Inleiding SpaansetaalkundeFonetiek en Fonologie:Hualde pag. 45-95
Colleges•   Eerste college:-   Uitleg termen Fonetiek en Fonologie-   Spraakketen-   Fonetisch schrift-   Articulatie van ...
fonetiek en fonologie• Fonetiek en fonologie gaan over spraak  (klanken): het gebruik van de stem om te  communiceren.• Sp...
Spraakketen 1:De spreker bedenkt een boodschap en uit deze door middel van spierbewegingen
Spraakketen 2De spierbewegingen veroorzaken trillingen (geluid).
Spraakketen 3De geluiden worden gehoord door de luisteraar.
Spraakketen 4De luisteraar decodeert de boodschap van de                   uiting.
McGurk effect• http://www.youtube.com/watch?v=jtsfidRq2tw
Focus fonetiek in spraakketen De fonetiek houdt zich bezig met de productie,akoestiek en waarneming van het spraakgeluid  ...
Focus fonologie in spraakketen De fonologie houdt zich bezig met het coderen en             decoderen van de uiting       ...
Fonetici• Fonetici houden zich bezig met:• •productie van spraak• •akoestiek van spraak• •perceptie van spraak• Vragen die...
Spreken doe je met:• •je stembanden• •je longen• •de articulatoren:–tong–lippen–zacht verhemelte–huig
Hoe ziet dat er eigenlijkuit?http://www.youtube.com/watch?v=0-aEN2xHBCchttp://www.youtube.com/watch?v=G4QShGCr588&feature=...
lucht langs de stembanden• je spreekt al “uitademend”• •er stroomt lucht langs je aangespannen  stembanden  http://www.you...
Geluid bij uitademen:• Om verschillende spraakgeluiden te maken  gebruiken we o.a. onze tong en lippen om de vorm  en van ...
Medeklinkers• “versperring van de luchtstroom”• Fonetici gebruiken drie distinctieve kenmerken om  medeklinkers te ondersc...
• Verschil in stemhebbendheid, bv. de eerste  klanken van:• •Nederlands pot (stemloos) versus bot (stemhebbend)• •Engels t...
Klinkers• Klinkers worden meestal beschreven aan de hand  van drie distinctieve kenmerken:• 1.Hoe hoog of laag is de tong?...
Nederlandse klinkers:schema toont dus mond met tongpositie
Spaanse klinkers (IPA)ICTO project Carmen Lie   22 nov.2012
Tabel 4. Indeling van klinkers / Clasificación de lasvocales                voor/ anterior          centraal / central   a...
Klanken ≠ letters!1.andere letters voor zelfdeklank.2.soms twee letters, 1 klank3.veel letters voor weinig…
letters - fonemen• ideaal: één-op-één verhouding tussen letters en  fonemen• Spaans:   • van schrift naar foneem vrijwel p...
IPA              (Oefening pag. 49-1)• Internationaal Fonetisch Alfabet, het IPA: preciezer  tekensysteem• om kleine uitsp...
fonologie: fonemen• betekenisonderscheidende klanken sopa • sopa betekent ‘soep’, maar elk apart (/s/, /o/, /p/,   /a/) be...
Fonologie• Fonologen kijken naar de regels waarmee klanken in een taal  gebruikt worden om een boodschap te coderen.• Vrag...
Een testje•   Wat is het meervoud van deze onzinwoorden?•   Voorbeeld: Een kluk, twee klukken.•   •Een kluus, twee ...?•  ...
minimale paren • je komt erachter of een bepaalde klank een   betekenisonderscheidende functie heeft met behulp van   mini...
Samenvattend:• Fonologen proberen de regels, die mensen lijken te  hebben, te vinden.  Een voorbeeld van zon regel in het ...
Enkele termen:1. Segmentele en suprasegmentele   fonemen.2. Fonemen – Allofonen
1. segmentele versussuprasegmentele fonemen• segmentele fonemen: klinkers, medeklinkers• suprasegmentele fonemen: bv. klem...
