Uploaded byMustafa Mert Alabaş
Türkiye’de Bölgesel Düzeyde Gelir Dağılımı Eşitsizliğinin İncelenmesi
İktisadi eşitsizlikleri açıklamakta önemli bir gösterge olan gelir dağılımı eşitsizliği, belli bir orandaki nüfus diliminin milli gelirden aldığı pay ile aynı orandaki başka bir nüfus diliminin milli gelirden aldığı pay arasındaki farklılığı göstermektedir. Bölgesel gelir dağılımı ise, milli gelirin ülkede farklı bölgelerde yaşayan kişilere göre dağılımı olarak ifade edilmektedir. Gelir dağılımı eşitsizliği ile çok sayıda iktisadi değişken arasındaki ilişki üzerine literatürde birçok araştırma bulunmaktadır. Ancak milli gelirin kişisel ve fonksiyonel dağılımı kadar bölgesel dağılımı da iktisadi olarak analiz edilmesi gereken konular arasında yer almaktadır. Özellikle bölgesel politikalar ve iktisadi kalkınma açısından gelir eşitsizliğinin bölgesel yapısı ve belirleyicileri büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada gelir eşitsizliğinin bölgesel boyutunun kapsamlı bir biçimde incelenmesi amaçlanmıştır. Bunun için ilk olarak gelir ve gelir dağılımı kavramları incelenecektir.Sonrasında Türkiye için bölgesel düzeyde gelir dağılımı eşitsizlik düzeyleri ile işsizlik, yoksulluk oranı ve net göç hızı gibi değişkenler arasındaki ilişkiler ortaya konulacaktır.
Türkiye’de Bölgesel Düzeyde Gelir Dağılımı Eşitsizliğinin İncelenmesi
- 1. Arş.Gör.Mustafa Mert ALABAŞ KocaeliÜniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü 4.Türkiye Lisansüstü Çalışmalar Kongresi
- 2. AMAÇ Türkiye’de Düzey1 bölgeleri çerçevesinde 2007-2012 yılları arasındaki gelir dağılımı eşitsizliği kapsamlı bir şekilde incelenmesi amaçlanmıştır. Son yıllarda ülkelerin gündemini en çok meşgul eden konulardan biri de gelir dağılımı eşitsizliğidir.Türkiye’de de gelir dağılımı eşitsizliği ön planda olmakla birlikte,bölgelerin gelişmişlik düzeyi büyük önem taşımaktadır.Bu sebeplerden dolayı bölgesel gelir dağılımı eşitsizliğinin incelenmesi uygulanacak makroekonomik politikalara ışık tutacaktır.
- 3. İÇERİK Çalışmanın birincibölümünde genel olarak gelir dağılımı eşitsizliğinin kavramsal çerçevesi çizilmiştir. İkinci bölümde ise TÜİK’in hesapladığı gelir dağılımı eşitsizliği ölçütleri olan Gini katsayısı ve yüzde payları göstergesi (P80/P20), işsizlik oranı, net göç hızı, yoksulluk oranı gibi ölçütler bazında Türkiye’de gerçekleşen gelir eşitsizliği değerleri bölgesel düzeyde karşılaştırılarak ele alınmıştır. Son bölümde ise genel bir değerlendirme yapılarak bölgesel gelir dağılımını ortadan kaldırmaya yönelik uygulanabilecek politikalar ele alınmıştır.
- 4. Veri ve Yöntem Çalışmada TÜİK verilerinden yararlanılmıştır. Karşılaştırılmalı tablolar analizi yapılarak 2007-2012 yılları arasındaki bölgesel gelir dağılımı ve ilgili kavramların değişimi incelenmiştir.
