Plate Tectonic

1. ‫الرحیم‬ ‫الرحمن‬ ‫هللا‬ ‫بسم‬

2. ‫مقدمه‬
‫هر‬‫تشدصی‬ ‫باشدد‬ ‫داشته‬ ‫کار‬ ‫و‬ ‫سر‬ ‫شناسي‬ ‫زمین‬ ‫با‬ ‫که‬ ‫کسي‬‫میدهدد‬‫کده‬
‫زمین‬ ‫پوسته‬‫درطي‬‫ثابت‬ ‫واحد‬ ‫یک‬ ‫شناسي‬ ‫زمین‬ ‫تاریخ‬‫نبوده‬‫به‬ ‫بلکه‬ ‫است‬
‫در‬ ‫کرات‬‫داصلي‬ ‫عوامل‬ ‫برابر‬‫شدده‬ ‫ایجداد‬ ‫شدکل‬ ‫تغییدر‬ ‫آن‬ ‫در‬ ‫صارجي‬ ‫و‬
‫است‬.‫شاهد‬‫عظیم‬ ‫نواحي‬ ‫وجود‬ ‫مدعي‬ ‫این‬‫صدورده‬ ‫چین‬‫سلسدله‬ ‫یعندي‬‫کدوه‬
‫هاست‬‫در‬ ‫که‬‫رسوبات‬ ‫آن‬‫و‬‫سنگهاي‬‫فرم‬ ‫و‬ ‫شده‬ ‫فشرده‬ ‫دیگر‬‫تغییدر‬ ‫آنهدا‬
‫است‬ ‫کرده‬.
‫مرتفع‬ ‫قلل‬ ‫در‬ ‫اینک‬ ‫که‬ ‫است‬ ‫دریایي‬ ‫رسوبات‬ ‫دیگر‬ ‫عامل‬‫ها‬ ‫کوه‬‫مي‬ ‫دیده‬
‫برصي‬ ‫در‬ ‫و‬ ‫شود‬‫هزاران‬ ‫موارد‬‫است‬ ‫گرفته‬ ‫قرار‬ ‫باالتر‬ ‫دریا‬ ‫سطح‬ ‫از‬ ‫متر‬
‫را‬ ‫زمین‬ ‫قشر‬ ‫ناپایداري‬ ‫صود‬ ‫این‬ ‫و‬‫میدهد‬ ‫نشان‬.
‫تکامل‬ ‫با‬ ‫رابطه‬ ‫در‬ ‫که‬ ‫نظریاتی‬ ‫جمله‬ ‫از‬‫پوسته‬‫شود‬ ‫می‬ ‫مطرح‬ ‫زمین‬:
‫نظریه‬‫بزرگ‬‫ژئوسنکلینال‬ ‫یا‬ ‫ناودیس‬
1/24

