ARTICLE

1. Ζ παξαγσγή ιόγνπ γηα ηηο Παλειιήληεο Δμεηάζεηο
(πξνβιήκαηα θαη πξνβιεκαηηζκνί)
Γεκνζηεύηεθε: Παξαζθεπή, 2 Ηνύληνο, 2017 - 11:17 |
Γξάθεη ν Γιάννηρ Ι. Παζζάρ, MEd από ηα εθπαηδεπηήξηα ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ
1. Ειζαγωγή
Ζ Παξαγσγή Λόγνπ βξίζθεηαη ζηελ θαξδηά ηεο δηδαζθαιίαο θαη ηεο αμηνιόγεζεο ηνπ καζήκαηνο ηεο Νενειιεληθήο Γιώζζαο ζε
όιεο ηηο βαζκίδεο ηεο εθπαίδεπζεο. Σηηο Παλειιήληεο Δμεηάζεηο κάιηζηα από ην 1947 έσο ην 2000 απνηεινύζε ηελ απνθιεηζηηθή
άζθεζε κε ζέκαηα πνπ θηλνύληαη πξννδεπηηθά από ηνλ ζρνιηαζκό κηαο ζύληνκεο θξάζεο[1]
έσο κεγάινπο εθζεζηόηηηινπο κε
παξαζέκαηα θαη δεηνπκέλα[2]
.
Με ηε κεηαξξύζκηζε ηνπ 1999 (Αλαιπηηθό Πξόγξακκα, ΥΑ Γ2/1088, ΦΔΚ 561/06-05-1999) ε Παξαγσγή Λόγνπ ζην Λύθεην
παίξλεη ηε ζεκεξηλή ηεο κνξθή. Σπγθεθξηκέλα, πξνβιέπεηαη γηα ηε γξαπηή έθθξαζε κε ηνλ απνθαληηθό - θξηηηθό ηξόπν
λα πξνβιεκαηίδεηαη ν καζεηήο γηα πνηθίια ζέκαηα θαη λα εθθξάδεηαη γξαπηά κε ζαθήλεηα· λα ρεηξίδεηαη ηνπο ηξόπνπο πεηζνύο
(επίθιεζε ζηε ινγηθή, ζην ζπλαίζζεκα, ζηελ απζεληία) θαη ηα δηάθνξα κέζα πεηζνύο (επηρεηξήκαηα, ηεθκήξηα, πεξηγξαθέο,
κεηαθνξέο, ρηνύκνξ θηι.) κε ηνλ θαηάιιειν ηξόπν γηα λα πεηύρεη ηνλ εθάζηνηε επηδησθόκελν ζηόρν· λα αλαπηύμεη ηελ
ηθαλόηεηα λα γξάθεη πνηθίια είδε θεηκέλσλ ζηα νπνία θπξηαξρεί ν απνθαληηθόο - θξηηηθόο ηξόπνο ή παξνπζηάδνληαη νη
πνηθίιεο κείμεηο ηνπ κε ηνπο άιινπο ηξόπνπο θαη λα ρξεζηκνπνηεί ηελ θαηάιιειε γηα ηελ πεξίζηαζε γισζζηθή πνηθηιία.
Έηζη, από ηηο Παλειιήληεο Δμεηάζεηο ηνπ 2000 εκθαλίδεηαη ε Παξαγσγή Λόγνπ (άζθεζε Γ) ζε επηθνηλσληαθό πιαίζην, ε
νπνία βαζκνινγείηαη έσο ην 2008 κε ην 1/2 ησλ ζπλνιηθώλ κνλάδσλ (50), ελώ από ην 2009 θαη εμήο κε ηα 2/5 (40).
2. Σα κπιηήπια αξιολόγηζηρ
Πξηλ πξνρσξήζνπκε ζηε κειέηε ησλ πξνβιεκάησλ πνπ παξνπζηάδνληαη ζηηο «Δθζέζεηο» ησλ καζεηώλ ζηηο Παλειιήληεο
Δμεηάζεηο, αμίδεη λα μαλαζπκεζνύκε ηηο ζρεηηθέο πξνβιέςεηο ηεο εμεηαζηέαο ύιεο (ΥΑ 141966/Γ2, ΦΔΚ 2894/12-09-2016), αθνύ
ζηε βάζε απηώλ ησλ θξηηεξίσλ αμηνινγνύληαη (ή ηνπιάρηζηνλ ζα έπξεπε λα αμηνινγνύληαη…) ηα γξαπηά ησλ ππνςεθίσλ:
Ο καζεηήο παξάγεη θείκελν, εληαγκέλν ζε επηθνηλσληαθό πιαίζην, ην ζέκα ηνπ νπνίνπ ζρεηίδεηαη άκεζα ή έκκεζα κε νηθείνπο
ζεκαηηθνύο θύθινπο απν́ ηε γισζζηθή δηδαζθαιία.

