Ses Sunu

A. ÜNLÜLER (Sesliler, vokaller) B. ÜNSÜZLER (Sessizler, konsonantlar) Türkçe’de Seslerin Sınıflandırılması

Ünlülerin Sınıflandırılması Ü Ö İ E İnce U O I A Kalın DAR GENİŞ DAR GENİŞ Ağzın açıklığına göre YUVARLAK DÜZ Dudakların durumuna göre

Türkçe kelimelerde â, î, û gibi uzun ünlü yoktur. I ünlüsü Türkçe’ye özgüdür; sadece dilimizde vardır. Türkçe kelimelerde ince a yoktur: Şefkat, dükkan, Lamia… helâk, emlâk “ o ve ö” ünlüleri Türkçe kelimelerin yalnızca ilk hecesinde bulunur. İlk hece dışındaki hecelerinde bu ünlüleri bulunduran kelimeler yabancı kökenlidir, hepsi küçük ünlü uyumunu bozar : Doktor, televizyon, aksiyon, horoz vb. gibi. Türkçe kelimelerde iki ünlü yan yana gelmez. Bu tür kelimelerin tamamı yabancı asıllıdır : Şair, ideoloji, fiil, şiir, Rauf Ünlülerin Özellikleri

Oluşumları sırasında ses tellerini titreştiren b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z ünsüzler yumuşak sessizlerdir. Ses tellerini titreştirmeyen ç, f, h, k, p, s, ş, t ( fıstıkçı şahap ) sesleri sert sessizlerdir. Türkçe’de kelime başında iki ünsüz yan yana bulunmaz. Ancak “bre” ünlemi hariç. tren, fren, plân, grup, trafik, kral, spor “ b, c, d, g” ünsüzleriyle kelime bitmez . Türkçe’de “p, ç, t, k” ile yazılır ve söylenir. Ancak anlam farkını belirtmek için “ at / ad, ot / od, saç / sac ”, gibi kelimeler bu ünsüzlerle bitebilir. sebeb->sebep, kitap->kitap, cild->cilt... Bu gibi kelimeler ünlüyle başlayan ek aldıklarında ünsüzler tekrar yumuşar: sebep->sebebi, kitap->kitabı, etüt->etüdü, rengi. Türkçe kelimelerde aynı iki ünsüz yan yana bulunmaz. Bu kurala uymayan kelimeler Türkçe asıllı değildir : Millet, iddia, illet. Ünsüzlerin Özellikleri

Uyanık ol! Uyum, Türkçe asıllı kelime kökleri ve ekleri içindir. Yabancı kelimelerde, birleşik kelimelerde, tek heceli sözcüklerde uyum aranmaz . SES UYUMLARI

1-Türkçe bir kelimenin ilk hecesindeki sesli harf ince ise diğer hecelerdeki sesli harfler de ince olmalıdır. 2-İlk hecedeki sesli, kalın ise diğer hecelerdeki sesliler de kalın olmalıdır. BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU (Kalınlık-İncelik Uyumu)

Hocam, Türkçe oldukları halde kalınlık-incelik uyumuna uymayan sözcükler var mı? Olmamı be: anne (ana), kardeş (karındaş, kardaş), elma (alma)... vb. BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU (Kalınlık-İncelik Uyumu)

Bir de bu uyumu bozan ekler vardı: Verilen cümlede gördüğümüzde ‘tikkat’e geçeceeedik:  -yor: geli-yor, gidi-yor...  -ken: uyur-ken, kaçar-ken...  -ki: onun-ki babamın-ki...  -leyin: sabah-leyin, akşam-leyin...  -(ı)mtrak: ekşi-mtrak, yeşil(i)-mtrak...  -daş: gönül-daş... BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU (Kalınlık-İncelik Uyumu)

Aman sazan olma! UYARILAR: Yabancı sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz : Televizyon, otomobil, istifade, ahenk, badem, ceylân, çapari, çiroz, Aykırı durumlar dışında, büyük ünlü uyumuna uymayan sözcükler Türkçe değildir : Ahmet, kiracı, kapasite... Birleşik sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz . Uyum bileşiği oluşturan sözcüklerde ayrı ayrı aranır: Bilgi +sayar, Tek heceli sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz : Koş, at, bir, gök... BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU (Kalınlık-İncelik Uyumu)

Büyük ünlü uyumunu Totura bile yapar. Hadi bakalım gel burada göster hünerini. KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU (Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu) Ü Ö İ E U O I A YUVARLAK DÜZ Dudakların durumuna göre