3. ‫ناودیس‬ ‫بزرگ‬ ‫نظریه‬
GEOSYNCLINAL THEORY
2/24

4. ‫تاریصچه‬
‫ژئوسنکلینال‬ ‫مفهوم‬‫به‬ ‫بار‬ ‫اولین‬ ‫برای‬‫زمدین‬ ‫وسیله‬‫شدناس‬‫جیمدز‬ ‫آمریکدایی‬
‫هال‬(James Hall)‫سال‬ ‫در‬1859‫به‬‫برده‬ ‫کار‬‫شد‬.‫جیمدز‬‫هدال‬‫تدوالی‬‫و‬ ‫فدراوان‬
‫ضصیمی‬ ‫بسیار‬‫الیه‬ ‫از‬‫رسوبی‬ ‫های‬‫دگرشکل‬‫آپالش‬ ‫شمال‬ ‫در‬ ‫پالئوزویک‬ ‫دوران‬ ‫شده‬
‫ضصامتی‬ ‫که‬‫حدود‬10‫را‬ ‫مجاور‬ ‫نواحی‬ ‫برابر‬‫داشتند‬‫داد‬ ‫تشصی‬‫و‬‫نکتده‬‫جالبده‬
‫این‬ ‫توجه‬‫اندد‬ ‫شده‬ ‫تشکیل‬ ‫ژرف‬ ‫کم‬ ‫های‬ ‫دریا‬ ‫در‬ ‫ها‬ ‫سنگ‬ ‫این‬ ‫بیشتر‬ ‫که‬ ‫بود‬‫وی‬
‫رسوبات‬ ‫این‬ ‫ضصامت‬‫در‬ ‫را‬‫رسوبگذاری‬ ‫طول‬‫به‬‫تصدور‬ ‫و‬ ‫داد‬ ‫نسدبت‬ ‫نشدینی‬ ‫فدرو‬
‫از‬ ‫حاصدل‬ ‫نیروهدای‬ ‫از‬ ‫ناشدی‬ ‫نیدز‬ ‫آنهدا‬ ‫دگرگدونی‬ ‫و‬ ‫صدوردگی‬ ‫چدین‬ ‫که‬ ‫نمود‬
‫موجد‬ ‫کده‬ ‫آنهاسدت‬ ‫ضدصامت‬ ‫بده‬ ‫توجه‬ ‫با‬ ‫آنها‬ ‫سنگینی‬ ‫و‬ ‫وزن‬ ‫صصوصا‬ ‫فرونشینی‬
‫گردیده‬ ‫کوهها‬ ‫این‬ ‫پیدایش‬‫اند‬.
‫سال‬ ‫در‬1873‫دانا‬(Dana)‫رسدوبات‬ ‫سوبسدیدانس‬ ‫و‬ ‫انباشتگی‬ ‫که‬ ‫داشت‬ ‫اعتقاد‬
‫کوهزایی‬ ‫اصلی‬ ‫علت‬‫ودلیل‬ ‫نیستند‬‫زیر‬ ‫در‬ ‫پوسته‬ ‫شدن‬ ‫صمیده‬ ‫را‬ ‫حوضه‬ ‫فرونشینی‬
‫دانست‬ ‫ناودیس‬ ‫زمین‬‫فشارهای‬ ‫علت‬ ‫به‬ ‫که‬‫به‬ ‫اقیانوس‬ ‫کف‬ ‫حرکات‬ ‫از‬ ‫حاصل‬ ‫جانبی‬
‫قاره‬ ‫طرف‬‫باشد‬ ‫می‬.‫واظهار‬‫کرد‬:‫پدیده‬ ‫دلیل‬ ‫به‬‫ایزوستازی‬‫این‬ ‫کمتر‬ ‫چگالی‬
‫باشدد‬ ‫حوضده‬ ‫فرونشینی‬ ‫عامل‬ ‫تواند‬ ‫نمی‬ ‫زیرین‬ ‫پوسته‬ ‫به‬ ‫نسبت‬ ‫رسوبات‬.‫بده‬ ‫و‬
‫دلیل‬ ‫همین‬‫ﮊ‬‫گسترش‬ ‫و‬ ‫میگردند‬ ‫تشکیل‬ ‫ها‬ ‫قاره‬ ‫حاشیه‬ ‫نزدیکی‬ ‫در‬ ‫ئوسنکلینالها‬
‫یابند‬ ‫می‬.‫گونده‬ ‫ایدن‬ ‫بدرای‬ ‫را‬ ‫ژئوسدنکلینال‬ ‫واژه‬ ‫که‬ ‫بود‬ ‫کسی‬ ‫اولین‬ ‫دانا‬
3/24

5. 4/24

6. ‫انواع‬
‫ﮊ‬‫ئوسنکلینا‬
‫ل‬
‫میو‬‫ﮊ‬‫ئوسنکلین‬‫ال‬Miogeosynclinal
‫وشامل‬ ‫شود‬ ‫می‬ ‫ایجاد‬ ‫ای‬ ‫قاره‬ ‫پوسته‬ ‫یا‬ ‫ای‬ ‫قاره‬ ‫مرز‬ ‫یک‬ ‫طول‬ ‫در‬
‫وشیل‬ ‫سنگ‬ ‫ماسه‬ ‫آهک‬ ‫سنگ‬ ‫با‬ ‫رسوبات‬‫و‬ ‫است‬‫به‬‫آذرین‬ ‫سنگهای‬ ‫ندرت‬
‫شود‬ ‫دیده‬ ‫است‬ ‫ممکن‬ ‫آتشفشانی‬ ‫یا‬ ‫نفوذی‬.
‫یو‬‫ﮊ‬‫ئوسنکلین‬‫ال‬Eugeosynclinal
‫توالی‬‫شده‬ ‫تشکیل‬ ‫تر‬ ‫ژرف‬ ‫های‬ ‫آ‬ ‫در‬ ‫که‬ ‫ها‬ ‫یوژئوسنکلینال‬ ‫رسوبی‬ ‫های‬
‫و‬ ‫کوچک‬ ‫نفوزی‬ ‫های‬ ‫پلوتون‬ ‫دارای‬ ‫اند‬ ‫شده‬ ‫دگرگون‬ ‫و‬‫بزرگتر‬‫آذرین‬
‫هستند‬‫از‬ ‫بنابراین‬‫سنگهای‬‫متناو‬ ‫طور‬ ‫به‬ ‫آتشفشانی‬ ‫و‬ ‫رسوبی‬‫تشکیل‬
‫اند‬ ‫شده‬‫و‬‫قبل‬ ‫نوع‬ ‫از‬ ‫بیشتر‬ ‫مرات‬ ‫به‬ ‫آنها‬ ‫ضصامت‬‫است‬.‫یوژئوسنکلینال‬
‫هستند‬ ‫نابرجا‬ ‫مالنژهای‬ ‫و‬ ‫فلیشی‬ ‫رسوبات‬ ‫شامل‬ ‫اغل‬ ‫ها‬.
5/24