2. Από ηα δηάθνξα είδε γξαπηνύ ιόγνπ δίλεηαη έκθαζε ζηελ παξαγσγή θξηηηθνύ - απνθαληηθνύ ιόγνπ, δειαδή ζηελ παξαγσγή
θεηκέλνπ ζην νπνίν θπξηαξρνύλ ε πεηζώ, ε ινγηθή νξγάλσζε, ε αλαθνξηθή ιεηηνπξγία ηεο γιώζζαο, π.ρ. άξζξνπ, επηζηνιήο,
γξαπηήο εηζήγεζεο θηι. Σην πιαίζην ηεο παξαγσγήο θεηκέλνπ ζα πξέπεη λα επηδηώθεηαη απν́ ηνλ καζεηή:
Α. Ωο πξνο ην πεξηερόκελν ηνπ θεηκέλνπ: ε ζπλάθεηα ησλ εθηηζέκελσλ ζθέςεσλ κε ηα δεηνύκελα ηνπ ζέκαηνο· ε επαξθήο
ηεθκεξίσζε ησλ ζθέςεώλ ηνπ κε ηελ παξάζεζε θαηάιιεισλ επηρεηξεκάησλ· ε αλάπηπμε όισλ ησλ ζεκαηηθώλ θέληξσλ· ε
πξσηνηππία ησλ ηδεώλ· ν βαζκόο επίηεπμεο ηνπ ζηόρνπ πνπ επηδηώθεηαη κε ην παξαγόκελν θείκελν θηι.
Β. Ωο πξνο ηελ έθθξαζε / κνξθή ηνπ θεηκέλνπ: ε ζαθήο θαη αθξηβήο δηαηύπσζε· ν ιεθηηθόο θαη εθθξαζηηθόο πινύηνο· ε
επηινγή ηεο θαηάιιειεο γισζζηθήο πνηθηιίαο αλάινγα κε ην είδνο ηνπ θεηκέλνπ· ε ηήξεζε ησλ κνξθνζπληαθηηθώλ θαλόλσλ·
ε νξζνγξαθία θαη ε ζσζηή ρξήζε ησλ ζεκείσλ ζηίμεο θηι.
Γ. Ωο πξνο ηε δνκή / δηάξζξσζε ηνπ θεηκέλνπ: ε ινγηθή αιιεινπρία ησλ λνεκάησλ· ε ζπλνρή ηνπ θεηκέλνπ (νκαιή ζύλδεζε
πξνηάζεσλ, παξαγξάθσλ θαη επξύηεξσλ κεξώλ ηνπ θεηκέλνπ)· ε έληαμε ηνπ θεηκέλνπ ζην δεηνύκελν επηθνηλσληαθό πιαίζην
θηι.
Ωζηόζν, όπσο απνδεηθλύνπλ ηα ζηαηηζηηθά δεδνκέλα από ηηο Παλειιήληεο Δμεηάζεηο, νη επηδόζεηο ησλ ππνςεθίσλ ζπλνιηθά (θαη
ζηελ Παξαγσγή Λόγνπ) είλαη απνγνεηεπηηθέο, αθόκα θαη ζηηο πεξηπηώζεηο καζεηώλ πνπ αξηζηεύνπλ ζηα ππόινηπα ηξία καζήκαηα
(Πίλαθαο 1).
Πίλαθαο 1: Οη επηδόζεηο ησλ ππνςεθίσλ ζεηηθώλ ζπνπδώλ ζηα εμεηαδόκελα καζήκαηα
3. Σα πποβλήμαηα
Οη ρακειέο απηέο επηδόζεηο (πάλσ από ην 40% ηνπ ζπλόινπ ησλ ππνςεθίσλ θηλνύληαη ζηελ θιίκαθα 12-15) αληηθαηνπηξίδνπλ
παζνγέλεηεο πνπ δηαησλίδνληαη παξά ηε ζαθήλεηα ησλ θξηηεξίσλ αμηνιόγεζεο πνπ πεξηιακβάλνληαη ζηελ εμεηαζηέα ύιε.
Σπγθεθξηκέλα, όζνλ αθνξά ην πεπιεσόμενο ησλ καζεηηθώλ θεηκέλσλ παξαηεξνύκε:
1. Ωρ ππορ ηην επάπκεια: Οη καζεηέο ηνπ Λπθείνπ, «πεπεηζκέλνη» πσο ην βαζηθό πξόβιεκα ζηελ Παξαγσγή Λόγνπ είλαη ε απνπζία
ηδεώλ, αλαιώλνπλ ηελ πξνεηνηκαζία ηνπο ζηελ απνκλεκόλεπζε θαηαιόγσλ κε αίηηα, ζπλέπεηεο θηι. (ηα «δηαβόεηα» bullets…) ή,
ρεηξόηεξα, ρξεζηκνπνηνύλ πξνθαηαζθεπαζκέλα «εξγαιεία» κε ηα νπνία παξάγνπλ «επηρεηξήκαηα» ζε ηνκείο. Τν απνηέιεζκα είλαη
εμαηηίαο ηνπ «άγρνπο ηεο επάξθεηαο» λα κεηαηξέπνπλ ηα γξαπηά ηνπο ζε κία αηειείσηε ζεηξά ηζρπξηζκώλ (πνιιέο θνξέο ειάρηζηα
ζρεηηθώλ κε ην ζέκα), ρσξίο θακία πξνζπάζεηα νξγαλσκέλεο θαη πεηζηηθήο επηρεηξεκαηνινγίαο, παξά ηελ αληίζεηε πξόβιεςε ζηηο
νδεγίεο αμηνιόγεζεο ηνπ καζήκαηνο.