2. fonen - fonemen: vb. /r/• de foon /r/ wordt in het Nederlands op  verschillende manieren uitgesproken: •   tongpunt-r •...
allofoon• een foneem wordt niet altijd op dezelfde manier  uitgesproken• afhankelijk van: klanken waar ze mee in contact  ...
foneem - allofoon  foneem        allofonen          context  /d/           [d]                na een pauze, /l/ en /n/    ...
Medeklinkers(consonantes)• voor de classificatie en beschrijving van  medeklinkers zijn drie parameters  nodig:  • articul...
articulatiepunten (medeklinkers)puntos de articulación (consonantes)                             • bilabiaal: onderlip teg...
stemgebruik•  trillen de stembanden of niet?  • stemloos: sordo  • stemhebbend: sonoro• voorbeelden stemloos - stemhebbend...
articulatiewijzen (medeklinkers)modos de articulación (consonantes)• occlusieven (plofklank: sluiting & explosie; kun je n...
Tabel 3. Wijzen van articulatie van medeklinkers / Modosde articulación de las consonantesocclusive / oclusivas (oclusión ...
Tabel 1. Tabel van medeklinker fonemen van de Spaanse /       Cuadro de fonemas consonánticos del español                b...
liquidae• lateralen [l] en vibranten [r]: beide klanken  met een vloeiend karakter en weinig  obstructie• oefenen ‘rondend...
Andere medeklinkers:• Resonanten = nasalen en liquidae• Obstruyent = occlusieven, fricatieven en  africaten• Oefeningen p....
noord-midden peninsulair Spaans• fonologisch contrast tussen /θ/ en /s/ (casa ≠  caza)• traditioneel: fonologisch contrast...
zuidelijk peninsulair Spaans• geen fonologisch contrast tussen /θ/ en /s/ (casa=caza,  rosa=roza; masa=maza, tasa=taza) (‘...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Tk fonetiek college 1

1,450 views

Published on

Eerste college Fonetiek/Fonologie

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,450
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
89
Actions
Shares
0
Downloads
8
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • Uvular = huig Velar = achterkant gehemelte Glotal = stembanden Larynx = keel
  • Fricativa interdental sorda= solo existe fonema en España: ves – vez; rosa –roza  minimale paren. Fricativa apicoalveolar sorda = /s/ : auxilio = [ausilio] más culto es [auksilio] ; a veces sonora en el norte y centro de España: desde, esbelto (asimilatie) /s/  alofoon /s/ voor een stemloze medeklinker en alofoon [z] voor een stemhebbende medeklinker. Soms /s/ wordt het niet uitgesproken of is het geaspireerd: mosca [mohka] ; más o menos [mahomeno]
  • /x/ fricatief dorsovelar sorda: [xaula] puede variar desde una fricativa posvelar o uvular con mucha fricción en el norte de España hasta una fricativa laringea suave [h] en Andalucía. La obstruyente palatal /y/ tiene dos alofonos: Aproximante/fricativa / ʝ / p.e. mayo Oclusiva/africado / ʎ /; aparece tras nasal y lateral p.e. enyesar, el yeso.
  • Tk fonetiek college 1

    1. 1. Inleiding SpaansetaalkundeFonetiek en Fonologie:Hualde pag. 45-95
    2. 2. Colleges• Eerste college:- Uitleg termen Fonetiek en Fonologie- Spraakketen- Fonetisch schrift- Articulatie van consonanten• Tweede college:- Herhaling fonetisch schrift- Vocalen- Verschillende uitspraken in Spanje
    3. 3. fonetiek en fonologie• Fonetiek en fonologie gaan over spraak (klanken): het gebruik van de stem om te communiceren.• Spraak is het belangrijkste en meest gebruikte communicatiemedium tussen mensen.• Fonetiek: beschrijft meetbare, fysieke eigenschappen van klanken• Fonologie: bestudeert kennis en regels over klanken die mensen hebben
    4. 4. Spraakketen 1:De spreker bedenkt een boodschap en uit deze door middel van spierbewegingen
    5. 5. Spraakketen 2De spierbewegingen veroorzaken trillingen (geluid).