Konu kolay. İki şeyi bil yeter! 1. Düzler düzleri takip eder: Açık, birinci, emekler, ılıktır. Balıkçılar, şişeler, seçkinlik, saygınlık. 2. Ya da şunu bil yeter: Ordu Gölü ’ndeki kale de edebi üslup la balık eti yedik. (Bu ne yahu? Hoca da sıyırdı iyi mi?) KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU (Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu)

b a l ı k e t i => b a l ı k e t i Neymiş efendim: balık eti ndeki ünlülerden sonra yine balık eti ndeki ünlüler gelir. 1. k a l e O rd u g ö l ü 2. ü sl u p Ordu gölü ndeki ünlülerden sonra da ya üslup taki ünlüler gelir ya da kale deki ünlülerden birisi gelir. KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU (Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu)

İşte olay buymuş. Ama şunlara dikkat edeceksin ha: İkiden fazla heceden oluşan kelimelerde, her hecenin kendisinden sonra gelenle uyumda olup olmadığına bakılır. Uyanıklık yapıp kal-inc. uyumundaki gibi hızlıca ilk ve sonuncu heceye göz atma. kulaklık, ocakçılar, kolaylık KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU (Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu)

Kurala Aykırı Durumlar: 1. Birleşik kelimelerde uyum aranmaz: ateşböceği, Suluova. Bazı Türkçe sözcükler (içinde b,m,p, f,v sesleri olan) hamur, çamur, kabuk, tavuk, avuç kurala uymayabilir . Uyumu bozan ekler: - yor Şim.Z. eki asla uymaz. – ki az sayıda kalıplaşmışlar hariç uyumu bozar: Bugünkü, çünkü, dünkü, öbürkü .  Asla unutma: Türkçe kelimelerde birinci heceden sonra o, ö sesleri BULUNMAZ . Varsa bizi BOZAR hocam. Doktor, mazot, motor incelemene bile gerek yok. KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU (Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu)

Kelimede bir hecenin, cümlede ise bir kelime grubunun diğerlerinden daha kuvvetli ve baskılı söylenmesidir. 1-Kelime Vurgusu Türkçe kelimelerde vurgu genelde son hecededir . üzüntü, duygusal 2-Cümle Vurgusu Cümlede anlamına önem verdiğimiz kelime veya kelime gruplarını vurgulamak için yüklemden hemen önce kullanırız: Ben bugün köye gidiyorum. Ben köye bugün gidiyorum. Bugün köye ben gidiyorum. VURGU

yorgunluk, yoklamak, vurmak, yumurta, özlemek, güreşmek, sürmek Biraz örnek çalışalım mı

onunki alkol, bandrol, daktilo, doktor, horoz, kabul, kitap Biraz örnek çalışalım mı

1. “Meydanda telefon kulübesini göremiyor, ama, yine de arıyordu.” bu cümlede büyük ünlü uyumuna uymayan kaç sözcük kullanılmıştır? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 Hadi sorulara geçelim Elif Çetin

“Güneşlerde uyuklayan yamaçları, Kalbi duran tarlaları bıraktı. Gölge veren ağaçları, Sevmiyoruz biz artık.” Yukarıdaki parçada büyük ve küçük ünlü uyumlarının ikisine birden uymayan kaç kelime kullanılmıştır? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 al eline bir kaya ………!

Vurulup tertemiz alnından uzanmış yatıyor Bir hilal uğruna, ya Rab, ne güneşler batıyor Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi yoktur? a) Ünlü düşmesi b) Ulama c) Küçük ünlü uyumuna aykırı sözcük d) Ünsüz yumuşaması e) Kalınlık-incelik uyumuna aykırı sözcük Nörüyon Betül Hanımefendi

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, küçük ünlü uyumuna uymaz? a) Görüşmek , buruda tutkuydu. b) Yorgunluk, gözlerine iyice çökmüştü. c) Günler , bizi iyice etkisine almıştı. d) Yağmu r bütün gece hiç dinmedi. e) Yollar , bu sahilde bitiyordu. Bu da soru mu ya sana adaşım?