2. Ωρ ππορ ηην ππωηοηςπία: Ζ εκκνλή ζηελ απνκλεκόλεπζε «θαηαιόγσλ» ζηεξεί πξνθαλώο θάζε ηθκάδα δεκηνπξγηθόηεηαο από
ηα γξαπηά ησλ καζεηώλ κε απνηέιεζκα λα δηαβάδνπκε ζηα Βαζκνινγηθά Κέληξα παλνκνηόηππα γξαπηά πνπ αλαπαξάγνπλ
θαηεζηεκέλεο θνηλνηνπίεο.
3. Ωρ ππορ ηην επίηεςξη ηος ζηόσος: Τα θείκελα ησλ καζεηώλ είλαη ζηε ζπληξηπηηθή ηνπο πιεηνλόηεηα «απξόζεηα».
Αληηκεησπίδνπλ ηα δεηνύκελα ηνπ ζέκαηόο ηνπο ζαλ εξσηήζεηο ζε έλα «ζεσξεηηθό» κάζεκα κε ηηο νπνίεο αμηνινγνύληαη νη γλώζεηο
ηνπο… Σπρλά κάιηζηα κνηάδεη κνλαδηθόο ζθνπόο ηεο ζπγγξαθήο λα είλαη ε θαηάθηεζε ελόο πςεινύ βαζκνύ γηα λα εηζαρζνύλ ζηα
παλεπηζηήκηα, ν νπνίνο όκσο δελ επηηπγράλεηαη, θαζώο, όπσο κε ζαθήλεηα νξίδεηαη, εμεηάδνληαη ζηελ παξαγσγή ελόο θεηκέλνπ ζε
ζπγθεθξηκέλν επηθνηλσληαθό πιαίζην, πνπ πξέπεη επνκέλσο λα πιεξνί ηνπο αληίζηνηρνπο επηθνηλσληαθνύο ζηόρνπο.
Όζνλ αθνξά ηελ έκθπαζη / μοπθή ησλ γξαπηώλ παξαηεξνύκε:
1. Ωρ ππορ ηον λεκηικό και εκθπαζηικό πλούηο: Ζ πνηόηεηα ηεο γισζζηθήο έθθξαζεο ελόο αηόκνπ εμαξηάηαη από έλα πνιύ
κεγάιν πιήζνο παξαγόλησλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηα γισζζηθά εξεζίζκαηα ζηα νπνία εθηίζεηαη. Παξ‟ όια απηά, ζηηο «Δθζέζεηο» ησλ
καζεηώλ ζηηο Παλειιήληεο Δμεηάζεηο ειάρηζηα κπνξνύκε λα αμηνινγήζνπκε ηελ εθθξαζηηθή ηνπο ηθαλόηεηα, γηαηί, «πεπεηζκέλνη»
πσο «αιιηώο κηιάκε θαη αιιηώο γξάθνπκε», πξνζπαζνύλ λα γξάςνπλ κηκνύκελνη ηα γισζζηθά πξόηππα ησλ θεηκέλσλ πνπ εκείο
θαηά θόξνλ ηνπο δηδάζθνπκε, δνθίκηα γξακκέλα δεθαεηίεο πξηλ πνπ έρνπλ ράζεη ηελ επαθή ηνπο κε ηε θξεζθάδα ηνπ λενειιεληθνύ
ιόγνπ. Δπεηδή κάιηζηα νη καζεηέο ηνπ 21νπ αηώλα δελ είλαη νη δνθηκηνγξάθνη ηεο δεθαεηίαο ηνπ „60… (άιισζηε δελ είλαη απηόο ν
ζηόρνο ηεο Παξαγσγήο Λόγνπ ζηε Μέζε Δθπαίδεπζε), ε κίκεζε είλαη «κάιινλ» απνηπρεκέλε, αθνύ πεξηνξίδεηαη ζηελ παξεκβνιή
ζηα θείκελά ηνπο «θαιώλ ιέμεσλ» πνπ έρνπλ κε θόπν απνκλεκνλεύζεη θαη κε ηηο νπνίεο πηζηεύνπλ πσο ζα εληππσζηάζνπλ ηνπο
βαζκνινγεηέο.

3. 2. Ωρ ππορ ηη γλωζζική ποικιλία: Σηηο Παλειιήληεο Δμεηάζεηο βιέπνπκε ηα απνηειέζκαηα ηεο εκκνλήο ηεο γισζζηθήο δηδαζθαιίαο
ζηνλ αθαδεκατθό ιόγν από ην Γπκλάζην αθόκε. Τν ύθνο ησλ καζεηηθώλ γξαπηώλ είλαη ζρεδόλ πάληνηε δνθηκηαθό (παξ‟ όηη
νπδέπνηε ην δεηνύκελν επηθνηλσληαθό πιαίζην είλαη ην δνθίκην) θαη άξα απνιύησο αθαηάιιειν επηθνηλσληαθά.