7. ‫مراحل‬
‫تکامل‬
‫شوروی‬ ‫علوم‬ ‫آکادمی‬ ‫عضو‬ ‫صایین‬ ‫توسط‬ ‫ژئوسنکلینال‬ ‫یک‬ ‫تشکیل‬ ‫مراحل‬
‫سابق‬:
1.‫رسو‬ ‫ورود‬
‫ی‬ ‫حوضه‬ ‫در‬‫رسوبی‬,‫می‬ ‫تجمع‬ ‫رسوبات‬ ‫ناودیس‬ ‫بزرگ‬‫کنند‬.
2.‫مرحله‬‫اولیه‬ ‫فرونشست‬
‫باعث‬ ‫حوضه‬ ‫به‬ ‫رسوبات‬ ‫ورود‬ ‫افزایش‬ ‫با‬‫افزایش‬‫فرونشینی‬ ‫دامنه‬‫که‬‫به‬
‫و‬ ‫میشود‬ ‫فرورفته‬ ‫منطقه‬ ‫کلی‬ ‫گسترش‬ ‫موج‬ ‫تدریج‬‫بصش‬‫تازه‬ ‫های‬
‫ترصشکیهای‬‫کشیده‬ ‫شکستگیها‬ ‫درون‬ ‫به‬ ‫مجاور‬‫میشوند‬.‫مرحله‬ ‫این‬ ‫آصر‬ ‫در‬
‫عمیق‬ ‫فرورفتگیهای‬‫تر‬‫و‬‫برجستگیهای‬‫نام‬ ‫به‬‫ژئوآنتیکلینال‬‫در‬‫شکل‬ ‫حال‬
‫هستند‬ ‫گرفتن‬.
3.‫پیش‬ ‫مرحله‬‫کوهستانی‬
‫در‬‫این‬‫مرحله‬‫ساصتمان‬‫دستگاه‬‫ﮊ‬‫ئوسنکلینال‬‫پیچیده‬‫تر‬‫می‬‫گردد‬.
‫برجستگیهای‬‫داصلی‬‫جدیدی‬‫پدید‬‫می‬‫آیند‬‫که‬‫اینترا‬‫ﮊ‬‫ئوآنتیکلینال‬
‫نامیده‬‫میشود‬‫و‬‫فرورفتگیهای‬‫باریک‬‫و‬‫باریکتر‬‫نیز‬‫شکل‬‫می‬‫گیرند‬.‫آصر‬ 6/24

8. 4.‫اولیه‬ ‫کوهزایی‬ ‫مرحله‬
‫دستگاه‬ ‫کلی‬ ‫آمدن‬ ‫باال‬ ‫با‬ ‫همزمان‬‫ﮊ‬‫به‬ ‫داصل‬ ‫برجستگیهای‬ ‫ئوسنکلینال‬
‫ناودیس‬ ‫و‬ ‫تاقدیس‬ ‫چینهای‬ ‫دسته‬ ‫شامل‬ ‫که‬ ‫واحدی‬ ‫صوردگیهای‬ ‫چین‬ ‫صورت‬
‫میشود‬ ‫تشکیل‬ ‫است‬.
5.‫کوهزایی‬ ‫مرحله‬
‫دره‬ ‫با‬ ‫بلند‬ ‫کوههای‬ ‫رشته‬ ‫باالرونده‬ ‫حرکات‬ ‫سرعت‬ ‫افزایش‬ ‫با‬ ‫نهایت‬ ‫در‬
‫دستگاه‬ ‫محل‬ ‫در‬ ‫ارتفاعات‬ ‫بین‬ ‫عمیق‬ ‫های‬‫ﮊ‬‫گیرد‬ ‫می‬ ‫شکل‬ ‫ئوسنکلینال‬.‫در‬
‫دستگاه‬ ‫حالت‬ ‫این‬‫ﮊ‬‫شکستگیهای‬ ‫با‬ ‫و‬ ‫شده‬ ‫پیچیده‬ ‫صیلی‬ ‫ئوسنکلینال‬
‫است‬ ‫شده‬ ‫مشص‬ ‫متعدد‬.‫از‬ ‫ای‬ ‫جداگانه‬ ‫های‬ ‫توده‬ ‫شکستگیها‬ ‫امتداد‬ ‫در‬
‫اثر‬ ‫در‬ ‫که‬ ‫آورند‬ ‫می‬ ‫بوجود‬ ‫را‬ ‫یکنواصتی‬ ‫غیر‬ ‫ارتفاعات‬ ‫زمین‬ ‫پوسته‬
‫اند‬ ‫شده‬ ‫تشکیل‬ ‫باالرونده‬ ‫حرکات‬.
7/24

