STUDIJA FINANSIRANJA ŠUMA I        ŠUMARSTVA         CRNE GORE    Ferlin Franc, Stamatović Saša, Anđelić Milosav,    Čurov...
SKRAĆENICEDK – Domaći konsultantiFAO – Organizacija za ishranu i poljoprivredu Ujedinjenih NacijaFODEMO (Forestry developm...
SADRŽAJ0.SAŽETAK ................................................................................................61.UVOD.....
3.4.3. Pregled i međunarodno uporjeđenje visine bioloških i tehničkih      investicija, uključujući investicije u upravne,...
4.1.10. Upravni poslovi MPRR – Sektora šumarstva..................................674.1.11. Potsticajne mjere za razvoj dj...
5.2.4. Finansiranje šuma i šumarstva u narednom 5-godišnjem periodu –     varijanta II optimalnog scenarija..................
5
0.      SAŽETAKCilj ove Studije je izrada strateško planskih scenarija za finansiranje mjera,radova i aktivnosti u šumama ...
Neki od ključnih rezultata polaznog scenarija (stanja od 2008. - 2010. godine) susljedeći:1) Uz relativno nizak obim ostva...
Neki od ključnih rezultata osnovnog optimalnog scenarija, za naredni 5-godišnjiplanski period, su sljedeći:1) Uz 37% poveć...
gazdovanja šumama za korisnike i VPŠ (za 27%), kao i ekonomski bilans sektorakao cjeline (za 38%).Metodologija, alati i re...
1.     UVODŠumarski sektor Crne Gore se već od 2006. godine dalje nalazi u procesureforme, pod okriljem tzv. nacionalnog š...
Što se tiče implementacije koncesionih ugovora, od koje direktno zavisiekonomika gazdovanja državnim šumama i budžetsko fi...
Holandska razvojna organizacija SNV je sa svojim savjetnicima ikonsultantima dala značajan doprinos razvoju šumarske polit...
2.     PROJEKTNI ZADATAKCilj ove Studije je izrada scenarija za strateško planiranje i finansiranja mjera,radova i aktivno...
5. Izrada (najmanje) dva scenarija strateškog nivoa planiranja i finansiranja   šuma i šumarstva, u fizičkom i finansijsko...
Projektni zadatak predviđa izradu Studije u okviru ekspetskog tima podvođstvom međunarodnog eksperta za strateško planiran...
3.     METODOLOGIJA I PROCES IZRADE SCENARIJA I STUDIJE3.1.   Opšti metodološki okvir za strateško planiranje i izradu sce...
Planirane mjere i aktivnosti u šumama i šumarstvu, kao elementi scenarija,na kraju se usklađuju sa planiranim prihodima od...
3.2.   Specifični metodološki okviri za planiranje i pripremu obračuna       ostvarenih i planiranih mjera, radova i aktiv...
Planovi su pripremljeni u okviru RG, a na osnovu podataka o izvršenju uprethodnom periodu, godišnjeg programa korišćenja b...
3.2.2. Aktivnosti i mjere zaštite šumaZaštita šuma se prikazuje po obimu (gdje je moguće) i troškovima za svešume, za slje...
d) Opremanje i promocija šuma posebne namjene za rekreacione i      ekoturističke svrhe;   e) Priprema osnova za očuvanje ...
3.2.5. Radovi na izgradnji i održavanju šumske infrastruktureRadovi na izgradnji i održavanju šumske infrastrukture se po ...
3.2.6. Upravni, stručni i tehnički poslovi Uprave za šume na gazdovanju       šumamaUpravni, stručni i tehnički poslovi UŠ...
3.2.7. Aktivnosti na planiranju gazdovanja šumama i sprovođenju       doznake stabala (eksterni izvršioci)Aktivnosti na pl...
državne šume, a kod plana prema površinskom udjelu vlasništva šuma.Podjela troškova izvršene inventure isto je data prema ...
3.2.10. Poslovi Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja – Sektora za        šumarstvoPoslovi MPRR – Sektora za šumar...
3.3.   Metodološki okvir za analizu ostvarenog i planiranje budućeg       obima i strukture sječaObim korišćenja šuma je z...
Mjere, odnosno aktivnosti su izgrupisane na:   a) Biološke mjere u šumama uključujući potsticajne (uzgoj šuma, zaštita    ...
3.4.3. Pregled i međunarodno uporjeđenje visine bioloških i tehničkih       investicija, uključujući investicije u upravne...
odgovaraju stanju i trendovima tržišta drveta u Crnoj Gori. Ove su cijene, naosnovu zajedničke procjene, da će se u naredn...
Za obračun visine koncesione naknade za naredni 5-godišnji period uzeta jeprosječna cijena, koja je utvrđena važećim konce...
Troškovi bioloških i tehničkih investicija u šume, koji su pripremljeni zapotrebe obračuna ovih prihoda, odnosno u uskladu...
Prihodi od sjemenske i rasadničke proizvodnje planiraju se od prodaje viškaautohtonog sjemena na stranom tržištu (50% plan...
3.6.2. Posebni okvir za analizu i pripremu budžeta3.6.2.1. Izdaci za lična primanja zapošljenihIzdaci za (bruto) lična pri...
Intelektualne usluge su:    a) Specijalsitičke stručne usluge za izradu raznih stručnih osnova za        poslove vezane za...
a) Pošumljavanje / uzgoj privatnih šuma;    b) Zaštitu privatnih šuma od požara (protivpožarne pruge);    c) Izgradnju šum...
3.7.   Metodološki okvir za bilansiranje scenarija finansiranja šuma i       šumarstva3.7.1. Bilansiranje obima i troškova...
3.7.2. Bilansiranje visine investicija u šume u odnosu na prihode korisnika       i vlasnika šuma i budžetske izvoreBilans...
Izlazi dati u tabelama broj 16 b i 17 b, vezani sa Tabelama broj 14 a i 14b,kao i svim osnovnim tabelama, rezultat su ovog...
c) Troškovi doznačenih naknada za korišćenje šuma (koncesione      naknade i naknade za doznaku, prijem i otpremu), koje s...
Nakon dvije do tri nedjelje usljedila je druga faza, faza zajedničkog rada MK iRK sa članovima RG, naročito u obliku radio...
skladu s tim budžetom i ograničenjima MF pripremljen je, od strane članiceRG iz UŠ, obračun potrebnih sredstava za funkcio...
4.     ANALIZE I REZULTATI SCENARIJA I STUDIJE4.1.   Ostvarene i planirane mjere, radovi i aktivnosti u šumama i       šum...
Glavne karakteristike plana uzgoja za državne šume su slijedeće:   • planovi gotovo podjednako uzimaju u obzir i izdanačke...
•   ukupni zbir svih planiranih uzgojnih radova iznosi 1.230 ha godišnje,       odnosno 444 hiljada € (sa vrijednošću sadn...
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012

837

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
837
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
20
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Studija finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore 2012"

  1. 1. STUDIJA FINANSIRANJA ŠUMA I ŠUMARSTVA CRNE GORE Ferlin Franc, Stamatović Saša, Anđelić Milosav, Čurović Milić, Demić Zehra, Marinović Dragan, Radulović Rajko, Selmanović Gjulera, Terzić Joveta,Vojinović Rosanda, Vukica Perović, Nuhodžić Mensura Podgorica, jul. 2012. godine
  2. 2. SKRAĆENICEDK – Domaći konsultantiFAO – Organizacija za ishranu i poljoprivredu Ujedinjenih NacijaFODEMO (Forestry development in Montenegro) - Razvoj šumarstva u CrnojGoriFRA (Forest Resource Assesment) – Procjena šumskih resurasaFSC (Forest Stewardship Council) – Savjet za brigu o šumamaGJ – gazdinska jedinicaPJ – Područna jedinica UŠICP (International Cooperative Programmme) – Međunarodni program saradnje u okviru monitoringa zdravstvenog stanja šumaIPA (Instrument for Pre-Accession) - Predpristupni instrument EvropskeUnijeLIFE+ – Program EU za finansiranje projekata zaštite prirodeLPN – lovišta posebne namjeneMF – Ministarstvo financijaMK – međunarodni konsultantMN – Ministarstvo naukeMPRR – Ministarstvo poljoprivrede i ruralnog razvojaNATURA 2000 – mreža posebnih staništa evropsko značajnih habitata i pticaNDŠP – nedrvni šumski proizvodiNIŠ – nacionalna inventura šumaPDV – porez na dodatu vrijednostPGŠ – program gazdovanja šumamaPRŠ – plan razvoja šumaNPUŠŠZ – Nacionalna politika upravljanja šuma i šumskih zemljišta CrneGoreRG – radna grupaRK – regionalni konsultantŠPN – šume posebne namjeneUŠ – Uprava za šumeUVPŠ – Udruženje vlasnika privatnih šumaVJ - Vektra-JakićVPŠ – vlasnici privatnih šumaZoŠ – Zakon o šumamaZŽS – Zaštita životne sredine
  3. 3. SADRŽAJ0.SAŽETAK ................................................................................................61.UVOD....................................................................................................102.PROJEKTNI ZADATAK.............................................................................133.METODOLOGIJA I PROCES IZRADE SCENARIJA I STUDIJE........................163.1.Opšti metodološki okvir za strateško planiranje i izradu scenarija......163.2.Specifični metodološki okviri za planiranje i pripremu obračuna ostvarenih i planiranih mjera, radova i aktivnosti u šumama i šumarstvu ........................................................................................183.2.1. Mjere uzgoja šuma .........................................................................183.2.2. Aktivnosti i mjere zaštite šuma.......................................................203.2.3. Specijalne mjere i aktivnosti u zaštitnim šumama i šumama posebne namjene.............................................................................................203.2.4. Aktivnosti i mjere u sjemenskim sastojinama.................................213.2.5. Radovi na izgradnji i održavanju šumske infrastrukture..................223.2.6. Upravni, stručni i tehnički poslovi Uprave za šume na gazdovanju šumama.............................................................................................233.2.7. Aktivnosti na planiranju gazdovanja šumama i sprovođenju doznakestabala.....................................................................................................243.2.8. Aktivnosti na sertifikaciji šuma.......................................................253.2.9. Aktivnosti na izgradnji institucionalnih kapaciteta i okvira u šumarstvu..........................................................................................253.2.10. Poslovi Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja – Sektora za šumarstvo...........................................................................................263.2.11. Potsticajne mjere za razvoj djelatnosti privatnih šumskih gazdinstava i udruženja vlasnika šuma (osim sufinansiranja šumskih radova)...............................................................................................263.3. Metodološki okvir za analizu ostvarenog i planiranje budućeg obima i strukture sječa..................................................................................273.4. Metodološki okvir za zbirni pregled ostvarenih i planiranih mjera, radova i aktivnosti, vezanih za šume i šumarstvo................................273.4.1. Pregled iznosa svih troškova mjera i aktivnosti, vezanih za šume i šumarstvo..........................................................................................273.4.2. Pregled iznosa svih potsticajnih sredstava za razvoj privatnih šuma, šumskih gazdinstva i udruženja vlasnika šuma....................................28 1