- 5. Gelir Dağılımı Kavramı Gelir dağılımı, bir ekonomide belirli bir dönemde yaratılan toplam gelirin, dağılım araçları ile toplumsal gruplar arasında paylaştırılmasını veya bölüşümünü ifade etmektedir. İktisadi bir olgu olarak kabul gören gelir dağılımı, nüfus artışı, toplumun sosyokültürel yapısı gibi unsurlardan etkilenmektedir. Gelir dağılımındaki eşitsizlikler genel ekonomik eşitsizliklerin de önemli göstergelerinden biridir. Kalkınma, iktisadi gelişme, büyüme gibi olgularla gelir eşitsizliği arasında ilk sistematik ilişki Kuznets tarafından geliştirilmiştir. Son dönemde ise Fransız iktisatçı Thomas Piketty’nin 21’inci Yüzyılda Kapital başlıklı eserinde kapitalist sistemin kendi haline bırakıldığında gelir eşitsizliğini artırdığını öne sürerek ekonomik kalkınma ve gelir dağılımı konusunda günümüze değin süregelen tartışmalara bir yenisini eklemiştir.
- 7. Gelir Dağılımı EşitsizliğiNedenleri • Ülkelerin ekonomik yapısı • Gelişmişlik düzeyi • Maliye politikası • Eğitim düzeyi • Nüfusun sınıfsal ve sektörel dağılımı • Piyasalarının rekabet durumu • Demokratikleşme düzeyi • Teknolojik gelişmeler • Ülkelerin dış borç yükü • Siyasî iktidarların politika tercihleri • Emek piyasasının örgütlenme biçimi
- 8.
- 9. Türkiye’de Bölgesel GelirDağılımı Eşitsizliği
- 10. 2007 2008 20092010 2011 2012 Türkiye 0,387 0,386 0,394 0,380 0,383 0,382 Kent 0,375 0,376 0,386 0,370 0,376 0,371 Kır 0,373 0,370 0,364 0,361 0,369 0,370 0,34 0,35 0,36 0,37 0,38 0,39 0,4 GiniKatsayısı% Grafik :Hanehalkı Kullanılabilir Gelire Göre Gini Katsayısı •2007’den 2008’e küçük bir gerileme olsa da 2009 yılında gelir eşitsizliği 0,394’e yükselmiştir. Burada dikkat çeken husus küresel krizin gelir eşitsizliğini negatif anlamda bozduğudur. •Ülke geneli için hesaplanan Gini katsayısı 2009 sonrası yaşanan bir düşüşün ardından, yatay bir doğrultu etrafında hafif dalgalı bir seyir izlemiştir. •Bu yatay seyirden, yapısal anlamda gelir yaratma mekanizmalarında önemli bir değişimin yaşanmadığı, o yüzden de mevcut yapının aynı şekilde eşitsizlik üretmeyi sürdürdüğü anlaşılmaktadır.
- 11. 22 Eylül2002 tarih ve 24884 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Bakanlar Kurulu kararına göre Türkiye İBBS(İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırılması) bölgelerine ayrılmıştır. Bu sınıflamaya göre istatistikî açıdan Türkiye 12 Düzey 1 Bölgesi ve 26 Düzey 2 Bölgesine ayrılmıştır. Bu ayrım bir idari sınıflama olmayıp istatistikî bir sınıflamadır. TR1 İstanbul TR3 Ege TR5 Batı Anadolu TR7 Orta Anadolu TR9 Doğu Karadeniz TRB Ortadoğu Anadolu TR2 Batı Marmara TR4 Doğu Marmara TR6 Akdeniz TR8 Batı Karadeniz TRA Kuzeydoğu Anadolu TRC Güneydoğu Anadolu
- 12. Bölgesel Gelir DağılımıEşitsizliği Gini Katsayısı Analizi Bölgesel gelir dağılımı, ülkede farklı bölgelerde yaşayan fertlerin gelirden ne oranda pay edindiklerini göstermektedir. Bu dağılım ülkede gelişmiş ve azgelişmiş bölgeler arasındaki farklılıkları yansıtmaktadır. Bölgesel gelir dağılımı eşitsizliği ise bölgeler arasında tarım, sanayi, ticaret, hizmet, haberleşme, ulaştırma, sağlık, eğitim demografik ve sosyal göstergeler bakımından büyük ölçüde farklılığın olması şeklinde ifade edilmektedir.
