initiatieven voor bewaking van vakmanschap bij ingrepen op het onroerend erfgoed

1. Een huisstijl voor het VIOE PRESENTATIE 04.05.2009 lunchcauserie Het belang van vakmanschap bij de uitvoering van ingrepen op het (onroerend) erfgoed NATHALIE VERNIMME

2. Inhoudstafel Wat voorafging Subsidie voor het vakmanschap Realisaties in de huidige legislatuur (2004-2009) Plannen voor de toekomst?

3. 1. Wat voorafging Initiatief : 1991 Gaston Geens (toenmalig minister-president Vlaamse regering) uitreiking prijs VL gemeenschap en opdracht aan Paul Willemen (bedrijfsleider, beheerder VCB, voorzitter WTCB) "Net zoals Italië bekend staat als het land bij uitstek voor de restauratie van schilderijen, zo moet Vlaanderen in heel de wereld bekend worden als het adres voor de restauratie van gebouwen. Daarom is bij mij de idee gerijpt om een " Vlaams Instituut voor de Bouwkundige Restauratie " op te richten.”

4. 1. Wat voorafging Doelstellingen " Vlaams Instituut voor de Bouwkundige Restauratie " : - permanente bijscholing architecten en ingenieurs restauratie en bouwvakkers restauratie - stimuleren en verrichten wetenschappelijk onderzoek m.b.t. restauratie in samenwerking met WTCB en buitenlandse onderzoekscentra - creatie Flanders Technology op de werf: valorisatie kwalitatief hoogstaande ambacht in de restauratie- sector

5. 1. Wat voorafging Voorbereidend onderzoek oprichting " Vlaams Instituut voor de Bouwkundige Restauratie " - cahiers uitgegeven door de Koning Boudewijnstichting in het kader van het programma ‘Bouwkundig Erfgoed’ (1992) Cahier 1: een toekomst voor het ambacht? Cahier 2: overdruk studie HIVA (KUL) (1992) een inventaris van opleidingen in Vlaanderen Cahier 3: kwalificaties van werknemers in het bouwbedrijf

6. 1. Wat voorafging Oprichting " Vlaams Centrum voor Ambacht en Restauratie (VCAR)” 29 september 1993 standplaats : Brederodestraat =>Huis Schott (Eikstraat te Brussel) werkingssubsidie VL overheid : 1993-2000 personeel : 1-5 werknemers begeleidingscomite : KBS, FVB, AML, Nacebo, KIK, WTCB, BRK-APROA, missie : permanent coördinatiecentrum dat opleidingsinstellingen, restauratiebedrijven, onderzoekscentra en bevoegde overheid verenigt rond het gezamenlijke doel ‘kwaliteitsbewaking en promotie van het restauratieambacht’

7. 1. Wat voorafging Enkele realisaties VCAR: 1995-2000 databank uitvoerders en opleidingen restauratie 1996-2000 project Jongeren en Restauratie (Jores) i.s.m. VDAB en FVB en CAO peterschap van restauratieberoepen in de bouw 1999 erkenning als sectoraal steunpunt Arbeid en Monumentenzorg door KBS 1997-2000 actieve info rond en promotie van de noodzaak van het vakmanschap bij restauratie

8. 1. Wat voorafging Realisatie VCAR: Vlaamse Gegevensbank voor Ambacht en Restauratie Project: gegevensbank opmaken met data over opleidingen en uitvoerders in de restauratiesector. Doel: een antwoord bieden op de vraag: waar vind ik een geschikte restauratiespecialist of opleiding.