  4. 4. 3.4.3. Pregled i međunarodno uporjeđenje visine bioloških i tehničkih investicija, uključujući investicije u upravne, stručne i tehničke poslove vezane za gazdovanje šumama..........................................................293.5.Metodološki okvir za pripremu obračuna ostvarenih i planiranihprihoda odnosno izvora sredstava............................................................293.5.1. Vrijednost drveta odnosno drvnih sortimenata...............................293.5.2. Iznos naknada i ostalih prihoda vezanih za korišćenje šuma............303.5.3. Prihodi od korišćenja, odnosno gazdovanja šumama za korisnike i vlasnike šuma........................................................................................313.5.4. Prihodi od gazdovanja šumama na nivou sektora vlasništva šuma..323.5.5.Budžetski prihodi sredstava Uprave za šume...................................323.6. Metodološki okvir za prikaz ostvarenih i pripremu planiranih izdatakabudžeta Uprave za šume..........................................................................333.6.1. Opšti okvir za pripremu budžeta.....................................................333.6.2. Posebni okvir za analizu i pripremu budžeta...................................343.7. Metodološki okvir za bilansiranje scenarija finansiranja šumai šumarstva..............................................................................................373.7.1. Bilansiranje obima i troškova bioloških i tehničkih investicija u šumena osnovu ciljnih vrijednosti.....................................................................373.7.2. Bilansiranje visine investicija u šume u odnosu na prihode korisnikai vlasnika šuma i budžetske izvore............................................................383.7.3. Obračun i zbirni prikaz izabranih scenarija finansiranja...................393.8. Proces izrade scenarija i Studije finansiranja šuma i šumarstva..........404. REZULTATI SCENARIJA I STUDIJE...........................................................434.1. Ostvarene i planirane mjere, radovi i aktivnosti u šumama i šumarstvu...........................................................................................434.1.1. Mjere uzgoja šuma.........................................................................434.1.2. Mjere i aktivnosti na zaštiti šuma...................................................524.1.3. Specijalne mjere u zaštitnim šumama i šumama posebne namjene.............................................................................................534.1.4. Aktivnosti i mjere u sjemenskim sastojinama..................................534.1.5. Radovi na izgradnji i održavanju šumske infrastrukture..................544.1.6. Upravni, stručni i tehnički poslovi Uprave za šume na gazdovanju šumama..........................................................................554.1.7. Aktivnosti na planiranju gazdovanja šumama i sprovođenju doznake stabala................................................................................644.1.8.Aktivnosti na sertifikaciji šuma........................................................654.1.9. Aktivnosti na izgradnji institucionalnih kapaciteta i okvira u šumarstvu.......................................................................................65 2
  5. 5. 4.1.10. Upravni poslovi MPRR – Sektora šumarstva..................................674.1.11. Potsticajne mjere za razvoj djelatnosti privatnih šumskih gazdinstava i udruženja vlasnika šuma...............................................674.2. Ostvareni i planirani obim i struktura sječa........................................684.3. Zbirni pregledi ostvarenih i planiranih mjera, radova i aktivnosti u šumama i šumarstvu.......................................................................694.3.1. Pregled iznosa svih troškova mjera i aktivnosti, vezanih za šume i šumarstvo........................................................................................694.3.2. Pregled iznosa potsticajnih sredstava za razvoj privatnih šuma, šumskih gazdinstva i udruženja vlasnika šuma.........................754.3.3. Pregled visine bioloških i tehničkih investicija u šume, uključujući investicije kroz državnu šumarsku službu...........................................764.4. Ostvareni i planirani prihodi od korišćenja šuma i izvori budžeta Uprave za šume.................................................................................884.4.1. Vrijednost drveta odnosno drvnih sortimenata kao izvora prihoda.884.4.2. Troškovi naknada vezanih za korišćenje šuma.................................894.4.3. Biološke i tehničke investicije korisnika i vlasnika šuma i budžeta Uprave za šume.................................................................................934.4.4. Prihodi od korišćenja, odnosno gazdovanja šumama za korisnike i vlasnike šuma....................................................................................954.4.5. Prihodi od gazdovanja šumama na nivou (pod)sektora...................964.4.6. Iznos budžetskih prihoda Uprave za šume.......................................974.5. Ostvareni i planirani izdaci budžeta Uprave za šume.........................984.5.1. Ukupni izdaci za poslove i djelatnosti Uprave za šume i za investicije u šume.............................................................................984.5.2. Struktura izdataka po djelatnostima Uprave za šume.....................994.5.3. Struktura izdataka budžeta Uprave za šume za investicije u šume.1004.5.4. Trend budžetskih sredstava Uprave za šume.............................,...1014.6. Zbirni scenariji za finansiranje gazdovanja šumama .......................1125. ZAKLJUČCI I PREPORUKE.....................................................................1165.1. Metodološki aspekti.......................................................................1165.2. Suštinski aspekti.............................................................................1175.2.1. Finansiranje šuma i šumarstva u periodu od 2008. – 2010. godine - polazni scenarij................................................................................1175.2.2. Finansiranje šuma i šumarstva u narednom 5-godišnjem periodu – osnovni optimalni scenarij...............................................................1215.2.3. Finansiranje šuma i šumarstva u narednom 5-godišnjem periodu – varijanta I optimalnog scenarija.......................................................126 3
  6. 6. 5.2.4. Finansiranje šuma i šumarstva u narednom 5-godišnjem periodu – varijanta II optimalnog scenarija......................................................1266. REFERENCE I IZVORI............................................................................127ANEKS...................................................................................129 4
  7. 7. 5
  8. 8. 0. SAŽETAKCilj ove Studije je izrada strateško planskih scenarija za finansiranje mjera,radova i aktivnosti u šumama i šumarstvu Crne Gore, usklađenih sa raspoloživimizvorima finansiranja iz šuma i državnog budžeta, za naredni 5-godišnji planskiperiod, uzimajući u obzir usmjerenja NPUŠŠZ, ZoŠ i aktuelno stanje, potrebe imogućnosti šuma i šumarstva. Upotrijebljena metodologija uključuje sverelevantne ulaze i izlaze šumarskog sektora od strane korisnika državnih šuma,VPŠ i UŠ odnosno budžeta Crne Gore, u naturalnim i finansijskim vrijednostima.Ulazi i izlazi od strane trećih lica nijesu uključeni. Na strani ulaza metodologijauključuje: (i) obim korišćenja šuma i prihode vlasnika i korisnika šuma odkorišćenja šuma, (ii) prihode UŠ od dodijeljenog prava na korišćenje državnihšuma, (iii) prihode UŠ od prodaje drveta u vlastitoj režiji, (iv) prihode UŠ odnaknade za obavljanje stručno-tehničkih poslova; (v) prihode UŠ od dodijeljenogprava na korišćenje NDŠP, (vi) prihode UŠ od dodijeljenog prava na korišćenješumskog zemljišta, šumske infrastrukture i ostalih usluga šuma, (vii) prihode UŠod upravljanja LPN i vršenja lovačke djelatnosti i (ix) prihode UŠ od prodaješumskog sjemena. Na strani izlaza metodologija uključuje, naročito: (i) mjereuzgoja šuma (od obnove i njege do sanacije postojećih i podizanja novih šuma),(ii) mjere preventivne zaštite šuma, uključujući zaštitu od požara i monitoringšuma (iii) specijalne mjere u zaštitnim šumama i ŠPN, (iv) aktivnosti i mjere usjemenskim sastojinama, (v) radove na izgradnji i održavanju šumskih puteva ivlaka, (vi) upravne i stručno-tehničke poslove na gazdovanju šumama,uključujući planiranje i sprovođenje doznake stabala (od strane eksternihizvršioca), (vii) aktivnosti na sertifikaciji šuma; (ix) aktivnosti na izgradnjiinstitucionalnih i ljudskih kapaciteta i okvira u šumarstvu; (x) aktivnosti vrhovnedržavne šumarske administracije i (xi) posticajne mjere za razvoj privatnihšumskih gazdinstava i UVPŠ.Izrađeni su sljedeći scenariji odnosno varijante finansiranja: (1) polazni scenarij -na osnovu stanja u peridu od 2008. - 2010. godine, (2) osnovni optimalniscenarij, (3) modifikovani optimalni scenarij I - sa dodatnim budžetskimprihodom od posebne naknade koncesionara za stručno-tehničke poslove i (4)modifikovani optimalni scenarij II - sa dodatnom posebnom naknadomkoncesionara i uvećanom cijenom drvnih sortimenata (za 10%). Za obračunscenarija su izrađeni odgovarajući softverski alati (Microsoft Excel-a), koji semogu relativno brzo prilagoditi za opštu upotrebu. 6
  9. 9. Neki od ključnih rezultata polaznog scenarija (stanja od 2008. - 2010. godine) susljedeći:1) Uz relativno nizak obim ostvarene sječe (0,72 m3/ha godišnje), kalkulativni bruto prihod od prodaje drvnih sortimenata1 iznosio je 18,8 miliona € godišnje ili 0,62% BDP.2) Doznačene koncesione i posebne naknade koncesionara za stručno-tehničke poslove iznosile su prosječno 15,4 €/m3 ostvarene bruto sječe ili 61% vrijednosti posječenog drveta na panju.3) Ostvarena naknada VPŠ za vršenje stručno-tehničkih poslova UŠ iznosila je 2,9 €/m3 ostvarene bruto sječe ili 18% vrijednosti posječenog drveta na panju.4) Ostvarene biološke i tehničke investicije u šume iznosile su 7,5 €/m3 ili 5,3 €/ha; u odnosu na ukupni prihod, investicije koncesionara iznosile su 21%, ukupne investicije koncesionara i UŠ u državne šume 25%, a investicije VPŠ i UŠ u privatne šume ukupno 5%.5) Investicije kroz sve poslove i aktivnosti državne šumarske službe iznosile su 10,3 €/m3 ostvarene sječe ili 29% vrijednosti proizvedenih drvnih sortimenata.6) Neto prihodi od gazdovanja šumama, za korisnike državnih šuma i VPŠ, iznosili su 5,0 €/m3 ostvarene bruto sječe, odnosno 14% vrijednosti proizvedenih drvnih sortimenata.7) Neto prihodi od gazdovanja šumama za na nivou (pod)sektora iznosili su 3,8 €/m3 ostvarene bruto sječe, odnosno 10% vrijednosti proizvedenih drvnih sortimenata;8) Ukupno ostvareni izdaci budžeta UŠ iznosili su 6,48 miliona € prosječno godišnje, od čega za vršenje poslova i djelatnosti UŠ 4,68 miliona € (72%), a za biološke i tehničke investicije u šume 1,80 miliona € (28%).9) Budžet UŠ se po godinama, kao posljedica smanjivanja ostvarenih budžetskih prihoda iz koncesija, zabrinjavajuće smanjuje (22% u u 2010. godini u odnosu na 2008.).1 Pri tom se uvjek uzima paritet kamionski put. 7
  10. 10. Neki od ključnih rezultata osnovnog optimalnog scenarija, za naredni 5-godišnjiplanski period, su sljedeći:1) Uz 37% povećani planirani obim sječe (na 0,97 m3/ha godišnje), očekivani bruto prihod od prodaje drvnih sortimenata iznosi 26,5 miliona € godišnje ili 0,86% BDP2.2) Planirane koncesiona naknada za korišćenje državnih šuma iznosi prosječno 13,0 €/m3 planirane bruto sječe ili 53% vrijednosti sječivog drveta na panju; posebna naknada koncesionarima u ovom scenariju nije obračunata.3) Planirana naknada VPŠ za vršenje stručno-tehničkih poslova iznosi 2,7 €/m3 planirane bruto sječe ili 14% vrijednosti sječivog drveta na panju.4) Planirane biološke i tehničke investicije u šume iznose 12,3 €/m3 ili 11,9 €/ha; u odnosu na bruto prihod investicije koncesionara iznose 25%, ukupne investicije koncesionara i UŠ 35%, investicije VPŠ 14% i ukupne investicije VPŠ i UŠ u privatne šume 27%.5) Planirane investicije kroz državnu šumarsku službu iznose 7,1 €/m3 planirane bruto sječe ili 19% vrijednosti proizvedenih drvnih sortimanata.6) Planirani neto prihodi od gazdovanja šumama, za korisnike šuma i VPŠ, iznose 4,3 €/m3 planirane bruto sječe, odnosno 12% očekivane vrijednosti drvnih sortimenata;7) Planirani neto prihodi od gazdovanja šumama na nivou (pod)sektora iznose 3,1 €/m3 planirane bruto sječe, odnosno 8% očekivane vrijednosti drvnih sortimenata;8) Ukupno planirani izdaci budžeta UŠ iznose 8,07 miliona € godišnje, od čega za vršenje poslova i djelatnosti UŠ 4,68 miliona € (58%), a za biološke i tehničke investicije u šume 3,39 miliona € (42%).9) U zvaničnom Budžetu Crne Gore za ovu godinu raspoloživa sredstva UŠ su čak za 3,09 miliona €, odnosno 37 % niža od planiranih u okviru ove Studije; pri tom su sredstva za unapređenje šuma u odnosu na 2008. godinu prepolovljena.Modifikovani optimalni planski scenarij I u odnosu na osnovni optimalni scenarijukazuje da dodatno uvođenje posebne naknade koncesionarima - uz očuvanjenjihovog ciljnog prihoda – iziskuje značajno smanjenje investicija u državnešume od strane korisnika (sa 5,35 na 3,69 miliona € godišnje) i odgovarajućukompenzaciju ovih investicija od strane budžeta UŠ. Modifikovani optimalniplanski scenarij II u odnosu osnovni optimalni scenarij ukazuje da kombinacijadodatnog uvođenja naknade za koncesionare i uvećanja cijene drvnihsortimenata na kamionskom putu – značajno poboljšava ekonomski rezultat2 Uzet BDP 2010. Godine. 8
