Kırıkhan hakkında özet bilgiler içeren sunum.

1. KIRIKHAN’IN TOPLUMSAL KİMLİĞİ HASAN AYPARLAR 12 MART 2010

2. ESKİ YILLARDA “ ANTAKYA–MARAŞ” ve “İSKENDERUN-HALEP YOLLARININ DELİBEKİRLİÇAYI ÜZERİNDE KESİŞTİĞİ NOKTADA YER ALAN BİR KONAKLAMA YERİDİR.

3. KAZA MERKEZİ OLUŞU ! Birinci Dünya Savaşı bittikten ve Fransız işgali kesinleştikten sonra ; - 1920-21 yıllarında Kırıkhan’a çok sayıda ermeni getirilip yerleştirildi. - İskenderun-Halep yolu trafiği yoğunlaştı. - 1922 yılı sonu 1923 yılı başlarında ilçe merkezi Belen’den Kırıkhan’a nakledildi.

4. KAZA MERKEZİ OLMADAN ÖNCE “ Kazamız bulunan Kırıkhan kasabasının bidayet ahvali ottan ve kamıştan ve kerkez yuvası gibi çör çöpten hıştan yapılmış birkaç tane haymadan ve huğdan ve ahalisi dahi bir takım muhacir fukara biçaregandan ibaret olduğu halde ; şose yolu münasebetiyle gelip geçen yolculardan metelik ve dörtlük gibi toplayıp biriktirdikleri paralarla geçindikleri halde, üçyüzotuzyedi sene-i rumiyesi (1921) iptidalarında idi: gerek yerlilerden gerek her biri bir taraftan çekilip gelen insanlar, yer yerin çalışarak az bir vakitte büyük bir kasaba haline getirdiklerine dair Yazdığım…..” Hacı Hakkı Konyalıoğlu

5. İSMİNİ NEREDEN ALDI ? İKİ GÖRÜŞ ; 1- KIRIK - HAN 2- KIRK - HAN

6. KARACAOĞLAN’DA KIRIKHAN 17. yy.da bir yayla göçünü anlatan şiirinde Kırıkhan’dan yüklediler göçünü Mor sümbülle donattılar saçını Ala gözlüm ayrı çekmiş göçünü Bizim elden bir tomurcuk gül gitti Karacaoğlan der o yiğit karı Peteği bal eder ustadır arı Sana derim sana Beyler çınarı Ne tarfatan ince belli yar gitti

7. KIRIKHAN TARİHİ BAKIMINDAN ÖNEMLİ BİR OLAY DERVİŞ PAŞA İSKANI (1865)

8. DERVİŞ PAŞA İSKANI NEDEN ÖNEMLİDİR 1- İskandan önce yörede halk hayvancılıkla uğraşmakta; yarı yerleşik bir yaşam sürmekteydi. Kışın Amuk Ovasında kışlayan topluluklar, yazın uzun yaylaya yada yöredeki yaylalara göçerlerdi. Yaz aylarında Amuk Ovası ; kavurucu sıcak, sivrisinek ve sıtma demekti. 2- O tarihte Yörede Antakya, İskenderun ve Belen dışında önemli bir yerleşim merkezi yoktur. 3- Reyhanlı, Hassa, İslahiye, Osmaniye, Dörtyol ve Erzin iskan sırasında kurulmuştur. 4- İskan yerleşik düzene geçiş bakımından tarihi bir dönüm noktasıdır. Kırıkhan’a bağlı köyler bu iskanda kurulmuştur. 5- Amuk Ovasının önemli bir tarım merkezi konumuna gelmesinde iskanın önemi büyüktür

9. İSKAN SIRASINDA YÖREDE YAŞAMAKTA OLAN TOPLULUKLAR 1-REYHANLI AŞİRETİ -AMUK OVASINDA 2-ÇOBANOĞULLARI -HACILAR-TİYEK-AKBEZ 3-KARAFAKILI AŞİRETİ -GAVURDAĞLARI 4-ŞEYHANLI AŞİRETİ -KÜRT DAĞI 5-AMİKİ AŞİRETİ -KÜRT DAĞI 6-OKÇU İZZETTİNLİ -KÜRT GDAĞLARI 7-DELİKANLI AŞİRETİ -DUMDUM OVASI 8-ÇELİKANLI AŞİRETİ - DUMDUM OVASI 9-ULAŞLI AŞİRETİ -GAVURDAĞLARI 10-ALİBEKİROĞULLARI –PAYAS