Yeter gari, ses olaylarına geçelim

İkinci hecesinde dar ünlü bulunan kimi sözcüklere ünlü ile başlayan bir ek gelirse , ikinci hecedeki ünlü düşer ve üç heceli olması gereken sözcük iki heceye iner: Burun-u burnu, ağız-ı ağzı, alın-ı alnı, bağrı, göğsü, karnı, oğlu, gönlü, beyni, aklı, omzu Peki bu olay hangi durumlarda görülür: “sonraki sunuya iyi bakalım” ÜNLÜLERLE İLGİLİ SES OLAYLARI

İkinci hecesinde dar ünlü bulunan kimi sözcüklere ünlü ile başlayan bir ek gelirse , ikinci hecedeki ünlü düşer ve üç heceli olması gereken sözcük iki heceye iner: Burun-u burnu, ağız-ı ağzı, alın-ı alnı, bağrı, göğsü, karnı, oğlu, gönlü, beyni, aklı, omzu Peki bu olay hangi durumlarda görülür: “sonraki sunuya iyi bakalım” ÜNLÜ DÜŞMESİ : HECE DÜŞMESİ

e t-,ol- yardımcı fiilleriyle birleşen birleşik fiillerde : Sabır-et->sabret, şükür-et->şükret, kaybol, emret, kahrol-, hapset-… Ünlüyle biten bir sözcük, ünlüyle başlayan başka bir sözcükle birleştiğinde: Cumartesi, kahvaltı, sütlaç, ne için-niçin, kayın ata-kaynata, kayın ana-kaynana. Ünlüyle biten bazı sözcüklere “-la/-le ” İ.F.Y.E eklenirse sondaki ünlü düşer: Sız-ı-lamak sızlamak, koklamak, yumurtlamak, ilerle-,, oyna-, uyku ÜNLÜ DÜŞMESİ : HECE DÜŞMESİ

Kimi renk adlarından “-ar/-er”ekiyle eylem türetirken sözcük kökünde ünlü düşmesi olur: sararmak, kararmak... Tikkat! Kimi eylemlerden ad yaparken ünlü düşmesi görülebilir: Ayır-ım ayrım, kıvrım, sıyrık... Aynı eylemlerden “-ıl/-il” ekiyle eylem türetirken yine ünlü düşer: Ayır-ıl-mak ayrılmak, kıvrılmak, kavrulmak, savrulmak... Kimi şiirlerdeyse ölçüye uydurmak için bazı sesler düşürülür ve yerine ’ işareti konur: Karac’oğlan, n’eylersin… ÜNLÜ DÜŞMESİ : HECE DÜŞMESİ

Uyarı : “ İçeri, dışarı, yukarı, ileri, şura, nere ” sözcüklerinde sondaki ünlüler düşebileceği gibi kalabilir de. Yazı dilinde her iki biçim de kullanılabilir: İçeride koku var. İçerde koku var. Verilen örnekte düşürülmüşse, gözden kaçırma! Devril-, çevril-, oyna-, yalnız kelimelerine dikkaat! ÜNLÜ DÜŞMESİ : HECE DÜŞMESİ

” İsme gelen “etmek, olmak, eylemek vb.” yardımcı eylemler, birleşik eylem öbeğini oluşturur. Bu öbeği oluştururken ad soylu sözcükte kimi kez hece yitmesi olur.” Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yukarıdaki sözü edilen türden hece düşmesi olayı vardır? A) Akşama kadar öğrencilik günlerinden söz ettik. B) Sorunlarını en kısa zamanda halledecekmiş. C) Kazadan ucuz kurtulduğumuza şükrettim. D) Sinemaya gelmek için çok naz etti. E) Bu işin en kısa zamanda biteceğini zannediyorum. Ahmet yapar bu soruyu bence

Gerçi Honamlılar “Yok abi daralmaya gerenk yok; geniş geniş takılalım” deyorlar ama böyle bir kural var: Düz-geniş (a, e) ünlülerinden sonra gelen “-yor” eki , bu ünlüleri daraltarak (ı, i, u, ü)ye dönüştürür: Gelme-yor gelmiyor, alma-yor almıyor, gözle-yor gözlüyor, topla-yor topluyor, oyna-yor oynuyor, söyle-yor söylüyor, de-yor diyor, b. Kaynaştırma ünsüzlerinden “y”, kendinden önceki (a, e) ünlülerini konuşmada daraltır; ama bu durum y azıda gösterilmez : Gelmeyen, almayan, ağlayan, söyleyen, atlayarak, başlayan, yaşayacak, gizleyeli…. ÜNLÜ DARALMASI

Gelelim can yakan noktayaaaa: *“ de-” ve “ye -” fiil köklerine dikkat et : de-yor -> diyor, de-e -> diye, de-en -> diyen, de-e-lim-> diyelim, ye-en -> yiyen, ye-ince -> yiyince ÜNLÜ DARALMASI

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralması vardır? A) Giysilerin kime ait olduğunu biliyorum. B) Yemeğimizi bir saat sonra yiyeceğiz. C) Çocuklar sevinçten çığlıklar atıyordu. D) Ne dediğini bir daha tekrarlar mısın? E) Yaşlılar galiba daha sabırlı oluyorlar. Ni dersin Kubilay?