- 13. Tablo-1:Eşdeğer hane halkıkullanılabilir gelire göre gini katsayısı 2007 2008 2009 2010 2011 2012 TR1 İstanbul 0,35 0,36 0,36 0,37 0,37 0,38 TR2 Batı Marmara 0,32 0,33 0,36 0,36 0,37 0,36 TR3 Ege 0,38 0,39 0,38 0,39 0,40 0,38 TR4 Doğu Marmara 0,39 0,34 0,37 0,34 0,33 0,34 TR5 Batı Anadolu 0,38 0,40 0,41 0,37 0,37 0,37 TR6 Akdeniz 0,42 0,39 0,40 0,40 0,40 0,41 TR7 Orta Anadolu 0,33 0,34 0,40 0,36 0,37 0,36 TR8 Batı Karadeniz 0,36 0,37 0,38 0,35 0,34 0,34 TR9 Doğu Karadeniz 0,35 0,37 0,36 0,33 0,33 0,31 TRA Kuzeydoğu Anadolu 0,41 0,44 0,41 0,40 0,39 0,39 TRB Ortadoğu Anadolu 0,40 0,41 0,42 0,42 0,43 0,39 TRC Güneydoğu Anadolu 0,37 0,40 0,41 0,40 0,40 0,38 12 bölgenin 4’ünde Gini katsayısının yükseldiği yani gelir eşitsizliğinin arttığı görülmektedir. Bu artış İstanbul, Batı Marmara ve Orta Anadolu bölgelerinde daha fazla olmuştur. Bölgelerin gelir eşitsizliği durumunun oldukça değişken olduğu görülmektedir. Gelir eşitsizliğinde bölgeler arası farklılıklara rağmen, hemen hemen tüm bölgelerdeki gelir eşitsizlikleri konjonktürel olarak dalgalanmalar göstermektedir.
- 14. Bölgesel Yüzde PaylarAnalizi(P80/P20) Yüzde pay (P80/P20),en yüksek gelire sahip yüzde 20'lik kesimin en düşük gelire sahip yüzde 20’lik kesime oranı şeklinde tanımlanmaktadır. Bu oran en düşük gelir grubu ile en yüksek gelir grubu arasındaki gelir farkının boyutunu ortaya koymaktadır. Bu oranın büyük çıkması eşitsizliğin giderek arttığını, küçük çıkması ise azaldığını ifade etmektedir. Böylece zaman içinde en zengin ile en yoksul grupların gelirden aldıkları payların değişimini izlemek mümkün olabilmektedir.
- 15. 2007 2008 20092010 2011 2012 TR1 İstanbul 5,24 6,03 5,89 6,32 6,26 6,44 TR2 Batı Marmara 5,26 5,69 6,42 6,53 6,35 6,17 TR3 Ege 6,69 7,17 6,76 6,82 7,14 6,69 TR4 Doğu Marmara 6,7 5,28 6,14 5,55 5,06 5,59 TR5 Batı Anadolu 6,27 7,31 7,68 6,64 6,71 6,53 TR6 Akdeniz 8,08 6,55 7,18 7,12 7,28 7,45 TR7 Orta Anadolu 5,11 5,6 6,75 6,17 6,27 6,28 TR8 Batı Karadeniz 6,07 6,05 6,97 6,18 5,66 5,62 TR9 Doğu Karadeniz 5,67 6,38 6,21 5,28 5,1 4,72 TRA Kuzeydoğu Anadolu 7,88 8,84 7,8 7,56 6,97 7,22 TRB Ortadoğu Anadolu 7,17 7,06 7,46 7,69 8,39 7,05 TRC Güneydoğu Anadolu 6,3 7,01 7,95 7,24 7,47 6,76 12 bölgenin 5’inde yüzde payların arttığını yani en düşük gelir grubu ile en yüksek gelir grubu arasındaki farkın giderek açıldığını, Ege bölgesinde ise değişmediğini gözlemlemekteyiz. Doğu Marmara, Akdeniz, Batı Karadeniz, Doğu Karadeniz, Kuzeydoğu Anadolu ve Ortadoğu Anadolu bölgelerinde ise gelir grupları arasındaki yakınsama göze çarpmaktadır.