9. Adresgegevens Regio Vorm Opmerkingen Aantal werknemers Erkenningen Specialiteiten Lidmaatschappen van beroepsverenigingen Erkenning Profiel Klasse Ingrepen Materialen Technieken Objecten Werkgevers Gevolgde en aangeboden opleidingen Referentieobjecten Uitvoerders / opleidingscentra

10. 1. Wat voorafging Enkele realisaties VCAR: 1995-2000 databank uitvoerders en opleidingen restauratie 1996-2000 project Jongeren en Restauratie (Jores) i.s.m. VDAB en FVB en CAO peterschap van restauratieberoepen in de bouw 1999 erkenning als sectoraal steunpunt Arbeid en Monumentenzorg door KBS 1997-2000 actieve info rond en promotie van de noodzaak van het vakmanschap bij restauratie

11. 1. Wat voorafging Realisatie VCAR: project Jongeren en Restauratie (Jores) CAO peterschapsregeling Project: schoolverlaters worden aangenomen met een contract voor onbepaalde duur in restauratiebedrijven. Deze geven een vol jaar een gespecialiseerde opleiding aan deze jongeren (begeleiding door ‘peter’). In ruil krijgen de bedrijven subsidies en kortingen. CAO rond deze ‘peterschapsregeling’ in PC Bouw

12. 1. Wat voorafging Enkele realisaties VCAR: 1995-2000 databank uitvoerders en opleidingen restauratie 1996-2000 project Jongeren en Restauratie (Jores) i.s.m. VDAB en FVB en CAO peterschap van restauratieberoepen in de bouw 1999 erkenning als sectoraal steunpunt Arbeid en Monumentenzorg door KBS 1997-2000 actieve info rond en promotie van de noodzaak van het vakmanschap bij restauratie

13. 1. Wat voorafging Realisatie VCAR: Erkenning als sectoraal steunpunt arbeid en monumentenzorg erkenning binnen programma arbeid Koning Boudewijnstichting (1999-2000) - doel: duurzame jobs creëren voor risicogroepen (langdurig en/of laaggeschoolde werklozen, groepen die met (sociale) uitsluiting worden bedreigd) in de monumentenzorg - taak steunpunt: *behoeften sector omzetten in vacatures *opleiden en bemiddelen *regiefunctie

14. 1. Wat voorafging Enkele realisaties VCAR: 1995-2000 databank uitvoerders en opleidingen restauratie 1996-2000 project Jongeren en Restauratie (Jores) i.s.m. VDAB en FVB en CAO peterschap van restauratieberoepen in de bouw 1999 erkenning als sectoraal steunpunt Arbeid en Monumentenzorg door KBS 1997-2000 actieve info rond en promotie van de noodzaak van het vakmanschap bij restauratie

15. 1. Wat voorafging Realisatie VCAR: Actieve promotie van het vakmanschap organisatie van en deelname aan diverse evenementen waar het vakmanschap werd gepromoot via demonstraties restauratie, tentoonstellingen over technieken en materialen etc. *Monumenten Veelzijdig Beleven i.s.m. VCM, EV en MOWAV *deelname OMD *jongeren- en restauratieateliers *deelname beurzen (Renospecto e.a.)

16. 1. Wat voorafging Onderzoek/ publicaties VCAR: 2000 publicatie “Schoon Schip? Handleiding voor het courant onderhoud van waardevolle kerkinterieurs” i.s.m. Monumentenwacht Vlaanderen 2000 0nderhoudsdraaiboek voor monumenten i.s.m. MOWAV 2000 Publicatie beroepsprofiel conservator-restaurator meubelrestauratie i.s.m. HIVA en SERV

17. 1. Wat voorafging Onderzoek: start ontwikkeling beroepsprofielen Beroepsprofielen  Opleidingsprofielen  Erkenning

18. 1. Wat voorafging Stopzetting subsidie VCAR en ontbinding vzw: (eind 2000) redenen? - resultaten kwamen te laat op gang - start hertekening landschap vzw’s wat met het vakmanschap? - overname door AML van een personeelslid en het volledige takenpakket van VCAR - installatie van een projectsubsidie vanaf 2001 voor

19. Inhoudstafel Wat voorafging Subsidie voor het vakmanschap Realisaties in de huidige legislatuur (2004-2009) Plannen voor de toekomst?