ÜNLÜ TÜREMESİ Kimi sözcüklerin küçültülmesi , ya da pekiştirilmesi sırasında fazladan bir ünlü türeyebilir. Ünsüzle biten bir sözcük, ünsüzle başlayan bir ek aldığında a “ı, i, u, ü” yardımcı seslerden (kaynaştırma ünlüleri) biri girebilir: İsimlere küçültme eki “–cik” geldiğinde: az-ı-cık, dar-a-cık, sap-a-sağlam, bir-i-cik, gül-ü-cük, öp-ü-cük, sırılsıklam ÜNLÜ TÜREMESİ

Ünsüzle biten fiil köklerine şimdiki zaman eki “–yor” eki getirildiği zaman: Yaz-ı-yor Çiz-i-yor Boz-u-yor Çöz-ü-yor Kas, sev, kov, döv, çal, kal, bas, çırp, kes, gel, ver, sor, Ünlü türemesi, hece sayısını arttırır. ÜNLÜ TÜREMESİ

Birinci kişi zamiri “ ben ” ile ikinci kişi zamiri “ sen ”, adın “-e” durumuna girince yani yönelme ekini aldıklarında “e” sesi yerini “a” sesine bırakır: Ben-e bana, sen-e sana . ÜNLÜ DEĞİŞİMİ

Ünsüzle biten bir sözcükten sonra, ünlüyle başlayan bir sözcük gelirse, bu iki sözcük birbirine bitişik , aynı heceymiş gibi, ulanarak okunur: “ Genç olmak ister isen elini çekmek olmaz işten.” Seni bir gün çeki p a ldılar benden. Uyarı : Ulamanın olabilmesi için sözcükler arasında noktalama işaretlerinin olmaması gerekir. ULAMA

ÜNSÜZLERLE İLGİLİ SES OLAYLARI

“ Ben sertim, sertle başlayan ek isterim abi” kuralı . Fıstıkçı Şahap var ya, işte ondaki sessiz harfler sert ünsüz. Bir kelimenin sonunda f, h, s, ç, ş, p, t, k (Fıstıkçı Şahap) sert ünsüzleri bulunuyorsa; gelen ek de “ c, d, g ” den “ ç, t, k ” sert seslerine dönüşür: silâh-çı, heves-ten, dolap-ta, ağaç-tan, kitap-çı, kuru yemiş-çi, çift-çi, cilt-çi, yurt-taş, kat-kı , coş-ku , coş-kun, yayıldık-ça, biç-ki , biç-ti, yat-tı , kanat-tı... ÜNSÜZ SERTLEŞMESİ (BENZEŞMESİ)

Birleşik sözcüklerde bu kurala uygunluk aranmaz: Dik+dörtgen, ak+ciğer, alt+geçit, üst+geçit... “ de/da ” bağlacı, başlı başına bir sözcük olduğu için, bu kurala uymaz. Bu kural rakamlarda ve kısaltmalarda da geçerlidir: 60’tan, 5’tir, 4’tür, 40’tır, 70’ten... BOTAŞ’tan, ÜNSÜZ SERTLEŞMESİ (BENZEŞMESİ)

Kelimenin sonunda k e tç a p olacak. Üstüne de ohh mis gibi ünlüyle başlayan bir ek getirilirse, bu ketçap yumuşar ve mayoneze değil; b, c, d, g/ğ ünsüzlerine dönüşür. geçit-in geçidin, kireç-e kirece, kilit-i kilidi, çok-u çoğu... borç->borcum, kalp->kalbi, kurt->kurdun, denk->dengim, renk->rengi, kepenk->kepengi ÜNSÜZ YUMUŞAMASI (DEĞİŞMESİ)