- 16. Tablo 3:Bölgesel İşsizlikOranı 2007 2008 2009 2010 2011 2012 TR1 İstanbul 10,4 11,2 16,8 14,3 11,8 11,3 TR2 Batı Marmara 6,6 9,4 10,8 8,8 7,1 6,5 TR3 Ege 9,4 10,5 14,1 12,0 10,0 9,6 TR4 Doğu Marmara 9,7 10,5 14,4 11,5 9,8 8,9 TR5 Batı Anadolu 11,2 11,2 12,4 10,8 8,6 8,4 TR6 Akdeniz 12,0 13,9 17,5 13,9 10,6 9,8 TR7 Orta Anadolu 10,8 10,9 13,9 12,2 9,7 7,6 TR8 Batı Karadeniz 7,9 7,2 7,4 8,3 6,0 6,1 TR9 Doğu Karadeniz 6,6 5,8 6,0 6,1 6,4 6,3 TRA Kuzeydoğu Anadolu 5,8 5,9 8,5 8,2 8,3 6,9 TRB Ortadoğu Anadolu 12,9 14,4 16,6 14,3 11,2 8,7 TRC Güneydoğu Anadolu 16,9 15,8 17,4 12,4 11,7 12,4 İstanbul bölgesinde gelir eşitsizliği artarken, işsizlik oranı da artmaktadır. Batı Marmara, Batı Anadolu, Orta Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde ise gelir eşitsizliği artarken işsizlik oranı azalmaktadır. Doğu Marmara, Akdeniz, Batı Karadeniz, Doğu Karadeniz ve Ortadoğu Anadolu bölgelerinde ise gelir eşitsizliğinin ve işsizlik oranının giderek azaldığı görülmektedir. Gelir eşitsizliğinin artıp işsizlik oranın azalması bölgelerde belli bir istihdam alanı açılıp gelir elde edildiğini fakat elde edilen gelirin adil bir şekilde dağıtılmadığını göstermektedir. Kuzeydoğu Anadolu bölgesinde gelir dağılımı eşitsizliği azalırken işsizlik oranı artmaktadır. Ege bölgesinde ise gelir eşitsizliği sabitken, işsizlik oranı düşük miktarda artmıştır.
- 17. Tablo 4:Bölgesel NetGöç Hızı Oranı (%) 2007 2008 2009 2010 2011 2012 TR1 İstanbul 2,1 3,1 7,8 9,0 2,2 4,7 TR2 Batı Marmara 9,7 4,0 4,6 5,0 7,7 5,9 TR3 Ege 3,7 1,7 0,1 0,1 2,6 1,6 TR4 Doğu Marmara 12,6 6,4 5,5 6,2 5,3 6,6 TR5 Batı Anadolu 3,0 4,6 5,6 7,1 3,6 3,8 TR6 Akdeniz 2,2 0,5 0,6 -1,2 -1,1 -0,7 TR7 Orta Anadolu -9,0 -5,0 -9,0 -8,8 -4,1 -4,8 TR8 Batı Karadeniz -4,4 -2,4 -11,2 -8,8 -3,2 -5,7 TR9 Doğu Karadeniz -2,2 0,6 -9,0 -9,9 7,3 -3,6 TRA Kuzeydoğu Anadolu -26,1 -14,7 -13,6 -12,5 -15,3 -19,2 TRB Ortadoğu Anadolu -10,9 -9,1 -9,1 -16,5 -7,2 -7,1 TRC Güneydoğu Anadolu -7,6 -7,1 -3,8 -4,1 -7,6 -5,7 2007-2012 döneminde Batı Marmara bölgesinde göç alma hızı azalmış, İstanbul ve Batı Anadolu bölgelerinde göç alma hızı artmıştır. Orta Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde ise göç verme hızı azalmıştır. Gelir eşitsizliğinin azaldığı yerlerde ise; Doğu Marmara bölgesinde göç alma hızı azalmış, Batı Karadeniz ve Doğu Karadeniz bölgelerinde göç verme hızı artmış, Kuzeydoğu Anadolu,Orta Anadolu ve Akdeniz bölgelerinde ise göç verme hızı azalmıştır. Gelir eşitsizliğinin sabit olduğu Ege bölgesinde ise göç alma hızı düşmüştür.