    6. 6. Spraakketen 3De geluiden worden gehoord door de luisteraar.
    7. 7. Spraakketen 4De luisteraar decodeert de boodschap van de uiting.
    8. 8. McGurk effect• http://www.youtube.com/watch?v=jtsfidRq2tw
    9. 9. Focus fonetiek in spraakketen De fonetiek houdt zich bezig met de productie,akoestiek en waarneming van het spraakgeluid [a]
    10. 10. Focus fonologie in spraakketen De fonologie houdt zich bezig met het coderen en decoderen van de uiting /a/
    11. 11. Fonetici• Fonetici houden zich bezig met:• •productie van spraak• •akoestiek van spraak• •perceptie van spraak• Vragen die een foneticus stelt zijn:• •Wat gebeurt er in de mond van de spreker wanneer hij het woord "bal" zegt?• •Waarin klinkt de "a" van "bal" anders dan de "aa" van "baal"?• •Hoe horen we het verschil tussen een mannenstem en een vrouwenstem?
    12. 12. Spreken doe je met:• •je stembanden• •je longen• •de articulatoren:–tong–lippen–zacht verhemelte–huig
    13. 13. Hoe ziet dat er eigenlijkuit?http://www.youtube.com/watch?v=0-aEN2xHBCchttp://www.youtube.com/watch?v=G4QShGCr588&feature=rela
    14. 14. lucht langs de stembanden• je spreekt al “uitademend”• •er stroomt lucht langs je aangespannen stembanden http://www.youtube.com/watch?v=v9Wdf-RwLcs
    15. 15. Geluid bij uitademen:• Om verschillende spraakgeluiden te maken gebruiken we o.a. onze tong en lippen om de vorm en van de "klankkast" te veranderen.• Fonetici delen spraakgeluiden in twee soorten in: klinkers en medeklinkers.• •Klinkers zijn spraakgeluiden waarbij de luchtstroom “vrije doorgang” heeft.• •Medeklinkers zijn spraakgeluiden waarbij de luchtstroom geheel of gedeeltelijk “geblokkeerd” wordt
    16. 16. Medeklinkers• “versperring van de luchtstroom”• Fonetici gebruiken drie distinctieve kenmerken om medeklinkers te onderscheiden:• 1 Waar wordt de versperring gemaakt? (plaats)• 2 Hoe wordt de versperring gemaakt? (manier)• 3 Trillen de stembanden bij het maken van de klank? (stemhebbendheid)
    17. 17. • Verschil in stemhebbendheid, bv. de eerste klanken van:• •Nederlands pot (stemloos) versus bot (stemhebbend)• •Engels thing (stemloos) versus this (stemhebbend)• •Frans coûte (stemloos) versus goût (stemhebbend)
    18. 18. Klinkers• Klinkers worden meestal beschreven aan de hand van drie distinctieve kenmerken:• 1.Hoe hoog of laag is de tong?• 2.Ligt de tong meer voor of meer achter in de mond?• 3.Zijn de lippen gerond of gespreid?• Vb. "ie", "ee", "aa", "oo" en "oe“:
    19. 19. Nederlandse klinkers:schema toont dus mond met tongpositie
    20. 20. Spaanse klinkers (IPA)ICTO project Carmen Lie 22 nov.2012
    21. 21. Tabel 4. Indeling van klinkers / Clasificación de lasvocales voor/ anterior centraal / central achter / posteriorhoog /alta i umidden /media e olaag / baja a Niet gerond / no redondeada gerond / redondeada Drs. Carmen Lie - Lahuerta
    22. 22. Klanken ≠ letters!1.andere letters voor zelfdeklank.2.soms twee letters, 1 klank3.veel letters voor weinig…