10. İSKAN SIRASINDA YÖREDE YAŞAMAKTA OLAN TOPLULUKLAR

11. REYHANLI AŞİRETİNİN 13 KOLU 1- MÜRSELLİ -(İKİ KOL) 2- BAHADIRLI -(İKİ KOL) 3- SARICALI -(İKİ KOL) 4- KODALLI 5- ÇOŞLU -(CORSLU) 6- TORUNLU 7- LÖKLÜ -(LEKLİ) 8- YİRDİNLİ , 9- KARAAHMETLİ 10-TÖKELLİ -(TEVEKKELLİ )

12. REYHANLI AŞİRETİNİN KIRIKHAN YÖRESİNDE YAŞAYAN KOLLARI 1 - KODALLI, 2 - ÇOŞLU, 3 - TORUN, 4 - SARICALI, 5 - ŞEYHANLI 6 -FONKSİYONER AİLELER

13. REYHANLI AŞİRETİNİN KIRIKHAN YÖRESİNDE YAŞAYAN KOLLARI

14. İSKANDA KURULAN ŞEHİR VE KÖYLER KAZA MERKEZLERİ 1- REYHANLI KAZASI 2- HASSA KAZASI 3- İSLAHİYE KAZASI 4- OKÇU İZZETTİNLİ KAZASI 5- OSMANİYE LİVASI KÖYLER 1- SARICALU ; (KIZILKAYA) 2- TORUN, 3- HALALI ; (HALALAR) 4- COŞLU ; ARPALI BÖLGESİ 5- KODALLI, 6- KÖSEYANLI-KÖSELER, CAMIZKIŞLASI 7- KABAKLAR (ABALAKLI) 8- HALİLAĞA PERAKENDESİ -ÇAMSARI’YA BAĞLI 7 KÖY

15. İSKANDA KURULAN ŞEHİR VE KÖYLER

16. İSKANDA KIRIKHAN VE BELEN’E YERLEŞTİRİLEN AİLELER-1 Abacızade Abdullahbeyzade Ahrazoğlu Altıkulaçzade Arslanağazade Arslanzade Behramzade Bektaşlıoğlu Beşkazakzade Ciğersizoğlu Cembeloğlu Çinçinzade Çobanbeyoğlu, Delibeyzade Dokuzoğlu, Emrahzade, Halaçoğlu, Halefzade, Hamamcıoğlu, Hayrettinzade, İmamzade, Kandillioğlu, Karabacakoğlu, Karamürselzade,

17. İSKANDA KIRIKHAN VE BELEN’E YERLEŞTİRİLEN AİLELER-2 Karlıoğlu, Kellecioğlu Kılıçalizade, Kocaoğlanoğlu, Kökçüoğlu, Küllükçüoğlu, Lök (Lek) oğlu, Maraşlıoğlu ( ermeni) Mataracızade, Mustafapaşaoğlu, Müftüzade, Ömerkahyazade, Perdeloğlu, Perderoğlu, Sakallıoğlu, Soytarıoğlu, Şefikbeyzade, Tekeoğlu, Toklucuoğlu, Yaylaoğlu, Yelkenzade, Velibeyzade

18. YÖRE BAKIMINDAN ÖNEMLİ BİR MERKEZ BEYAZID BESTAMİ-ZİYARET İRAN’IN BİSTAM KENTİNDEN. ÖLÜM TARİHİ 874. 19. YÜZYIL SONLARINDA REYHANLI AŞİRETİ BOYBEYİ MUSTAFA ŞEVKİ PAŞA, BEYAZID-I BESTAMİ MAKAMININ, DARB-I SAK KALESİNDE OLDUĞUNU ÖĞRENİR. 1888 YILINDA, BURAYI İMAR EDER. BİR MESCİT VE ALIŞ VERİŞ MERKEZLERİ YAPTIRIR. 1894 YILINDA KENDİSİ DE İKAMETİNİ BURAYA ALIR. 1922 YILINA KADAR YÖRE HALKI, CUMA NAMAZLARINI BURADA KILAR. PAZAR İHTİYAÇLARINI DA BURADAN KARŞILAR. ZİYARET, HALEN, BİR VAKIF ARACILIĞIYLA MURSALOĞULLARI ’NIN HİMAYESİNDEDİR.