1- Tek heceli sözcüklerin çoğunda bu kural aranmaz : İç-i içi, sap-ı sapı, at-a, ata, “Okun Ucundan” dip-i dibi yumuşama olmuştur. 2- Özel adlarda bu kural aranmaz : Atatürk’ün, Karabük’e, Sinop’ un, Bilecik’ e, Tokat’a, Haliç’ e... 3- Batı kökenli sözcüklerin çoğunda yumuşama aranmaz: Kamarot-u, bank-a, tank-ı... ÜNSÜZ YUMUŞAMASI (DEĞİŞMESİ)

Aha da tam burası can yakacak , söylemedi deme! Dilimize Arapça’dan girmiş sözcüklerin bazılarında bu kural aranmaz, yumuşama olmaz: Hukuk-a, devlet-i, millet-e.., Sanat, millet, devlet, ahlâk, cumhuriyet, evrak, hukuk, ahlâkım, merakımı, anketin, sanatı, millete, devletin, hakikatin, tazyiki, vb. kelimelere tikkat. Hatta “dikkate” de tikkat”  Bazı eylemlerden “-t” ekiyle ad yapılmış sözcüklerde bu yumuşama OLMAZ : Taşıta, taşıtı, konutun, konuta, yakıtın , ÜNSÜZ YUMUŞAMASI (DEĞİŞMESİ)

Türkçe kelimelerde, kökte aynı ünsüz yan yana bulunmaz. Arapça orijinali çift ünsüz barındıran (afv, redd, hiss, zann, hall, şıkk) gibi kelimelere, ünlüyle başlayan bir ek veya yardımcı fiil getirildiğinde asıllarındaki ikinci sessiz ortaya çıkar. Buna ünsüz türemesi denir: hiss->his-> hissetmek , hissi , zann->zan-> zannetmek ,zannı , redd->ret->reddetmek, reddi şıkk->şık-> şıkkı , hall->hal-> halli , halletmek... , affı Bu kelimelere benzeyip de ünsüz türemesi görülmeyen bazı yabancı kelimeler: dua, duayen, fail, faiz, fuar, fuaye, kuaför, lâik, puan, suare... ÜNSÜZ TÜREMESİ (İKİZLEŞME)

1- k sesi ile biten kelimelere –cik eki getirildiğinde kelime sonundaki k’lerin düştüğü görülür: ufak->ufacık, alçak->alçacık, minicik, küçücük, büyücek... Dikkat: Bu ekin somut isim türettiği durumlarda kelime sonundaki k düşmez: kulak->kulakçık, karın->karıncık, kapak->kapakçık... 2- Bazı birleşik sözcüklerde de düşme görünür: üst+teğmen – üsteğmen , ast+teğmen > asteğmen ÜNSÜZ TÜŞMESİ

Bu saatten sonra bu da can yakmasın gari! ufak, yüksek, alçak…… kelimeleri (-al, -el) ekiyle fiil yapıldığında da ünsüz düşmesi görülür: ufa k -l ->ufa l - yükse k -l ->yükse l - ÜNSÜZ TÜŞMESİ

Bu konu da kolay görünür ama gerçekten “ kıl”dır ha. Demedi deme! Türkçe kurallara göre bir sözcükte iki ünlü yan yana gelmez demiştik. Araya hoop kaynaştırma harfi girer. Bu harflerin her birinin özel kullanım yerleri vardır: ş kaynaştırma harfi : Üleştirme sayı sıfatlarında: İki-ş-er, altı-ş-ar, yedi-ş-er s kaynaştırma harfi : Üçüncü tekil şahıs iyelik ekinden önce kullanılır. İsim tamlamalarında tamlananda görülür: Çocuğun oda-s-ı, Balığın koku-s-u. * Ancak " su " ve " ne " kelimeleri bu kurala uymaz: Yemeğin su-y-u yok. Çocuğun ne-y-i kaybolmuş. (ÖSS’de soruldu) YaŞaSıN! KAYNAŞTIRMA HARFLERİ

n kaynaştırma harfi : a. Zamirlerden sonra ek geldiğinde kullanılır: O-n-a haber verin, Bu- n -u biliyoruz. b.İyelik eklerinden sonra hal eki gelirse kullanılır: Çocuğun kitabı- n -ı almışlar. Fakirin evi- n -i yıkmışlar. c. İlgi eklerinden önce kullanılır: Soba-n-ın kapağı düşmüş. Sene- n -in sonu geldi. Kasaba- n -ın sıcağı y kaynaştırma harfi: Yukarıdaki kuralların dışında olan her yerde "y" kaynaştırma harfi kullanılır: Oda-y-a girdim. Üşü-y-erek uyandım. Ağla-y-anı