Όζνλ αθνξά ηε δομή / διάπθπωζη ηνπ θεηκέλνπ παξαηεξνύκε:
1. Ωρ ππορ ηη λογική αλληλοςσία ηων νοημάηων: Ζ γξαθή ησλ πεξηζζόηεξσλ καζεηώλ είλαη ζπλεηξκηθή, θαζώο, όπσο
πξναλαθέξακε, ζεσξνύλ πσο ην δεηνύκελν ηεο ζπγγξαθήο είλαη ε απόδεημε ησλ γλώζεώλ ηνπο γύξσ από ην εμεηαδόκελν ζέκα
θαη όρη, όπσο ζηελ πξαγκαηηθόηεηα ζπκβαίλεη, ε έθθξαζε ηνπ γλήζηνπ πξνβιεκαηηζκνύ ηνπο. Σηελ θαιύηεξε πεξίπησζε ε δνκή
ηνπ θεηκέλνπ ηνπο είλαη «πξνζζεηηθή», όια ηα «επηρεηξήκαηά ηνπο δειαδή ζπλδένληαη ζπδεπθηηθά (επίζεο, παξάιιεια,
επηπξνζζέησο…).
2. Ωρ ππορ ηο επικοινωνιακό πλαίζιο: Γηα ηνπο ππνςεθίνπο ησλ Παλειιελίσλ Δμεηάζεσλ ην επηθνηλσληαθό πιαίζην ιεηηνπξγεί
πξνζρεκαηηθά: είηε ην αγλννύλ είηε, ζπρλόηεξα, πεξηνξίδεηαη ζηα εμσηεξηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ (έλαο ηίηινο γηα λα γίλεη κηα
«ζρνιηθή έθζεζε» άξζξν, κηα πξνζθώλεζε γηα λα γίλεη νκηιία ή επηζηνιή).
4. Πποηάζειρ
Όια απηά ηα πξνβιήκαηα (εηδηθά όηαλ εκθαλίδνληαη ζηα θείκελα καζεηώλ πνπ αξηζηεύνπλ ζηα ππόινηπα καζήκαηα[3]
) πξνθαινύλ
δηθαηνινγεκέλν πξνβιεκαηηζκό θαη όρη κόλν ζηελ εθπαηδεπηηθή θνηλόηεηα. Γελ είλαη βέβαηα πξόζεζή καο (νύηε θπζηθά κπνξνύκε)
ζην πεξηνξηζκέλν πιαίζην απηνύ ηνπ άξζξνπ λα δώζνπκε νξηζηηθέο απαληήζεηο ζηα πξνβιήκαηα απηά πνπ ρξνλίδνπλ. Θεσξνύκε
πάλησο πσο ζηε βάζε ηνπο βξίζθεηαη ε «θξνληηζηεξηνπνίεζε» ηνπ καζήκαηνο, ε δεκηνπξγία δειαδή κηαο κεζνδνινγίαο γηα ηελ
πξνζέγγηζε όισλ ησλ ζεκάησλ ηνπ δηαγσλίζκαηνο (πεξίιεςε, αζθήζεηο, παξαγσγή ιόγνπ), πνπ ηππνπνηεί ηε ζθέςε ησλ
καζεηώλ θαη εκπνδίδεη ηελ έθθξαζε ηεο δεκηνπξγηθόηεηάο ηνπο. Ζ κεζνδνινγία απηή -πνπ κπνξεί ζηα ππόινηπα καζήκαηα λα είλαη
απνηειεζκαηηθή- θαίλεηαη λα απεπζύλεηαη ζηνλ «κέζν» καζεηή πνπ ζηνρεύεη απιώο λα κελ «εθηεζεί» (θπξηνιεθηηθά θαη
κεηαθνξηθά…) ζηηο Δμεηάζεηο, παξά ζηνλ άξηζην καζεηή πνπ ζέιεη λα απνδείμεη ηηο γλσζηηθέο θαη γισζζηθέο ηνπ ηθαλόηεηεο. Τν
γεγνλόο απηό επηβεβαηώλεηαη πεξίηξαλα από ηα απνηειέζκαηα ησλ Παλειιελίσλ Δμεηάζεσλ, όπσο εθηέζεθαλ ζηελ αξρή απηνύ
ηνπ άξζξνπ.
Σε ό,ηη αθνξά ινηπόλ ηε δηδαζθαιία ηεο παξαγσγήο θεηκέλσλ ζεσξνύκε απνζπαζκαηηθό θαη κνλνκεξέο ην ζεκεξηλό
«κεραληζηηθό» κνληέιν, πνπ εκκέλεη ζην πεξηερόκελν θαη αγλνεί ηνπο παξάγνληεο πνπ πξνζδίδνπλ θεηκεληθόηεηα ζηνλ ιόγν, θαη
πξνηείλνπκε ην «θεηκελνθεληξηθό - δηαδηθαζηηθό» κνληέιν (Μαηζαγγνύξαο, 1999), πνπ αμηνπνηεί ηα πνξίζκαηα ηεο ζεσξίαο ηεο
ινγνηερλίαο θαη ηεο θεηκελνγισζζνινγίαο. Τν κνληέιν απηό δηαθξίλεη ηε ζπγγξαθή ζε ηξία ζηάδηα: ην πξνζπγγξαθηθό, ην
ζπγγξαθηθό θαη ην κεηαζπγγξαθηθό.
