1. RAČUNARSKI
SOFTWARE

2. SOFTVER
 Svaki računar, da bi mogao da radi, pored svoje
fizičke konstrukcije (hardvera), mora da ima i
sistem programa, koji služe za :
 Upravljanje radom sistema pri izvršavanju nekog
programa
 Programsku sistemsku podršku pri izradi izvornih
programa
 Softver računara se deli na :
1. Sistemski softver
2. Korisnički (aplikacioni) softver.

3. SOFTVER
SISTEMSKI
SOFTVER
OPERATIVNI
SISTEMI
MS DOS
WINDOWS
UNIX
LINUX
MAC OS
USLUŽNI
SOFTVER
RAZVOJNI PROGRAMI:
EDITORI, INTERPRETERI, EMULATORI,
PREVODIOCI, POVEZIVAČI, DEBAGERI
SISTEMI ZA UPRAVLJANJE
BAZOM PODATAKA
SERVISNI PROGRAMI :
ZAŠTITA OD VIRUSA, ZAŠTITA
PODATAKA, ANALIZA HARDVERA,
UPRAVLJANJE MEMORIJOM,
OPTIMIZACIJA PROCESORA,
KOMPRESIJA PODATAKA ...
KORISNIČKI
SOFTVER
PROGRAMI KOJI SE PRAVE PO ZAHTEVU
KORISNIKA
GOTOVI KORISNIČKI PROGRAMI:
MATEMATIČKI, STATISTIČKI, TEKST PROCESORI,
EDUKATIVNI, FINANSIJSKI, TABELARNI, IGRE

4. SISTEMSKI SOFTVER
 Sistemski softver čini skup programa koje,
najčešće izrađuje proizvođač računara, a
isporučuje ga korisniku zajedno sa računarom.
 Prema funkcijama koje vrše, programi sistemskog
softvera se dele na:
1. Programe za komandovanje i kontrolu
(operativni sistemi)
2. Uslužni softver

5. Operativni sistem
 Operativni sistem je kompleksan programski
sistem sastavljen od niza programa koji treba da
obezbede :
 Upravljanje računarom
 Izvršavanje aplikativnih i uslužnih programa
 Nadgledanje i upravljanje svim ulazno –
izlaznim operacijama sistema i operacijama
obrade podataka.

6. Operativni sistem
Osnovne funkcije OS su:
1) upravljanje perifernim jedinicama
2) upravljanje memorijom
3) upravljanje procesorom kompjuterskog sistema
4) upravljanje podacima i programima
5) testiranje sistema (uključujući i otkrivanje i
otklanjanje grešaka)
6) komunikacija korisnika sa računarskim sistemom
7) efikasno i pouzdano korišćenje računarskog sistema

7. Operativni sistem
Strukturu OS čine:
 MIKROKOD – skup programa za određeni hardever, grupisan u jedan
modul BIOS (Basic Input Output System) koji je upisan u ROM memoriju
 JEZGRO (KERNEL) skup programa koji obezbeđuju upravljanje
osnovnim resursima računara:
Upravljanje procesorom
Upravljanje memorijom
Upravljanje ulazno-izlaznim uređajima
Upravljanje podacima
 LJUSKA (SHELL) je komandni interfejs koji interpretira ulazne komande
korisnika i/ili programa i aktivira odgovarajuće sistemske programe
jezgra operativnog sistema

8. Klasifikacija operativnih sistema
I. Prema broja programa koji mogu istovremeno da budu u memoriji:
 Monoprogramski (mono-programming): ovaj operativni sistem omogućava
da računar drži u memoriji i izvršava samo jedan program.
 Multiprogramski (multi-programming): ovaj operativni sistem omogućava da
se u centralnoj memoriji računara nalazi istovremeno više programa, od kojih
u svakom trenutku može da radi samo jedan.
II. Prema broja korisnika:
 Jednokorisnički (singleuser): računar može da koristi samo jedan korisnik
 Višekorisnički (multiuser): na računar istovremeno može biti priključeno i do
nekoliko stotina korisnika.
III. Prema načina zadavanja komandi:
 Operativne sisteme komandnog tipa I
 Operativne sisteme sa grafičkim okruženjem

