aGô¨édGäÉeƒ∏©ªdG§FGôNΩGóîà°SG
≈∏Y ójhQófCG á«còdG Iõ¡LC’G 𫨰ûJ Ωɶf »cÉëe ÖdÉ£dG âÑãj ¿CG 1
.(Windroy)á«°üî°ûdGäÉÑ°SÉë∏dRhóæjh𫨰ûàdGΩɶf
.(OsmAnd )á«aGô¨édG§FGôîdGèeÉfôHÖdÉ£dGπ¨°ûj¿CG 2
.(OsmAnd )á«aGô¨édG§FGôîdG≥«Ñ£JÖdÉ£dGΩóîà°ùj¿CG 3
áæeÉãdG.ájô°ûÑdGOQGƒªdGIQGOEG᪶fCG™eπeÉ©àdG
.ájô°ûÑdGOQGƒªdGIQGOE’(OrangeHRM)ΩɶfÖdÉ£dGπ¨°ûj¿CG 1
.ΩɶædG»aácô°û∏dá°ù«FôdGäÉfÉ«ÑdG™eÖdÉ£dGπeÉ©àj¿CG 2
.ø«ØXƒªdG™eÖdÉ£dGπeÉ©àj¿CG 3
.ø«ØXƒªdGäGRÉLG™eÖdÉ£dGπeÉ©àj¿CG 4
.πª©dGäÉbhCG™eÖdÉ£dGπeÉ©àj¿CG 5
.ΩɶædGôjQÉ≤J™eÖdÉ£dGπeÉ©àj¿CG 6
(8) á`«``∏`ª©`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y

140. ±¥∞
:
±¥∞
Ió`Mƒ`dGó`«`¡`ª`J
kÓNóe äÉeƒ∏©ŸG º¶f IóMh Èà©J
º```¶``f Ωƒ```¡``Øe ≈∏Y ±ô```©`à``∏d Ék«°SÉ°SCG
É¡YGƒfCGh ÉgÉjGõeh É¡JÉfƒµeh äÉeƒ∏©ŸG
‘ ΩGóîà°S’G êPɉ ¢†©Ñd ¥ô£àdG ™e
äÉeƒ∏©ŸG º¶f ó©Jh ,áØ∏àîŸG äÉYÉ£≤dG
É¡àaô©e ó``©```J »àdG áãjó◊G ™«°VGƒŸG øe
™e á``°UÉ``N ô°ü``©``dG Gò```g ‘ ájQhô°V
ΩÉ°ùbCG íàØd äÉ©eÉ÷G ø```e Òãc ¬LƒJ
º¶f øe IOó ä’É› ‘ á°ü°üîàe
§FGôÿGh áMÉ°ùŸG º°ùb πãe äÉeƒ∏©ŸG
äÉ°SGQOº°ùbhá«aGô¨÷GäÉeƒ∏©ŸGº¶fh
.á«ë°üdGäÉeƒ∏©ŸGº¶fhäÉeƒ∏©ŸG
™«°VGƒŸG øe äÉeƒ∏©ŸG º¶f ¿CG ɪc
»eóîà°ùe ÚH GkÒÑc É kLGhQ ≈≤∏J »àdG
äÉ≤«Ñ£J QÉ°ûàfG ™e á°UÉN Ö°SÉ◊G
ôaƒJ »àdGh á«còdG Iõ¡LC’Gh âfÎfE’G
äɵѰûdGh áeÉg äÉeƒ∏©e Úeóîà°ùª∏d
Iõ¡LC’G ΩGóîà°SGh IOó©àŸG É¡YGƒfCÉH
¢†©H ∫ƒM »µÑ°ûdG ∫É°üJÓd á«còdG
OôaπcÉ¡LÉàëj»àdGhäÉeƒ∏©ŸG᪶fCG
.á«æ¡ŸGhCGá«eƒ«dG¬JÉ«M‘
ÖjQóJ ºà«°S »∏ª©dG ÖfÉ÷G ‘h
IQGOEG᪶fCGh,™«ÑdG᪶fCG≈∏YÖdÉ£dG
§FGôÿGá`ª¶fCGh ,»```fhô```àµdE’Gº«∏©àdG
OQGƒ```ŸG IQGOEG á```ª```¶fCGh ,á``«````aGô¨``÷G
.ájô°ûÑdG
ô°ûY≈æKGIóMƒdG√ò¡d¢ü°üNóbh
,…ô```¶ædG ÖfÉé∏d ™HQCG ,á«°SGQO á°üM
òØæj »```∏ª©dG ÖfÉé∏d ¢ü°üM ¿ÉªKh
.óMGhÖjQóJá°üMπc‘ÖdÉ£dG
‫ﺍﻟـﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎﺕ‬ ‫ﻧـﻈـﻢ‬
‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟﻮﺣﺪة‬
.äÉeƒ∏©ŸG º¶æd á«°SÉ°SC’G º«gÉØŸG
.äÉeƒ∏©ŸG º¶f πªY á«dBG
.äÉeƒ∏©ŸG º¶f ÉjGõe
.äÉeƒ∏©ŸG º¶f äÉfƒµe
.äÉeƒ∏©ŸG º¶f º«ª°üJh π«∏– πMGôe
.äÉeƒ∏©ŸG º¶f ´GƒfCG
.áØ∏àîŸG äÉYÉ£≤dG ‘ äÉeƒ∏©ŸG º¶f øe êPɉ
: Ió`Mƒ`dG äÉ`Yƒ`°Vƒ`e
á`«`MÉ`à`ØeäÉ`ª`∏`c
.á©LGôdG ájò¨àdG .äÉeƒ∏©ŸG º¶f .á÷É©e .äÉeƒ∏©e .äÉfÉ«H .Ωɶf
.ΩɶædG ôjƒ£J IÉ«M IQhO .á«≤«Ñ£àdG äÉ«›ÈdG .É«LƒdƒæµàdG .ájô°ûÑdG ô°UÉæ©dGh iƒ≤dG .᪶æŸG
.ájQGOE’G äÉeƒ∏©ŸG º¶f .ºYódGh áfÉ«°üdG .QÉÑàN’Gh ò«ØæàdG .º«ª°üàdG .π«∏ëàdG .§«£îàdG
.äÉeƒ∏©ŸG º¶f .á«aGô¨÷G äÉeƒ∏©ŸG º¶f .äÉfÉ«ÑdG á÷É©e º¶f .IÒÑÿG º¶ædG .QGô≤dG ºYO º¶f
.IÒÑÿG º¶ædG .äGQGô≤dG ºYO º¶f .ájQGOE’G äÉeƒ∏©ŸG º¶f .äÉeƒ∏©ŸG º¶f º«ª°üJh π«∏–
.á«aGô¨÷G äÉeƒ∏©ŸG º¶f .äÉfÉ«ÑdG á÷É©e º¶f

141. ±¥±±¥±
:
:á`«`dÉ`à`dG±Gó`gC’G≥`≤`–±ƒ`°SIóMƒ`dG√ò`¡d∂à°SGQOó`©H
.äÉeƒ∏©ŸGº¶f±ô©J
.äÉeƒ∏©ŸGº¶fπªYá«dBGí°VƒJ
.äÉeƒ∏©ŸGº¶fÉjGõeOó©J
.äÉeƒ∏©ŸGº¶fäÉfƒµeOó©J
.äÉeƒ∏©ŸGº¶fº«ª°üJhπ«∏–πMGôeìô°ûJ
.äÉeƒ∏©ŸGº¶f´GƒfCGOó©J
.áØ∏àîŸGäÉYÉ£≤dG‘äÉeƒ∏©ŸGº¶føeêPɉôcòJ
:á``````«``ª``gC’G
äɪ«¶æàdG ∞∏àfl ‘ á¨dÉH ᫪gCG áeƒ∏©ª∏d ¿Éc ,∫É°üJ’G πFÉ°Sh Ωó≤àd áé«àf IóMGh ájôb ⁄É©dG ¬«a íÑ°UCG øeR ‘
âbƒdG ‘ áë«ë°üdG áeƒ∏©ŸG ≈∏Y ∫ƒ°ü◊Éa ,OGôaC’G iƒà°ùe ≈∏Y ≈àM πH ,äÉ°ù°SDƒŸGh äÉcô°ûdGh á«eƒµ◊G Iõ¡LC’Éc
.¢†©ÑdGº¡°†©HøYOGôaC’Ghäɪ«¶æàdGõ«“‘QhO¬dÖ°SÉæŸG
‘ Égójôf »àdG áeƒ∏©ŸG ≈dEG ∫ƒ°UƒdG øe Éææµ oÁ …hój πµ°ûH É¡à÷É©e áHƒ©°Uh É¡ªéM Èch äÉeƒ∏©ŸG ójGõàd áé«àfh
≥ahÉ¡JQGOEGhÉ¡à÷É©ehÉ¡¶ØMhÉ¡©ªL≈dƒàj,äÉeƒ∏©ŸG√òg™eπeÉ©àjΩɶf≈dEGáLÉM∑ÉægíÑ°UCG,√ójôf…òdGâbƒdG
.áØ∏àîŸGäɪ«¶æàdG±GógCG≥≤ëjÉe
Ió`Mƒ`dG±Gó``gCG
øe ´ƒf πµd á∏ãeCG Ö```dÉ£dG ôcòj ¿CG 5
.äÉeƒ∏©ŸGº¶f´GƒfCG
êPɪædG ¢```†©H Ö```dÉ£dG Oó```©j ¿CG 6
äÉ```YÉ£b ‘ äÉ```eƒ∏©ŸG º```¶æd
.ádhódG
º¶f äÉ≤«Ñ£J ÖdÉ£dG ógÉ```°ûj ¿CG 7
.á«dÉŸGájQGOE’GäÉeƒ∏©ŸG
º¶f äÉ```≤«Ñ£J ¢```†©H ógÉ```°ûj ¿CG 8
»```eƒµ◊G ´É```£≤dG ‘ äÉ```eƒ∏©ŸG
.á«còdGIõ¡LC’G≈∏Yá°UÉN
:ájQÉ¡ªdGIóMƒdG±GógCG/Ék«fÉK
ΩGóîà°SÉH ¬©bƒe ÖdÉ£dG Oóëj ¿CG 1
.á«aGô¨÷GäÉeƒ∏©ŸGº¶f
äÉ≤«Ñ£J¢†©HÖdÉ£dGΩóîà°ùj¿CG 2
»ª«∏©àdG ´É£≤dG ‘ äÉeƒ∏©ŸG º¶f
∑ƒæH hCG º∏©àdG IQGOEG ᪶fCG πãe
.äGQÉÑàN’G
¢†©H Ö```dÉ```£```dG ¢``Vô``©``à``°``ù``j ¿CG 3
Úª∏©ª∏d á```eó```≤```ŸG äÉ````eó````ÿG
ájƒHÎdGIQGOE’GΩɶf‘Úaô°ûŸGh
.(Qƒf)º«∏©àdGhá«HÎdGIQGRƒd
‘ ¬HÉ°ùM ÖdÉ£dG ¢Vô©à°ùj ¿CG 4
IQGRƒ```d á``jƒ``HÎ``dG IQGOE’G ΩÉ``¶``f
™∏£jh (Qƒ````f) º«∏©àdGh á``«``HÎ``dG
‘ ¬d áeó≤ŸG äÉeóÿG ¢†©H ≈∏Y
.ΩɶædG
:á«aô©ŸGIóMƒdG±GógCG/k’hCG
.äÉeƒ∏©ŸGº¶fΩƒ¡ØeÖdÉ£dGí°Vƒj¿CG 1
.äÉeƒ∏©ŸGº¶fäÉfƒµeÖdÉ£dGOóëj¿CG 2
.äÉeƒ∏©ŸGº¶fÉjGõeÖdÉ£dGOó©j¿CG 3
.äÉeƒ∏©ŸGº¶f´GƒfCGÖdÉ£dGOó©j¿CG 4
:á«fGóLƒdGIóMƒdG±GógCG/ÉkãdÉK
äÉ````gÉé``J’G ÖdÉ£dG Ö°ùàµj ¿CG 1
º¶f ΩGó````îà°SG ƒ```ëf á``«```HÉéjE’G
.äÉeƒ∏©ŸG
º¶f ᫪gCG ÖdÉ£dG ô©°ûà°ùj ¿CG 2
∫ɪYC’GøeÒãcÒ°ù«J‘äÉeƒ∏©ŸG
.É¡HΩƒ≤j»àdG

142. ±¥≤
:
±¥≤
±±µ±±µ
‫اﻟﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎت‬ ‫ﻧــﻈــﻢ‬
á°UÉÿG hCG á«eƒµ◊G äÉ`ª¶æŸG ø`e ó``jó`©dG ó`éà°S ∂dƒ`M ø`e äô``¶f GPEG
,(ÊóŸG™ªàéŸGäɪ¶æeøeÉgÒZhäÉ°ù°SDƒŸG,äÉcô°ûdG,äÉÄ«¡dG,äGQGRƒdG)
hCG ᪶æŸG πNGO É¡dOÉÑàH Ωƒ≤J äÉeƒ∏©ŸG øe πFÉg ºc äɪ¶æŸG √òg øe πµdh
≈æÑe)IóMGhá«aGô¨Lá≤£æe‘äÉeƒ∏©ŸG√òg∫OÉÑJºàjh,iôNCGäɪ¶æe™e
∫ƒM hCG IóMGƒdG ádhódG hCG áæjóŸG πNGO IOó©àe á«aGô¨L ≥WÉæe ‘ hCG (óMGh
,ƒjó«a ,Qƒ°U ,¢Uƒ°üf) É¡LÉà– »àdG äÉfÉ«ÑdG ™ªéH äɪ¶æŸG Ωƒ≤Jh ,⁄É©dG
ójó©dG AGôLEÉH Ωƒ≤àd (Ék«dBG hCG kÉjhój) áØ∏àfl ¥ô£H (IOó©àe §FÉ°Sh ,䃰U
πµ°ûdÉH ÉgójôJ »àdG áeƒ∏©ŸG ≈dEG π°üJ ≈àM á«≤£æŸG hCG á«HÉ°ù◊G äÉ«∏ª©dG øe
.í«ë°üdGAGôLE’GPÉîJGºKøeh,áÑ°SÉæŸGá«Ø«µdÉHhâbƒdG‘√ójôJ…òdG
,¿hõîŸG Ωɶf ,äÉjΰûŸG Ωɶf) ᪶fC’G øe OóY ᪶æe πµd ¿ƒµj óbh
á``````eó```≤```e
:»∏j Ée í u°Vh ºK ,∂àÄ«H ‘ ᪶fC’G óMCG ôcPG
?É¡LÉàëj »àdG äÉfÉ«ÑdG Ée?É¡LÉàëj »àdG äÉfÉ«ÑdG Ée
?É¡«∏Y ∫ƒ°ü◊G ™«£à°SCG ∞«c?É¡«∏Y ∫ƒ°ü◊G ™«£à°SCG ∞«c
?ΩɶædG Gòg ‘ á«æ≤àdG ΩGóîà°SG ôKCG Ée?ΩɶædG Gòg ‘ á«æ≤àdG ΩGóîà°SG ôKCG Ée
ÒµØàdGIQÉKEG
1-5
≈æÑe)IóMGhá«aGô¨Lá≤£æe‘äÉeƒ∏©ŸG√òg∫OÉÑJºàjh,iôNCGäɪ¶æe™e
∫ƒM hCG IóMGƒdG ádhódG hCG áæjóŸG πNGO IOó©àe á«aGô¨L ≥WÉæe ‘ hCG (óMGh
,ƒjó«a ,Qƒ°U ,¢Uƒ°üf) É¡LÉà– »àdG äÉfÉ«ÑdG ™ªéH äɪ¶æŸG Ωƒ≤Jh ,⁄É©dG
ójó©dG AGôLEÉH Ωƒ≤àd (Ék«dBG hCG kÉjhój) áØ∏àfl ¥ô£H (IOó©àe §FÉ°Sh ,䃰U
πµ°ûdÉH ÉgójôJ »àdG áeƒ∏©ŸG ≈dEG π°üJ ≈àM á«≤£æŸG hCG á«HÉ°ù◊G äÉ«∏ª©dG øe
,¿hõîŸG Ωɶf ,äÉjΰûŸG Ωɶf) ᪶fC’G øe OóY ᪶æe πµd ¿ƒµj óbh,¿hõîŸG Ωɶf ,äÉjΰûŸG Ωɶf) ᪶fC’G øe OóY ᪶æe πµd ¿ƒµj óbh
2-5äÉ`eƒ`∏`©ŸGº`¶æ`dá`«°SÉ°SC’Gº`«`gÉØŸG
Öéj »àdGh (äÉeƒ∏©e º¶f ,á÷É©e ,äÉeƒ∏©e ,äÉfÉ«H ,º¶f) äÉeƒ∏©ŸG º¶f ∫ƒM á«°SÉ°SC’G º«gÉØŸG øe OóY ∑Éæg
:»∏jɪc»gh,äÉeƒ∏©ŸGº¶føYåjó◊G‘™°SƒàdGπÑbÉ¡MÉ°†jEG
1-2-5: (Systems)ΩÉ``¶``f
ΩóîjóMGhΩɶfπµ°ûàdÉ¡æ«Hɪ«a᪶fC’G√ògπeɵàJh,(᪶fC’GøeÉgÒZhêÉàfE’GΩɶf,áÑbGôŸGΩɶf,ºµëàdGΩɶf
.É¡JÉLÉ«àMGÉ¡d≥≤ëjh᪶æŸG
,èeGôH ,∫É°üJG πFÉ°Sh ,Ö°SÉM Iõ¡LCG) áeó≤àŸG á«æ≤àdG Ωóîà°ùj πeɵàe Ωɶf É¡d ¿ƒµj ¿CG ≈dEG äɪ¶æŸG ≈©°ùJh
.á浇áLQOπ°†aCÉHÉ¡aGógCGÉ¡d≥≤ë«d,(áãjó◊GäÉ«æ≤àdGøeÉgÒZh᫵«fɵ«ehá«æ≤JIõ¡LCG
≥«≤ëàd É¡æ«H ɪ«a πYÉØàJ »àdG äÉfƒµŸG øe áYƒª› ¬fCÉH ΩɶædG ∞jô©J øµÁ h ,᪶fCG hCG º¶f áª∏µd OôØe ΩɶædG
É¡à–…ƒ°†æjá«dÉe᪶fCGhájQGOEG᪶fCGóLƒjå«Má«eƒ«dGIÉ«◊G™bGh‘᪶fC’GOó©àJh.IOófióYGƒb≥aháæ«©e±GógCG
»`MÉ`à`à`aG•É`°û`f
¢SQó∏dá«```°SÉ°SC’GäÉfÉ«ÑdGáHÉàcó```©H
IQÉKEG•É°ûfΩGóîà°SGøµÁ,IQƒÑ```°ùdG≈∏Y
»MÉààaG•É°ûæcáeó≤ŸG‘OƒLƒŸGÒµØàdG
á```«ªæJh ÜÓ```£dG IQÉ```KE’ ∂```dPh Ió```Mƒ∏d
:‹ÉàdÉc∂dP¿ƒµjh .ºgÒµØJ
ÜÓ£∏d ‹É```àdG ∫GDƒ```°ùdG ¬```«LƒàH º```b
í°VhºK∂àÄ«H‘᪶fC’GóMCGôcPG)
∞«c ,É¡LÉàëj »```àdG äÉfÉ«ÑdG »```g Ée
ΩGóîà°SGôKCGÉe,É¡«∏Y∫ƒ°ü◊GøµÁ
.(?ΩɶædGGòg‘á«æ≤àdG
ºàj≈àMIô```e øeÌcCG∫GDƒ```°ùdGQô```c
.ó«Lπµ°ûHÜÓ£dGπÑbøe¬HÉ©«à°SG
,ÜÓ£dGøeäÉHÉLE’G∫ÉÑ≤à```°SÉHCGóHG
IóMGh á```HÉLEG òNCG ≈```∏Y ¢Uô◊G ™```e
.ÖdÉWπcøe§≤a
ÜÓ£dGøeIó«LáHÉéà```°SG≥∏J⁄GPEG
Üô```°†HÜÓ```£dGIóYÉ```°ùe∂```浪«a
,QhôŸG Ωɶf πãe ᪶fC’G ¢†©Ñd á∏ãeCG
.áæ«©eácô°T,á°SQóŸG
πH ,ÜÓ```£dG äÉ```HÉLEG ≈```∏Y º```µ– ’
.¬fƒaô©jÉeôcP≈∏Yº¡©é°T
¢ûbÉf ÜÓ£dG äÉHÉLEG ∫ÉÑ≤à```°SG AÉæKCG
.ΩɶædG‘á«æ≤àdGΩGóîà°SGôKCG
᪶fCG ≈```∏Y ±ô©àdÉH •É```°ûædG º```àNG
.º¡àÄ«H‘IOƒLƒŸGäÉeƒ∏©ŸG
:»∏jɪ«a•É°ûfπµHí°VƒeƒgɪcIóMƒdG¢ùjQóJAÉæKCGÉk¡æeÉ k°†©HhCGᣰûfC’G√ògòØf
.IóMƒdGäÉYƒ°Vƒe∫ƒMÜÓ£dG󫡪àdIóMƒdGájGóH‘Qƒcò`ŸG»MÉ``à``à`a’G•É°ûædGòØf
.᪶fC’G√ògøYº¡JÉ``YÉ```Ñ£fGhº¡JÉ≤«∏©Já°ûbÉæeh,á«eƒ«dGº``¡JÉ``«M‘ÜÓ£dGÉ¡©eπeÉ©Jh≥Ñ°S»àdGäÉeƒ∏©ŸG᪶fCG¢VGô©à°SG‘πãªàj»YɪLQGƒM
ΩGóîà°SÉH ∂dPh ,É¡ØjQÉ©J ÊÉãdG Oƒª©dGh º«gÉØŸG ∫hC’G Oƒª©dG πª°ûj Ú∏°üØæe øjOƒªY ‘ äÉeƒ∏©ŸG º¶æd á«°SÉ°SC’G º«gÉØŸG ¢VôY ¬«a ºàj :»YɪL •É°ûf
á°ûbÉæeøµÁ∂dPó©H.¬dÖ°SÉæŸG∞jô©àdGhΩƒ¡ØeπcÚHπ«°UƒàdÉHÜÓ£dGΩƒ≤jºK.IQƒÑ°ùdG≈∏YÉ¡àHÉàchCG,Ö°SÉ◊GRÉ¡L≥jôWøYÉ¡°VôYhCG᫪«∏©Já∏«°Sh
.ÜÓ£dG™«ªL™e»YɪLπµ°ûHº«gÉØŸG√òg
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
:»∏jɪ«a•É°ûfπµHí°VƒeƒgɪcIóMƒdG¢ùjQóJAÉæKCGÉk¡æeÉ k°†©HhCGᣰûfC’G√ògòØf

143. ±¥≥±¥≥
:
±±∂±±∂
:‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
¬JÉfƒµe¬dπeɵàe…QGOEG»eƒµMΩɶfº«∏©àdGhá«HÎdGIQGRhΩɶfó©j∫ÉãŸGπ«Ñ°S≈∏©a,∫ɪYC’Gh∫ÉŸGäÉYÉ£bøeäÉfƒµe
¬eÉ¡eh ¬JÉfƒµe ¬d Ωɶf É¡æe πc πãÁ äÉ°ù°SDƒŸGh äÉcô°ûdG ∂dòch ,áë°üdG IQGRh πãe ôNBG Ωɶf øY ∞∏àîJ »àdG ¬eÉ¡eh
πª°ûJ»àdGhájƒ«M᪶fCGhá«Ä«H᪶fCG∑Éæg¿ƒµJ¿CGøµÁɪc.ΩÉ¡ŸG√ògò«ØæJá«Ø«cOó–äGAGôLEGhóYGƒbÉ¡dh,IOóëŸG
.IÉ«◊Gh¿ƒµdGh™ªàéŸG‘᪶fC’Gøe∂dPÒZ≈dEG¢VQC’G‘IÉ«◊GÉ¡«∏YΩƒ≤JäÉfƒµeøehCGáÄ«ÑdGøeäÉfƒµe
2-2-5: (Data)äÉ`fÉ`«`Ñ`dG
π«Ñ°S≈∏Yh,(1-5)πµ°T.kÉ«Hƒ°SÉMhCG kÉjhójÉ¡à÷É©eó©H±QÉ©ŸGh≥FÉ≤◊GÉ¡Hπã“»àdGájOÉŸG∫ɵ°TC’G»gäÉfÉ«ÑdG
.äGƒ°UC’Gh∫ɵ°TC’GhQƒ°üdGhAÉé¡dG±hôM∫ÉãŸG
»£©j ’ (ΩÉN) á«dhCG IOÉe Èà©j Ú©e º°ù÷ ¬∏«µ°ûJ ¿hO øe ∫É°ü∏°üdG ¿EG å«M ,∫É°ü∏°üdÉH äÉfÉ«ÑdG ¬«Ñ°ûJ øµÁh
.IOófiáeƒ∏©e»£©jíÑ°UCGIôé°ThCGIQÉ«°ShCGâ«Ñc¬∏µ°ûJó©Høµdh,áeƒ∏©e
3-2-5: (Information)äÉ`eƒ`∏©ªdG
º«gÉØŸGh≥FÉ≤◊GÉ¡fCÉHáeƒ∏©ŸG∞jô©JøµÁ‹ÉàdÉHh,áeƒ∏©e≈dEGäÉfÉ«ÑdGâdƒM∫É°ü∏°üdGπ«µ°ûJhCGá÷É©eá«∏ªY¿EG
áÄ«g ≈dEG É¡∏jƒ–h É¡à÷É©e ” äÉfÉ«H ÉgQó°üe »àdGh ±ô°üJ hCG ∑ƒ∏°S hCG QGôb PÉîJG ≈dEG …ODƒJ »àdG QɵaC’Gh ±QÉ©ŸGh
.(1-5)πµ°T.º¡Ø∏dá∏HÉb
4-2-5: (Processing)á``é`dÉ`©`ª`dG
:É¡fCÉHá÷É©ŸG∞jô©JøµÁ‹ÉàdÉHh.á÷É©ŸÉHäÉeƒ∏©e≈dEGäÉfÉ«ÑdGπjƒ–‘⪡°SCG»àdGπ«µ°ûàdGá«∏ªY≈∏Y≥∏£j
(1-5)πµ°T.äÉeƒ∏©e≈dEGÉ¡dƒëàdäÉfÉ«ÑdG≈∏YºàJ»àdGäÉ«∏ª©dG
øe IQOÉ°üdG äÉeƒ∏©ŸG ΩGóîà°SG øµÁh
iôNCGá÷É©eá«∏ªY‘äÉfÉ«Ñcá÷É©ŸGá«∏ªY
¬fCG »æ©j Gògh ,IójóL äÉeƒ∏©e ≈∏Y π°üëæd
∂∏JhäÉeƒ∏©e√òg¿CÉHOófiºµM∑Éæg¢ù«d
á«∏ªYøeÉ¡©bƒeƒg∂dPOóëjÉeπH,äÉfÉ«H
.á÷É©ŸG äÉeƒ∏©ŸG≈dEGäÉfÉ«ÑdGπjƒ–(1-5)πµ°T
äÉ`fÉ`«`Há`é`dÉ`©`eäÉ`eƒ`∏`©e
áŒÉædGäÉeƒ∏©ŸGΩGóîà°SG
iôNCGá÷É©eá«∏ªY‘äÉfÉ«Ñc
ÜÓ```£dG º```¡a ø```e ó```cCÉàdG π```°†Øj
,äÉ```fÉ«H) á«```°SÉ°SC’G º```«gÉت∏d
¥ô£àdGπÑb(º¶f,á÷É©e,äÉeƒ∏©e
≈àM ∂dPh ,äÉ```eƒ∏©ŸG º```¶f ∞jô©àd
Ωƒ¡ØeøYπeÉ°TQƒ```°üJº¡jód¿ƒµàj
ø```e ≈```àM º```¡æµÁ äÉ```eƒ∏©ŸG º```¶f
øe äGQÉÑ©H í«ë```°U ∞jô©J áZÉ«```°U
.ºgQÉ«àNG
IôaƒàŸGäÉ```eƒ∏©ŸG᪶fCG¢VGô©à```°SG
É¡ª¡a ™«£à```°ùj »àdGh ÖdÉ£dG áÄ«H ‘
.ÉgQƒ°üJh
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
äGhOC’Ghπ`FÉ`°Sƒ`dG
º`«`∏©à`dGäÉ`«`æ`≤`Jh
:»∏jÉe∫ÉãŸGπ«Ñ°S≈∏YÉ¡æeh,IóMƒdG√ògá°SGQOóæYáYƒæàeäGhOCGhπFÉ°ShΩGóîà°SGøµÁ
.√Gƒàh¢SQódG±GógCGh,á«°SÉ°SC’GäÉfÉ«ÑdGáHÉàµdIQƒÑ°ùdGΩGóîà°SG 1
,IQƒÑ°ùdG ≈∏Y áHÉàµdG øe k’óH ¢SQódG øe ᪡ŸG •É≤ædG ¢Vô©d ∂dPh ,¢Vô©∏d RÉ¡éH π°üàe Ö°SÉM RÉ¡L ΩGóîà°SG 2
.á«ë«°VƒJƒjó«a™WÉ≤ehCGQƒ°U¢VôY∂dòch
Ωɶfh,QƒfΩɶfh,ô°ûHCGΩɶfπãe,¢SQódG‘É¡d¥ô£àdG”»àdGháØ∏à᪶fCG™bGƒe¢VGô©à°S’âfÎfE’GáµÑ°ûH∫É°üJG 3
.É¡°VGô©à°SGøµÁhÜÉàµdG‘ôcòJ⁄»àdG᪶fC’GøeÉgÒZhCG.ôµÑŸGQGòfEÓd‹B’GΩɶædGh,OGó°SΩɶfh,Qƒ°ùL
,(openbravo) ™«ÑdG •É≤f Ωɶf 4
¢Uô≤dGøe¬«∏Y∫ƒ°ü◊GøµÁ…òdGh
™bƒŸGhCG≥aôŸG
.(www.openbravo.com)
…òdGh,(Moodle)º«∏©àdGIQGOEGΩɶf 5
≥aôŸG ¢Uô≤dG øe ¬«∏Y ∫ƒ°ü◊G øµÁ
.(https://moodle.org)™bƒŸGhCG
,(OsmAnd)á«aGô¨÷G§FGôÿGèeÉfôH 6
ø```e ¬```«∏Y ∫ƒ```°ü◊G ø```µÁ …ò```dGh
äÉ≤«Ñ£J¥ƒ°Søª°VhCG≥aôŸG¢Uô≤dG
.ójhQófCG
OQGƒŸGIQGOE’(OrangeHRM)Ωɶf 7
¬«∏Y ∫ƒ°ü◊G øµÁ …òdGh ,ájô°ûÑdG
www.) ™bƒŸG hCG ≥aôŸG ¢Uô≤dG øe
.(orangehrm.com
ÜÓ``£dG ø``«µªàd Ö``°SÉ``ë``dG π```ª``©e 8
á``°UÉ``ÿG á``ª``¶``fC’G Ö``«```cô```J ø````e
™«ÑdG •É≤f Ωɶf) IóMƒ``dG á``°SGQó```H
º`«`∏©àdGIQGOEGΩɶf,(openbravo)
§```FGôÿG è`````eÉ```fô````H ,(Moodle)
ΩÉ``¶``f ,(OsmAnd) á``«``aGô``¨é``dG
ø````e ø```µª```à``dGh (OrangeHRM)
.ó«Lπµ°ûHÉ¡©eπeÉ©àdGhÉ¡eGóîà°SG

144. ±¥¥
:
±¥¥
±±Σ±±Σ
‫اﻟﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎت‬ ‫ﻧــﻈــﻢ‬
5-2-5:(InformationSystem)äÉ`eƒ`∏`©`ª`dGº`¶`f
∫ÓN øeh ,IóM ≈∏Y ɪ¡æe kÓc ∞jô©J ” óbh (äÉeƒ∏©ŸG)h (º¶f) ɪg Ú≤°T øe äÉeƒ∏©ŸG º¶f í∏£°üe ¿ƒµàj
:»gh äÉeƒ∏©ŸG º¶f ∞jô©J ≈dEG ∫ƒ°UƒdG øµÁ ÚØjô©àdG
ɪ«a πYÉØàJ »àdG äÉfƒ```µŸG øe á``Yƒ```ª›
É¡∏«∏–häÉfÉ«ÑdGøjõîJhá÷É©eh™ª÷É¡æ«H
äÉeƒ∏©ŸG ¢VôY ±ó¡H É¡H ºµëàdGh É¡ª«¶æJh
≥ah ᪶æŸG ‘ QGô≤dG ºYO hCG AGôLEG PÉîJG hCG
.(2-5)πµ°T.IOófióYGƒb
É¡`d ¿ƒ``µj ¿CG äɪ`¶æŸG ™«``ªL ¢Uô–h
äÉ`fÉ«ÑdG™ªéHΩƒ≤`jõ«ªàe»`JÉ`eƒ∏©eΩÉ`¶f
á``≤«bO äÉ``eƒ∏©e É`¡`d ôaƒ«d kÉ«dBG É¡à÷É©eh
.™jô°S πµ°ûHh
äÉeƒ∏©ŸGº¶f(2-5)πµ°T
3-5äÉ```eƒ``∏`©``ŸGº``¶`fπ``ª`Yá``«``dBG
É¡````d ¿CÉ`H äÉ`eƒ```∏©ŸG á``ª¶fCG ™`«ªL ≥```ØàJ
,á÷É©eh ,äÓNóe :»gh á°ù«FQ ΩÉ¡e ™`HQCG
,(Feedback) á©LGôdG ájò¨àdGh ,äÉLôflh
ΩÉ¡ŸG √ò``g ∫Ó``N ø`e á``ª¶fC’G ™«ªL πª©Jh
IQhO É``¡«∏Y ≥``∏£f ¿CG ø``µÁ Ió``MGh á``«dBG ≥ah
»¡àæJh äÓNóŸÉH CGóÑJ »à```dGh ΩɶædG IÉ`«```M
ájò¨àdGh á÷É©ŸG äÉ«∏ªY É¡∏∏îàjh äÉLôîŸÉH
√ò```g Ò°S (3-5) πµ°ûdG í u°Vƒ```jh .á``©```LGôdG
.á«∏ª©dG
á`é`dÉ`©`eäÉ`eƒ`∏`©e
᪶æŸGóYGƒb≥ahΩɶædGAGOCG‘ºµëàdG
äÉfÉ«ÑdGøjõîJ
äÉ`fÉ`«`H
äÉ```eƒ``∏`©``ŸGº``¶`fπ``ª`Yá``«``dBG
äÉeƒ∏©ŸGΩɶfIÉ«MIQhO(3-5)πµ°T
á©LGôdGájò¨àdG
≥ahΩɶædGAGOCG‘ºµëàdG
᪶æŸGóYGƒb
øjõîàdG
äÓNóeá÷É©eäÉLô
ΩÉN OGƒeèàæe
äÉfÉ«HäÉeƒ∏©e
¤EGäÉ```eƒ∏©ŸGº¶fIó```MhêÉ```à–’
IóMƒdGá```°SGQód iôNCGOGƒe øe äÉeƒ∏©e
í«```°VƒJ øµÁ øµdh ,É¡JÉYƒ```°Vƒe º```¡ah
iô```NC’GOGƒ```ŸÉHäÉ```eƒ∏©ŸGº```¶fá```bÓY
IOó©àe äÉeƒ∏©e á```ª¶fCG AÉæH øµÁ å«M
πãeiôNCGOGƒÃäÓ°UÉ¡däÉeóNΩó≤J
.IQGOE’Gh áÑ°SÉëŸGh AÉjõ«ØdGh äÉ«°VÉjôdG
äÉeƒ∏©ŸGº```¶f∫É```ãŸGπ«Ñ```°S≈∏YÉ```¡æeh
º```¶fh ,á«ë```°üdG äÉ```eƒ∏©ŸGh ,á```jQGOE’G
øe ÒãµdG É```gÒZh á«aGô¨÷G äÉ```eƒ∏©ŸG
.iôNCGOGƒÃábÓYÉ¡d»àdG᪶fC’G
á`«`aÉ`°VEGäÉ`eƒ`∏`©`e
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
º¶fäÉfƒµeí«°VƒJó©H:…Oôa•É°ûf
áHÉàc ÜÓ£dG ™«ªL ø```e Ö∏WG .äÉeƒ∏©ŸG
∂dPh (Qƒ``f) äÉ``eƒ``∏©ŸG Ωɶf äÉfƒµe
,á∏°üØæe ábQh hCG ∞°üdG ÎaO ‘ áHÉàµdÉH
äÉHÉLE’G øe áYƒª› ∂dP ó©H ÎNG ºK
.ÜÓ£dG≈∏YÉ¡°Vô©dIõ«ªàŸG
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

145. ±¥µ±¥µ
:
±±∏±±∏
:‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
IOó©àe πFÉ°Sh ΩGóîà°SÉH ∂dPh ΩÉÿG OGƒŸG hCG äÉfÉ«ÑdG øe OQGƒŸG ∫ÉNOEÉH ΩɶædG IÉ«M IQhO CGóÑJ : äÓ````Nó``ŸG
á«Ø«chäÓNóŸG´ƒf᪶æŸGóYGƒb≥ahΩɶædGOóëjh,(∫ÉNOE’GπFÉ°ShøeÉgÒZhâfÎfE’GäÉ≤«Ñ£àcøjó«Øà°ùŸG
.É¡dÉNOEG
óéæa,É¡JÉLÉ«àMGh᪶æŸGóYGƒb≥ahäÉfÉ«ÑdGá÷É©eá«∏ªYCGóÑJ ,ΩɶædGOQGƒe∫ÉNOEGøeAÉ¡àf’Gó©H:á``÷É``©````ŸG
á÷É©ŸGá«∏ªYøY∞∏àîJ∂dòch,á«fGõ«ŸGΩɶf‘á÷É©ŸGá«∏ªYøY∞∏àîJäÉYOƒà°ùŸGΩɶf‘á÷É©ŸGá«∏ªY¿CG
ƒdh ∞∏àîJ ácô°T ‘ äÉYOƒà°ùŸG Ωɶæd á÷É©ŸG á«∏ªY ¿CG kÉ°†jCG ó‚h .™æ°üŸG πNGO êÉàfE’G Ò°S ‘ ºµëàdG Ωɶæd
.iôNCGácô°T‘äÉYOƒà°ùŸGΩɶædá÷É©ŸGá«∏ªYøYÒ°ùjAõéH
᪶æŸG É¡LÉà– »àdG äÉeƒ∏©ŸG ¢VôY ºàjh ,ΩɶædG äÉLôfl ≈dEG ∫ƒ°UƒdG ºàj á÷É©ŸG á«∏ªY ó©H : äÉ``Lô```î````ŸG
¿CG óéæa ,(äGó©eh Iõ¡LC’ á«FÉ≤∏J ôeGhCG ,ájôjò– äGƒ°UCG ,á°TÉ°ûdG ≈∏Y ,á«bQh) ÉgójôJ »àdG á«Ø«µdGh á≤jô£dÉH
É¡àYÉÑW øµÁ á«FÉ°üMEG äÉeƒ∏©e øY IQÉÑY º«∏©àdGh á«HÎdG IQGRh ‘ (Qƒf Ωɶf) ájƒHÎdG IQGOE’G Ωɶf äÉLôfl
.(äÉéàæŸGøeÉgÒZhäGQÉ«°S,á«FÉHô¡c™£b,äÉÑ∏©e
,᪶æŸG ±GógC’ É¡≤«≤– øe ócCÉàdGh ΩɶædG äÉLôfl º««≤J ºàj á©LGôdG ájò¨àdG á«∏ªY ‘ :á``©`LGô``dG á``jò``¨`à``dG
äÉeƒ∏©e)IójóLäÉeƒ∏©e≈dEG∫ƒ°Uƒ∏d∂dPhΩɶædG¢ùØf‘äÓNóe¿ƒµàdΩɶædGäÉLôfløeIOÉØà°S’GøµÁh
∂dPh ΩɶædG ¢ùØæd πNóe ¿ƒµJ ¿CG øµÁ á«FÉ¡ædG º¡éFÉàfh ÜÓ£dG Aɪ°SCG
‘ äÓNóe ¿ƒµàd ΩɶædG äÉLôfl øe OÉØà°ùj hCG ,(πFGhC’G ÜÓ£dG áaô©Ÿ
¿CGøµÁ,™æ°üŸG¬éàfCGÉeí°VƒJ»àdGhêÉàfE’GΩɶfäÉeƒ∏©e)iôNCG᪶fCG
.(ácô°ûdG¿hõfláaô©ŸäÉYOƒà°ùŸGΩɶædäÓNóe¿ƒµJ
,á÷É©e ,äÓNóe) ¢SÉ°SC’G Gòg ≈∏Y äÉeƒ∏©ŸG Ωɶf IÉ«M IQhO ôªà°ùJh
ΩÉ«≤dGá«Ø«cƒg¢†©HøYÉ¡°†©H᪶fC’Gõ«ÁÉeøµdh,(á©LGQájò¨J,äÉLôfl
’ôNBGháØ∏àfl¥ô£HäÉfÉ«ÑdG∫ÉNOEÉHíª°ùj᪶fC’GóMCG¿CGóéæa,ΩÉ¡ŸG√ò¡H
äÉeƒ∏©e ô¡¶«d IOó©àe á÷É©e äÉ«∏ª©H Ωƒ≤j É¡°†©Hh ,IóMGh á≤jô£H ’EG íª°ùj
πeÉ©àdG ¿ƒµj ᪶fC’G ¢†©H ¿CG ≈dEG áaÉ°VE’ÉH ,ôNBG Ωɶf √ô¡¶j ɇ ÌcCG áYƒæàe
.iôNC’G᪶fC’G±ÓîH kÓ¡°Sh kGÒ°ùjÉ¡©e
ΩɶædG IÉ«M IQhO ™ÑàJ ºK ,᪶fC’G óMCG ôcPG
:»∏jÉe¬«a kGOófi
.ΩɶædGäÓNóe●
.á÷É©ŸGäÉ«∏ªY●
.ΩɶædGäÉLôfl●
.á©LGôdGájò¨àdG●
.........................................................................
.........................................................................
.........................................................................
.........................................................................
•É``°û`f
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
,Oó``Y ,IQƒ``°``U ,áª∏µH π``≤``©``dG äGQÉ``¡``e
܃∏°SCGhCGIôeπc‘,´É≤jEG,¿GƒdCG,≥£æe
ΩGóîà°SG ‘ á≤∏£ŸG ájô◊G ∂«£©j …ƒb
.∂∏≤YäÉbÉW
:á«é«JGΰS’G±GógCG
É¡∏«°UƒJh äÉ``eƒ∏©ŸG ™«ªŒ ≈∏Y óYÉ°ùJ
.ádƒ¡°ùHiôNC’G±GôWCÓd
QÉ````µ``aC’G §``HQ ≈``∏```Y ó````YÉ```°ù```J
.ôNB’G¢†©ÑdÉHÉ¡°†©H
.áeƒ∏©ŸG´ÉLΰSGá«∏ªYπ¡°ùJ
:á«é«JGΰS’GAÉæHäGAGôLEG
IQƒ°üH »``°``SÉ``°``SC’G ´ƒ``°``Vƒ``ŸG Qƒ``°``U
.IÈ©e
´ƒ°VƒŸÉHá£HGΟGQɵaC’Gº°SQGºK
áª∏µHÉ¡bÉaQEG™eábÓYäGPQƒ°üH
,IôµØdG ≈∏Y ádGO Ió``MGh á«MÉàØe
É¡«dEG Ió````MGh Iô``¶``f »ØµJ å«ëH
π≤©dG ‘ áHƒ∏£ŸG IôµØdG ójóëàd
.…ô°ûÑdG
πeɵdÉH QÉ``µ``aC’G ∂∏J §``HQ ºK øe
QɵaC’G »bÉH ™e IóMGh á£jôN ‘
.∫ÉéŸGGòg¢ùØf‘ácΰûŸG
™«£à°ùJ å«M ∞°üàæŸG ø``e CGó```HG
Éà ´ôa …CG ≈∏Y äɶMÓe áaÉ°VEG
ÖàcGh Úà∏ªL hCG á∏ªL øY ójõj ’
.¢SÉ°SC’GIôµØdG
Ée Qó≤H äÉ©jôØàdG ΩGóîà°SG ∫hÉM
.™«£à°ùJ
∫ó```J»àdGá``Ñ°SÉæŸGäÉ``ª∏µdGô`à```NG
.IôµØdG≈∏Y
¿GƒdCG 3) π«µ°ûàdGh ¿GƒdC’G Ωóîà°SG
.(πbC’G≈∏Y
§HôH á``£``jô``ÿG ø``°``ù``Mh ™`````LGQ
Qƒ°üdG Ωó``î``à``°``SGh É``gô``°``UÉ``æ``Y
.á«ë«°VƒàdGΩƒ°SôdGh
:á«ægòdG§FGôÿGá«é«JGΰSG
äÉfƒµe,äÉeƒ∏©ŸGº¶fπªYá«dBG)á«dÉàdGIóMƒdGäÉYƒ°Vƒe¢ùjQóàdá«ægòdG§FGôÿGá«é«JGΰSGΩGóîà°SG øµÁ
.á«é«JGΰS’G√ò¡dìÉ°†jEG»∏jɪ«ah.(äÉeƒ∏©ŸGº¶fº«ª°üJhAÉæHπMGôe,äÉeƒ∏©ŸGº¶f
:á«ægòdG§FGôÿGΩƒ¡Øe
Ö∏ZCG Òî°ùàH ∂∏≤Y ábÉW ΩGóîà°SG ≈∏Y ∑óYÉ°ùJ í«JÉØà ∑OhõJ ájƒb á«eƒ°SQ á«æ≤J ≈∏Y óªà©J á«é«JGΰSG