Σην πξνζπγγξαθηθό ζηάδην (ην νπνίν νη πεξηζζόηεξνη ππνςήθηνη παξαιείπνπλ επηθαινύκελνη έιιεηςε ρξόλνπ) ν καζεηήο
θαιείηαη αξρηθά λα «απζεληηθνπνηήζεη» ην θείκελό ηνπ, ιακβάλνληαο ππόςε ηνλ θεηκεληθό ηύπν («επηρεηξεκαηνινγία» ζηηο
Παλειιήληεο Δμεηάζεηο) θαη ην είδνο (άξζξν, πξνζρεδηαζκέλνο πξνθνξηθόο ιόγνο, νκηιία θηι.), ηνλ πνκπό - ζπγγξαθέα / νκηιεηή,
ηνλ απνδέθηε - αλαγλώζηε / αθξναηή θαη, ηειηθά, ηνλ ζθνπό ηεο ζπγγξαθήο. Με απηό ηνλ ηξόπν ην καζεηηθό θείκελν αθελόο ζα
απνθηήζεη πξνζεηηθόηεηα, αθεηέξνπ ζα εληαρζεί ζην δεηνύκελν επηθνηλσληαθό πιαίζην, όπσο νξίδνπλ νη νδεγίεο αμηνιόγεζεο. Σηε
ζπλέρεηα πξνρσξά ζηελ «παξαγσγή ηδεώλ» κε κηα ηερληθή όπσο, γηα παξάδεηγκα, ν θαηαηγηζκόο ηδεώλ (brainstorming), αληιώληαο
πιηθό από ηηο εκπεηξίεο θαη ηα βηώκαηά ηνπ, από ηηο ζρνιηθέο ηνπ γλώζεηο, αθόκα θαη από ην ζπλνδεπηηθό θείκελν. Έηζη, ζα
απνθεπρζεί ζε κεγάιν βαζκό ε ηππνπνίεζε ηελ νπνία παξαηεξνύκε ζηα γξαπηά ησλ ππνςεθίσλ θαη ζα επηηεπρζεί ε
επηδησθόκελε πξσηνηππία. Σην ηέινο ηνπ πξνζπγγξαθηθνύ ζηαδίνπ ν καζεηήο ζα «νξγαλώζεη» ηηο ηδέεο ηνπ ζηνλ άμνλα ηεο
ινγηθήο, ζρεκαηίδνληαο κε απηέο επξύηεξα επηρεηξήκαηα.
Σην ζπγγξαθηθό ζηάδην ν καζεηήο ζα κεηαζρεκαηίζεη ηηο νξγαλσκέλεο ηδέεο ηνπ ζε ζπλερή ιόγν κε ζαθήλεηα, γισζζηθή
ζπλνρή, λνεκαηηθή ζπλεθηηθόηεηα θαη ύθνο ηαηξηαζηό κε ηηο απαηηήζεηο ηνπ επηθνηλσληαθνύ πιαηζίνπ. Καη ζε απηό ην ζηάδην
πξνηείλνπκε ν ππνςήθηνο ησλ Παλειιελίσλ Δμεηάζεσλ, αληί λα «αμηνπνηεί» ην επηηεδεπκέλν ιεμηιόγην πνπ πξνηείλνπλ νη
«εηδηθνί», λα εκπηζηεπηνύλ ην πξνζσπηθό ηνπ ύθνο, πνπ ζα πξνζδώζεη θπζηθόηεηα θαη απζεληηθόηεηα ζηνλ ιόγν.
Σην κεηαζπγγξαθηθό ζηάδην ν καζεηήο ειέγρεη ην θείκελό ηνπ, απνηηκώληαο ηνλ βαζκό ζηνλ νπνίν απηό αληαπνθξίλεηαη
ζηνλ ζθνπό πνπ έρεη ηεζεί ζην πξνζπγγξαθηθό ζηάδην. Ο ηειηθόο απηόο έιεγρνο μεθηλά από ηε καθξνδνκή θαη νδεγείηαη ζηελ
παξάγξαθν, ηελ πξόηαζε, ηε ιέμε. Φπζηθά ν ρξόλνο πνπ δηαζέηεη ν ππνςήθηνο ησλ Παλειιελίσλ Δμεηάζεσλ γηα ην ζηάδην απηό
είλαη ιηγνζηόο θαη, επνκέλσο, νη βειηηώζεηο πνπ ζα επέιζνπλ δελ κπνξεί λα είλαη εθηεηακέλεο.