    23. 23. letters - fonemen• ideaal: één-op-één verhouding tussen letters en fonemen• Spaans: • van schrift naar foneem vrijwel perfect: er is meestal maar één manier om een bepaalde reeks letters te lezen • van foneem naar letter niet helemaal perfect: er zijn een aantal klanken die je op verschillende manieren kunt schrijven: /k/: queso, casa, kilo
    24. 24. IPA (Oefening pag. 49-1)• Internationaal Fonetisch Alfabet, het IPA: preciezer tekensysteem• om kleine uitspraakverschillen weer te geven wordt het uitgebreide IPA gebruikt (broad phonetic transcription)
    25. 25. fonologie: fonemen• betekenisonderscheidende klanken sopa • sopa betekent ‘soep’, maar elk apart (/s/, /o/, /p/, /a/) betekenen de klanken niets • met deze klanken kun je ook sopa, paso, posa, sapo maken - dezelfde vier klanken, maar hun betekenis heeft niks met elkaar te maken • /s/ op zichzelf betekent niets, alleen in combinatie met andere klanken; als we de s op een andere plaats zetten, verandert de betekenis • deze klanken zijn fonemen: betekenisonderscheidend, dus als we een foneem veranderen hebben we niet meer hetzelfde woord
    26. 26. Fonologie• Fonologen kijken naar de regels waarmee klanken in een taal gebruikt worden om een boodschap te coderen.• Vragen die fonologen bijvoorbeeld stellen, zijn:1.Hoeveel verschillende klanken gebruikt een bepaalde taal om woorden mee te maken?2.Hoe leert een Nederlands kind dat het meervoud van hond niet honten is, maar honden?3.Waarom wordt de laatste t in Frans petit soms wel uitgesproken (un petit ami) en soms niet (un petit garcon)?4.Waarom spreekt een Spanjaard Spanje uit als España?
    27. 27. Een testje• Wat is het meervoud van deze onzinwoorden?• Voorbeeld: Een kluk, twee klukken.• •Een kluus, twee ...?• •Een kes, twee ...?• •Een guif, twee ...?• •Een tif, twee ...?• Het lijkt erop dat we bepaalde regels toepassen op de klanken van woorden, zelfs als we die woorden nog nooit hebben gezien of gehoord!
    28. 28. minimale paren • je komt erachter of een bepaalde klank een betekenisonderscheidende functie heeft met behulp van minimale paren • Spaanse voorbeelden: pero/perro; peso/beso • Nederlandse voorbeelden: peren/beren; boom/bom; kous/kuis • vergelijk: Eng. wing/win; Nds. bang/ban; Sp. banco/van
    29. 29. Samenvattend:• Fonologen proberen de regels, die mensen lijken te hebben, te vinden. Een voorbeeld van zon regel in het Nederlands is: “eindklankverscherping” / “ final devoicing”Stemhebbende klanken worden stemloos aan het eind van een lettergreep. Dus: z wordt s, d wordt t... “roos” in lexicon als “rooz” net zo “bed” als “bed” EN• De fonetiek houdt zich bezig met de productie, akoestiek en waarneming van het spraakgeluid
    30. 30. Enkele termen:1. Segmentele en suprasegmentele fonemen.2. Fonemen – Allofonen
    31. 31. 1. segmentele versussuprasegmentele fonemen• segmentele fonemen: klinkers, medeklinkers• suprasegmentele fonemen: bv. klemtoon, (beklemtoond- niet beklemtoond [hard-zacht]), toonhoogte (hoog – laag – midden – stijgend – dalend) Chinees), lengte (tijdsduur: lang/ kort)• naast segmentele fonemen heeft het Spaans suprasegmentele fonemen: ook beklemtoning is fonemisch (betekenis-onderscheidend):paso-pasó