9. 8/24

10. ‫ساخت‬ ‫زمین‬‫ای‬ ‫صحفه‬
Plate Tectonics
9/24

11. ‫تاریخچه‬
‫دار‬‫د‬‫لوت‬ ‫درد‬‫د‬‫آلف‬‫در‬‫د‬‫وگن‬(1930-1880)‫دناس‬‫د‬‫هواش‬ ‫دک‬‫د‬‫ی‬ ‫ده‬‫د‬‫ک‬
‫بود‬ ‫آلمانی‬,‫در‬ ‫را‬ ‫ها‬ ‫قاره‬ ‫اشتقاق‬ ‫فرضیه‬‫که‬ ‫کتابی‬
‫سال‬ ‫در‬1915‫منتشر‬‫کرد‬ ‫بیان‬ ‫کرد‬.‫در‬ ‫وی‬ ‫کده‬ ‫زمانی‬
‫شدباهت‬ ‫بده‬ ‫پی‬ ‫بود‬ ‫مطالعه‬ ‫مشغول‬ ‫دانشگاه‬ ‫کتابصانه‬
‫قسدمت‬ ‫شناسی‬ ‫زمین‬ ‫های‬ ‫الیه‬ ‫در‬ ‫شده‬ ‫شناصته‬ ‫های‬ ‫فسیل‬
‫یکددیگر‬ ‫از‬ ‫اقیدانوس‬ ‫توسط‬ ‫حاضر‬ ‫حال‬ ‫در‬ ‫که‬ ‫شد‬ ‫هایی‬
‫اند‬ ‫شده‬ ‫جدا‬.‫یکددیگر‬ ‫به‬ ‫ها‬ ‫قاره‬ ‫مرز‬ ‫شباهت‬ ‫به‬ ‫وی‬
‫ای‬ ‫قداره‬ ‫کده‬ ‫رسد‬ ‫می‬ ‫نظر‬ ‫به‬ ‫داشت‬ ‫بیان‬ ‫و‬ ‫کرد‬ ‫توجه‬
‫بریدده‬ ‫کندونی‬ ‫مدرز‬ ‫طول‬ ‫در‬ ‫مویی‬ ‫اره‬ ‫یک‬ ‫توسط‬ ‫بزرگ‬
‫است‬ ‫شده‬.‫بده‬ ‫بایدد‬ ‫وگنر‬ ‫ادعا‬ ‫این‬ ‫اثبات‬ ‫برای‬ ‫اما‬
‫ثابدت‬ ‫را‬ ‫صود‬ ‫فرضیه‬ ‫تا‬ ‫پرداصت‬ ‫می‬ ‫شواهدی‬ ‫آوری‬ ‫جمع‬
‫کند‬.
‫توسدط‬ ‫امدروز‬ ‫کده‬ ‫هدایی‬ ‫قداره‬ ‫که‬ ‫کرد‬ ‫پیشنهاد‬ ‫وی‬
‫اند‬ ‫شده‬ ‫جدا‬ ‫هم‬ ‫از‬ ‫آتالنتیک‬ ‫اقیانوس‬,‫بده‬ ‫گذشته‬ ‫در‬
‫را‬ ‫آ‬ ‫پانگه‬ ‫نام‬ ‫به‬ ‫بزرگی‬ ‫صشکی‬ ‫و‬ ‫اند‬ ‫بوده‬ ‫متصل‬ ‫هم‬
‫اند‬ ‫داده‬ ‫می‬ ‫تشکیل‬.
10/24