20. 2. Subsidie voor het vakmanschap Projectsubsidie “ vormingsbehoeften i.v.m. bevordering van het vakmanschap ten behoeve van werkzaamheden aan beschermde monumenten” Bedrag: € 124.000 -€ 149.000 (vanaf 2003) Kader projecten: overlevering van oude restauratietechnieken, gedegen vakmanschap en -kennis evenals van de authentieke materialen-kennis met bijzondere aandacht voor risico-ambachten. Dit zijn restauratietechnieken die nog door zeer weinig vaklieden beheerst worden en waarvan de overlevering met uitsterven bedreigd is

21. 2. Subsidie voor het vakmanschap Realisaties subsidie “ vormingsbehoeften i.v.m. bevordering van het vakmanschap ten behoeve van werkzaamheden aan beschermde monumenten” projecten periode 2001-2004: Eucora vzw Archonaut vzw Het domein Bokrijk vzw Europees Centrum voor Restauratietechnieken vzw (ECR)

22. 2. Subsidie voor het vakmanschap Projecten Eucora vzw : coördinator sector opleidingen risico-ambachten sensibilisatie -jongeren -bedrijven -brede publiek -werklozen

23. 2. Subsidie voor het vakmanschap Projecten ECR vzw : patrimoniumklassen gezamenlijk opleidingsaanbod met Eucora architectenseminaries tevens documentatiecentrum restauratietechnieken

24. 2. Subsidie voor het vakmanschap Projecten Archonaut vzw : decreet varend erfgoed vormingsproject maritieme restauratietechnieken (stomen, breeuwen, kalfaten,..) doelgroep -brede publiek -risicogroepen

25. 2. Subsidie voor het vakmanschap Projecten Het Domein Bokrijk vzw : studie lemen en vitsen studie stro- en rietdekken -interactieve cd-rom -brochure -educatieve panelen in het domein -workshop

26. Inhoudstafel Wat voorafging Subsidie voor het vakmanschap Realisaties in de huidige legislatuur (2004-2009) Plannen voor de toekomst?

27. 3. Realisaties in de huidige legislatuur overdracht subsidie vakmanschap, personeelslid en taken ex-VCAR naar VIOE oprichting klankbordgroep erfgoedberoepen en –opleidingen selectie projecten op basis noden opgenomen in ‘ knelpuntennota inzake beroepen en opleidingen m.b.t. de zorg (onderhoud, conservatie – restauratie) van het onroerend erfgoed’ aanpassing werkwijze toekenning subsidie vanaf 2009 ( open oproep ) * vanaf 2007 vermindering budget vakmanschap door uitbreiding subsidie naar erfgoededucatie en herschikkingen naar andere projecten

28. 3. Realisaties in de huidige legislatuur Inhoud knelpuntennota : knelpunten opleidingen 1) versnippering en lacunes in het aanbod en de kwaliteit van erfgoedopleidingen 2) te weinig inter- en multi-disciplinariteit m.b.t. aanpak van opleidingen erfgoedzorg 3) opleidingsduur van sommige opleidingen erfgoedzorg wordt als te kort ervaren 4) permanente bijscholing is onvoldoende gestructureerd en gesystematiseerd 5) versnipperde organisatie en ontsluiting van wetenschappelijk onderzoek knelpunten beroepen 1) geen duidelijk overzicht van de beroepen binnen de erfgoedsector noch een afbakening van de verantwoordelijkheden van de verschillende erfgoedberoepen 2) geen erkenning van beroepen (kwaliteitsgarantie) binnen de onroerend erfgoedsector

29. 3. Realisaties in de huidige legislatuur Te nemen acties: verfijnen van de beroepenstructuur conservatie-restauratie onroerend en roerend erfgoed en v erder aansturen ontwikkeling beroepsprofielen conservatie-restauratie uitwerken systeem van ervaringsbewijzen en accreditatie Realisaties: Beroepenstructuur is verfijnd Acht beroepsprofielen ontwikkeld

30. 3. Realisaties in de huidige legislatuur Reeds ontwikkelde beroepsprofielen www.serv.be Conservator-restaurator van meubels Conservator-restaurator van muurschilderingen Conservator-restaurator van houtsculptuur Restauratievakman moderne bouwrestauratie Restauratievakman houtschrijnwerk-timmerwerk Restauratievakman decoratieschilder Restauratievakman dakdekker Restauratievakman metselaar