Üleştirme sayı sıfatı eki, -er (-ar), ünlüyle biten sayılara eklendiğinde araya "ş" kaynaştırma harfi girer. Aşağıdakilerin hangisinde bu kurala örnek oluşturmayan bir sözcük vardır? A) Defterinize ikişer cümle yazın. B) Beşer kişilik gruplara ayrıldılar. C) Masalara yedişer tabak koyalım. D) Herkes yirmişer dakika konuşacak. E) Üyelerden ellişer milyon lira toplayalım. Anaa! ÖSS 1999’da sormuşlar Çetin Ayşe

Kıllık 1  Bazı zamirlerden sonra hal eki geldiğinde gerekmese de araya bir “n” sesi girer: " O n dan bunu hiç beklemezdim." , Şundan, bundan… Niye gerekmese de dedim? Çünkü kaynaştırma harfi iki ünlü ses arasına gelir! İki ünlü ses arasında değilse kaynaştırma YOK ; yardımcı ünsüz var. Ya hocam bunun kıllığı nerede? Gayet kolaymış.

Kıllık 2 Ekeylem dediğimiz ve i-mek eylemine bağlanan idi, imiş, ise, iken sözcükleriyle, ile sözcüğü ( zarf, edat, bağlaç ) olarak kullanılabilir. Ünlüyle biten bir sözcükle bitiştirilirse, başlarındaki “i” sesi yerini “y”e bırakır. Bu ses olayına yardımcı ünsüz ya da koruyucu ünsüz denir. Buradaki “y” KAYNAŞTIRMA harfi DEĞİLDİR . YARDIMCI ÜNSÜZ (KORUYUCU ÜNSÜZ)

Altı çizili sözcüklerin hangisinde “y” sesinin kullanımı diğerlerinden farklıdır? O gün koroyu izlemeye gittik. En sevdiğim konuydu bu. Birileri sanayiye gitmeli. Beriye ne koyacaktım. Bugün geriye gideceğiz. Anlamadım hocam! O zaman örneğe bakalım

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kaynaştırma ünsüzü kullanılmamıştır ? a) Arabayı pek hızlı sürmez, dikkatli kullanırdı. b) Şehirde geceleyin başlayan yağmur, sabaha kadar sürdü. c) Bahçesinde rengarenk çiçekler vardı. d) Evin yan duvarları ve balkonu kalın sarmaşıklarla örtülmüştü. e) Elinde bir demet çiçekle odanın kapısına geldi. Şeker Dağ, anlatsın bize şöyle coşa coşa!

Aşağıdaki cümlelerde altı çizili harflerden hangisi, kaynaştırma harfi değildir? a) Bu konudaki düşünce s i farklıydı. b) Bu sözleri duyma y ı istemiyordu. c) Bu oyu n u bize kim öğretecek? d) Anıları n ı yeniden tazeledi. e) Bina n ın ön cephesi sarmaşıktan görünmüyordu. Teslime ne dersin gı!

1. b->m DEĞİŞMESİ : saklanbaç->saklambaç, dolambaç, ambar, cambaz, perşembe, çember, sümbül, pembe, tambur, memba... * İstanbul, Safranbolu, Zeytinburnu, düzenbaz, sonbahar, binbir, binbaşı, onbaşı gibi kelimelerde yazıda yine “ n” olarak korunur . 2. ğ->v DEĞİŞMESİ : döğmek->dövmek; göğermek->gövermek; oğmak->ovmak; öğmek->övmek; söğmek->sövmek, öğün->övün... 3. b->p DEĞİŞMESİ: b->p “s”den sonra gelen “b”, “p”ye dönüşür . nispet, ispat, kispet, müspet, naspetmek, tespit, tespih ... 4. d->t DEĞİŞMESİ: “-dar ” son eki bulunduran sert sessizle biten kelimelerde d, t’ye dönüşür. emektar, minnettar, silâhtar, taraftar Bazı Arapça kelimelerde “ d” korunmuştur : takdim , takdir (taktir farklı anlamdadır), takdis , tasdik , tekdir ... ÜNSÜZ DEĞİŞMELERİ

Türkçe’de bazı kelimelerde ünsüzlerin yer değiştirdiği görülür. Yerel söyleyişlerden kaynaklanan bu durum yazı dilinde görülmez. kibrit -> kirbit ekşi -> eşki… toprak -> torpak GÖÇÜŞME