12. ‫فرضیه‬ ‫شواهد‬
‫وگنر‬
1.‫قاره‬ ‫ی‬ ‫حاشیه‬ ‫انطباق‬‫ها‬
‫غربی‬ ‫و‬ ‫جنوبی‬ ‫آمریکای‬ ‫شرقی‬ ‫ی‬ ‫حاشیه‬ ‫دو‬ ‫میان‬ ‫را‬ ‫زیادی‬ ‫شباهت‬ ‫وگنر‬
‫این‬ ‫بر‬ ‫دلیل‬ ‫توانست‬ ‫می‬ ‫ظاهری‬ ‫شباهت‬ ‫همین‬ ‫و‬ ‫بود‬ ‫یافته‬ ‫آفریقا‬
‫از‬ ‫بعدها‬ ‫و‬ ‫بوده‬ ‫متصل‬ ‫هم‬ ‫به‬ ‫قاره‬ ‫دو‬ ‫این‬ ‫گذشته‬ ‫در‬ ‫که‬ ‫باشد‬ ‫موضوع‬
‫اند‬ ‫شده‬ ‫جدا‬ ‫هم‬(.‫شباهت‬ ‫به‬ ‫که‬ ‫بود‬ ‫نفری‬ ‫اولین‬ ‫بکن‬ ‫فرانسیس‬ ‫البته‬
‫بود‬ ‫برده‬ ‫پی‬ ‫جنوبی‬ ‫آمریکای‬ ‫و‬ ‫آفریقا‬ ‫های‬ ‫قاره‬ ‫مرز‬)
2.‫سنگواره‬‫ها‬
‫می‬ ‫پیدا‬ ‫هم‬ ‫مجاور‬ ‫قاره‬ ‫دو‬ ‫روی‬ ‫در‬ ‫امروزه‬ ‫که‬ ‫هایی‬ ‫سنگواره‬ ‫از‬ ‫بعضی‬
‫بوده‬ ‫پارچه‬ ‫یک‬ ‫ها‬ ‫قاره‬ ‫آن‬ ‫گذشته‬ ‫در‬ ‫که‬ ‫آنند‬ ‫از‬ ‫حاکی‬ ‫شوند‬‫اند‬.‫از‬
‫جنوبی‬ ‫آمریکای‬ ‫در‬ ‫هم‬ ‫و‬ ‫آفریقا‬ ‫در‬ ‫هم‬ ‫که‬ ‫سینوگناتوس‬ ‫آنها‬ ‫ی‬ ‫جمله‬
‫است‬ ‫شده‬ ‫مشاهده‬.‫کرده‬ ‫می‬ ‫زندگی‬ ‫تریاس‬ ‫ی‬ ‫دوره‬ ‫در‬ ‫ای‬ ‫صزنده‬ ‫نوع‬ ‫یک‬ ‫که‬
‫توانسته‬ ‫نمی‬ ‫جاندار‬ ‫این‬ ‫که‬ ‫بودن‬ ‫موافق‬ ‫او‬ ‫با‬ ‫دانشمندان‬ ‫از‬ ‫بسیاری‬
‫کند‬ ‫عبور‬ ‫اطلس‬ ‫اقیانس‬ ‫از‬ ‫شنا‬ ‫با‬.‫در‬ ‫گلوسوپتریس‬ ‫گیاهی‬ ‫های‬ ‫فسیل‬ ‫ویا‬
‫آمریکا‬ ‫جنو‬,‫آفریقا‬,‫هند‬,‫است‬ ‫شده‬ ‫یافت‬ ‫جنو‬ ‫قط‬ ‫و‬ ‫استرالیا‬.‫فسیل‬
‫که‬ ‫بود‬ ‫مزوزاروس‬ ‫شد‬ ‫پیدا‬ ‫آمریکا‬ ‫و‬ ‫آفریقا‬ ‫قاره‬ ‫دو‬ ‫هر‬ ‫در‬ ‫که‬ ‫دیگری‬
11/24

13. 12/24

14. 3.‫ساصتاری‬ ‫های‬ ‫شباهت‬ ‫و‬ ‫ها‬ ‫سنگ‬ ‫اقسام‬
‫اگر‬‫قاره‬‫ها‬‫در‬‫گذشته‬‫به‬‫هم‬‫متصل‬‫بوده‬‫اند‬
‫قاعدتا‬‫باید‬‫سنگ‬‫هایی‬‫مربوط‬‫به‬‫زمانهای‬
‫گذشته‬‫که‬‫امروز‬‫در‬‫آنها‬‫دریافت‬‫می‬‫شود‬‫از‬
‫لحاظ‬‫سن‬‫و‬‫جنس‬‫مشابه‬‫باشند‬.‫وجود‬‫چنین‬
‫شباهتی‬‫میان‬‫سنگ‬‫های‬‫شمال‬‫غر‬‫آفریقا‬‫و‬‫شرق‬
‫برزیل‬‫به‬‫اثبات‬‫رسیده‬‫است‬.‫در‬‫این‬‫مناطق‬
‫سنگهای‬‫متعلق‬‫به‬550‫میلیون‬‫سال‬‫پیش‬‫در‬
‫کنار‬‫سنگ‬‫های‬‫قدیمی‬‫و‬‫دو‬‫میلیارد‬‫ساله‬
‫هستند‬‫تشابه‬‫سنگها‬‫طوری‬‫است‬‫که‬‫فقط‬‫با‬‫فرض‬
‫متصل‬‫بودن‬‫قاره‬‫ها‬‫به‬‫هم‬‫در‬‫گذشته‬‫های‬
‫بسیار‬‫دور‬‫قابل‬‫توجیه‬‫است‬.
4.‫هوا‬ ‫و‬ ‫آ‬
‫های‬ ‫قاره‬ ‫از‬ ‫قسمتهایی‬ ‫در‬ ‫که‬ ‫شد‬ ‫ثابت‬ ‫وقتی‬
‫حدود‬ ‫در‬ ‫امروزه‬ ‫که‬ ‫جنوبی‬ ‫ی‬ ‫کره‬ ‫نیم‬ ‫در‬ ‫واقع‬
‫یصچالی‬ ‫آثار‬ ‫دارند‬ ‫قرار‬ ‫استوا‬ ‫منطقه‬
‫در‬ ‫که‬ ‫گرفت‬ ‫نتیجه‬ ‫وگنر‬ ‫است‬ ‫شده‬ ‫مشاهده‬
‫در‬ ‫و‬ ‫قط‬ ‫محل‬ ‫در‬ ‫مناطق‬ ‫آن‬ ‫ی‬ ‫همه‬ ‫گذشته‬
13/24