19. FRANSIZ İŞGALİ VE 20 YILLIK ESARET (1918-1938) 1918 SONLARINDA BAŞLAYAN İŞGAL,1921 YILINDA FRANSIZLARLA YAPILAN ANKARA ANLAŞMASIYLA KESİNLEŞİR VE 20 YIL SÜRER. YÖNETİM FRANSIZLARDA, İDARE YERLİ MEMURLARDA (AĞIRLIK ERMENİLERDE) HALK, YOKSUL VE PERİŞAN; ARAZİ SAHİPLERİ BORÇ BATAĞINDA, ERMENİLER BORÇLANDIRARAK BATIRMA POLİTİKASI UYGULAMAKTA (MAKTUA SİSTEMİ) BU POLİTİKA SONUCU “SOĞUKSU-ÇATALTEPE- KAMBERLİ-ÖZ KIZILKAYA ve YASTIYURT KÖYLER” İHALE YOLUYLA ERMENİLERİN ELİNE GEÇER

20. İŞGALİN ACISI Fransız dönemi işgal acılarını,yöre doğumlu şair Ali Yüce, şu dizelerle yansıtır: Ben küçüktüm; Atatürk’ü bilmiyordum, daha. Türk olduğumu bilmiyordum. Anımsarım sılanın gurbet olduğu günleri; Üç frank vergi için, babama Yüz kırbaç attı, Fransız tahsildarı.

21. KURTULUŞ VE KALKINMA DÖNEMİ (1939-1965) 1- KIRIKHAN, 1939 YILINDA, HATAY’LA BİRLİKTE KURTLUR VE ANA VATANA KATILIR . 2-ERMENİLERİN KIRIKHANI TOPLU OLARAK TERK EDERLER -SOĞUKSU KÖYÜNDEN 37 HANE ERMENİ BİR GÜNDE BEYRUTA GÖÇ EDER 3-HALK ŞEHİRE YERLEŞMEYE BAŞLAR 3-ŞEHİR VE KÖYLERE OKULLAR AÇILMAYA BAŞLANIR 4-KÖYLERE YOL YAPIMLARI BAŞLAR 4- TARIMIN MAKİNALAŞMASI VE PAMUK TARIMININ BAŞLAMASI İLE YÖREDE ZENGİNLEŞME BAŞLAR

22. İLK KURULAN MAHALLERİ -TAŞIDIKLARI ANLAM BAKIMINDAN - 1 - CUMHURİYET 2 - KURTULUŞ

23. ALDIĞI GÖÇ VE İSKANLAR KIRIKHAN, FARKLI TARİHLERDE İSKAN VE MÜNFERİT YERLEŞİM BİÇİMİYLE OLDUKÇA FAZLAGÖÇ ALMIŞTIR. BUNLAR: ACEMLİ İSKANI (1934 YILINDA 160 HANE) KARADENİZLİ İSKANI (1965 YILINDA 408 HANE) AYDINLI İSKANI AHISKA TÜRKLERİNİN İSKANI ÇEVRE KÖYLERİN İSKANI KİLİS YÖRESİNDEN YERLEŞİMLER YAYLADAĞI YÖRESİNDEN YERLEŞİMLER DOĞUANADOLU BÖLGESİNDEN YERLEŞİMLER

24. KARADENİZLİLER İSKANI – 1965 Tarbzon’un Çaykara ilçesi zaman zaman sel felaketine maruz kalır. Bu felaketlerden birisi 1950’li yılların sonunda olur. İskan çalışmalarında, Çaykara’nın Zeno, Fotinos ve Şur köyleri halkına Kırıkhan‘a yerleşmeleri teklif edilir. Kabul ederler. 1960 yılında başlanan mesken inşaatları 1964 yılında tamamlanır. 1964 yılında tarla ve meskenlerin kuraları çekilir. 1965 yılının sonunda Trabzon’dan Kırıkhan’a göç gerçekleşir.