5. Επισειπημαηολογία
Θεσξνύκε πσο κία ζύληνκε αλαθνξά ζηελ επηρεηξεκαηνινγία θαη ηελ νξγάλσζή ηεο είλαη απαξαίηεηε ζε έλα άξζξν πνπ αθνξά ηα
πξνβιήκαηα πνπ εκθαλίδνληαη ζηελ παξαγσγή ιόγνπ ησλ καζεηώλ ζηηο Παλειιήληεο Δμεηάζεηο. Γηαηί, όπσο πξναλαθέξζεθε, παξ‟
όηη ξεηά νξίδεηαη σο εμεηαδόκελνο θεηκεληθόο ηύπνο ε επηρεηξεκαηνινγία, νη καζεηέο ζπληάζζνπλ (ζηελ θαιύηεξε πεξίπησζε)
πιεξνθνξηαθά θείκελα κε αλαπόδεηθηεο ζέζεηο θαη ηζρπξηζκνύο. Τν γεγνλόο απηό νθείιεηαη θπξίσο ζηελ απνπζία από ηε δηδαθηηθή
πξάμε ελόο ζηέξενπ ζεσξεηηθνύ κνληέινπ δόκεζεο ηεο επηρεηξεκαηνινγίαο. Πξνηείλνπκε εδώ ζύληνκα ην κνληέιν
επηρεηξεκαηνινγίαο ηνπ Toulmin (1979), ηνπ Βξεηαλνύ θηινζόθνπ θαη παηδαγσγνύ, ην νπνίν είλαη ηδηαίηεξα ρξήζηκν ζηηο
πεξηπηώζεηο πνπ ην δεηνύκελν είλαη «αλνηρηό», επηηξέπεη δειαδή ζηνπο καζεηέο λα δηαηππώζνπλ ειεύζεξα άπνςε θαη λα
επηρεηξεκαηνινγήζνπλ πάλσ ζε απηή. Τν κνληέιν πεξηέρεη πέληε παξάγνληεο θαη κπνξεί λα εθαξκνζηεί είηε ζε επίπεδν
παξαγξάθνπ είηε θαη ζε νιόθιεξε ηελ παξαγσγή ιόγνπ (έθζεζε):
1. Ιζσςπιζμόρ (claim): πξόθεηηαη γηα ηελ απνδεηθηέα ζέζε ηνπ επηρεηξήκαηνο (π.ρ. «δελ πξέπεη λα επηηξαπεί ε ρξήζε θηλεηώλ
ηειεθώλσλ εληόο ηνπ ζρνιηθνύ ρώξνπ).
2. Δεδομένο (fact): ην απνδεηθηηθό πιηθό πάλσ ζην νπνίν βαζίδεηαη ν ηζρπξηζκόο (π.ρ. «ηα θηλεηά ηειέθσλα έρνπλ ηε δπλαηόηεηα
θαηαγξαθήο εηθόλαο θαη ήρνπ»).

4. 3. Εγγύηζη (warrant): ε γεληθή αξρή ε νπνία ζπλδέεη ηνλ ηζρπξηζκό κε ηα δεδνκέλα (π.ρ. «ε θαηαγξαθή ησλ πξνζσπηθώλ
δεδνκέλσλ ρσξίο άδεηα απνηειεί παξάλνκε πξάμε»).
4. Τποζηήπιξη (backing): αηηηνιόγεζε ηεο εγγύεζεο (π.ρ. «ηα πξνζσπηθά δεδνκέλα κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζνύλ γηα ηνλ εθβηαζκό
ηνπ αηόκνπ»).
5. Ανηίκποςζη (rebuttal): ε αλαίξεζε ηεο αληεπηρεηξεκαηνινγίαο (π.ρ. «νη καζεηέο θαηαγξάθνπλ πξνζσπηθά ηνπο δεδνκέλα θαη εθηόο
ζρνιείνπ, αιιά ε εθπαίδεπζε δελ κπνξεί λα επηβξαβεύεη αζέκηηεο ζπκπεξηθνξέο.
6. Εθαπμογή
Αο δνθηκάζνπκε κία ελδεηθηηθή εθαξκνγή ηνπ «θεηκελνθεληξηθνύ - δηαδηθαζηηθνύ κνληέινπ» (πξνζπγγξαθηθό ζηάδην) θαη ηνπ
κνληέινπ επηρεηξεκαηνινγίαο ηνπ Toulmin ζην ζέκα ηεο Παξαγσγήο Λόγνπ ηνπ δηαγσλίζκαηνο από ηηο Παλειιήληεο Δμεηάζεηο ηνπ
2016.
Σε νκηιία 500 έσο 600 ιέμεσλ πνπ ζα γξάςεηε γηα λα εθθσλήζεηε ζε εθδήισζε ηνπ ζρνιείνπ ζαο, κε ζέκα ηηο αλζξώπηλεο
ζρέζεηο ζηε ζύγρξνλε επνρή, λα εθζέζεηε: α) ηα ραξαθηεξηζηηθά ηεο γλήζηαο θηιίαο, όπσο εζείο ηελ αληηιακβάλεζηε θαη β)
ηελ άπνςή ζαο ζρεηηθά κε ηνλ ξόιν ησλ κέζσλ θνηλσληθήο δηθηύσζεο / δηαδηθηύνπ ζηε δεκηνπξγία ζρέζεσλ θηιίαο.
Απζεληηθνπνίεζε ηνπ θεηκέλνπ:
1) Κεηκεληθόο ηύπνο / είδνο: επηρεηξεκαηνινγία - νκηιία, 2) Πνκπόο: καζεηήο, 3) Γέθηεο: γνλείο - θαζεγεηέο - ζπκκαζεηέο, 4)
Πεξίζηαζε επηθνηλσλίαο: εθδήισζε ηνπ ζρνιείνπ κε ζέκα ηηο αλζξώπηλεο ζρέζεηο, 5) Σθνπόο: έθθξαζε γλώκεο
Παξαγσγή Ηδεώλ (brainstorming):
Ε1: Φαξαθηεξηζηηθά γλήζηα θηιίαο
1) Ακνηβαηόηεηα, 2) Αληδηνηέιεηα, 3) Δκπηζηνζύλε, 4) Δηιηθξίλεηα, 5) Σεβαζκόο, 6) Δθηίκεζε, 7) Αγάπε, 8) Καηαλόεζε, 9) Δρεκύζεηα,
10) Αθνζίσζε, 11) Δληηκόηεηα, 12) Σπληξνθηθόηεηα, 13) Αιιειεγγύε…
Ε2: Δπίδξαζε ίληεξλεη ζηε δεκηνπξγία γλήζησλ θηιηώλ
1) Θεηηθή: α. Νέεο γλσξηκίεο, β. Υπέξβαζε ησλ απνζηάζεσλ. 2) Αξλεηηθή: επηθαλεηαθή θαη ςεπδαίζζεζε θνηλσληθόηεηαο.