146. ±¥∂
:
±¥∂
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
±±π±±π
‫اﻟﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎت‬ ‫ﻧــﻈــﻢ‬
4-5äÉ```eƒ``∏`©``ŸGº``¶`fäGõ``«``ª``e
äÉÑZQ »Ñ∏J ᪫b äÉeƒ∏©e ≈dEG ∫ƒ°Uƒ∏d äÉfÉ«ÑdG á÷É©eh ™ªéH Ωƒ≤j »JÉeƒ∏©e Ωɶf É¡d ¿ƒµj ¿CG äɪ¶æŸG ¢Uô–
:»∏jÉeÉjGõŸG√ògºgCGøeh,∫ÉéŸGGòg‘IóYÉjGõeøeäÉeƒ∏©ŸGº¶ædÉŸ∂dPh,᪶æŸG
™«£à°ùj ’ IÒÑc áYô°ùH äÉeƒ∏©ŸG ¢VôY ºK øeh É¡à÷É©eh äÉfÉ«ÑdG ∫ÉNOEÉH äÉeƒ∏©ŸG ᪶fCG Ωƒ≤J :áYô°ùdG 1
.É¡JGQÉ›»©«Ñ£dG¿É°ùfE’G
ób…òdG¿É°ùfE’G≥jôWøYºàJ»àdGäÉLôîŸG±ÓîH,AÉ£NC’Gøeá«dÉNhá≤«bO᪶fC’GäÉLôfl¿ƒµJ:ábódG 2
.iôNCGπeGƒYhCG¥ÉgQ’GhCGÖ©à∏dáé«àfÅ£îj
É¡«dEG ´ƒLô∏d kGóL Ò¨°U õ«M ‘ äÉeƒ∏©ŸGh äÉfÉ«ÑdG øe IÒÑc äÉ«ªc øjõîJ äÉeƒ∏©ŸG ᪶fC’ øµÁ :øjõîàdG 3
âbƒdG ¢ùØf ‘ IOó©àe øcÉeCG ‘ øjõîàdÉH íª°ùJ »àdGh IOó©àŸG øjõîàdG §FÉ°Sh ΩGóîà°SÉH ∂dPh ,áLÉ◊G âbh
.¥ô¨dÉcá«©«Ñ£dGçOGƒ◊GøeäÉeƒ∏©ŸGhäÉfÉ«ÑdG≈∏Yá¶aÉëŸG‘º¡°ùjɇ
™e π°UGƒà∏d πFÉ°Sh øe ᪶fC’G √òg √ôaƒJ ÉŸ ∂dPh ádƒ¡°Sh ô°ùj πµH áHƒ∏£ŸG áeƒ∏©ª∏d ∫ƒ°UƒdG øµÁ :ádƒ¡°ùdG 4
.øjó«Øà°ùŸG
É¡dÉNOE’ áØ∏àfl πFÉ°Sh øe √ôaƒJ ÉŸ äÉfÉ«ÑdG ™e πeÉ©àdG ‘ …ô°ûÑdG ó¡÷G äÉeƒ∏©ŸG º¶f ôaƒJ :ó¡÷G ÒaƒJ 5
.áØ∏àflÖ«dÉ°SCÉHäÉeƒ∏©ŸG¢VôYá«fɵeEGh,É¡à÷É©eáYô°Sh
É¡æe πµH IOƒLƒŸG äÉeƒ∏©ŸGh äÉfÉ«ÑdG øe IOÉØà°S’ÉH ∂dPh É¡æ«H ɪ«a πeɵàdÉH äÉeƒ∏©ŸG º¶f íª°ùJ :πeɵàdG 6
.᪶fC’G‘äÉfÉ«ÑdGQGôµJπ«∏≤J‘º¡°ùjɇ
¢ùØf ‘ ΩɶædG ΩGóîà°SG º¡d øµÁ øjòdG Úeóîà°ùŸG øe ÒÑc Oó©H äÉeƒ∏©ŸG ᪶fCG íª°ùJ :Oó©àŸG ΩGóîà°S’G 7
Úeóîà°ùŸG™«ªLäÉãjó–≈∏Y∫ƒ°ü◊G‘º¡°ùjɇ,âfÎfE’Écáãjó◊G∫É°üJ’GπFÉ°Sh∫ÓNøe∂dPh.âbƒdG
.âbƒdG¢ùØf‘
≈∏Y Ú°ùëàdGh πjó©àdGh ôjƒ£àdG á«fɵeEÉH ∂dPh ,äɪ¶æŸG äGQƒ£Jh äGÒ¨J ™e äÉeƒ∏©ŸG ᪶fCG ∞«µàJ :áfhôŸG 8
.᪶æŸG≈∏YCGô£J»àdGäÉ©°SƒàdGhäGÒ¨àdG»Ñ∏jÉÃΩɶædG
᫪gCGQÉ©°ûà°SG≈∏YÜÓ£dGIóYÉ°ùŸ
áØ∏àá∏ãeCGÜô```°VøµÁäÉeƒ∏©ŸGº¶f
,äÉ```eƒ∏©ŸGº```¶fÉ```jGõeø```eIõ```«eπµ```d
πeÉ©JóbäÉeƒ∏©ŸG᪶fCG¿ƒµJ¿CGπ°†Øjh
≈∏Y±ô©àdGø```µÁ kÓãªa.É¡©eÜÓ```£dG
Ωɶf∫ÓNø```eäÉeƒ∏©ŸGá```ª¶fCGáYô```°S
∫ƒ```°ü◊G øe ÜÓ£dG ø```µ oÁ …òdGh Qƒ```f
ÜÉgòdG¿hóH≈```àMáYô```°ùHº¡éFÉàf≈∏Y
.á°SQóŸG¤EG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
º¶f É``jGõ``e Ö``à``cG :»``YÉ``ª``L •É``°``û``f
∫ÓN ø````eh ,IQƒ``Ñ``°``ù``dG ≈∏Y äÉeƒ∏©ŸG
kɪbQ »FGƒ°ûY πµ°ûH ÎNG á©HÉàŸG ∞°ûc
í«°VƒàH ºbôdG πªëj …ò``dG ÖdÉ£dG Ωƒ≤j
≈∏Y ∫Éãe Üô°V ∫ÓN øe IOóëŸG Iõ«ŸG
Ö∏WGh .¬©e πeÉ©Jh ≥Ñ°S äÉeƒ∏©e Ωɶf
áHÉLEG ≈``∏``Y ≥«∏©àdG ÜÓ``£``dG á«≤H ø``e
.º¡∏«eR

147. ±¥∑±¥∑
:
Qƒ```°üJh º¡a ≈∏Y ÜÓ```£dG IóYÉ```°ùŸ
,í«ë```°U πµ```°ûH äÉeƒ∏©ŸG º```¶f äÉ```fƒµe
‘ ôaƒàe á```ª¶fCG ∫ÓN øe É¡Mô```°T øµÁ
¬°ùØæHÉ¡©eπeÉ©Jh≥Ñ°S»àdGhÖdÉ£dGáÄ«H
¿ƒµjh.≥ªYCGπµ°ûHÉ¡ª¡a≈∏YóYÉ°ùjɇ
ójó– º```K á```ª¶fC’G ó```MCG QÉ```«àNÉH ∂```dP
áMÉJEG≈YGôjh,É```¡æe¿ƒµàj»```àdG¬```JÉfƒµe
º¡FGQBGAGóHEG‘ÜÓ```£∏dá∏eɵdGá```°UôØdG
.º¡JGQƒ°üJh
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
±≤∞±≤∞
:‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
5-5äÉ```eƒ``∏`©``ŸGº``¶`fäÉ``fƒ``µ``e
äÉfÉ«ÑdG ,áeóîà°ùŸG É«LƒdƒæµàdG ,ájô°ûÑdG ô°UÉæ©dGh iƒ≤dG ,᪶æŸG) á°ù«FQ ô°UÉæY á©HQCG øe äÉeƒ∏©ŸG º¶f ¿ƒµàJ
:ô°UÉæ©dG√ò¡dìÉ°†jEG»∏jɪ«ah.(äÉeƒ∏©ŸGh
k’hCG:(Organization)á```ª`¶`æª`dG
áë°üdGIQGRh,º«∏©àdGhá«HÎdGIQGRh)á«eƒµMÉeEGáÄ«¡dG√òg¿ƒµJh,Ú©eº«¶æJ≈∏YΩƒ≤j…òdG™ªéàdGhCGáÄ«¡dG»g
äÉÄ«¡dG øe ÉgÒZh ∂HÉ°S ácô°T ,ájOƒ©°ùdG ƒµeGQCG ácô°T) ájQÉŒ á°ù°SDƒeh ácô°T hCG ,(á«eƒµ◊G äÉÄ«¡dG øe ÉgÒZh
,»eÓ°SE’G ÜÉÑ°û∏d á«ŸÉ©dG IhóædG ,ËôµdG ¿BGô≤dG ß«Ø– á«©ªL) á«ëHQ ÒZ á«fhÉ©J hCG ájÒN á«©ªL hCG ,(ájQÉéàdG
.(á«ëHôdGÒZäÉÄ«¡dGøeÉgÒZhá«ë°üdGäÉeóî∏dΩõeRá«©ªL
±GógC’G√òg≥≤–h,(ᣰûfC’GøeÉgÒZh,äÉeóN,áYÉæ°U,º«∏©J)¬°SQÉ“…òdGÉ¡WÉ°ûfOó–±GógCGáÄ«gπµdh
≥ah ΩÉ¡ŸG √òg ò«ØæJ ‘ ºµëàdG ºàjh ,(á©LGQ ájò¨J ,äÉLôflh ,á÷É©e äÉ«∏ªYh ,äÓNóe) IOófi ΩÉ¡e ∫ÓN øe
.É¡Hπª©J»àdGáÄ«¡dG¢ù°SCGhóYGƒb
»JÉeƒ∏©ŸGΩɶædGGògπªY‘ºµëàdG¿ƒµjh,∂dPøµeCGÉe‹BGπµ°ûHÉ¡eÉ¡ÃΩÉ«≤dGáÄ«¡∏d»JÉeƒ∏©eΩɶfAÉæHóæYºàjh
.ΩɶædGÉ¡∏LCGøe»æH»àdGáÄ«¡dGóYGƒbh¢ù°SCG≥ah
É`k«fÉK:(Manpower)ájô°ûÑdGô°UÉæ©dGhiƒ≤dG
‘ …ô°ûH ô°üæY πµd Oóëjh ,É¡aGógCG ≥«≤ëàd πª©J »àdG (ÚØXƒe) ájô°ûÑdG ô°UÉæ©dG øe áYƒª› ᪶æe πµd
ôjóe) ÚØXƒŸG äÉ«dhDƒ°ùe Oóëj ᪶æŸG πNGO »eôg Ö«JôJ ∑Éægh ,É¡æY ∫hDƒ°ùe ¿ƒµjh É¡H Ωƒ≤j »àdG ¬eÉ¡e ᪶æŸG
‘ º¡JÉ«MÓ°U ójó– ∂dòch ,¬∏NGO πª©j ∞Xƒe πc äÉ«dhDƒ°ùe ójó– ᪶æª∏d »JÉeƒ∏©e Ωɶf AÉæH óæY ≈YGôjh
á«Ø«c ≈∏Y ΩɶædG ‘ Ú∏eÉ©dG ÚØXƒŸG π«gCÉJh ÖjQóJ ≈∏Y ¢Uô◊G ™e ,»JÉeƒ∏©ŸG ΩɶædG ‘ ºµëàdGh πjó©àdGh ´ÓW’G
.¬JÉfɵeEGøeiƒ°ü≤dGIOÉØà°S’Gh¬eGóîà°SG
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
AÉæKCGÉ```¡æeÉ``` k°†©HhCGá£```°ûfC’G√ò```gòØf
•É```°ûfπµHí```°VƒeƒgÉ```ªcIó```MƒdG¢```ùjQóJ
:ÜÓ£dGiódIOóëŸGÒµØàdGäGQÉ¡e᫪æàd
(…QɵàH’G) ÒµØàdG IQÉ¡e ᫪æàd
¤EG ‹ÉàdG ∫GDƒ°ùdG ¬Lh ÜÓ£dG iód
:ÜÓ£dG
πeÉ©àJ»àdG᪶fC’Gøeójó©dG∑Éæg
óMCG ô``cPG ,á«eƒ«dG ∂JÉ«M ‘ É¡©e
Ωɶf ¤EG ¬∏jƒ– øµÁ …òdG ᪶fC’G
»àdG É``jGõ``ŸG í``°``Vhh ,‹BG äÉeƒ∏©e
.É¡eó≤«°S
(Ò°ùØàdG) ÒµØàdG IQÉ``¡``e ᫪æàd
¤EG ‹ÉàdG ∫GDƒ°ùdG ¬Lh ÜÓ£dG iód
:ÜÓ£dG
™«ªL πjƒ– ¤EG kÉ«dÉM ¬LƒàdG ºàj
ä’ÉéŸG ∞∏à ‘ á«JÉ«◊G ᪶fC’G
ƒg Ée í°Vh .á«JÉeƒ∏©e ᪶fCG ¤EG
?¬LƒàdGGògπ㟙aGódG
ÉjGõe OGó©J ∫ÓN øe áHÉLE’G ºàj *
.äÉeƒ∏©ŸGº¶f
(áfQÉ≤ŸG) ÒµØàdG IQÉ``¡``e ᫪æàd
¤EG ‹ÉàdG ∫GDƒ°ùdG ¬Lh ÜÓ£dG iód
:ÜÓ£dG
.äÉeƒ∏©ŸG º¶f äÉfƒµe ≈∏Y âaô©J
á¡Lh øe äÉfƒµŸG √ò``g º``gCG ƒg Ée
?GPÉŸh?∑ô¶f
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

148. ±¥∏
:
±¥∏
±≤≤±≤≤
:‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
1-6-5:§`«`£`î`àdGá`∏`Mô`e
,’ ΩCG ™bGƒdG ≈∏Y ΩɶædG ≥«Ñ£J á«fɵeEG áaô©e ºàj É¡«ah ,ΩɶædG IÉ«M IQhO ‘ ≈dhC’G á∏MôŸG »g §«£îàdG á∏Môe
:»∏jÉeá∏MôŸG√òg‘iODƒJ»àdGΩÉ¡ŸGºgCGøeh
.ΩɶædG±GógCGójó–
.áªFÉ≤dGπcÉ°ûŸGá°SGQO
.É¡à°ûbÉæeh∫ƒ∏◊G¢VGÎaG
.áHƒ∏£ŸGäÉ«∏ª©dGhäÉLôîŸGhäÓNóŸG´ƒfójó–
.áeóîà°ùŸGäGhOC’Gójó–
6-5äÉ`eƒ∏©ŸGº`¶`fôjƒ£JhAÉ`æ`HπMGôe
ΩɶædG ô```jƒ``£J IÉ```«```M IQhO É``¡````«∏Y ≥∏£j »à````dGh π````MGô````ŸG ø```e á```Yƒ``ªéà ¬``FÉæH ó``æ``Y äÉ``eƒ``∏©ŸG Ωɶf ôÁ
ájÉ¡ædG ‘ Oƒ≤àd π°ù∏°ùàe πµ°ûH πMGôŸG √òg òØæJh .(4-5) πµ°T (System Development Life Cycle (SDLC))
:»gπMGôŸG√ògh,πeɵàeäÉeƒ∏©eΩɶfêÉàfEG≈dEG
.(Planning)§«£îàdGá∏Môe
.(Analysis)π«∏ëàdGá∏Môe
.(Design)º«ª°üàdGá∏Môe
.(Implementation Test)QÉÑàN’Ghò«ØæàdGá∏Môe
.(Support Maintenance)ºYódGháfÉ«°üdGá∏Môe
äÉeƒ∏©ŸGΩɶfôjƒ£JIÉ«MIQhO(4-5)πµ°T
º`Yó`dG π«∏ëà`dG
º«ª°üàdGò«ØæàdG
§«£îàdG
:äÉeƒ∏©ŸGº¶fôjƒ£JhAÉæHπMGôe
.(Planning)§«£îàdGá∏Môe
»é«JGΰS’G §«£îàdG ≥«Ñ£J øµÁ
äÉLÉ«àMGójóëàd∂dPhäÉeƒ∏©ŸGº```¶æd
:»∏jÉe∫ÓNøe∂dPhá∏MôŸG√òg
.á«LQÉÿGhá«∏NGódGáÄ«ÑdGπ«∏– 1
ó```jóëàd á```«∏NGódG á```Ä«ÑdG π```«∏–
É¡µ∏“ »àdG ∞©°†dG h Iƒ≤dG QOÉ```°üe
π«∏–h,äÉ```eƒ∏©ŸGº¶f‘á```ª¶æŸG
¢UôØdG ≈∏Y ±ƒbƒ∏d á«LQÉÿG áÄ«ÑdG
¬```LGƒJ¿CGø```µÁ»```àdGäGó```jó¡àdGh
. kÓÑ≤à°ùe᪶æŸG‘äÉeƒ∏©ŸGº¶f
º```¶f ‘ ádÉ```°SôdGh á```jDhôdG ó```jó– 2
.äÉeƒ∏©ŸG
.äÉeƒ∏©ŸGΩɶf±GógCGójó– 3
äÉeƒ∏©ŸG Ωɶf ±GógCG ójó– øµÁ
:≥jôWøY
á«é«JGÎ```°S’Gá£ÿGº```¡ahπ```«∏– -
.É¡aGógCGhICÉ°ûæª∏d
äÉ```eƒ∏©ŸG ΩÉ```¶f ±Gó```gCG §```HQ -
.ICÉ°ûæª∏dáeÉ©dG±GógC’ÉH
ICÉ°ûæª∏d »ª«¶æàdG πµ«¡dG á````°SGQO -
.áØ∏àîŸGΩÉ°ùbC’GhäGQGOE’GΩÉ¡eh
øeäÉeƒ∏©ŸGº```¶f±GógCG≥```∏£æJh
äÉeƒ∏©ŸGπ```©L‘πãªàJ»```àdGhádÉ```°SôdG
πFGóÑdGÚ```HQÉ```«àN’G‘ICÉ```°ûæŸGΩó```îJ
.∫ɪYCÓd᪫báaÉ°VEGháØ∏àîŸG
á````Hƒ∏£ŸG äÉ````eƒ∏©ŸG º````¶f ó````jó– 4
:º¶ædG äÉjƒdhCGh
™```«ªŒ ≈```∏Y á```∏MôŸG √ò```g πªà```°ûJ
º```¶f ™jQÉ```°ûŸ äÉ```eƒ∏©ŸG h Qɵ```aC’G
ô◊G ∫OÉ```ÑàdG ∫Ó```N øe äÉ```eƒ∏©ŸG
äÉjƒdhC’G ó```jó– ¿CG É```kª∏Y Qɵ```aCÓd
á`«`aÉ`°VEGäÉ`eƒ`∏`©`e
.ihó÷Gá°SGQOhá«é«JGΰS’GπeGƒ©dG≈∏Yóªà©j
:äÉeƒ∏©ŸGº¶fOQGƒeôjó≤J 5
,∑Óàe’G,Iõ¡LC’G∫ƒ```Má```°ù«FôdGájQGOE’GäGQGô≤dGójó–øeóH’hÉ```¡JÉÑ∏£àehá«∏«¨```°ûàdGÉ¡àbÉWójó–™eäÉeƒ∏©ŸGº¶ædá«```°SÉ°SC’Gô```°UÉæ©dGó```jó–
ÖjQóàdGh∞«XƒàdGá£Nhájô```°ûÑdGiƒ≤dG≈∏YôKDƒj∂dP¿C’,Ò«¨àdGIQGOEGäÉÑ∏£àeh,äÉ«›ÈdG,äÉfÉ«ÑdG,äÉ£∏```°ùdG,ájõcôeÓdGhájõcôŸGä’É```°üJ’G
.OQGƒŸGáaƒØ°üe∫ÓNøe∂dPójó–øµÁh,ÉgôaƒJá«fɵeEGøeócCÉàdGh,áeRÓdG
:äÉ°SÉ«°ùdG 6
.á«é«JGΰS’GáZÉ«°Uh≈°Tɪàjπµ°ûHò«ØæàdGá«∏ªYRÉ‚EG¿Éª°V¤EG±ó¡Jh,QGô≤dGòîàeÉ¡jóg≈∏YÒ°ùjáæ«©eOhóMhCGáeÉYäGOÉ°TQEG»g

149. ±¥π±¥π
:
±≤≥±≤≥
‫اﻟﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎت‬ ‫ﻧــﻈــﻢ‬
2-6-5:π```«``∏`ë`à`dGá`∏`Mô`e
,¬JÉLÉ«àMGh¬aGógCGhΩɶæ∏dπ°üØŸGh≥«ª©dGπ«∏ëàdGºàjá∏MôŸG√òg‘h,§«£îàdGá∏Môeó©Hπ«∏ëàdGá∏Môe»JCÉJ
:»∏jÉeá∏MôŸG√ògøeèàæjh,ΩɶædGøYπeÉcQƒ°üJAÉæÑd∂dPh
.ΩɶædGÉ¡LÉàëj»àdGäÉfÉ«ÑdG™«ªLójó–
.ΩɶædGÉ¡LÉàëj¿CGøµÁ»àdGá÷É©ŸGäÉ«∏ªY™«ªLójó–
.ΩɶædGøeó«Øà°ùŸGÉ¡LÉàëj»àdGäÉeƒ∏©ŸG™«ªLójó–
.É¡LÉàëj»àdG(Ωɶæ∏dá«eƒ°SôdGäÉ¡LGƒdG)êPɪædGAÉæHhº°SQ
.IOófiäÉbÓY∫ÓNøeÉ¡æ«Hɪ«aäÉØ«æ°üàdG√òg§HQh,ΩɶædGÉ¡LÉàëj»àdGäÉfÉ«ÑdG∞«æ°üJ
.ΩɶædGò«ØæàdáHƒ∏£ŸGá«fGõ«ŸGójó–
3-6-5:º```«`ª```°üà`dGá`∏`Mô`e
Gòg ≥ah ¬ª«ª°üJh Ωɶæ∏d §£fl ™°Vh ºàj å«M ,π«∏ëàdG á∏Môe ‘ √RÉ‚EG ” Ée ≈∏Y º«ª°üàdG á∏Môe óªà©J
:»∏jÉÃá∏MôŸG√ògøeêhôÿGøµÁh,¢UÉÿG≈dEGΩÉ©dGøe»éjQóJπµ°T≈∏Y§£îŸG
.Ωɶæ∏dΩÉYπµ«gº«ª°üJ
.øjó«Øà°ùŸGäÉ¡LGhº«ª°üJ
.äÉfÉ«ÑdG¿õflº«ª°üJ
.êGôNE’GäÉ¡LGhº«ª°üJ
.Ωóîà°ùŸGÉ¡LÉàëj»àdGôjQÉ≤àdG≈dEG∫ƒ°Uƒ∏dáHƒ∏£ŸGäÉeÓ©à°S’Gº«ª°üJ
ΩɶædGΩGóîà°SGá«Ø«cøYìô°TΩóîà°ùª∏dΩó≤Jh,ºYódGäɪ«∏©Jπ«dO≈∏Y…ƒà–»àdGhIóYÉ°ùŸGá¡LGhº«ª°üJ
.™≤Jób»àdGAÉ£NC’G™eπeÉ©àdGhí«ë°Uπµ°ûH
.(Analysis)π«∏ëàdGá∏Môe
IóY∫ÓNøeá∏MôŸG√ògò«ØæJøµÁ
:»∏jÉeɪgCGäÉ«æ≤J
á«HÉ«°ùf’GäÉ££îŸG 1
.(Data Flow Diagram)
äÉfÉ«ÑdG¢SƒeÉb 2
.(Data Dictionary)
äGQGô≤dG∫hóL 3
.(Decision Table)
äGQGô≤dGIôé°T 4
.(Decision Tree)
áÑcôŸGájõ«∏‚E’G 5
.(Structured English)
.(SADT)§£îŸG 6
äÉbÓ©dG§£ 7
.(Entry Relationship Diagram)
.(Design)º«ª°üàdGá∏Môe
ø```e á```Yƒªéà á```∏MôŸG √ò```g ô```“
:»ghäGƒ£ÿG
Ωɶæ∏dΩÉ©dGπµ«¡dGº«ª°üJ 1
.(General System Structure)
º«ª°üàdGπFGóHÚHQÉ«àN’G 2
.(Design Alternatives)
ΩɶædGäÉØ°UGƒeÒ°†– 3
.(Preparation of Design Specifications)
Iõ¡LC’GQÉ«àNG 4
.(Configuration Selection)
OGôaC’GÖjQóJhQÉ«àNG 5
(Selection and Training ofPersonnel)
.ΩɶædGº«ª°üJôjô≤J 6
á`«`aÉ`°VEGäÉ`eƒ`∏`©`e
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

150. ±µ∞
:
±µ∞
±≤¥±≤¥
:‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
4-6-5:QÉ`Ñ`à`N’Ghò`«`Ø`æà`dGá`∏`Mô`e
√QÉÑàNGh ¬Ñ«°üæJh èeÉfÈdG ≥«KƒàH ΩÉ«≤dGh ,äÉeƒ∏©ŸG Ωɶæd á«›ÈdG ¢Uƒ°üædG áHÉàµH á∏MôŸG √òg ‘ ¿ƒ›ÈŸG Ωƒ≤j
√òg øe èàæjh ,áHƒ∏£ŸG äÉLÉ«àM’Gh äÉØ°UGƒŸG Ö°ùMh AÉ£NC’G øe ‹ÉNh í«ë°U πµ°ûH πª©j èeÉfôH ≈dEG ∫ƒ°Uƒ∏d ∂dPh
:»∏jÉeá∏MôŸG
.ΩɶædÉHá°UÉÿGá«›ÈdG¢Uƒ°üædGáHÉàch™°Vh
.äÉfÉ«ÑdGóYGƒ≤HÉ¡£HQhá≤HÉ°ùdGá∏MôŸG‘᪪°üŸGäÉ¡LGƒdGò«ØæJ
.¬àjõgÉLøeócCÉà∏dá«©bGƒdGäÉfÉ«ÑdGøeÒÑcOóY∫ÉNOEG∫ÓNøeΩɶædGQÉÑàNG
.âfÎfE’GáµÑ°T≈∏YhCGΩóîà°ùŸGRÉ¡L‘Ö«cÎ∏dá∏HÉ≤dGèeÉfÈdGáeõMOGóYEG
.¬àjõgÉLh¬JÉjƒàfiøeócCÉàdGhΩɶædGâ«ÑãJ
.AÉ£NC’Gøe√ƒ∏NøeócCÉàdGhèeÉfÈdGQÉÑàNG
5-6-5:º``Yó``dGhá``fÉ`«`°ü`dGá`∏`Mô`e
¬«∏Y≥ØàŸGøeõdGÖ°ùMhCGπª©jΩɶædGΩGOÉeπª©dÉHôªà°ùJh,QÉÑàN’Ghò«ØæàdGá∏Môeó©HºYódGháfÉ«°üdGá∏MôeCGóÑJ
äÉæ«°ùëàdGhìÓ°UE’GäÉ«∏ªYAGôLEGh,Úeóîà°ùª∏dºYódGËó≤àH¢üàfl≥jôaΩƒ≤jh,¬æeøjó«Øà°ùŸGhΩɶædG»ªª°üeÚH
:á∏MôŸG√òg‘ºàjÉeºgC’ôcP»∏jɪ«ah,¬«∏Y¥ÉØJ’G”Ée≥ahΩɶædG≈∏Y
.ΩɶædGΩGóîà°SG≈∏YÚeóîà°ùŸGÖjQóJ
.º¡JGQÉ°ùØà°SG≈∏YáHÉLE’GhÚeóîà°ùª∏dºYódGËó≤J
.èeÉfÈdG‘ô¡¶J»àdGAÉ£NC’GìÓ°UEG
.¬«∏Y¥ÉØJ’G”ÉeOhóM‘ΩɶædGÚ°ù–hôjƒ£J
Ωƒ≤jh,äÉeƒ∏©ŸGΩɶfôjƒ£JIÉ«MIQhOπMGôeøeá∏MôeπµHΩÉ«≤∏dIOóëŸGháë°VGƒdGäGƒ£ÿGøeáYƒª›∑Éægh
ɪ∏c ≥jôØdG OóY OGOõjh ,(∞FÉXƒdG øe ÉgÒZh Qƒ£e ,èeÈe ,ºª°üe ,π∏fi) Ö°SÉ◊G ‘ Ú°üàîŸG øe OóY Égò«ØæàH
.kGó«≤©JÌcCGh kGÒÑcΩɶædG¿Éc
QÉÑàN’Ghò«ØæàdGá∏Môe
.(Implementation Test)
øe Oó©H ΩÉ```¶ædG ò«ØæJ á```∏Môe ô“
:»∏jɪcäGƒ£ÿG
Iõ¡LC’GAGô°T 1
.(Purchase of Hardware)
Iõ```¡LC’G Ö```«côJh ¿Éµ```ŸG õ```«¡Œ 2
.(Physical Preparation)
èeGÈdGÒ°†– 3
.(Programming)
èeGÈdGQÉÑàNG 4
.(Program Testing)
ΩɶædGQÉÑàNG 5
.(System Testing)
ójó÷GΩɶædG¤EG∫ƒëàdG 6
.(Conversion)
Ωɶæ∏d»FÉ¡ædG≥«KƒàdG 7
.(Final System Documentation)
ºYódGháfÉ«°üdGá∏Môe
.(SupportMaintenance)
¿ƒ```µ«d ΩÉ```¶æ∏d Iôªà```°ùŸG áfÉ«```°üdG 1
á```«Ä«ÑdG äGÒ```¨àdG ™```e É```kªFÓàe
.áØ∏àîŸG
äÉLÉ«àMG á```«Ñ∏àd è```eGÈdG å```jó– 2
.Úeóîà°ùŸG
πjó©àdG äGAGô```LE’ ôªà```°ùŸG ≥«KƒàdG 3
.ΩɶædG≈∏Y
äGóéà°ùŸG≥ahΩɶædG≥FÉKhåjó– 4
.¬«∏YCGô£J»àdG
á`«`aÉ`°VEGäÉ`eƒ`∏`©`e
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

151. ±µ±±µ±
:
±≤µ±≤µ
‫اﻟﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎت‬ ‫ﻧــﻈــﻢ‬
7-5äÉ````eƒ````∏``©``ŸGº``¶``f´Gƒ```fCG
äÉeƒ∏©ŸGêGôîà°S’É¡à÷É©ehäÉfÉ«ÑdGº«¶æJ≈dEGäɪ¶æŸGáLÉ◊kGô¶f∂dPhäÉeƒ∏©ŸGº¶f´GƒfCGøeójó©dG∑Éæg
:»∏jÉeäÉeƒ∏©ŸGº¶f´GƒfCGºgCGøeh.áHƒ∏£ŸG
1-7-5:(ManagementInformationSystem(MIS))á```jQGOE’GäÉ``eƒ``∏`©`ªdGº``¶`f
áØ∏àîŸGájQGOE’Gº¡dɪYCÉHΩÉ«≤∏dáeRÓdGäÉeƒ∏©ŸÉHäɪ¶æŸG‘Ú∏eÉ©dGhÚjQGOE’GójhõàHájQGOE’GäÉeƒ∏©ŸGº¶fΩƒ≤J
.áë°VGhá«°ùaÉæJáÄ«H‘πª©dGh᪶æŸGIQGOEG≈∏YóYÉ°ùjɇ,(áHÉbôdGh,∞«XƒàdGh,¬«LƒàdGh,º«¶æàdGh,§«£îàdG):πãe
™«£à°ùj äÉeƒ∏©e Ωɶf ≈dEG áLÉ◊G äOGR iȵdG äÉcô°ûdGh á«eƒµ◊G äGQGRƒdG ‘ ∫É◊G ƒg ɪc ᪶æŸG äÈc ɪ∏ch
‘ áeƒ∏©ŸG ≈∏Y ∫ƒ°ü◊G øµÁ ≈àM áHƒ∏£ŸG á÷É©ŸG ∫ɪYCÉH Ωƒ≤j ºK øeh ,äÉeƒ∏©ŸGh äÉfÉ«ÑdG øe πFÉ¡dG ºµdG AGƒàMG
Ωɶfh,äÉYƒaóŸGÜÉ°ùMΩɶf):πãe᪶fC’Gøeójó©dGÉ¡∏NGóHájQGOE’GäÉeƒ∏©ŸGº¶f…ƒ–h.áÑ°SÉæŸGá«Ø«µdGhâbƒdG
,ÚØXƒŸG IQGOEG Ωɶfh ,ΩÉ©dG PÉà°SC’G Ωɶfh ,äGOQGƒdG ÜÉ°ùM
.(á«fGõ«ŸGΩɶfh,ÖJGhôdGΩɶfh
‘ É¡«eóîà°ùŸ áØ∏àfl ôjQÉ≤J ájQGOE’G äÉeƒ∏©ŸG º¶f Ωó≤Jh
áæ«©eIÎaπcQó°üJájQhOôjQÉ≤JøYIQÉÑYƒgÉeÉ¡æe,᪶æŸG
,QGô≤dG ™æ°U ‘ ôjQÉ≤àdG √òg óYÉ°ùJ (áæ°S ,ô¡°T ,´ƒÑ°SCG ,Ωƒj)
ôjQÉ≤àdG øe ÉgÒZh ÚØXƒŸGh ¿hõîŸGh äÉahô°üŸG ôjQÉ≤àc
Ωóîà°ùŸG É¡Ñ∏£j á°UÉN ôjQÉ≤J øY IQÉÑY ƒg Ée É¡æeh .ájQhódG
Ú©e óæH hCG Ú©e èàæŸ π°üØe ôjô≤àc ,áLÉ◊G óæY ΩɶædG øe
.á°UÉÿGôjQÉ≤àdGøeÉgÒZhOófi∞XƒehCGäÉahô°üŸG‘
ájQGOE’G äÉeƒ∏©ŸG º¶f ¢ü°üîJ ¿B’G äÉ©eÉ÷G ‘ óLƒjh
,¢SƒjQƒdɵÑdGáLQO¬«aÚ°SQGó∏díæÁh,∫ɪYC’GIQGOEGá«∏cøª°V
.IGQƒàcódGhÒà°ùLÉŸG»àLQO≈dEGáaÉ°VE’ÉH
ø````HhCG ΩÉ``¶f É¡æ``eh »``fhô``à``µdE’G ≥``jƒ°ùàdG á``ª```¶fCG È``à````©J
äÉeóÿG IóMh ‘ ¬«∏Y âHQóJ …ò``dGh (OpenCart) äQÉ``c
√ôaƒj ÉŸ ∂dPh ,ájQGOE’G äÉeƒ∏©ŸG º¶f ≈∏Y k’Éãe á«fhεdE’G
±Éæ°UC’Gáaô©eôjQÉ≤JπãeáYƒæàeh᪡eôjQÉ≤JhäÉeƒ∏©eøe
,º¡JÉ```jΰûeh AÓª©dG ô``jQÉ```≤J ,ÉgQÉ©°SCGh ɡ૪ch IOƒ`LƒŸG
,kÉbƒ°ùJ AÓª©dG ÌcCGh kÉÑ∏W äÉéàæŸG ÌcC’ á`«FÉ°üMEG ôjQÉ≤J
äɪ¶æŸG ‘ Ú∏eÉ©dG óYÉ°ùJ »àdG ôjQÉ≤àdG øe ÒãµdG ÉgÒZh
.áØ∏àîŸG ájQGOE’G º¡dɪYCÉH ΩÉ«≤dÉH
‘ É¡«eóîà°ùŸ áØ∏àfl ôjQÉ≤J ájQGOE’G äÉeƒ∏©ŸG º¶f Ωó≤Jh
‫ﻓﺎﺋﺪة‬
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
πªY á``«``dBG í«°VƒJ ó©H :…Oô```a •É°ûf
QÉ«àNG ÖdÉW πc øe Ö∏WG ,äÉeƒ∏©ŸG º¶f
πeÉ©Jh ≥Ñ°S »àdG äÉ``eƒ````∏©ŸG ᪶fCG óMCG
ΩɶfπMGôeáHÉàµH∂dPó©HΩƒ≤jºK,É¡©e
∂dPh,√Qƒ°üJ≥ahÉ¡HôÁ»àdGäÉ``eƒ````∏©ŸG
,á∏°üØæe ábQh hCG ∞°üdG ÎaO ‘ áHÉàµdÉH
äÉHÉLE’G øe áYƒª› ∂dP ó©H ÎNG ºK
.ÜÓ£dG≈∏YÉ¡°Vô©dIõ«ªàŸG
ÜÓ£dG ó``MCG Î``NG :»YɪL •É°ûf
º¶f ô``jƒ``£``Jh AÉ``æ``H π``MGô``e áHÉàµd
ácQÉ°ûÃh ,IQƒÑ°ùdG ≈∏Y äÉeƒ∏©ŸG
,äÉeƒ∏©ŸG ᪶fCG óMCG ÎNG ÜÓ£dG
øe á∏Môe π``c ÜÓ``£``dG ™``e ¢ûbÉfh
πc‘ºàjÉeójó–™e,πMGôŸG√òg
.√QÉ«àNG”…òdGΩɶædG≈∏Yá∏Môe
ÜÓ£dG™e¢Vô©à°SG:»YɪL•É°ûf
º¡æe Ö∏WGh ,äÉeƒ∏©ŸG º¶f ´Gƒ``fCG
πc πã“ äÉeƒ∏©e ᪶fC’ á∏ãeCG ôcP
∂dPh äÉeƒ∏©ŸG º¶f ´Gƒ``fCG øe ´ƒ``f
᪶fC’Gh ᣫëŸG º¡àÄ«H ∫ÓN øe
.É¡©eGƒ∏eÉ©Jh≥Ñ°S»àdG
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
ÜÓ£dG ó``MCG Î``NG :»YɪL •É°ûf
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

152. ±µ≤
:
±µ≤
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
±≤∂±≤∂
:‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
2-7-5:(Decision Support Systems)QGô``≤``dGº```YOº``¶`f
äÉfÉ«H π«∏– ºàj QGô≤dG ºYO º¶f ‘ ɪæ«H ,᪶æŸG AGOCG øY ôjQÉ≤Jh äÉeƒ∏©e ÒaƒàH ájQGOE’G äÉeƒ∏©ŸG º¶f Ωƒ≤J
äÉMÎ≤eËó≤Jh,᪶æŸGπÑ≤à°ùÃäGDƒÑæJhäÉ©bƒJAÉ£YEGh,É¡£«fih᪶æŸGπNGOçóëjÉeÒ°ùØàd᪶æŸGäÉeƒ∏©eh
.Ö°SÉæŸGQGô≤dGPÉîJG≈∏Y᪶æŸG…QGOEGóYÉ°ùJ
»``àdG äÉ≤«Ñ£àdGh è``eGÈdG ø``e ô```«ãµdG ∑É````æg
âfÉc ɪ¡e áØ∏àîŸG ∂JGQGôb PÉîJG ‘ ∑óYÉ°ùJ
:É¡æeh,Ió≤©ehCGᣫ°ùH
PÉîJG ‘ ∑óYÉ°ùj …òdG (proconlists) ™bƒe
äÉ«Ñ∏°ShäÉ«HÉéjEG∫ÉNOEG∂æeÖ∏£jå«M,∂JGQGôb
äGQÉÑàYG≈∏YAÉæHÊÉ«Hº°SQ∂d¢Vô©jºK,QGô≤dG
∂```JóYÉ°ùe QGhõ∏d ø```µÁ ɪc ,á«ØWÉYh á«≤£æe
≈∏Y ∂dPh ,äÉ«Ñ∏°ùdGh äÉ«HÉéjE’G ≈∏Y âjƒ°üàdÉH
.(www.proconlists.com)§HGôdG
∫Gƒ```÷ÉH á°UÉ```ÿG äÉ≤«Ñ£àdG ó``MCG π````«ª–
≥«Ñ£Jπãe,∂JGQGô``bPÉ``îJG‘∑óYÉ°ùJ»``àdGh
.πHCGôéàe≈∏YôaƒàŸGh(Expereal)
»ª∏`YAGô`KEG
3-7-5:(Expert Systems)Iô``«`Ñî`dGº```¶``æ`dG
¢UÓîà°SG ∫ÓN øe ∂dP ºàjh ,Ú©e ∫É› ‘ ¿É°ùfE’G IÈN »cÉëj »JÉeƒ∏©e Ωɶf øY IQÉÑY IÒÑÿG º¶ædG
IQób ¬d ΩGóîà°S’G π¡°S èeÉfôH ‘ É¡©°Vhh ,IQOÉædGh ájƒ«◊G ä’ÉéŸG óMCG ‘ AGÈÿG øe áYƒª› äGQóbh äGÈN
¢UÓîà°SG”…òdG…ô°ûÑdGÒÑÿGøe´ô°SCGπµ°ûHäÓµ°ûŸGπMøe¬æµÁɇ,êÉàæà°S’Gh§HôdGhπ«∏ëàdG≈∏Yá«dÉY
.¬æe äÉeƒ∏©ŸG
™°Vhºàj»àdGhá›ÈŸGäGQGô≤dGÚHÉe᪶æŸG‘IòîàŸGäGQGô≤dG´ƒæàJh
Ú«©Jh ,ÜÉ«¨dG º°ùM QGôb : πãe IQôµàeh ájó«∏≤J ¿ƒµJh É¡d IOófi äGAGôLEG
¿ƒµJh É¡©e πeÉ©à∏d Oófi AGôLEG É¡d óLƒj ’h á›Èe ÒZ äGQGôbh ,ÚdhDƒ°ùŸG
äGQGôbh,Qɪãà°S’Gá°SÉ«°Sójó–háØ∏µdG¢†«ØîJQGôbπãeáÑJôeÒZhIójóL
πãe ÉgóMCG ≈dEG π«“ ’ á›ÈŸG ÒZh á›ÈŸG ÚH ácΰûe ¿ƒµJ á›Èe ¬Ñ°T
.iôNCG¿hOáæ«©eäÉéàæŸá«fGõ«ŸGOGóYEG
ᣰûfC’G AGOCÉH óMGh ¢üî°T ΩÉ«≤d áé«àf ájOôa QGô≤dG ºYO º¶f ¿ƒµJ óbh
ºYO º¶f ¿ƒµJ hCG .¬«a Qɪãà°S’Gh º¡°SC’G óMCG QÉ«àNG : πãe ,QGô≤dG É¡«a òîàŸG
É¡æµdh á∏≤à°ùe ΩÉ¡e ¿hODƒj ¢UÉî°T’G øe áYƒª› OƒLƒd áé«àf á«YɪL QGô≤dG
ºYOΩɶf:πãe,»YɪLQGô≤dG¿ƒµj¿CGΩõ∏jɇá«dÉYáLQóHÉ¡°†©ÑHá£ÑJôe
ΩÉ¡e AGOC’ áé«àf ᫪«¶æJ QGô≤dG ºYO º¶f ¿ƒµJ hCG .Ée á«dÉe á°ù°SDƒe ‘ QGô≤dG
§«£îàdG äGQGôb : πãe ,áØ∏àfl á«Ø«Xh ä’ÉéŸ äÉ«∏ª©dG ™HÉààH ≥∏©àJ ᫪«¶æJ
.ΩÉ¡ŸG™jRƒJäGQGôbhCGπLC’GπjƒW
»YÉæ°üdGAÉcòdG
(Artificial Intelligence)
:¬Øjô©J
,‹B’GÖ```°SÉ◊GΩƒ∏YçóMCGø```eƒg
IÉcÉ```ëà Ö```°SÉ◊G ΩÉ```«b ¤EG ±ó```¡jh
É¡H Ωƒ```≤j »àdG áeó≤àŸG AÉcò```dG äÉ```«∏ªY
,Ò```°ùØàdG ,º```∏©àdG π```ãe …ô```°ûÑdG π```≤©dG
.QGô≤dGPÉîJG,DƒÑæàdG
:»YÉæ°üdGAÉcòdGäÉfƒµe
≈∏Y»YÉæ```°üdGAÉcò```dGº```∏Yó```ªà©j
:ɪgÚ«°SÉ°SCGøjCGóÑe
á«Ø«c¬```Hó```°ü≤jh:äÉfÉ«ÑdGπ```«ã“
Ö```°SÉ◊G π```NGO äÉ```fÉ«ÑdG π```«ã“
ø```e ø```µªàj »```µd É```¡ª¡a ‹É```àdÉHh
è```FÉàædG ¤EG ∫ƒ```°UƒdGh É```¡à÷É©e
.áHƒ∏£ŸG
.¬JGPó```ëHÒµØàdGÈ```à©jh:å```ëÑdG
‘ å```ëÑdÉH ܃```°SÉ◊G Ωƒ```≤j å```«M
º```Kø```eh¬```eÉeCGá```MÉàŸGäGQÉ```«ÿG
kÉØ∏```°SIOóÒ```jÉ©Ÿ kÉ```©ÑJÉ```¡ª««≤J
ΩÉ«≤dG‹ÉàdÉHh,É¡WÉÑæà```°SÉHΩÉ```bhCG
.πãeC’Gπ◊GójóëàH
:»YÉæ°üdGAÉcò∏dá›ÈdGäɨd
AÉcòdG á```ª¶fCGh è```eGôH áHÉàc ø```µÁ
,á›ÈdGäÉ```¨dø```eá```¨d…CGΩGóîà```°SÉH
AÉcòdÉH á°UÉÿG äɨ∏dG ¢†©H óLƒj øµdh
á```°UÉNäÓ«¡```°ùJΩó≤J»àdGh»YÉæ```°üdG
√ògô¡```°TCGøeh,å```ëÑdGπ```ãeè```eȪ∏d
á```¨d h (prolog) êƒ```dhôH á```¨d äÉ```¨∏dG
.(Lisp)Ö°ù«d
:»YÉæ°üdGAÉcòdGÖ«dÉ°SCG
»```àdGÖ«dÉ```°SC’Gø```eó```jó©dG∑É```æg
π«ã“‘»YÉæ```°üdGAÉcòdGÉ```¡«∏Yó```ªà©j
√ògô¡°TCGøeh,Ö```°SÉ◊GπNGOäÉfÉ«ÑdG
:»∏jÉeêPɪædG
.ÚfGƒ≤dGΩGóîà°SG܃∏°SCG
.ÊÉ©ŸGäɵѰT܃∏°SCG
.äGQÉWE’Gπ«ã“܃∏°SCG
.á«fhεdE’GájDhôdG܃∏°SCG
.á«©«Ñ£dGäɨ∏dGá÷É©e܃∏°SCG
.(Natural Language Processing)
á`«`aÉ`°VEGäÉ`eƒ`∏`©`e