25. NÜFUS HAREKETİ YILI BİRİMİ TOPLAM ŞEHİR BUCAK KÖY 1940 Kırıkhan 20.524 7.133 13.391 1945 Kırıkhan 17.916 3.690 14.226 1950 Kırıkhan 26.032 5.907 20.125 1955 Kırıkhan 29.584 9.519 20.065 1960 Kırıkhan 37.878 15.219 22.659 1965 Kırıkhan 52.292 23.405 28.887 1970 Kırıkhan 60.709 32.050 28.659 1980 Kırıkhan 73.622 49.891 34.529 1990 Kırıkhan 103.075 68.601 34.474 2000 Kırıkhan 98.530 63.615 34.915 2009 Kırıkhan 102.424 70.543 31.881

26. KIRIKHANDA NÜFUS HAREKETİ

27. BELEDİYE BAŞKANLARI 1-Kemal FALAY : 1939-1950 2-Sabri KILIÇOĞLU 1950-1960 3-A.İhsan YILDIRIM: 1960-1963 4-Hamdi IŞIKLI ; 1963-1963 5-Ahmet KAHRAMAN ; 1963-1968 6-Sabri KILIÇOĞLU ; 1968-1973 7-Oğuz FALAY ; 1973-1977 8-Aydın FALAY; 1977-1981 9-A.Kadir GÜZELOĞLU 1981-1983 10-İnayet SAYDAM; (1983-1984) 11-Arif AKBULUT : (1984-1984) 12-Mehmet SAKMAN ; 1984-1989 13-H.Veli KILIÇOĞLU , 1989-1994 14-Mehmet BİLİR ; 1994-1999 15-Nusuret TIRPANCI ; 1999-1999 16-İsmail TURAN , 1999-2008 17-Murat Sakman - 2008-….

28. MİLLETVEKİLLERİ CUMHURİYET SENATÖRÜ 1- Kemal KILIÇOĞLU, - 1973 MİLLETVEKİLLERİ 1- Ömer Fevzi REŞA, - 1954 2- Talat KÖSEOĞLU, - 1965 3- Talat KÖSEOĞLU, - 1969 4- Mehmet Sait REŞA - 1969 5- Mehmet Sait REŞA , - 1973 6- Mehmet Sait REŞA, -1977 7- Haydar DEMİRTAŞ, -1977 8- Mehmet PÜRDELOĞLU , -1987 9- Turan HIRFANOĞLU, -1987 10-Bestami TEKE , -1991 11-Mehmet ŞANDIR , -1999 12-Fuat GEÇEN, - 2002

29. TARİHİ YERLERİ DARB-I SAK KALESİ Helenestik döneminden kalmıştır. Beyazd-ı Bestami türbesi bu kalededir. DAN’AHMETLİ KÖPRÜSÜ Karasu Nehri üzerinde 16. yüzyıla ait Olduğu sanılmaktadır. Taş Köprü adıyla bilinir. MURATPAŞA KÖPRÜLERİ 200 metre aralıkla yapılmış 2 köprü bütünüdür. Büyük olan köprü 16 gözlüdür. Kuyucu Murat paşa tarafından 1607’da yaptırılmıştır BEŞ KARDEŞLER VE SÜTLÜ MAĞARA: Ceylanlı Köyü yakınındadır. Halk arasında buraya Sütlü Mağara denmektedir. Çevredeki yazılardan "Vakfettim burası bir vezir mahallidir...“İbaresi okunmaktadır. HÜYÜKLER VE TEPELER : Hellenistik dönemden kalmadır. Askerlerin düşmanının gelişini haber vermesi için yapılmış işaret tepeleridir. FENK KALESİ Kurtlusarımazı köyü yanındadır. Bizans döneminde kaldığı saptanmıştır. Günümüzde bir harabe halindedir.

30. TEŞEKKÜRLER