  11. 11. gazdovanja šumama za korisnike i VPŠ (za 27%), kao i ekonomski bilans sektorakao cjeline (za 38%).Metodologija, alati i rezultati ovih scenarija mogu se neposredno upotrijebitikod izrade Strategije sa planom razvoja šuma i šumarstva, kao i godišnjihbudžetskih programa UŠ, kao i za praćenje i vrednovanje njihovo realizacije. 9
  12. 12. 1. UVODŠumarski sektor Crne Gore se već od 2006. godine dalje nalazi u procesureforme, pod okriljem tzv. nacionalnog šumarskog programa kao svjetskiutemeljenog procesa razvoja politike sektora. Jedan od prvih, a i ključnihkoraka te reforme, napravljen je usvajanjem NPUŠŠZ u 2008. godini, koja jedefinisala relevantne pravce i usmjerenja za razvoj šuma i šumarskogsektora kao cjeline. Dokument politike sadrži brojne izjave odnosnousmjerenja u podršku održivom razvoju šuma i šumarstva Crne Gore, međukojima je značajni dio usmjeren u podršku privatnih šuma i privatnogsektora, koji slično kao i zemljama u okruženju, sa izuzetkom izvođačaradova u državnim šumama, još nije razvijen.Usvajanju šumarske politike je u 2008. godini usljedio zahtjevan i dostadugotrajan razvoj novog, modernog ZoŠ, sa međunarodnom podrškom, kojije usvojen krajem 2010. godine. Zakon reguliše sve ključne oblasti ušumarstvu, kao što su strateško i operativno planiranje, učešćezainteresovanih strana i javnosti u planiranju; zaštitu i uzgoj šuma, obaveznepostupke kod korišćenja šuma i prometa drvnih sortimenata, upravne,stručno-tehničke i savjetodavne poslove UŠ, privatizaciju određenih stručnihposlova UŠ; dodjeljivanje prava korišćenja državnih šuma i nedrvnih šumskihproizvoda; načine korišćenja državnih šuma, naročito preko koncesija;uvođenje finansijske podrške VPŠ, kao i uvođenje dodatnih budžetskihprihoda od korišćenja šumskog zemljišta, šumskih puteva i ostalih uslugašuma. Ovaj zakon dakle donosi sve potrebne mehanizme za održivogazdovanja šumama kao i njegovo finansiranje, međutim u pogledupomenutih, dodatnih budžetskih izvora i finansiranja mjera i radova uprivatnim šumama ostaje nepotpuno definisan.Sa aspekta korišćenja i ekonomike gazdovanja državnim šumama značajnoje, da su u 2007. i 2008. godini sklopljeni dugoročni koncesioni ugovori zapretežni dio površine državnih šuma, odnosno gazdinskih jedinica, saizuzetkom jedne PJ UŠ (Rožaje), u kojoj su do sada sklapani jednogodišnjiugovori o korišćenju šuma. Jedna od ključnih karakteristika koncesionihmehanizama, koji su definisani pomenutim ugovorima, a dalje razrađeninovim ZoŠ, jeste da se cijena koncesionih naknada do sada nije mijenjala,dok novi zakon uvodi fleksibilni sistem godišnjeg prilagođavanja visinekoncesionih naknada. 10
  13. 13. Što se tiče implementacije koncesionih ugovora, od koje direktno zavisiekonomika gazdovanja državnim šumama i budžetsko finansiranje,najznačajnija je činjenica da se koncesioni ugovori, zbog subjektivnih iobjektivnih razloga nijesu realizovali u očekivanom obimu, a posljedica bio jeispad budžetskog prihoda od nenaplaćenih koncesionih naknada. U vezi sapomenutim treba napomenuti i smanjivanje ostvarenih budžetskih izvorasredstava od 2008. – 2010. godine, koje je prouzrokovalo i pripadajućesmanjivanje budžeta UŠ, koji je u ovoj godini dostigao najniži mogući nivo iugrozio održivost gazdovanja šumama u Crnoj Gori.Sastavni dio reforme sektora je i razvoj sistema planiranja gazdovanja irazvoja šuma, koji je isto tako definisan novim ZoŠ i uključuje sve šume.Razvoj metodologije ovog planiranja, koji je u toku više godina, još nijezavršen. Naročito se očekuje dio, koji se odnosi na privatne šume. Saaspekta izrade planova gazdovanja šumama, odnosno programa (po novojzakonskoj terminologiji), nije se nakon usvajanja ZoŠ, gotovo još ništaznačajnije promjenilo, jer PGŠ još ne uključuju privatne šume. U slučajuprivatnih šuma zbog toga planiranje gazdovanja i dalje temelji jedino nagodišnjem programu UŠ, koji se donosi nakon odobravanja zahtjeva VPŠ zasječu. Izuzetno važan doprinos razvoju sektora je izrada metodologije isprovođenje nacionalne inventure šuma, koja je završena u prošloj godini,međutim njeni rezultati za sada još nisu raspoloživi.Sa institucionalnog aspekta je vrlo značajna reforma funkcionisanja iizgradnje kapaciteta šumarskih institucija i kadrova, tokom svih ovih godina.U okviru Sektora šumarstva MPRR ona je već izvršena, a sa kadrovskogaspekta još nije do kraja ispraćena. Naročito je proces reforme važan za UŠ,kao najveću šumarsku instituciju, kod koje inače najsporiji. Međutim, nakonizrade funkcionalne analize (FODEMO, 2010) i studije poslovnih procesa ušumarstvu (FODEMO, 2011) date su konačno osnove za promjenu idonošenje sistemizacije UŠ. Ozbiljno ograničavajući faktor u tom smislu susvakako velike, a sada još povečane restrikcije budžeta Crne Gore. U pogleduizgradnje kapaciteta privatnog šumarstva je značajno uspostavljanjeopštinskih i nacionalnog UVPŠ, u periodu od 2007. – 2010. godine, kao iizgradnja njihovih funkcionalnih kapaciteta sa započetim obukama VPŠ zaodrživo gazdovanje njihovim šumama. 11
  14. 14. Holandska razvojna organizacija SNV je sa svojim savjetnicima ikonsultantima dala značajan doprinos razvoju šumarske politike, nacrta ZoŠ iregulative, i institucionanom razvoju i izgradnji kapaciteta u šumarstvu,naročito privatnog sektora. Predstojećom Studijom finansiranja šuma išumarstva Crne Gore, nakon podrške izradi dokumenta kriterijumi iindikatora održivog gazdovanja šumama (ANĐELIĆ, 2011) i uvođenjasavremenih tehnika višenamjenskog gazdovanja šumama (FERLIN,2010/2011), zaokružuje svoju misiju u Crnoj Gori. 12
  15. 15. 2. PROJEKTNI ZADATAKCilj ove Studije je izrada scenarija za strateško planiranje i finansiranja mjera,radova i aktivnosti u šumama i šumarstvu Crne Gore, usklađenih saraspoloživim izvorima finansiranja (van-budžetskim i budžetskim), za naredni5-godišnji planski period, uzimajući u obzir usmjerenja NPUŠŠZ (2008), ZoŠ(2010), kao i aktuelno stanje i potrebe šuma i šumarstva u Crnoj Gori.U okviru projektnog zadatka predviđene su sljedeće aktivnosti:1. Adaptacija metodologije nacionalnog / sektorskog nivoa planiranja i finansiranja šuma i šumarstva, koja je prethodno razvijena u okviru FAO projekta Razvoja šumarstva u Srbiji (FERLIN et al., 2007), na participativni način, imajući u vidu uslove u Crnoj Gori odnosno bazirajući se na trenutnoj situaciji, potencijalima i potrebama šuma i šumarstva.2. Priprema i dogovor o detaljnom Akcionom planu za realizovanje planiranih aktivnosti, uključujući rad na prethodnim analizama i pripremi elemenata scenarija, definisanju vremenskih okvira i odgovornosti pojedinih članova tima, identifikovanje institucija koje će biti uključene u projekat, konsultovanje sa zainteresovanim stranama, kao i prezentaciju rezultata Studije.3. Priprema pregleda realizacije godišnjih planova / programa šumarske administracije (MPRR i UŠ), u fizičkom i finansijskom smislu (npr. u poslednje tri godine), uključujući sve izvore finansiranja šumarskog sektora, koji se posebno predstave za državni i privatni podsektor šumarstva. Ovi rezultati treba da budu pripremljeni u dogovorenoj i metodološki odgovarajućoj formi, kako bi se mogli uključiti u (polazni ) scenarij.4. Priprema pregleda troškova šumskih radova i aktivnosti (ukupno i po jedinicama mjere) i cijena šumskih proizvoda i usluga, uključujući cijene koncesija za državne šume. Takođe, potrebno je koristiti različite ostale izvore podataka, uključujući upitnike, kako bi se dobile nedostajajuće informacije o određenim šumskim proizvodima i uslugama. Na osnovu relevantnih informacija, uključujući iz okruženja (naročito Srbije) potrebno je pripremiti odgovarajuće liste jediničnih cijena i troškova za kalkulacije ovih scenarija. 13
  16. 16. 5. Izrada (najmanje) dva scenarija strateškog nivoa planiranja i finansiranja šuma i šumarstva, u fizičkom i finansijskom smislu (npr. za period od 5 godina), a na osnovu realno očekivanih finansijskih izvora iz šuma i državnog budžeta, u skladu sa novim ZoŠ i propisima o budžetu Crne Gore. Scenarije je potrebno izraditi odvojeno za državni i privatni sektor šumarstva.6. Izrada moguće šeme budžetske podrške (subvencija) vlasnicima privatnih šuma u Crnoj Gori, bazirane ZoŠ i odgovarajućim EU i nacionalnim politikama i mogućnostima ruralnog razvoja, koja će poslužiti kao osnova za kalkulisanje iznosa budžetskih sredstava u finansiranju.7. Prezentacija preliminarnih scenarija zainteresovanim stranama.8. Izrada i isporuka scenarija (prethodno) i konciznog dokumenta Studije, koji uključuje i preporuke za pripremu budžetskog dijela nacionalne Strategije sa planom razvoja šuma i šumarstva.Ovim projektnim zadatkom je detaljnije sugerisano da se u modeliranjescenarija uključi realizovane i planirane fizičke i finansijske veličine koje suvezane sa: • proizvodnim funkcijama šuma, uslugama i radovima iz tog naslova, po vrstama (npr. korišćenje šuma, korišćenje nedrvnih šumskih proizvoda, korišćenje šumskog zemljišta i proizvodnih usluga šuma, podizanje novih šuma, njegu mladih šuma, obnovu šuma, konverziju izdanačkih šuma, zaštitu i sanaciju šuma, izgradnju i održavanje šumskih puteva i vlaka i dr.); • ekološkim i socijalnih funkcijama šuma i mjerama i aktivnostima iz tog naslova, po vrstama (npr. zaštita zemljišta i voda, biodiverzitet i očuvanje prirode, rekreacija i ruralni razvoj); • upravnim i stručnim, uključujući savjetodavnim poslovima u gazdovanju šumama i šumarstvu, po vrstama (npr. planiranje, upravni i stručno-tehnički poslovi, izgradnja kapaciteta / edukacija); • državnim budžetom za šume i šumarstvo, po namjenama (npr. za gazdovanje državnim šumama, šumarsku službu, subvencije VPŠ i dr.). 14
  17. 17. Projektni zadatak predviđa izradu Studije u okviru ekspetskog tima podvođstvom međunarodnog eksperta za strateško planiranje i finansiranješumarstva, a u saradnji sa regionalnim finansijskim specijalistom zašumarstvo, kao nosiocem izrade finansijskog dijela scenarija i domaćimšumarskim stručnjacima kao nosiocima pojedinih oblasti, koje se uključuju uscenarije: (a) planiranje gazdovanja šumama; (b) korišćenje šuma; (c)korišćenje nedrvnih šumskih proizvoda, šumskog zemljišta i ostalih uslugašuma; (d) podizanje novih šuma i šumski reproduktivni materijal; (e) uzgoj izaštita šuma; (f) gazdovanje zaštitinim šumama i ŠPN, uključujući područjaNATURA 2000; i (g) državna uprava šuma, budžetsko planiranje ifinansiranje.Glavni očekivani izlazi su matrice podataka sa scenarijima i dokument Studijeplaniranja i finansiranja šuma i šumarstva Crne Gore, koja treba izmeđuostalog da uključuje opis metodologije i procesa strateškog planiranja,analizu stanja, predstavljanje i razmatranje scenarija, kao i preporuke zanjihovu upotrebu u procesu razvoja Strategije sa planom razvoja šuma išumarstva i pripremu pripadajućih godišnjih budžetskih programa. 15