153. ±µ≥±µ≥
:
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
±≤Σ±≤Σ
‫اﻟﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎت‬ ‫ﻧــﻈــﻢ‬
Ωƒ∏Y ºgCG øe ƒgh ,»YÉæ°üdG AÉcòdG äÉ≤«Ñ£J ióMEG IÒÑÿG º¶ædG Èà©Jh
≈∏YIQó≤dÉHº°ùàJ»àdGh¿É°ùfEÓdá«∏≤©dGäGQó≤dG»YÉæ°üdGAÉcòdG»cÉëjh.Ö°SÉ◊G
.πÑbøeÉ¡«∏YádB’Gá›ôHºàj⁄çGóMCG≈∏Yπ©ØdGIOQhêÉàæà°S’Ghπ«∏ëàdGhº∏©àdG
ƒdh≈àMIÒÑÿGº¶ædGøYÈ©Já«eƒ«dGÉæJÉ«M‘É¡°ùª∏fIójóYäÉ≤«Ñ£J∑Éægh
,‹B’GπLôdGh,ádÉ≤ædG∞JGƒ¡dGIõ¡LCG‘IOƒLƒŸGäÉ≤«Ñ£àdGπãe,§«°ùHπµ°ûHâfÉc
äÉ≤«Ñ£Jh ,äGôFÉ£dG ‘ ‹B’G ¿GÒ£dG ᪶fCGh ,äGQÉ«°ùdG ‘ ‹B’G ∞bƒàdG Ωɶfh
.≈dÉ©JˆG¿PEÉHäGRÉ‚E’GøeÒãµdÉHó©jhôNõjπÑ≤à°ùŸG∫GRÉeh.»còdG∫õæŸG
᪶fCG ≈dEG êÉà– »àdG πcÉ°ûŸG øe ÒãµdG ∑Éæg
IÒÑÿG᪶fC’GIQó≤d∂dPh,É¡©eπeÉ©à∏dIÒÑN
:É¡æe»àdGhÒµØàdGøeÉ«∏YΩÉ¡ÃΩÉ«≤dG≈∏Y
AÉ£YEG :(Interpretation) Ò°ùØàdGh πjhCÉàdG
:πãe ,äÉ«£©e ≈∏Y AÉæH â©bh çOGƒ◊ äGôjÈJ
.ºFGô÷GçOGƒM
≈∏Y AÉæH äÉ©bƒJ AÉ£YEG :(Prediction) DƒÑæàdG
.¢ù≤£dÉHDƒÑæàdG:πãe,äÉeƒ∏©e
Iƒ≤dG øWGƒe ójó– :(Diagnosis) ¢ü«î°ûàdG
.¢Vôe¢ü«î°ûJ:πãe,∞©°†dGh
≥ah π«µ°ûJ hCG êPƒ‰ AÉæH :(Design) º«ª°üàdG
.áæ«©eOƒ«b
çGóMC’Gøeá∏°ù∏°SAÉæH:(Planning)§«£îàdG
: πãe ,IOófi Oƒ«b h çGóMCG ≈∏Y AÉæH á©HÉààŸG
.‹B’G´GQòdG
ΩÉ¡e ò«ØæJ á©HÉàe :(Monitoring) áÑbGôŸG
.ôgÉ°SΩɶf:πãe,IOófiçGóMCGh
É``¡``MÓ``°UEGh AÉ``£`NC’G ±É```°û``à``cG á```dhÉ```ë```e
π``∏ÿG á``aô``©```e :(Debugging and Repair)
.¬d∫ƒ∏MìGÎbGh
ìÓ°UE’ôeGhC’GAÉ£YEG :(Instruction) ¬`«LƒàdG
.Éeπ∏N
,Ió≤©eΩÉ¡e≈∏YIô£«°ùdG:(Control)ºµëàdG
.™«æ°üàdGπMGôe:πãe
»ª∏`YAGô`KEG
4-7-5:(Data Processing Systems)äÉfÉ«ÑdGáédÉ©eº¶f
É¡æjõîJh᪶æŸGÉ¡LÉà–»àdGäÉfÉ«ÑdG™ªL≈∏YäÉfÉ«ÑdGá÷É©eº¶fΩƒ≤J
äGhOCGh Iõ¡LCG ΩGóîà°SÉH IOófi óYGƒbh äGAGôLEG ≥ah É¡à÷É©eh äÓé°S ‘
,áÑ°SÉæŸGá≤jô£dÉHÉ¡°VôYháHƒ∏£ŸGäÉeƒ∏©ŸG´ÉLΰSÉHΩÉ«≤dGºKøeh,áæ«©e
.iôNCG᪶fCG™eÉ¡àcQÉ°ûŸÉgõ«¡ŒhCG
IQOÉb ÒZ É¡fC’ ∂dPh ,É¡àfhôe ΩóY äÉfÉ«ÑdG á÷É©e º¶f ≈∏Y Ö«©jh
ΩÉ¡e AGOC’ ºª°üJ É¡fCG å«M .»°SÉ°SC’G É¡∏µ«g ‘ øµJ ⁄ äÉeƒ∏©e êÉàfEG ≈∏Y
äÉcô°ûdG‘äGOGôjE’GhäÉ©«ÑŸGÒJGƒahäÉahô°üŸGΩɶf:πãe,IOófiá«›ôH
,iôNCGäÉeƒ∏©e≈dEG∫ƒ°Uƒ∏dôNBGΩɶf‘É¡æeIOÉØà°S’GhCGÉ¡°Vô©däÉ°ù°SDƒŸGh
äÉjƒàfi ≈∏Y …ƒëj …òdGh ájõcôŸG äÉÑൟG ‘ OƒLƒŸG äÉÑൟG Ωɶf ∂dòch
¿GƒæY hCG ÖJɵdG hCG ´ƒ°VƒŸÉH åëÑdG øµÁh ,á°Sô¡Øeh áØæ°üe kÓeÉc áÑൟG
.øjÒ©à°ùŸGäÉHÉ°ùMIQGOEGh,IQÉ©à°S’Gá«∏ªYº«¶æJh,ÜÉàµdG
5-7-5:(GeographicInformationSystem(GIS))á«aGô¨édGäÉ``eƒ``∏`©`ªdGº``¶`f
äÉfÉ«ÑdG™ªL≈∏YΩƒ≤jΩɶføYIQÉÑY»¡a.Ωƒ«dGÉæŸÉY‘᪡ŸGhájƒ«◊G᪶fC’Gøeá«aGô¨÷GäÉeƒ∏©ŸGº¶fó©J
∫ÉNOEG ΩɶædG Gòg ‘ øµÁh ,IOófi ±GógCG ≥«≤ëàd ÊɵŸG É¡©jRƒàH kÉ£ÑJôe äÉeƒ∏©ŸG ¢VôYh É¡∏«∏–h É¡æjõîJh
,(∫hGóL ,øcÉeC’G Aɪ°SCG) á«Ø°Uh äÉeƒ∏©e ∂dòch ,(»FÉ°†a ôjƒ°üJ ,ájƒ÷G Qƒ°U ,§FGôN) á«aGô¨÷G äÉeƒ∏©ŸG
:»YÉ棰U’GAÉcòdGº∏YäÉ≤«Ñ£J
IÒãc »YÉæ£```°U’G AÉcòdG äÉ≤«Ñ£J
:»∏jÉeÉkYƒ«°TÉgÌcCGøeGkóL
ÜÉ©dC’GäÉ≤«Ñ£J 1
.(Game Playing)
IOó©àŸG§FÉ°SƒdGäÉ≤«Ñ£J 2
.(Multimedia)
äÉjô¶ædGäÉÑKEGhπ«∏©àdGá浫eäÉ≤«Ñ£J 3
(Automated Reasoning
.Theorem Proving)
IÒÑÿG᪶fC’G äÉ≤«Ñ£J 4
.(Expert Systems)
äƒ```°üdG ≈```∏Y ±ô```©àdG äÉ```≤«Ñ£J 5
á«©«Ñ£dGäɨ∏dGh
(NaturalLanguageUnderstanding
Semantic Modeling)
É¡æeh
.(Natural Language Processing)
ádB’G≥jôWøYájDhôdGäÉ≤«Ñ£J 6
.(Machine Vision)
¿É°ùfE’GAGOCGáZÉ«°U 7
.Modeling Human Performance
äƒHhôdGh§«£îàdG 8
.Planning Robotics)
»YÉ棰U’GAÉcò∏däÉÄ«Hhäɨd 9
.(Languages Environments for AI)
ä’B’Gº«∏©J 10
.(Machine Learning)
áYRƒŸG á÷É©ŸG h IôgɶdG áÑ°Sƒ◊G 11
ájRGƒàŸG
(Parallel Distributed Processing
.(PDP)EmergentComputation)
…OÉ°TQE’G∞«æ°üàdG 12
.(Heuristic Classification)
»YÉ棰U’GAÉcòdG áØ°ù∏a 13
.(AI Philosophy)
.(Learning)º∏©àdG 14
á`«`aÉ`°VEGäÉ`eƒ`∏`©`e™HÉJ

154. ±µ¥
:
±µ¥
±≤∏±≤∏
:‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
ΩGóîà°SÉHôjQÉ≤J‘hCG§FGôÿG≈∏YèFÉàædG¢VôYh,AÉ°üME’Ghπ«∏ëàdGhåëÑdGäÉ«∏ª©HΩÉ«≤dGh,É¡YÉLΰSGhÉ¡æjõîJh
.á«ë«°VƒJá«fÉ«HΩƒ°SQ
òîàe óYÉ°ùj ɇ ,Êɵ°ùdGh ,»JÉÑædG AÉ£¨dGh ,á«NÉæŸG ádÉ◊G øY Qƒ°üJ AÉæH ‘ á«aGô¨÷G äÉeƒ∏©ŸG º¶f óYÉ°ùJh
.ÊGôª©dG™°SƒàdGh,¿óŸG§«£îJ‘QGô≤dG
8-5á`Ø∏à`îŸGäÉ`YÉ£≤dG‘äÉ`eƒ∏©ŸGº`¶fø`eêPÉ`ª`f
äɪ¶æŸG ¢†©Ñd ¢VôY »∏j ɪ«ah ,äɪ¶æŸG øe ójó©dG äÉLÉ«àMG á«Ñ∏J ‘ Ωóîà°ùJ »¡a äÉeƒ∏©ŸG º¶f ᫪gC’ Gkô¶f
:äÉeƒ∏©ŸGº¶ædÉ¡JÉeGóîà°SGh
1-8-5:á`«`∏`NGó`dGIQGRh»``aäÉ`eƒ`∏`©`ªdGº``¶``f
∫ƒ``°Uƒ``dG ø```µÁ ,πeɵàe »JÉeƒ∏©e Ωɶf È````Y É¡«eó``îà°ùŸ á«fhεdE’G äÉeóÿG øe ójó©dG á«∏NGódG IQGRh ô`aƒ```J
Ωóîà°ùeπµdΩó≤Jh,(www.moi.gov.sa)§HGôdGÈY∂dPhâfÎfE’GáµÑ°T≈∏YIQGRƒ∏dá«fhεdE’Gá````HGƒÑdGô``ÑY¬«dEG
á«∏NGódGIQGRƒdá«fhεdE’GáHGƒÑdG(5-5)πµ°T
Gòg ∫ÓN øe ™«£à°ùjh ,¬H ¢UÉ``N ÜÉ°ùM
á«fhεdE’GäÉeóÿGøeIOÉØà°S’GÜÉ°ù◊G
áØ∏àîŸGá«∏NGódGIQGRhäÉYÉ£bÉ¡eó≤J»àdG
.(5-5)πµ°T
äGƒ£N ÈY áHGƒÑdG ‘ π«é°ùàdG øµÁh
,ájƒ¡dGºbQ)π«é°ùàdGÖ∏WáÄÑ©àHCGóÑJá∏¡°S
ºK ,(∫Gƒ÷G ºbQ ,ÊhεdE’G ójÈdG ¿GƒæY
ºbQ ∫ÉNOEG ≥jôW øY π`«é°ùàdG Ö∏W ó«cCÉJ
AÉ°ûfEG ºK ,∫Gƒ`÷G ºbQ ≈∏Y π°SôŸG π«©ØàdG
áª∏``ch ,Ωó``îà°ùe º°SG) Ωóîà°ùe ÜÉ°ùM
õcGôe øe ÜÉ°ù◊G π``«©ØJ kGÒNCGh ,(QhôŸG
É¡HôbCG ≈∏Y ´Ó```W’G ø``µÁ »àdGh π``«©ØàdG
.™bƒŸGÈY∂«dEG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
IQGRƒ````dá``«``fhÎ``µ``dE’Gá``HGƒ``Ñ``dGIQÉ````jR
∂dPh â``fÎ``fE’G áµÑ°T ≈∏Y á«∏NGódG
www.moi.gov.) §``HGô``dG ÈY
∞«chô°ûHCGΩɶf≈∏Y±ô©àdGh(sa
.¬©eπeÉ©àdGøµÁ
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
..............................
..............................
..............................
..............................
.............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................

155. ±µµ±µµ
:
±≤π±≤π
‫اﻟﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎت‬ ‫ﻧــﻈــﻢ‬
:»∏jÉeá«fhεdE’GáHGƒÑdGÈYá«∏NGódGIQGRhäÉYÉ£bÉ¡eó≤J»àdGá«fhεdE’GäÉeóÿGºgCGøeh
´É£≤dGáeó≤ŸGäÉeóÿG
á«fóŸG∫GƒMC’G
.è◊ÉHΩÉ«≤dGá«≤MCGøYΩÓ©à°S’G
.áeóN…CGAGôLE’á«fóŸG∫GƒMC’G´hôØHó«YGƒŸGõéM
á«∏NGódGIQGRh¿GƒjO
.»≤ÑàŸGäÉeóÿGäÉYƒaóeó«°UQøYΩÓ©à°S’G
.á«∏NGódGIQGRhäÉYÉ£bhΩÉ°ùbCGπNGOáMÉàŸG∞FÉXƒdG¢VGô©à°SG
äGRGƒ÷G
.ádɪ©dGäÉeóN
.áeÉbE’GójóŒ
.Ú©HÉàdGäÉeóN
.Ú©HÉà∏dôØ°ùdGíjQÉ°üJ
.áeÉbE’GQGó°UEG
.ójÈdÉH≥FÉKƒdGπ«°UƒJ
.ádÉصdGπ≤f
.óYƒeõéM
.áæ¡eπjó©J
QhôŸG
.ájQhôŸGäÉØdÉîŸGøYΩÓ©à°S’G
.äÉÑcôŸG≈∏YÚeCÉàdGøYΩÓ©à°S’G
.äÉÑcôŸG¢†jƒØJäÉeóN
.äÉÑcôŸGáeóN
ΩÉ©dGøeC’G
.¬H¬Ñà°ûeøY≠«∏ÑàdG
.ìÓ°ùdG¢üNQøYΩÓ©à°S’G
ácQÉ°ûŸG,ÊhεdE’GójÈdGπFÉ°SQ,á«fhεdE’G™bGƒŸG¥GÎNG)á«fhεdE’GºFGô÷GäÉZÓH
.(á«°üædGπFÉ°SôdG,á«fhεdE’G
.äÉZÓÑdGá©HÉàe
á«fhεdE’G äÓeÉ©à∏d á«æWƒdG áHGƒÑ∏d ÊhεdE’G ™bƒŸG ≈∏Y ∫ƒNódÉH ∂dPh áØ∏àîŸG á«eƒµ◊G äÉYÉ£≤dG ‘ áeó≤ŸG á«fhεdE’G äÉeóÿG ≈∏Y ´ÓW’G ∂æµÁ
.(www.saudi.gov.sa) §HGôdG ∫ÓN øe ∂dPh ,á«eƒµ◊G
»ª∏`YAGô`KEG
áµÑ°ûH ∫É°üJG ôaƒJ ∫É``M ‘ π°†Øj
äÉeƒ∏©ŸG º¶f á``∏``ã``eCG ¢``Vô``Y â``fÎ``fE’G
IQÉjõH ∂dPh ,ÜÓ£dG ΩÉeCG ô°TÉÑe πµ°ûH
Ωɶf πµH á°UÉÿG á``«``fhÎ``µ``dE’G ™``bGƒ``ŸG
.ÖdÉ£dG ÜÉàc ‘ É¡«dEG IQÉ°TE’G ” »àdGh
âbƒdG øe É k°†©H ÜÓ£dG AÉ£YEG øµÁh
AGóHEGh ᪶fC’G ™bGƒe ‘ åëÑdGh ´ÓWÓd
∫ƒM º¡JÉ©∏£Jh º¡JÉ≤«∏©Jh º¡JÉXƒë∏e
.ΩɶædG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
..............................
..............................
..............................
..............................
.............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

156. ±µ∂
:
±µ∂
±≥∞±≥∞
:‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
2-8-5:äÉ``cô``°ûdG»``aäÉ`eƒ`∏`©`ªdGº``¶``f
ΩGóîà°SÓdÉgOGóYEGh᪶fC’G√ògAÉæH”óbh,äÉcô°ûdGπÑbøeΩGóîà°SÓdIôaƒàŸGäÉeƒ∏©ŸG᪶fCGøeÒãµdGóLƒj
AÉæÑd Ωóîà°ùJ áeó≤àe πFÉ°Sh h äGhOCG …ƒ– á«›ôH ᪶fCG áKÓK ∑Éægh ,á°UÉN á«›ôH äÉcô°T πÑb øe ‹Ée πHÉ≤Ã
,πcGQhCG Ωɶf ,ÜÉ°S Ωɶf) »gh äÉcô°ûdÉH á°UÉÿG äÉeƒ∏©ŸG º¶f AÉæH πFÉ°Sh ºgCGh ô¡°TCG øe ó©J á«JÉeƒ∏©ŸG º¶ædG
,⁄É©dG ∫ƒM äÉcô°ûdG øe ójó©dG ¬eóîà°ùJh ,kÉæªK ÉgÓZCGh ᪶fC’G √òg π°†aCG ÜÉ°S Ωɶf ó©jh ,(âaƒ°ShôµjÉe Ωɶf
.ƒµeGQCGh∂HÉ°SÉàcô°T»gájOƒ©°ùdGá«Hô©dGáµ∏ªŸG‘¬eóîà°ùJ»àdGäÉcô°ûdGºgCGøeh
ácô°T »gh ,((Systems Applications and Products (SAP)) ≈ª°ùJ ácô°T πÑb øe ÜÉ°S Ωɶf AÉ°ûfEG ”
IAÉØc ™aQ ‘ º¡°ùj πeɵàe óMGh Ωɶf ¿ƒµj ɇ ¢†©H ™e É¡£HQh ájQGOE’G äÉ«›ÈdG êÉàfG ‘ á°ü°üîàe á«›ôH
äGÒ```¨àdGh äGQƒ``£àdG á```ÑcGƒŸ hCG IOƒLƒŸG πcÉ°ûŸG π◊ ∂dPh Ωɶæ∏d IOó©àe äGQGó```°UEG ∑Éægh .á````cô°ûdG á«``LÉ`à```fEGh
.áãjó◊GájQGOE’Ghá«æ≤àdG
ø``e Oó```Y ø```e ÜÉ```°S ΩÉ```¶f ¿ƒ```µàjh
≈``ª°ùJh É¡°†©H ™```e á£HGΟG äÉ``≤«Ñ£àdG
äÉcô°ûdG QÉàîJh ,(SAP Modules) `H
É¡JÉLÉ«àMG Ö°SÉæj Ée äÉ≤«Ñ£àdG √òg øe
ΩGóîà°SG á°üNQ ≥«Ñ£J πµd ¿ƒµj å«M
á¡LGƒdG (6-5) πµ°ûdG πãÁh ,¬H á°UÉN
äÉ≤«Ñ£J ºgCG ø``eh .è```eÉfÈ∏d á°ù«FôdG
:»∏jÉeÜÉ°SΩɶf
ÜÉ°SΩɶædá°ù«FôdGá¡LGƒdG(6-5)πµ°T
.ácô°ûdG‘á«dÉŸGäÉ«∏ª©dGΩɶf
.ácô°ûdG‘á«∏NGódGäÉahô°üŸGΩɶf
.ácô°ûdG‘™«ÑdGäÉ«∏ªYΩɶf
.É¡H≥∏©àjÉehÚØXƒŸGÖJGhQΩɶf
.á©æ°üŸGOGƒŸGIQGOEGΩɶf
.QÉ«¨dG™£bháfÉ«°üdGΩɶf
.AÓª©dGIQGOEGΩɶf
.ójQƒàdGhOGóeE’GΩɶf
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
§FGôN á«é«JGΰSG ΩGóîà°SG øµÁ
IóMƒdG äÉ``Yƒ``°``Vƒ``e ¢``ù``jQó``à``d º``«``gÉ``Ø``ŸG
äÉfƒµe ,äÉeƒ∏©ŸG º¶f πªY á«dBG) á«dÉàdG
º«ª°üJh AÉæH π``MGô``e ,äÉeƒ∏©ŸG º¶f
√ò¡d ìÉ°†jEG »∏j ɪ«ah . (äÉeƒ∏©ŸG º¶f
.á«é«JGΰS’G
:º«gÉØŸG§FGôNΩƒ¡Øe
∫ɵ°TCG ≈``∏``Y ó``ª``à``©``J á``«``é``«``JGÎ``°``SG
¢†©ÑdG É¡°†©ÑH º«gÉØŸG §HôJ á«£«£îJ
É¡«∏Y Öàµj º¡°SCG hCG •ƒ£N ≥jôW øY
í«°Vƒàd §``Hô``dG äÉ``ª``∏``c ≈ª°ùJ äÉ``ª``∏``c
.ôNBGhΩƒ¡ØeÚHábÓ©dG
:á«é«JGΰS’G±GógCG
äÉeƒ∏©ŸG ™``«``ª``Œ ≈``∏``Y ó``YÉ``°``ù``J
iô`````NC’G±Gô````WCÓ````dÉ``¡``∏``«``°``Uƒ``Jh
.ádƒ¡°ùH
É¡°†©H QÉ``µ``aC’G §``HQ ≈∏Y óYÉ°ùJ
.ôNB’G¢†©ÑdÉH
.áeƒ∏©ŸG´ÉLΰSGá«∏ªYπ¡°ùJ
:á«é«JGΰS’GAÉæHäGAGôLEG
§FGôN ™``e ≈°Tɪàj ¢```SQO QÉ«àNG
.º«gÉØŸG
.¢ù«FôdGΩƒ¡ØŸGójó–
á£jôÿG AÉæH ‘ ÜÓ£dG ácQÉ°ûe
:∫ÓNøe
∫ÉÑ≤à°SG) »ægòdG ∞°ü©dG á∏Môe
É¡æjhóJh ÜÓ£dG øe º«gÉØŸG ™«ªL
.(IQƒÑ°ùdG≈∏Y
á£jôN AÉ``æ``H) º«ª°üàdG á``∏``Mô``e
.(º«gÉØŸG
º«gÉØŸG ™```°```Vh) §```Hô```dG á``∏``Mô``e
.(á£jôÿGπNGOáë«ë°üdG
º«gÉØŸG á©LGôe) á©LGôŸG á∏Môe
.(á£jôÿG≈∏Y
.á£jôî∏dá«FÉ¡ædGáZÉ«°üdGá∏Môe
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

157. ±µ∑±µ∑
:
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
(Qƒf) ájƒHÎdG IQGOE’G Ωɶf IQÉjR
ÈY ∂````dPh â```fÎ```fE’G á``µ``Ñ``°``T ≈``∏``Y
https://noor.moe.) §HGôdG
∞«ch ΩɶædG ≈∏Y ±ô``©``à``dGh (sa
.¬©eπeÉ©àdGøµÁ
±≥±±≥±
‫اﻟﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎت‬ ‫ﻧــﻈــﻢ‬
3-8-5:ΩÉ``©`dGº``«`∏©`à`dG»``aäÉ`eƒ`∏`©`ªdGº``¶``f
áµÑ°T ≈∏Y (Qƒf) ájƒHÎdG IQGOE’G Ωɶf ôjƒ£Jh AÉæÑH º«∏©àdGh á«HÎdG IQGRh ‘ á∏㇠ájOƒ©°ùdG á«Hô©dG áµ∏ªŸG âeÉb
,äÉeƒ∏©ŸG ™ªà› ∫É› ‘ á«ŸÉY õFGƒL ≈∏Y RÉM ób …òdGh ,(https://noor.moe.sa) §HGôdG ≈∏Y ∂dPh âfÎfE’G
Ωɶf øe øjó«Øà°ùŸG ™«ª÷ ¬JÉeóN Qƒf Ωɶf Ωó≤jh
øjó«Øà°ùŸGøeIÒÑcáëjô°Tº°†J»àdGh,ΩÉ©dGº«∏©àdG
±ô```°ûe ,á°SQóe ô``jó```e ,º``∏©e ,ôeCG »````dh ,ÖdÉW)
,(øjó«Øà°ùŸG øe √ÒZh .... º«∏©J IQGOEG ôjóe ,…ƒHôJ
»Ñ∏J »àdG äÉeƒ∏©ŸG øe áYƒª› ó«Øà°ùe πµd Ωó≤jh
á∏eÉ°T äÉeƒ∏©e ≈∏Y ¬FGƒàMG ≈dEG áaÉ°VE’ÉH .¬JÉLÉ«àMG
¬JQóbh ,äGõ«¡éàdGh ¢SQGóŸGh Úª∏©ŸGh ÜÓ£dG øY
ó``YÉ°ùJ áª`¶æe á«``FÉ`°üMEG äÉeƒ``∏©e ¢UÓîà°SG ≈∏Y
,áë«ë°üdG äGQGô≤dG PÉîJG øe º«∏©àdG ≈∏Y Ú`ªFÉ≤dG
øe áYƒªéŸ á`°ù«FôdG äÉ¡LGƒdG (7-5) πµ°ûdG πãÁh
.QƒfΩɶf‘Úeóîà°ùŸG
á``«°SGQódG π``MGôŸG ™``«ªL ‘ ÜÓ``£dG ™``«£à°ùjh
øe ¬«∏Y ¿ƒ∏°üëj …òdGh ¢UÉÿG º¡HÉ°ùëH ∫ƒNódG
á«°üî°ûdG º¡JÉeƒ∏©e ≈∏Y ´Ó```W’Gh ,á``°SQóŸG IQGOEG
¬HÉ°ùëH ∫ƒNódG ô``eC’G »``dƒ``d øµÁ É```ªc ,á«°SGQódGh
Iôe ∫hC’ π``«é°ùàdG óæY ¬«∏Y π°üëj …òdGh ,¢UÉÿG
.¬FÉæHCG™«ªLäÉeƒ∏©e≈∏Y´ÓW’GhΩɶædG™bƒÃ
øjógÉL ¿ƒ∏ª©j Qƒf Ωɶf ≈∏Y ¿ƒªFÉ≤dG ∫GRÉeh
á«HÎdG¿Gó«e‘äGÒ¨àdGáÑcGƒŸ¬æ«°ù–h√ôjƒ£J≈∏Y
.á«æ≤àdG‘áãjó◊GäGQƒ£àdGh
Ωɶf øe øjó«Øà°ùŸG ™«ª÷ ¬JÉeóN Qƒf Ωɶf Ωó≤jh
øjó«Øà°ùŸGøeIÒÑcáëjô°Tº°†J»àdGh,ΩÉ©dGº«∏©àdG
±ô```°ûe ,á°SQóe ô``jó```e ,º``∏©e ,ôeCG »````dh ,ÖdÉW)
,(øjó«Øà°ùŸG øe √ÒZh .... º«∏©J IQGOEG ôjóe ,…ƒHôJ
»Ñ∏J »àdG äÉeƒ∏©ŸG øe áYƒª› ó«Øà°ùe πµd Ωó≤jh
á∏eÉ°T äÉeƒ∏©e ≈∏Y ¬FGƒàMG ≈dEG áaÉ°VE’ÉH .¬JÉLÉ«àMG
¬JQóbh ,äGõ«¡éàdGh ¢SQGóŸGh Úª∏©ŸGh ÜÓ£dG øY¬JQóbh ,äGõ«¡éàdGh ¢SQGóŸGh Úª∏©ŸGh ÜÓ£dG øY
ó``YÉ°ùJ áª`¶æe á«``FÉ`°üMEG äÉeƒ``∏©e ¢UÓîà°SG ≈∏Y
,áë«ë°üdG äGQGô≤dG PÉîJG øe º«∏©àdG ≈∏Y Ú`ªFÉ≤dG
øe áYƒªéŸ á`°ù«FôdG äÉ¡LGƒdG
á``«°SGQódG π``MGôŸG ™``«ªL ‘ ÜÓ``£dG ™``«£à°ùjh
øe ¬«∏Y ¿ƒ∏°üëj …òdGh ¢UÉÿG º¡HÉ°ùëH ∫ƒNódG
á«°üî°ûdG º¡JÉeƒ∏©e ≈∏Y ´Ó```W’Gh ,á``°SQóŸG IQGOEG
¬HÉ°ùëH ∫ƒNódG ô``eC’G »``dƒ``d øµÁ É```ªc ,á«°SGQódGh
Iôe ∫hC’ π``«é°ùàdG óæY ¬«∏Y π°üëj …òdGh ,¢UÉÿG
øjógÉL ¿ƒ∏ª©j Qƒf Ωɶf ≈∏Y ¿ƒªFÉ≤dG ∫GRÉeh
á«HÎdG¿Gó«e‘äGÒ¨àdGáÑcGƒŸ¬æ«°ù–h√ôjƒ£J≈∏Y
QƒfΩɶf‘Úeóîà°ùŸGøeáYƒªéŸá°ù«FôdGá¡LGƒdG(7-5)πµ°T
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
..............................
..............................
..............................
..............................
.............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

158. ±µ∏
:
±µ∏
±≥≤±≥≤
:‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
4-8-5:»`dÉ`©`dGº``«`∏©`à`dG»``aäÉ`eƒ`∏`©`ªdGº``¶``f
ΩɶfÉ¡æeh,ÊhεdE’Gº∏©àdÉHá°UÉN᪶fCGäÉ©eÉ÷Gâeóîà°SGó≤a∫É°üJ’GπFÉ°Shhá«æ≤àdG‘ÒѵdGQƒ£à∏dáé«àf
.‹É©dGº«∏©àdGIQGRƒd™HÉàdGÊhεdE’Gº∏©à∏d»æWƒdGõcôŸGøeΩó≤ŸGh,(jusur.elc.edu.sa )§HGôdG≈∏Y(Qƒ°ùL)
ÊhεdE’Gº```∏©àdGIQGOE’(Qƒ``°ùL)ΩÉ`¶fó``©`jh
᫪«∏©àdGá«∏ª©dGIQGOEGøYádhDƒ°ùeá∏eɵàeáeƒ¶æe
Ëó≤Jh,π«é°ùàdGh∫ƒÑ≤dG∂dPπª°ûjh,á«fhεdE’G
º∏©àŸG iƒà°ùe ójóëàd á«°ü«î°ûàdG äGQÉÑàN’G
,äGQô≤ŸG‘π«é°ùàdGh,Ö°SÉæŸGiƒà°ùŸG‘¬©°Vhh
,ÖdÉ£dG º∏©J á©HÉàeh ,äÉÑLGƒdGh äGQô≤ŸG IQGOEGh
∫É°üJ’G äGhOCG ≈∏Y ±Gô°TE’Gh ,äGQÉÑàN’G IQGOEGh
(8-5) π```µ°ûdG π`ãÁh .»æeGõàdG ÒZh »æeGõàdG
.Qƒ°ùLΩɶædá`°ù«Fô``dGá``¡`LGƒ``dG
Qƒ°ùLΩɶædá°ù«FôdGá¡LGƒdG(8-5)πµ°T
5-8-5:á```ë``°ü``dG»``aäÉ`eƒ`∏`©`ªdGº``¶``f
π°ü«a∂∏ŸG≈Ø°ûà°ùeÉ¡æeh,≈Ø°ûà°ùŸGπNGOÉ¡∏ªYÒ°ù«J‘á«ë°üdGäÉeƒ∏©ŸGº¶fäÉ«Ø°ûà°ùŸGøeÒãµdGΩóîà°ùJ
™bƒe Ωó≤jh ,ÊhεdE’G ∞∏ŸG ∫ÓN øe ¬JÉ°Uƒëah ¢†jôŸG äÉfÉ«H ™e πeÉ©àdG íÑ°UCG å«M ,çÉëHC’G õcôeh »°ü°üîàdG
≈°Vôª∏d ¬JÉeóN âfÎfE’G áµÑ°T ≈∏Y ≈Ø°ûà°ùŸG
øeh ,(9-5) πµ°T á«eƒµ◊G ôFGhódGh ÚØXƒŸGh
:»∏jÉe≈°Vôª∏dáeó≤ŸGäÉeóÿG
.É¡∏jó©Jhó«YGƒŸGIógÉ°ûe
.á«Ñ£dGôjQÉ≤àdG≈∏Y∫ƒ°ü◊G
.AGhódG±ô°UIOÉYEG
.≈°VôŸGäÉbÓY™eπ°UGƒàdG
.á«°üî°ûdGäÉeƒ∏©ŸGåjó–
.á«YɪàL’GäÉeóÿGäÉÑ∏W
.á«dõæŸGá«Ñ£dGäGõ«¡éàdGÖ∏W
»°ü°üîàdGπ°ü«a∂∏ŸG≈Ø°ûà°ùe‘≈°Vôª∏dá«fhεdE’GäÉeóÿG(9-5)πµ°T
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
AÉæKCGÉ```¡æeÉ``` k°†©HhCGá£```°ûfC’G√ò```gòØf
•É```°ûfπµHí```°VƒeƒgÉ```ªcIó```MƒdG¢```ùjQóJ
:ÜÓ£dGiódIOóëŸGÒµØàdGäGQÉ¡e᫪æàd
á÷É©e) Ò``µ``Ø``à``dG IQÉ```¡```e á``«``ª``æ``à``d
∫GDƒ°ùdG ¬Lh ÜÓ£dG iód (äÉeƒ∏©ŸG
:ÜÓ£dG¤EG‹ÉàdG
óæY ájƒHÎdG IQGOEÓ```d Qƒ``f Ωɶf ôe
AÉæÑH á``°``UÉ``ÿG π``MGô``ŸÉ``H ¬ª«ª°üJ
âaô©J »àdGh äÉeƒ∏©ŸG º¶f ôjƒ£Jh
,IóMƒdG √ò¡d ∂à°SGQO ∫ÓN É¡«∏Y
IQGOE’G Ωɶf ≈∏Y ºàj …òdG Ée í°Vh
?π«∏ëàdGá∏Môe‘(Qƒf)ájƒHÎdG
iód (∞«æ°üàdG) ÒµØàdG IQÉ¡e ᫪æàd
:ÜÓ£dG¤EG‹ÉàdG∫GDƒ°ùdG¬LhÜÓ£dG
IóMƒdG √ò¡d ∂à°SGQO óæY âaô©J
¤EG í``°``Vh ,äÉ``eƒ``∏``©``ŸG º``¶``f ´Gƒ````fC’
‹B’G ΩɶædG ∞«æ°üJ øµÁ ´ƒf …CG
áeÉ©dG á°SÉFô∏d ™HÉàdG ôµÑŸG QGòfEÓd
?áÄ«ÑdGájɪMhOÉ°UQCÓd
(˃≤àdG) ÒµØàdG IQÉ``¡``e ᫪æàd
¤EG ‹ÉàdG ∫GDƒ°ùdG ¬Lh ÜÓ£dG iód
:ÜÓ£dG
≈∏Y IóMƒdG √ò¡d ∂à°SGQO ‘ âaô©J
iôJπg.(Qƒf)ájƒHÎdGIQGOE’GΩɶf
ΩɶædG É¡eó≤j »``à``dG äÉ``eó``ÿG ¿CG
?GPÉŸh?á«aÉc
(ôjÈàdG) ÒµØàdG IQÉ``¡``e ᫪æàd
¤EG ‹ÉàdG ∫GDƒ°ùdG ¬Lh ÜÓ£dG iód
:ÜÓ£dG
≈∏Y IóMƒdG √ò¡d ∂à°SGQO ‘ âaô©J
ƒg Ée .äÉeƒ∏©ŸG º¶æd áØ∏à á∏ãeCG
?GPÉŸh?∑ô¶fá¡LhøeΩɶfºgCG
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
áµÑ°T ≈∏Y (Qƒ``°``ù``L) ΩÉ``¶``f IQÉ```jR
§```HGô```dGÈ````Y∂``````dPhâ`````fÎ`````fE’G
±ô©àdGh (jusur.elc.edu.sa)
øµÁ ∞«ch ¬JGõ«‡h ΩɶædG ≈∏Y
.¬©eπeÉ©àdG

159. ±µπ±µπ
:
±≥≥±≥≥
‫اﻟﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎت‬ ‫ﻧــﻈــﻢ‬
6-8-5:»fGôª©dG§«£îàdGhäÉjó∏ÑdG»aäÉeƒ∏©ªdGº¶f
¢VÉjôdGá≤£æeáfÉeCG¬HâeÉbÉe∂dPøeh,áØ∏àîŸGÉ¡dɪYCGÒ°ù«J‘á«aGô¨÷GäÉeƒ∏©ŸG᪶fCGäÉjó∏ÑdGΩóîà°ùJ
øY äÉeƒ∏©e …ƒ– »àdGh ,(/map.alriyadh.gov.sa) §HGôdG ≈∏Y á«fhεdE’G ¢VÉjôdG áæjóe á£jôN QGó°UEG øe
,É¡JÉeƒ∏©eh»°VGQC’G™£b,áeÉ¡dG⁄É©ŸG,á°ù«FôdG´QGƒ°ûdGh¥ô£dG,É¡JÉ«ª°ùehAÉ«MC’GhäÉjó∏ÑdGOhóM,᫪æàdGOhóM)
:É¡æehäÉeóÿGøeójó©dGΩó≤Jh,(10-5)πµ°T(ÉgÒZh...∫RÉæŸGΩÉbQCG
.º°SôdGäGhOCG
.¢SÉ«≤dGäGhOCG
.QÉ°ùŸ§«£îàdG
.áXƒØëŸGäÉeÓ©dG
.∞jô©àdGèFÉàf
.Úeóîà°ùŸGäÉ≤«∏©J
¢VÉjôdGáæjóeá£jôN(10-5)πµ°T
7-8-5á`«`dÉ`ª`dGäÓ`eÉ`©`à`dG»`aäÉ`eƒ`∏©`ªdGº``¶`f
ó≤ædG á°ù°SDƒŸ ™HÉàdG (OGó°S) Ωɶf Èà©jh ,á«dÉŸG äÓeÉ©àdG IQGOEGh Ò°ù«J äÉeƒ∏©ŸG ᪶fC’ áeÉ¡dG äÉeGóîà°S’G øe
…õcôe Ωɶf ƒgh ,᪶fC’G √òg óMCG …Oƒ©°ùdG »Hô©dG
‘ kÉ«fhεdEG iôNC’G äÉYƒaóŸGh ÒJGƒØdG ™aOh ¢Vô©d
»g á«°SÉ°SC’G ¬àª¡e ¿CG å«M ,ájOƒ©°ùdG á«Hô©dG áµ∏ªŸG
ÈYiôNC’GäÉYƒaóŸGhÒJGƒØdG™aOá«∏ªY™jô°ùJhπ«¡°ùJ
Iõ¡LCGh∑ƒæÑdG´hôa)áµ∏ªŸG‘á«aô°üŸGäGƒæ≤dG™«ªL
.(á«aô°üŸGâfÎfE’Gh‘ô°üŸG∞JÉ¡dGh‹B’G±ô°üdG
OGó°S Ωɶf øY ÌcCG äÉeƒ∏©e ≈∏Y ∫ƒ°ü◊G øµÁh
≈∏Y âfÎfE’G áµÑ°T ≈∏Y ΩɶædG ™bƒe IQÉjõH ∂dPh
.(11-5)πµ°T(www.sadad.com )§HGôdG
ó≤ædG á°ù°SDƒŸ ™HÉàdG (OGó°S) Ωɶf Èà©jh ,á«dÉŸG äÓeÉ©àdG IQGOEGh Ò°ù«J äÉeƒ∏©ŸG ᪶fC’ áeÉ¡dG äÉeGóîà°S’G øe
…õcôe Ωɶf ƒgh ,᪶fC’G √òg óMCG …Oƒ©°ùdG »Hô©dG
‘ kÉ«fhεdEG iôNC’G äÉYƒaóŸGh ÒJGƒØdG ™aOh ¢Vô©d
»g á«°SÉ°SC’G ¬àª¡e ¿CG å«M ,ájOƒ©°ùdG á«Hô©dG áµ∏ªŸG
ÈYiôNC’GäÉYƒaóŸGhÒJGƒØdG™aOá«∏ªY™jô°ùJhπ«¡°ùJ
Iõ¡LCGh∑ƒæÑdG´hôa)áµ∏ªŸG‘á«aô°üŸGäGƒæ≤dG™«ªL
OGó°S Ωɶf øY ÌcCG äÉeƒ∏©e ≈∏Y ∫ƒ°ü◊G øµÁh
≈∏Y âfÎfE’G áµÑ°T ≈∏Y ΩɶædG ™bƒe IQÉjõH ∂dPh
OGó°SΩɶf™bƒe(11-5)πµ°T
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
hCG á«dÉàdG á«Áƒ≤àdG ᣰûfC’G Ωóîà°SG
IóMƒdG ±GógCG ≥≤– øe ócCÉà∏d É¡æe kÉ°†©H
.ÜÓ£dGiód
πµ°ûH ÜÓ£∏d ‹É``à``dG ∫GDƒ``°``ù``dG ¬``Lh 1
áHÉLE’Gº¡æeÖ∏WGhábQh‘hCGô°TÉÑe
ºK ,äÉeƒ∏©ŸG ᪶fCG óMCG ÎNEG :¬«∏Y
.ΩɶædGGògπªYá«dBGí°Vh
≈∏Yh …Oô``a πµ°ûH ÜÓ£dG øe Ö∏WG 2
»°SGQódG ¬Ø°Uh ¬ª°SG É¡H ¿hój ábQh
.äÉeƒ∏©ŸGº¶f´GƒfCGÚHáfQÉ≤ŸG
ó°ü≤j GPÉ``e í°VƒJ ÜÓ£dG øe Ö∏WG 3
äÉeƒ∏©ŸGº¶fÉjGõeøeá«dÉàdGÉjGõŸÉH
√ò¡d ∂à°SGQO óæY É¡«∏Y âaô©J »àdGh
,ádƒ¡°ùdG ,á``bó``dG ,áYô°ùdG) Ió``Mƒ``dG
ÒaƒJ ,Oó©àŸG ΩGóîà°S’G ,πeɵàdG
?(âbƒdG
≈∏Yh …Oô``a πµ°ûH ÜÓ£dG øe Ö∏WG 4
»°SGQódG ¬Ø°Uh ¬ª°SG É¡H ¿hój ábQh
.äÉeƒ∏©ŸGº¶fäÉfƒµeOGó©J
á°ùªÿ á∏ãeCG ô``cP ÜÓ£dG øe Ö∏WG 5
∫ÓN ø``e áØ∏à á«JÉeƒ∏©e ᪶fCG
.ᣫëŸG∂àÄ«H
»àdG πMGôŸG OGó©J ÜÓ£dG øe Ö∏WG 6
.¬ª«ª°üJh¬FÉæHóæYΩɶædGÉ¡HôÁ
á`«`ª`jƒ`≤`JäÉ`WÉ`°û`f
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
äÉ``eƒ``∏``©``ŸGá```ª```¶```fCGó`````MCGIQÉ``````jR
πãe âfÎfE’G áµÑ°T ≈∏Y á«aGô¨÷G
á«fhεdE’G ¢VÉjôdG áæjóe á£jôN
map.) §`````HGô`````dG È````Y ∂``````dPh
±ô©àdGh (alriyadh.gov.sa
øµÁ ∞«ch ¬JGõ«‡h ΩɶædG ≈∏Y
.¬©eπeÉ©àdG
∂dPhâfÎfE’GáµÑ°T≈∏YOGó°SΩɶfIQÉjR
(dad.comwww.sa) §``HGô``dG È``Y
∞«ch ¬JGõ«‡h ΩɶædG ≈∏Y ±ô©àdGh
.¬©eπeÉ©àdGøµÁ

160. ±∂∞
:
±∂∞
±≥¥±≥¥
:‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
8-8-5:á``jƒ`é`dGOÉ``°UQC’G»``aäÉ``eƒ``∏``©`ª``dGº``¶`f
∂dPøeh,IQGô◊GäÉLQOh¢ù≤£dGäÉ©bƒJAÉæÑd∂dPháÄ«ÑdGájɪMhájƒ÷GOÉ°UQC’G∫É›‘äÉeƒ∏©ŸG᪶fCGΩóîà°ùJ
‹ÉàdG§HGôdG∫ÓNøe¬«dEG∫ƒ°UƒdGøµÁ…òdGh,áÄ«ÑdGájɪMhOÉ°UQCÓdáeÉ©dGá°SÉFô∏d™HÉàdGôµÑŸGQGòfEÓd‹B’GΩɶædG
.(12-5)πµ°T(jrcc.sa/ew)
ôµÑŸGQGòfEÓd‹B’GΩɶædG(12-5)πµ°T
Ió``jó``°ûdG QÉ`£eC’G É```¡«a É``ª````H á`jƒ÷G ôgGƒ¶dG øe ôjòëàdGh ¬«ÑæàdGh áÑbGôŸG äGQGòfEG ∫É°üjE’ ΩɶædG Gòg ±ó¡jh
:»∏jɪc»gäGôjòëàdG√ògh.áÄ«ÑdGájɪMhOÉ°UQCÓdáeÉ©dGá°SÉFôdGÉgQó°üJ»àdGÒ°UÉYC’Gh
.ájƒLádÉëHáµ∏ªŸGôKCÉJ∫ɪàMGøYá«eƒ∏©ª∏d¬jƒæàdG»æ©j
.ájƒLIôgɶHÉeá≤£æeôKCÉJ∫ɪàMGøY¬«ÑæJ»æ©j
.Qò◊Ghᣫ◊GòNCGÖéjhájƒLIôgÉXÒKCÉJøYΩó≤àe¬«ÑæJ»æ©j
ÊóŸG´ÉaódGäɪ«∏©àHΩGõàd’GhQò◊Ghᣫ◊GπeÉcòNCGÖéjh∫ƒ«°ShCGIójó°TájƒLIôgÉXøeôjò–»æ©j
.¬JÉ¡«LƒJh¬JGOÉ°TQEGh
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
∫É› ‘ äÉeƒ∏©ŸG ᪶fCG óMCG IQÉjR
ΩɶædG πãe áÄ«ÑdG ájɪMh ájƒ÷G OÉ°UQC’G
áeÉ©dG á°SÉFô∏d ™HÉàdG ôµÑŸG QGòfEÓd ‹B’G
§HGôdG ÈY ∂dPh áÄ«ÑdG ájɪMh OÉ°UQCÓd
ΩɶædG ≈∏Y ±ô©àdGh (jrcc.sa/ew )
.¬©eπeÉ©àdGøµÁ∞«ch¬JGõ«‡h
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
..............................
..............................
..............................
..............................
.............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................