31. 3. Realisaties in de huidige legislatuur Te nemen acties: in kaart brengen en analyseren huidige opleidingenaanbod voor de erfgoedsector Realisaties: Databank restauratieopleidingen online : http://www.erfgoed.net/opleidingen/

32. 3. Realisaties in de huidige legislatuur Te nemen acties: Implementatie van een structureel systeem van bijscholing binnen de sector conservatie-restauratie van gebouwen Realisaties: Verderzetting ondersteuning bijscholingsinitiatieven voor restauratievaklieden (in afwachting beslissing structureel systeem door bevoegde ministers onderwijs en onroerend erfgoed) Ondersteuning studiedag over actueel thema instandhouding gebouwen voor hooggeschoolde professionelen in de erfgoedsector

33. 3. Realisaties in de huidige legislatuur Te nemen acties: Uitwerken systeem van ervaringsbewijzen en accreditatie Realisaties: ontwikkeling enkele opleidings- en bijscholingsmodules op basis van het beroepsprofiel restauratievakman moderne bouwchemie o.a. uitvoeren injecties tegen opstijgend vocht en uitvoeren injecties ten behoeve van stabiliteit

34. 3. Realisaties in de huidige legislatuur Te nemen acties: Acties om de versnipperde organisatie en ontsluiting van wetenschappelijk onderzoek m.b.t. instandhouding onroerend erfgoed tegen te gaan. Realisaties: Hoofdstuk onderzoeksbalans onroerend erfgoed in Vlaanderen over conservatie-restauratie bouwkundig erfgoed Info restauratietechnieken online Ondersteuning oprichting Unesco-leerstoel voor “Preventive Conservation, maintenance and monitoring of monuments and sites”

35. 3. Realisaties in de huidige legislatuur Info restauratietechnieken online www.restauratieambacht.be * Zes technieken beschikbaar * Educatief luik voor leerlingen /leraars * 12500 unieke bezoekers/jaar

36. 3. Realisaties in de huidige legislatuur Unesco Chair (RLICC, Mowav en university of Cuenca) www.sprecomah.eu Inauguratie 24-25 maart 2009 missie identifying research and educational activities in the field of preventive conservation, maintenance and monitoring of monuments and sites, so as to contribute to : *Identifying the particularities of preservation policies and practices; *Developing new appropriate tools and techniques to improve preventive preservation strategies; *Developing legal frameworks, policies and exemplary field applications considering the variety of cultural and social contexts.

37. 3. Realisaties in de huidige legislatuur Te nemen acties: Afdwingen kwaliteit uitvoerders restauratie bij ingrepen aan monumenten Realisaties: Nota voor input en verwerking in eenheidsdecreet

38. Inhoudstafel Wat voorafging Subsidie voor het vakmanschap Realisaties in de huidige legislatuur (2004-2009) Plannen voor de toekomst?

39. 4. Plannen voor de toekomst 2009:Subsidie Sector zet overleg voort met kabinetten onderwijs en onroerend erfgoed om tot een structurele financiering van bijscholingen restauratie te komen Subsidie voor bijscholingen werknemers restauratievaklieden (via FVB) Subsidie voor voorbereiding studieweek lacunes conservatie-restauratie en opmaak hoofdstuk onderzoeksbalans hierover (Artesis Hogeschool) Uitbouw deel ‘metselwerk’ voor website restauratieambacht (CAG)

40. 4. Plannen voor de toekomst En vanuit het VIOE? Beroepsprofielen verder uitwerken: restauratiearchitect/ bouwhistoricus/ conservator-restaurator stucwerk en restauratievakman pleisterwerk (2009) Praktische handleiding kwetsbare erfgoedelementen : eerste deel omgaan met oorlogserfgoed (2009) Updaten opleidingendatabank Studiedagen om het jaar voor conservatoren-restauratoren (ism BRK) en voor restauratiearchitecten, etc. Coördinatie activiteiten vakmanschap voor Vlaanderen

41. Dank u voor uw aandacht!