Aşağıdaki dizelerde büyük ünlü uyumuna uymayan kelimelerin sayısını belirleyiniz. Binsem hülyaların beyaz atına Yaşamak istiyorum gençliğimi yeni baştan. Bu tenha yollarda hep seni andım. Rüyalarım kadar sade ve güzelsin Asker görünce ağlardın, sıralar halinde giden Et-tekraru ahsen, velev kane yüz seksen

Aşağıdaki dizelerde küçük ünlü uyumuna aykırı sözcükleri belirleyiniz. O cümledeki aykırı sözcük sayısını bulunuz. Ne dönüp duruyor havada kuşlar Yokladı yağmurlu bir gecede ölüm bizi Sarhoş martılar uçuşuyor sahilde Bu karanlık geceleri alın hayalimden Yeşil ormanları anımsatır bu melodi

Aşağıdaki cümlelerde, altı çizili kelimelerdeki ses olaylarını belirleyiniz. Oraya çabucak gitmeliyiz Ümmü Hafifçe bir rüzgar esiyor. Hatice Padişahın buyruğu var. Fadime Yazısı gerçekten güzel. Gamze Yarın Ankara’ya gidiyor. Çetinayşe Bebeği ağlatmayın. Ahmet Devrik cümleler kurmayın. Çetinelif Güzel bir kitap istiyor . Fatma İzmit’te oturuyor. Yurtseven

“ Her na ğmede sestir her ışıkta nar Katmer katmer açan çiçeğe benzer Umuda perdedir gönlüme tambur Oğulbalı verev peteğe benzer” Bu dizelerde aşağıdaki ses olaylarını bulalım mı? ünsüz benzeşmesi , ulama, büyük ünlü uyumuna aykırılık , ünlü düşmesi, küçük ünlü uyumuna aykırılık, ünsüz yumuşaması

Aşağıdakilerin hangisinde ses düşmesi vardır Davut? A) Alıcı bulursa evi satacaktı. B) Bahçenin içi güllerle doluydu. C) Minik bir kuş soğukta titriyordu. D) Takımın gözde oyuncusu Ahmet’tir. E) Alnımdan terler akmaya başladı Bunlar ısınmaydı, gelelim harbi sorulara

Geceyi gündüzü biliyor Dört mevsimi, rüzgarı, karı Ay ışığına bayılıyor, Ama kötülemiyor karanlığı Alnında mutluluğun gururu Bu dizelerde, aşağıdaki ses olaylarından hangisi görülmez ? a) Kaynaştırma b) Ünlü düşmesi c) Ünlü daralması d) Ünsüz yumuşaması e) Ünsüz sertleşmesi Ne dersin bu işe (inş.) Ankara yolcusu Emine!

Bir bulut gibi sarmalayıp Ilıkça örterken üstümüzü gece Biriktirir yer altı suları gibi Acının ince sızısını içimize Bu dizelerde aşağıdaki ses olaylarından hangisi görülmez ? a) ünsüz benzeşmesi b) ünlü düşmesi c) ulama d) kaynaştırma e) ünsüz yumuşaması Mesut seni İzmir’e gönderelim! (Ne güzel yıllardı onlar ve ne çabuk geçti)

Öss 2001 Önce baygın bir iniltiydi yamaçtan duyulan,Sonra bir gölge belirmişti kuş uçmaz yoldan; Köyümün titreyerek bağrı yanık toprağını inliyor, baktım, uzaktan görünen bir kağnı... Bu dizelerde aşağıda verilen ses olaylarından hangisi voktur? A) Ünlü düşmesi B) Ünsüz düşmesi C) Sert ünsüz yumuşaması D) Ünlü daralması E) Ünsüz benzeşmesi ÖSS 2001 diyor Ramazan’ın kardeşiii!

Sararken alnımı yokluğun tacı Gönülden silindi neşeyle acı Kalbe muhabbette buldum ilacı Ben de müridinim işte Mevlana Bu dörtlükte aşağıdakilerden hangisi yoktur? a) Ünsüz benzeşmesi b) Ünlü düşmesi c) Ünsüz değişimi d) Büyük ünlü uyumuna aykırı sözcük e) Ünlü daralması Gülizar bak seni Fadime’yle karıştırmadım. Yoksa Fadime’yi mi Gülizar’la karıştırmadım. Allah Allah ben sizi niye karıştırıyorum ya?