161. ±∂±±∂±
:
±≥µ±≥µ
‫اﻟﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎت‬ ‫ﻧــﻈــﻢ‬
‫اﻟﻮﺣﺪة‬ ‫ﻣﺸﺮوع‬
:∫hC’G´hô°ûŸG
OGƒe ,á«°SÉWôb hCG áÑàµe ,á«FÉHô¡c Iõ¡LCG) : πãe √QÉàîJ ôéàŸ (openbravo) ™«ÑdG •É≤f èeÉfôH Ωóîà°SG
:»∏jÉe≥ah(á«FGòZ
,∞XƒeäÉ«MÓ°üHΩɶæ∏dÚeóîà°ùeáKÓKh.ΩɶfôjóeäÉ«MÓ°Uπªëj»°üî°ûdG∂ª°SEÉHΩóîà°ùeÅ°ûfCG
.ÜÉ°ùMπµdIQƒ°U™°VhhäÉfÉ«ÑdGΩÉcáÄÑ©J™e
.¿hõîª∏däÉÄaá©HQCG∞°VCG
.èàæeπµdIQƒ°U™°Vh™eáÄaπµdäÉéàæeá°ùªN∞°VCG
.èeÉfÈdGAÓªYáªFÉb‘AÓªYá°ùªN∞°VCG
.AÓª©dGóMCGº°SÉHÉgóMCGπé°ShäÉ©«ÑeäÉ«∏ªYáKÓKAGôLEÉHºb
.¥hóæ°üdG¥ÓZEÉHºb
,¬dÓN øe πª©J …òdG Ωóîà°ùŸG º°SG ÎNG ºK ,(¿ƒeóîà°ùe) ºK ,(C:) á°ù«FôdG ¢UGôbC’G ∑ôfi ≈dEG ¬LƒàdÉH ºb
:á«dÉàdGäÉØ∏ŸGï°ùæHºb∂dPó©H
É¡bÉaQEGh (openbravopos-db.properties) (openbravopos-db) (openbravopos.properties)
.∂ª∏©ŸÉ¡ª«∏°ùJhèeÉfÈdGó∏›™e
:ÊÉãdG´hô°ûŸG
:‹ÉàdGIÉYGôe™eIOó±GógCG≥«≤ëàd¬JÉeóNΩó≤jäÉeƒ∏©eΩɶfIôµaQɵàHÉHºb.ᣫëŸG∂àÄ«H∫ÓNøe
.í°VGhπµ°ûH¬æYÈ©jΩɶæ∏dô°üàflº°SGáHÉàc
.IóMƒdG√òg‘¬àª∏©JÉe≥ahÉ¡LÉàëj»àdGΩɶædGäÉfƒµeójó–
.É¡≤«≤ëàd≈©°ùj»àdGΩɶædG±GógCGójó–
.√AÉæHh¬ª«ª°üJºàj≈àMÉ¡HôÁ»àdGπMGôŸGójó–
.ƒjó«ØdGêÉàfEGèeGôHhCG¢Vhô©dGèeGôHóMCGΩGóîà°SÉHΩɶædGøYπeÉ°T»Fôe¢VôYº«ª°üJ
.Ωɶæ∏dá«FÉYOábÉ£Hº«ª°üJ
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
±GógCG≥```≤–ió```e´hô```°ûŸG¢```ù«≤j
.á∏eÉcIóMƒdG
ÜÓ£dGπ```Ñbøe´hô```°ûŸGò«ØæJº```àj
´hô```°ûŸG Ö```dÉW πc ò```Øæjh ,É```k©«ªL
.√óMƒd
á```°ü◊Gâ```bhêQÉ```N´hô```°ûŸGò```Øæj
.á«°SGQódG
QÉ«àNGh´hô°ûŸGí«ë```°üàHº∏©ŸGΩƒ≤j
ΩÉ```eCG É¡```°VôYh ™jQÉ```°ûŸG π```°†aCG
.ÜÓ£dG
ΩGóîà```°SGø```µÁ¬```fCGÜÓ```£∏dÚ```Ñj
ÜÓ£∏dπ```ª©ŸG‘Oƒ```LƒŸGÖ```°SÉ◊G
.º¡dRÉæe‘ kÉÑ°SÉM¿ƒµ∏Á’øjòdG
ø```jõ«ªàŸG ÜÓ```£dG ∞```«∏µJ ø```µÁ
OGóYEGπãe´hô°ûŸG‘á«aÉ°VEG∞FÉXƒH
´hô```°ûŸG iƒàëà »Øjô©J ƒ```jó«a ∞∏e
.܃«Jƒ«dG™bƒŸ¬©aQh
áHƒ∏£ŸGäÉ```Ø∏ŸGáaÉ```°VEG≈∏Yó```«cCÉàdG
´hô°ûŸGπª©j»µd´hô°ûŸGº«∏```°ùJóæY
.πeÉchí«ë°Uπµ°ûH
iôNCG ™jQÉ```°ûà ÜÓ£dG ∞«∏µJ øµÁ
,ÜÉàµdG‘äô```cP»```àdGÒZIó```Mƒ∏d
äGP™jQÉ°ûŸG√òg¿ƒµJ¿CG»¨Ñæjøµdh
.IóMƒdG´ƒ°Vƒeøª°Vh᫪∏Y᪫b
¢ùØæHÖdÉWøeÌ```cCG∞«∏µJá```dÉM‘
´hô```°ûŸG ò```Øæj Ö```dÉW πc) ´hô```°ûŸG
™jQÉ```°ûŸG¿CG¤EGÜÓ£dG¬Ñæj(√óMƒd
∂dPÈà©«```°S’CGh≥```HÉ£àJ’¿CGÖ```éj
.¢û¨dGÖ«dÉ°SCGøe
ÚHáØjô```°ûdGá```°ùaÉæŸGìhQåH»¨Ñæj
.ÜÓ£dG
IóMƒdG´hô°ûe∫ƒMäÉ¡«ÑæJ

162. ±∂≤
:
±∂≤
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
≥≤
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
…bu«rOUHW—U
:IóMƒdG‘É¡àª∏©J»àdGäÉë∏£°üŸGhäGQÉÑ©dGΩGóîà°SÉH√ÉfOCGº«gÉØŸGáWQÉNπªcCG
á``eó``≤``e
á`∏`ã`eCG
´Gƒ``fC’G
π«∏–
º«ª°üJh
äÉfƒµŸG
É`jGõŸG
πª©dGá«dBG
º«gÉØŸG
á«°SÉ°SC’G
º`¶`f
äÉ`eƒ`∏`©ªdG §«£îàdG
á÷É©e
áYô°ùdG
πeɵàdG
§«£îJ
ò«ØæJ
IÒÑÿGº¶ædG
ΩɶædG
äÉfÉ«ÑdG
äÉeƒ∏©ŸG
äÓNóe
á÷É©e
ábódG
iIJdG
ájô°ûÑdG
É«Lƒ∏æµàdGáeóîà°ùŸG
᪶æŸG
äÉeƒ∏©ŸGhäÉfÉ«ÑdG
øjõîàdG
ΩGóîà°S’G
Oó©àŸG
ádƒ¡°ùdG
ÒaƒJ
ó¡÷G
äÉeƒ∏©ŸGº¶f
ájQGOE’G
QGô≤dGºYOº¶f
á÷É©eº¶f
äÉfÉ«ÑdG
äÉeƒ∏©ŸGº¶f
á«aGô¨÷G
áfhôŸG
ºYO
º«ª°üJ
π«∏–
äÉLô
ájò¨J
á©LGQ
º¶f
äÉeƒ∏©ŸG
áÄÑ©J ∫É```ª```cEG ÜÓ```£```dG ø```e Ö``∏``WG 7
º¡jód ¿ƒµàj »c ,º«gÉØŸG á£jôN
.IóMƒdG äÉYƒ°Vƒe øY πeÉ°T Qƒ°üJ
º«gÉØŸG á£jôN á``«``ª``gCG º¡d Ú``Hh
.iôNCGäÉYƒ°VƒŸÉgDhÉæHøµÁ∞«ch
‘ äOQh »àdG äÉeƒ∏©ŸÉH Ékæ«©à°ùe
(º«gÉØŸG §FGôN á«é«JGΰSG) AõL
.π«dódGGògäÉjƒàøª°V
πµ°ûH Ió``Mƒ``dG øjQÉ“ ≈∏Y á``HÉ``LE’G 8
¿hO ÜÓ£dG ™«ªL ácQÉ°ûà »YɪL
™e ,IóMƒdG äÉYƒ°Vƒe ¤EG ´ƒLôdG
ÒµØàdG ‘ ÜÓ£∏d á°UôØdG á``MÉ``JEG
.áHÉLE’GAÉæKCGá°ûbÉæŸGhQGƒ◊Gh
≈∏Y á```HÉ```LE’G ÜÓ```£```dG ø```e Ö``∏``WG 9
IóMƒdG ájÉ¡f ‘ Oƒ``Lƒ``ŸG QÉ``Ñ``à``N’G
±ó¡dG ¿CG º¡d Ú``Hh ,…Oô```a πµ°ûH
¢ù«dh ±GógC’G ≥≤– ióe ¢SÉ«b ƒg
.IÎaQÉÑàNG
∫GDƒ°ùdG≈∏YáHÉL’GÜÓ£dGøe Ö∏WG 10
óMCGÎNG)äÉYƒª›áÄ«g≈∏Y‹ÉàdG
â∏eÉ©Jh ≥Ñ°S »àdGh äÉeƒ∏©ŸG ᪶fCG
»àdGΩɶædGá«dBG:»∏jÉeí°VhºKÉ¡©e
¿ƒµàj »àdG ΩɶædG äÉfƒµe ,É¡H πª©j
É¡Hôe»àdGπMGôª∏dQƒ°üJáHÉàc,É¡æe
º¶f ´Gƒ``fCG …CG ¤EG ,¬FÉæH óæY ΩɶædG
.(ΩɶædGGòg¬Ø«æ°üJøµÁäÉeƒ∏©ŸG
É¡°Vô©d äÉ```HÉ```L’G π``°``†``aCG Î```NG º``K
.ÜÓ£dG™«ªL™eÉ¡à°ûbÉæeh
á`«`ª`jƒ`≤`JäÉ`WÉ`°û`f
±≥∂±≥∂
:‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
…bu«rOUHW—U
:IóMƒdG‘É¡àª∏©J»àdGäÉë∏£°üŸGhäGQÉÑ©dGΩGóîà°SÉH√ÉfOCGº«gÉØŸGáWQÉNπªcCG
á``eó``≤``e
á`∏`ã`eCG
´Gƒ``fC’G
π«∏–
º«ª°üJh
äÉfƒµŸG
É`jGõŸG
πª©dGá«dBG
º«gÉØŸG
á«°SÉ°SC’G
º`¶`f
äÉ`eƒ`∏`©ªdG §«£îàdG
á÷É©e
áYô°ùdG
πeɵàdG
§«£îJ
ò«ØæJ
IÒÑÿGº¶ædG
±≥∂±≥∂
:‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
…bu« rOUH W—U
:IóMƒdG‘É¡àª∏©J»àdGäÉë∏£°üŸGhäGQÉÑ©dGΩGóîà°SÉH√ÉfOCGº«gÉØŸGáWQÉNπªcCG
á``eó``≤``e
á`∏`ã`eCG
´Gƒ``fC’G
π«∏–
º«ª°üJh
äÉfƒµŸG
É`jGõŸG
πª©dGá«dBG
º«gÉØŸG
á«°SÉ°SC’G
º`¶`f
äÉ`eƒ`∏`©ªdG §«£îàdG
á÷É©e
áYô°ùdG
πeɵàdG
§«£îJ
ò«ØæJ
IÒÑÿGº¶ædG

163. ±∂≥±∂≥
:
±≥Σ±≥Σ
‫اﻟﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎت‬ ‫ﻧــﻈــﻢ‬
W???«—b?« qO?œ
á°ù«FôdGº«gÉØŸG IóMƒdGäGOôØe
º¶f – á÷É©ŸG – äÉeƒ∏©ŸG – äÉfÉ«ÑdG - º¶ædG) :øe kÓc ∞jô©J ”
.(äÉeƒ∏©ŸG
.äÉeƒ∏©ŸGº¶ædá«°SÉ°SC’Gº«gÉØŸG
äÉLôfl–á÷É©e–äÓNóe):»ghäÉeƒ∏©ŸGº¶fπªYIÉ«MIQhOìô°T
.(á©LGQájò¨J –
.äÉeƒ∏©ŸGº¶fπªYá«dBG
- ádƒ¡°ùdG – øjõîàdG – ábódG – áYô°ùdG) :»g äÉeƒ∏©ŸG º¶f ÉjGõe ºgCG
.(áfhôŸG–Oó©àŸGΩGóîà°S’G-πeɵàdG–ó¡÷GÒaƒJ
.äÉeƒ∏©ŸGº¶fÉjGõe
ô°UÉæ©dGh iƒ≤dG ,᪶æŸG) á°ù«FQ ô°UÉæY á©HQCG øe äÉeƒ∏©ŸG º¶f ¿ƒµàJ
.(äÉeƒ∏©ŸGhäÉfÉ«ÑdG,áeóîà°ùŸGÉ«LƒdƒæµàdG,ájô°ûÑdG
.äÉeƒ∏©ŸGº¶fäÉfƒµe
πMGôŸG√ògòØæJh ,πMGôŸGøeáYƒª›øeΩɶædGôjƒ£JIÉ«MIQhO¿ƒµàJ
πMGôŸG√ògh.πeɵàeäÉeƒ∏©eΩɶfêÉàfEG≈dEGájÉ¡ædG‘Oƒ≤àdπ°ù∏°ùàeπµ°ûH
.(ºYódG–ò«ØæàdG–º«ª°üàdG–π«∏ëàdG–§«£îàdG):»g
º¶fº«ª°üJhπ«∏–πMGôe
.äÉeƒ∏©ŸG
–ájQGOE’GäÉeƒ∏©ŸGº¶f):É¡ªgCGøeh,äÉeƒ∏©ŸGº¶f´GƒfCGøeójó©dG∑Éæg
äÉeƒ∏©ŸGº¶f–äÉfÉ«ÑdGá÷É©eº¶f–IÒÑÿGº¶ædG–QGô≤dGºYOº¶f
.(á«aGô¨÷G
.äÉeƒ∏©ŸGº¶f´GƒfCG
:É¡æehIô°UÉ©ŸGIÉ«◊G‘äÉeƒ∏©ŸGº¶fäÉeGóîà°S’êPɪædGøeójó©dG∑Éæg
:ΩÉ©dG º«∏©àdG – ÜÉ°S Ωɶf :äÉcô°ûdG – á«∏NGódG IQGRh áHGƒH :á«eƒµ◊G)
π°ü«a ∂∏ŸG ≈Ø°ûà°ùe Ωɶf :áë°üdG – Qƒ°ùL Ωɶf :‹É©dG º«∏©àdG – Qƒf Ωɶf
¢VÉjôdGáæjóŸá«aGô¨÷GäÉeƒ∏©ŸGΩɶf:äÉjó∏ÑdG–çÉëHC’Gõcôeh»°ü°üîàdG
.(ôµÑŸGQGòfEÓd‹B’GΩɶædG:OÉ°UQC’G–OGó°SΩɶf:á«dÉŸGäÓeÉ©àdG-
‘äÉeƒ∏©ŸGº¶føeêPɉ
.áØ∏àîŸGäÉYÉ£≤dG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
..............................
..............................
..............................
..............................
.............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

164. ±∂¥
:
±∂¥
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
±≥∏±≥∏
:‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
äÉ``æ```jô``ª``J
:áÄWÉÿGIQÉÑ©dGΩÉeCG(✗)IQÉ°TEGháë«ë°üdGIQÉÑ©dGΩÉeCG (✓)IQÉ°TEG™°V 1
( ) .iôNCGá÷É©eá«∏ªY‘äÉfÉ«Ñcá÷É©ŸGá«∏ªYøeIQOÉ°üdGäÉeƒ∏©ŸGΩGóîà°SGøµÁ CG
( ) .§≤aá«bQháÄ«g≈∏Y᪶æŸGÉ¡LÉà–»àdGäÉeƒ∏©ŸG¢VôYá÷É©ŸGá«∏ªYó©Hºàj Ü
( ) .ΩGóîà°S’GájOÉMCGÉ¡fCGäÉeƒ∏©ŸGº¶fÉjGõeøe ê
( ) .§≤aá«eƒµMäÉÄ«gøYIQÉÑY»g᪶æŸG O
( ) .º¶ædGπ∏fiπÑbøeΩɶædGôjƒ£JIÉ«MIQhOπMGôe™«ªLò«ØæJºàj `g
( ) .᪶æŸGäÉeƒ∏©ehäÉfÉ«Hπ«∏–QGô≤dGºYO᪶fCG‘ºàj h
( ) .»ë°üdG∫ÉéŸG‘äÉeƒ∏©ŸGº¶fäÉeGóîà°SGøe¢†jôª∏dÊhεdE’G∞∏ŸGó©j R
:á«dÉàdGäGQÉÑ©dG‘äÉZGôØdGπªcCG 2
....................................................................................≈dEGäÉeƒ∏©ŸGº¶fAÉæH‘áeóîà°ùŸGÉ«LƒdƒæµàdGº°ù≤J CG
................................................................. h
.................................................................................................................. »gäÉfÉ«ÑdG Ü
......................... h........................ h........................ h........................ h........................ äÉeƒ∏©ŸGº¶fÉjGõeøe ê
............................ h........................... h........................... äÉeƒ∏©ŸGº¶fäÉeGóîà°SGøe O
.äÉeƒ∏©ŸGº¶fπªYá«dBGí u°Vh 3
.á∏Môeπc‘ºàJΩÉ¡eáKÓKôcP™e,äÉeƒ∏©ŸGº¶fôjƒ£JhAÉæHπMGôeOuóY 4
.äÉeƒ∏©ŸGº¶f´GƒfCGøeá©HQCGôcPG 5
1
.() CG
.() Ü
.() ê
.() O
.() `g
.() h
.() R
2
º¶fAÉæH‘áeóîà°ùŸGÉ«LƒdƒæµàdGº°ù≤æJ CG
ájOÉŸG äÉfƒµŸGh Iõ¡LC’G ¤EG äÉeƒ∏©ŸG
á«≤«Ñ£àdG äÉ«›ÈdG h (Hardware)
.(Application programs)
πã“»àdGájOÉŸG∫ɵ°TC’G»gäÉfÉ«ÑdG Ü
É¡à÷É©e ó©H ±QÉ©ŸGh ≥FÉ≤◊G É¡H
.kÉ«Hƒ°SÉMhCG kÉjhój
áYô°ùdG äÉeƒ∏©ŸG º¶f ÉjGõe øe ê
πeɵàdGh ádƒ¡°ùdG h øjõîàdG h ábódGh
.áfhôŸGhOó©àŸGΩGóîà°S’Gh
äÉeƒ∏©ŸG º¶f äÉeGóîà°SG øe O
á«∏NGódG IQGRƒd á«fhεdE’G áHGƒÑdG
Ωɶf h äÉcô°ûdG ‘ ÜÉ°S Ωɶfh
Qƒ°ùL Ωɶf h ΩÉ©dG º«∏©àdG ‘ Qƒf
¢†jôŸG ∞∏e h ‹É©dG º«∏©àdG ‘
á«ë°üdG äÓeÉ©àdG ‘ ÊhεdE’G
OGó°S Ωɶf h á«fhεdE’G §FGôÿGh
‹B’G ΩɶædG h á«dÉŸG äÓeÉ©àdG ‘
.ájƒ÷GOÉ°UQCÓdôµÑŸGQGòfEÓd
äÉ`æ`jô`ª`à`dGá`HÉ`LEG

165. ±∂µ±∂µ
:
±≥∏±≥∏
:‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
äÉ``æ```jô``ª``J
:áÄWÉÿGIQÉÑ©dGΩÉeCG(✗)IQÉ°TEGháë«ë°üdGIQÉÑ©dGΩÉeCG (✓)IQÉ°TEG™°V 1
( ) .iôNCGá÷É©eá«∏ªY‘äÉfÉ«Ñcá÷É©ŸGá«∏ªYøeIQOÉ°üdGäÉeƒ∏©ŸGΩGóîà°SGøµÁ CG
( ) .§≤aá«bQháÄ«g≈∏Y᪶æŸGÉ¡LÉà–»àdGäÉeƒ∏©ŸG¢VôYá÷É©ŸGá«∏ªYó©Hºàj Ü
( ) .ΩGóîà°S’GájOÉMCGÉ¡fCGäÉeƒ∏©ŸGº¶fÉjGõeøe ê
( ) .§≤aá«eƒµMäÉÄ«gøYIQÉÑY»g᪶æŸG O
( ) .º¶ædGπ∏fiπÑbøeΩɶædGôjƒ£JIÉ«MIQhOπMGôe™«ªLò«ØæJºàj `g
( ) .᪶æŸGäÉeƒ∏©ehäÉfÉ«Hπ«∏–QGô≤dGºYO᪶fCG‘ºàj h
( ) .»ë°üdG∫ÉéŸG‘äÉeƒ∏©ŸGº¶fäÉeGóîà°SGøe¢†jôª∏dÊhεdE’G∞∏ŸGó©j R
:á«dÉàdGäGQÉÑ©dG‘äÉZGôØdGπªcCG 2
....................................................................................≈dEGäÉeƒ∏©ŸGº¶fAÉæH‘áeóîà°ùŸGÉ«LƒdƒæµàdGº°ù≤J CG
................................................................. h
.................................................................................................................. »gäÉfÉ«ÑdG Ü
......................... h........................ h........................ h........................ h........................ äÉeƒ∏©ŸGº¶fÉjGõeøe ê
............................ h........................... h........................... äÉeƒ∏©ŸGº¶fäÉeGóîà°SGøe O
.äÉeƒ∏©ŸGº¶fπªYá«dBGí u°Vh 3
.á∏Môeπc‘ºàJΩÉ¡eáKÓKôcP™e,äÉeƒ∏©ŸGº¶fôjƒ£JhAÉæHπMGôeOuóY 4
.äÉeƒ∏©ŸGº¶f´GƒfCGøeá©HQCGôcPG 5
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
3
øe äÉeƒ∏©ŸG º¶f ᪶fCG ™«ªL πª©J
É¡«∏Y ≥∏£f ¿CG øµÁ IóMGh á«dBG ∫ÓN
äÓNóŸÉH CGóÑJ »àdGh ΩɶædG IÉ«M IQhO
äÉ«∏ªY É¡∏∏îàjh äÉLôîŸÉH »¡àæJh
:»∏jɪcá©LGôdGájò¨àdGhá÷É©ŸG
ΩɶædG IÉ«M IQhO CGóÑJ :äÓNóŸG
OGƒŸG hCG äÉfÉ«ÑdG øe OQGƒŸG ∫ÉNOEÉH
π````FÉ°Sh ΩGó``î```à°SÉH ∂dPh ΩÉ```ÿG
óYGƒb ≥``ah ΩɶædG Oóëjh ,IOó©àe
á«Ø``«ch äÓ``Nó```ŸG ´ƒ```f á``ª``¶æŸG
.É¡dÉNOEG
äÉfÉ«ÑdG á÷É©e á«∏ªY CGóÑJ :á÷É©ŸG
,É¡JÉLÉ«``àMGh ᪶``æŸG ó``YGƒ````b ≥ah
Ωɶf ‘ á÷É©ŸG á«∏ªY ¿CG óéæa
á÷É©ŸGá«∏ªYøY∞∏àîJäÉYOƒà°ùŸG
¿CG kÉ°†jCG ó‚h .á«fGõ«ŸG Ωɶf ‘
äÉYOƒà°ùŸG Ωɶæd á÷É©ŸG á«∏ªY
øY Ò°ùj AõéH ƒdh ∞∏àîJ ácô°T ‘
‘ äÉYOƒà°ùŸG Ωɶæd á÷É©ŸG á«∏ªY
.iôNCGácô°T
ºàj á÷É©ŸG á«∏ªY ó©H :äÉLôîŸG
ºàjh ,ΩɶædG äÉLô ¤EG ∫ƒ°UƒdG
᪶æŸGÉ¡LÉà–»àdGäÉeƒ∏©ŸG¢VôY
.ÉgójôJ»àdGá«Ø«µdGhá≤jô£dÉH
ájò¨àdG á«∏ªY ‘ :á©LGôdG ájò¨àdG
ΩɶædG äÉLô º««≤J ºàj á©LGôdG
,᪶æŸG±GógC’É¡≤«≤–øeócCÉàdGh
ΩɶædGäÉLôøeIOÉØà°S’GøµÁh
∂dPhΩɶædG¢ùØf‘äÓNóe¿ƒµàd
hCG ,IójóL äÉeƒ∏©e ¤EG ∫ƒ°Uƒ∏d
¿ƒµàd ΩɶædG äÉLô øe OÉØà°ùj
.iôNCG᪶fCG‘äÓNóe
äÉ`æ`jô`ª`à`dGá`HÉ`LEG™HÉJ

166. ±∂∂
:
±∂∂
±≥∏±≥∏
:‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
äÉ``æ```jô``ª``J
:áÄWÉÿGIQÉÑ©dGΩÉeCG(✗)IQÉ°TEGháë«ë°üdGIQÉÑ©dGΩÉeCG (✓)IQÉ°TEG™°V 1
( ) .iôNCGá÷É©eá«∏ªY‘äÉfÉ«Ñcá÷É©ŸGá«∏ªYøeIQOÉ°üdGäÉeƒ∏©ŸGΩGóîà°SGøµÁ CG
( ) .§≤aá«bQháÄ«g≈∏Y᪶æŸGÉ¡LÉà–»àdGäÉeƒ∏©ŸG¢VôYá÷É©ŸGá«∏ªYó©Hºàj Ü
( ) .ΩGóîà°S’GájOÉMCGÉ¡fCGäÉeƒ∏©ŸGº¶fÉjGõeøe ê
( ) .§≤aá«eƒµMäÉÄ«gøYIQÉÑY»g᪶æŸG O
( ) .º¶ædGπ∏fiπÑbøeΩɶædGôjƒ£JIÉ«MIQhOπMGôe™«ªLò«ØæJºàj `g
( ) .᪶æŸGäÉeƒ∏©ehäÉfÉ«Hπ«∏–QGô≤dGºYO᪶fCG‘ºàj h
( ) .»ë°üdG∫ÉéŸG‘äÉeƒ∏©ŸGº¶fäÉeGóîà°SGøe¢†jôª∏dÊhεdE’G∞∏ŸGó©j R
:á«dÉàdGäGQÉÑ©dG‘äÉZGôØdGπªcCG 2
....................................................................................≈dEGäÉeƒ∏©ŸGº¶fAÉæH‘áeóîà°ùŸGÉ«LƒdƒæµàdGº°ù≤J CG
................................................................. h
.................................................................................................................. »gäÉfÉ«ÑdG Ü
......................... h........................ h........................ h........................ h........................ äÉeƒ∏©ŸGº¶fÉjGõeøe ê
............................ h........................... h........................... äÉeƒ∏©ŸGº¶fäÉeGóîà°SGøe O
.äÉeƒ∏©ŸGº¶fπªYá«dBGí u°Vh 3
.á∏Môeπc‘ºàJΩÉ¡eáKÓKôcP™e,äÉeƒ∏©ŸGº¶fôjƒ£JhAÉæHπMGôeOuóY 4
.äÉeƒ∏©ŸGº¶f´GƒfCGøeá©HQCGôcPG 5
4
.§«£îàdGá∏Môe 1
.ΩɶædG±GógCGójó–
.áªFÉ≤dGπcÉ°ûŸGá°SGQO
.É¡à°ûbÉæeh∫ƒ∏◊G¢VGÎaG
:π«∏ëàdGá∏Môe 2
»àdG äÉfÉ«ÑdG ™«ªL ójó–
.ΩɶædGÉ¡LÉàëj
»àdGá÷É©ŸGäÉ«∏ªY™«ªLójó–
.ΩɶædGÉ¡LÉàëj¿CGøµÁ
»àdG äÉeƒ∏©ŸG ™«ªL ójó–
.ΩɶædGøeó«Øà°ùŸGÉ¡LÉàëj
:º«ª°üàdGá∏Môe 3
.Ωɶæ∏dΩÉYπµ«gº«ª°üJ
ΩɶædG äÉfÉ«H IóYÉb º«ª°üJ
»àdG Oƒ«≤dGh •hô°ûdG ™°Vhh
.É¡ªµ–
.øjó«Øà°ùŸGäÉ¡LGhº«ª°üJ
:QÉÑàN’Ghò«ØæàdGá∏Môe 4
á«›ÈdG ¢Uƒ°üædG áHÉàch ™°Vh
.ΩɶædÉHá°UÉÿG
‘ ᪪°üŸG äÉ¡LGƒdG ò«ØæJ
óYGƒ≤H É¡£HQh á≤HÉ°ùdG á∏MôŸG
.äÉfÉ«ÑdG
∫ÉNOEG ∫ÓN øe ΩɶædG QÉÑàNG
á«©bGƒdG äÉfÉ«ÑdG øe ÒÑc OóY
.¬àjõgÉLøeócCÉà∏d
:ºYódGháfÉ«°üdGá∏Môe 5
ΩGóîà°SG ≈∏Y Úeóîà°ùŸG ÖjQóJ
.ΩɶædG
Úeóîà```°ùª∏d º```YódG Ëó```≤J
.º¡JGQÉ°ùØà°SG≈∏YáHÉLE’Gh
‘ ô¡¶J »```àdG AÉ```£NC’G ìÓ```°UEG
.èeÉfÈdG
:äÉeƒ∏©ŸGº¶f´GƒfCGøe 5
.(Management Information Systems) (MIS)ájQGOE’GäÉeƒ∏©ŸGº¶f
.(Decision Support Systems)QGô≤dGºYOº¶f
.(Expert Systems)IÒÑÿGº¶ædG
.(Data Processing Systems)äÉfÉ«ÑdGá÷É©eº¶f
.(Geographic Information Systems) (GIS)á«aGô¨÷GäÉeƒ∏©ŸGº¶f
äÉ`æ`jô`ª`à`dGá`HÉ`LEG™HÉJ

167. ±∂∑±∂∑
:
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
±≥π±≥π
‫اﻟﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎت‬ ‫ﻧــﻈــﻢ‬
QÉ``````Ñ`à```NG
:»∏jɪ«aáë«ë°üdGáHÉLE’GõeQÎNG
:»g±ô°üJhCG∑ƒ∏°ShGQGôbPÉîJG¤EG…ODƒJ»àdGQɵaC’Ghº«gÉØŸGh≥FÉ≤◊ÉHó°ü≤oj 1
.äÉeƒ∏©ŸG-Ü .äÉfÉ«ÑdG-CG
.äÉeƒ∏©ŸGº¶f-O .º¶ædG-ê
:»gΩɶædG¢ùØf‘äÓNóe¿ƒµàdΩɶædGäÉLôøeIOÉØà°S’Gá«∏ªY≈ª°ùJ 2
.äÉeƒ∏©ŸG-Ü .äÉfÉ«ÑdG-CG
.á©LGôdGájò¨àdG-O .á÷É©ŸG-ê
:`HÉ¡æeπµHIOƒLƒŸGäÉeƒ∏©ŸGhäÉfÉ«ÑdGøeIOÉØà°S’ÉHäÉeƒ∏©ŸGº¶ædíª°ùJ»àdGIõ«ŸG≈∏Y≥∏£j 3
.ádƒ¡°ùdG-Ü .πeɵàdG-CG
.™°SƒàdG-O .Oó©àŸGΩGóîà°S’G-ê
:»gäÉeƒ∏©ŸGº¶fäÉfƒµe‘RôHC’Gô°üæ©dG 4
.ájô°ûÑdGô°UÉæ©dGhiƒ≤dG-Ü .᪶æŸG-CG
.äÉeƒ∏©ŸGhäÉfÉ«ÑdG-O .áeóîà°ùŸGÉ«LƒdƒæµàdG-ê
:á∏Môe‘ΩɶædGÉ¡LÉàëj»àdGäÉfÉ«ÑdG™«ªLójó–ºàjΩɶædGIÉ«MIQhO‘ 5
.π«∏ëàdG-Ü .§«£îàdG-CG
.QÉÑàN’Ghò«ØæàdG-O .º«ª°üàdG-ê
:»g»YÉæ°üdGAÉcòdGäÉ≤«Ñ£JióMEGó©J»àdGäÉeƒ∏©ŸGº¶f´GƒfCGøe 6
.QGô≤dGºYOº¶f-Ü .ájQGOE’GäÉeƒ∏©ŸGº¶f-CG
.äÉfÉ«ÑdGá÷É©eº¶f-O .IÒÑÿGº¶ædG-ê
1
.äÉeƒ∏©ŸG -Ü
2
.á©LGôdG ájò¨àdG -O
3
.πeɵàdG -CG
4
.áeóîà°ùŸG É«LƒdƒæµàdG-ê
5
.π«∏ëàdG -Ü
6
.IÒÑÿG º¶ædG -ê
QÉ``Ñ`à`N’Gá``HÉ`LEG

168. ±∂∏
:
±∂∏
7
.Qƒf Ωɶf -CG
8
.᪶æŸG óYGƒb -O
9
øe ócCÉàdGh ΩɶædG â«ÑãJ -ê
.¬JÉjƒà
10
.É¡æ«H ɪ«a πYÉØàJ -Ü
QÉ``Ñ`à`N’Gá``HÉ`LEG™HÉJQÉ``Ñ`à`N’Gá``HÉ`LEG™HÉJ
±¥∞±¥∞
:‫اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
:ΩÉ©dGº«∏©àdG‘äÉeƒ∏©ŸGº¶fΩGóîà°SG≈∏Yá∏ãeC’Gøe 7
.ÜÉ°SΩɶf-Ü .QƒfΩɶf-CG
.OGó°SΩɶf-O .Qƒ°ùLΩɶf-ê
:≥jôWøYäÉeƒ∏©ŸGº¶f‘É¡dÉNOEGá«Ø«chäÓNóŸG´ƒfójó–ºàj 8
.º¶ædGºª°üehπ∏-Ü .Ωóîà°ùŸG-CG
.᪶æŸGóYGƒb-O .èeÈŸG-ê
:ºàjΩɶædGIÉ«MIQhOøeò«ØæàdGá∏Môe‘ 9
.øjó«Øà°ùŸGäÉ¡LGhº«ª°üJ-Ü .áªFÉ≤dGπcÉ°ûŸGá°SGQO-CG
.ΩɶædGΩGóîà°SG≈∏YÚeóîà°ùŸGÖjQóJ-O .¬JÉjƒàøeócCÉàdGhΩɶædGâ«ÑãJ-ê
:É¡fCÉHäÉfƒµŸG√ògº°ùàJh,äÉfƒµŸGøeáYƒª›øeäÉeƒ∏©ŸGΩɶf¿ƒµàj 10
.É¡æ«Hɪ«aπYÉØàJ-Ü .É¡°†©HøYá∏≤à°ùe-CG
.á«›ôHÉ¡©«ªL-O .ájOÉeÉ¡©«ªL-ê
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

169. ±∂π±∂π
:
É`¡`JÉ`HÉ`LEGhIó`Mƒ`∏dá`«`aÉ`°VEGá`∏`Ä`°SCG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
:»∏j ɇ vÓc ±ôY 1
.(äÉeƒ∏©ŸGº¶f,á÷É©ŸG,äÉeƒ∏©ŸG,äÉfÉ«ÑdG,ΩɶædG) 1
.IOóóYGƒb≥aháæ«©e±GógCG≥«≤ëàdÉ¡æ«Hɪ«aπYÉØàJ»àdGäÉfƒµŸGøeáYƒª›ƒgΩɶædG
.kÉ«Hƒ°SÉMhCG kÉjhójÉ¡à÷É©eó©H±QÉ©ŸGh≥FÉ≤◊GÉ¡Hπã“»àdGájOÉŸG∫ɵ°TC’G»gäÉfÉ«ÑdG
É¡∏jƒ–h É¡à÷É©e ” äÉfÉ«H ÉgQó°üe »àdGh ±ô°üJ hCG ∑ƒ∏°S hG QGôb PÉîJG ¤EG …ODƒJ »àdG QɵaC’Gh ±QÉ©ŸGh º«gÉØŸGh ≥FÉ≤◊G »g äÉeƒ∏©ŸG
.º¡Ø∏dá∏HÉbáÄ«g¤EG
.äÉeƒ∏©e¤EGÉ¡jƒëàdäÉfÉ«ÑdG≈∏YºàJ»àdGäÉ«∏ª©dG»gá÷É©ŸG
¢VôY ±ó¡H É¡H ºµëàdGh É¡ª«¶æJh É¡∏«∏–h äÉfÉ«ÑdG øjõîJh á÷É©eh ™ª÷ É¡æ«H ɪ«a πYÉØàJ »àdG äÉfƒµŸG øe áYƒª› »g äÉeƒ∏©ŸG º¶f
.IOóóYGƒb≥ah᪶æŸG‘QGô≤dGºYOhCGAGôLGPÉîJGhCGäÉeƒ∏©ŸG
? äÉeƒ∏©ŸG º¶f äÉfƒµe OóY 2
.äÉeƒ∏©ŸGhäÉfÉ«ÑdGh,áeóîà°ùŸGÉ«LƒdƒæµàdGh,ájô°ûÑdGô°UÉæ©dGhiƒ≤dGh,᪶æŸG»gá°ù«FQô°UÉæYá©HQGøeäÉeƒ∏©ŸGº¶f¿ƒµàJ 2
í°Vh ,á©LGôdG ájò¨àdGh ,äÉLôh ,á÷É©eh ,äÓNóe :»gh á«°ù«FQ ΩÉ¡e ™HQCG ≈∏Y äÉeƒ∏©ŸG º¶f πªY á«dBG Ωƒ≤J 3
?ΩÉ¡e øe á©LGôdG ájò¨àdG á«∏ªY ‘ ºàj Ée
äÓNóe ¿ƒµàd ΩɶædG äÉLô øe IOÉØà°S’G øµÁh ,᪶æŸG ±GógC’ É¡≤«≤– øe ócCÉàdGh ΩɶædG äÉLô º««≤J ºàj á©LGôdG ájò¨àdG á«∏ªY ‘äÓNóe ¿ƒµàd ΩɶædG äÉLô øe IOÉØà°S’G øµÁh ,᪶æŸG ±GógC’ É¡≤«≤– øe ócCÉàdGh ΩɶædG äÉLô º««≤J ºàj á©LGôdG ájò¨àdG á«∏ªY ‘ 3
.IójóLäÉeƒ∏©e¤EG∫ƒ°Uƒ∏d∂dPhΩɶædG¢ùØf‘
? É¡©e â∏eÉ©Jh ≥Ñ°S »àdGh äÉeƒ∏©ŸG ᪶fCG øe á°ùªN ôcPG 4
.ÜÓ£dGäGÈN≥aháHÉLE’G∞∏àîJ 4