Οξγάλσζε Ηδεώλ:
Πξνζθώλεζε: Αμηόηηκνη γνλείο θαη θεδεκόλεο, Αγαπεηνί θαζεγεηέο, Φίινη ζπκκαζεηέο, θπξίεο θαη θύξηνη.
§1 (πξόινγνο): 1) Καισζόξηζκα - επραξηζηίεο - πεξίζηαζε επηθνηλσλίαο (εθδήισζε ηνπ ζρνιείνπ γηα ηηο αλζξώπηλεο ζρέζεηο). 2)
Δπηβεβαίσζε ηνπ Γ1: ελώ νη θπζηθέο απνζηάζεηο κεηαμύ ησλ αλζξώπσλ ζπξξηθλώλνληαη (αλάπηπμε κέζσλ επηθνηλσλίαο θαη
ζπγθνηλσλίαο, αζηηθνπνίεζε θηι.) νη ςπρηθέο δηεπξύλνληαη (αληαγσληζκόο, κνλαμηά, επηθαλεηαθέο ζρέζεηο θηι.) → θαη νη θηιηθνί
δεζκνί δηέξρνληαη θξίζε (θηιίεο «δηά ην ρξήζηκνλ» ή «δη‟ εδνλήλ», απξόζσπεο θηι.). 3) Σθνπόο - Σύλδεζε κε Ε1: γηα λα ππάξμεη
κηα γλήζηα θηιία ζηελ επνρή ηεο θνηλσληθήο δηθηύσζεο, πξέπεη λα θαηαλνήζνπκε ηα δηαρξνληθά ηεο ραξαθηεξηζηηθά.
§2 (Ε1Α): Γηα λα ππάξμεη κία θηιία έρεη αλάγθε: 1) αγάπε - ζπληξνθηθόηεηα - αθνζίσζε, 2) ζεβαζκό - εθηίκεζε - απνδνρή -
θαηαλόεζε.
§3 (Ε1Β): Μηα γλήζηα θηιία βαζίδεηαη ζηελ: 1) ακνηβαηόηεηα - ηζνηηκία, 2) εκπηζηνζύλε - εηιηθξίλεηα - ερεκύζεηα - εληηκόηεηα, 3)
αληδηνηέιεηα - αιιειεγγύε.
§4 (κεηαβαηηθή): 1) Σπκπέξαζκα: ε θηιία είλαη δεζκόο ζπάληνο θαη γη‟ απηό ραίξεη ηεο γεληθήο εθηίκεζεο ζε θάζε θνηλσλία θαη
επνρή. 2) Δπηβεβαίσζε Γ2 (κέζα θνηλσληθήο δηθηύσζεο): ηεξάζηηα δηάδνζε ηνπ facebook, messenger θηι. κεηαμύ ησλ λέσλ. 3)
Σύλδεζε κε Ε2: ε ηεξάζηηα απηή δηάδνζε αλαπόθεπθηα επεξεάδεη θάζε πηπρή ηεο αλζξώπηλεο δξάζεο, επνκέλσο θαη ηε θηιία.
§5 (Ε2Α): Ηζρπξηζκόο, Δγγπήζεηο & Υπνζηήξημε: Τν δηαδίθηπν αζθεί ζεηηθή επίδξαζε ζηηο θηιηθέο ζρέζεηο: 1) λέεο γλσξηκίεο, 2)
ππέξβαζε ησλ απνζηάζεσλ.
§6 (Ε2Β): Αληίθξνπζε: 1) Αληεπηρεηξεκαηνινγία: α. επηθαλεηαθή θαη απξόζσπε επηθνηλσλία, β. ςεπδαίζζεζε θνηλσληθόηεηαο. 2)
Αληίθξνπζε: α. ε ζπκβνιή ηνπ δηαδηθηύνπ είλαη ζεκαληηθόηεξε ζηε δηαηήξεζε παξά ζηε δεκηνπξγία θηιηθώλ ζρέζεσλ. β. πξόθεηηαη
γηα κία λέα κνξθή θνηλσληθόηεηαο.
§7 (επίινγνο): 1) Σπκπέξαζκα Ε2: ζηνλ θαηξό ηνπ δηαδηθηύνπ ε θηιία απνθηά λέα δηάζηαζε, πνπ ηξνκάδεη ηνπο κεγάινπο, αιιά
ελζνπζηάδεη ηνπο λένπο. 2) Σθνπόο: παξ‟ όηη άιιαμαλ ηα κέζα επηθνηλσλίαο, ηόζν ε αλάγθε ηνπ αλζξώπνπ γηα έλαλ θαιό θίιν, όζν
θαη ην πεξηερόκελν ηεο γλήζηαο θηιίαο παξακέλεη αλαιινίσην.
