Ang dokumento ay tumatalakay sa kahalagahan ng lider at tagasunod sa isang pangkat, na parehong may mahalagang papel sa tagumpay ng kanilang layunin. Ipinapakita nito ang mga katangian ng mapanagutang lider at uri ng pamumuno, tulad ng inspirasyonal, transpormasyonal, at adaptibo. Dagdag pa rito, binibigyang-diin ang mga prinsipyo ng pamumuno at ang mga kasanayan at halaga na kinakailangan upang maging epektibong lider at tagasunod.

1. LIDER AT
TAGASUNOD:
KAPWA
MAHALAGA

2. Ang taong namumuno o
nangunguna saisang
pangkat ngtao.
LIDER
Ang taong sumusunod at
nagsasakilos samga
layunin ng lider.
TAGASUNOD

3. GRUPO/PANGKAT

4. GRUPO/PANGKAT

5. Mahalaga sa isang pangkat ang
pagkakaroon ng isang ugnayang may
kapayapaan at pagkakaisa.

6. LIDER
Ang taong namumuno o
nangunguna sa isang
pangkat ngtao.

7. KAHALAGAHAN NG
LIDER AT TAGASUNOD
An tagumpay
ay nakasalalay
sa pamumuno
ng lider
Naisusulong o
nabibigyang
katuparan ng
isang lider ang
isang layunin

8. MGA KATANGIAN NG
MAPANAGUTANG LIDER
Kung nais mo na magkaroon
ng positibo at
pangmatagalang epekto at
impluwensya sa mundo,
kailangang linangin at
pagsumikapan ang maging
mas mabuting lider at ang
mabuting pamumuno.

9. Pamumunong Inspirasyunal
PAMUMUNONG INSPIRASYUNAL,
TRANSPORMASYONAL, AT ADAPTIBO
AYON KAY DR. EDUARDO MORATO (2007)
• Nagbibigay ng inspirasyon at
direksyon ang ganitong uri ng
pamumuno.
• Nagsisilbing modelo at halimbawa .
• Ipinalalagay ang kaniyang sarili na
punongtagapaglingkod (servant leader)
Ang pamumuno ni Martin Luther King, Mother
Teresa, at Mahatma Gandhi ay ilan sa mga

10. Umaalalay siya bilang mentor upang magkaroon ng
sapat na kaalaman at kasanayan ang kaniyang mga
kasama upang mapaunlad ng mga ito ang kanilang
sarili at maabot ang kanilang pinakamataas na
potensyal.
Pamumunong Transpormasyonal
May kakayahan siyang gawing kalakasan
ang mga kahinaan at magamit ang mga
karanasan upang makamit ang mithiin ng
pangkat.
PAMUMUNONG INSPIRASYUNAL,
TRANSPORMASYONAL, AT ADAPTIBO
AYON KAY DR. EDUARDO MORATO (2007)

11. Pamumunong Adaptibo
• Ibinabatay sa sitwasyon ang istilo
ng pamumunong adaptibo.
• Mayroon siyang mataas na
emotional quotient (EQ) at
personalidad na madaling
makakuha ng paggalang
PAMUMUNONG INSPIRASYUNAL,
TRANSPORMASYONAL, AT ADAPTIBO
AYON KAY DR. EDUARDO MORATO (2007)

12. MGA PRINSIPYO NG PAMUMUNO
Ang sumusunod na prinsipyo ng pamumuno ang
ipinatutupad ng The Royal Australian Navy: Leadership
Ethic (2010) upang ang lider ay maging mapanagutan.
1. Maging sapat ang kaalaman at kasanayan.
2. Kilalanin at ipagpatuloy ang pagpapaunlad
ng sarili.
3. Maging mabuting halimbawa.
4. Tanggapin at gampanan ang tungkulin.
5. Kilalanin ang mga tagasunod at kasapi
ng
pangkat, pangalagaan at ipaglaban ang
kanilang karapatan

13. 6. Ilahad ang layunin at ang direksyong tatahakin
sa pagkakamit ng layunin.
7. Kilalanin at paunlarin ang potensyal ng
bawat
kasapi na maging lider.
8. Gumawa ng mga pagpapasiyang makatwiran
at
napapanahon.
9. Turuan ang mga tagasunod ng paggawa
nang
sama-sama at magbigay ng mga
pagkakataon
MGA PRINSIPYO NG PAMUMUNO

14. May Facebook o
Instagram account ka?
ilan na nasundan mo?
ilan na ang followers
mo?
SAGUTIN MO NGA?

15. Kadalasan, ang mga sikat at
hinahangaang artista at mang-
aawit ang maraming followers o
taga-sunod.

20. Ano kaya ang katangiang mayroon sila at
sila ay sinusundan?
Ikaw, masasabi mo bang Lider ka o Taga-
sunod?

21. Mahalagang Tanong:
Bakit mahalaga na
maunawaan at
gampanan ang
aking tungkulin
bilang lider at
tagasunod?
ano ang maaari
kong maibahagi sa
lipunan bilang
mapanagutang
lider at
tagasunod?