170. ±∑∞
:
±∑∞
á«°SGQO á``°``ü``M ‘ Ö``jQó``à``dG ò``Ø``æ``j
.IóMGh
‘ ¬à°SGQO â``“ É``à ÜÓ``£``dG ÒcòJ
.º«gÉØeøe…ô¶ædGAõ÷G
èeÉfôH 𫨰ûJ ‘ ÜÓ£dG IóYÉ°ùe
Ée πMh (openbravo) ™«ÑdG •É≤f
.ä’ɵ°TEGøeº¡¡LGƒj
IOó©àe äGQGó°UEG ∑Éæg ¿CÉH í«°VƒàdG
ÉgôNBG ≈∏Y ∫ƒ°ü◊G øµÁ èeÉfÈ∏d
âfÎfE’GáµÑ°T≈∏YèeÉfÈdG™bƒeøe
.(www.openbravo.com)
ò«ØæJ IQhô```°```†```H ÜÓ``£``∏``d ¬``«``Ñ``æ``à``dG
ƒg É``ª``ch á``bó``H á``Hƒ``∏``£``ŸG äGƒ```£```ÿG
.܃∏£e
áMƒàØe èeÉfÈdG áî°ùf ¿CG í«°VƒJ
ΩGóîà°S’G á``°``ü``NQ π``ª``– Qó``°``ü``ŸG
.(GPL)ΩÉ©dG
ádhÉ óæY CÉ£N ádÉ°SQ äô¡X GPEG
èeÉfôHâ«ÑãJÖLƒàj,èeÉfÈdG𫨰ûJ
º¶f) ó∏› øª°V ≥aôe ƒgh ,ÉaÉ÷G
.(äÉeƒ∏©ŸG
AÉ°ûfEG ºà«°ùa èeÉfÈdG â«ÑãJ óæY
,èeÉfÈdÉH á``°``UÉ``N äÉ``fÉ``«``H Ió``YÉ``b
Ωóîà°ùe ™``e è``eÉ``fÈ``dG ΩGó``î``à``°``S’h
±òM øµª«a IójóL äÉfÉ«Hh ójóL
¤EG ¬LƒàdÉH á≤HÉ°ùdG äÉfÉ«ÑdG IóYÉb
,(C:) á°ù«FôdG ¢```UGô```bC’G ∑ô``
º°SG Î```NG º``K ,(¿ƒ``eó``î``à``°``ù``e) º``K
ó©H ,¬dÓN øe πª©J …òdG Ωóîà°ùŸG
:á«dÉàdGäÉØ∏ŸG±òëHºb∂dP
(openbravopos-db.properties)
(openbravopos-db)
(openbravopos.properties)
óæY IójóL äÉfÉ«H IóYÉb AÉ°ûfEG ºà«d
Ωóîà°SG øµÁ) èeÉfÈdG 𫨰ûJ
.(äÉØ∏ŸG¤EG∫ƒ°Uƒ∏dåëÑdGá«°UÉN
á«°SGQO á``°``ü``M ‘ Ö``jQó``à``dG ò``Ø``æ``j
‘ ¬à°SGQO â``“ É``à ÜÓ``£``dG ÒcòJ
èeÉfôH 𫨰ûJ ‘ ÜÓ£dG IóYÉ°ùe
Ée πMh
IOó©àe äGQGó°UEG ∑Éæg ¿CÉH í«°VƒàdG
ÉgôNBG ≈∏Y ∫ƒ°ü◊G øµÁ èeÉfÈ∏d
âfÎfE’GáµÑ°T≈∏YèeÉfÈdG™bƒeøe
ò«ØæJ IQhô```°```†```H ÜÓ``£``∏``d ¬``«``Ñ``æ``à``dG
ƒg É``ª``ch á``bó``H á``Hƒ``∏``£``ŸG äGƒ```£```ÿG
áMƒàØe èeÉfÈdG áî°ùf ¿CG í«°VƒJ
ΩGóîà°S’G á``°``ü``NQ π``ª``– Qó``°``ü``ŸG
ádhÉ óæY CÉ£N ádÉ°SQ äô¡X GPEG
èeÉfôHâ«ÑãJÖLƒàj,èeÉfÈdG𫨰ûJ
º¶f) ó∏› øª°V ≥aôe ƒgh ,ÉaÉ÷G
AÉ°ûfEG ºà«°ùa èeÉfÈdG â«ÑãJ óæY
,èeÉfÈdÉH á``°``UÉ``N äÉ``fÉ``«``H Ió``YÉ``b
Ωóîà°ùe ™``e è``eÉ``fÈ``dG ΩGó``î``à``°``S’h
±òM øµª«a IójóL äÉfÉ«Hh ójóL
¤EG ¬LƒàdÉH á≤HÉ°ùdG äÉfÉ«ÑdG IóYÉb
,(
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.(openbravo)™«ÑdG•É≤fèeÉfôH𫨰ûJ
.èeÉfÈdG‘Úeóîà°ùŸGäÉHÉ°ùM™eπeÉ©àdG
.¿hõîª∏däÉéàæŸGáaÉ°VEG
(1)™«ÑdG•É≤f᪶fCG™eπeÉ©àdG :∫hC’GÖjQóàdG
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
º°SG Î```NG º``K ,(¿ƒ``eó``î``à``°``ù``e) º``K
ó©H ,¬dÓN øe πª©J …òdG Ωóîà°ùŸG
º°SG Î```NG º``K ,(¿ƒ``eó``î``à``°``ù``e) º``K
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
∫hC’GÖjQóàdG

171. ±∑±±∑±
:
á«°SGQO á``°``ü``M ‘ Ö``jQó``à``dG ò``Ø``æ``j
.IóMGh
‘ ¬à°SGQO â``“ É``à ÜÓ``£``dG ÒcòJ
.º«gÉØeøe…ô¶ædGAõ÷G
èeÉfôH 𫨰ûJ ‘ ÜÓ£dG IóYÉ°ùe
Ée πMh (openbravo) ™«ÑdG •É≤f
.ä’ɵ°TEGøeº¡¡LGƒj
IOó©àe äGQGó°UEG ∑Éæg ¿CÉH í«°VƒàdG
ÉgôNBG ≈∏Y ∫ƒ°ü◊G øµÁ èeÉfÈ∏d
âfÎfE’GáµÑ°T≈∏YèeÉfÈdG™bƒeøe
.(www.openbravo.com)
ò«ØæJ IQhô```°```†```H ÜÓ``£``∏``d ¬``«``Ñ``æ``à``dG
ƒg É``ª``ch á``bó``H á``Hƒ``∏``£``ŸG äGƒ```£```ÿG
.܃∏£e
áMƒàØe èeÉfÈdG áî°ùf ¿CG í«°VƒJ
ΩGóîà°S’G á``°``ü``NQ π``ª``– Qó``°``ü``ŸG
.(GPL)ΩÉ©dG
ádhÉ óæY CÉ£N ádÉ°SQ äô¡X GPEG
èeÉfôHâ«ÑãJÖLƒàj,èeÉfÈdG𫨰ûJ
º¶f) ó∏› øª°V ≥aôe ƒgh ,ÉaÉ÷G
.(äÉeƒ∏©ŸG
AÉ°ûfEG ºà«°ùa èeÉfÈdG â«ÑãJ óæY
,èeÉfÈdÉH á``°``UÉ``N äÉ``fÉ``«``H Ió``YÉ``b
Ωóîà°ùe ™``e è``eÉ``fÈ``dG ΩGó``î``à``°``S’h
±òM øµª«a IójóL äÉfÉ«Hh ójóL
¤EG ¬LƒàdÉH á≤HÉ°ùdG äÉfÉ«ÑdG IóYÉb
,(C:) á°ù«FôdG ¢```UGô```bC’G ∑ô``
º°SG Î```NG º``K ,(¿ƒ``eó``î``à``°``ù``e) º``K
ó©H ,¬dÓN øe πª©J …òdG Ωóîà°ùŸG
:á«dÉàdGäÉØ∏ŸG±òëHºb∂dP
(openbravopos-db.properties)
(openbravopos-db)
(openbravopos.properties)
óæY IójóL äÉfÉ«H IóYÉb AÉ°ûfEG ºà«d
Ωóîà°SG øµÁ) èeÉfÈdG 𫨰ûJ
.(äÉØ∏ŸG¤EG∫ƒ°Uƒ∏dåëÑdGá«°UÉN
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
»fÉãdGÖjQóàdG
¥µ
‫ا�ول‬ ‫اﻟﺘﺪرﻳﺐ‬ : ‫اﻟﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎت‬ ‫ﻧﻈﻢ‬
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.AÓª©dGáªFÉbáaÉ°VEG
.™«ÑdGäÉ«∏ªYAGôLEG
.ÒJGƒØdG≈∏Y´ÓW’G
.èeÉfÈdGôjQÉ≤J™eπeÉ©àdG
.¥hóæ°üdG¥ÓZEG
(2)™«ÑdG•É≤f᪶fCG™eπeÉ©àdG :ÊÉãdGÖjQóàdG
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

172. ±∑≤
:
±∑≤
µ≤
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.(Moodle)∫OhƒeÊhεdE’Gº∏©àdGIQGOEGΩɶf𫨰ûJ
.Ωɶæ∏d∫ƒNódGπ«é°ùJ
.Ωɶæ∏dá°ù«FôdGá¡LGƒdG≈∏Y±ô©àdG
.á«°üî°ûdGäGOGóYE’GÒ«¨J
º∏©àdGIQGOEG᪶fCG™eπeÉ©àdG :ådÉãdGÖjQóàdG
(1)ÊhεdE’G
á«°SGQO á``°``ü``M ‘ Ö``jQó``à``dG ò``Ø``æ``j
.IóMGh
‘ ¬à°SGQO â``“ É``à ÜÓ``£``dG ÒcòJ
.º«gÉØeøe…ô¶ædGAõ÷G
ò«ØæJ IQhô```°```†```H ÜÓ``£``∏``d ¬``«``Ñ``æ``à``dG
ƒg É``ª``ch á``bó``H á``Hƒ``∏``£``ŸG äGƒ```£```ÿG
.܃∏£e
πµ°ûHh äÉ```Ñ```jQó```à```dG ™``«``ª``L ò``«``Ø``æ``J
.π°ù∏°ùàe
𫨰ûJh â«ÑãJ ‘ ÜÓ£dG IóYÉ°ùe
.(Moodle)º«∏©àdGIQGOEGΩɶf
IOó©àe äGQGó°UEG ∑Éæg ¿CÉH í«°VƒàdG
ÉgôNBG ≈∏Y ∫ƒ°ü◊G øµÁ Ωɶæ∏d
âfÎfE’G áµÑ°T ≈∏Y ΩɶædG ™bƒe øe
.(https://moodle.org)
»g ¬©e πeÉ©àdG ºàj …ò``dG QGó``°``UE’G
ºbôH IQó``°``ü``e ΩÉ``¶``æ``dG ø``e áî°ùf
.á«Hô©dGá¨∏dGºYóJ(2^4^8)
á°UÉNáî°ùfÖdÉWπµd¿ƒµj¿CG»¨Ñæj
.ΩɶædGøe¬H
…ƒëj …òdG ó∏éŸG º°SG ¿ƒµj ¿CG Öéj
.ájõ«∏‚E’Gá¨∏dÉH≈ª°ùeΩɶædG
Ωɶæ∏d ôjóªc ∫ƒNódG π«é°ùJ øµÁ
(admin)Ωóîà°ùŸGº°SG≥jôWøY
.(Password@1)QhôŸGáª∏ch
º°SÉH ÜÓ```£```dG ó``jhõ``à``H í``°``ü``æ``j ’
ôjóÃá°UÉÿG QhôŸGáª∏chΩóîà°ùŸG
.ΩɶædG
ΩɶædGøeΩóîà°ùŸGQGó°UE’GOGóYEG”
øµ“»àdGhá°UÉÿGäGOGóYE’G¢†©ÑH
,áHƒ∏£ŸGäÉÑjQóàdGAGôLEGøeÖdÉ£dG
ôNBG QGó°UEG ΩGóîà°SG øµÁ ’ ∂dòd
™«ªL ò«Øæàd Iô``°``TÉ``Ñ``e ΩÉ``¶``æ``dG ø``e
.äÉÑjQóàdG
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
ådÉãdGÖjQóàdG
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
º°SÉH ÜÓ```£```dG ó``jhõ``à``H í``°``ü``æ``j ’
ôjóÃá°UÉÿG QhôŸGáª∏chΩóîà°ùŸG
ΩɶædGøeΩóîà°ùŸGQGó°UE’GOGóYEG”
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

173. ±∑≥±∑≥
:
á«°SGQO á``°``ü``M ‘ Ö``jQó``à``dG ò``Ø``æ``j
.IóMGh
‘ ¬à°SGQO â``“ É``à ÜÓ``£``dG ÒcòJ
.º«gÉØeøe…ô¶ædGAõ÷G
ò«ØæJ IQhô```°```†```H ÜÓ``£``∏``d ¬``«``Ñ``æ``à``dG
ƒg É``ª``ch á``bó``H á``Hƒ``∏``£``ŸG äGƒ```£```ÿG
.܃∏£e
πµ°ûHh äÉ```Ñ```jQó```à```dG ™``«``ª``L ò``«``Ø``æ``J
.π°ù∏°ùàe
𫨰ûJh â«ÑãJ ‘ ÜÓ£dG IóYÉ°ùe
.(Moodle)º«∏©àdGIQGOEGΩɶf
IOó©àe äGQGó°UEG ∑Éæg ¿CÉH í«°VƒàdG
ÉgôNBG ≈∏Y ∫ƒ°ü◊G øµÁ Ωɶæ∏d
âfÎfE’G áµÑ°T ≈∏Y ΩɶædG ™bƒe øe
.(https://moodle.org)
»g ¬©e πeÉ©àdG ºàj …ò``dG QGó``°``UE’G
ºbôH IQó``°``ü``e ΩÉ``¶``æ``dG ø``e áî°ùf
.á«Hô©dGá¨∏dGºYóJ(2^4^8)
á°UÉNáî°ùfÖdÉWπµd¿ƒµj¿CG»¨Ñæj
.ΩɶædGøe¬H
…ƒëj …òdG ó∏éŸG º°SG ¿ƒµj ¿CG Öéj
.ájõ«∏‚E’Gá¨∏dÉH≈ª°ùeΩɶædG
Ωɶæ∏d ôjóªc ∫ƒNódG π«é°ùJ øµÁ
(admin)Ωóîà°ùŸGº°SG≥jôWøY
.(Password@1)QhôŸGáª∏ch
º°SÉH ÜÓ```£```dG ó``jhõ``à``H í``°``ü``æ``j ’
ôjóÃá°UÉÿG QhôŸGáª∏chΩóîà°ùŸG
.ΩɶædG
øe Ωóîà°ùŸG QGó```°```UE’G OGó````YEG ”
á°UÉÿG äGOGó````YE’G ¢†©ÑH ΩɶædG
AGô`````LEGø```eÖ``dÉ``£``dGø``µ``“»```à```dGh
øµÁ ’ ∂dòd ,áHƒ∏£ŸG äÉÑjQóàdG
ΩɶædG ø``e ô```NBG QGó``°``UEG ΩGóîà°SG
.äÉÑjQóàdG™«ªLò«ØæàdIô°TÉÑe
µπ
‫اﻟﺜﺎﻟﺚ‬ ‫اﻟﺘﺪرﻳﺐ‬ : ‫اﻟﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎت‬ ‫ﻧﻈﻢ‬
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.É¡JÉØ«æ°üJ≥ahá«°SGQódGOGƒŸG¢VGô©à°SG
.á«°SGQOIOÉe‘π«é°ùàdG
.»°SGQOQô≤eøeπ«é°ùàdGAɨdEG
.á«°SGQódGIOÉŸGióàæe≈∏Y´ÓW’G
º∏©àdGIQGOEG᪶fCG™eπeÉ©àdG :™HGôdGÖjQóàdG
(2)ÊhεdE’G
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
™HGôdGÖjQóàdG

174. ±∑¥
:
±∑¥
∂µ
‫اﻟﺮاﺑﻊ‬ ‫اﻟﺘﺪرﻳﺐ‬ : ‫اﻟﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎت‬ ‫ﻧﻈﻢ‬
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.»°SGQOQô≤eiƒà¢VGô©à°SG
.á«°SGQódGäGQô≤ŸGÖàc≈∏Y´ÓW’G
.»°SGQOQô≤eQÉÑàNGAGOCÉHΩÉ«≤dG
º∏©àdGIQGOEG᪶fCG™eπeÉ©àdG :¢ùeÉÿGÖjQóàdG
(3)ÊhεdE’G
á«°SGQO á``°``ü``M ‘ Ö``jQó``à``dG ò``Ø``æ``j
.IóMGh
‘ ¬à°SGQO â``“ É``à ÜÓ``£``dG ÒcòJ
.º«gÉØeøe…ô¶ædGAõ÷G
ò«ØæJ IQhô```°```†```H ÜÓ``£``∏``d ¬``«``Ñ``æ``à``dG
ƒg É``ª``ch á``bó``H á``Hƒ``∏``£``ŸG äGƒ```£```ÿG
.܃∏£e
πµ°ûHh äÉ```Ñ```jQó```à```dG ™``«``ª``L ò``«``Ø``æ``J
.π°ù∏°ùàe
𫨰ûJh â«ÑãJ ‘ ÜÓ£dG IóYÉ°ùe
.(Moodle)º«∏©àdGIQGOEGΩɶf
IOó©àe äGQGó°UEG ∑Éæg ¿CÉH í«°VƒàdG
ÉgôNBG ≈∏Y ∫ƒ°ü◊G øµÁ Ωɶæ∏d
âfÎfE’G áµÑ°T ≈∏Y ΩɶædG ™bƒe øe
.(https://moodle.org)
»g ¬©e πeÉ©àdG ºàj …ò``dG QGó``°``UE’G
ºbôH IQó``°``ü``e ΩÉ``¶``æ``dG ø``e áî°ùf
.á«Hô©dGá¨∏dGºYóJ(2^4^8)
á°UÉNáî°ùfÖdÉWπµd¿ƒµj¿CG»¨Ñæj
.ΩɶædGøe¬H
…ƒëj …òdG ó∏éŸG º°SG ¿ƒµj ¿CG Öéj
.ájõ«∏‚E’Gá¨∏dÉH≈ª°ùeΩɶædG
Ωɶæ∏d ôjóªc ∫ƒNódG π«é°ùJ øµÁ
(admin)Ωóîà°ùŸGº°SG≥jôWøY
.(Password@1)QhôŸGáª∏ch
º°SÉH ÜÓ```£```dG ó``jhõ``à``H í``°``ü``æ``j ’
ôjóÃá°UÉÿG QhôŸGáª∏chΩóîà°ùŸG
.ΩɶædG
ΩɶædGøeΩóîà°ùŸGQGó°UE’GOGóYEG”
øµ“»àdGhá°UÉÿGäGOGóYE’G¢†©ÑH
,áHƒ∏£ŸGäÉÑjQóàdGAGôLEGøeÖdÉ£dG
ôNBG QGó°UEG ΩGóîà°SG øµÁ ’ ∂dòd
™«ªL ò«Øæàd Iô``°``TÉ``Ñ``e ΩÉ``¶``æ``dG ø``e
.äÉÑjQóàdG
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
¢ùeÉîdGÖjQóàdG
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
º°SÉH ÜÓ```£```dG ó``jhõ``à``H í``°``ü``æ``j ’
ôjóÃá°UÉÿG QhôŸGáª∏chΩóîà°ùŸG
ΩɶædGøeΩóîà°ùŸGQGó°UE’GOGóYEG”
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

175. ±∑µ±∑µ
:
á«°SGQO á``°``ü``M ‘ Ö``jQó``à``dG ò``Ø``æ``j
.IóMGh
‘ ¬à°SGQO â``“ É``à ÜÓ``£``dG ÒcòJ
.º«gÉØeøe…ô¶ædGAõ÷G
ò«ØæJ IQhô```°```†```H ÜÓ``£``∏``d ¬``«``Ñ``æ``à``dG
ƒg É``ª``ch á``bó``H á``Hƒ``∏``£``ŸG äGƒ```£```ÿG
.܃∏£e
πµ°ûHh äÉ```Ñ```jQó```à```dG ™``«``ª``L ò``«``Ø``æ``J
.π°ù∏°ùàe
𫨰ûJh â«ÑãJ ‘ ÜÓ£dG IóYÉ°ùe
.(Moodle)º«∏©àdGIQGOEGΩɶf
IOó©àe äGQGó°UEG ∑Éæg ¿CÉH í«°VƒàdG
ÉgôNBG ≈∏Y ∫ƒ°ü◊G øµÁ Ωɶæ∏d
âfÎfE’G áµÑ°T ≈∏Y ΩɶædG ™bƒe øe
.(https://moodle.org)
»g ¬©e πeÉ©àdG ºàj …ò``dG QGó``°``UE’G
ºbôH IQó``°``ü``e ΩÉ``¶``æ``dG ø``e áî°ùf
.á«Hô©dGá¨∏dGºYóJ(2^4^8)
á°UÉNáî°ùfÖdÉWπµd¿ƒµj¿CG»¨Ñæj
.ΩɶædGøe¬H
…ƒëj …òdG ó∏éŸG º°SG ¿ƒµj ¿CG Öéj
.ájõ«∏‚E’Gá¨∏dÉH≈ª°ùeΩɶædG
Ωɶæ∏d ôjóªc ∫ƒNódG π«é°ùJ øµÁ
(admin)Ωóîà°ùŸGº°SG≥jôWøY
.(Password@1)QhôŸGáª∏ch
º°SÉH ÜÓ```£```dG ó``jhõ``à``H í``°``ü``æ``j ’
ôjóÃá°UÉÿG QhôŸGáª∏chΩóîà°ùŸG
.ΩɶædG
ΩɶædGøeΩóîà°ùŸGQGó°UE’GOGóYEG”
øµ“»àdGhá°UÉÿGäGOGóYE’G¢†©ÑH
,áHƒ∏£ŸGäÉÑjQóàdGAGôLEGøeÖdÉ£dG
ôNBG QGó°UEG ΩGóîà°SG øµÁ ’ ∂dòd
™«ªL ò«Øæàd Iô``°``TÉ``Ñ``e ΩÉ``¶``æ``dG ø``e
.äÉÑjQóàdG
Σ±
‫اﻟﺨﺎﻣﺲ‬ ‫اﻟﺘﺪرﻳﺐ‬ : ‫اﻟﻤـﻌـﻠـﻮﻣـﺎت‬ ‫ﻧﻈﻢ‬
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.»°SGQOQô≤eäÉØjô©J¢VGô©à°SG
.»°SGQOQô≤Ÿáª¡eò«ØæJ
.á°UÉÿGπFÉ°SôdG™eπeÉ©àdG
.á°UÉÿG»JÉØ∏e𫪖
º∏©àdGIQGOEG᪶fCG™eπeÉ©àdG :¢SOÉ°ùdGÖjQóàdG
(4)ÊhεdE’G
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
¢SOÉ°ùdGÖjQóàdG

176. ±∑∂
:
±∑∂
..á«°SGQOá°üM‘ÖjQóàdGòØæj
‘ ¬à°SGQO â``“ É``à ÜÓ``£``dG ÒcòJ
.º«gÉØeøe…ô¶ædGAõ÷G
äGƒ£ÿGò«ØæJIQhô°†HÜÓ£∏d¬«ÑæàdG
.܃∏£eƒgɪchábóHáHƒ∏£ŸG
»cÉ â«ÑãJ ‘ ÜÓ``£``dG IóYÉ°ùe
ójhQófCG á«còdG Iõ¡LC’G 𫨰ûJ Ωɶf
äÉÑ°SÉë∏d Rhóæjh 𫨰ûàdG Ωɶf ≈∏Y
.(Windroy)á«°üî°ûdG
Ωɶf »cÉ IóFÉa ÜÓ£∏d í«°VƒJ
.ójhQófCGá«còdGIõ¡LC’G𫨰ûJ
á«aGô¨÷G §FGôÿG èeÉfôH 𫨰ûJ
.(OsmAnd)
øµÁ â``fÎ``fE’G áeóN ôaƒJ ∫É``M ‘
á«aGô¨L äÉeƒ∏©e ᪶fCG ΩGóîà°SG
(Google Earth) π``ã``e iô````NCG
≈∏Y (Google Maps) ≥«Ñ£Jh
.∫Gƒ÷GIõ¡LCG
≈∏Y ÜÓ```£```dG IQó```≤```e ø```e ó```cCÉ```à```dG
á«aGô¨÷G äÉeƒ∏©ŸG ᪶fCG ΩGóîà°SG
IóY äGQÉ¡e πª°ûJ »àdGh ó«L πµ°ûH
πeÉ©àdG ,á£jôÿG ¢VGô©à°SG) É¡æe
ÉgôaƒJ »àdG ¢üFÉ°üÿGh äGhOC’G ™e
™e πeÉ©àdG ≈∏Y IQó≤dG ,᪶fC’G √òg
äÉfɵeE’G ΩGóîà°SGh åëÑdG á«°UÉN
áªFÉb ™e πeÉ©àdG ,åëÑdG ‘ IôaƒàŸG
±ò``◊Gh á``aÉ``°``VE’É``H ∂```dPh á∏°†ØŸG
.(πjó©àdGh
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
á«aGô¨÷G äÉeƒ∏©ŸG ᪶fCG ΩGóîà°SG
IóY äGQÉ¡e πª°ûJ »àdGh ó«L πµ°ûH
πeÉ©àdG ,á£jôÿG ¢VGô©à°SG) É¡æe
ÉgôaƒJ »àdG ¢üFÉ°üÿGh äGhOC’G ™e
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
™HÉ°ùdGÖjQóàdG
‘ ¬à°SGQO â``“ É``à ÜÓ``£``dG ÒcòJ
äGƒ£ÿGò«ØæJIQhô°†HÜÓ£∏d¬«ÑæàdG
»cÉ â«ÑãJ ‘ ÜÓ``£``dG IóYÉ°ùe
ójhQófCG á«còdG Iõ¡LC’G 𫨰ûJ Ωɶf
äÉÑ°SÉë∏d Rhóæjh 𫨰ûàdG Ωɶf ≈∏Y
Ωɶf »cÉ IóFÉa ÜÓ£∏d í«°VƒJ
á«aGô¨÷G §FGôÿG èeÉfôH 𫨰ûJ
øµÁ â``fÎ``fE’G áeóN ôaƒJ ∫É``M ‘
á«aGô¨L äÉeƒ∏©e ᪶fCG ΩGóîà°SG
(
≈∏Y
≈∏Y ÜÓ```£```dG IQó```≤```e ø```e ó```cCÉ```à```dG
á«aGô¨÷G äÉeƒ∏©ŸG ᪶fCG ΩGóîà°SGá«aGô¨÷G äÉeƒ∏©ŸG ᪶fCG ΩGóîà°SG
IóY äGQÉ¡e πª°ûJ »àdGh ó«L πµ°ûH
Σ∏
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
.(Windroy)á«°üî°ûdGäÉÑ°SÉë∏dRhóæjh𫨰ûàdGΩɶf≈∏YójhQófCGá«còdGIõ¡LC’G𫨰ûJΩɶf»cÉâ«ÑãJ
.(OsmAnd)á«aGô¨÷G§FGôÿGèeÉfôH𫨰ûJ
.(OsmAnd)á«aGô¨÷G§FGôÿG≥«Ñ£JΩGóîà°SG
á«aGô¨÷GäÉeƒ∏©ŸG§FGôNΩGóîà°SG :™HÉ°ùdGÖjQóàdG

177. ±∑∑±∑∑
:
..á«°SGQOá°üM‘ÖjQóàdGòØæj
‘ ¬à°SGQO â``“ É``à ÜÓ``£``dG ÒcòJ
.º«gÉØeøe…ô¶ædGAõ÷G
ò«ØæJ IQhô°†H ÜÓ£dG ≈∏Y ¬«ÑæàdG
ƒg É``ª``ch á``bó``H á``Hƒ``∏``£``ŸG äGƒ```£```ÿG
.܃∏£e
Ωɶf 𫨰ûJ ‘ ÜÓ``£``dG Ió``YÉ``°``ù``e
OQGƒŸG IQGOE’ (OrangeHRM)
.ájô°ûÑdG
IOó©àe äGQGó°UEG ∑Éæg ¿CÉH í«°VƒàdG
ÉgôNBG ≈∏Y ∫ƒ°ü◊G øµÁ Ωɶæ∏d
âfÎfE’G áµÑ°T ≈∏Y ΩɶædG ™bƒe øe
.(www.orangehrm.com)
á©jRƒJ ΩGóîà°SG ” ¬``fCÉ``H í«°VƒàdG
áMƒàØeáî°ùf»gh,ΩɶædGøeáHô©e
ΩGóîà°S’G á``°``ü``NQ π``ª``– Qó``°``ü``ŸG
.(GPL)ΩÉ©dG
á°UÉNáî°ùfÖdÉWπµd¿ƒµj¿CG»¨Ñæj
.ΩɶædGøe¬H
…ƒëj …òdG ó∏éŸG º°SG ¿ƒµj ¿CG Öéj
.ájõ«∏‚E’Gá¨∏dÉH≈ª°ùeΩɶædG
(mysql~start)∞∏ŸG𫨰ûJIQhô°V
.äÉfÉ«ÑdGóYGƒb™eπeÉ©àdGπ«©Øàd
ájõ«∏‚E’G á¨∏dÉH á°TÉ°ûdG äô¡X GPEG
Ωhô```c π```bƒ```b í``Ø``°``ü``à``e Ωó``î``à``°``SG
É¡°Vô©d (google chrome)
.á«Hô©dG á¨∏dÉH
ò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
øeÉãdGÖjQóàdG
π∞
:‫اﻟﺮاﺑﻌﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
:º`∏`©`JCÉ`°SÖ`jQó`à`dGGò`g»`a
ájô°ûÑdGOQGƒŸGIQGOEG᪶fCG™eπeÉ©àdG :øeÉãdGÖjQóàdG
.ájô°ûÑdGOQGƒŸGIQGOE’(OrangeHRM)Ωɶf𫨰ûJ
.ΩɶædG‘ácô°û∏dá°ù«FôdGäÉfÉ«ÑdG™eπeÉ©àdG
.ÚØXƒŸG™eπeÉ©àdG
.ÚØXƒŸGäGRÉLEG™eπeÉ©àdG
.πª©dGäÉbhCG™eπeÉ©àdG
.ΩɶædGôjQÉ≤J™eπeÉ©àdG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

179. á°SOÉ°ùdGIóMƒdG
‫ﻭﺩﺭﺍﺳﺎﺕ‬ ‫ﻣﺸﺮﻭﻋﺎﺕ‬
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬

181. ±∏±±∏±
:
k’hCG¢ü°ü◊G™jRƒJ¢üî∏e
á``````°ü````ë``dG´ƒ```````````°Vƒ```````ª`````dG
¤hC’G
πMh »ª∏©dG ÒµØàdG - äÉYhô°ûŸG ∫ÓN øe º∏©àdG - AÉ°ü≤à°S’Gh åëÑdG ∫ÓN øe º∏©àdG - áeó≤ŸG
.äÓµ°ûŸG
á`«`fÉ`ã`dG.á°SGQódG hCG ´hô°ûŸG ´ƒ°Vƒe QÉ«àNG - πª©dG ¥ôa π«µ°ûJ - äÓµ°ûŸG πM ≈∏Y »≤«Ñ£J ∫Éãe
á`ã`dÉ`ã`dG.á°SGQódG hCG ´hô°ûŸG ò«ØæJ
á`©`HGô`dG.á°SGQódG hCG ´hô°ûŸG ò«ØæJ
á°ùeÉÿG.á°SGQódG hCG ´hô°ûŸG ò«ØæJ
á°SOÉ°ùdG.á°SGQódG hCG ´hô°ûŸG ò«ØæJ
á©HÉ°ùdG.á°SGQódG hCG ´hô°ûª∏d »FÉ¡ædG ôjô≤àdG OGóYEG ‘ AóÑdG - á°SGQódG hCG ´hô°ûŸG ò«ØæJ
áæeÉãdG.á°SGQódG hCG ´hô°ûª∏d »FÉ¡ædG ôjô≤àdG OGóYEG ∫ɪµà°SG
(2) ájô`¶`æ`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y(8) á`«``∏`ª©`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.......................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

182. ±∏≤
:
±∏≤
É`k«`fÉ`K(…ô``¶`æ`dGAõ`÷G)Ió`Mƒ∏d§«£îàdGó`°Tô`e
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.......................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
á«Áƒ≤JäÉWÉ°ûf Ò``µØJ᫪æJ á«HÓW äÉWÉ°ûf ±Gó```gC’G ´ƒ``°Vƒ``ª`dG á`°ü`◊G
¬«a Ωƒ``````≤``````j •É`````°`````û`````f
ºgCG ¢ü«î∏àH ÜÓ£dG
»a IOQGƒ``dG äÉeƒ∏©ªdG
á```WQÉ```N»`````a¢`````SQó`````dG
º¡H ¬```°```UÉ```N º``«``gÉ``Ø``e
º¡ª¡a ió````e ¢``SÉ``«``≤``d
.¢SQódGäÉYƒ°Vƒªd
≥```````«```````Ñ```````£```````à```````dG IQÉ````````````````¡````````````````e
(Application Skill)
iód ô``«``µ``Ø``à``dG IQÉ```¡```e á``«``ª``æ``J
ô««¨J ≥````jô````W ø````Y ÜÓ````£````dG
¿ƒµj ¿CÉ````c á∏µ°ûªdG ´ƒ``°``Vƒ``e
OGƒªdG ™«Ñd äÓëªH kÉ≤∏©àe
,OGƒªdG øe Égô«Z hCG á«FGò¨dG
»a É¡d áÑ°SÉæe ∫ƒ``∏``M ™``°``Vhh
.ójóédGÉ¡©°Vh
Summary)¢ü«î∏àdGIQÉ¡e
(Skill
iód ¢ü«î∏àdG IQÉ``¡``e ᫪æJ
º¡Ø«∏µJ ≥``jô``W ø``Y ÜÓ``£``dG
äÉeƒ∏©ªdG º``````gCG ¢``ü``«``î``∏``à``H
ΩGóîà°SÉH IóMƒdG »a IOQGƒ``dG
.º«gÉتdGáWQÉN
äÓ«é°ùJ ≈∏Y ´ÓW’G
âfôàfE’G ≈``∏``Y ƒ``jó``«``a
äÉ°SGQOh ™``jQÉ``°``û``e ø``Y
Égò«ØæàH ΩÉ```b á``«``HÓ``W
¿hôµàѪdGh ¿ƒHƒgƒªdG
.áµ∏ªªdG¢SQGóe»a
Ωƒ¡Øe ÖdÉ£dG ±ô©j ¿CG 1
åëÑdG ∫Ó``N øe º∏©àdG
.AÉ°ü≤à°SE’Gh
Ωƒ¡Øe ÖdÉ£dG ±ô©j ¿CG 2
∫Ó``````Nø`````````eº``````∏``````©``````à``````dG
.äÉYhô°ûªdG
ø«H Ö```dÉ```£```dG ¥ô```Ø```j ¿CG 3
»ª∏©dG ô«µØàdG á«é¡æe
.äÓµ°ûªdGπMá«é¡æeh
øeΩÉ°ùbC’G
≈dEG(1-6)
(4-6)
≈``dhC’G
á£N ÖdÉ£dG ™°†j ¿CG
hCG ´hô```°```û```ª```d π```ª```©```dG
.á°SGQO
§«£îàdG
hCG´hô°ûª∏d
á°SGQódG
á«fÉãdG
(2) ájô`¶`æ`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y

183. ±∏≥±∏≥
:
É`kã`dÉ`K:(»∏ª©dGAõ÷G)IóMƒ∏d§«£îàdGó°Tôe
á``°ü``ë`dG´ƒ```````°Vƒ````````ª`dGÖ````jQó```à```dG±Gó````````gCG
≈dEGáãdÉãdG
áæeÉãdG
ò«ØæàdGhAÉæÑdG,ôjƒ£àdG,π«∏ëàdG,äÉfÉ«ÑdG™ªL
.≥jôaøª°Vπª©dGäGQÉ¡eÖdÉ£dGø≤àj¿CG 1
¢Vô¨dáØ∏àîeQOÉ°üeøeäÉeƒ∏©ªdGøYÖdÉ£dGåëÑj¿CG 2
.á°SGQódGó©jhCG´hô°ûªdG
.á°SGQódGhCG´hô°ûªdGÖdÉ£dGòØæj¿CG 3
.á°SGQódGhCG´hô°ûªdGÖdÉ£dGº«≤j¿CG 4
á©°SÉàdG
Iô°TÉ©dGh
´hô°ûªdGhCGá°SGQódGôjô≤JOGóYEG.á°SGQódGhCG´hô°ûª∏d»FÉ¡ædGôjô≤àdGÖdÉ£dGó©j¿CG
(8) á`«``∏`ª©`dG¢ü`°ü`ë`dGOó```Y
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.......................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

184. ±∏¥
:
±∏¥
Ió`Mƒ`dGó`«`¡`ª`J
Ωɶæd äGOÉ``≤àf’G ô`£NCG ó``MCG ¿EG
Ú≤∏àdG ≈∏Y óªà©j ¬fCG ƒg ΩÉ©dG º«∏©àdG
±Gó```gC’G ≥«``≤ëàd ܃```∏°SCÉc ßØ◊Gh
á°SÉ«°ùdG¿CGøeºZôdÉHh.º∏©à∏dá«aô©ŸG
¤EG≈©°ùJº«∏©àdGhá«HÎdGIQGRƒdáæ∏©ŸG
º∏©àdG≈∏YÖdÉ£dGäGQóbhº¡ØdG᫪æJ
ÉeÚ≤∏àdGhßØ◊G܃∏°SCG¿CG’EG»JGòdG
.IOó©àeÜÉÑ°SC’ kGóFÉ°S∫GR
äÉYhô°ûe{ Ió```Mh á``«ªgCG Rô``Ñ````Jh
¤EG ±ó¡J É¡fCG ‘ zá«Hƒ°SÉM äÉ°SGQOh
É¡ª∏©J »àdG äGQÉ¡ŸGh ±QÉ©ŸG ï«°SôJ
ø```e Ö```°SÉ◊G äGQô``≤```e ‘ ÖdÉ£dG
á∏µ°ûŸ πM OÉéjEG ‘ É¡eGóîà°SG ∫ÓN
hCG ,ó«Øe ´hô°ûe AÉæH ò«ØæJ hCG ,á«≤«≤M
øeh .Oó ´ƒ°Vƒe øY á°SGQO πªY
Ö°ùàµj á°SGQódG hCG ´hô°ûŸG ò«ØæJ ∫ÓN
≈∏Yá«æÑeº∏©à∏dá°UÉNäGQÉ¡eÖdÉ£dG
∂dò``c ≥≤ëàJh ,AÉ``°ü≤à°S’Gh å````ëÑdG
‘á∏ãªàŸGº``¡ØdGø``eÉ```«∏©dGäÉ``jƒà°ùŸG
¢üª≤àdGh,ô¶ædGá¡LhøjƒµJh≥«Ñ£àdG
.äGòdGáaô©eh,»ØWÉ©dG
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ﻭﺩﺭﺍﺳﺎﺕ‬ ‫ﻣﺸﺮﻭﻋﺎﺕ‬
‫اﻟﺴﺎدﺳﺔ‬ ‫اﻟﻮﺣﺪة‬
.AÉ°ü≤à°S’GhåëÑdG∫ÓNøeº∏©àdG
.äÉYhô°ûŸG∫ÓNøeº∏©àdG
.á°SGQódGhCG´hô°ûª∏d§«£îàdGô°UÉæY
:Ió`Mƒ`dGäÉ`Yƒ`°Vƒ`e
äGhOC’Ghπ`FÉ`°Sƒ`dG
º`«`∏©à`dGäÉ`«`æ`≤`Jh
¢VôY á``°TÉ°ûH π``°üàe Ö``°SÉM RÉ¡L
.¢SQódG‘᪡ŸG•É≤ædG¢†©H¢Vô©d
•É≤ædG á```HÉ`àµd ∂dPh :IQƒÑ°ùdGh º∏≤dG
.¢SQó∏dá«°SÉ°SC’G
.πª©ŸG‘Ö°SÉ◊GIõ¡LCG
Ö°ùëH OóëàJ iô```NCG äGhOCGh π``FÉ``°Sh
Égò``Ø`æ```j »àdG äÉ``Yhô```°û`````ŸG á``©```«ÑW
.ÜÓ£dG
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

185. ±∏µ±∏µ
:
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±¥≤
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±¥≤
:á`«`dÉ`à`dG±Gó`gC’G≥`≤`–±ƒ`°SIóMƒ`dG√ò`¡d∂à°SGQOó`©H
.AÉ°ü≤à°S’GhåëÑdG∫ÓNøeº∏©àdGΩƒ¡Øe±ô©J¿CG
.äÉYhô°ûŸG∫ÓNøeº∏©àdGΩƒ¡Øe±ô©J¿CG
.äÓµ°ûŸGπMá«é¡æeh»ª∏©dGÒµØàdGá«é¡æeÚH¥ôØJ¿CG
.á°SGQódGhCG´hô°ûª∏dπª©dGá£N™°†J¿CG
:á``````«``ª``gC’G
äGQô≤e‘ÖdÉ£dGÉ¡ª∏©J»àdGäGQÉ¡ŸGh±QÉ©ŸGøeÒãµdGï«°SôJ≈dEGäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûŸGIóMh±ó¡J
¬HÉ°ùcEG ‘ º¡°ùJ ɪc .ó«Øe ´hô°ûe AÉæH ò«ØæJ hCG ,á«≤«≤M á∏µ°ûŸ πM OÉéjEG ‘ É¡eGóîà°SG ∫ÓN øe Ö°SÉ◊G
.ó≤ædGh,§«£îàdGh
Ió`Mƒ`dG ±Gó``gCG
:á«aô©ŸGIóMƒdG±GógCG/k’hCG
.AÉ°ü≤à°SE’GhåëÑdG∫ÓNøeº∏©àdGΩƒ¡ØeÖdÉ£dG±ô©j¿CG 1
.äÉYhô°ûŸG∫ÓNøeº∏©àdGΩƒ¡ØeÖdÉ£dG±ô©j¿CG 2
.äÓµ°ûŸGπMá«é¡æeh»ª∏©dGÒµØàdGá«é¡æeÚHÖdÉ£dG¥ôØj¿CG 3
:ájQÉ¡ªdGIóMƒdG±GógCG/Ék«fÉK
π```ª©dG á```£N Ö```dÉ£dG ™```°†j ¿CG 1
.á°SGQOhCG´hô°ûŸ
πª©dG äGQÉ```¡e ÖdÉ£dG ø```≤àj ¿CG 2
.≥jôaøª°V
äÉeƒ∏©ŸGø```YÖdÉ£dGå```ëÑj¿CG 3
¢```Vô¨d á```Ø∏à QOÉ```°üe ø```e
.á°SGQódGhCG´hô°ûŸG
ó©jhCG´hô```°ûŸGÖdÉ£dGò```Øæj¿CG 4
.á°SGQódG
hCG ´hô```°ûŸG Ö```dÉ£dG º```«≤j ¿CG 5
.á°SGQódG
»FÉ¡ædGôjô≤àdGÖ```dÉ£dGó```©j¿CG 6
.á°SGQódGhCG´hô°ûª∏d
:á«fGóLƒdGIóMƒdG±GógCG/ÉkãdÉK
äÉ````gÉ``Œ’G Ö```dÉ£dG Ö°ùàµj ¿CG 1
.≥jôaøª°Vπª©dGƒëfá«HÉéjE’G
PÉîJG‘á≤ãdGÖdÉ£dGÖ```°ùàµj¿CG 2
á≤∏©àŸG á```«æØdG á«æ≤àdG äGQGô```≤dG
.´hô°ûeò«ØæàH
PÉîJG‘á≤ãdGÖdÉ£dGÖ```°ùàµj¿CG 3
.á«æahCG᫪∏Yá«°†b√ÉŒ…CGQ