  18. 18. 3. METODOLOGIJA I PROCES IZRADE SCENARIJA I STUDIJE3.1. Opšti metodološki okvir za strateško planiranje i izradu scenarijaPriprema scenarija finansiranja sektora šumarstva Crne Gore započela je naosnovu metodologije, koja je izrađena u okviru FAO projekta razvojašumarstva u Srbiji (FERLIN et al. 2007). Scenariji finansiranja u skladu saovom metodologijom predstavljaju moguće, sa konkretnim podacima iobračunima opremljene opcije finansijskog planiranja, praćenja ivrednovanja sektora šumarstva. Scenariji imaju razvojni karakter i temelje sena planovima odnosno njihovim varijantama (npr. niža, srednja, viša), pričemu se za polazni scenarij obično uzimaju vrijednosti iz ostvarenja planova.Vrijednosti ulaznih veličina za scenarije su naturalne (u obimu odnosnokoličini), novčane ili kombinovane (u novčanom iznosu na određenukoličinu). Kao novčane vrijednosti nastupaju troškovi / rashodi i izvori /prihodi. Sve vrijednosti se prikazuju prosječno godišnje.Podaci o ostvarenju se odnose na izabrani trogodišnji period, od 2008. do2010. godine, a planovi su pripremljeni za naredni 5-godišnji period. Što setiče početne godine primjene planova koji su vezani za šume (dugoročnijiplanovi), oni se slobodno mogu, gotovo bez posebnih promjena upotrijebitiu narednih par godina. Kod kratkoročnijih planova, koji su po svojoj prirodipromjenljiviji, potrebna će biti određena prilagođavanja, posebno nakon2013. godine. Priprema podataka koji se odnose na ostvarene mjere iaktivnosti u šumama i šumarstvu, kao i izvore sredstava, bazirala se naročitona analizi godišnjih izvještaja o utrošku budžetskih sredstava UŠ unavedenim godinama.Za pripremu planiranih mjera i aktivnosti u šumama i šumarstvu, kao i izvorasredstava, koristilo se, uz podatke o ostvarenju, podatke iz godišnjegprograma korišćenja budžetskih sredstava UŠ za 2011. godinu, budžet CrneGore za šumarstvo za 2011. i 2012. godinu, postojeće planove gazdovanjašumama sa orijentacionim planovima sječa (u državnim šumama), postojećestručne studije i ostale relevantne izvore, strana iskustva i ekspertskeprocjene.Sastavni dio pripreme scenarija finansiranja je i prethodno kreiranje politikesufinansiranja pojedinih mjera i aktivnosti u privatnim šumama odnosnosubvencionisanja privatnog šumarstva u skladu sa EU politikom ruralnograzvoja. 16
  19. 19. Planirane mjere i aktivnosti u šumama i šumarstvu, kao elementi scenarija,na kraju se usklađuju sa planiranim prihodima odnosno izvorima sredstava,što predstavlja ključni dio metodologije. Na isti način se vrši i usklađivanjeostvarenih mjera i aktivnosti sa utrošenim izvorima sredstava, što naročitosluži za verifikaciju metodologije i kalibraciju finansijskih obračuna.Potrebne mjere i aktivnosti u šumama i šumarstvu, kao i očekivani izvorisredstava, detaljno su planirani samo u jednoj varijanti, na osnovu koje jeizrađen osnovni planski scenarij. Obzirom da su planovi potrebnih mjera iaktivnosti pripremljeni pretežno kao optimalni za naredni 5-godišnji planskiperiod i ujedno usklađeni sa realno očekivanim izvorima sredstava, taj sescenarij smatra optimalnim. Na osnovu ostvarenih mjera i aktivnosti, kao iizvora sredstava, izrađen je polazni scenarij.Na osnovu optimalnog scenarija izrađene su dvije dodatne varijante:varijanta I sa dodatnim plaćanjem naknade za doznaku, prijem i otpremu zakoncesionare i varijanta II sa dodatnim plaćanjem naknade za doznaku,prijem i otpremu i uvećanim cijenama drvnih sortimenata (za 10%).Za obračune troškova i prihoda upotrijebljene su jedinične cijene, dobijenena osnovu realizovanih cijena, normativa, procjena na osnovu iskustava itržišnih informacija. Vrijednosti proizvoda, prihodi, troškovi radne snage,usluga i materijala se obračunavaju sa odgovarajućim porezima (PDV idoprinosi). Za unošenje, obračun i usklađivanje ostvarenih i planiranihrashoda / troškova sa prihodima / izvorima sredstava pripremljen jesoftverski alat u Excel formatu koji uvezuje sve podatke i omogućavaautomatske (re)kalkulacije obračuna, kao i sveobuhvatno bilansiranjeodnosno optimalizaciju scenarija. Pored toga je moguće vrlo brzo kreiranjedodatnih scenarija odnosno njihovih varijanti.Specifični suštinski i logički okviri za planiranje i pripremu obračuna(ostvarenih i planiranih) mjera, radova i aktivnosti, kao i izvora sredstavaprikazani su u narednim poglavljima. Pri tome je korišćena šumarskaterminologija i klasifikacija, koja je u najvećoj mjeri usklađena sacrnogorskom praksom. 17
  20. 20. 3.2. Specifični metodološki okviri za planiranje i pripremu obračuna ostvarenih i planiranih mjera, radova i aktivnosti u šumama i šumarstvu3.2.1. Mjere uzgoja šumaUzgoj šuma se prikazuje odvojeno za državne i privatne šume, po obimu itroškovima, za sljedeće mjere: a) Podizanja novih šuma na goletima sa pošumljavanjem i njegom mladih kultura; b) Obnova visokih šuma sa pripremom za prirodno podmlađivanje, sadnjom i kompletiranjem podmlatka; c) Njega visokih šuma sa njegom prirodnog guštika i (nekomercijalnim) selektivnim proredama; d) Sanacija oštećenih šuma od biotskih i abiotskih činioca i posebno požara, sa sadnjom i njegom mladih zasada; e) Indirektna konverzija izdanačkih šuma sa proredama i kompletiranjem prirodne obnove; f) Direktna konverzija / rekonstrukcija izdanačkih šuma i šikara sa sadnjom i njegom mladih zasada.Mjere i radovi su u slučaju državnih šuma prikazani odvojeno po obimu iiznosu troškova za VJ, kao jedinog koncesionara sa obavezom obavljanjauzgojnih radova i UŠ, a u slučaju privatnih šuma u ukupnom obimu iodvojenom iznosu za UŠ i VPŠ. Detaljniji pregled vrste radova i ostalihelemenata, za ostvarenje i za plan, je evidentan iz Tabela 1a i 1b. Tabela zaprivatne šume, pored pomenutog, sadrži i kolonu sa planskim udjelomukupnog budžetskog sufinansiranja po pojedinim radovima, kao i kolonu saobrazloženjem vrste i visine sufinansiranja, uključene u obračun.Podaci o izvršenju za državne šume su uzeti iz godišnjih izvještaja UŠ ukojima je dat fizički obim po radovima. U slučaju složenih mjera, kao što jeuzgoj, tačan podatak za utrošena budžetska sredstva se dobije samo za sveradove ukupno. Podataka o izvršenju radova u privatnim šumama nije bilo.Postojala je jedino informacija o broju sadnica, koje je UŠ isporučivala zapošumljavanje VPŠ. Na osnovu ovog broja i predpostavljene gustine sadnje,izračunat je obim pošumljavanja i uključen u obračun izvršenja. Procjena uokvuru RG je bila, da se ostali uzgojni radovi u privatnim šumama nesprovode. 18
  21. 21. Planovi su pripremljeni u okviru RG, a na osnovu podataka o izvršenju uprethodnom periodu, godišnjeg programa korišćenja budžetskih sredstavaUŠ za 2011. godinu, studije o dugoročnim potrebama za pošumljavanjemneobraslog šumskog zemljišta (FODEMO, 2010), ostalih relevantnih izvora iekspertskih procjena. Istovremeno se u okviru RG, koristeći strana iskustva,pripremio i preliminarni predlog visine budžetskog sufinansiranja popojedinima mjerama odnosno radovima u privatnim šumama.Obračuni troškova radova su vršeni na osnovu prethodno pripremljenihjediničnih cijena, koje su upotrijebljene i za izvršenje i za planove. U slučajupošumljavanja odnosno sadnje, ove cijene su dobijene na osnovu visineukupno utrošenih sredstava, aktuelnih cijena uslužne radne snage,kalkulacija troškova u okviru citirane studije pošumljavanjem, starihnormativa UŠ (nekadašnjeg Javnog preduzeća) i detaljnih prilagođavanjaovih kalkulacija u okviru RG sadašnjim uslovima (u saradnji sa ZehromDemić, članicom za pošumljavanje i šumski reprodukcioni materijal).Upotrebom istih osnova u pogledu troškova (radne snage i ostalog) ipomenutih normativa, pripremljene su u okviru RG i kalkulacije cijeneradova na prirodnoj obnovi i njezi šuma. Izuzetak su nekomercijalneprorede, kod kojih se u ovoj Studiji za jediničnu cijenu uzima određeninadtrošak proredne sječe. Ovaj nadtrošak u slučaju privatnih šumaistovremeno predstavlja subvenciju VPŠ, odnosno može da bude osnova zaodgovarajuće umanjenje naknade koncesionarima u slučaju državnih šuma.Sumarni pregled visine i strukture normativnih troškova svih uzgojnihradova, odvojeno za državne i privatne šume, dat je Tabeli 1c, dok su uprilogu (Tabele 1a – 1g) date revidirane kalkulacije normativnih cijena svihpripadajućih šumsko-uzgojnih radova.Nakon izrade preliminarnih planova i obračuna troškova, usljedilo je u okviruRG prilagođavanje istih, naročito pomoću određenih ciljnih vrijednosti, donivoa koji je u ovoj fazi pripreme bio moguć. Detaljniji opis načina i tehnikeusklađivanja odnosno bilansiranja ovih planova u odnosu na raspoložljivasredstva, nalazi se u pod-poglavlju 3.7.1. 19
  22. 22. 3.2.2. Aktivnosti i mjere zaštite šumaZaštita šuma se prikazuje po obimu (gdje je moguće) i troškovima za svešume, za sljedeće mjere: a) Preventivna zaštita šuma od insekata (feromonska); b) Preventivni pregledi zdravstvenog stanja šuma i rasadnika (eksterni); c) Preventivna zaštita šume od požara, sa izradom protivpožarnih puteva, obezbjeđivanjem osmatranja (eksterni), sitne opreme za gašenje i rezervoara za vodu; d) Sprovođenje ICP monitoringa stanja šuma (eksterni).Podaci o izvršenju za utrošena budžetska sredstva su dobijeni iz godišnjihizvještaja UŠ. Preliminarni plan za pojedine mjere, po obimu i troškovima, jepripremljen u okviru RG na osnovu dosadašnjeg izvršenja. Kasnije se ovajplan za sve vidove zaštite šuma, na osnovu godišnjeg programa UŠ za 2011.godinu i očekivanih budžetskih izvora sredstava, značajno uvećao.Bilansiranje ovog plana se izvršilo zajedno sa ostalim mjerama, u skladu saupotrijebljenom metodologijom bilansiranja, koja je opisana u pod-poglavlju3.7.1.Aktivnosti i radovi u šumama prikazuju se odvojeno za VJ, UŠ i VPŠ. Obziromda se većina aktivnosti i radova na zaštiti šuma, koje finansira UŠ, odnosi nasve šume, podjela na državne i privatne šume je urađena prema procentupovršine šuma. Isto važi i za plan izrade protivpožarnih puteva u privatnimšumama. Ovaj plan sadrži i budžetsko sufinansiranje (od 80%). Pregledobima i troškova radova odnosno aktivnosti je u Tabeli 2.3.2.3. Specijalne mjere i aktivnosti u zaštitnim šumama i šumama posebne namjeneSpecijalne mjere i aktivnosti u zaštitnim šumama i ŠPN, uključujući šume uokviru potencijalne mreže NATURA 2000, prikazuju se po obimu i troškovimaza sljedeće mjere: a) Aktivno održavanje i unaprjeđenje šuma sa funkcijom zaštite tla i voda; b) Aktivno održavanje i unaprjeđenje šuma sa funkcijom zaštite infrastrukturnih objekata; c) Smanjenje intenzitete sječa u šumama sa prirodozaštitnom vrijednošću u privatnoj svojini (u obliku naknada za umanjenu dobit); 20
  23. 23. d) Opremanje i promocija šuma posebne namjene za rekreacione i ekoturističke svrhe; e) Priprema osnova za očuvanje šumskih habitata izabranih rijetkih i ugroženih vrsta u okviru buduće mreže NATURA 2000 kroz istraživanja i planove upravljanja vrsta; f) Očuvanje habitata kroz prilagođeno gazdovanje u privatnim šumama u okviru buduće mreže NATURA 2000 (pokrivanjem nadtroška korišćenja šuma).Radovi u okviru pojedinih mjera nijesu dalje razrađeni. Do sada ove mjere iaktivnosti nijesu vršene. Preliminarni plan je pripremljen za pojedine mjere uokviru RG, na osnovu procjena, a kasnije je u skladu sa očekivanimbudžetskim sredstvima nekoliko uvećan. Mjere pod a), b), d) i e) se odnosepretežno na državne šume, dok se mjere pod c) i f) odnose isključivo naprivatne šume. Pripadajuća je tabela broj 3.3.2.4. Aktivnosti i mjere u sjemenskim sastojinamaAktivnosti i mjere u sjemenskim sastojinama se po obimu i troškovima prikazuju za: a) Reviziju i izdvajanje sjemenskih sastojina; b) Održavanje odnosno njegu sjemenskih sastojina.Podaci o izvršenju su uzeti iz izvještaja UŠ. Preliminarni plan je urađen odstrane članice RG za sjemensku i rasadničku proizvodnju, a prema procjenipotreba za održavanje odnosno njegu sjemenskih sastojina. Kasnije je ovajplan nekoliko prilagođen u pogledu troškova, koristeći isti normativ i cijenuuslužne radne snage kao kod uzgoja šuma. Pripadajuća je tabela broj 4.Aktivnosti na osnivanju sjemenske plantaže uključene su u djelatnostsjemenske i rasadničke proizvodnje, koja se u ovoj Studiji prikazuje iobračunava odvojeno od aktivnosti i mjera u šumama. 21