- 18. Tablo 5:Gelire DayalıBölgelerin Yoksulluk Sınırına göre Yoksulluk Oranı (%) 2007 2008 2009 2010 2011 2012 TR1 İstanbul 7,2 9,9 9,5 11,5 11,7 9,6 TR2 Batı Marmara 12,1 12,9 14,3 14,6 11,6 13,0 TR3 Ege 14,0 15,7 13,6 12,1 11,9 11,6 TR4 Doğu Marmara 10,7 9,5 10,8 9,9 9,0 10,8 TR5 Batı Anadolu 7,8 12,7 13,5 14,5 13,7 12,9 TR6 Akdeniz 14,9 10,0 11,8 12,6 12,3 13,7 TR7 Orta Anadolu 9,1 12,7 11,8 12,2 13,3 12,4 TR8 Batı Karadeniz 12,3 11,9 14,1 14,4 13,8 12,0 TR9 Doğu Karadeniz 9,2 13,7 11,1 13,4 10,7 11,1 TRA Kuzeydoğu Anadolu 18,9 17,7 14,9 15,3 14,7 13,2 TRB Ortadoğu Anadolu 13,0 9,3 10,9 11,5 13,2 13,4 TRC Güneydoğu Anadolu 11,0 12,7 13,7 11,5 15,1 12,8 Gelir eşitsizliğinin arttığı İstanbul, Batı Marmara, Batı Anadolu, Orta Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yoksulluk oranlarının da artış gösterdiği görülecektir. Gelir eşitsizliğinin azaldığı Akdeniz, Batı Karadeniz ve Kuzeydoğu Anadolu bölgelerinde ise yoksulluk oranının azaldığı dikkat çekmektedir. Doğu Marmara, Doğu Karadeniz ve Ortadoğu Anadolu bölgelerinde ise gelir eşitsizliği azalmasına rağmen yoksulluk oranında artış meydana gelmiştir. Ege bölgesinde ise gelir eşitsizliği sabit kalırken yoksulluk oranında azalma meydana gelmiştir.
- 19. Türkiye’de gelirdağılımında üst gelirli kesim ve düşük gelirli kesim arasında büyük uçurumlar olduğu gibi azgelişmiş bölgeler ile gelişmiş bölgeler arasında da büyük farklılıklar olduğu anlaşılmaktadır. Bölgesel gelir dağılımı eşitsizliği, toplum yapısı ve coğrafik farklılıkların dışında her bölgenin faktör donanımı ve piyasa yapılarında görülen farklılıklar ile kültürel ve toplumsal farklılıklarının bölgesel iktisadi uygulamalara yansımalarına bağlı olarak tüm bölgelerde farklılık göstermektedir. Sonuç
- 20. Türkiye’nin 2000’lerdenbu yana gerçekleştirdiği yüksek büyüme hızlarına rağmen, gelir eşitsizliği ve yoksulluk sorununda çok önemli iyileşmelerin olmaması, bu sorunların piyasa mekanizması çerçevesinde sadece büyüme ile çözülemeyeceğini ortaya koymaktadır. Ayrıca adil olmayan bir gelir dağılımı ile sonuçlanan yüksek bir büyüme ve bu sebepten artan yoksulluk durumlarında başarılı bir kalkınmanın gerçekleşmeyeceği öne sürülmektedir. Türkiye’de de gelir eşitsizliği ve yoksulluk sorununun varlığını uzun yıllar sürdürmesinin temelinde; devletin etkin bir şekilde çözüme yönelik sosyal ve iktisadi politikaların yeterince üzerinde durmaması gelmektedir.
- 22. Gelir Dağılımındaki Adaletsizliği Önlenmesi Yatırım ve İstihdam Politikaları Para veDış Ticaret Politikaları Harcamalar Maliye Politikaları Eğitim Politikaları
- 24.