22. Bakit mahalaga na pag-aralan ang tungkol sa
pagiging lider at tagasunod?
1. Kahalagahan ng pagiging mapanagutang
lider at tagasunod
2. Katangian ng mapanagutang lider at
tagasunod
3. Isgawa ang mga ankop na kilos upang
mapaunlad ang kakayahang maging
mapanagutang lider at tagasunod.

23. Panuto: Sagutin nang may katapatan ang bawat
pahayag upang masukat ang kakahayang maging
mapanagutang lider at tagasunod. Suriin at tayahin
ang sariling kakayahan kung ang mga pahayag ay
ginagawa mo palagi, madalas, paminsan-minsan, o
hindi kailanman. Lagyan ng Tsek ( ) ang iyong
sagot batay sa kasalukuyang kalagayan ng iyong
kakayahan sa pamumuno at pagsunod. Isulat sa
kuwaderno ang iyong sagot.
PAGTATAYA

27. Panuto: Magtala ng limang salita o grupo ng
salita na maiuugnay mo sa salitang LIDER o
TAGASUNOD. Isulat sa kuwaderno ang iyong
sagot.
GAWAIN 1

28. Hal.
Huwaran
LIDER

29. Hal.
Mapagkakatiwalaan
TAGASUNOD

30. TAGASUNODLIDER
Sumangguni sa dalawang kamag-aaral. Pag-usapan ang
mga isinulat na salita o grupo ng salita tungkol sa lider at
tagasunod. Itala ang mga salita o grupo ng salita sa
angkop na kahon: kung Lider o Tagasunod.

31. GAWAIN 2
Panuto:
1. Itala ang mga pagkakataon na naging kasapi ka
ng mga samahan o pangkat, maaaring sa loob ng
paaralan (hal. Mapeh Club, Student Council, etc.)
o sa labas ng paaralan (hal. Sangguniang
Kabataan, Basketball Team)
2. Ilagay kung ano ang iyong katungkulan o
kasalukuyang katungkulan. maaaring mong
dagdagan ang talaan.

32. Halimbawa:
1. Group 2 – pangkatang gawain
sa EsP
2. Student Council
3. Dance Troupe
(elementarya)
Ikaw naman:
1.
2.
3.
4.
5.
1. Lider - Pangulo
2. Lider - Kalihim Kasapi -
3. Tagasunod
Mga Samahan o Pangkat
na Aking Sinalihan Ang Aking Katungkulan

33. GABAY NA TANONG
Panuto:
1. Suriin ang mga tungkuling ginagampanan mo sa mga
samahang iyong kinabi- bilangan. Ano ang mas marami,
ang iyong pagiging lider o ang pagiging tagasunod?
2. Alin sa mga kinabibilangan mong samahan ang labis mong
pinahahalagahan? Bakit?
3. Ano ang iyong tungkulin sa nabanggit na samahan? Paano
mo tatayahin ang antas ng iyong pagganap sa iyong
tungkulin? (Mula 1 hanggang 10; iskor na 1 kung
pinakamababa at 10 kung pinakamataas). Ipaliwanag ang
iskor na ibinigay.
Ano sa palagay mo, ang dapat mo pang gawin upang mapaunlad
ang pagganap mo sa mga tungkuling kasalukuyang nakaatang sa iyo?

34. Ang Mapanagutang Pamumuno at
Pagiging Tagasunod
Lider kabaoTagasunod?

35. Kung walang tagasunod, walang
halaga ang pagiging lider.

36. Minsan, mayroon na ngang
lider at may tagasunod,
hindi pa rin magkasundo at
nagkakaroon ng suliranin sa
pakikipag-ugnayan sa
pangkat.

37. Alalahanin mo na ang pagkakaroon
ng isang ugnayang may kapayapaan
at pagkakaisa ay isa sa mga paraan
upang malinang ang iba't ibang
aspeto ng iyong pagkatao tungo sa
iyong pagiging ganap.

38. Kung ikaw ay magiging
mapanagutang lider at tagasunod,
ano ang maaari mong maibahagi sa
pangkat o lipunang iyong
kinabibilangan?

39. Kahalagahan ng Pamumuno at ng
Lider

40. Maaaring maisulong ng isang lider
ang katuparan ng isang layuning
makatarungan o pagsira sa dignidad
ng kaniyang kapwa, matupad lang
amg mga layuning makasarili.