  24. 24. 3.2.5. Radovi na izgradnji i održavanju šumske infrastruktureRadovi na izgradnji i održavanju šumske infrastrukture se po obimu itroškovima prikazuju odvojeno za državne i privatne šume, i to za: a) Izgradnju šumskih puteva; b) Izgradnju šumskih vlaka i c) Održavanje šumskih puteva.Radovi se u slučaju državnih šuma prikazuju odvojeno za VJ, ostalekoncesionare i UŠ, a u slučaju privatnih šuma za VPŠ i UŠ. Pripadajuće suTabele broj 5a (državne šume) i 5b (privatne šume). Tabela broj 5b poredpomenutog, sadrži i kolonu za budžetsko sufinansiranje u privatnimšumama, koje se planira samo kod izgradnje vlaka.Podaci o dosadašnjem izvršenju su prikupljeni na osnovu anketiranjakoncesionara, koje je za te svrhe sprovedeno od strane UŠ - Odsjeka zakorišćenje šuma (TERZIĆ, 2011). Međutim, zbog određene nejasnoće inekonsistentnosti odgovora (u pogledu vrsta i troškova radova, vremenskogperioda na koje se oni odnose), a i nepotpunosti podataka, iste nije mogućesmatrati potpuno pouzdanim. Sa druge strane, bolji podaci za državne šumei nijesu postojali, pa su isti uključeni u obračune. Što se tiče privatnih šuma,podaci o izvršenju ovih radova takođe nijesu postojali, a simbolični obim sepo procjeni RG, po kojoj »se nešto ipak moralo uraditi«, uključilo uobračune.Preliminarni planovi na izgradnji i održavanju šumske infrastrukture su uokviru RG pripremljeni na osnovu podataka o izvršenju i procjene potreba naosnovu iskustava. Obračuni troškova radova su takođe izvršeni na osnovuprocjenjenih jediničnih cijena, jer konkretni podaci o njima za sada nepostoje.Nakon izrade preliminarnih planova i obračuna troškova, usljedilo je u okviruRG prilagođavanje istih, naročito pomoću određenih ciljnih vrijednosti,takođe do nivoa koji je u ovoj fazi pripreme bio moguć. Dalje usklađivanjeodnosno bilansiranje ovih planova, zajedno sa biološkim, rađeno je naosnovu zajedničke metodologije, koja je opisana u pod-poglavlju 3.7.1. 22
  25. 25. 3.2.6. Upravni, stručni i tehnički poslovi Uprave za šume na gazdovanju šumamaUpravni, stručni i tehnički poslovi UŠ na gazdovanju šumama, sapripadajućim opštim poslovima prikazani su po broju zapošljenih u okvirugrupa poslova i po ukupnim troškovima za vršenje ovih poslova, zaprethodni period i za plan. Pripadajuća je Tabela 6.Troškovi za ove poslove dio su ukupnih izdataka budžeta UŠ, koji jepripremljen u poglavlju 4.5. Ukupni troškovi su odvojeni na lična primanja sadoprinosima i na opšte materijalne i ostale troškove za funkcionisanje, osimtroškova IT opreme odnosno informacionog sistema (koji ovdje nijesuuključeni). Opšti materijalni i ostali troškovi ove vrste su, pomoću detaljneanalize pojedinih stavki, prethodno odvojeni od posebnih troškova, kojinijesu vezani za funkcionisanje. Posebni troškovi i investicije koji su vezaneza vršenje poslova gazdovanja u šumama od strane eksternih izvršioca (npr.izrada PGŠ, vršenje doznake, specijalni stručni poslovi), vršenje šumskihradova (npr. uzgoj i zaštita šuma, specijalne mjere u zaštitnim šumama iŠPN, izgradnja i održavanje šumske infrastrukture), kao i troškovi uslužnihradova na korišćenju šuma u vlastitoj režiji (za snabdjevanje stanovništvaodnosno u šumama van koncesija), ovdje nijesu uključeni. Prethodno su izukupnog budžeta UŠ izdvojeni i ukupni troškovi sjemenske i rasadničkeproizvodnje i upravljanja LPN odnosno lovstva.Obim i troškovi upravnih, stručnih i tehničkih poslova kod gazdovanjašumama, sa pripadajućim opštim poslovima, se za potrebe Studije dijeli nadržavne i privatne šume. U tom smislu određene su prvo za privatne šumerelevantne grupe poslova sa brojem svih zapošljenih na tim poslovima (zadržavne i privatne šume). U pogledu planiranog broja i strukture zapošljenihu UŠ korišćeni su podaci analize poslovnih procesa (FODEMO, 2011).Pomoću koeficienata površine (u slučaju stručnih poslova na planiranju,uzgoju i zaštiti šuma), obima sječe (u slučaju korišćenja privatnih šuma) iponderisanog zbira koeficienata površine i sječe (u slučaju čuvanja šuma)izračunat je broj zapošljenih, koji otpada na privatne šume. Na osnovu ovogadobijen je i prosječni koeficijent za raspodjelu svih troškova na državne iprivatne šume. Detaljniji pregled obračuna ovih koeficienata je evidentan izTabela 2a i 2b u prilogu. 23
  26. 26. 3.2.7. Aktivnosti na planiranju gazdovanja šumama i sprovođenju doznake stabala (eksterni izvršioci)Aktivnosti na planiranju gazdovanja šumama i sprovođenju doznake stabalaprikazane su samo za eksterne usluge. Kod planiranja gazdovanja prikazujese obim i trošak eksternih izvršioca za: a) Izradu PGŠ i b) (Izvršenu) Nacionalnu inventuru šuma.Kod sprovođenja doznake stabala prikazuje se eksterni trošak za: a) Pomoćnu radnu snagu (za državne i privatne šume); b) Licencirana privatna lica (za privatne šume).Aktivnosti su prikazane po vrstama, obimu i nosiocima troškova (budžet,međunarodna sredstva), kao i jediničnim cijenama, u pripadajućoj Tabeli 7.Podaci o ostvarenju kod planiranja i doznake su dobijeni iz godišnjihizvještaja UŠ. Za nacionalnu inventuru utrošena sredstva su u cjeliniobezbjeđena iz međunarodnih sredstava (FODEMO). Preliminarni plan zaizradu PGŠ, na osnovu umanjene jedinične cijene, je pripremljen od straneglavnog inženjera za planiranje (Vito Tepavčić). Predpsotavlja se da sesuštinski dio pripreme PGŠ izrađuje u vlastitoj režiji okviru UŠ, a tehnički diood strane eksternih izvršioca. Kasnije je, u skladu sa očekivanim većimizvorima budžetskih sredstava, prosječna površina šuma i šumskog zemljištaza izradu programa gazdovanja u okviru plana uvećana. Nova nacionalnainventura za narednih pet godina nije planirana jer se vrši tek za 10 godina.Preliminarni plan za sprovođenje doznake u okviru RG je u kasnijoj faziprilagođen, a na osnovu podataka o izvršenju. Uvođenje licenciranih lica zasprovođenje doznake i pratećih poslova u privatnim šumama - kao novinu uZoŠ - je za početak planirano u malom, eksperimentalnom obimu. Kaoosnova za ovaj posao se uzima iznos prosječnih bruto ličnih primanjainženjera na uzgoju šuma, sa pripadajućim opštim materijalnim troškovima itroškovima opreme (28% na bruto lična primanja) za 3 licencirana lica.Planirani trošak uslužne radne snage na doznaci je izračunat na osnovujediničnog troška za ostvarenje, koji je uvećan proporcionalno sa povečanomplaniranom sječom (odvojeno za državne i privatne šume).Podjela troškova po sektoru vlasništva šuma kod ostvarenja je uzeta premačinjeničnom stanju izrade osnova za gazdovanje šumama, tj. samo za 24
  27. 27. državne šume, a kod plana prema površinskom udjelu vlasništva šuma.Podjela troškova izvršene inventure isto je data prema površinskom udjelu.Trošak sprovođenja doznake pomoću uslužne radne snage je na državne iprivatne šume podijeljen prema udjelu sječe, dok trošak licenciranih licaotpada samo na privatne šume.3.2.8. Aktivnosti na sertifikaciji šumaAktivnosti na sertifikaciji državnih šuma prikazane su u finansijskim iznosimai jediničnoj cijeni (€/ha) po fazama sertifikacionog ciklusa, koji uključujepredocjenu, sertifikaciju i nadzor. Pretpostavlja se primjena FSCsertifikacione šeme. Pripadajuća je tabela broj 8.3.2.9. Aktivnosti na izgradnji institucionalnih kapaciteta i okvira u šumarstvuAktivnosti na izgradnji institucionalnih kapaciteta i okvira u šumarstvuprikazane su po sljedećim kategorijama: a) Izgradnja stručnih kapaciteta šumarskih stručnjaka i obuka VPŠ i izvođača šumskih radova; b) Nabavka IT opreme i uspostavljanje šumarskog informacionog sistema, uključujći bar-kod sistem praćenja izvora drvnih sortimenata; c) Izgradnja šumarskog regulatornog i strateško-planskog okvira (analize, stručne osnove i nacrti akata odnosno dokumenata) u okviru reforme šumarskog sektora; d) Promotivne aktivnosti u šumarstvu (priprema publikacija, filmova, popularizacijskog materijala); e) Istraživanja u šumarstvu (osnovna, aplikativna i razvojna).Iznosi sredstava su prikazani po izvorima (međunarodna i domaća -budžetska) i institucijama. Ostvarene vrijednosti su dobijene iz izvorapojedinih institucija i pouzdane su na ukupnom nivou, dok je distribucija poaktivnostima samo približna (urađena naknadno u okviru RG). Isto važi zaplanirana sredstva. Iznosi planiranih međunarodnih sredstava, iako suprikazana u prosječnim godišnjim vrijednostima, se odnose naročito na2012. i 2013. godinu, dok traju projekti FODEMO/IPA. Pripadajuća je tabelabroj 9. 25
  28. 28. 3.2.10. Poslovi Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja – Sektora za šumarstvoPoslovi MPRR – Sektora za šumarstvo, za potrebe ove studije prikazani su pobroju zapošljenih i pripadajućim troškovima ličnih primanja i opštih troškovaza funkcionisanje, odvojeno za sljedeće grupe poslova: a) Poslovi upravljanja i administracije sektora; b) Poslovi Centra za monitoring gazdovanja šumama; c) Poslovi Inspekcije za šumarstvo; d) Poslovi Savjeta za šume.Pripadajuća je tabela broj 10.3.2.11. Potsticajne mjere za razvoj djelatnosti privatnih šumskih gazdinstava i udruženja vlasnika šuma (osim sufinansiranja šumskih radova)Potsticajne mjere za razvoj djelatnosti privatnih šumskih gazdinstava i UVPŠ,planirane u skladu sa EU politikom ruralnog razvoja, su prikazane posljedećim grupama mjera: a) Podrška gazdinstvima za investicije u savremenu opremu za unaprjeđenje tehnologije i efikasnosti korišćenja privatnih šuma, uključujući vršenje usluga u šumarstvu; b) Podrška gazdinstvima za investicije u razvoj (dopunskih) djelatnosti, kao što su (ručna) obrada drveta, prerada drvne biomase i proizvodnja bioenergije (do 1 MW kapaciteta); c) Podrška UVPŠ za vršenje obuke i savjetodavnih usluga svojim članovima, uvođenje zajedničkog upravljanja šumama sitnim posjedima i zajedničkog marketinga šumskih proizvoda.Ove potsticajne mjere su - zajedno sa sufinansiranjem šumskih radova -sastavni dio cijelokupne finansijske podrške VPŠ odnosno šumskimgazdinstvima koju uključuje ova Studija. Pripadajuća je tabela broj 11. 26
  29. 29. 3.3. Metodološki okvir za analizu ostvarenog i planiranje budućeg obima i strukture sječaObim korišćenja šuma je za potrebe studije prikazan u bruto masi, pogrupama vrsta drveća (četinari i liščari), okvirnoj strukturi drvne mase(tehničko i prostorno, odnosno ogrijevno drvo), sektorimu vlasništva šuma itipovima korišćenja (u okviru državnih) šuma. Tipovi korišćenja po kojima suprikazani obračuni su sljedeći: a) koncesija sa svim šumskim radovima(koncesija VJ), b) višegodišnje koncesije sa radovima na izgradnji iodržavanju puteva, c) jednogodišnje »koncesije« (Rožaje), d) prodajasortimenata iz šuma koje nijesu pod koncesijom (u režiji UŠ), e) snabdjevanjestanovništva drvetom na panju (u režiji UŠ) i f) snabdjevanje stanovništvadrvetom prodajom sortimenata (u režiji UŠ). Za privatne šume nemadiferenciranog prikaza.Izvršenje sječa je prikazano na osnovu godišnjih izvještaja UŠ. Plan sječa zanaredni 5-godišnji se za državne šume pripremio u okviru RG, naročito naosnovu planova gazdovanja šumama, odnosno orijentacionih planova sječa(kod koncesija), uz procjenu trendova. Plan sječa u privatnim šumama, zakoje još ne postoje osnove gazdovanja, pripremio se na osnovu podataka oizvršenju (registrovanih) sječa, stanja šuma i procjene trendova. Pripadajućaje tabela broj 12.3.4. Metodološki okvir za zbirni pregled ostvarenih i planiranih mjera, radova i aktivnosti, vezanih za šume i šumarstvo3.4.1. Pregled iznosa svih troškova mjera i aktivnosti, vezanih za šume i šumarstvoZbirni pregled svih troškova mjera i aktivnosti vezanih za šume i šumarstvo(Tabele 13 a i 13b) dat je u apsolutnim iznosima po mjerama, odnosnoaktivnostima i ukupno za sektor šumarstva, kao i po nosiocima troškova.Takođe su dati izvori sredstava pojedinih nosioca za pokrivanje ovihtroškova. 27