186. ±∏∂
:
±∏∂
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±¥≥
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±¥≥±¥≥
.(Project-based Learning)™jQÉ°ûŸG∫ÓNøeº∏©àdGh,(Inquiry-based Learning)AÉ°ü≤à°S’Gh
AÉæHò«ØæJhCG,á«≤«≤Má∏µ°ûŸπMOÉéjEG‘É¡eGóîà°SG∫ÓNøeÖ°SÉ◊GäGQô≤e‘ÖdÉ£dGÉ¡ª∏©J»àdGäGQÉ¡ŸGh±QÉ©ŸGøe
.ó«Øe´hô°ûe
á```eó``≤``e 1-6
(Inquiry-basedLearning)AÉ°ü≤à°S’GhåëÑdG∫ÓNøeº∏©àdG 2-6
.ájOÉeOQGƒeΩCGájô°ûHOQGƒeAGƒ°Sá°SGQó∏dáHƒ∏£ŸG
.á°SGQó∏d§«£îàdG
±GógCG≈∏Yó«cCÉàdG≈∏Yáeó≤ŸGõcôJ
á«HÉéjE’G ∫ƒ«ŸG õjõ©J ±ó¡H IóMƒdG
åëÑdG ∫ÓN øe º∏©àdG äÉ«∏ªY ƒëf
.™jQÉ°ûŸÉHº∏©àdGhAÉ°ü≤à°S’Gh
¢SÉ°SC’G Ëó≤J ‘ (2-6) º°ùb CGóÑj
∫ÓN øe º∏©àdG á«∏ª©d …ô¶ædG
Éæg ßMÓjh .AÉ°ü≤à°S’Gh åëÑdG
…ô¶ædG Aõ÷G øe ±ó¡dG ¢ù«d ¬fCG
IOQGƒdG äÉeƒ∏©ŸG ÖdÉ£dG ßØëj ¿CG
AÉæH ƒg ±ó¡dG ɉEGh ,º°ù≤dG Gòg ‘
øe ´ƒædG Gòg √ÉŒ á«HÉéjE’G ∫ƒ«ŸG
.º∏©àdG
Aõé∏d ¢ü°üîŸG âbƒdG ¿CG ßMÓj
,§≤a ¿Éà°üM ƒg IóMƒdG ‘ …ô¶ædG
πµ°ûH ¢ü°ü◊G âbh IQGOEG Öéj Gòd
¤hC’Gá°ü◊G‘ºàj¿CGìÎ≤jh.ó«L
,(2-6) ,(1-6) :ΩÉ°ùbC’G á«£¨J
.(2-4-6) ,(1-4-6) ,(3-6)
Oó``Yh â``bƒ```dG á``jOhó```ëŸ kGô``¶```fh
¿EÉa ,Ió```Mƒ∏d ¢ü``°üîŸG ¢ü°ü◊G
ÜÓ£dGøeÖ∏£dG kɪFGOÖ°SÉæŸGøe
º¡dƒNO πÑb ájô¶ædG ™«°VGƒŸG IAGôb
.π°üØdG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

187. ±∏∑±∏∑
:
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±¥¥±¥¥
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±¥¥
.¿ƒ°ü°üîàŸG¿ƒãMÉÑdGÉ¡°SQój»àdG᪡ŸGΩƒ∏©dGøeQGô≤dGºYO
.ájOÉeOQGƒeΩCGájô°ûHOQGƒeAGƒ°S´hô°ûŸG‘áHƒ∏£ŸGOQGƒŸGh
å«M
.á«≤«Ñ£àdGäÉYhô°ûŸG
.´hô°ûª∏d§«£îàdG
(Project-basedLearning)äÉYhô°ûŸG∫ÓNøeº∏©àdG 3-6
øe º∏©àdG Ωƒ¡Øe (3-6) º°ùb Ωó≤j
Éæg Ö°SÉæŸG øeh .äÉYhô°ûŸG ∫ÓN
ÚH ¥ôØdG ¿É«Ñàd á∏ãeC’G ¢†©H ôcP
ÚHh AÉ°ü≤à°S’Gh åëÑdG äÉ«∏ªY
.´hô°ûeò«ØæJá«∏ªY
åëÑdG øY çóëàdG óæY Ö°SÉæŸG øe
äÉYhô°ûŸG ò«ØæJ øY hCG AÉ°ü≤à°S’Gh
∂∏ŸG á``°ù°SDƒe Oƒ``¡L ≈```dEG IQÉ°TE’G
,áÑ`gƒŸG á``«ªæàd ¬dÉLQh õjõ©dG óÑY
çƒëH øe ÚHƒgƒŸG áÄa ¬Jõ‚CG Éeh
.™jQÉ°ûehäÉ°SGQOh
Oƒ¡L ¤EG IQÉ°TE’G ∂dòc Ö°SÉæŸG øe
Gò``g ‘ á``«æWƒdG á```«ãëÑdG õcGôŸG
õjõ©dG óÑY ∂∏ŸG áæjóe :πãe ,∫ÉéŸG
‘ çÉëHC’G õcGôe hCG ,á«æ≤àdGh Ωƒ∏©∏d
äÉ«Ø°ûà°ùŸG‘hCGájOƒ©°ùdGäÉ©eÉ÷G
.á«°ü°üîàdG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
‘ ôaƒàjh .Égò«ØæàH áµ∏ªŸG ‘ ¿hôµàÑŸGh ¿ƒHƒgƒŸG ΩÉb »àdG ™jQÉ°ûŸGh çÉëHC’Gh äÉ°SGQódG øY IÒãc ƒjó«a ™WÉ≤e (܃«Jƒj ™bƒe á°UÉNh) âfÎfE’G ≈∏Y óLƒJ
øY åëÑdG ÜÓ£dG øe Ö∏£dG Ö°SÉæŸG øeh .™jQÉ°ûŸGh çÉëHC’Gh äÉ°SGQódG √òg øY äÉeƒ∏©ŸG øe ÒãµdG www.mawhiba.org :âfÎfE’G ≈∏Y (áÑgƒe) ™bƒe
:∂dP≈∏Yá∏ãeCÉch.É¡JógÉ°ûeh´ƒ°VƒŸGGò¡Há≤∏©àŸGIÒ°ü≤dGΩÓaC’G
ÚHƒgƒŸG õcôà ᫪∏©dG ÖgGƒŸG ´hô°ûe øY çóëàjh (http://www.youtube.com/watch?v=0E-Mt-NVQSQ) §HGôdG ‘ ƒjó«ØdG ™£≤e
.IGĔكH
ΩÉeódÉH ¿É°ü◊G ¢SQGóe ‘ äÉHƒgƒŸG ™jQÉ°ûe øY çóëàjh (http://www.youtube.com/watch?v=H6InE2Tq238) §HGôdG ‘ ƒjó«ØdG ™£≤e
.Ω2013áÑgƒeèeÉfôHøª°V
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
‘ ôaƒàjh .Égò«ØæàH áµ∏ªŸG ‘ ¿hôµàÑŸGh ¿ƒHƒgƒŸG ΩÉb »àdG ™jQÉ°ûŸGh çÉëHC’Gh äÉ°SGQódG øY IÒãc ƒjó«a ™WÉ≤e (܃«Jƒj ™bƒe á°UÉNh) âfÎfE’G ≈∏Y óLƒJ

188. ±∏∏
:
±∏∏
ÒµØ`à`dG º«gÉØe (4-6) º°ùb Ωó≤j
IóY øª°†àjh ,äÓµ°ûŸG πMh »ª∏©dG
¤EG º°ù≤dG Gòg ±ó¡jh .á«Yôa ΩÉ°ùbCG
Ωƒ¡Øeh »ª∏©dG ÒµØàdG Ωƒ¡Øe Ëó≤J
¬HÉ°ûàdG ¬LhCG ¿É«H ™e ,äÓµ°ûŸG πM
.ɪ¡æ«H±ÓàN’Gh
(1-4-6) »``Yô``Ø``dG º°ù≤``dG Ωó``≤````j
Éæg »¨Ñæjh ,»ª∏©dG ÒµØàdG Ωƒ¡Øe
ßØ◊G ܃∏°SCG ´ÉÑJG ΩóY ≈∏Y ó«cCÉàdG
ɉEGh,IóMƒdG√òg‘º«gÉØŸGº∏©J‘
øµÁh .äÉ≤«Ñ£àdGh á∏ãeC’G ôcP ≈∏Y
äÉ°SGQO ≈``dEG iôNCG Iôe ´ƒLôdG Éæg
¿É«Ñàd áµ∏ªŸG ‘ ÚHƒgƒŸG ™jQÉ°ûeh
É¡YÉÑJG ” »àdG »ª∏©dG ÒµØàdG πMGôe
É¡H ΩÉb kÓãe IOó á°SGQO πªY ‘
.¿ƒHƒgƒŸG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±¥µ
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±¥µ±¥µ
.á∏µ°ûª∏dπ◊Gº«ª°üJ
äÓ`µ`°ûŸGπ`Mh»`ª`∏`©`dGô`«`µØ`à`dG 4-6
1-4-6:»```ª`∏``©``dGô`«```µ`Ø`à``dG
1
2
3
4
.»ª∏©dGÒµØàdGá«∏ªYÉ¡Hô“»àdGπMGôŸG(1-6)πµ°TÚÑjh
á∏µ°ûŸG±É°ûàcG
1-6)πµ°T
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
..............................
..............................
..............................
..............................
.............................
..............................
..............................
..............................

189. ±∏π±∏π
:
»YôØ```dG º°ù≤```dG ∫ɪµ``à`°SG É``æ``g ºàj
,»ª∏©dG Ò```µØàdÉH ≥∏©àŸG (1-4-6)
πªY‘âbƒdG¢†©H¢ü«°üîJìÎ≤jh
ÒµØàdG Ωƒ¡Øe øY á«aÉ°VEG äÉ°ûbÉæe
IOó©àe êPɉ ¢VGô©à°SGh ,»ª∏©dG
.»ª∏©dGÒµØàdGπMGôe≥«Ñ£àd
»YôØdG º°ù≤dG ìô°T ∂dP Ö≤Y …ôéj
.äÓ```µ°ûŸG π``ëH ≥``∏©àŸG (2-4-6)
iôNCG Iôe ´ƒLôdG Éæg øµÁ ∂dòch
‘ ÚHƒgƒŸG ™jQÉ°ûeh äÉ``°SGQO ¤EG
äÓµ°ûŸG πM π``MGô``e ¿É«Ñà`d áµ∏ªŸG
hCG á```°SGQO π``ªY ‘ É``¡YÉÑJEG ” »àdG
.¿ƒHƒgƒŸG¬HΩÉb´hô°ûeò«ØæJ
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG :‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±¥∂±¥∂
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±¥∂
:á∏µ°ûŸG±É°ûàcG 1
:á∏µ°ûŸG ójó– 2
:á«°VôØdG™°Vh 3
:á«°VôØdGQÉÑàNG 4
:áaô©ŸG øjƒµJ 5
2-4-6:äÓ```µ```°û``ª``dGπ`````M
.á«≤«Ñ£àdG
.äÓµ°ûŸGπMá«∏ªYπMGôe(2-6)πµ°TÚÑjh
2-6)πµ°T
Ö°SÉæeπ◊G
π◊G»æÑJ
QÉàîŸGπ◊Gò«ØæJ
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
..............................
..............................
..............................
..............................
.............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................

190. ±π∞
:
±π∞
êPÉ``ª``f Ió``Y ¢VGô©à°SG Ö°SÉæŸG øe
øe äÓ```µ°ûŸG π``M á«é¡æe ≥«Ñ£àd
.IOó©àe äÓµ°ûŸ ∫ƒ∏◊G OÉéjEG πLCG
çóëàdG ÜÓ£dG øe Ö∏£dG øµÁh
º¡JÉ«M‘É¡fƒ©Ñàj»àdGäÉ«é¡æŸGøY
»àdG äÓµ°ûŸG πM πLCG øe á«eƒ«dG
äÉ``«é¡æŸG √ò``g º««≤J º`K ,º¡¡LƒJ
.äÓµ°ûŸGπ◊≈∏ãŸGá«é¡æŸG≥ah
¢VGô``©`à°SÉH á`«`fÉãdG á``°ü◊G CGó`Ñ`J
»YôØdG º°ù≤dG ‘ »≤«Ñ£àdG ∫ÉãŸG
øªa âbƒdG ≥«°†d kGô¶fh .(3-4-6)
IAGô```b ÜÓ``£dG øe Ö∏£dG Ö°SÉæŸG
º``gQƒ`°†M π``Ñ``b ø©ªàH ∫ÉãŸG Gòg
¿CG ≈∏Y Éæg ó«cCÉàdG »¨Ñæjh .¢SQó∏d
IOó k’ƒ∏M ¢Vô©à°ùj ’ ∫ÉãŸG Gòg
±ó¡j ɉEGh ,ÉgôcòJh É¡¶ØM »¨Ñæj
π```M á``«``é¡æe ≥``«Ñ£J ¢VGô``©```à°S’
∫ƒ∏◊ÉH êhôÿG πLCG øe äÓµ°ûŸG
áªFÉ≤d ¿CG ø```µÁh .á∏µ°ûª∏d áÑ°SÉæŸG
±hô¶dG Ö°ùëH ∞∏àîJ ¿CG ∫ƒ∏◊G
.á∏µ°ûŸÉHᣫëŸG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±¥Σ
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±¥Σ±¥Σ
:Égójó–há∏µ°ûŸG±É°ûàcG 1
:∫ƒ∏◊GπFGóH™°Vh 2
:É¡æe Ö°SÉæŸG QÉ«àNGh ∫ƒ∏◊G πFGóH º««≤J 3
:QÉàîŸGπ◊Gò«ØæJ 4
:π◊G»æÑJ 5
3-4-6:»``≤``«`Ñ``£`J∫É``ã``e
1
2
3
4

191. ±π±±π±
:
ÜÓ£dG øe Ö∏£dG Éæg Ö°SÉæŸG øe
±É°†J iôNCG ∫ƒ∏M äÉMÎ≤e Ëó≤J
.ÜÉàµdG‘IOƒLƒŸG∫ƒ∏◊GáªFÉ≤d
¢†``©`H Ò«¨J Ö°SÉæŸG øe ¿ƒµj ób
ºK ,á∏``µ°ûŸÉH á``≤∏©àŸG äÉ``°VGÎa’G
∫ƒ```∏◊G ìGô``à`bG ÜÓ£dG øe Ö∏£dG
¿ƒµJ ¿CG π`ã``e .ójó÷G É¡©°Vh ‘ É¡d
OGƒŸG ™«Ñd äÓëà á≤∏©àe á∏µ°ûŸG
¿CG hCG ,¢ùHÓŸG ™«Ñ``d ¢ù«```dh á«```FGò¨dG
õcôe hCG ,á«∏gCG á°SQóà á≤∏©àe ¿ƒµJ
..,ȄW
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG :‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±¥∏±¥∏
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±¥∏
1
2
3
1
2
3
4
5
k’hCG:äÉ©«ÑªdGø«°ùëàdáMôà≤e∫ƒ∏M
1
2
3
4
É`k«fÉK:áØ∏µàdG¢†«ØîàdáMôà≤e∫ƒ∏M
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
»```YGó```HE’G Ò``µ``Ø``à``dG IQÉ```¡```e á``«``ª``æ``J
≥jôWøYÜÓ£dGiód(≥«Ñ£àdGIQÉ¡e)
kÉ≤∏©àe ¿ƒµj ¿CÉ``c á∏µ°ûŸG ´ƒ°Vƒe Ò«¨J
øe ÉgÒZ hCG á«FGò¨dG OGƒŸG ™«Ñd äÓëÃ
É¡©°Vh ‘ É¡d áÑ°SÉæe ∫ƒ∏M ™°Vhh ,OGƒŸG
ójó÷G
Application) ≥«Ñ£àdG IQÉ¡eh
ÚfGƒ≤dGh º«gÉØŸG ∞«XƒJ »æ©J (Skill
É¡ª∏©J ¿CG ≥Ñ°S »àdG äÉjô¶ædGh ≥FÉ≤◊Gh
äÓµ°ûeh ∞bGƒe ™e πeÉ©àdG ‘ ÖdÉ£dG
.IójóL

192. ±π≤
:
±π≤
º«gÉØe Ëó``≤``J CGó```Ñ```j ∂````dP Ö``≤``Y
‘ á``°``SGQó``dG hCG ´hô°ûª∏d §«£îàdG
á°ùªN º°ù≤dG øª°†àjh .(5-6) º°ùb
.á«YôaΩÉ°ùbCG
πª©dG ¥ôa π«µ°ûJ º«gÉØe Ëó≤J ó©H
™°Vƒe QÉ«àNG Ωƒ¡Øeh ,(1-5-6) ‘
(2-5-6) ‘ á``°``SGQó``dG hCG ´hô°ûŸG
º∏©ŸG Ωƒ≤j »µd ¿ÉM ób âbƒdG ¿ƒµj
QÉ«àNGh,πªY¥ôa¤EGÜÓ£dG™jRƒàH
.É¡däÉ°SGQódGh™jQÉ°ûŸG™«°VGƒe
º∏©ŸGΩƒ≤j¿CGâbƒ∏dkÉÑ°ùcÖ°SÉæŸGøe
äÉYhô°ûŸGh äÉ°SGQó∏d áªFÉb ójóëàH
ÜÉàµdG ‘ óLƒJh .ÜÓ£∏d áMÎ≤ŸG
äÉ°SGQódG äÉ``MGÎ``bG ø``e áYƒª›
Ò¨àj¿CGø°ùëà°ùjøµdh,äÉYhô°ûŸGh
á«°SGQO áæ°S øe áªFÉ≤dG √òg iƒà
hCG á``°``SQó``ŸG IQGOE’ ø``µ``Áh .iô````NC’
º¡JÉMÎ≤e Ëó≤J øjôNB’G Úª∏©ŸG
äÉ``°``SGQó``dG á``ª``FÉ``b ¤EG É``¡``à``aÉ``°``VE’
äÉYƒªéŸ øµÁ ɪc ,äÉYhô°ûŸGh
GkQó°üe ¿ƒµJ ¿CG á°SQóŸG ‘ Ωɪàg’G
áaÉc ‘h .äÉ``MÎ``≤``ŸG √ò``¡``d kÉ``«``æ``Z
áªFÉ≤dG ¿ƒµJ ¿CG º¡ŸG øe ∫Gƒ```MC’G
á°ü◊G √òg ‘ á«FÉ¡ædG É¡JQƒ°U ‘
QÉàîJ ¿CG π``ª``©``dG ¥ô``Ø``d ø``µ``Á ≈``à``M
»àdGäÉYhô°ûŸGhCGäÉ°SGQódG™«°VGƒe
.É¡ÑZôJ
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±¥π
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±¥π±¥π
1
2
3
ájõ«Ø–πFÉ°ùe
á``°SGQó``dGh´hô°û``ª∏d§`«`£`î`à``dG 5-6
1-5-6:π``ª``©``dG¥ô```aπ``«``µ`°û`J
óëcAÉ°†YCG(4 3
1
2
3
2-5-6:á°SGQódGhCG´hô°ûŸG´ƒ°VƒeQÉ«àNG
1
2
3
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

193. ±π≥±π≥
:
AÉ¡àfG ó``©``H º``à``j ¿CG ¢``VÎ``Ø``ŸG ø``e
¥ôa ójó– á«fÉãdG ájô¶ædG á°ü◊G
á°SGQódG´ƒ°Vƒeójó–∂dòchπª©dG
.≥jôa πc √’ƒà«°S …ò``dG ´hô°ûŸG hCG
øe »≤«Ñ£àdGh »∏ª©dG Aõ``÷G CGóÑjh
¤EG áãdÉãdG á°ü◊G øe kGAóH IóMƒdG
»¨Ñæj øµdh .Iô°TÉ©dG á°ü◊G ájÉ¡f
πc øe ≥FÉbO Iô°ûY ∫hCG ¢ü«°üîJ
º«gÉØŸG Ëó``≤``J ∫É``ª``µ``à``°``S’ á°üM
” Ée á©LGôŸh ,IóMƒdG ‘ ájô¶ædG
á°ûbÉæeh ,πª©dG ¥ôa iód äGRÉ``‚EG
.äóLh¿EGäÉÑ≤©dGhäÓµ°ûŸG
á°ûbÉæeáãdÉãdGá°ü◊GAóH‘ìÎ≤jh
≥∏©àŸG (3-5-6) »``Yô``Ø``dG º°ù≤dG
,á°SGQódG hCG ´hô°ûŸG πMGôe ójóëàH
(4-5-6) »YôØdG º°ù≤dG ∂``dò``ch
hCG ´hô°ûŸG ò«ØæJ á£N OGóYEÉH ≥∏©àŸG
.á°SGQódG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG :‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±µ∞±µ∞
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±µ∞
3-5-6:á∏Môeπcøª°Vá«∏«°üØàdGΩÉ¡ŸGh,á°SGQódGhCG´hô°ûŸGπMGôeójó–
1
2
3
4
5
.ôjô≤àdGáHÉàchOGóYEG 6
1
2
3
4
4-5-6:á°SGQódGhCG´hô°ûŸGò«ØæJá£NOGóYEG
™bƒàj áãdÉãdG á°ü◊G øe ≈≤Ñàj ɪ«a
ò«ØæJá£NOGóYEÉHπªY≥jôaπcΩƒ≤j¿CG
≥ah ≥jôØ∏d OóëŸG á°SGQódG hCG ´hô°ûŸG
.…ô¶ædG Aõ÷G ‘ É¡ª∏©J »àdG á«é¡æŸG
ƒg πª©dG á£N ‘ º```gC’G Aõ```÷G π``©``dh
ΩÉ¡ŸG ò«Øæàd á«æeõdG äÉà«bƒàdG ójó–
.≥jôØdG OGôaCG ≈∏Y ΩÉ¡ŸG ™jRƒJh ,áØ∏àîŸG
ºà«°S »àdG ΩÉ¡ŸG ìÉ°†jEG …Qhô°†dG øeh
,á°SQóŸG ‘ ¢ü°ü◊G ∫Ó``N É``gRÉ``‚EG
ÉgRÉ‚EÉH ≥jôØdG Ωƒ≤«°S »àdG ΩÉ``¡``ŸGh
¿CG ßMÓjh .(∫õæŸG ‘) π°üØdG êQÉ``N
IóMƒdG äÉÑjQóàH ¢UÉÿG Aõ÷G ‘ óLƒJ
á«∏ªY ‘ óYÉ°ùJ »àdG êPɪædG øe ójó©dG
‘ ∂dòch ,´hô°ûŸG hCG á°SGQó∏d §«£îàdG
.ΩÉ¡ŸGò«ØæJá©HÉàeá«∏ªY
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
™bƒàj áãdÉãdG á°ü◊G øe ≈≤Ñàj ɪ«a
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

194. ±π¥
:
±π¥
á≤∏©àŸG(5-5-6)Iô≤ØdGìô°TìÎ≤j
á°SGQódGhCG´hô°ûŸGøYôjô≤àdGáHÉàµH
¤EG …CG - áæeÉãdG á°ü◊G ájGóH ‘
ôjQÉ≤àdGáHÉàc‘πª©dG¥ôaAóHâbh
.º¡©jQÉ°ûehCGº¡JÉ°SGQOøY
ßØMÜÓ£dGøeÖ∏£dGÖ挻¨Ñæj
,º°ù≤dG Gò``g ‘ IOQGƒ````dG äÉeƒ∏©ŸG
≈∏Y ó«cCÉàdG ƒg É¡æe ±ó¡dG É``‰EGh
ôjô≤àdGá«æH≈∏Yá¶aÉëŸGπª©dG¥ôa
.º°ù≤dGGòg‘OQGhƒgɪc
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±µ±
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±µ±±µ±
5-5-6:á°SGQódGhCG´hô°ûŸGøYôjô≤àdGáHÉàc
1
2
.á°SGQódGhCG´hô°ûŸG
3
4
5
6
7
8
9
10
11
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
πª©dG ¥ô``a øe Ö∏£dG áÑ°SÉæŸG øe
ôjQÉ≤àdG ¢†©H øY â``fÎ``fE’G ‘ åëÑdG
™jQÉ°ûeh äÉ``°``SGQó``d É```gOGó```YEG ” »``à``dG
á≤∏©àŸG äGÈ``ÿG AGô``KEG ºàj »µd á≤HÉ°S
.É¡ª«eÉ°üJh áØ∏àîŸG ôjQÉ≤àdG ∫ɵ°TCÉH
Oƒ¡L øe IOÉØà°S’G ìÎ≤j iô``NCG Iô``eh
OGóYEG ‘ áµ∏ªŸG ‘ øjôµàÑŸGh ÚHƒgƒŸG
»àdG äÉYhô°ûŸGh äÉ°SGQódG øY ôjQÉ≤àdG
.Égò«ØæàHGƒeÉb
á`«`HÓ`WäÉ`WÉ`°û`f
πª©dG ¥ô``a øe Ö∏£dG áÑ°SÉæŸG øe

195. ±πµ±πµ
:
Ωƒ¡Øe »ª∏©dG AGô``KE’G ¥hóæ°U Ωó≤j
Iô°ûàæŸGá«HÓ£dGΩɪàg’GäÉYƒª›
∫hO ∞∏à ‘ ¢SQGóŸG øe Òãc ‘
äÉYƒªéŸG √òg ᫪gCG RÈJh .⁄É©dG
øe º∏©àdG ܃``∏``°``SCG ï``°``Sô``J É``¡``fCG ‘
øe hCG AÉ°ü≤à°S’Gh åëÑdG ∫Ó``N
ÖdÉ£dG IÒ°ùe á∏«W ™jQÉ°ûŸG ∫ÓN
íÑ°üJ å«ëH ,á°SQóŸG ‘ ᫪«∏©àdG
øe kÉ«°SÉ°SCG kGAõ```L Ö``«``dÉ``°``SC’G √ò``g
Ö°SÉæŸG øe ¬∏©dh .¬jód º∏©àdG á«∏ªY
á°SQóŸG á°SÉ«°S øª°V øe ¿ƒµJ ¿CG
,äÉYƒªéŸG √ò```g ™«é°ûJ É¡°ùØf
äÉeɪàgG ™«°VGƒe QÉ«àNG ºàj ¿CGh
áÄ«ÑdG ™e Ö°SÉæàj å«ëH äÉYƒªéŸG
.á°SQóŸÉHᣫëŸG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG :‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±µ≤±µ≤
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±µ≤
»`ª`∏`©`dGAGô``KE’G
:á«HÓ£dGΩɪàg’GäÉYƒª›
Interest Groups
1
2
.ä’É°üJ’Gh äÉeƒ∏©ŸG äÉ«æ≤J ΩGóîà°SÉH áeó≤àe äÉYhô°ûe ò«ØæJ
3
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
..............................
..............................
..............................
..............................
.............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................

196. ±π∂
:
±π∂
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
¢SQódG ájÉ¡f ‘ ÜÓ£dG ¬H Ωƒ≤j •É°ûf
ÜÉ©«à°SG ióe øe ≥≤ëàdG ¤EG ±ó¡j
¢ü«î∏Jh º«¶æJ ≈∏Y º¡JQóbh ÜÓ£dG
Ωƒ≤j å«M ,IóMƒdG ‘ IOQGƒdG äÉeƒ∏©ŸG
:‹ÉàdÉHº∏©ŸG
ÜÉàµdÉH áfÉ©à°S’G ÜÓ£dG øe Ö∏£j 1
É¡ª«¶æJh äÉeƒ∏©ŸG ºgCG ¢ü«î∏J ‘
.᫪«gÉØeáWQÉN‘
π°†aCGQÉ«àNGºà«°S¬fCÉHÜÓ£dG¬Ñæj 2
:á«dÉàdG ÒjÉ©ŸG ≈∏Y AÉæH áWQÉN
É¡à«dƒª°Th h ,º«¶æàdG ,º«ª°üàdG
IOQGƒdG QɵaC’Gh ô°UÉæ©dG ºgG ≈∏Y
.IóMƒdG‘
πµd á«ægòdG áWQÉÿG ¢Vô©à°ùj 3
QÉ«àNG ÜÓ£dG øe Ö∏£jh áYƒª›
ÒjÉ©e ≈∏Y AÉæH áWQÉN π°†aCG
.á≤HÉ°ùdGº««≤àdG
¢SQódG ájÉ¡f ‘ ÜÓ£dG ¬H Ωƒ≤j •É°ûf
á`«`ª`jƒ`≤`JäÉ`WÉ`°û`f
ô`«`µ`Ø`à`dGá`«`ª`æ`J
ÜÓ£dG iód ¢ü«î∏àdG IQÉ¡e ᫪æJ
IOQGƒdGäÉeƒ∏©ŸGºgCG¢ü«î∏J:≥jôWøY
.º«gÉØŸG áWQÉN ΩGóîà°SÉH ¢SQódG ‘
(Summary Skill) ¢ü«î∏àdG IQÉ¡e
QÉ```µ```aC’G ¢``ü``«``∏``≤``J ƒ```g ¢``ü``«``î``∏``à``dG
™e É¡ªéM ø``e π``«``∏``≤``à``dGh ,É``¡``dGõ``à``NGh
hCG ±ò``◊G øe É¡àeÓ°S ≈∏Y á¶aÉëŸG
≥jôW ø``Y É¡àZÉ«°U IOÉ````YEGh ,¬jƒ°ûàdG
±ó¡H É¡à÷É©eh QɵaC’Gh äGOôØŸG í°ùe
á°ù«FôdG QɵaC’Gh ´ƒ°VƒŸG Öd ¢UÓîà°SG
RÉéjEÉH É¡æY ÒÑ©àdG º``K ,¬``H á£ÑJôŸG
.샰Vhh
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±µ≥
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±µ≥±µ≥
…bu«rOUHW—U
º∏©àdGº«gÉØe
äÉYhô°ûªdG
»ª∏©dGô«µØàdG
πª©dG¥ôaπ«µ°ûJ
πëdG»æÑJ
äÓµ°ûªdGπMh»ª∏©dGô«µØàdG
äÉ```Yhô`°û`ª`dG
á`«`Hƒ``°SÉ``ë`dG
AÉ°ü≤à°S’GhåëÑdG
äÓµ°ûŸGπM
´hô°ûŸG´ƒ°VƒeQÉ«àNG
á°SGQódGhCG
´hô°ûŸGπMGôeójó–
á∏µ°ûŸG±É°ûàcGá∏µ°ûŸG±É°ûàcG
Égójó–h
∫ƒ∏◊GπFGóH™°Vh
∫ƒ∏◊GπFGóHº««≤J
QÉàîŸGπ◊Gò«ØæJ
á∏µ°ûŸGójó–
á«°VôØdG™°Vh
á«°VôØdGQÉÑàNG
áaô©ŸGøjƒµJ
ò«ØæJá£NOGóYEG
´hô°ûŸG
øYôjô≤àdGáHÉàc
´hô°ûŸG
á°SGQó∏d§«£îàdG
´hô°ûŸGhCG

197. ±π∑±π∑
:
»¨Ñæj IóMƒdG √òg ¢ùjQóJ óæY
:º¡Ø∏d á«dÉàdG ¬LhC’G ≈∏Y õ«cÎdG
.ô¶ædGá¡LhøjƒµJ,≥«Ñ£àdG
øY IÒãc äÉeƒ∏©Ã âfÎfE’G ôNõj
Ωƒ≤j »àdG äÉYhô°ûŸGh äÉ°SGQódG
πNGO AGƒ°S ¢SQGóŸG ÜÓW Égò«ØæàH
…Qhô°†dG øeh .É¡LQÉN hCG áµ∏ªŸG
AGôKEG ‘ äÉeƒ∏©ŸG √òg øe IOÉØà°S’G
º¡bÉaBG ™«°SƒJh ,ÜÓ£dG äGÈN
IôµàÑe äÉ«é¡æeh Ö«dÉ°SCGh QɵaCÉH
ò«ØæJ hCG äÉ°SGQódG πª©H á≤∏©àe
.á«HÓ£dG™jQÉ°ûŸG
¢ù`jQó`à`∏däGOÉ`°TQEG :‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±µ¥±µ¥
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±µ¥
W???«—b?«qO?œ
á°ù«FôdGº«gÉØŸG IóMƒdGäGOôØe
�
.É¡HÉ°ùàcGºàj»àdGäGQÉ¡ŸGh±QÉ©ŸG�
AÉ°ü≤à°S’GhåëÑdG∫ÓNøeº∏©àdG
�
.É¡HÉ°ùàcGºàj»àdGäGQÉ¡ŸGh±QÉ©ŸG�
äÉYhô°ûŸG∫ÓNøeº∏©àdG
�
.»ª∏©dGÒµØàdGäɪ°S�
.»ª∏©dGÒµØàdGπMGôe�
»ª∏©dGÒµØàdG
≈dEG ±ó¡J IOófi äGƒ£Nh πMGôe äGP ᪶æeh áÑcôe ájÒµØJ á«∏ªY �
.äÓµ°ûŸGπMá«∏ªYπMGôe�
äÓµ°ûŸGπM
�
�
�
�
�
.á°SGQódGhCG´hô°ûŸGò«ØæJá£NOGóYEG�
.á°SGQódGhCG´hô°ûŸGøYôjô≤àdGáHÉàc�
á°SGQódGhCG´hô°ûª∏d§«£îàdG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
..............................
..............................
..............................
..............................
.............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................

198. ±π∏
:
±π∏
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±µµ
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±µµ±µµ
äÉ``æ```jô``ª``J
1
2
3
?»ª∏©dGÒµØàdGäɪ°SÉe 4
5
6
?äÓµ°ûŸGπMá«∏ªYπMGôeÉe 7
8
äÉ`æ`jô`ª`à`dGá`HÉ`LEG
1
:áYƒª›‘πª©dGIQÉ¡e᫪gCG
º∏°ùŸG¿CG∞«æ◊GøjódGº«dÉ©J≥«≤–
..¢Uƒ°UôŸG¿É«æÑdÉcº∏°ùŸGƒNCG
‘ ∞«``æ◊G ø``jó``dG º«``dÉ©J ≥«≤–
≈∏Y Gƒ``fhÉ`©`Jh : ¿hÉ``©àdG ≈∏Y å◊G
..iƒ≤àdGhÈdG
´hô°ûe ò«ØæJ áYƒªéª∏d øµÁ ¬fCG
Éà áfQÉ≤e IÒÑc á∏µ°ûe πM hCG ÒÑc
.OôØdG√òØæj¿CGøµÁ
AÉ°†`YCG ø`«H π°UGƒ`àdG äGQÉ¡e ᫪æJ
.áYƒªéŸG
™``jRƒ``Jh §«``£î`à`dG äGQÉ`¡e ᫪æJ
.QGhOC’G
2
:áYƒª›‘πª©∏dIÉ«◊Gøeá∏ãeCG
êÉàëj å«M äGQÉ«°ùdG ™«ªŒ ™æ°üe
øe áYƒª› πªY ≈`dEG IQÉ«°ùdG êÉàfG
πª©H º¡æe Oô``a πc Ωƒ≤jh Ú∏eÉ©dG
.Oó
ÖY’ πc Ωƒ≤j å«M Ωó≤dG Iôc ≥jôa
≥````jô``ØdGh ,Ö```©∏ŸG ‘ Oó`ë`e QhóH
π```µ°ûH Ö``©``∏``j …ò```dG ƒg π`°†```aC’G
.áYƒªéªc¢ùfÉéàe
- IQɪY hCG ≈æ`Ñ``e AÉ```æ`H á``«```∏`ª``Y
øe áYƒª› Oƒ`Lh Ö∏£àj å«M
:áØ∏à äÉ°ü°üîJ ‘ Ú∏eÉ©dG
á£∏ÿÉH ¢üà ,»FÉ°ûfEG ¢Sóæ¡e
,»FÉHô¡c,OGóM,QÉ‚,á«fÉ°SôÿG
,á```cÉ``Ñ°ùdG äGó```jó``ª`à```H ¢üà```
.. ,Ö«£°ûàdG ∫ɪYCÉH ¢üà
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

199. ±ππ±ππ
:
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±µµ
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±µµ±µµ
äÉ``æ```jô``ª``J
1
2
3
?»ª∏©dGÒµØàdGäɪ°SÉe 4
5
6
?äÓµ°ûŸGπMá«∏ªYπMGôeÉe 7
8
äÉ`æ`jô`ª`à`dGá`HÉ`LEG™HÉJ
3
ÚHπ°UGƒà``∏dá«æ``≤àdGπ```FÉ°SƒdGπ°†aCG
:πª©dGáYƒª›AÉ°†YCG
,áYƒªéŸG πeɵd á«eƒ«dG äÉYɪàL’G
Ωƒ```j AóH ‘ á``YƒªéŸG ™ªàŒ IOÉ``Yh
IÎØdG ‘ äGRÉ```‚E’G á©LGôŸ πª©dG
.Ωƒ«dGGògπª©dGá£Nh,á≤HÉ°ùdG
¥ôØd Iô````````¨``°``ü``ŸG äÉ``YÉ``````````````ª``à``L’G
áYƒª› ø``ª``°``V á``«``Yô``Ø``dG π``ª``©``dG
√òg ¿ƒµJ ¿CG øµÁh .IÒѵdG πª©dG
¿CG ø``µ``Á É``ª``c ,á``«``eƒ``j äÉ``YÉ``ª``à``L’G
Ωƒj π``c ‘ äÉ``YÉ``ª``à``L’G √ò``g Oó©àJ
.áLÉ◊GÖ°ùëH
™jQÉ°ûŸGIQGOE’á¡LƒŸGÖ°SÉ◊GèeGôH
⵫LhôH âaƒ°ShôµjÉe) èeÉfôH πãe
.(MS Project
.ÊhεdE’GójÈdG
4
:»ª∏©dGÒµØàdGäɪ°S
.IógÉ°ûŸGh™bGƒdG≈∏Yóªà©j¬fCG
¬dƒ«Ÿ´ƒ°†ÿGøe¬«a¿É°ùfE’GOôéàj
.¬FGƒgCGh¬ØWGƒYh
™«``ª``L øe ô``eC’G ¤EG åMÉÑdG ô¶æj
.¬J’ɪàMGáaÉc¢SQójh,¬«MGƒf
hCGπ«dOΩó≤j’…CGQπcåMÉÑdG¢†aôj
.√Qó°üe¥ó°UhCG¬bó°U≈∏Y¿ÉgôH
5
á«∏ª©dG á¶MÓŸG ‘ ôaƒàJ ¿CG Öéj
- ábódG :É¡ªgCG ,äÉØ°üdG øe áYƒª›
.á«Yƒ°VƒŸG-ΩɪàdG
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

200. ≤∞∞
:
≤∞∞
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±µµ
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±µµ±µµ
äÉ``æ```jô``ª``J
1
2
3
?»ª∏©dGÒµØàdGäɪ°SÉe 4
5
6
?äÓµ°ûŸGπMá«∏ªYπMGôeÉe 7
8
äÉ`æ`jô`ª`à`dGá`HÉ`LEG
6
Ò``µØà``dG ‘ äÉ`«```°Vô``ØdG QÉÑà``NG ¥ô```W
:»ª∏©dG
.»°VÉjôdG¿ÉgÈdG
.»≤£æŸG¿ÉgÈdG
.áHôéàdGhá¶MÓŸG
.äÉ«FÉ°üME’G
7
:äÓµ°ûŸGπMá«∏ªYπMGôe
.Égójó–há∏µ°ûŸG±É°ûàcG
.á∏µ°ûª∏d∫ƒ∏◊GπFGóH™°Vh
.∫ƒ∏◊GπFGóHº««≤J
.QÉàîŸGπ◊Gò«ØæJ
.QÉàîŸGπ◊Gº««≤J
.Ö°SÉæŸGπ◊G»æÑJ
8
»ª``∏©dG Ò``µØàdG á«é¡æe ÚH ¬`Ñ°ûdG ¬LhCG
:äÓµ°ûŸGπMá«é¡æeh
.º¶æŸGÒµØàdG≈∏YÉ¡©«ªLóªà©J
.á∏µ°ûŸπMOÉéjE’É¡©«ªL±ó¡J
.IOóäGAGôLEGhäGƒ£Nøª°†àJ
hCG äÉ«°VôØdG πFGóÑd á°SGQO øª°†àJ
.∫ƒ∏◊G
:»¡a±ÓàN’G¬LhCGÉeCG
‘ äÓµ°ûª∏d π◊G OÉéjEG øe IOÉY Ωóîà°ùàa äÓµ°ûŸG πM á«é¡æe ÉeCG ,≥£æŸGh Ωƒ∏©dG ∫É› ‘ áaô©ŸG AÉæH πLCG øe IOÉY ¿ƒµj »ª∏©dG ÒµØàdG á«é¡æe ¿CG
.á«≤«Ñ£àdGä’ÉéŸG
.É¡ª««≤JhIOó©àe∫ƒ∏MËó≤JäÓµ°ûŸGπMá«é¡æeøª°†àJÚM‘,ÉgQÉÑàNGhIOó©àeäÉ«°Vôa™°Vh»ª∏©dGÒµØàdGá«é¡æeøª°†àJ
äÓµ°ûŸá«∏ªY∫ƒ∏MOÉéjEG¤EGIOÉ©dG‘±ó¡«aäÓµ°ûŸGπMÉeCG,á«°VÉjQä’OÉ©eøeÉ¡à–êQóæjÉehäÉjô¶ædGhÚfGƒ≤dG™°Vh¤EG»ª∏©dGÒµØàdG±ó¡j
.äÓµ°ûŸGπM¥É£føeπª°TCGIOÉ©dG‘¿ƒµj»ª∏©dGÒµØàdG¥É£f¿EÉaôNBG≈æ©Ã.IOó

201. ≤∞±≤∞±
:
1
.(ê)
2
.(O)
3
.(CG)
4
.(O)
QÉ``Ñ`à`N’Gá``HÉ`LEG
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±µ∂±µ∂
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬
±µ∂
QÉ``````Ñ`à```NG
:»gIóMGhá∏ªLGóYÉeáë«ë°UAÉ°ü≤à°S’GhåëÑdG∫ÓNøeº∏©àdGøY√ÉfOCGIOQGƒdGπª÷G™«ªL 1
.ÒµØàdGäGQÉ¡e᫪æJ‘º¡°ùJÉ¡fCG-CG
.âfÎfE’GáµÑ°T≈∏YäÉeƒ∏©ŸGøYåëÑdGIQÉ¡eÖ∏£àJÉ¡fCG-Ü
.á°SQóŸGáÑàµe‘IôaƒàŸG™LGôŸG‘IOhóåëÑdGQOÉ°üe¿ƒµJ¿CGóH’-ê
.IOóháë°VGh±GógCG¬d¿ƒµj¿CGøeåëÑ∏dóH’-O
:»gIóMGhá∏ªLGóYÉeáë«ë°UäÉYhô°ûŸG∫ÓNøeº∏©àdGøY√ÉfOCGIOQGƒdGπª÷G™«ªL 2
.ò«ØæàdGIóeh¬àjÉ¡fh¬àjGóÑdá«æeRäÉà«bƒJ¬d¿ƒµj¿CGøe´hô°ûª∏dóH’-CG
.IOóájOÉehájô°ûHOQGƒe¬d¿ƒµJ¿CGøe´hô°ûª∏dóH’-Ü
.´hô°ûŸGò«ØæJ‘áYƒª›∑ΰûJ¿CGøeóHÓaÈcCG™jQÉ°ûeò«ØæàdøµdhkÉjOôa¿ƒµj¿CG´hô°ûª∏døµÁ-ê
.º¡æ«Hɪ«a¿hÉ©àdGøeihóLÌcCGhºgCGƒg´hô°ûŸG‘πª©dG≥jôaAÉ°†YCGÚH¢ùaÉæàdG-O
:»∏jɪ«aáë«ë°üdGá∏ª÷GÎNG 3
.IOóäGAGôLEGhäGƒ£N™Ñàjº¶æeÒµØJ»∏ª©dGÒµØàdG-CG
.á«eƒ«dGIÉ«◊GᣰûfCG‘ó«ØeÒZƒgh,᫪∏©dGäÉjô¶ædG™°Vh≈∏Y»ª∏©dGÒµØàdGô°üà≤j-Ü
.¬FGƒgCGh¬ØWGƒYhåMÉÑdG∫ƒ«Ã»ª∏©dGÒµØàdGôKCÉàj-ê
.øµ‡âbhô°übCG‘»ª∏©dGÒµØàdG‘᫪∏©dGá¶MÓŸGºàJ¿CGÖéj-O
:»gIóMGhá∏ªLGóYÉeáë«ë°U»ª∏©dGÒµØàdGÚgGôHhádOCGøY√ÉfOCGIOQGƒdGπª÷G™«ªL 4
.áHôéàdGhá¶MÓŸG-CG
.äÉ«FÉ°üME’G-Ü
.äÉfÉÑà°S’GhäÉMƒ°ùŸG-ê
.πjhÉbC’GhäÉYÉ°TE’G-O

202. ≤∞≤
:
≤∞≤
5
.(Ü)
QÉ``Ñ`à`N’Gá``HÉ`LEG
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±µΣ
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±µΣ±µΣ
:»gIóMGhá∏ªLGóYÉeáë«ë°UäÓµ°ûŸGπMá«é¡æeøY√ÉfOCGIOQGƒdGπª÷G™«ªL 5
.»ª∏©dGÒµØàdGá«é¡æe™e¢VQÉ©àJ’É¡fCG-CG
.§≤aá«YÉæ°üdGäÓµ°ûŸGπM‘ó«ØJ-Ü
.πFGóÑdG√ògº««≤J™e,äÓµ°ûŸG∫ƒ∏◊IOó©àeπFGóHËó≤Jøª°†àJ-ê
.É¡≤«Ñ£Jº«ª©JπÑbá«ÑjôŒIQƒ°üH∫ƒ∏◊Gò«Øæàdá∏Môeøª°†àJ-O
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
..............................
..............................
..............................
..............................
.............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................

