Гар урлал БЗД-ийн 85-р сургууль багш И.Оюунгэрэл
Зорилго Гар урлал үүсч хөгжсөн түүх, гар урлалын зарим төрөл, технологитой танилцах.
Гэр бүлийн хүрээн дэх гар урлал Манай ахмадууд эрт дээр үеэс охид, хөвгүүд болон хүүхэд багачуудаа дагуулан дуурайлгах аргаар амьдралд бэлтгэж эхэлсэн байна. 16-17 насанд охидыг хоол хүнс бэлтгэх, утас, зүү, хайч зөв барьж, хөших, шаглах оёдол болон дээл, оймс, гутал оёх зэрэг гэр ахуйн хөдөлмөрт сургаж байжээ.
Айл гэрийн хүрээн дэх гар урлал  19-20-р зууны зааг гэхэд төрөл саднаараа айлсан хувцас хунар, гэр орны эдлэл хэрэглэлийн зүйлсийг хийдэг байв.
Хот айлын хүрээн дэх гар урлал 20-р зууны эхээр монголд бөс даавуу, торго,торгомсог эдлэлээр үйл урлах ажил хот айлын хүрээнд хийгдэж, хожмоо хатгамал, наамал болон хөгжсөн түүхтэй.
Гэрийн сургалтаар олж авч байсан гар урлал Гар урчууд ялангуяа оёдолчдыг нэг дор төвлөрүүлэн оёдол, хатгамал оёулах ажил Их хүрээнд анх хийгдсэн. Цаашид Сэцэн хан аймгийн То вангийн хошуу одоогийн /Дорнод аймгийн Сүмбэр, Халх гол сум/,Егүзэр хутагтын хийд /Сүхбаатар аймаг/, Ахай бэйсийн хошуунд /Мөрөн хот/ оёдол оёулах ажил хийлгэж байжээ. 1910 оны эхээр Далай Чойнхор ван Цэрэнсодномын хошуунд /одоогийн Архангай,Хөвсгөл,Завхан аймгийн зааг нутаг/ уран дархны сургууль байгуулагдсан байна. Сийлбэр, зураг,хээ угалз болон мод, төмөр, мөнгө, алтны уран дархны ажил нь гэрийн сургуулийн нэн чухал төрөл болж байв. Ингэхдээ хүүхэд залуучууд уран хүмүүсийн дэргэд урлан бүтээх зүйлийг нь элбэлцэх, хэрхэн яаж хийдгийг заалгах, улмаар бие даан ажилладаг байсан.
Шашны сургуулиар олж авч байсан гар урлал 1838 онд Гандантэгчилэн хийд байгуулагдаж, шашны сургуульд эртний Энэтхэгийн их таван ухаан, бага таван ухааныг заадаг байв. Их таван ухаанд дуун ухаан, шалгадаг ухаан-логик, урлахуйн ухаан, дотоод ухаан-бурхны сургаал, тэжээхүй ухаан-анагаах ухаан багтдаг. Урлахуй ухааныг урынх хь хувьд биеийн ур хэлний ур, сэтгэлийн ур хэмээн гурав хуваан, бие, хэл, сэтгэлийг эрхэм дээд төгс чанарт хүргэж хөгжүүлэхэд анхаарч байжээ.
Гар урлалын зарим төрөл зүйл -Хатгамал -Сийлбэр -Арьс ширэн эдлэл -Зээгт наамал -Төмөрлөг эдлэл -Хувцас урлал
Хатгамал
Сийлбэр
Зээгт наамал
Арьс ширэн эдлэл
Арьс ширэн эдлэл
Мөнгөн эдлэл
Хувцас урлал
Хувцас урлал
Гэрийн даалгавар Монголд гар урлалын ямар төрөл зүйлүүд хөгжиж байсан бэ?
Танай нутагт гар урлалын төрлүүдээс аль нь илүү хөгжиж байна вэ?

Oyungerel

  • 1.