  30. 30. Mjere, odnosno aktivnosti su izgrupisane na: a) Biološke mjere u šumama uključujući potsticajne (uzgoj šuma, zaštita šuma, mjere u sjemenskim sastojinama i specijalne mjere u zaštitnim šumama i ŠPN); b) Tehničke mjere u šumama uključujući potsticajne (izgradnja i održavanje puteva, izgradnja vlaka); c) Aktivnosti šumarske uprave odnosno službe vezane za šume i šumarstvo (poslovi UŠ na gazdovanju šumama sa pripadajućim opštim poslovima, eksterni poslovi nacionalne inventure i planiranja gazdovanja šumama, sertifikacija šuma, eksterni poslovi kod doznake, poslovi Sektora za šumarstvo MPRR, izgradnja stručnih i informacionih kapaciteta i izgradnja regulatornog okvira sa istraživanjem u šumarstvu) i d) Mjere za potsticanje djelatnosti privatnih šumskih gazdinstava (investicije u savremenu opremu za korišćenje šuma, u obradu drveta, proizvodnju biomase i bioenergiju) i udruženja VPŠ (za vršenje savjetodavnih usluga).Kao nosioci troškova su prikazani UŠ, MPRR - Sektor šumarstva, ostali sektorizajedno, korisnici i VPŠ zajedno i međunarodni donatori zajedno.3.4.2. Pregled iznosa svih potsticajnih sredstava za razvoj privatnih šuma, šumskih gazdinstva i udruženja vlasnika šumaZbirni pregled svih potsticajnih mjera za razvoj privatnih šuma, privatnihšumskih gazdinstava i udruženja vlasnika šuma uključuje sufinansiranjebioloških mjera (uzgoj šuma, zaštita šuma i specijalne mjere u zaštitnimšumama i ŠPN) i tehničkih radova (izgradnja šumskih vlaka) u šumama, temjere za potsticanje djelatnosti privatnih šumskih gazdinstava (investicije usavremenu opremu za korišćenje šuma, u tradicionalnu obradu drveta,proizvodnju biomase i bioenergiju) i udruženja VPŠ (za vršenje savjetodavnihusluga). Ovaj pregled je prikazan izdvojeno iz troškova svih mjera iaktivnosti. Isti takođe sadrži koeficijente sufinansiranja po mjerama, koji suprikazani u odnosnu na ukupno potrebna sredstva. Obzirom da potsticajnihmjera, osim gratis davanja sadnica, u prethodnom periodu nije bilo,prikazane su samo planirane mjere. Pripadajuća je tabela broj 13c. 28
  31. 31. 3.4.3. Pregled i međunarodno uporjeđenje visine bioloških i tehničkih investicija, uključujući investicije u upravne, stručne i tehničke poslove vezane za gazdovanje šumamaPregled visine bioloških i tehničkih investicija, zajedno sa investicijama uupravne, stručne i tehničke poslove vezane za gazdovanje šumama, po brutokubiku sječe (€/m3), odvojeno za državne i privatne šume, dat je ponosiocima investicija, za ostvarenje i za plan. Nosioci investicija su u slučajudržavnih šuma: a) VJ kao koncesionar sa obavezom za biološke i tehničkeinvesticije, b) svi ostali koncesionari zajedno sa obavezom za tehničkeinvesticije i c) UŠ, koja obezbjeđuje biološke investicije u šumama ostalihkoncesionara i u šumama van koncesija. U slučaju privatnih šuma to su: a)svi VPŠ zajedno i b) UŠ, koja u skladu sa ZoŠ sufinansira investicije u privatnešume. Pripadajuće su tabele broj 14a i 14b.Za uporjeđenje visine investicija u državne i privatne šume, po vrstamainvesticija i ukupno, izabrane su Srbija i Slovenija, za koje se moglo dobitiuporjedive podatke, kako po kubiku sječe, tako i površini šuma i šumskogzemljišta. Pripadajuća je Tabele broj 14c. Kod ovih uporjeđivanja treba imatina umu, da je cijena bioloških i tehničkih investicija, kao i šumarske službe, uSrbiji uporjediva sa cijenama u Crnoj Gori, dok su cijene u Sloveniji od oko 2 -3 puta veće.3.5. Metodološki okvir za pripremu obračuna ostvarenih i planiranih prihoda odnosno izvora sredstava3.5.1. Vrijednost drveta odnosno drvnih sortimenataVrijednost drveta, odnosno drvnih sortimenata je za potrebe studijeobračunata na dva pariteta: na kamionskom putu i na panju. Pri tome jevrijednost drveta na panju dobijena tako da su od vrijednosti nakamionskom putu oduzeti troškovi sječe, izrade i izvlačenja, uz odgovarajućukonverziju vrijednosti iz neto u bruto masu. Pripadajući troškovi su uzeti poprosječnoj cijeni od 15 € (plus PDV) na neto kubik. Za obračun vrijednostiprodaje drveta na kamionjskom putu, tzv. uobičajenu prodaju, su u saradnjisa članom RG za korišćenje šuma (Joveta Terzič), određene modelne cijenetehničkog i prostornog / ogrijevnog drveta, koje po procjenama najviše 29
  32. 32. odgovaraju stanju i trendovima tržišta drveta u Crnoj Gori. Ove su cijene, naosnovu zajedničke procjene, da će se u narednom 5-godišnjem periodutržište drvetom ponovo oporaviti, uzete tako za prethodni kako i za naredniplanski period. Kod maloprodaje drveta za snabdjevanje stanovništva se, kaoosnova za kalkulacije cijena, uzela ostvarena vrijednost naplata stanovništva,u skladu sa posebnim cjenovnikom UŠ (iz 2009. godine), za paritet na panju.Zbog određenog obima gratis davanja drveta lokalnom stanovništvu, ovakoobračunate cijene su (za oko 15%) niže od onih kod uobičajene prodaje. I zakalkulaciju vrijednosti planirane maloprodaje stanovništvu, koja će u skladusa ZoŠ i dalje biti subvencionisana, uzete su iste cijene. Cijene sortimenata,prikazane odvojeno za uobičajenu prodaju (od strane koncesionara i vlasnikašuma) i maloprodaju (za potrebe snabdjevanja stanovništva od strane UŠ),nalaze se u Tabeli 3a u prilogu.Vrijednosti drveta odnosno drvnih sortimenata su, isto kao obim sječa,obračunate po sektorima vlasništva šuma i tipovima korišćenja (za državnešume), za izvršenje i za plan. Pripadajuće su tabele broj 15a i 15b.3.5.2. Iznos naknada i ostalih prihoda vezanih za korišćenje šumaNaknade vezane za koriščenje šuma uključuju koncesionu naknadu, koja jeodređena koncesionim ugovorima, i posebnu naknadu za doznaku, prijem iotpremu sortimenata, koja je definisana pravilnikom. U slučaju korisnika ilivlasnika šuma naknade predstavljaju trošak, a u slučaju države (budžetski)prihod, pa su odgovarajuće tome i uzete u obzir u okviru daljih obračuna.Obračunavaju su bez PDV.Cijena koncesione naknade za prethodni period dobijena je kao koeficijentiznosa svih doznačenih (ne i naplaćenih) naknada i obima sječe u periodu od2008. - 2010. godine. Isto važi i za naknadu za doznaku, prijem i otpremu utom periodu. Kod ove naknade treba u slučaju koncesionara uzeti u obzirčinjenicu, da je Vlada Crne Gore krajem 2008. godine tzv. strateškekoncesionare oslobodila od plaćanja ove naknade. Pored toga, u 2009.godini je po navodima Odsjeka za korišćenje šuma UŠ, MF oslobodilo odplaćanja ove naknade i većinu ostalih koncesionara. Ovo stanje je za vrijemeizrade studije bilo još uvjek aktuelno, bez obzira da je novi ZoŠ donioobavezu plaćanja ove naknade i od strane korisnika šuma. 30
  33. 33. Za obračun visine koncesione naknade za naredni 5-godišnji period uzeta jeprosječna cijena, koja je utvrđena važećim koncesionim ugovorima. Posebnanaknada za doznaku, prijem i otpremu za koncesionare, zbog gorepomenute činjenice, u osnovnom planskom scenariju nije uračunata.Vrijednost ove naknade za VPŠ je za naredeni 5-godišnji period obračunatapo cijenama iz pripadajućeg novog pravilnika o naknadi za doznaku, prijem iotpremu (2011). Cijene naknada po jedinici mjere nalaze se u pripadajućimtabelama 3b i 3c u prilogu.Način obračuna naknade odnosno prihoda od maloprodaje drveta na panju(u režiji UŠ) dat je kod cijene na panju u prethodnom poglavlju. U istom jedat i obračun prihoda od maloporodaje drvnih sortimenata (u režiji UŠ) nakamionskom putu, koji polazi od cijene na panju.Iznosi ovih naknada su, zajedno sa naknadama odnosno prihodima odmaloprodaje drveta (u režiji UŠ), obračunati po tipovima korišćenja šuma(za državne) i sektorima vlasništva i uključeni u tabele broj 15a i 15b.3.5.3. Prihodi od korišćenja, odnosno gazdovanja šumama za korisnike i vlasnike šumaPrihod od korišćenja šuma za korisnike i VPŠ obračunat je na način da su odvrijednosti drveta na panju (sa već oduzetim troškovima sječe, izrade iizvlačenja) oduzeti troškovi tehničkih investicija u šume (izgradnje iodržavanja puteva i vlaka), kao i troškovi naknada vezanih za korišćenješuma, koje snose korisnici i VPŠ.Prihod od gazdovanja šumama za korisnike i VPŠ obračunat je na način da suod prihoda od korišćenja šuma oduzeti troškovi bioloških investicija, koje onisnose.Prihod od korišćenja, odnosno gazdovanja šumama u vlastitoj režiji UŠ,predstavlja vrijednost drveta na panju koja se, zbog činjenice da biološke itehničke investicije UŠ nijesu odvojene za ovu svrhu, uzima u punom iznosu.Zbog toga će ovaj prihod po jedinici mjere izaći daleko veći od prihodakoncesionara, koji se umanjuje za pomenute investicije.Prihodi od korišćenja, odnosno gazdovanja šumama su obračunati (uapsolutnim vrijednostima i na bruto kubik sječe) po tipovima korišćenja zadržavne šume, za VPŠ i ukupno. Pripadajuće su tabele broj 16b i 17b. 31
  34. 34. Troškovi bioloških i tehničkih investicija u šume, koji su pripremljeni zapotrebe obračuna ovih prihoda, odnosno u uskladu sa njima, isto suprikazani u pripadajućim tabelama broj 16a i 17a.3.5.4. Prihodi od gazdovanja šumama na nivou sektora vlasništva šumaPrihod od gazdovanja šumama na nivou sektora vlasništva šuma dobijen jena način da su od prihoda od gazdovanja šumama na nivou korisnikaodnosno vlasnika šuma, uvećanog za naknade vezane za korišćenje šuma,oduzeti troškovi bioloških i tehničkih investicija u šume, koje suobezbijeđene od strane budžeta UŠ (uključujući subvencije u slučajuprivatnih šuma), kao i troškovi budžeta UŠ za upravne, stručne i tehničkeposlove na gazdovanju šumama, uključujući izgradnju kapaciteta šumarskihstručnjaka i obuku VPŠ i izvođača radova.Prihod od gazdovanja šumama je obračunat (u ukupnim iznosima i iznosimana bruto kubik sječe) po sektorima vlasništva šuma i ukupno. Pripadajuće sutabele broj 16b i 17b, koje sadrže i prihode od korišćenja, odnosnogazdovanja šumama na nivou korisnika i vlasnika šuma.3.5.5. Budžetski prihodi sredstava Uprave za šumeUkupni iznosi ostvarenih i planiranih budžetskih prihoda po vrstamasredstava, odnosno obveznicima za plaćanje, su dati u Tabeli 18.Prihodi od naknada koje su vezane za korišćenje šuma, tj. koncesionanaknada i naknada za doznaku, prijem i otpremu, obrazloženi su uprethodnom poglavlju (kao troškovi korisnika i VPŠ).Prihodi od naknada za pravo korišćenja (naročito sakupljanja) NDŠP, koje uskladu sa propisima, plaćaju komercijalni proizvođači (u visini od 5% odprodajne cijene NDŠP), planiraju se paušalno, na osnovu dosadašnjihiskustava.Prihodi od maloprodaje drveta na panju i drvnih sortimenata zasnabdjevanje stanovništva, kao i od prodaje sortimenata iz šuma vankoncesija, isto su obrazloženi u prethodnog poglavlju. 32
  35. 35. Prihodi od sjemenske i rasadničke proizvodnje planiraju se od prodaje viškaautohtonog sjemena na stranom tržištu (50% planirane proizvodnje).Prihodi od upravljanja LPN odnosno lovstva (dozvole, trofeji, meso divljači,lovačke usluge) planira se na osnovu čiste procjene, jer se ova djelatnostuvodi na novo.3.6. Metodološki okvir za prikaz ostvarenih i pripremu planiranih izdataka budžeta Uprave za šume3.6.1. Opšti okvir za pripremu budžetaOpšti okvir za planiranje i obračun izdataka budžeta UŠ prati metodologijuza izradu Budžeta Crne Gore. Jedna od ključnih direktiva MF za pripremubudžeta UŠ u 2012. godini, koja je korišćena i za pripremu planiranihizdataka UŠ u okviru ove Studije jeste, da izdaci mogu biti toliki, koliki suukupni budžetski prihodi iz šuma i šumarstva, uključujući dio koncesionihnaknada, koji se kanališe u opštinske budžete. Isti princip će seupotrebljavati i za korišćenje budžeta. Obzirom da sa 2012. godinom čak70% prihoda od naknada za korišćenje šuma odlazi u budžete opština,ovakvo usmjerenje je dobra osnova za budžetsko šumarstvo Crne Gore jer,između ostalog, stimuliše intenziviranje gazdovanja (državnim) šumama,ćime se povećavaju i (budžetski) prihodi iz šuma, a na osnovu kojih jemoguće obezbjeđivati veći obim sredstava za funkcionisanje UŠ, kao i zaneophodne biološke i tehničke investicije u šume, zajedno sa subvencijama.Zadatak koji je vezan za pripremu opštih stavki odnosno elemenate budžetaUŠ, u okviru navedenih usmjerenja MF i neophodnih potreba UŠ, povjeren jeglavnoj osobi za finansije u okviru UŠ (Rosanda Vojinović). Sa druge strane,tzv. posebne stavke budžeta UŠ, koje se odnose na planirane mjere, radove iaktivnosti u šumama i za šume, pripremljene su u okviru planova oveStudije. Detaljni prikaz ostvarenog i planiranog budžeta UŠ po pojedinimbudžetskim stavkama i njihovim grupama dat je u Tabeli 19. 33