9. MS DOS
 Interfejs kroz komandnu liniju
 Prompt – sistem čeka da korisnik započne
aktivnost
Unos komande sa tastature
Nije “prijateljski nastrojen”

10. Microsoft Windows
 Grafički korisnički
interfejs
 Olakšava pristup OS-u
(brzo, lako, intuitivno)
 Većina personalnih
kompjutera danas koristi
Windows OS

12. Windows danas
 Kućni korisnici
 Windows 95
 Windows 98
 Windows XP
 Windows Vista
 Windows 7
 Windows 8
 Preduzeća, velike organizacije
 Windows NT
 Windows 2003
 Džepni kompjuteri i internet alati
 Windows CE

13. Consumer Electronics
Gde se koriste?
 Integrisani sistemi
 Industrijski kontroleri
 Roboti
 Kancelarijska oprema
 Kamere
 Telefoni
 Kućna zabava
 Automobilski sistemi navigacije
 Džepni PC
 Internet alati i sprave

14. Consumer Electronics
Podskup funkcija Windows OS:
 Manje memorije
 Manji ekrani
 Mala ili nikakva spoljna memorija
 Internet veza

15. Načini pristupa
Vidim
Čujem
Dodirujem

16. Mac OS
Prvi komercijalno
uspešan grafički
korisnički interfejs
(1984)
Model grafike za
sve ostale OS

17. UNIX
 Razvijen 1960-ih i 1970-ih od strane zaposlenih AT&T Bell
Labs kompanije
 Većina UNIX sistema su proprietary - rade samo na hardveru
proizvođača koji je i napravio tu verziju UNIX-a.
 Unix je napisan u C programskom jeziku
 Podržava
 Više korisnika (multiuser) i
 Deljenje vremena
 Interfejs kroz komandnu liniju
 Radi na raznim procesorima i vrstama kompjutera
 Primarni OS za Internet servere

18. LINUX
 Linux, jedan od Unix klonova koji su potpuno besplatni i dostupni
svima
 Postaje sve popularniji kao alternativa komercijalnom operativnom
sistemu, kao što je Microsoft Windows.
 Open-source softver
 Preuzimanje slobodno
 Napravi promene
 Podeli verzije
 Važno ograničenje – svaka promena mora biti bez ograničenja dostupna
javnosti
 Uobičajena PC konfiguracija
 Windows instaliran
 LINUX je u “dual-boot” konfiguraciji

19. Mrežni OS
Dizajniran da omogući deljenje resursa
na mreži
Primeri
Windows 2003 Server
Novell Net Ware
Obezbeđuje
 Sigurnost podataka
Administrativnu kontrolu mreže

20. Funkcije mrežnog OS
 Podela zadataka između klijenta i servera
Server
 Upravljanje sistemom datoteka (fajlova)
 Upravljanje zajedničkim (deljenim) resursima (štampač,
faks)
 Zaštita, prava pristupa
 Klijent
 Zahtevi i upiti prema serveru
 Lokalna obrada podataka
 Poseduje sopstveni lokalni OS
 Omogućava da se deljeni resursi vide i koriste kao
da su lokalni za svakog klijenta

21. Serveri
 Koristi ih više ljudi u jednom trenutku
 OS radi u pozadini i omogućava deljenje zajedničkih resursa
 OS mora kontrolisati
 Ko dobija pristup resursima
 Obezbediti da se programi i podaci različitih korisnika ne mešaju
Primeri servera:
Mail server
Instant messaging
server
Web server
FTP server
News server
Game server
Sound server
Peer-to-peer server
Print server
TOMCAT

22. SOFTVER
SISTEMSKI
SOFTVER
OPERATIVNI
SISTEMI
MS DOS
WINDOWS
UNIX
LINUX
MAC OS
USLUŽNI
SOFTVER
RAZVOJNI PROGRAMI:
EDITORI, INTERPRETERI, EMULATORI,
PREVODIOCI, POVEZIVAČI, DIBAGERI
SISTEMI ZA UPRAVLJANJE
BAZOM PODATAKA
SERVISNI PROGRAMI :
ZAŠTITA OD VIRUSA, ZAŠTITA
PODATAKA, ANALIZA HARDVERA,
UPRAVLJANJE MEMORIJOM,
OPTIMIZACIJA PROCESORA,
KOMPRESIJA PODATAKA ...
KORISNIČKI
SOFTVER
PROGRAMI KOJI SE PRAVE PO ZAHTEVU
KORISNIKA
GOTOVI KORISNIČKI PROGRAMI:
MATEMATIČKI, STATISTIČKI, TEKST PROCESORI,
EDUKATIVNI, FINANSIJSKI, TABELARNI, IGRE