    32. 32. 2. fonen - fonemen: vb. /r/• de foon /r/ wordt in het Nederlands op verschillende manieren uitgesproken: • tongpunt-r • één keer gerolde r • huig-r wrijfklank • huig-r trill maar dit zijn geen fonemen – ze zijn niet betekenisonderscheidend.• Spaans: /ɾ/ en /ř/ twee verschillende fonemen: pero/perro; quería/querría; vara/barra; moro/morro; caro/carro
    33. 33. allofoon• een foneem wordt niet altijd op dezelfde manier uitgesproken• afhankelijk van: klanken waar ze mee in contact staan, snel/langzaam spreken, formeel/informeel allofoon: varianten van een foneem • preciezer gezegd: systematische varianten van een foneem die geen betekenisverschil met zich meebrengen• schrijfwijze: foneem /d/; allofoon [d]
    34. 34. foneem - allofoon foneem allofonen context /d/ [d] na een pauze, /l/ en /n/ [đ] elders• de /d/ wordt op verschillende manieren uitgesproken: • als occlusief (plosive), d.w.z. articulatie begint met sluiting (oclusion) – tongpunt tegen tandwortel (bv. in director, aldea, con dos) • als approximant: tongpunt raakt tanden niet, komt wel in de buurt (bv. in nada, Granada)• het fonetisch verschil tussen [d] en [đ] is niet betekenisonderscheidend: sprekers van het Spaans vatten deze verschillende realisaties op alsof ze hetzelfde waren; ze ‘horen hetzelfde woord’• de ene allofoon komt voor in de context waar de andere niet voorkomt: complementaire distributie• Oefening 2 pag. 52
    35. 35. Medeklinkers(consonantes)• voor de classificatie en beschrijving van medeklinkers zijn drie parameters nodig: • articulatieplaats • articulatiewijze • stemgebruik
    36. 36. articulatiepunten (medeklinkers)puntos de articulación (consonantes) • bilabiaal: onderlip tegen bovenlip: [p], [b], [β], [m] • labiodentaal: onderlip tegen boventanden: [f] • interdentaal: tongpunt tegen rand boventanden: [θ] • dentaal: tongpunt tegen boventanden: [t], [d], [đ] • alveolair: tongpunt/blad tegen tandkassen: [n], [l], [r], [ř], [s], [n] • palato-alveolair (prepalataal): tongblad tegen gebied ts. tandkassen en harde verhemelte: [ʧ] • palataal: contact tussen tong en harde verhemelte: [ʎ], [ɲ] • velair: achterkant tong richting zachte verhemelte: [k], [g], [x], [ɣ], [ŋ] órganos articulatorios • Oefening p. 57- 4
    37. 37. stemgebruik• trillen de stembanden of niet? • stemloos: sordo • stemhebbend: sonoro• voorbeelden stemloos - stemhebbend: [p] versus [b] [t] versus [d] [k] versus [g]
    38. 38. articulatiewijzen (medeklinkers)modos de articulación (consonantes)• occlusieven (plofklank: sluiting & explosie; kun je niet aanhouden) • stemloos [p], [t], [k] pan, tan, can • stemhebbend [b], [d], [g] con barro, con dos, con gana• fricatieven (wrijfklank, ‘frictie’: lucht schuurt door nauwe opening) • stemloos [f], [θ], [s], [x] feo, cena, sal, ajo • stemhebbend [j] playa• africaat (combinatie van occlusief & fricatief; stemloos) [ʧ] hacha (vgl. zeit, mezzo, tsaar, tsjakka)• approximanten (er is nauwelijks sprake van contact) [β], [đ], [ɣ] sabe, cada, lago• nasalen (lucht gaat door neusholte naar buiten; stemhebbend) [m], [n], [ɲ], [ŋ] cama, cana, caña, tengo• lateralen (lucht gaat langs zijkanten naar buiten) [l], [ʎ] lado, llora• vibranten (trillers: tongpunt gaat op en neer en maakt contact met de tanden) [ɾ], [ř] toro, torre