  36. 36. 3.6.2. Posebni okvir za analizu i pripremu budžeta3.6.2.1. Izdaci za lična primanja zapošljenihIzdaci za (bruto) lična primanja zapošljenih u UŠ na upravnim, stručnim itehničkim poslovima vezanim za gazdovanje šumama, za sjemenarsku irasadničarsku djelatnost i upravljanje LPN / lovstvo, kao i na opštimposlovima, obračunati su na osnovu budžetskih usmjerenja odnosnoograničenja MF. Iznos izdataka, koji je vezan za poslove na gazdovanjušumama sa pripadajućim opštim poslovima, koji predstavlja najveći dio ovogdijela budžeta UŠ, već je prethodno, za potrebe obračuna ukupnih troškovaodnosno investicija u šume, prikazan u Tabeli 6.Materijal i opšte uslugeU izdatke za materijal u skladu sa budžetskom terminologijom svrstavaju seposebni materijalni troškovi i oprema za vršenje radova u okviru djelatnostiUŠ, opšte materijalne troškove i opšte usluge.Posebni materijalni troškovi i oprema za vršenje radova u okviru djelatnostiUŠ odnose se na: a) Materijal za zaštitu šuma (feromoni, sitna oprema za gašenje, cisterne za vodu); b) Materijal za opremanje šuma posebne namjene c) Kupovinu dodatnog šumskog reprodukcionog materijala; d) Materijal i opremu za sjemensku i rasadničku proizvodnju; e) Materijal i oprema za lovstvo.Opšti materijalni troškovi su uobičajeni. Za potrebe plana posebnimaterijalni troškovi pripremljeni su u okviru planova ove Studije, dok seopšti materijalni troškovi i usluge za UŠ procjenjuju na osnovu potreba UŠ iopštih budžetskih ograničenja od strane MF.3.6.2.2. Ugovorene uslugeU ugovorene usluge se u skladu sa budžetskom terminologijom iklasifikacijom uključuju intelektualne i fizičke usluge eksternih izvršioca (pougovorima). 34
  37. 37. Intelektualne usluge su: a) Specijalsitičke stručne usluge za izradu raznih stručnih osnova za poslove vezane za gazdovanje šumama i pripadajuće opšte poslove UŠ; b) Specijalističke stručne usluge kod sjemenske plantaže; c) Specijalistički pregledi stanja šuma i rasadnika kao i sprovođenje ICP monitoringa; d) Usluge licenciranih privatnih lica na doznaci stabala u privatnim šumama.(Pretežno) Fizičke usluge su: a) Usluge dorade sjemena (u sjemenskom centru Požega); b) Usluge (povremene radne snage) za sakupljanje sjemena i proizvodnju sadnica; c) Usluge osmatranja za zaštitu šuma od požara; d) Usluge pomoćne radne snage kod vršenja doznake stabala; e) Usluge na opremanju šuma posebne namjene; f) Uslužni radovi na proizvodnjI sortimenata za snabdjevanje stanovništva i u šumama koje nijesu pod koncesijama (u režiji UŠ).Ostale (intelektualne i fizičke) usluge su uključene kod kapitalnih investicija ušume. Za potrebe plana usluga, izdaci se preuzimaju direktno iz planovaStudije.3.6.2.3. Tekuće održavanje i renteIzdaci za tekuće održavanje i rente se u skladu sa budžetskomterminologijom i klasifikacijom odnose na tekuće održavanje javneinfrastrukture i ostalo tekuće održavanje i rente. U tekuće održavanje javneinfrastrukture svrstava se održavanje šumskih puteva (u režiji UŠ) u skladu saplanom naše studije. Ostali izdaci ove vrste se planiraju na osnovu iskustavai potreba UŠ.3.6.2.4. Subvencije za proizvodnju i pružanje uslugaIzdaci za subvencije za proizvodnju i pružanje usluga, u skladu sabudžetskom terminologijom, nova su stavka u okviru budžeta UŠ. Mjere uprivatnim šumama koje se svrstavaju u ovu kategoriju se odnose na: 35
  38. 38. a) Pošumljavanje / uzgoj privatnih šuma; b) Zaštitu privatnih šuma od požara (protivpožarne pruge); c) Izgradnju šumskih vlaka u privatnim šumama.Plan izdataka za subvencije, koji je pripremljen u skladu sa novim ZoŠ, uzimase iz pripadajućih planova naše studije. Izdaci za subvencije u kontekstururalnog razvoja, koje se isto planiraju u okviru naše studije, trebali bi da seplaniraju u okviru budžeta MPRR – Sektor za ruralni razvoj.3.6.2.5. Ostali opšti izdaci i transferiOstali opšti izdaci i transferi UŠ, u skladu sa budžetskom terminologijom,procjenjuju se na osnovu potreba odnosno iskustava UŠ.3.6.2.6. Kapitalni izdaci budžetaKapitalni izdaci, u skladu sa budžetskom terminologijom, odnose se na one,koji su vezani za investicije u šume i LPN, te na investicione izdatke zafunkcionisanje UŠ.Investicije u šume prikazju se u okviru budžetske stavke uređenje zemljišta,koja prema dosadašnjoj praksi i predlogu na osnovu ove studije obuhvatasljedeće mjere, radove i aktivnosti: a) uzgoj šuma (pošumljavanje, njega, obnova, konverzija i sanacija); b) njega sjemenskih objekata; c) specijalne mjere u zaštitnim šumama i ŠPN; d) zaštita šuma od požara (protivpožarne pruge); e) planiranje gazdovanja šumama (izrada programa gazdovanja); f) izgradnja šumskih puteva; g) planiranje (izrada lovnih osnova), mjere i radovi u LPN.Od kapitalnih izdataka koji se vezani za funkcionisanje UŠ (poslovni objekti,oprema i investiciono održavanje), posebna pažnja je u okviru ove Studijedata izdacima za IT opremu i uspostavljanje šumarskog informacionogsistema. Ostali kapitalni izdaci su planirani paušalno prema iskustvima iprocjenjenim potrebama UŠ. 36
  39. 39. 3.7. Metodološki okvir za bilansiranje scenarija finansiranja šuma i šumarstva3.7.1. Bilansiranje obima i troškova bioloških i tehničkih investicija u šume na osnovu ciljnih vrijednostiBilansiranje obima i troškova bioloških i tehničkih investicija u šume (pobruto kubiku sječe) – pomoću određenih ciljnih vrijednosti, koje supostavljene na osnovu sagledavanja dosadašnjeg stanja i uporijeđivanja uokviru i između sektora vlasništva šuma, koristeći pri tom i strana iskustva(Slovenije i Srbije) - rađeno je u prvoj fazi, odmah nakon što su obračunatipreliminarni troškovi planiranih radova. Uz troškove ovih investicija su se,više manje kao konstante, vodili i troškovi investicija kroz upravne, stručne itehničke poslove na gazdovanju šumama.Jedan od početnih kriterijuma bilansiranja za državne šume, u okviru RG, kojipolazi od visine dosadašnjih investicija u šume, bio je da obim planiranihtehničkih investicija na bruto kubik u šumama sa koncesijom VJ bude sličankao u šumama ostalih koncesionara. Ovo se kasnije, nakon što se trošakplaniranih investicija VJ mogao uporediti sa potencijalnim prihodom odkorišćenja šuma, pokazalo da ipak nije moguće, jer prihod VJ od korišćenjanije izašao dovoljno visok, odnosno se koncesiona naknada za dati obiminvesticija pokazala previsokom. Dalje okvirno usmjerenje za državne šume,koje se baziralo na visini ostvarenih investicija (ukupno od oko 9 €/m3),procjeni potreba šuma i stranih iskustava, bilo je da ukupni obim bioloških itehničkih investicija bude oko 12 – 12.5 €/m3. U završnoj fazi, nakon rada uRG, taj je obim podvrgnut dodatnom, sveobuhvatnom bilansiranju saprihodima od korišćenja šuma i izvorima budžetskih sredstava.Polazni kriterijum bilansiranja za privatne šume bio je da planirani obimbioloških investicija bude najmanje toliki, koliki je dosada ostvaren udržavnim šumama, tj. oko 2.5 €/m3. Sličan kriterij je uzet i za tehničkeinvesticije, koje bi prema tome iznosile oko 6.5 €/m3, što nagovještava velikopovećanje (relativne) visine investicija u privatne šume. U završnoj fazi se diotih investicija, za koji se planira budžetsko sufinansiranje, naročito bilansirasa planiranim budžetskim izvorima.U svrhu bilansiranja odnosno optimiranja visine ovih investicija pripremljenaje, za internu upotrebu, posebna radna sveska u Excel-u, koja generiše izlazedate u tabelama broj 14a i 14b. 37
  40. 40. 3.7.2. Bilansiranje visine investicija u šume u odnosu na prihode korisnika i vlasnika šuma i budžetske izvoreBilansiranje visine investicija u šume na nivou (neto) prihoda korisnika ivlasnika šuma, kao i budžetskih prihoda UŠ, usljedilo je u završnoj fazi izradescenarija, nakon što su obračunati svi prihodi od prodaje drvnihsortimenata, odnosno drveta na panju, kao i svi potencijalni izvoribudžetskih sredstava. Cilj bilansiranja za planirane investicije je bio da se povrijednosti usklade sa raspoloživim sredstvima korisnika i VPŠ (vlastitasredstva) i budžeta, uz omogućavanje primjerenog prihoda. Kriterijum koji jeupotrijebljen za bilansiranje visine investicija u državne šume, koje snosekoncesionari, je bio da bilans njihovog prihoda i rashoda, nakon plaćanjanaknada, bude prosječno u pozitivi od oko 2,5 – 3% vrijednosti drvnihsortimenata, odnosno 4 – 4.5 % vrijednosti drveta na panju. Za privatnešume kriterijum u tom smislu nije upotrijebljen.Na nivou korišćenja, odnosno gazdovanja šumama konačno su,odgovarajućim bilansiranjem prilagođeni planovi obima tehničkih i biološkihinvesticija u šume za dvije grupe korisnika (VJ i svi koncesionari zajedno) i zaVPŠ. Paraleleno s tim usljedilo je i bilansiranje visine planiranih bioloških itehničkih investicija u šume sa raspoloživim izvorima budžetskih sredstava(odnosno subvencija u slučaju privatnih šuma) koja su nakon obračunapotrebnih sredstava za buduće funkcionisanje UŠ preostala za kapitalneinvesticije. Na taj način je izbalansiran i obim onih mjera u šumama kojidirektno ne zavisi od prihoda iz šuma, odnosno koji se pokriva iz budžeta UŠ.Pored bilansiranja na nivoau korisnika i VPŠ, izrađen je i orijentacioni bilanssvih investicija u šume (biološke i tehničke i investicije kroz upravne, stručnei tehničke poslove) i izvora sredstava iz korišćenja šuma na sektorskomnivou.Za ove svrhe pripremljena je, za internu upotrebu, posebna radna sveska uExcel-u, koja uvezuje odgovarajuće zbirove (bruto) prihoda, odnosno izvoresredstava na jednoj i sve vrste troškova odnosno rashoda na drugoj strani, teautomatski obračunava bilanse na navedenim nivoima. Na taj način jemoguće, variranjem određenih veličina, kao što su visina i struktura sječe,visina naknada, cijene drvnih sortimenata / drveta, troškovi korišćenja, obimi troškovi bioloških i tehničkih radova, kao i troškovi upravnih, stručnih itehničkih poslova kod gazdovanja šumama, vrlo brzo obračunavati različitescenarije finansiranja odnosno njihove varijante. Ovakav alat je mogućeupotrijebiti i za praćenje i vrednovanje implementacije finansijskih planova. 38
  41. 41. Izlazi dati u tabelama broj 16 b i 17 b, vezani sa Tabelama broj 14 a i 14b,kao i svim osnovnim tabelama, rezultat su ovog, sveobuhvatnog bilansiranja.3.7.3. Obračun i zbirni prikaz izabranih scenarija finansiranjaZa potrebe ove Studije obračunati su i uporedivo prikazani sljedeći zbirniscenariji finansiranja gazdovanja šumama odnosno njihovih ključnihelemenata: 1) Polazni scenarij, koji uključuje ostvarenje u periodu od 2008. - 2010. godine, koje je detaljno predstavljeno u prethodnim poglavljima ove Studije; 2) Osnovni planski scenarij, koji je konstantovan optimalnim za naredni 5-godišnji period, takođe detaljno predstavljen u prethodnim poglavljima ove Studije; 3) Modifikovani optimalni scenarij - varijanta I, koji u odnosu na osnovni optimalni scenarij dodatno uključuje naknadu za doznaku, prijem i otpremu za koncesionare, uz predpostavku da njihovi prihodi iz gazdovanja šumama ostaju na nivou osnovnog optimalnog scenarija, a biološke i tehničke investicije UŠ uvećavaju se za iznos ove naknade, kao dodatnog prihoda budžeta. Ova varijanta scenarija predstavlja se samo na zbirnom nivou. 4) Modifikovani optimalni scenarij – varijanta II, koji u odnosu na osnovni dodatno uključuje naknadu za doznaku, prijem i otpremu za koncesionare i uvećanje cijene drvnih sortimenata na kamionskom putu za 10%, osim uvećanja cijene maloprodaje drveta lokalnom stanovništvu, uz pretpostavku da ukupne biološke i tehničke investicije u šume od strane koncesionara ostaju na nivou osnovnog optimalnog scenarija, a biološke i tehničke investicije od strane UŠ uvećavaju se za iznos dodatne naknade. Ova varijanta scenarija se takođe predstavlja samo na zbirnom nivou.Prikaz ključnih elemenata ovih scenarija u zbirnom obliku, po sektorimavlasništva šuma, dat je u Tabeli 23. Ključni elementi ovog prikaza su sljedeći: a) Tržišna vrijednost drvnih sortimanata na kamionskom putu i drveta na panju, kao vlastitog izvora finansiranja iz šuma za koncesionare i VPŠ; b) Troškovi bioloških i tehničkih investicija u šume, koje snose korisnici odnosno VPŠ; 39