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ünlü daralması örneklenmez ? a) Seni, sokağın başında bekliyorum. b) Gelmiyorum diye çok üzüldü. c) Düşünüyorum da ne söylesem boş. d) Bilmiyorum, ama gitsen daha iyi olur. e) Nedense, o çocuğu hiç sevmiyor. Yorulmaz Kadir nasıl? Hayat uslandırdı mı biraz?

Hissederim bu acıyı Her perşembe nedense Niçin beynimden çıkmaz Gecelerin karanlığında sular Dizelerinde aşağıdaki ses olaylarından hangisi görülmez? a) n – m değişmesi b) ünsüz türemesi c) ünlü düşmesi d) ünsüz benzeşmesi e) ünsüz yumuşaması Ulen Kadir. Kıl payı kaçırdın ya 100’ü.

Alnında nurdan bir ışık Geceyi aydınlattı her dem Yüreğin sevgi yumağı Kötülüklerden arınmış İyilik meleği Dizelerinde aşağıdakilerden hangisi görülmez ? a) ünsüz yumuşaması b) ünsüz düşmesi c) ünlü düşmesi d) ünsüz benzeşmesi e) ulama Hayatta başarılı olacak bir insan görmek isteyen var mı? Bülbül’e baksın .

İçinden çıkmalı annelerin Tekrarlamış bunu içinden Kırmızı ışıkta bekleyen kadın Avuçlarını ayırmış birbirinden Otomobiller apartmanlar yarılmış. Yukarıdaki dizelerde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur? A) Ünsüz benzeşmesi B) Ünlü düşmesi C) Ulama D) Kaynaştırma E) Ünlü türemesi Her öğleden sonra, bana ilk önce selam vereni unutur muyum?

Senin derdin dert midir, benim derdim yanında Bu cümledeki altı çizili sözcükte görülen ses olayı aşağıdakilerin hangisinde yoktur? A) Çaldığım her kapı yüzüme kapanıyor. B) Bize bu mağazayı devreden kişi uzaktan akrabamız oluyor. C) Artık o güzelim meyvaların tadını bile unuttuk. D) Denizin derinliğini anlayabilmek için bir alet sarkıttılar. E) Bence bu yoldan iki araba rahatlıkla geçer. Ne yalan söyleyeyim, Veli’nin bu saç tipini beğendim ha!

Aşağıdakilerden hangisinde ünsüz değişimine örnek gösterilemez ? A) Bizim dengimizde müzik yapan bir grup tanımıyorum. B) Evimizin bahçesindeki incirin tadını nasıl da özlemişim. C) Pazar günü piknik için ailece çamlığa gideceğiz. D) Koltuğa oturup televizyon kanallarını dolaşmaya başladım. E) Yağmurun yağmasından olsa gerek, sağ şerit tıkanmıştı. Olacak Oğuz, olacak. Geriden geliyorsun, yetişmek daha hızlı koşman gerek.

Dilimizde iki heceli birtakım sözcüklere dar ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde ikinci hecedeki ünlüler düşer . Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kuralı örnekleyen bir sözcük yer almaz ? a) Koca çınar sabaha kadar devrildi. b) Gönül bu, nice ağrılara dayanmadı ki… c) Elleri böğründe kaldı, bu haberi alınca d) Bu kuşku, beynimizi kemiriyordu. e) Akşama doğru günün boynu büküldü. Bakalım, kader sana nasıl bir yol gösterecek Sakine

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde -yor ekinin daraltıcı etkisi (özelliği) yoktur ? A) Dünden beri adını sayıklıyor. B) Her okul çıkışı beni bekliyor. C) Çarşıdan her gördüğünü istiyor. D) Yapma çiçeklerden harikalar yaratıyor. E) Yaramazlıklarını hep babasına söylüyor. Ayşe Güldağ mı , Ayşe Gül Dağ mı, Ayşegül Dağ mı, yoksa Ay Şegül Dağ mı, Ay Şegüldağ olmasın? 

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, hem ünsüz benzeşmesi hem de ünsüz yumuşaması kuralına örnek oluşturan bir sözcük kullanılmıştır ? A) Bazı şiirlerinde ise yalnızlık özlemi yansıtılır. B) Otobüsteki yolcuların yüzlerini tek tek incelerdi. C) Her sabah akşam bu yolu yürümekten bıkmıştım. D) Birden çocukların suskunlaştığını fark ettim. E) Tablolarınızdaki renk uyumunu çok beğendim. Bahtın da “Ay” gibi parlak olsun inş.

Ses Sunu

More Related Content

What's hot

Similar to Ses Sunu

Recently uploaded

Ses Sunu