15. ‫مشکل‬‫اصلی‬‫فرضیه‬‫وگنر‬‫بر‬‫این‬‫بود‬‫که‬‫او‬‫هیچ‬‫مدلی‬‫برای‬‫توجیه‬‫چگونگی‬‫حرکت‬
‫قاره‬‫ها‬‫نداشت‬.‫او‬‫فقط‬‫توضیح‬‫داد‬‫که‬‫قاره‬‫ها‬‫در‬‫بستر‬‫اقیانوس‬‫ها‬‫به‬‫آرامی‬
‫حرکت‬‫می‬‫کرده‬‫اند‬.
‫فرضیه‬‫وگنر‬‫توسط‬‫زمین‬‫شناسان‬‫آن‬‫زمان‬‫به‬‫تمسصر‬‫گرفته‬‫شد‬‫و‬‫حتی‬‫انجمن‬
‫زمین‬‫شناسان‬‫نفت‬‫امریکا‬(AAPG)‫کنفرانسی‬‫را‬‫در‬‫مصالفت‬‫با‬‫فرضیه‬‫اشتقاق‬
‫قاره‬‫ای‬‫ترتی‬‫دادند‬.‫در‬‫دهه‬1930‫فرضیه‬‫وگنر‬‫به‬‫کلی‬‫مردود‬‫و‬‫برای‬30
‫سال‬‫محجور‬‫گردید‬.
‫گسترش‬‫بستر‬‫اقیانوس‬‫ها‬
‫هری‬‫هاموند‬‫هس‬(1969-1906)‫یک‬‫زمین‬‫شناس‬‫امریکایی‬‫بود‬‫که‬‫در‬‫نیویورک‬
‫متولد‬‫شد‬.‫هس‬‫در‬‫صالل‬‫جنگ‬‫جهانی‬‫دوم‬‫به‬‫نیروی‬‫دریایی‬‫امریکا‬‫پیوست‬‫و‬‫به‬
‫عنوان‬‫کاپیتان‬‫کشتی‬‫ترابری‬‫جانسون‬‫انتصا‬‫شد‬.‫این‬‫کشتی‬‫مجهز‬‫به‬‫یک‬
‫تکنولوژی‬‫جدید‬‫یعنی‬‫سیستم‬‫ردیابی‬‫زیردریایی‬‫ها‬‫بوسیله‬‫امواج‬‫صوتی‬‫بود‬.
‫وی‬‫در‬‫اوقاتی‬‫که‬‫جنگی‬‫در‬‫کار‬‫نبود‬‫به‬‫دقت‬‫مسیر‬‫رفت‬‫و‬‫آمد‬‫کشتی‬‫ها‬‫را‬‫در‬
‫اقیانوس‬‫آرام‬‫از‬‫گودال‬‫ماریانا‬‫تا‬‫فیلیپین‬‫و‬‫جزیره‬‫آیوجیما‬‫با‬‫استفاده‬
‫از‬‫عمق‬‫یا‬‫صوتی‬‫مورد‬‫بررسی‬‫و‬‫مطالعه‬‫علمی‬‫قرار‬‫می‬‫داد‬.‫همین‬‫فرصت‬‫بعدا‬
‫به‬‫توسعه‬‫انگاره‬‫گسترش‬‫بستر‬‫اقیانوس‬‫ها‬‫به‬‫هس‬‫کمک‬‫شایانی‬‫نمود‬.‫در‬‫سال‬
1960‫وی‬‫یکی‬‫از‬‫مهم‬‫ترین‬‫مشاهدات‬‫و‬‫یافته‬‫هایش‬‫را‬‫به‬‫دفتر‬‫مطالعات‬
‫دریایی‬‫ارائه‬‫داد‬‫وی‬‫اظهار‬‫داشت‬‫که‬‫پوسته‬‫زمین‬‫در‬‫طرفین‬‫پشته‬‫های‬ 14/24