  42. 42. c) Troškovi doznačenih naknada za korišćenje šuma (koncesione naknade i naknade za doznaku, prijem i otpremu), koje snose korisnici odnosno VPŠ; d) Prihodi od gazdovanja šumama za korisnike odnosno VPŠ i ukupno, koji predstavljaju razliku između vrijednosti drveta na panju i troškova vlastitih investicija u šume i navedenih naknada; e) Vrijednost investicija u šume, koje se finansiraju odnosno subvencionišu iz budžeta UŠ; f) Troškovi šumske uprave odnosno šumarske službe UŠ/budžeta; g) Prihodi od gazdovanja šumama na nivou pod-sektora vlasništva šuma i ukupno, koji su razlika između vrijednosti drveta na panju, troškova investicija korisnika i VPŠ i troškova budžetskih investicija u šume; h) Prihodi budžeta UŠ iz šuma (iz svih naknada, prihoda od maloprodaje drveta u vlastitoj režiji i ostalih prihoda).3.8. Proces izrade scenarija i studije finansiranja šuma i šumarstvaProces izrade scenarija i studije finansiranja šuma i šumarstva Crne Goreodvijao se u više faza, sa početkom u mjesecu oktobru 2011. godine, ukoordinaciji savjetnika za šumarstvo SNV (Mensura Nuhodžić). U prvoj faziusljedila je od strane MK priprema odnosno prilagođavanje opštemetodologije izrade scenarija, na osnovu FAO iskustava iz Srbije, a zatim, usaradnji sa RK i prilagođavanje softverskog alata (u Excel-u) za unošenje iobradu podataka. Na osnovu toga pripremljen je predlog pristupa, ciljeva,metodologije i operativnog plana za izradu Studije, koji je prezentovanSektoru za šumarstvo MPRR i potencijalnim članovima RG (prva polu-dnevna radionica, početkom oktobra 2011). Ovaj predlog je prihvaćen odstrane MPRR i s tim date osnove za izbor članova RG, kao DK za početak radana ovoj studiji.Poslije izbora i angažovanja članova RG, a u skladu sa projektnim zadatkom ioperativnim planom, LK su nakon dodatnih objašnjenja, usmjerenja ipodrške od strane MK i/ili RK započeli sa individualnom pripremompotrebnih podataka (iz godišnjih programa i izvještaja UŠ i izvora drugihrelevantnih institucija) za prezetntaciju i analizu stanja u prethodnomperiodu. Članovi RG su istovremeno, u saradnji sa (vlastitim i ostalim)institucijama, imali za zadatak i pripremu preliminarnih podataka za planskidio scenarija, za oblasti koje su im ugovorima povjerene. 40
  43. 43. Nakon dvije do tri nedjelje usljedila je druga faza, faza zajedničkog rada MK iRK sa članovima RG, naročito u obliku radionica (na početku sa svim, anakon toga sa ključnim članovima), na kojima su se podaci o ostvarenjudirektno unosili u prethodno pripremljene Excel tabele odnosno programe ina licu mjesta obračunavali pomoću prethodno pripremljenih osnova ialgoritama. Neophodan naglasak je pri tome, pored fizičnim podacima, dat icijenama odnosno troškovima (drveta, radova i dr.). Obzirom da seočekivanja u vezi prethodne pripreme planskih podataka od strane članovaRG uglavnom nijesu ostvarila, glavni je cilj zajedničkog rada u ovoj fazi, uzanalizu podataka o ostvarenju, posvećen strateškom planiranju za anredni 5-godišnji period, kako u naturalnom (hektari, kubici, dani ...), tako ufinansijskom smislu (troškovi, prihodi...). Planovi za pojedine mjere iaktivnosti u šumama su isto tako na licu mjesta unošeni u Excel tabele,direktno obračunavani i međusobno usklađivani. Rezultat rada u okviru RGna strateškom planiranju je priprema većine planskih podataka za mjere,radove i aktivnosti u šumama i šumarstvu, koje su zatim uključene u osnovniplanski scenarij. RK je nakon zaključka ove faze (krajem novembra 2011.godine) pripremio još potrebne rekapitulacije podataka za ostvarenje ioptimalni planski scenarij i s tim završio svoj zadatak.U trećoj fazi rada koja je usljedila odmah nakon toga, nastavljena su odstrane MK, samostalno i u saradnji sa pojedinim članovima RG,dopunjavanja, provjeravanja, sumiranja i upoređivanja podataka i obračunasvih elemenata stanja i osnovnog planskog scenarija, kao i pripremadodatnih obračuna i analiza. Uporedno je od strane MK izrađen još alat zaistovremeno, kompleksno bilansiranje svih elemenata scenarija u Excel-u. Naosnovu toga pripremljeni su preliminarni rezultati scenarija i studije, koji suod strane MK prezentovati šumarskoj i ostaloj javnosti (u okviru 2.Crnogorskog šumarskog foruma, 14. decembra 2011. godine).Sa kraćim prekidom usljedila je zaključna faza - finalizacija i elaboracijascenarija i studije (krajem januara 2012. godine). Međutim, kodsveobuhvatnog sagledavanja elemenata ovih scenarija, u cilju da njihoviulazi, izvori i izlazi budu potpuno međusobno usklađeni, pokazala se ipotreba za dodatnim provjeravanjima strukture pojedinih podataka ielemenata scenarija. U međuvremenu je usvojen i Budžet Crne Gore za2012. godinu, sa izuzetno niskim raspoloživim sredstvima za UŠ, koji jeodgovarajuće trebao da se uzme dodatno u obzir, naročito kao polazište zaobračun razlike između planiranih i (u 2012. godini) raspoloživih sredstava. U 41
  44. 44. skladu s tim budžetom i ograničenjima MF pripremljen je, od strane članiceRG iz UŠ, obračun potrebnih sredstava za funkcionisanje UŠ za naredni 5-godišnji period. Tek nakon ovog obračuna, koji je odredio koliko jenaophodno potrebno rezervisati budžetskih sredstava za funkcionisanje UŠ,bilo je moguće iskalibrirati konačni obim budžetskih investicija u šume i nataj način konačno izbalansirati sve elemente planskog scenarija odnosnonjegovih varijanti.Obzirom na značajni uticaj pomenutih činjenica na - prije gotovo većizbalansirane - scenarije, potreban je bio od strane MK dosta opsežandodatni rad na prilagođavanju podataka i finalnom bilansiranju scenarija,kako bi rezultati ove Studije, koja je inače započeta sa daleko manjomambicijom, omogućili kvalitetno strateško planiranje i donošenje finansijskihodluka u šumarstvu odnosno dali što je moguče upotrijebljiviju osnovu zapripremu finansijskog dijela Strategije sa planom razvoja šuma i šumarstva. 42
  45. 45. 4. ANALIZE I REZULTATI SCENARIJA I STUDIJE4.1. Ostvarene i planirane mjere, radovi i aktivnosti u šumama i šumarstvu4.1.1. Mjere uzgoja šumaObim i troškovi ostvarenih i planiranih radova po pojedinim uzgojnimmjerama, su dati u tabelama 1 a (državne šume) i 1 b (privatne šume).Analiza u prethodnom periodu izvršenih radova u okviru pojedinih mjera udržavnim šumama ukazuje da: • su vršeni pretežno radovi na podizanju novih šuma, obnovi i sanaciji postojećih šuma, naročito „vještačkim” putem, tj. pošumljavanjem i sadnjom; • radovi na njezi prirodnog guštika i prvim selektivnom proredama, kao najznačajniji za unaprijeđenje kvaliteta i stabilnosti sastojina, su vršeni samo u simboličkom obimu; • radovi na indirektnoj konverziji izdanačkih šuma (putem proreda i prirodne obnove) nijesu vršeni; radovi na direktnoj konverziji (sadnji) izdanačkih šuma i šikara radovi takođe (gotovo) nijesu vršeni; • ukupni zbir svih uzgojnih radova iznosio je samo 926 ha godišnje, odnosno 994 hiljada € (sa vrijednošću sadnica), što je predstavljalo samo 0,2% ukupne površine državnih šuma; • udio VJ u uzgojnim radovima iznosio je 15% po obimu, odnosno 17% po vrijednosti, što je više od njenog učešća u ukupnoj površini, a manje od učešća u ukupnom obimu sječe u državnim šumama.Analiza izvršenih radova u privatnim šumama ukazuje da: • je vršeno pošumljavanje na goletima, u obimu od 95 ha godišnje, odnosno u vrijednosti od 99 hiljada € (sa vrijednošću sadnica), što je predstavljalo simboličkih 0,04% ukupne površine privatnih šuma; • učešće VPŠ bilo je u radu, a UŠ u sadnicama, koje su davane gratis; • ostali uzgojni radovi nijesu vršeni.Za naredni 5-godišnji period planirane su, za državne i privatne šume, sverelevantne uzgojne mjere i radovi, koji su u pogledu troškova prethodnousklađeni sa prihodima odnosno izvorima sredstava iz šuma (vlastitih ibudžetskih). 43
  46. 46. Glavne karakteristike plana uzgoja za državne šume su slijedeće: • planovi gotovo podjednako uzimaju u obzir i izdanačke šume, kao značajni potencijal za korišćenje i unapređenje šuma putem njihovog prevođenja u visoke; • u pogledu vrsta mjera je dat veliki naglasak na prirodnu obnovu i njegu visokih šuma i prevođenje izdanačkih šuma u visoke prirodnim putem, tj. mjerama koje su mnogo racionalnije i jeftinije od „vještačkih”; posebna pažnja je pri tom data nekomercijalnim selektivnim proredama kao mjerama za istovremeno unaprjeđenje kvaliteta šuma i povećanje obima proizvodnje sitnog drveta i šumske biomase; u tom smislu je planirano priznavanje do 80% nadtroška sječe i izrade stabala kod proreda odnosno 120 €/ha u visokim i 160 €/ha u izdanačkim šumama; ukupan iznos nadtroškova za planirani obim proreda je 50 hiljada € godišnje; • značajno je uvećan i obim podizanja novih šuma, ali naročito na račun njege kultura, dok je obim vještačke obnove na redovnim sječištima smanjen na račun prirodne; • obzirom da postoji relativno veliki obim oštećenih šuma, naročito od požara, jako je naglašena i sanacija šuma sa njegom mladih zasada; • ukupni zbir svih planiranih uzgojnih radova iznosi 3.430 ha godišnje, odnosno 2,01 miliona € (sa vrijednošću sadnica), što je 3,7 puta (po obimu), odnosno 2,0 puta (po vrijednosti) više nego do sada; • udio VJ u uzgojnim radovima iznosi 18% po obimu ili vrijednosti, što je značajno više od učešća u ukupnoj površini, a značajno manje od učešća u ukupnom obimu sječe u državnim šumama; • intenzitet planiranih uzgojnih radova iznosi 0,7% ukupne površine šuma godišnje.Glavne karakteristike plana uzgoja za privatne šume su slijedeće: • planovi su pripremljeni za sve mjere u visokim i izdanačkim šumama; • naglasak je, slično kao u državnim šumama, dat na prirodnu obnovu i njegu, a naročito na prevođenje izdanačkih šuma u visoke prirodnim putem; posebna pažnja je pri tome data nekomercijalnim selektivnim proredama; • obim radova na podizanju novih šuma je uvećan na račun njege mladih zasada, dok je pošumljavnje gotovo ostalo na dosadašnjem nivou; 44
  47. 47. • ukupni zbir svih planiranih uzgojnih radova iznosi 1.230 ha godišnje, odnosno 444 hiljada € (sa vrijednošću sadnica), što je 13,0 puta (po obimu), odnosno 4,5 puta (po vrijednosti) više nego do sada; • za sprovođenje planiranih mjera odnosno vršenje radova planirano je sufinansiranje od strane UŠ (budžeta), a na osnovu sljedeće politike sufinansiranja po radovima: o sadnice gratis u slučaju pošumljavanja odnosno sadnje (u svim uslovima), o sufinansiranje 50% troškova fizičkog rada kod većine radova na obnovi i njezi, osim kod njege guštika odnosno mladih kultura / zasada, gdje iznosi 70%, o pokrivanje nadtroška sječe i izrade stabala kod nekomercijalnih proreda u visini do oko 80%, odnosno 120 €/ha u visokim i 160 €/ha u izdanačkim šumama; • ukupni udio UŠ u sufinansiranju planiranih uzgojnih radova (uključujući vrijednost sadnica) iznosi 317 hiljada € godišnje, odnosno 71,5%. • intenzitet planiranih uzgojnih radova iznosi 0,5% ukupne površine šuma godišnje.Upoređenje fizičkog plana ove Studije u odnosu na Plan pošumljavanjaneobraslog zemljišta u Crnoj Gori (2005 – 2014) ukazuje, da je - uz realnoočekivana sredstva budžeta UŠ na osnovu planiranih budžetskih izvora izšuma – plan u pogledu pošumljavanja goleti u okviru ove Studije po obimu(500 ha godišnje) 1,9 puta, a po troškovima 39% veći od Planapošumljavanja 2005 - 2015. U odnosnu na plan radova na pošumljavanjugoleti, paljevina i direktnoj konverziji šuma, sa pripadajućom pripremom injegom mladih kultura, kao i planom popunjavanja prirodnog podmlatka,koji je pripremljen u okviru FODEMO studije pošumljavanja (2010), plan oveStudije je po fizičkom obimu (1.370 ha godišnje) za 15%, a po finansijskom za42 % niži od plana FODEMO studije. 45

×