    39. 39. Tabel 3. Wijzen van articulatie van medeklinkers / Modosde articulación de las consonantesocclusive / oclusivas (oclusión + [p], [t], [k], [b], [d], [g]explosión)fricatieven / fricativas (turbulencia o [f], [s], [θ], [ʃ],[x], [ʝ]fricción) Drs. Carmen Lie - Lahuertaaffricaten / africadas (oclusión + [ʧ]fricción)approximanten / aproximantes [β], [ð], [ɣ]nasalen / nasales [m], [n], [ɲ], [ɳ]lateralen / laterales [I] [ʎ]vibraten / vibrantes [ɾ], [ṝ]
    40. 40. Tabel 1. Tabel van medeklinker fonemen van de Spaanse / Cuadro de fonemas consonánticos del español  bilabiaal/  labiodentaal/ interdental dentaal/ alveolair/ pre palataal /  palataal /  Velaar /  bilabial labiodental dental alveolar prepalatal palatal velarocclusieve /  p b t d k goclusivasfricatieven  f (θ) s x/fricativasapproximant ʆ Drs. Carmen Lie - Lahuertaen / aproximantesaffricaten /  ʧafricadasnasales m n ɲlaterale  l (ʎ )/lateralesvibrantes ɾsimplesvibrantes ṝmúltiples
    41. 41. liquidae• lateralen [l] en vibranten [r]: beide klanken met een vloeiend karakter en weinig obstructie• oefenen ‘rondende’ invloed uit op klank van voorafgaande klinker• Nl: keel versus keet; kool versus koot• Spaans: consonantclusters aan het begin v.e. woord/lettergreep hebben als tweede lid altijd een liquida (/pɾ/, /pl/ etc.)• Japans: [l] en [r] zijn varianten van hetzelfde foneem
    42. 42. Andere medeklinkers:• Resonanten = nasalen en liquidae• Obstruyent = occlusieven, fricatieven en africaten• Oefeningen p. 73 – 5,6,7• Huiswerk: p. 79-8; p. 80-9; 86- 12; p.87-13,14; p. 94-15,16,17; p. 95-18,19
    43. 43. noord-midden peninsulair Spaans• fonologisch contrast tussen /θ/ en /s/ (casa ≠ caza)• traditioneel: fonologisch contrast tussen /j/ en [ʃ] (cayó ≠ calló, valla ≠ vaya); echter aan het toenemen (‘yeísmo’)• apico-alveolaire /s/: tongpunt tegen rand tandkas, fluitend effect. (i.t.t. grote delen Andalusië en Spaans Amerika)• /θ/ voor de -d aan het eind van een woord/lettergreep: [mađríθ], [θiuđáθ], [salúθ]• /d/ valt weg in -ado (m.n. participia): [kansao], [peskao]; is in andere gebieden minder geaccepteerd
    44. 44. zuidelijk peninsulair Spaans• geen fonologisch contrast tussen /θ/ en /s/ (casa=caza, rosa=roza; masa=maza, tasa=taza) (‘seseo’) (echter niet overal)• aspiratie of verlies van /s/ aan het eind v.e. woord en voor een medeklinker: [éhte], [lahkása], [no aβlámo]• aspiratie van /x/: [muhé]• velarisering of verlies van eind /n/: [paŋ] of [pa]• neutralisatie van /r/ en /l/ voor een andere medeklinker: [karma]• /r/, /l/ vallen weg aan het eind ve woord: [ohpitá], [kantá]• /d/ valt weg tussen klinkers: [komío], [kaéna], [pasá] (voor pasada)• afzwakking van affricaat /t/ tot fricatief []: [muao]

    ×