16. 15/24

17. ‫زمین‬ ‫مغناطیسي‬ ‫میدان‬ ‫شدن‬ ‫وارونه‬
‫در‬‫همان‬‫زمان‬‫كه‬‫هس‬‫فرضیه‬‫ي‬‫صود‬‫را‬‫ارائه‬‫داد‬‫عده‬‫اي‬‫ژئو‬‫فیزیك‬
‫دان‬‫دریافته‬‫بودند‬‫كه‬‫جهت‬‫میدان‬‫مغناطیسي‬‫زمین‬‫در‬‫گذشته‬‫چندین‬
‫بار‬‫وارونه‬‫شده‬‫یعني‬‫قط‬‫شمال‬‫مبدل‬‫به‬‫قط‬‫جنو‬‫و‬‫بالعكس‬‫شده‬
‫است‬.‫شواهد‬‫این‬‫تغییر‬‫جهت‬‫میدان‬‫مغناطیسي‬‫از‬‫مطالعه‬‫روي‬‫گدازه‬‫ها‬
‫و‬‫رسوبات‬‫بستر‬‫دریا‬‫در‬‫نقاط‬‫مصتلف‬‫جهان‬‫حاصل‬‫آمد‬.
16/24

18. 17/24

19. ‫بنابراین‬‫در‬‫سال‬1968‫از‬‫نظریه‬‫هاي‬‫جابه‬‫جایي‬‫قاره‬‫ها‬‫و‬‫گسترش‬
‫بستر‬‫اقیانوس‬‫ها‬‫نظریه‬‫ي‬‫كامل‬‫تري‬‫به‬‫نام‬‫زمین‬‫ساصت‬‫ورقي‬
(‫تكتونیك‬‫ورقه‬‫اي‬)‫ارائه‬‫شد‬.‫این‬‫تئوري‬‫چنان‬‫جامع‬‫است‬‫كه‬‫بیشتر‬
‫فرایندهاي‬‫زمین‬‫شناسي‬‫را‬‫به‬‫كمك‬‫آن‬‫مي‬‫توان‬‫تعبیر‬‫كرد‬.
‫بر‬‫اساس‬‫نظریه‬‫ي‬‫زمین‬‫ساصت‬‫ورقه‬‫اي‬‫سنگ‬‫كره‬(‫لیتوسفر‬)‫صارجي‬‫و‬
‫جامد‬‫شامل‬7‫ورقه‬‫ي‬‫بزرگ‬‫و‬‫تعدادي‬‫ورقه‬‫كوچك‬‫تر‬‫است‬
‫مصتلف‬ ‫شكل‬ ‫سه‬ ‫به‬ ‫هم‬ ‫به‬ ‫نسبت‬ ‫ها‬ ‫ورقه‬ ‫حركت‬‫مي‬‫صورت‬ ‫تواند‬‫بگیرد‬
1.‫شونده‬ ‫دور‬ ‫هاي‬ ‫ورقه‬(‫واگرا‬)
‫درچنین‬‫محل‬‫هایي‬‫ورقه‬‫ها‬‫از‬‫صط‬‫مركزي‬‫رشته‬‫كوهي‬‫كه‬‫در‬‫بستر‬‫دریا‬
‫پدید‬‫مي‬‫آید‬‫فاصله‬‫مي‬‫گیرند‬‫اما‬‫فاصله‬‫ي‬‫ایجاد‬‫شده‬‫را‬‫مواد‬‫مذابي‬
‫كه‬‫از‬‫درون‬‫زمین‬‫و‬‫سس‬‫كره‬‫ي‬‫داغ‬‫باال‬‫مي‬‫آیند‬‫پر‬‫مي‬‫كنند‬.‫با‬‫این‬
‫ترتی‬‫پس‬‫از‬‫سرد‬‫شدن‬‫آن‬‫مواد‬‫پوسته‬‫ي‬‫اقیانوسي‬‫جدیدي‬(‫لیتوسفر‬)
‫در‬‫بین‬‫دو‬‫ورقه‬‫ي‬‫دور‬‫شونده‬‫پدید‬‫مي‬‫آید‬.
18/24