23. USLUŽNI SOFTVER
 Grupa programa koji se odnose na praćenje ili
upravljanje neposrednim okruženjem operativnog
sistema.
1. RAZVOJNI PROGRAMI
2. SISTEMI ZA UPRAVLJANJE BAZOM PODATAKA
3. SERVISNI PROGRAMI

24. RAZVOJNI PROGRAMI (JEZICI)
 Pomažu radu računara
 Neki od razvojnih programa su sastavni
deo OS, a neki nisu.
 EDITORI su programi pomoću kojih se vrši
unošenje programa koji su napisani u
izvornom kodu računara.
 Omogućavaju i podržavaju proces
programiranja koji podrazumeva :
 pisanje izvornog koda programa
 debug-ovanje tj. ispravljanje grešaka u
izvornom kodu
 prevođenje u objektni kod
 Razlikuju se u zavisnosti od
programskog jezika: BASIC editor i
interpreter, C editor i kompajler, itd...

25. RAZVOJNI PROGRAMI (JEZICI)
 Interpreter je program koji izvršava druge programe.
 Interpreter prevodi naredbe u trenutku izvođenja programa, te se
svaka naredba može prevesti u jednu ili više računarskih naredbi,
nakon čega se računarske naredbe izvršavaju.
 Prevođenje se izvršava pri svakom pokretanju programa.
 Nešto je sporije izvođenje programa, ali je i jednostavnije jer je
moguće trenutno otkriti eventualne greške (debugovanjem)
tokom izvođenja programa, pogotovo ako interpreter radi u
interaktivnom modu.
 Java je primer programskog jezika koji se prevodi interpreterom.

26. RAZVOJNI PROGRAMI (JEZICI)
 PROGRAMI PREVODIOCI ( COMPILER ) vrše prevođenje
programa pisanog u nekom programskom jeziku u ekvivalentni
program na mašinskom jeziku (0,1).
 Računarski programi se pišu višim programskim jezicima (Basic,
Pascal, Fortran, C, C++, Java, Delphi, C#, itd.) koji su razumljivi za
čoveka.
 U računar se unose preko editora u izvornom kodu.
 Računar prepoznaje i izvršava programe samo ako su napisani
mašinskim jezikom.
 Kada se program prevede na mašinski jezik on dobija formu
objektnog koda.
Izvorni program
Programski
prevodilac
Program na
mašinskom jeziku

27. RAZVOJNI PROGRAMI (JEZICI)
PROGRAMI POVEZIVAČI (LINKER)
 Da bi program na mašinskom jeziku postao izvršan, mora biti
povezan (linkovan) i smešten na odgovarajuće mesto u
memoriji.
 To obavljaju programi povezivači (linkeri).

28. RAZVOJNI PROGRAMI (JEZICI)
EMULATOR je program koji omogućava da se računarski
program izvršava na platformi (računaru i/ili operativnom
sistemu) drugačijoj od one za koju je predviđen.
 Osnovna razlika u odnosu na simulaciju (koja oponaša
ponašanje programa) je što emulator pokušava da do
određene mere ostvari ponašanje uređaja koji se
emulira.
 Najpopularnija primena emulatora je u omogućavanju igranja
arkadnih, konzolnih i ređe računarskih video igara na
savremenim operativnim sistemima (npr. Linuks-u, Windows-u,
Mek OS ...).
 Fusion - emulator Sega Mega Drive platforme
 Project64 - emulator Nintendo64 platforme
 EPSXe - emulator Sony Playstation konzole
 PCSX2 - emulator Sony Playstation 2 konzole

29. RAZVOJNI PROGRAMI (JEZICI)
DEBAGERI (Debuggers) su programi koji se koriste
za pronalaženje i otklanjanje grešaka u drugim programima.
 Debager omogućava programeru da zaustavi program u
svakom trenutku i ispita i promeni vrednosti u programu.
 U programu se mogu pojaviti tri vrste grešaka:
 sintaksne (syntax errors),
 greške izvršavanja ( runtime errors ) i
 semantiĉke (semantic errors).