41. • naglilingkod,
• natitiwala sa kakayahan ng iba (upang
maging lider din)
• nakikinig at nakikipag-ugnayan nang maayos
sa iba
• magaling magplano at magpasiya
• nagbibigay ng inspirasyon sa iba
• patuloy na nililinang ang kaalaman at
kasanayan upang patuloy na umunlad
• may positibong pananaw,
• May integridad
• mapanagutan,
• handang makipagsapalaran
• inaalagan at iniingatan ang
sarili, at mabuting tagasunod.
Ang mabuting lider, ayon kay Lewis
(1998) ay:

42. Ayon kay Dr. Jack Weber ng University of Virginia,
makikilala ang kahusayan ng pagiging lider:
• sa kilos ng mga taong
kaniyang pinamumunuan.
• kung ang mga taong
nakapaligid sa
kaniya ay punong-puno ng
inspirasyon dahil sa mga
ipinakita niya bilang lider

43. ANG KAHALAGAHAN NG PAGIGING
TAGASUNOD
Ayon kay Barbara Kellerman ng Harvard University
(nabanggit sa www.leadershipkeynote.net),
“nakagagawa at
naisasakuparan ng
epektibong grupo ng
tagasunod ang layunin
ng samahan”.

44. Ang pagkakaroon ng di maayos na ugnayan sa
pagitan ng lider at tagasunod
ay nakahahadlang sa pagkakaroon ng isang
makatwiran na pagpapasiya tungo sa pagkamit ng
layunin ng pangkat.
Kadalasan, ang pagkakaroon ng magkaibang istilo
ng pagpapasiya at pagkawala ng tiwala ang nagiging
suliranin ng pangkat. Nangangailangan ang pangkat
ng matatag at nagtutulungang lider at tagasunod.
MGA PARAANG DAPAT LINANGIN NG
MAPANAGUTANG LIDER AT TAGASUNOD UPANG
MAGTAGUMPAY ANG PANGKAT

45. 1. pakikipag-ugnayan at pagpapahayag ng opinyon
nang malinaw at may paggalang.
2. pakikinig at pag-unawa sa mga ideya ng ibang kasapi.
3. pagiging handa sa mga pagtitipon at pakikilahok nang
aktibo
sa mga gawain.
4. pagsuporta sa mga kasapi at gawain ng pangkat.
5. pagbabahagi ng mga impormasyon, karanasan, at
kaalaman sa ibang kasapi.
6. kusang pagtulong sa ibang kasapi ng pangkat upang
matapos ang gawain.
7. pag-unawa at pagtugon sa mga pagbabagong kinahaharap
ng pangkat.
8. paglutas ng suliranin na kasama ang ibang kasapi.
MAGTATAGUMPAYANG PANGKAT KUNG MAPANAGUTANG
GAGAMPANAN NG BAWAT ISA (LIDER AT TAGASUNOD) ANG KANI-
KANIYANG TUNGKULIN, SA PAMAMAGITAN NG:

46. ANG TUNGKULIN NG TAGASUNOD O
FOLLOWER
1. Gumagawa siya ng aktibong pagpapasya
upang makatulong sa pagsasakatuparan ng
mga gawaing pangkat.
2. Nagpapakita siya ng interes at katalinuhan
sa paggawa.
3. Siya ay maaasahan at may kakayahang
gumawa kasama ang iba upang makamit
ang layunin.
4. Kinikilala niya ang awtoridad ng lider at
nagpapataw siya ng limitasyon sa kaniyang mga
kilos, pagpapahalaga, mga opinion, at
pananagutan sa maaaring ibunga ng kaniyang
gawa (Kelly, 1992).

47. IBINAHAGI RIN NI KELLY (1992) ANG MGA
ANTAS NG PAGIGING TAGASUNOD (LEVELS OF
FOLLOWERSHIP).
Ayon sa kaniya, marapat na tayo ay maging ulirang tagasunod upang
masabing ginagampanan natin nang mapanagutan ang ating tungkulin. Ang
limang antas ay batay sa iskor sa dalawang component: paraan ng pag-iisip
(kung kritikal o hindi) at pakikilahok (aktibo o hindi).

48. MGA KASANAYANG DAPAT LINANGIN NG
ISANG ULIRANG TAGASUNOD (KELLY, 1992)
NABABAHAGI ITO SA TATLONG
MALALAWAK NA KATEGORYA:
1. Kakayahan sa trabaho (job skills). Malilinang ito sa
pamamagitan ng pagkakaroon ng focus, komitment,
pagsusumikap na maragdagan ang kagalingan sa paggawa,
at pagkakaroon ng kusang pagtulong sa kinabibilangang
pangkat.
2. Kakayahang mag-organisa (organizational skills).
Malilinang ito sa pamamagitan ng pagkilala at pagpapalago ng
pakikipag-ugnayan sa mga kasama sa pangkat, iba pang
samahan at sa mga namumuno.
3. Mga pagpapahalaga (values component). Malilinang ito ng
isang ulirang tagasunod kung paiiralin niya ang isang mabuti,