20. 19/24

21. 2.‫شونده‬ ‫نزدیك‬ ‫هاي‬ ‫ورقه‬(‫همگرا‬)
‫بسته‬‫به‬‫این‬‫كه‬‫صفحات‬‫نزدیك‬‫شونده‬‫از‬‫چه‬‫نوعي‬‫باشند‬‫پدیده‬‫ي‬‫حاصل‬‫به‬
‫یكي‬‫از‬‫صورت‬‫هاي‬‫زیر‬‫صواهد‬‫بود‬:
‫الف‬)‫در‬‫محل‬‫برصورد‬‫ورقه‬‫ي‬‫اقیانوسي‬‫با‬‫ورقه‬‫ي‬‫قاره‬‫اي‬‫ورقه‬‫ي‬
‫اقیانوسي‬‫صم‬‫مي‬‫شود‬‫و‬‫به‬‫زیر‬‫مي‬‫رود‬‫و‬‫به‬‫تدریج‬‫در‬‫گوشته‬‫هضم‬‫مي‬‫شود‬‫كه‬
‫این‬‫فرآیند‬‫را‬‫اصطالحا‬‫فرو‬‫رانش‬‫مي‬‫گویند‬.‫در‬‫این‬‫حال‬‫مقداري‬‫از‬‫رسوبات‬
‫را‬‫نیز‬‫همراه‬‫صود‬‫به‬‫پایین‬‫مي‬‫كشاند‬.‫وقتي‬‫این‬‫مواد‬‫به‬‫عمق‬‫در‬‫حدود‬‫یكصد‬
‫كیلومتر‬‫مي‬‫رسند‬‫حالت‬‫ذو‬‫بصشي‬‫مي‬‫یابند‬‫كه‬‫حاصل‬‫آن‬‫ایجاد‬‫ماگمایي‬‫با‬
‫تركی‬‫بازالتي‬‫و‬‫آندزیتي‬‫است‬.‫چنین‬‫ماگماهایي‬‫از‬‫سنگ‬‫هاي‬‫اطراف‬‫محل‬‫صود‬
‫سبك‬‫ترند‬.‫بنابراین‬‫وقتي‬‫مقدارشان‬‫به‬‫اندازه‬‫اي‬‫كافي‬‫زیاد‬‫شد‬‫حركتي‬
‫آرام‬‫را‬‫به‬‫سمت‬‫باال‬‫در‬‫پیش‬‫مي‬‫گیرند‬‫و‬‫در‬‫میان‬‫الیه‬‫ها‬‫منجمد‬‫و‬‫متبلور‬
‫مي‬‫شوند‬.‫مقداري‬‫از‬‫این‬‫ماگما‬‫هم‬‫ممكن‬‫است‬‫به‬‫سطح‬‫زمین‬‫برسد‬‫و‬‫آتش‬
‫فشانیهاي‬‫از‬‫نوع‬‫انفجاري‬‫را‬‫باعث‬‫شود‬
)‫وقتي‬‫دو‬‫ورقه‬‫ي‬‫اقیانوسي‬‫به‬‫هم‬‫برصورد‬‫كنند‬‫یكي‬‫به‬‫زیر‬‫دیگر‬‫فرو‬‫مي‬
‫نشیند‬‫و‬‫پدیده‬‫ي‬‫آتش‬‫فشاني‬‫مشابه‬‫حالت‬‫قبل‬‫رخ‬‫مي‬‫دهد‬.‫اما‬‫این‬‫بار‬‫محل‬
‫آتش‬‫فشانها‬‫در‬‫بستر‬‫دریا‬‫است‬‫نه‬‫در‬‫روي‬‫صشكي‬.‫اگر‬‫این‬‫آتش‬‫فشاني‬‫ها‬
‫ادامه‬‫یابد‬‫ممكن‬‫است‬‫بعد‬‫از‬‫مدتي‬‫جزایر‬‫آتش‬‫فشاني‬‫در‬‫دریا‬‫پدید‬‫آیند‬‫كه‬
‫به‬‫قوس‬‫جزایر‬‫معروفند‬. 20/24

22. 21/24

23. 3.‫لغز‬ ‫امتداد‬ ‫هاي‬ ‫ورقه‬
‫دو‬ ‫زیرا‬ ‫شود‬ ‫نمي‬ ‫تصری‬ ‫یا‬ ‫ایجاد‬ ‫جدید‬ ‫پوسته‬ ‫حركت‬ ‫نوع‬ ‫این‬ ‫در‬
‫ها‬ ‫محل‬ ‫این‬ ‫در‬ ‫عمال‬ ‫بنابراین‬ ‫لغزند‬ ‫مي‬ ‫هم‬ ‫كنار‬ ‫در‬ ‫مجاور‬ ‫ي‬ ‫ورقه‬
‫دهد‬ ‫مي‬ ‫رخ‬ ‫مكرري‬ ‫هاي‬ ‫زلزله‬ ‫و‬ ‫دارد‬ ‫وجود‬ ‫متعددي‬ ‫هاي‬ ‫گسل‬.
22/24

24. 23/24

25. ‫منابع‬
‫کتا‬‫جهانی‬ ‫ساصت‬‫زمین‬(Global Tectonics)
Basic principles of the geosynclinal theory-H.S. GNIH~ENKO and KS. SHASHKIN
The geosynclinals theory- ADOLPH KNOPF
Developments in geotectonics-JEAN AUBOUIN
Analysis of some recent geosynclinals theory-ADOLPH KNOPF
‫پدیا‬ ‫وکی‬ ‫سایت‬(wikipedia.org)
24/24