30. RAZVOJNI PROGRAMI (JEZICI)
 DRAJVERI (POGONSKI PROGRAMI) su programi za
korišćenje različitih perifernih jedinica i drugih uređaja.
 Svaki uređaj koji se priključi na računar (štampač, skener itd.)
mora da ima i odgovarajući drajver, koji komande date iz nekog
programa (npr. procesora teksta) prema nekom usvojenom
standardu prevodi u komande koje taj uređaj razume.
 Ovi programi (i eventualno kartice koje se ugrađuju u računar)
dobijaju se kupovinom tog uređaja (najčešće na CD-u) i
instaliraju se u operativni sistem prilikom instalacije uređaja.

31. SISTEMI ZA UPRAVLJANJE
BAZOM PODATAKA
SISTEMI ZA UPRAVLJANJE
BAZAMA PODATAKA (Database
management system- DBMS) omogućava
definisanje složenih struktura podataka i
upravljanje pristupom podacima zavisno
od potreba korisnika.
 Baza podataka (engl. Database) je
kolekcija logički povezanih zapisa
ili fajlova, organizovanih u zajedniĉko
skladište tako da omogućava lak pristup,
dohvatanje i obradu tih podataka.
 Podaci u bazi podataka se najčešće
organizuju prema modelu koji se danas
najviše koristi - relacioni model.

32. SISTEMI ZA UPRAVLJANJE
BAZOM PODATAKA
 Softver za rad sa bazama podataka omogućava kreiranje,
pristup i upravljanje bazom podataka, ubacivanje, aţuriranje i
brisanje zapisa, kreiranje formi, kreiranje upita,generisanje
izvještaja itd.
 Jedan od predstavnika relacionog DBMS-a je
program Microsoft Access, koji je sastavni deo
programskog paketa Microsoft Office, zatim SQL, Oracle....

33. SERVISNI PROGRAMI
 Namenjeni su za lakš i bezbedniji rad na računaru.
 Ovi programi su sastavni deo OS, ali nisu neophodni za rad
računara.
 Programi za kompresiju podataka (smanjuje datoteke da bi
se lakše prenele putem interneta i sl. ) - WinZip , WinRAR,
 Antivirusni programi – namenajeni za zaštitu računara od
računarskih virusa. Sa razvojem interneta povećala se
opasnost od virusa. To su Kasperski Antivirus, Norton
Antivirus, AVG, Avira...
 Programi za snimanje CD i DVD diskova (Nero, ImgBurn,
Burnaware Free...)

34. SERVISNI PROGRAMI
Programi za zaštitu podataka – backup programi
 AMANDA
 Areca Backup
 BackupPC
 Bacula
 Box Backup
 Cobian Backup (v10)
 Create Synchronicity
 Cwrsync - Rsync for Windows
 DAR
 DirSync Pro
 dump
 Duplicati
 duplicity

35. KORISNIČKI PROGRAMI
 Aplikativni (korisnički) softver služi za rešavanje određenih problema
i obavljanje poslova.
To su programi za:
 Pisanje i obradu teksta (Microsoft Word, Notepad, Wordpad,
Writer u Open Office-u... )
 Rad sa tabelama (Microsoft Excel, Cals -u Open Offic-u,....)
 Prezentacije (MS PowerPoint, Impress -u Open Offic-u,....)
 Crtanje (Paint, Corel Draw, AutoCAD, Inkscape...)
 Obradu slika (Corel Photo Paint, Photoshop...)
 Priprema za štampu (QuarkXPress, Adobe InDesign..)
 Animaciju
 Komponovanje i obradu zvučnih zapisa
 Različite proračune u nauci i tehnici ( MatLab, Mape, Lab
VIEW...)
 Igre
 ....