    Гар урлал БЗД-ийн85-р сургууль багш И.Оюунгэрэл
  • 2.
    Зорилго Гар урлалүүсч хөгжсөн түүх, гар урлалын зарим төрөл, технологитой танилцах.
  • 3.
    Гэр бүлийн хүрээндэх гар урлал Манай ахмадууд эрт дээр үеэс охид, хөвгүүд болон хүүхэд багачуудаа дагуулан дуурайлгах аргаар амьдралд бэлтгэж эхэлсэн байна. 16-17 насанд охидыг хоол хүнс бэлтгэх, утас, зүү, хайч зөв барьж, хөших, шаглах оёдол болон дээл, оймс, гутал оёх зэрэг гэр ахуйн хөдөлмөрт сургаж байжээ.
  • 4.
    Айл гэрийн хүрээндэх гар урлал 19-20-р зууны зааг гэхэд төрөл саднаараа айлсан хувцас хунар, гэр орны эдлэл хэрэглэлийн зүйлсийг хийдэг байв.
  • 5.
    Хот айлын хүрээндэх гар урлал 20-р зууны эхээр монголд бөс даавуу, торго,торгомсог эдлэлээр үйл урлах ажил хот айлын хүрээнд хийгдэж, хожмоо хатгамал, наамал болон хөгжсөн түүхтэй.
  • 6.
    Гэрийн сургалтаар олжавч байсан гар урлал Гар урчууд ялангуяа оёдолчдыг нэг дор төвлөрүүлэн оёдол, хатгамал оёулах ажил Их хүрээнд анх хийгдсэн. Цаашид Сэцэн хан аймгийн То вангийн хошуу одоогийн /Дорнод аймгийн Сүмбэр, Халх гол сум/,Егүзэр хутагтын хийд /Сүхбаатар аймаг/, Ахай бэйсийн хошуунд /Мөрөн хот/ оёдол оёулах ажил хийлгэж байжээ. 1910 оны эхээр Далай Чойнхор ван Цэрэнсодномын хошуунд /одоогийн Архангай,Хөвсгөл,Завхан аймгийн зааг нутаг/ уран дархны сургууль байгуулагдсан байна. Сийлбэр, зураг,хээ угалз болон мод, төмөр, мөнгө, алтны уран дархны ажил нь гэрийн сургуулийн нэн чухал төрөл болж байв. Ингэхдээ хүүхэд залуучууд уран хүмүүсийн дэргэд урлан бүтээх зүйлийг нь элбэлцэх, хэрхэн яаж хийдгийг заалгах, улмаар бие даан ажилладаг байсан.
  • 7.
    Шашны сургуулиар олжавч байсан гар урлал 1838 онд Гандантэгчилэн хийд байгуулагдаж, шашны сургуульд эртний Энэтхэгийн их таван ухаан, бага таван ухааныг заадаг байв. Их таван ухаанд дуун ухаан, шалгадаг ухаан-логик, урлахуйн ухаан, дотоод ухаан-бурхны сургаал, тэжээхүй ухаан-анагаах ухаан багтдаг. Урлахуй ухааныг урынх хь хувьд биеийн ур хэлний ур, сэтгэлийн ур хэмээн гурав хуваан, бие, хэл, сэтгэлийг эрхэм дээд төгс чанарт хүргэж хөгжүүлэхэд анхаарч байжээ.
  • 8.
    Гар урлалын заримтөрөл зүйл -Хатгамал -Сийлбэр -Арьс ширэн эдлэл -Зээгт наамал -Төмөрлөг эдлэл -Хувцас урлал
  • 9.
  • 10.
  • 11.
  • 12.
  • 13.
  • 14.
  • 15.
  • 16.
  • 17.
    Гэрийн даалгавар Монголдгар урлалын ямар төрөл зүйлүүд хөгжиж байсан бэ?
  • 18.
    Танай нутагт гарурлалын төрлүүдээс аль нь илүү хөгжиж байна вэ?