Δπηθώλεζε: Δπραξηζηώ γηα ηελ πξνζνρή ζαο
7. ΢ςμπεπάζμαηα
Κιείλνληαο ην ζύληνκν απηό άξζξν πξέπεη λα παξαηεξήζνπκε πσο ε δηδαζθαιία ηνπ καζήκαηνο ηεο Νενειιεληθήο Γιώζζαο έρεη
θηάζεη ζε ηέικα, αθνύ ε πνιύρξνλε παξνπζία ηνπ ζηηο Παλειιήληεο Δμεηάζεηο ηελ έρνπλ «εξγαιηνπνηήζεη» ζε ζεκείν πνπ λα
ηππνπνηεί ηόζν ηε γιώζζα όζν θαη ηε ζθέςε ησλ καζεηώλ, ρσξίο παξ‟ όια απηά λα εμαζθαιίδεη ηθαλνπνηεηηθέο βαζκνινγίεο αθόκα

5. θαη ζηνπο καζεηέο πνπ παζρίδνπλ γη‟ απηέο. Δίλαη ινηπόλ ώξα γηα κηα ξηδηθή κεηαξξύζκηζε πνπ λα ζέηεη ζε κηα πην ζηέξεε βάζε ηε
δηδαζθαιία θαη ηελ αμηνιόγεζε ηνπ καζήκαηνο.
ΑΝΑΦΟΡΕ΢
Μαηζαγγνύξαο, Ζ.Γ. (1999). Η ζρνιηθή ηάμε. Αζήλα: Γξεγόξεο.
Toulmin, S., Rieke, R., Janik, A. (1979). An introduction to reasoning. New York: Macmillan.
[1]
«Πεξηζζόηεξνλ από όινπο λα εληξέπεζαη ηνλ εαπηόλ ζνπ» (1974, Γηδαζθαιηθόο Κύθινο)
[2]
«Ο Τ .Σ. Έιηνη γξάθεη ζηα 1923 γηα ηνλ πιεζπζκό ηεο Μειαλεζίαο: “Οη θάηνηθνη ηνπ δπζηπρηζκέλνπ απηνύ αξρηπειάγνπο
πεζαίλνπλ θπξίσο, γηαηί ν Πνιηηηζκόο, πνπ ηνπο αλάγθαζαλ λα δερηνύλ, ηνπο ζηέξεζε θάζε ελδηαθέξνλ γηα ηε δσή. Πεζαίλνπλ απν́
θαζαξή πιήμε. Όηαλ ην θάζε ζέαηξν αληηθαηαζηαζεί απν́ εθαηό θηλεκαηνγξάθνπο , όηαλ ην θάζε κνπζηθό όξγαλν αληηθαηαζηαζεί
από εθαηό γξακκόθσλα, όηαλ ην θάζε άινγν αληηθαηαζηαζεί απν́ εθαηό θηελά απηνθίλεηα, όηαλ γίλεη βνιεηό γηα ην θάζε παηδάθη, κε
ηε βνήζεηα ησλ ειεθηξνληθώλ εθεπξέζεσλ , λα αθνύεη ηα παξακύζηα ηεο γηαγηάο ηνπ απν́ έλα κεγάθσλν δε ζα είλα η δηόινπ
εθπιεθηηθό, αλ ν πιεζπζκόο νιόθιεξνπ ηνπ πνιηηηζκέλνπ θόζκνπ αθνινπζήζεη γξήγνξα ηελ ηύρε ησλ Μειαλεζήσλ”. α. Υπάξρνπλ
ζηε ζεκεξηλή πξαγκαηηθόηεηα θαηαζηάζεηο, θαηλόκελα, γεγνλόηα, ηα νπνία επαιεζεύνπλ ηνπο θόβνπο πνπ δηαηύπσζε ν Δ́ιηνη ην
1923; β. Ννκίδεηε όηη ε ρξήζε ηεο ζύγρξνλεο ηερλνινγίαο αλαγθαζηηθά ηζνπεδώλεη ηηο πνιηηηζκηθέο δξαζηεξηόηεηεο θνηλσληθώλ
νκάδσλ θαη ιαώλ; Να ηεθκεξηώζεηε ηηο απόςεηο ζαο» (2000, Γεληθά Λύθεηα).
[3]
Φαξαθηεξηζηηθό είλαη ην παξάδεηγκα καζεηή - ππνςήθηνπ ηεο Ηαηξηθήο, πνπ πξνζέθπγε ζην ΣΤΔ, δεηώληαο λα θξηζεί
αληηζπληαγκαηηθή ε βαζκνιόγεζε ηνπ καζήκαηνο ηεο Νενειιεληθήο Γιώζζαο ζηηο Παλειιήληεο Δμεηάζεηο κε ίζν ζπληειεζηή:
αξίζηεπζε ζηα καζήκαηα πξνζαλαηνιηζκνύ (Φεκεία: 20 - Φπζηθή: 19,7 - Βηνινγία: 19,5), αιιά δελ «κπήθε» ζηελ Ηαηξηθή, γηαηί
έγξαςε ζηε Νενειιεληθή Γιώζζα 13,6.