203. ≤∞≥≤∞≥
:
É`¡`JÉ`HÉ`LEGhIó`Mƒ`∏dá`«`aÉ`°VEGá`∏`Ä`°SCG
? ¬«a πª©dG äÎNG …òdG ´hô°ûŸG É¡aó¡à°ùj »àdG á°ù«FôdG á∏µ°ûŸG »g Ée 1
? á°SGQódG â– á∏µ°ûª∏d ∫ƒ∏◊G πFGóH »g Ée 2
? ìÎ≤ŸG π◊G ÉjGõe »g Ée 3
? QÉàîŸG π◊ÉH áfQÉ≤e á∏jóÑdG ∫ƒ∏◊G øe πM πc äÉ«Ñ∏°S »g Ée 4
? ìÎ≤ŸG πë∏d áØ∏µàdG äGôjó≤J »g Ée 5
? äÉæ«°ùëàdG √ò¡d á«aÉ°VE’G áØ∏µàdG äGôjó≤J »g Éeh ?ìÎ≤ŸG π◊G Ú°ù– ¬LhCG »g Ée 6
? ìÎ≤ŸG π◊G ò«ØæJ äÉÑ∏£àe »g Ée 7
? ìÎ≤ŸG π◊G á«dÉ©a IOÉjR ±ó¡H äÉeƒ∏©ŸG á«æ≤J ∞«XƒJ øµÁ ∞«c 8
? ÉgQÉ«àNG ” »àdG á∏µ°ûª∏d π◊G OÉéjE’ áYƒª› ‘ πª©dG ᫪gCG »g Ée 9
? ´hô°ûŸG ‘ πª©dG áHôŒ øe (É¡àª∏©J »àdG äÉeƒ∏©ŸG h É¡àÑ°ùàcG »àdG äGQÉ¡ŸG) É¡à«æL »àdG óFGƒØdG »g Ée 10
¿CGßMÓjɪc.ÖdÉ£dGÜÉàc‘…ô¶ædGAõ÷ÉHá≤∏©àeâ°ù«dhÖdÉ£dG¬«aπª©j…òdG´hô°ûŸÉHá≤∏©àeá«aÉ°VE’Gá∏Ä°SC’G√òg™«ªL¿CGßMÓj
.ÖdÉWπc¬«aπª©j…òdG´hô°ûŸGÖ°ùëH∞∏àîà°Sá∏Ä°SC’G√ògäÉHÉLEG

204. ≤∞¥
:
≤∞¥
»µd áÑ°SÉæe äÉYhô°ûŸG øe áÄØdG √òg
øµÁh.πªY¥ôaIóYÉgò«ØæàHΩƒ```≤j
øeÒÑcOóYìGÎbGáÄØdG√ògøª```°V
™bƒeπc™àªàjå«ëH™bGƒŸGäÉYhô°ûe
,iôNC’G™bGƒŸGøY√õ«“äÉ«°Uƒ°üîH
,¢VGôZC’Gh ±Gó```gC’G ±Ó```àNG :πãe
.¿ƒª°†ŸGhiƒàëŸG±ÓàNGh
…ôéj»àdG™bGƒŸGähÉØàà```°SIOÉ©dG‘
å```«M ø```e É¡JÉjƒà```°ùe ‘ É```gôjƒ£J
å```«M ø```e hCG ,º«ª```°üàdG ‘ ´Gó```HE’G
¢ùaÉæàdG ™«é```°ûJ Éæg øµÁh .iƒàëŸG
õFGƒLíæe∫Ó```Nøeπª©dG¥ôaÚ```H
É¡ª«ª```°üJ …ôéj »àdG ™bGƒŸG π```°†aC’
.É¡FÉæHh
™bGƒeäÉYhô```°ûeQɵaCG¢†©H¿ƒµJób
kÉàbh Ö∏£àJh ,kGó```L áMƒªW â```fÎfE’G
.á```∏eɵàe IQƒ```°üH É```gò«ØæJ ‘ È```cCG
¿CG äÉYhô```°ûŸG √ò```g ¢```†©Ñd ø```µÁh
äGƒæ```°S ‘ Égôjƒ£J ∫ɪµà```°SG …ôéj
πªY ¥ô```a π```Ñb ø```e á```≤M’ á«```°SGQO
.iôNCG
ó«cCÉàdG´hô°ûª∏d§«£îàdGóæY≈YGôj
øe kGAõLò«ØæàH≥```jôØdGAÉ```°†YCG≈∏Y
¢ü°ü◊G êQÉN ´hô```°ûŸG ò«ØæJ ΩÉ¡e
.á«°SGQódG
IóMƒdG´hô°ûe∫ƒMäÉ¡«ÑæJ‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±∂Σ
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±∂Σ±∂Σ
Ék«fÉK:áMôà≤ªdGäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûªdG
¬fCGá¶MÓeÖéjøµdh.É¡æeQÉ«àN’GøµÁ»àdGäÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏däÉMÎ≤ŸG¢†©Hº°ù≤dGGòg»£©j
äÉÄa≈∏YäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûŸG´RƒàJh.äÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏dá°UÉÿGÉ¡JGQOÉÑÃΩó≤àJ¿CGπª©dG¥ôØdíª°ùj
:»∏jɪcá°ù«FQ
:á«dÉàdG™jQÉ°ûŸGáÄØdG√ògâ–êQóæjh:âfÎfE’G™bGƒeôjƒ£J™jQÉ°ûe 1
ΩóY ádÉM ‘ øµdh .âfÎfE’G ≈∏Y ™bƒe É¡d ¿ƒµj á°SQóŸG ¿EÉa ÖdɨdG ‘h .âfÎfE’G ≈∏Y á°SQóŸG ™bƒe ôjƒ£J
GògQÉ«àNGπªY≥jôaøeÌcC’øµÁh.á°UÉNájƒdhCG¬d¿ƒµJ´hô°ûŸGGòg¿EÉaâfÎfE’G≈∏Yá°SQóª∏d™bƒeOƒLh
¿ƒµ«d ™bƒª∏d π°†aC’G º«ª°üàdG QÉ«àNG ºàj ¿CG ≈∏Yh ,¥ôØdG √òg ÚH á°ùaÉæŸG øe ´ƒf ∑Éæg ¿ƒµj å«ëH ´hô°ûŸG
.âfÎfE’G≈∏Yá°SQóª∏d»ª°SôdG™bƒŸGº«ª°üJ
πNóŸG »g áëØ°üdG √ògh .âfÎfE’G ≈∏Y á°SQóŸG ™bƒe äÉëØ°U øª°V ™jQÉ°ûŸGh äÉ°SGQódG áëØ°U ôjƒ£J
™«ªL ≈dEG §HGhQ áëØ°üdG øª°†àJh .á«°SGQódG IóMƒdG √òg ‘ Égò«ØæJ ºàj »àdG ™jQÉ°ûŸGh äÉ°SGQódG ∞∏àîŸ
.á≤HÉ°ùdG™jQÉ°ûŸGhäÉ°SGQódG
᫪«∏©JπFÉ°SƒcIOó©àŸG§FÉ°SƒdGôjƒ£àHÜÓ£dGΩƒ≤j¿CG±ó¡dGh:᫪«∏©àdGIOó©àŸG§FÉ°SƒdG™jQÉ°ûe 2
øe ¿ƒµjh .kÉØ∏àfl kÉ«°SGQO kGQô≤e É¡æe πc QÉàîJ äÉYƒª› IóY π«µ°ûJ øµÁh .áØ∏àîŸG á«°SGQódG äGQô≤ª∏d
᫪«∏©àdGπFÉ°SƒdG≈dEGáLÉ◊Gióeπ«∏–,»°SGQódGQô≤ŸG‘á«aô©ŸGäGóMƒdGäÉfƒµeπ«∏–áYƒªéŸGá«dƒÄ°ùe
≈∏YÉgÒKCÉJhÉ¡à«dÉ©aQÉÑàNGh,ÉgAÉæHhÉ¡ª«ª°üJ,áÑ°SÉæŸGIOó©àŸG§FÉ°SƒdGìGÎbG,á«aô©eIóMhπµdIófÉ°ùŸG
»°SGQOè¡æe≈∏YÉ¡æeπcõcôjIOó©àe™jQÉ°ûe´ƒ°VƒŸGGògâ–êQóæj¿CGøµÁh.ÜÓ£dGøeIQÉàfläÉæ«Y
.Ú©e
äGóMƒdG‘ÖdÉ£dGÉ¡ª∏©J»àdGá«›ÈdGäGhOC’GΩGóîà°SGÉ¡æe±ó¡dGh:á«≤«Ñ£JèeGôHAÉæH™jQÉ°ûe 3
:áÄØdG√ògâ–êQóæjh.Ió«Øeá«≤«Ñ£JèeGôHAÉæH‘Ö°SÉ◊GäGQô≤eøeá≤HÉ°ùdG
.á«còdGIõ¡LCÓdäÉ≤«Ñ£àdGhäÉ«›ÈdGôjƒ£J
.ƒjOƒà°S∂°ù«H∫ƒé«aá¨dΩGóîà°SÉHäÉ≤«Ñ£àdGhäÉ«›ÈdGôjƒ£J
.»YɪàL’Gπ°UGƒàdGäÉ«æ≤JäÉ≤«Ñ£Jôjƒ£J
Ék«fÉKÉ«fÉKÉk«fÉKk:áMôà≤ªdGäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûªdG:áMôà≤ªdGäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûªdG
¬fCGá¶MÓeÖéjøµdh.É¡æeQÉ«àN’GøµÁ»àdGäÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏däÉMÎ≤ŸG¢†©Hº°ù≤dGGòg»£©j¬fCGá¶MÓeÖéjøµdh.É¡æeQÉ«àN’GøµÁ»àdGäÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏däÉMÎ≤ŸG¢†©Hº°ù≤dGGòg»£©j¬fCGá¶MÓeÖéjøµdh.É¡æeQÉ«àN’GøµÁ»àdGäÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏däÉMÎ≤ŸG¢†©Hº°ù≤dGGòg»£©j
äÉÄa≈∏YäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûŸG´RƒàJh.äÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏dá°UÉÿGÉ¡JGQOÉÑÃΩó≤àJ¿CGπª©dG¥ôØdíª°ùjäÉÄa≈∏YäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûŸG´RƒàJh.äÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏dá°UÉÿGÉ¡JGQOÉÑÃΩó≤àJ¿CGπª©dG¥ôØdíª°ùjäÉÄa≈∏YäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûŸG´RƒàJh.äÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏dá°UÉÿGÉ¡JGQOÉÑÃΩó≤àJ¿CGπª©dG¥ôØdíª°ùj
:»∏jɪcá°ù«FQ
.á≤HÉ°ùdG™jQÉ°ûŸGhäÉ°SGQódG
᫪«∏©JπFÉ°SƒcIOó©àŸG§FÉ°SƒdGôjƒ£àHÜÓ£dGΩƒ≤j¿CG±ó¡dGh᫪«∏©JπFÉ°SƒcIOó©àŸG§FÉ°SƒdGôjƒ£àHÜÓ£dGΩƒ≤j¿CG±ó¡dGh:᫪«∏©àdGIOó©àŸG§FÉ°SƒdG™jQÉ°ûe:᫪«∏©àdGIOó©àŸG§FÉ°SƒdG™jQÉ°ûe 222
øe ¿ƒµjh .kÉØ∏àfl kÉ«°SGQO kGQô≤e É¡æe πc QÉàîJ äÉYƒª› IóY π«µ°ûJ øµÁh .áØ∏àîŸG á«°SGQódG äGQô≤ª∏dGQô≤e É¡æe πc QÉàîJ äÉYƒª› IóY π«µ°ûJ øµÁh .áØ∏àîŸG á«°SGQódG äGQô≤ª∏d
᫪«∏©àdGπFÉ°SƒdG≈dEGáLÉ◊Gióeπ«∏–,»°SGQódGQô≤ŸG‘á«aô©ŸGäGóMƒdGäÉfƒµeπ«∏–áYƒªéŸGá«dƒÄ°ùe᫪«∏©àdGπFÉ°SƒdG≈dEGáLÉ◊Gióeπ«∏–,»°SGQódGQô≤ŸG‘á«aô©ŸGäGóMƒdGäÉfƒµeπ«∏–áYƒªéŸGá«dƒÄ°ùe᫪«∏©àdGπFÉ°SƒdG≈dEGáLÉ◊Gióeπ«∏–,»°SGQódGQô≤ŸG‘á«aô©ŸGäGóMƒdGäÉfƒµeπ«∏–áYƒªéŸGá«dƒÄ°ùe
≈∏YÉgÒKCÉJhÉ¡à«dÉ©aQÉÑàNGh,ÉgAÉæHhÉ¡ª«ª°üJ,áÑ°SÉæŸGIOó©àŸG§FÉ°SƒdGìGÎbG,á«aô©eIóMhπµdIófÉ°ùŸG≈∏YÉgÒKCÉJhÉ¡à«dÉ©aQÉÑàNGh,ÉgAÉæHhÉ¡ª«ª°üJ,áÑ°SÉæŸGIOó©àŸG§FÉ°SƒdGìGÎbG,á«aô©eIóMhπµdIófÉ°ùŸG≈∏YÉgÒKCÉJhÉ¡à«dÉ©aQÉÑàNGh,ÉgAÉæHhÉ¡ª«ª°üJ,áÑ°SÉæŸGIOó©àŸG§FÉ°SƒdGìGÎbG,á«aô©eIóMhπµdIófÉ°ùŸG
»°SGQOè¡æe≈∏YÉ¡æeπcõcôjIOó©àe™jQÉ°ûe´ƒ°VƒŸGGògâ–êQóæj¿CGøµÁh.ÜÓ£dGøeIQÉàfläÉæ«Y»°SGQOè¡æe≈∏YÉ¡æeπcõcôjIOó©àe™jQÉ°ûe´ƒ°VƒŸGGògâ–êQóæj¿CGøµÁh.ÜÓ£dGøeIQÉàfläÉæ«Y»°SGQOè¡æe≈∏YÉ¡æeπcõcôjIOó©àe™jQÉ°ûe´ƒ°VƒŸGGògâ–êQóæj¿CGøµÁh.ÜÓ£dGøeIQÉàfläÉæ«Y
.Ú©e
äGóMƒdG‘ÖdÉ£dGÉ¡ª∏©J»àdGá«›ÈdGäGhOC’GΩGóîà°SGÉ¡æe±ó¡dGhäGóMƒdG‘ÖdÉ£dGÉ¡ª∏©J»àdGá«›ÈdGäGhOC’GΩGóîà°SGÉ¡æe±ó¡dGhäGóMƒdG‘ÖdÉ£dGÉ¡ª∏©J»àdGá«›ÈdGäGhOC’GΩGóîà°SGÉ¡æe±ó¡dGh:á«≤«Ñ£JèeGôHAÉæH™jQÉ°ûe 333
:áÄØdG√ògâ–êQóæjh.Ió«Øeá«≤«Ñ£JèeGôHAÉæH‘Ö°SÉ◊GäGQô≤eøeá≤HÉ°ùdG:áÄØdG√ògâ–êQóæjh.Ió«Øeá«≤«Ñ£JèeGôHAÉæH‘Ö°SÉ◊GäGQô≤eøeá≤HÉ°ùdG
.á«còdGIõ¡LCÓdäÉ≤«Ñ£àdGhäÉ«›ÈdGôjƒ£J
.ƒjOƒà°S∂°ù«H∫ƒé«aá¨dΩGóîà°SÉHäÉ≤«Ñ£àdGhäÉ«›ÈdGôjƒ£J.ƒjOƒà°S∂°ù«H∫ƒé«aá¨dΩGóîà°SÉHäÉ≤«Ñ£àdGhäÉ«›ÈdGôjƒ£J
.»YɪàL’Gπ°UGƒàdGäÉ«æ≤JäÉ≤«Ñ£Jôjƒ£J
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

205. ≤∞µ≤∞µ
:
»µd áÑ°SÉæe äÉYhô°ûŸG øe áÄØdG √òg
øµÁh.πªY¥ôaIóYÉgò«ØæàHΩƒ```≤j
øeÒÑcOóYìGÎbGáÄØdG√ògøª```°V
´hô```°ûe πc ™àªàj å```«ëH äÉYhô```°ûŸG
,iôNC’G™bGƒŸGøY√õ«“äÉ«°Uƒ°üîH
,¢VGôZC’Gh ±Gó```gC’G ±Ó```àNG :πãe
.¿ƒª°†ŸGhiƒàëŸG±ÓàNGh
áMƒªW ™jQÉ```°ûŸG QɵaCG ¢†©H ¿ƒµJ ób
Égò«ØæJ‘È```cCG kÉàbhÖ```∏£àJh,kGó```L
¢```†©Ñd ø```µÁh .á```∏eɵàe IQƒ```°üH
∫ɪµà```°SG…ôéj¿CGäÉYhô```°ûŸG√ò```g
øe á≤M’ á«°SGQO äGƒæ°S ‘ Égôjƒ£J
.iôNCGπªY¥ôaπÑb
∑Éæg¿ƒµj¿CGÖ```°SÉæŸGø```e¿ƒµjó```b
äÉYhô```°ûŸG øe áÄØdG √òg Ú```H πeɵJ
ôjƒ£àH á```≤∏©àŸG äÉYhô```°ûŸG áÄa ÚHh
´hô```°ûe¿ƒµjå«ëHâ```fÎfE’G™```bGƒe
øe kGAõL ᫪«∏©àdG IOó©àŸG ßFÉ```°SƒdG
.»ª«∏©JâfÎfEG™bƒeiƒà
ó«cCÉàdG´hô°ûª∏d§«£îàdGóæY≈YGôj
øe kGAõLò«ØæàH≥```jôØdGAÉ```°†YCG≈∏Y
¢ü°ü◊G êQÉN ´hô```°ûŸG ò«ØæJ ΩÉ¡e
.á«°SGQódG
IóMƒdG´hô°ûe∫ƒMäÉ¡«ÑæJ
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±∂Σ
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±∂Σ±∂Σ
Ék«fÉK:áMôà≤ªdGäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûªdG
¬fCGá¶MÓeÖéjøµdh.É¡æeQÉ«àN’GøµÁ»àdGäÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏däÉMÎ≤ŸG¢†©Hº°ù≤dGGòg»£©j
äÉÄa≈∏YäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûŸG´RƒàJh.äÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏dá°UÉÿGÉ¡JGQOÉÑÃΩó≤àJ¿CGπª©dG¥ôØdíª°ùj
:»∏jɪcá°ù«FQ
:á«dÉàdG™jQÉ°ûŸGáÄØdG√ògâ–êQóæjh:âfÎfE’G™bGƒeôjƒ£J™jQÉ°ûe 1
ΩóY ádÉM ‘ øµdh .âfÎfE’G ≈∏Y ™bƒe É¡d ¿ƒµj á°SQóŸG ¿EÉa ÖdɨdG ‘h .âfÎfE’G ≈∏Y á°SQóŸG ™bƒe ôjƒ£J
GògQÉ«àNGπªY≥jôaøeÌcC’øµÁh.á°UÉNájƒdhCG¬d¿ƒµJ´hô°ûŸGGòg¿EÉaâfÎfE’G≈∏Yá°SQóª∏d™bƒeOƒLh
¿ƒµ«d ™bƒª∏d π°†aC’G º«ª°üàdG QÉ«àNG ºàj ¿CG ≈∏Yh ,¥ôØdG √òg ÚH á°ùaÉæŸG øe ´ƒf ∑Éæg ¿ƒµj å«ëH ´hô°ûŸG
.âfÎfE’G≈∏Yá°SQóª∏d»ª°SôdG™bƒŸGº«ª°üJ
πNóŸG »g áëØ°üdG √ògh .âfÎfE’G ≈∏Y á°SQóŸG ™bƒe äÉëØ°U øª°V ™jQÉ°ûŸGh äÉ°SGQódG áëØ°U ôjƒ£J
™«ªL ≈dEG §HGhQ áëØ°üdG øª°†àJh .á«°SGQódG IóMƒdG √òg ‘ Égò«ØæJ ºàj »àdG ™jQÉ°ûŸGh äÉ°SGQódG ∞∏àîŸ
.á≤HÉ°ùdG™jQÉ°ûŸGhäÉ°SGQódG
᫪«∏©JπFÉ°SƒcIOó©àŸG§FÉ°SƒdGôjƒ£àHÜÓ£dGΩƒ≤j¿CG±ó¡dGh:᫪«∏©àdGIOó©àŸG§FÉ°SƒdG™jQÉ°ûe 2
øe ¿ƒµjh .kÉØ∏àfl kÉ«°SGQO kGQô≤e É¡æe πc QÉàîJ äÉYƒª› IóY π«µ°ûJ øµÁh .áØ∏àîŸG á«°SGQódG äGQô≤ª∏d
᫪«∏©àdGπFÉ°SƒdG≈dEGáLÉ◊Gióeπ«∏–,»°SGQódGQô≤ŸG‘á«aô©ŸGäGóMƒdGäÉfƒµeπ«∏–áYƒªéŸGá«dƒÄ°ùe
≈∏YÉgÒKCÉJhÉ¡à«dÉ©aQÉÑàNGh,ÉgAÉæHhÉ¡ª«ª°üJ,áÑ°SÉæŸGIOó©àŸG§FÉ°SƒdGìGÎbG,á«aô©eIóMhπµdIófÉ°ùŸG
»°SGQOè¡æe≈∏YÉ¡æeπcõcôjIOó©àe™jQÉ°ûe´ƒ°VƒŸGGògâ–êQóæj¿CGøµÁh.ÜÓ£dGøeIQÉàfläÉæ«Y
.Ú©e
äGóMƒdG‘ÖdÉ£dGÉ¡ª∏©J»àdGá«›ÈdGäGhOC’GΩGóîà°SGÉ¡æe±ó¡dGh:á«≤«Ñ£JèeGôHAÉæH™jQÉ°ûe 3
:áÄØdG√ògâ–êQóæjh.Ió«Øeá«≤«Ñ£JèeGôHAÉæH‘Ö°SÉ◊GäGQô≤eøeá≤HÉ°ùdG
.á«còdGIõ¡LCÓdäÉ≤«Ñ£àdGhäÉ«›ÈdGôjƒ£J
.ƒjOƒà°S∂°ù«H∫ƒé«aá¨dΩGóîà°SÉHäÉ≤«Ñ£àdGhäÉ«›ÈdGôjƒ£J
.»YɪàL’Gπ°UGƒàdGäÉ«æ≤JäÉ≤«Ñ£Jôjƒ£J
Ék«fÉKÉ«fÉKÉk«fÉKk:áMôà≤ªdGäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûªdG:áMôà≤ªdGäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûªdG
¬fCGá¶MÓeÖéjøµdh.É¡æeQÉ«àN’GøµÁ»àdGäÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏däÉMÎ≤ŸG¢†©Hº°ù≤dGGòg»£©j¬fCGá¶MÓeÖéjøµdh.É¡æeQÉ«àN’GøµÁ»àdGäÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏däÉMÎ≤ŸG¢†©Hº°ù≤dGGòg»£©j¬fCGá¶MÓeÖéjøµdh.É¡æeQÉ«àN’GøµÁ»àdGäÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏däÉMÎ≤ŸG¢†©Hº°ù≤dGGòg»£©j
äÉÄa≈∏YäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûŸG´RƒàJh.äÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏dá°UÉÿGÉ¡JGQOÉÑÃΩó≤àJ¿CGπª©dG¥ôØdíª°ùjäÉÄa≈∏YäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûŸG´RƒàJh.äÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏dá°UÉÿGÉ¡JGQOÉÑÃΩó≤àJ¿CGπª©dG¥ôØdíª°ùjäÉÄa≈∏YäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûŸG´RƒàJh.äÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏dá°UÉÿGÉ¡JGQOÉÑÃΩó≤àJ¿CGπª©dG¥ôØdíª°ùj
:»∏jɪcá°ù«FQ
:á«dÉàdG™jQÉ°ûŸGáÄØdG√ògâ–êQóæjh:âfÎfE’G™bGƒeôjƒ£J™jQÉ°ûeûŸGáÄØdG√ògâ–êQóæjh:âfÎfE’G™bGƒeôjƒ£J™jQÉ°ûe:á«dÉàdG™jQÉ°ûŸGáÄØdG√ògâ–êQóæjh:âfÎfE’G™bGƒeôjƒ£J™jQÉ°ûe:á«dÉàdG™jQÉ° 111
ΩóY ádÉM ‘ øµdh .âfÎfE’G ≈∏Y ™bƒe É¡d ¿ƒµj á°SQóŸG ¿EÉa ÖdɨdG ‘h .âfÎfE’G ≈∏Y á°SQóŸG ™bƒe ôjƒ£JΩóY ádÉM ‘ øµdh .âfÎfE’G ≈∏Y ™bƒe É¡d ¿ƒµj á°SQóŸG ¿EÉa ÖdɨdG ‘h .âfÎfE’G ≈∏Y á°SQóŸG ™bƒe ôjƒ£JΩóY ádÉM ‘ øµdh .âfÎfE’G ≈∏Y ™bƒe É¡d ¿ƒµj á°SQóŸG ¿EÉa ÖdɨdG ‘h .âfÎfE’G ≈∏Y á°SQóŸG ™bƒe ôjƒ£JΩóY ádÉM ‘ øµdh .âfÎfE’G ≈∏Y ™bƒe É¡d ¿ƒµj á°SQóŸG ¿EÉa ÖdɨdG ‘h .âfÎfE’G ≈∏Y á°SQóŸG ™bƒe ôjƒ£J
GògQÉ«àNGπªY≥jôaøeÌcC’øµÁh.á°UÉNájƒdhCG¬d¿ƒµJ´hô°ûŸGGòg¿EÉaâfÎfE’G≈∏Yá°SQóª∏d™bƒeOƒLhGògQÉ«àNGπªY≥jôaøeÌcC’øµÁh.á°UÉNájƒdhCG¬d¿ƒµJ´hô°ûŸGGòg¿EÉaâfÎfE’G≈∏Yá°SQóª∏d™bƒeOƒLhGògQÉ«àNGπªY≥jôaøeÌcC’øµÁh.á°UÉNájƒdhCG¬d¿ƒµJ´hô°ûŸGGòg¿EÉaâfÎfE’G≈∏Yá°SQóª∏d™bƒeOƒLh
¿ƒµ«d ™bƒª∏d π°†aC’G º«ª°üàdG QÉ«àNG ºàj ¿CG ≈∏Yh ,¥ôØdG √òg ÚH á°ùaÉæŸG øe ´ƒf ∑Éæg ¿ƒµj å«ëH ´hô°ûŸG¿ƒµ«d ™bƒª∏d π°†aC’G º«ª°üàdG QÉ«àNG ºàj ¿CG ≈∏Yh ,¥ôØdG √òg ÚH á°ùaÉæŸG øe ´ƒf ∑Éæg ¿ƒµj å«ëH ´hô°ûŸG¿ƒµ«d ™bƒª∏d π°†aC’G º«ª°üàdG QÉ«àNG ºàj ¿CG ≈∏Yh ,¥ôØdG √òg ÚH á°ùaÉæŸG øe ´ƒf ∑Éæg ¿ƒµj å«ëH ´hô°ûŸG
.âfÎfE’G≈∏Yá°SQóª∏d»ª°SôdG™bƒŸGº«ª°üJ
πNóŸG »g áëØ°üdG √ògh .âfÎfE’G ≈∏Y á°SQóŸG ™bƒe äÉëØ°U øª°V ™jQÉ°ûŸGh äÉ°SGQódG áëØ°U ôjƒ£J
™«ªL ≈dEG §HGhQ áëØ°üdG øª°†àJh .á«°SGQódG IóMƒdG √òg ‘ Égò«ØæJ ºàj »àdG ™jQÉ°ûŸGh äÉ°SGQódG ∞∏àîŸ
.á≤HÉ°ùdG™jQÉ°ûŸGhäÉ°SGQódG.á≤HÉ°ùdG™jQÉ°ûŸGhäÉ°SGQódG
äGóMƒdG‘ÖdÉ£dGÉ¡ª∏©J»àdGá«›ÈdGäGhOC’GΩGóîà°SGÉ¡æe±ó¡dGhäGóMƒdG‘ÖdÉ£dGÉ¡ª∏©J»àdGá«›ÈdGäGhOC’GΩGóîà°SGÉ¡æe±ó¡dGhäGóMƒdG‘ÖdÉ£dGÉ¡ª∏©J»àdGá«›ÈdGäGhOC’GΩGóîà°SGÉ¡æe±ó¡dGh:á«≤«Ñ£JèeGôHAÉæH™jQÉ°ûe 333
:áÄØdG√ògâ–êQóæjh.Ió«Øeá«≤«Ñ£JèeGôHAÉæH‘Ö°SÉ◊GäGQô≤eøeá≤HÉ°ùdG:áÄØdG√ògâ–êQóæjh.Ió«Øeá«≤«Ñ£JèeGôHAÉæH‘Ö°SÉ◊GäGQô≤eøeá≤HÉ°ùdG
.á«còdGIõ¡LCÓdäÉ≤«Ñ£àdGhäÉ«›ÈdGôjƒ£J
.ƒjOƒà°S∂°ù«H∫ƒé«aá¨dΩGóîà°SÉHäÉ≤«Ñ£àdGhäÉ«›ÈdGôjƒ£J.ƒjOƒà°S∂°ù«H∫ƒé«aá¨dΩGóîà°SÉHäÉ≤«Ñ£àdGhäÉ«›ÈdGôjƒ£J
.»YɪàL’Gπ°UGƒàdGäÉ«æ≤JäÉ≤«Ñ£Jôjƒ£J

206. ≤∞∂
:
≤∞∂
áÑ```°SÉæe äÉYhô```°ûŸG ø```e áÄØdG √ò```g
.πªY ¥ô```a IóY Égò«ØæàH Ωƒ```≤j »```µd
OóY ìGÎbG á```ÄØdG √òg øª```°V øµÁh
πc™àªàjå```«ëHäÉYhô```°ûŸGøeÒÑc
™bGƒŸGøY√õ«“äÉ«°Uƒ°üîH´hô°ûe
±Gó```gC’G ±Ó```àNG :π```ãe ,iô```NC’G
äGhOC’G ±Ó```àNGh ,¢```VGôZC’Gh
.áeóîà°ùŸGäÉ«æ≤àdGh
äÉYhô```°ûŸG QɵaCG QÉ«àNG ó```æY ≈YGôj
QɵaC’G√òg‘QɵàH’GhójóéàdG»NƒJ
äÉ≤«Ñ£Jôjƒ£JQGô```µJÖæéàjå```«ëH
.øjôNBGπÑbøeÉgôjƒ£J≥Ñ°S
áMƒªW ™jQÉ```°ûŸG QɵaCG ¢†©H ¿ƒµJ ób
Égò«ØæJ‘È```cCG kÉàbhÖ```∏£àJh,kGó```L
¢```†©Ñd ø```µÁh .á```∏eɵàe IQƒ```°üH
∫ɪµà```°SG…ôéj¿CGäÉYhô```°ûŸG√ò```g
øe á≤M’ á«°SGQO äGƒæ°S ‘ Égôjƒ£J
.iôNCGπªY¥ôaπÑb
ó«cCÉàdG´hô°ûª∏d§«£îàdGóæY≈YGôj
øe kGAõLò«ØæàH≥```jôØdGAÉ```°†YCG≈∏Y
¢ü°ü◊G êQÉN ´hô```°ûŸG ò«ØæJ ΩÉ¡e
.á«°SGQódG
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±∂Σ
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±∂Σ±∂Σ
Ék«fÉK:áMôà≤ªdGäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûªdG
¬fCGá¶MÓeÖéjøµdh.É¡æeQÉ«àN’GøµÁ»àdGäÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏däÉMÎ≤ŸG¢†©Hº°ù≤dGGòg»£©j
äÉÄa≈∏YäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûŸG´RƒàJh.äÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏dá°UÉÿGÉ¡JGQOÉÑÃΩó≤àJ¿CGπª©dG¥ôØdíª°ùj
:»∏jɪcá°ù«FQ
:á«dÉàdG™jQÉ°ûŸGáÄØdG√ògâ–êQóæjh:âfÎfE’G™bGƒeôjƒ£J™jQÉ°ûe 1
ΩóY ádÉM ‘ øµdh .âfÎfE’G ≈∏Y ™bƒe É¡d ¿ƒµj á°SQóŸG ¿EÉa ÖdɨdG ‘h .âfÎfE’G ≈∏Y á°SQóŸG ™bƒe ôjƒ£J
GògQÉ«àNGπªY≥jôaøeÌcC’øµÁh.á°UÉNájƒdhCG¬d¿ƒµJ´hô°ûŸGGòg¿EÉaâfÎfE’G≈∏Yá°SQóª∏d™bƒeOƒLh
¿ƒµ«d ™bƒª∏d π°†aC’G º«ª°üàdG QÉ«àNG ºàj ¿CG ≈∏Yh ,¥ôØdG √òg ÚH á°ùaÉæŸG øe ´ƒf ∑Éæg ¿ƒµj å«ëH ´hô°ûŸG
.âfÎfE’G≈∏Yá°SQóª∏d»ª°SôdG™bƒŸGº«ª°üJ
πNóŸG »g áëØ°üdG √ògh .âfÎfE’G ≈∏Y á°SQóŸG ™bƒe äÉëØ°U øª°V ™jQÉ°ûŸGh äÉ°SGQódG áëØ°U ôjƒ£J
™«ªL ≈dEG §HGhQ áëØ°üdG øª°†àJh .á«°SGQódG IóMƒdG √òg ‘ Égò«ØæJ ºàj »àdG ™jQÉ°ûŸGh äÉ°SGQódG ∞∏àîŸ
.á≤HÉ°ùdG™jQÉ°ûŸGhäÉ°SGQódG
᫪«∏©JπFÉ°SƒcIOó©àŸG§FÉ°SƒdGôjƒ£àHÜÓ£dGΩƒ≤j¿CG±ó¡dGh:᫪«∏©àdGIOó©àŸG§FÉ°SƒdG™jQÉ°ûe 2
øe ¿ƒµjh .kÉØ∏àfl kÉ«°SGQO kGQô≤e É¡æe πc QÉàîJ äÉYƒª› IóY π«µ°ûJ øµÁh .áØ∏àîŸG á«°SGQódG äGQô≤ª∏d
᫪«∏©àdGπFÉ°SƒdG≈dEGáLÉ◊Gióeπ«∏–,»°SGQódGQô≤ŸG‘á«aô©ŸGäGóMƒdGäÉfƒµeπ«∏–áYƒªéŸGá«dƒÄ°ùe
≈∏YÉgÒKCÉJhÉ¡à«dÉ©aQÉÑàNGh,ÉgAÉæHhÉ¡ª«ª°üJ,áÑ°SÉæŸGIOó©àŸG§FÉ°SƒdGìGÎbG,á«aô©eIóMhπµdIófÉ°ùŸG
»°SGQOè¡æe≈∏YÉ¡æeπcõcôjIOó©àe™jQÉ°ûe´ƒ°VƒŸGGògâ–êQóæj¿CGøµÁh.ÜÓ£dGøeIQÉàfläÉæ«Y
.Ú©e
äGóMƒdG‘ÖdÉ£dGÉ¡ª∏©J»àdGá«›ÈdGäGhOC’GΩGóîà°SGÉ¡æe±ó¡dGh:á«≤«Ñ£JèeGôHAÉæH™jQÉ°ûe 3
:áÄØdG√ògâ–êQóæjh.Ió«Øeá«≤«Ñ£JèeGôHAÉæH‘Ö°SÉ◊GäGQô≤eøeá≤HÉ°ùdG
.á«còdGIõ¡LCÓdäÉ≤«Ñ£àdGhäÉ«›ÈdGôjƒ£J
.ƒjOƒà°S∂°ù«H∫ƒé«aá¨dΩGóîà°SÉHäÉ≤«Ñ£àdGhäÉ«›ÈdGôjƒ£J
.»YɪàL’Gπ°UGƒàdGäÉ«æ≤JäÉ≤«Ñ£Jôjƒ£J
Ék«fÉKÉ«fÉKÉk«fÉKk:áMôà≤ªdGäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûªdG:áMôà≤ªdGäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûªdG
¬fCGá¶MÓeÖéjøµdh.É¡æeQÉ«àN’GøµÁ»àdGäÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏däÉMÎ≤ŸG¢†©Hº°ù≤dGGòg»£©j¬fCGá¶MÓeÖéjøµdh.É¡æeQÉ«àN’GøµÁ»àdGäÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏däÉMÎ≤ŸG¢†©Hº°ù≤dGGòg»£©j¬fCGá¶MÓeÖéjøµdh.É¡æeQÉ«àN’GøµÁ»àdGäÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏däÉMÎ≤ŸG¢†©Hº°ù≤dGGòg»£©j
äÉÄa≈∏YäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûŸG´RƒàJh.äÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏dá°UÉÿGÉ¡JGQOÉÑÃΩó≤àJ¿CGπª©dG¥ôØdíª°ùjäÉÄa≈∏YäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûŸG´RƒàJh.äÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏dá°UÉÿGÉ¡JGQOÉÑÃΩó≤àJ¿CGπª©dG¥ôØdíª°ùjäÉÄa≈∏YäÉ°SGQódGhäÉYhô°ûŸG´RƒàJh.äÉ°SGQódGhCGäÉYhô°ûª∏dá°UÉÿGÉ¡JGQOÉÑÃΩó≤àJ¿CGπª©dG¥ôØdíª°ùj
:»∏jɪcá°ù«FQ
:á«dÉàdG™jQÉ°ûŸGáÄØdG√ògâ–êQóæjh:âfÎfE’G™bGƒeôjƒ£J™jQÉ°ûeûŸGáÄØdG√ògâ–êQóæjh:âfÎfE’G™bGƒeôjƒ£J™jQÉ°ûe:á«dÉàdG™jQÉ°ûŸGáÄØdG√ògâ–êQóæjh:âfÎfE’G™bGƒeôjƒ£J™jQÉ°ûe:á«dÉàdG™jQÉ° 111
ΩóY ádÉM ‘ øµdh .âfÎfE’G ≈∏Y ™bƒe É¡d ¿ƒµj á°SQóŸG ¿EÉa ÖdɨdG ‘h .âfÎfE’G ≈∏Y á°SQóŸG ™bƒe ôjƒ£JΩóY ádÉM ‘ øµdh .âfÎfE’G ≈∏Y ™bƒe É¡d ¿ƒµj á°SQóŸG ¿EÉa ÖdɨdG ‘h .âfÎfE’G ≈∏Y á°SQóŸG ™bƒe ôjƒ£JΩóY ádÉM ‘ øµdh .âfÎfE’G ≈∏Y ™bƒe É¡d ¿ƒµj á°SQóŸG ¿EÉa ÖdɨdG ‘h .âfÎfE’G ≈∏Y á°SQóŸG ™bƒe ôjƒ£JΩóY ádÉM ‘ øµdh .âfÎfE’G ≈∏Y ™bƒe É¡d ¿ƒµj á°SQóŸG ¿EÉa ÖdɨdG ‘h .âfÎfE’G ≈∏Y á°SQóŸG ™bƒe ôjƒ£J
GògQÉ«àNGπªY≥jôaøeÌcC’øµÁh.á°UÉNájƒdhCG¬d¿ƒµJ´hô°ûŸGGòg¿EÉaâfÎfE’G≈∏Yá°SQóª∏d™bƒeOƒLhGògQÉ«àNGπªY≥jôaøeÌcC’øµÁh.á°UÉNájƒdhCG¬d¿ƒµJ´hô°ûŸGGòg¿EÉaâfÎfE’G≈∏Yá°SQóª∏d™bƒeOƒLhGògQÉ«àNGπªY≥jôaøeÌcC’øµÁh.á°UÉNájƒdhCG¬d¿ƒµJ´hô°ûŸGGòg¿EÉaâfÎfE’G≈∏Yá°SQóª∏d™bƒeOƒLh
¿ƒµ«d ™bƒª∏d π°†aC’G º«ª°üàdG QÉ«àNG ºàj ¿CG ≈∏Yh ,¥ôØdG √òg ÚH á°ùaÉæŸG øe ´ƒf ∑Éæg ¿ƒµj å«ëH ´hô°ûŸG¿ƒµ«d ™bƒª∏d π°†aC’G º«ª°üàdG QÉ«àNG ºàj ¿CG ≈∏Yh ,¥ôØdG √òg ÚH á°ùaÉæŸG øe ´ƒf ∑Éæg ¿ƒµj å«ëH ´hô°ûŸG¿ƒµ«d ™bƒª∏d π°†aC’G º«ª°üàdG QÉ«àNG ºàj ¿CG ≈∏Yh ,¥ôØdG √òg ÚH á°ùaÉæŸG øe ´ƒf ∑Éæg ¿ƒµj å«ëH ´hô°ûŸG
.âfÎfE’G≈∏Yá°SQóª∏d»ª°SôdG™bƒŸGº«ª°üJ
πNóŸG »g áëØ°üdG √ògh .âfÎfE’G ≈∏Y á°SQóŸG ™bƒe äÉëØ°U øª°V ™jQÉ°ûŸGh äÉ°SGQódG áëØ°U ôjƒ£J
™«ªL ≈dEG §HGhQ áëØ°üdG øª°†àJh .á«°SGQódG IóMƒdG √òg ‘ Égò«ØæJ ºàj »àdG ™jQÉ°ûŸGh äÉ°SGQódG ∞∏àîŸ
.á≤HÉ°ùdG™jQÉ°ûŸGhäÉ°SGQódG.á≤HÉ°ùdG™jQÉ°ûŸGhäÉ°SGQódG
᫪«∏©JπFÉ°SƒcIOó©àŸG§FÉ°SƒdGôjƒ£àHÜÓ£dGΩƒ≤j¿CG±ó¡dGh᫪«∏©JπFÉ°SƒcIOó©àŸG§FÉ°SƒdGôjƒ£àHÜÓ£dGΩƒ≤j¿CG±ó¡dGh:᫪«∏©àdGIOó©àŸG§FÉ°SƒdG™jQÉ°ûe:᫪«∏©àdGIOó©àŸG§FÉ°SƒdG™jQÉ°ûe 222
øe ¿ƒµjh .kÉØ∏àfl kÉ«°SGQO kGQô≤e É¡æe πc QÉàîJ äÉYƒª› IóY π«µ°ûJ øµÁh .áØ∏àîŸG á«°SGQódG äGQô≤ª∏dGQô≤e É¡æe πc QÉàîJ äÉYƒª› IóY π«µ°ûJ øµÁh .áØ∏àîŸG á«°SGQódG äGQô≤ª∏d
᫪«∏©àdGπFÉ°SƒdG≈dEGáLÉ◊Gióeπ«∏–,»°SGQódGQô≤ŸG‘á«aô©ŸGäGóMƒdGäÉfƒµeπ«∏–áYƒªéŸGá«dƒÄ°ùe᫪«∏©àdGπFÉ°SƒdG≈dEGáLÉ◊Gióeπ«∏–,»°SGQódGQô≤ŸG‘á«aô©ŸGäGóMƒdGäÉfƒµeπ«∏–áYƒªéŸGá«dƒÄ°ùe᫪«∏©àdGπFÉ°SƒdG≈dEGáLÉ◊Gióeπ«∏–,»°SGQódGQô≤ŸG‘á«aô©ŸGäGóMƒdGäÉfƒµeπ«∏–áYƒªéŸGá«dƒÄ°ùe
≈∏YÉgÒKCÉJhÉ¡à«dÉ©aQÉÑàNGh,ÉgAÉæHhÉ¡ª«ª°üJ,áÑ°SÉæŸGIOó©àŸG§FÉ°SƒdGìGÎbG,á«aô©eIóMhπµdIófÉ°ùŸG≈∏YÉgÒKCÉJhÉ¡à«dÉ©aQÉÑàNGh,ÉgAÉæHhÉ¡ª«ª°üJ,áÑ°SÉæŸGIOó©àŸG§FÉ°SƒdGìGÎbG,á«aô©eIóMhπµdIófÉ°ùŸG≈∏YÉgÒKCÉJhÉ¡à«dÉ©aQÉÑàNGh,ÉgAÉæHhÉ¡ª«ª°üJ,áÑ°SÉæŸGIOó©àŸG§FÉ°SƒdGìGÎbG,á«aô©eIóMhπµdIófÉ°ùŸG
»°SGQOè¡æe≈∏YÉ¡æeπcõcôjIOó©àe™jQÉ°ûe´ƒ°VƒŸGGògâ–êQóæj¿CGøµÁh.ÜÓ£dGøeIQÉàfläÉæ«Y»°SGQOè¡æe≈∏YÉ¡æeπcõcôjIOó©àe™jQÉ°ûe´ƒ°VƒŸGGògâ–êQóæj¿CGøµÁh.ÜÓ£dGøeIQÉàfläÉæ«Y»°SGQOè¡æe≈∏YÉ¡æeπcõcôjIOó©àe™jQÉ°ûe´ƒ°VƒŸGGògâ–êQóæj¿CGøµÁh.ÜÓ£dGøeIQÉàfläÉæ«Y
.Ú©e
IóMƒdG´hô°ûe∫ƒMäÉ¡«ÑæJ
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

207. ≤∞∑≤∞∑
:
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
±∂∏±∂∏
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
±∂∏
™bƒª∏dÖ°SÉæŸG´ƒ°VƒŸGQÉ«àNÉHπª©dG≥jôaΩƒ≤jh:âfÎfE’G≈∏YájQÉ°†Mhá«aÉ≤K™bGƒeAÉæH™jQÉ°ûe 4
äÉeƒ∏©ŸG™ªL:áYƒªéŸGΩÉ¡eπª°ûJh.âfÎfE’G≈∏Y»Hô©dGiƒàëŸGAGôKEG‘º¡°ùjh,á°UÉN᫪gCGGP¿ƒµjå«ëH
:™bGƒŸG√ògπãŸá«dÉàdG™«°VGƒŸG
.á«æ≤àdGäÉYGÎN’Gh᫪∏©dGäÉaÉ°ûàc’G‘Úª∏°ùŸGAɪ∏©dGΩÉ¡°SEG
.¢ùdófC’G‘á«eÓ°SE’GIQÉ°†◊G
.ájOƒ©°ùdGá«Hô©dGáµ∏ªŸG‘áMÉ«°ùdGøcÉeCGπ°†aCG
.áµ∏ªŸG‘á«MÉ«°ùdGèeGÈdGhájQÉéàdG¢VQÉ©ŸG
.(äÉeƒ∏©ŸGá«æ≤JAGÈNáYƒª›™e¿hÉ©àdÉH)âfÎfE’G≈∏Yá«æ≤àdGÒÑN
Oófi¿Éµe‘ÉgOƒLhπ«îàH´hô°ûŸGGòg‘áYƒªéŸGΩƒ≤Jh:á«fhεdE’Gá«îjQÉàdG∞ë°üdG™jQÉ°ûe 5
.¿ÉeõdG ∂dP çGóMCG ¢ùµ©j …òdG ¿ÉµŸG Gòg QÉÑNCG ô°ûæJ áØ«ë°U Qó°üà°S É¡fCGh ,»°VÉŸG ‘ á«îjQÉJ áÑ≤M ‘
ácô©e‘»HƒjC’GøjódGìÓ°UQÉ°üàfGâ∏J»àdGá«æeõdGIÎØdG‘áYƒªéŸG¿ƒµJ¿CGπ«îJøµÁ∫ÉãŸGπ«Ñ°S≈∏©a
áÑ≤◊GçGóMCÉHá≤∏©àŸGäÉeƒ∏©ŸGøYåëÑdÉHáYƒªéŸGΩƒ≤Jh.Ú«Ñ«∏°üdG…ójCGøe¢Só≤ŸGâ«HOGOΰSGh,Ú£M
,á«fhεdE’GáØ«ë°üdG‘ô°ûæà°S»àdGä’É≤ŸGhQÉÑNC’GáZÉ«°Uh,äÉeƒ∏©ŸG√òg≥«KƒJh™ªLh,IQÉàîŸGá«îjQÉàdG
É¡æe πc QÉàîJ áYƒª› øe ÌcCG π«µ°ûJ øµÁh .»ÑൟG ô°ûædG äÉ«æ≤J ΩGóîà°SÉH É¡LGôNEGh áØ«ë°üdG º«ª°üJh
¿ƒµJ¿CGøµÁhCGáeC’GïjQÉJ‘Ió«©°ùdGçGóMC’Gøe¿ƒµJ¿CGá«îjQÉàdGçGóMC’G√ò¡døµÁh.áØ∏àflá«æeRáÑ≤M
᪡ŸGá«îjQÉàdGçGóMCÓdiôNCGá∏ãeCÉch.á«îjQÉàdG¢ShQódG√ògøeÈ©dG¢UÓîà°SG±ó¡HáŸDƒŸGçGóMC’Gøe
:ôcPøµÁÚª∏°ùŸGïjQCÉJ‘
.‹ƒ¨ŸGƒc’ƒg¢û«÷º¡àÁõgh,äƒdÉLÚYácô©e‘Úª∏°ùŸGQÉ°üàfG
.á«æ«£æ£°ù≤dGáæjóŸÊÉãdGóªfi¿É£∏°ùdGíàa
.¢VÉjôdGáæjóŸõjõ©dGóÑY∂∏ŸGíàa
67ƒ«fƒjøe¢SOÉ°ùdGá°ùµf
Oófi¿Éµe‘ÉgOƒLhπ«îàH´hô°ûŸGGòg‘áYƒªéŸGΩƒ≤Jh:á«fhεdE’Gá«îjQÉàdG∞ë°üdG™jQÉ°ûe 555
.¿ÉeõdG ∂dP çGóMCG ¢ùµ©j …òdG ¿ÉµŸG Gòg QÉÑNCG ô°ûæJ áØ«ë°U Qó°üà°S É¡fCGh ,»°VÉŸG ‘ á«îjQÉJ áÑ≤M ‘.¿ÉeõdG ∂dP çGóMCG ¢ùµ©j …òdG ¿ÉµŸG Gòg QÉÑNCG ô°ûæJ áØ«ë°U Qó°üà°S É¡fCGh ,»°VÉŸG ‘ á«îjQÉJ áÑ≤M ‘.¿ÉeõdG ∂dP çGóMCG ¢ùµ©j …òdG ¿ÉµŸG Gòg QÉÑNCG ô°ûæJ áØ«ë°U Qó°üà°S É¡fCGh ,»°VÉŸG ‘ á«îjQÉJ áÑ≤M ‘.¿ÉeõdG ∂dP çGóMCG ¢ùµ©j …òdG ¿ÉµŸG Gòg QÉÑNCG ô°ûæJ áØ«ë°U Qó°üà°S É¡fCGh ,»°VÉŸG ‘ á«îjQÉJ áÑ≤M ‘
ácô©e‘»HƒjC’GøjódGìÓ°UQÉ°üàfGâ∏J»àdGá«æeõdGIÎØdG‘áYƒªéŸG¿ƒµJ¿CGπ«îJøµÁ∫ÉãŸGπ«Ñ°S≈∏©aácô©e‘»HƒjC’GøjódGìÓ°UQÉ°üàfGâ∏J»àdGá«æeõdGIÎØdG‘áYƒªéŸG¿ƒµJ¿CGπ«îJøµÁ∫ÉãŸGπ«Ñ°S≈∏©aácô©e‘»HƒjC’GøjódGìÓ°UQÉ°üàfGâ∏J»àdGá«æeõdGIÎØdG‘áYƒªéŸG¿ƒµJ¿CGπ«îJøµÁ∫ÉãŸGπ«Ñ°S≈∏©a
áÑ≤◊GçGóMCÉHá≤∏©àŸGäÉeƒ∏©ŸGøYåëÑdÉHáYƒªéŸGΩƒ≤Jh.Ú«Ñ«∏°üdG…ójCGøe¢Só≤ŸGâ«HOGOΰSGh,Ú£MáÑ≤◊GçGóMCÉHá≤∏©àŸGäÉeƒ∏©ŸGøYåëÑdÉHáYƒªéŸGΩƒ≤Jh.Ú«Ñ«∏°üdG…ójCGøe¢Só≤ŸGâ«HOGOΰSGh,Ú£MáÑ≤◊GçGóMCÉHá≤∏©àŸGäÉeƒ∏©ŸGøYåëÑdÉHáYƒªéŸGΩƒ≤Jh.Ú«Ñ«∏°üdG…ójCGøe¢Só≤ŸGâ«HOGOΰSGh,Ú£M
,á«fhεdE’GáØ«ë°üdG‘ô°ûæà°S»àdGä’É≤ŸGhQÉÑNC’GáZÉ«°Uh,äÉeƒ∏©ŸG√òg≥«KƒJh™ªLh,IQÉàîŸGá«îjQÉàdG,á«fhεdE’GáØ«ë°üdG‘ô°ûæà°S»àdGä’É≤ŸGhQÉÑNC’GáZÉ«°Uh,äÉeƒ∏©ŸG√òg≥«KƒJh™ªLh,IQÉàîŸGá«îjQÉàdG,á«fhεdE’GáØ«ë°üdG‘ô°ûæà°S»àdGä’É≤ŸGhQÉÑNC’GáZÉ«°Uh,äÉeƒ∏©ŸG√òg≥«KƒJh™ªLh,IQÉàîŸGá«îjQÉàdG
É¡æe πc QÉàîJ áYƒª› øe ÌcCG π«µ°ûJ øµÁh .»ÑൟG ô°ûædG äÉ«æ≤J ΩGóîà°SÉH É¡LGôNEGh áØ«ë°üdG º«ª°üJhÉ¡æe πc QÉàîJ áYƒª› øe ÌcCG π«µ°ûJ øµÁh .»ÑൟG ô°ûædG äÉ«æ≤J ΩGóîà°SÉH É¡LGôNEGh áØ«ë°üdG º«ª°üJhÉ¡æe πc QÉàîJ áYƒª› øe ÌcCG π«µ°ûJ øµÁh .»ÑൟG ô°ûædG äÉ«æ≤J ΩGóîà°SÉH É¡LGôNEGh áØ«ë°üdG º«ª°üJh
¿ƒµJ¿CGøµÁhCGáeC’GïjQÉJ‘Ió«©°ùdGçGóMC’Gøe¿ƒµJ¿CGá«îjQÉàdGçGóMC’G√ò¡døµÁh.áØ∏àflá«æeRáÑ≤M¿ƒµJ¿CGøµÁhCGáeC’GïjQÉJ‘Ió«©°ùdGçGóMC’Gøe¿ƒµJ¿CGá«îjQÉàdGçGóMC’G√ò¡døµÁh.áØ∏àflá«æeRáÑ≤M¿ƒµJ¿CGøµÁhCGáeC’GïjQÉJ‘Ió«©°ùdGçGóMC’Gøe¿ƒµJ¿CGá«îjQÉàdGçGóMC’G√ò¡døµÁh.áØ∏àflá«æeRáÑ≤M
᪡ŸGá«îjQÉàdGçGóMCÓdiôNCGá∏ãeCÉch.á«îjQÉàdG¢ShQódG√ògøeÈ©dG¢UÓîà°SG±ó¡HáŸDƒŸGçGóMC’Gøe᪡ŸGá«îjQÉàdGçGóMCÓdiôNCGá∏ãeCÉch.á«îjQÉàdG¢ShQódG√ògøeÈ©dG¢UÓîà°SG±ó¡HáŸDƒŸGçGóMC’Gøe᪡ŸGá«îjQÉàdGçGóMCÓdiôNCGá∏ãeCÉch.á«îjQÉàdG¢ShQódG√ògøeÈ©dG¢UÓîà°SG±ó¡HáŸDƒŸGçGóMC’Gøe
:ôcPøµÁÚª∏°ùŸGïjQCÉJ‘:ôcPøµÁÚª∏°ùŸGïjQCÉJ‘
.‹ƒ¨ŸGƒc’ƒg¢û«÷º¡àÁõgh,äƒdÉLÚYácô©e‘Úª∏°ùŸGQÉ°üàfG.‹ƒ¨ŸGƒc’ƒg¢û«÷º¡àÁõgh,äƒdÉLÚYácô©e‘Úª∏°ùŸGQÉ°üàfG.‹ƒ¨ŸGƒc’ƒg¢û«÷º¡àÁõgh,äƒdÉLÚYácô©e‘Úª∏°ùŸGQÉ°üàfG
.á«æ«£æ£°ù≤dGáæjóŸÊÉãdGóªfi¿É£∏°ùdGíàa.á«æ«£æ£°ù≤dGáæjóŸÊÉãdGóªfi¿É£∏°ùdGíàa.á«æ«£æ£°ù≤dGáæjóŸÊÉãdGóªfi¿É£∏°ùdGíàa
.¢VÉjôdGáæjóŸõjõ©dGóÑY∂∏ŸGíàa.¢VÉjôdGáæjóŸõjõ©dGóÑY∂∏ŸGíàa
67ƒ«fƒjøe¢SOÉ°ùdGá°ùµfƒ«fƒjøe¢SOÉ°ùdGá°ùµfƒ«fƒjøe¢SOÉ°ùdGá°ùµfƒ«fƒjøe¢SOÉ°ùdGá°ùµf
≥«Ñ£J»gäÉYhô```°ûŸGøeáÄØdG√ò```g
áÄØdG‘äÉYhô```°ûŸGá```Äaø```e¢```UÉN
Ωƒ```≤j »```µd áÑ```°SÉæe »```g h ,¤hC’G
ø```µÁh .π```ªY ¥ô```a Ió```Y É```gò«ØæàH
øeÒÑcOóYìGÎbGáÄØdG√ògøª```°V
™bƒeπc™àªàjå«ëH™bGƒŸGäÉYhô°ûe
,iôNC’G™bGƒŸGøY√õ«“äÉ«°Uƒ°üîH
,¢VGôZC’Gh ±Gó```gC’G ±Ó```àNG :πãe
.¿ƒª°†ŸGhiƒàëŸG±ÓàNGh
…ôéj»àdG™bGƒŸGähÉØàà```°SIOÉ©dG‘
å```«M ø```e É¡JÉjƒà```°ùe ‘ É```gôjƒ£J
å```«M ø```e hCG ,º«ª```°üàdG ‘ ´Gó```HE’G
¢ùaÉæàdG ™«é```°ûJ Éæg øµÁh .iƒàëŸG
õFGƒLíæe∫Ó```Nøeπª©dG¥ôaÚ```H
É¡ª«ª```°üJ …ôéj »àdG ™bGƒŸG π```°†aC’
.É¡FÉæHh
øeIOÉØà```°S’G≥```≤–OÉ```ªàY’ kGô```¶f
iƒàëŸG IQGõ```Z ≈∏Y äÉYhô```°ûŸG √òg
§«£îàdGÖ```°SÉæŸGøe¬fEÉa,™bƒŸG‘
…ôéj å```«ëH äÉYhô```°ûŸG √ò```g π```ãŸ
‘ äÉ```eƒ∏©ŸÉH É```¡jò¨Jh É¡dɪµà```°SG
¥ôa πÑb ø```e á≤M’ á«```°SGQO äGƒæ```°S
.iôNCGπªY
ó«cCÉàdG´hô°ûª∏d§«£îàdGóæY≈YGôj
øe kGAõLò«ØæàH≥```jôØdGAÉ```°†YCG≈∏Y
¢ü°ü◊G êQÉN ´hô```°ûŸG ò«ØæJ ΩÉ¡e
.á«°SGQódG
IóMƒdG´hô°ûe∫ƒMäÉ¡«ÑæJ
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
.....................................................................................
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e

208. ≤∞∏
:
≤∞∏
»```g äÉYhô```°ûŸG ø```e á```ÄØdG √ò```gh
‘ äÉYhô```°ûŸG áÄa øe ¢```UÉN ≥«Ñ£J
Ωƒ≤j»µdáÑ```°SÉæe»gh,¤hC’Gá```ÄØdG
ø```µÁh .π```ªY ¥ô```a Ió```Y É```gò«ØæàH
øeÒÑcOóYìGÎbGáÄØdG√ògøª```°V
™bƒeπc™àªàjå«ëH™bGƒŸGäÉYhô°ûe
,iôNC’G™bGƒŸGøY√õ«“äÉ«°Uƒ°üîH
,¢VGôZC’Gh ±Gó```gC’G ±Ó```àNG :πãe
.¿ƒª°†ŸGhiƒàëŸG±ÓàNGh
…ôéj»àdG™bGƒŸGähÉØàà```°SIOÉ©dG‘
å```«M ø```e É¡JÉjƒà```°ùe ‘ É```gôjƒ£J
å```«M ø```e hCG ,º«ª```°üàdG ‘ ´Gó```HE’G
¢ùaÉæàdG ™«é```°ûJ Éæg øµÁh .iƒàëŸG
õFGƒLíæe∫Ó```Nøeπª©dG¥ôaÚ```H
É¡ª«ª```°üJ …ôéj »àdG ™bGƒŸG π```°†aC’
.É¡FÉæHh
ó«cCÉàdG´hô°ûª∏d§«£îàdGóæY≈YGôj
øe kGAõLò«ØæàH≥```jôØdGAÉ```°†YCG≈∏Y
¢ü°ü◊G êQÉN ´hô```°ûŸG ò«ØæJ ΩÉ¡e
.á«°SGQódG
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
±∂∏±∂∏
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
±∂∏
™bƒª∏dÖ°SÉæŸG´ƒ°VƒŸGQÉ«àNÉHπª©dG≥jôaΩƒ≤jh:âfÎfE’G≈∏YájQÉ°†Mhá«aÉ≤K™bGƒeAÉæH™jQÉ°ûe 4
äÉeƒ∏©ŸG™ªL:áYƒªéŸGΩÉ¡eπª°ûJh.âfÎfE’G≈∏Y»Hô©dGiƒàëŸGAGôKEG‘º¡°ùjh,á°UÉN᫪gCGGP¿ƒµjå«ëH
:™bGƒŸG√ògπãŸá«dÉàdG™«°VGƒŸG
.á«æ≤àdGäÉYGÎN’Gh᫪∏©dGäÉaÉ°ûàc’G‘Úª∏°ùŸGAɪ∏©dGΩÉ¡°SEG
.¢ùdófC’G‘á«eÓ°SE’GIQÉ°†◊G
.ájOƒ©°ùdGá«Hô©dGáµ∏ªŸG‘áMÉ«°ùdGøcÉeCGπ°†aCG
.áµ∏ªŸG‘á«MÉ«°ùdGèeGÈdGhájQÉéàdG¢VQÉ©ŸG
.(äÉeƒ∏©ŸGá«æ≤JAGÈNáYƒª›™e¿hÉ©àdÉH)âfÎfE’G≈∏Yá«æ≤àdGÒÑN
Oófi¿Éµe‘ÉgOƒLhπ«îàH´hô°ûŸGGòg‘áYƒªéŸGΩƒ≤Jh:á«fhεdE’Gá«îjQÉàdG∞ë°üdG™jQÉ°ûe 5
.¿ÉeõdG ∂dP çGóMCG ¢ùµ©j …òdG ¿ÉµŸG Gòg QÉÑNCG ô°ûæJ áØ«ë°U Qó°üà°S É¡fCGh ,»°VÉŸG ‘ á«îjQÉJ áÑ≤M ‘
ácô©e‘»HƒjC’GøjódGìÓ°UQÉ°üàfGâ∏J»àdGá«æeõdGIÎØdG‘áYƒªéŸG¿ƒµJ¿CGπ«îJøµÁ∫ÉãŸGπ«Ñ°S≈∏©a
áÑ≤◊GçGóMCÉHá≤∏©àŸGäÉeƒ∏©ŸGøYåëÑdÉHáYƒªéŸGΩƒ≤Jh.Ú«Ñ«∏°üdG…ójCGøe¢Só≤ŸGâ«HOGOΰSGh,Ú£M
,á«fhεdE’GáØ«ë°üdG‘ô°ûæà°S»àdGä’É≤ŸGhQÉÑNC’GáZÉ«°Uh,äÉeƒ∏©ŸG√òg≥«KƒJh™ªLh,IQÉàîŸGá«îjQÉàdG
É¡æe πc QÉàîJ áYƒª› øe ÌcCG π«µ°ûJ øµÁh .»ÑൟG ô°ûædG äÉ«æ≤J ΩGóîà°SÉH É¡LGôNEGh áØ«ë°üdG º«ª°üJh
¿ƒµJ¿CGøµÁhCGáeC’GïjQÉJ‘Ió«©°ùdGçGóMC’Gøe¿ƒµJ¿CGá«îjQÉàdGçGóMC’G√ò¡døµÁh.áØ∏àflá«æeRáÑ≤M
᪡ŸGá«îjQÉàdGçGóMCÓdiôNCGá∏ãeCÉch.á«îjQÉàdG¢ShQódG√ògøeÈ©dG¢UÓîà°SG±ó¡HáŸDƒŸGçGóMC’Gøe
:ôcPøµÁÚª∏°ùŸGïjQCÉJ‘
.‹ƒ¨ŸGƒc’ƒg¢û«÷º¡àÁõgh,äƒdÉLÚYácô©e‘Úª∏°ùŸGQÉ°üàfG
.á«æ«£æ£°ù≤dGáæjóŸÊÉãdGóªfi¿É£∏°ùdGíàa
.¢VÉjôdGáæjóŸõjõ©dGóÑY∂∏ŸGíàa
67ƒ«fƒjøe¢SOÉ°ùdGá°ùµf
™bƒª∏dÖ°SÉæŸG´ƒ°VƒŸGQÉ«àNÉHπª©dG≥jôaΩƒ≤jh:âfÎfE’G≈∏YájQÉ°†Mhá«aÉ≤K™bGƒeAÉæH™jQÉ°ûe:âfÎfE’G≈∏YájQÉ°†Mhá«aÉ≤K™bGƒeAÉæH™jQÉ°ûe 444
äÉeƒ∏©ŸG™ªL:áYƒªéŸGΩÉ¡eπª°ûJh.âfÎfE’G≈∏Y»Hô©dGiƒàëŸGAGôKEG‘º¡°ùjh,á°UÉN᫪gCGGP¿ƒµjå«ëHäÉeƒ∏©ŸG™ªL:áYƒªéŸGΩÉ¡eπª°ûJh.âfÎfE’G≈∏Y»Hô©dGiƒàëŸGAGôKEG‘º¡°ùjh,á°UÉN᫪gCGGP¿ƒµjå«ëHäÉeƒ∏©ŸG™ªL:áYƒªéŸGΩÉ¡eπª°ûJh.âfÎfE’G≈∏Y»Hô©dGiƒàëŸGAGôKEG‘º¡°ùjh,á°UÉN᫪gCGGP¿ƒµjå«ëH
:™bGƒŸG√ògπãŸá«dÉàdG™«°VGƒŸG:™bGƒŸG√ògπãŸá«dÉàdG™«°VGƒŸG
.á«æ≤àdGäÉYGÎN’Gh᫪∏©dGäÉaÉ°ûàc’G‘Úª∏°ùŸGAɪ∏©dGΩÉ¡°SEG.á«æ≤àdGäÉYGÎN’Gh᫪∏©dGäÉaÉ°ûàc’G‘Úª∏°ùŸGAɪ∏©dGΩÉ¡°SEG
.¢ùdófC’G‘á«eÓ°SE’GIQÉ°†◊G
.ájOƒ©°ùdGá«Hô©dGáµ∏ªŸG‘áMÉ«°ùdGøcÉeCGπ°†aCG.ájOƒ©°ùdGá«Hô©dGáµ∏ªŸG‘áMÉ«°ùdGøcÉeCGπ°†aCG
.áµ∏ªŸG‘á«MÉ«°ùdGèeGÈdGhájQÉéàdG¢VQÉ©ŸG.áµ∏ªŸG‘á«MÉ«°ùdGèeGÈdGhájQÉéàdG¢VQÉ©ŸG
.(äÉeƒ∏©ŸGá«æ≤JAGÈNáYƒª›™e¿hÉ©àdÉH)âfÎfE’G≈∏Yá«æ≤àdGÒÑN
IóMƒdG´hô°ûe∫ƒMäÉ¡«ÑæJ
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

209. ≤∞π≤∞π
:
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±∂π
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±∂π±∂π
á«æ≤àd á«YɪàL’G QÉKB’G á°SGQóH ºà¡Jh :™ªàéŸG ‘ äÉeƒ∏©ŸG á«æ≤àd á«YɪàL’G ÉjÉ°†≤dG äÉ°SGQO 6
ÜÉ©dC’G ÒKCÉJ ,OGôaC’G ÚH äÉbÓ©dG ≈∏Y »YɪàL’G π°UGƒàdG πFÉ°Shh âfÎfE’G ÒKCÉJ :πãe ,™ªàéŸG ‘ äÉeƒ∏©ŸG
,™ªàéŸG‘ÖjPÉcC’GhäÉYÉ°TE’Gô°ûf‘»YɪàL’Gπ°UGƒàdGäÉ«æ≤JQhO,»°SGQódGÜÓ£dGAGOCG≈∏Yá«fhεdE’G
äÉfÉ«ÑdG™ª÷±ó¡Já«fhεdEGáfÉÑà°SGº«ª°üJ≈dEGäÉ°SGQódGøeáÄØdG√ògêÉà– kÉÑdÉZh.ÉjÉ°†≤dGøeÉgÒZh
.™ªàéŸG‘á∏µ°ûŸG∫ÉëØà°SGióeøY
á«eƒ«dG ∞ë°üdG Égô°ûæJ »àdG ÉjÉ°†≤dG ™ÑàJ ∫ÓN øe ™jQÉ°ûª∏d IÒãc QɵaCÉH êhôÿG øµÁ ¬fCG Éæg ßMÓjh
∫ÓN øe ´hô°ûŸG QÉ«àNG á«∏ªY ºàJ ¿CG º¡ŸG øeh .øWGƒŸGh ™ªàéª∏d Ωɪàg’G äGP ÉjÉ°†≤dG ∂dP ¢ùµ©j å«M
äGP™jQÉ°ûŸGQÉ«àNGºK,áMhô£ŸGQɵaC’G˃≤Jh,É¡Áƒ≤àdô°UÉæY™°Vhh,QɵaC’GìôWÉ¡«a…ôéj᫪∏Yá«é¡æe
.ájƒdhC’Gh᫪gC’G
kGQó°üe¿ƒµJ¿CGäÉYƒªéŸG√ò¡døµÁh.áØ∏àfl™«°VGƒe‘á«HÓWΩɪàgGäÉYƒª›¢SQGóŸG¢†©H‘óLƒJh
.äÉ°SGQódGh™jQÉ°ûŸGäÉMÎ≤ŸkGó«L
ø```e á```Yƒª› á```ÄØdG √ò```g ø```°†àJ
¿CGøµÁ»```àdGäÉ```°SGQódGäÉ```MGÎbG
√òg±ó```¡Jh.É```¡∏ª©HÜÓ```£dGΩƒ```≤j
¤EG äÉ```°SGQódG äÉYhô```°ûe øe á```ÄØdG
øjƒµJh,»ª∏©dGå```ëÑdGäGQóbá```«ªæJ
.áMhô£ŸGÉjÉ°†≤dG¢†©H‘…CGôdG
ºàj¿CGäÉ```°SGQódGQɵaCG¢†©Ñdø```µÁ
øe áfƒµe πªY ¥ô```a πÑb øe Égò«ØæJ
øe¬fƒµehCG,≈```°übCGóëHOGôaCGáKÓK
äÉ°SGQódGQɵaCG¢†©ÑdøµÁh.øjOôa
øeá```jOôaIQƒ```°üHÉ```gò«ØæJº```àj¿CG
√òg‘¬fCGßMÓjh.óMGhÖ```dÉWπÑb
±óg≥```≤ëàj’ó```bIÒ```NC’Gá```dÉ◊G
,≥```jôa øª```°V π```ª©dG äGQÉ```¡e AÉ```æH
øe É«∏©dG äÉjƒà```°ùŸG ≥≤ëàJ ó```b øµdh
á∏ãªàŸG∂∏J»gh,≥ªYCGIQƒ```°üHº¡ØdG
¢```üª≤àdGh ,ô```¶ædG á```¡Lh ø```jƒµJ ‘
.äGòdGáaô©eh,»ØWÉ©dG
IóMƒdG´hô°ûe∫ƒMäÉ¡«ÑæJ
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

210. ≤±∞
:
≤±∞
ÖjQóàdGò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
É` k°UÉ`N É`kª`°ù`b ÖdÉ£dG ÜÉàc øª°†àj
äÉÑjQóàdG √ò``gh .Ió```MƒdG äÉ`ÑjQóàd
‘ É¡«∏Y ±QÉ©àŸG äÉÑjQóàdÉc â°ù«d
ºàj å«ëH iôNC’G ᫪«∏©àdG äGóMƒdG
á°UÉN á«ÑjQóJ ¢ü°üM ‘ Égò«ØæJ
ò«ØæJ ‘ óYÉ°ùJ êPɉ »g ɉEGh ,É¡H
¿CG ≈``∏Yh ,äÉ``Yhô°ûŸG hCG äÉ°SGQódG
Ö````jQóàc) É¡àÄÑ©J hCG ÉgOGóYEG ºàj
á°SGQódG ò«ØæJ πMGôe ∫ÓN (»∏ªY
Éæ`fEÉ``a ≥``∏£æŸG Gò```g øe .´hô°ûŸG hCG
êPÉ``ªædG √ò``g ¢VGô©à°SÉH Éæg Ωƒ≤f
.Ió`MƒdG ‘ …ô```¶ædG Aõ```é∏d OGóàeÉc
∫ÓN êPɪædG √òg ìô°Th Ëó≤J ºàjh
¢ü°ü◊G øe ¤hC’G Iô°û©dG ≥FÉbódG
á°SGQódG ò«Øæàd á°ü°üîŸG á«≤«Ñ£àdG
.´hô°ûŸGhCG
§«``£îà``dG ó``°Tô```e) ¿Gƒ``æ```Y â–h
πMGôe ∞°üj ∫hóL óLƒj ,(á°SGQó∏d
πc â– áLQóæŸG ΩÉ¡ŸGh ,á°SGQódG
πµd áMÎ≤ŸG á«æeõ``dG IóŸGh ,á∏Môe
.á∏Môe πµH á≤∏©àŸG êPɪæ`dGh ,᪡e
¢ü``°üîŸG â``bƒ```dG ¿CG Éæg ßMÓjh
™jRƒJ Öéj Gò```d ,kGóL Ohó IóMƒ∏d
É¡°†©Hò«ØæJ…ôéjå«ëHΩÉ¡ŸGò«ØæJ
.(∫õæŸG‘)»°SGQódGπ°üØdGêQÉN
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
±∂≤±∂≤
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
±∂≤
k’hCG:ÖjQóàdG»aáeóîà°ùªdGêPÉ`ª`ædG
á∏MôŸG᪡ŸG∞°Uh
á«æeõdGIóŸG
áMÎ≤ŸG
êPɪædG
§«£îàdG
OGóYE’Gh
.á°SGQódG´ƒ°VƒeQÉ«àNG●
.≥jôØdGπ«µ°ûJ●
.πMGôŸGhΩÉ¡ŸGójó–●
.äÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üeójó–●
.≥jôØdG≈∏YΩÉ¡ŸG™jRƒJ●
.äÉfÉÑà°S’Gº«ª°üJ●
Úà°üM
Úà«°SGQO
.§«£îàdG(1)êPƒ‰
äÉfÉ«ÑdG™ªL
.âfÎfE’GøeäÉfÉ«ÑdG™ªL●
.áÑൟGøeäÉfÉ«ÑdG™ªL●
.äÉfÉÑà°S’G™ªLh™jRƒJ●
¢ü°üMçÓK
á«°SGQO
»∏Môeôjô≤J(2)êPƒ‰
äÉfÉ«ÑdGπ«∏–
.á≤HÉ°ùdGäÉ°SGQódGπ«∏–●
.»FÉ°üME’Gπ«∏ëàdG●
.≥FÉ≤◊G¢ü«î∏J●
Úà°üM
Úà«°SGQO
»∏Môeôjô≤J(2)êPƒ‰
¢UÓîà°SG
èFÉàædG¢VôYh
.É¡à°ûbÉæehèFÉàædGºgCGOô°S●
.∫ɵ°TC’G/á«fÉ«ÑdGΩƒ°SôdGOGóYEG●
á°üM
á«°SGQO
»∏Môeôjô≤J(2)êPƒ‰
OGóYEG
ôjô≤àdG
.¬àYÉÑWhôjô≤àdGáHÉàc●
.ôjô≤àdG∞«∏¨J●
Úà°üM
Úà«°SGQO»JGPº««≤J(3)êPƒ‰
.(á`°SGQó∏d)§«£îàdGó°Tôe 1
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

211. ≤±±≤±±
:
ÖjQóàdGò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
§«£îàdG ó``°``Tô``e) ¿Gƒ``æ``Y â```–h
πMGôe í°Vƒj ∫hóL óLƒj (´hô°ûª∏d
øª°VáLQóæŸGΩÉ¡ŸGh,´hô°ûeò«ØæJ
áMÎ≤ŸG á«æeõdG Ió``ŸGh ,á∏Môe πc
º«¶æàdá°ü°üîŸGêPɪædGh,á∏Môª∏d
âbƒdG ¿CG Éæg ßMÓjh .á∏Môe πc
Gòd ,kGóL Ohó IóMƒ∏d ¢ü°üîŸG
…ôéj å«ëH ΩÉ¡ŸG ò«ØæJ ™jRƒJ Öéj
»°SGQódG π°üØdG êQÉN É¡°†©H ò«ØæJ
.(∫õæŸG‘)
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±∂≥
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±∂≥±∂≥
á∏MôŸG᪡ŸG∞°Uh
á«æeõdGIóŸG
áMÎ≤ŸG
êPɪædG
§«£îàdG
OGóYE’Gh
.´hô°ûŸG´ƒ°VƒeQÉ«àNG●
.≥jôØdGπ«µ°ûJ●
.πMGôŸGhΩÉ¡ŸGójó–●
.áHƒ∏£ŸGäÉ«›ÈdGójó–●
.≥jôØdG≈∏YΩÉ¡ŸG™jRƒJ●
Úà°üM
Úà«°SGQO
.§«£îàdG(1)êPƒ‰
º«ª°üJhπ«∏–
.èeÉfÈdGøe±ó¡dGójó–●
.èeÉfÈdG∞FÉXhójó–●
á°üM
á«°SGQO
»∏Môeôjô≤J(2)êPƒ‰
èeÉfÈdGôjƒ£J
.èeÉfÈdGOƒcáHÉàc●
.èeÉfÈdGäÉLôfl¢üëa●
.AÉ£NC’Gí«ë°üJ●
¢ü°üM¢ùªN
á«°SGQO
»∏Môeôjô≤J(2)êPƒ‰
ôjô≤àdGOGóYEG
.¬àYÉÑWhôjô≤àdGáHÉàc●
.ôjô≤àdG∞«∏¨J●
Úà°üM
Úà«°SGQO
»JGPº««≤J(3)êPƒ‰
.(´hô``°ûª`∏d)§«£îàdGó°Tôe 2
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
..............................
..............................
..............................
..............................
.............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................

212. ≤±≤
:
≤±≤
ÖjQóàdGò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
‘ IóYÉ°ùª∏d ¢ü°ü êPƒªædG Gògh
.´hô°ûŸGhCGá°SGQó∏d§«£îàdGäÉ«∏ªY
á°ü◊G ájGóH ‘ êPƒªædG ìô°T ºàjh
πªY ≥jôa πc Ωƒ≤j ¿CG ≈∏Yh ,áãdÉãdG
á``°ü◊G ∫Ó```N ¬à``ÄÑ©Jh ¬eGóîà°SÉH
hCG á°SGQó∏d §«£îàdG á«∏ªY øe Aõéc
.≥jôØ∏dOóëŸG´hô°ûŸG
äÉfƒµe øe kGAõL êPƒªædG Gòg Èà©jh
hCG á``°SGQó```dG ø``Y »``FÉ``¡æ``dG ô``jô≤àdG
.´hô°ûŸG
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
±∂¥±∂¥
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
±∂¥
§`«`£î`à`dG(1)êPƒ```ª```f
1
2
1
2
πª©dG´ƒfá°SGQO´hô°ûe
¬æe±ó¡dG
≥jôØdGAÉ°†YCG
äÉeƒ∏©ŸGQOÉ°üeáHƒ∏£ŸGäÉ«›ÈdG
á∏MôŸG᪡ŸG
ò«ØæàdGøeR
ò«ØæàdG øY∫hDƒ°ùŸGäÉÑ∏£àŸG
øe¤EG
¬fGƒæY
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
..............................
..............................
..............................
..............................
.............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

213. ≤±≥≤±≥
:
ÖjQóàdGò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG
ô```jô`≤àdG ¿Gƒæ``Y (2) êPƒ‰ πªëjh
(»∏ª©dG™bGƒdG‘)IOÉ©dG‘h.»∏MôŸG
Ωó≤J øY á«∏Môe ô``jQÉ≤J OGóYEG ºàj
ájQhO IQƒ``°üH ™jQÉ°ûŸG hCG äÉ°SGQódG
ºéM Ö`°ùëH (á``jô``¡°T hCG á«YƒÑ°SCG)
.É``gò``«ØæJ Ió```eh ´hô°ûŸG/á°SGQódG
á°ü°üîŸG ¢ü°ü◊G OóY ¿CG å«Mh
¿ƒµj ó≤a ¢ü°üM (10) ƒ`g IóMƒ∏d
OGóYEÉH ≥jôa πc Ωƒ≤j ¿CG Ö°SÉæŸG øe
øY∫hC’Gôjô≤àdG:á«∏MôeôjQÉ≤J(3)
,á©HGôdG á°ü◊G ájÉ¡æH πª©dG Ωó≤J
ájÉ¡æHπª©dGΩó≤JøYÊÉãdGôjô≤àdGh
øYådÉãdGôjô≤àdGh,á°SOÉ°ùdGá°ü◊G
.áæeÉãdG á°ü◊G ájÉ¡æH πª©dG Ωó≤J
ºà«a Iô°TÉ©dG á°ü◊G ájÉ¡f ‘ ÉeCG
.´hô°ûŸGøY»FÉ¡ædGôjô≤àdGËó≤J
øY Iô≤a øª°†àj êPƒªædG ¿CG ßMÓj
øeh .≥jôØdG É¡¡LGƒj »àdG äÉHƒ©°üdG
äÉ```Hƒ©°üdG √ò``g á°ûbÉæe …Qhô°†dG
.É``¡`d ∫ƒ``∏`M OÉ``éjEG ádhÉh º∏©ŸG ™e
êPƒªædG øe ±ó¡dG ¿EÉa ôNBG ≈æ©Ã
Ò°S ¿Éª°V ɪ``fEGh ,§`≤`a ¬àÄÑ©J ¢ù«d
∫ƒ∏◊G OÉéjEGh á``°SÓ```°Sh ô°ù«H πª©dG
.äÓµ°ûŸGhäÉHƒ©°ü∏d
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±∂µ
‫ﺣﺎﺳﻮﺑﻴﺔ‬ ‫ودراﺳﺎت‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﺎت‬
±∂µ±∂µ
»```∏`Môª`dGô```jô``≤à`dG(2)êPƒ```ª```f
/´hô°ûŸG´ƒ°Vƒe
á°SGQódG
≥jôØdGAÉ°†YCG
≥«Ñ£àdGâ¡LGh»àdGäÉHƒ©°üdG∫ƒ∏◊G
√RÉ‚EG”Ée
᪡ŸGò«ØæàdGøY∫hDƒ°ùŸG
1
2
1
2
3
4
5
1
2
3
4
5
6
3
4
á∏MôŸG
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

214. ≤±¥
:
≤±¥
ÖjQóàdGò«ØæJäGAGôLE’äGOÉ°TQEG:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
±∂∂±∂∂
:‫اﻟﺴﺎدﺳـﺔ‬ ‫اﻟـﻮﺣـﺪة‬ ‫ﺗﺪرﻳﺒﺎت‬
±∂∂
»```JGPº``«`«`≤`J(3)êPƒ```ª```f
ΩOƒ```````æ```Ñ```dG»``dÉ``Y§°Sƒàe∞``«©`°VòØæj⁄äÉ````¶````MÓ``````````e
1
á«°†bΩóîjá°SGQódGhCG´hô°ûŸG´ƒ°Vƒe
.™ªàéŸGhCGOôØdGº¡J
2.äÉÑ∏£àŸGáaɵdá«aƒà°ùeá£NOGóYEG
3
‘áeóîà°ùŸGOGƒŸGhäGhOC’GáÑ°SÉæe
.á°SGQódGhCG´hô°ûŸG
4.≥jôØdGAÉ°†YCGÚHádGó©HΩÉ¡ŸG™jRƒJ
5.ƒ°†YπcäÉeÉ¡°SEGhΩÉ¡e샰Vh
6
hCG´hô°ûŸGAGõLCG™«ªéHƒ°†YπcΩÉŸEG
.á°SGQódG
7.AÉ°†YC’GøeΩÉ¡ŸGò«ØæàHΩGõàd’G
8.≥jôØdGOGôaCGÚH¿hÉ©àdG
9.≥jôØdGâ¡LGh»àdGäÉHƒ©°üdG≈∏YÖ∏¨àdG
10.IOóëŸGäÉØ°UGƒŸG≥ahôjô≤àdGº«ª°üJ
11
Ωó≤J /hCG/í«ë°Uπµ°ûHπª©j´hô°ûŸG
.áë°VGhèFÉàfá°SGQódG
12.Ö°SÉæeπµ°ûHá°SGQódGhCG´hô°ûŸG¢VôY
º««`≤à``dG á``«∏ª©H (3) êPƒ`ª``f ¢üàîj
êPƒªædG áÄÑ©J ºàjh .≥jôa πµd »JGòdG
.´hô°ûŸG/á°SGQódG ‘ πª©dG ájÉ¡f ‘
π``c Ωƒ``≤``j ¿CG Ö°SÉæŸG øe ¿ƒµj óbh
º««≤àdG êPƒ‰ áÄÑ©àH ≥jôØdG ‘ Oôa
‘Gògº¡°ùjh,á∏≤à°ùeIQƒ°üH»JGòdG
π≤à°ùŸG …ó≤ædG ÒµØàdG äGQób ᫪æJ
.ÖdÉ£dGiód
º`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`eº`∏`©ª`dGäÉ`Xƒ`ë`∏`e
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
..............................
..............................
..............................
..............................
.............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................
..............................

215. :
πjó©àdG ìÎ≤e ô£°ùdG ºbQ áëØ°üdG ºbQ óæÑdG ºbQ QƒëªdG
:I/º∏©ªdG…õjõY
:»dÉàdG∫hóédG»aº««≤àdGOƒæÑHÉkæ«©à°ùe(äÉÑjQóàdG/º∏©ªdG/ÖdÉ£dG)ÜÉàµdG≈∏Y∂JɶMÓeøjhóJ∂æeπeCÉf
:Qô≤ªdG/iƒà°ùªdG :ÜÉàµdGº°SG
:᫪«∏©àdGIóMƒdG
:Qô≤ªdG/iƒà°ùªdG :ÜÉàµdGº°SG
:᫪«∏©àdGIóMƒdG
:Qô≤ªdG/iƒà°ùªdG :ÜÉàµdGº°SG
:᫪«∏©àdGIóMƒdG
cc@moe.gov.sa»fhôàµdE’GójôÑdG≈∏YègÉæª∏dáeÉ©dGIQGOE’ÉHÖ°SÉëdGº°ù≤d¬àÄÑ©Jó©HêPƒªædG∫É°SQEGºàj

216. ::
á¶MÓŸG OƒæH Ω QhÉëŸG
±GógC’G áZÉ«°U ‘ AÉ£NCG 1
»ª∏©dG iƒàëŸG
(äGô≤ØdG)QɵaC’G ÚH §HôdG ∞©°V 2
IóMƒdG äÉYƒ°Vƒe §HGôJ ΩóY 3
ÜÓ£dG iód (áaƒdCÉe ÒZ) áÑjôZ äɪ∏c ΩGóîà°SG 4
áeƒ∏©ŸG ¢VôY ‘ ó«≤©Jh ¢VƒªZ 5
äÉeƒ∏©ŸG ¢VôY ‘ QGôµJ 6
(ÒµØàdG IQÉKEG - õ«ØëàdG) IóMƒdG ‘ IOQGƒdG ä’DhÉ°ùàdG áÑ°SÉæe ΩóY 7
¢SQódG iƒàëà •É°ûædG Iôµa •ÉÑJQG ΩóY 8
ᣰûfC’G ≥«Ñ£J áHƒ©°U 9
áaó¡à°ùŸG IôµØdG øY È©J ’ 1
á«ë«°VƒàdG Ωƒ°SôdGh ∫ɵ°TC’G(..ºéM -äÉeƒ∏©e ΩÉMORG-ábO) 샰VƒdG ΩóY 2
≈ª°ùŸG hCG º«bÎdG hCG ¿ÉµŸG ‘ CÉ£N 3
áYƒæàe ÒZ äÉæjôªàdG 1
˃≤àdG Ö«dÉ°SCGiƒàëŸÉH §ÑJôJ ’ 2
ÒµØàdG øe É«fO äÉjƒà°ùe ¢ù«≤J 3
(á«©Ñ£e - ájƒëf -᫪∏Y) AÉ£NCG OƒLh 1
äÉØdÉh AÉ£NCG
(á«©ªà› – á«aÉ≤K - á«æjO) äÉØdÉ OƒLh 2
Ωóîà°ùŸG §ÿG áÑ°SÉæe ΩóY 1
»æØdG êGôNE’Gh º«ª°üàdG
ÜÉàµdG äÉëØ°U ‘ áZQÉa äÉMÉ°ùe OƒLh 2
»°SGQódGQô≤ª`dGº««≤J

217. :