GIT

1. БОЛЕСТИ НА
ГАСТРОИНТЕСТИНАЛНИОТ
ТРАКТ
Проф.др.Гордана Камчева Михаилова
ФМН, УГД – Штип, 2023

3. БОЛЕСТИ НА
ЕЗОФАГУСОТ

4. 1. ДИСФАГИЈА (тешко голтање)
Неможност да се почне со актот на голтање, или чувство дека проголтаната
храна застанува во храноводот, забавено или запрено минување на болусот од устата
до желудникот.
Споредтекот: акутна и хронична
Споредпотекло: нервно-моторна и органска(наезофагусот)
Споредлокализацијата:
-орофарингеална дисфагија (потештии во потискање на болусот од устата кон грлото)
-езофагеална дисфагија (болус кој заостанува во тело на хранопровод)
ПРЕЕЗОФАГЕАЛНА ДИСФАГИЈА
(нарушен почетокот на голтањето, засркнување,
аспирација на храна, поизразен за течна храна)
ЕЗОФАГЕАЛНА ДИСФАГИЈА
(стеснување на луменот за повеќе од 2/3
проследена со болка при голтање, изразена
прво за цврста храна)
1.Болести на ЦНС: мултипна склероза,
Паркинсонова болест, тумори на мозочно
стебло, реакции на лекови и сл.
2.Болести на ПНС:полиомиелит, дијабет,
ботулизам
3.Нарушувања на невро-мускулната врска:
мијастенија гравис
4.Болести на мускулниот систем:
дерматомиозит, амилоидоза
5.Експанзивни процеси локално (уста фаринкс)
6.Нарушувања на мотилитетот на ГИТ: пр.
Plummer-Vinsov-ов синдром (предилекција
проксимална третина на езофагус)
1.Стриктури (постокорозивни повреди)
2.ГЕРБ-гастроезофагеален рефлукс
3.Тумори
4.Надворешна компресија (АоАсцед.
аневризма)
5.Туѓи тела во храновод
6.Невро-мускулни нарушувања (ахалазија,
дифузен езофагеален спазам и сл.)

5. 2. ОДИНОФАГИЈА (болно голтање)
Се јавува при воспалителни процеси, пептични улцерации, корозивни повреди,
перфорација на храновод, канцер.
3. ПИРОЗА (жежење, горушица)
Печење позади градната коска, при GERD, се јавува околу половина час по
оброк, поминува со антациди, ДДг: градна болка.
-мал индикатор дека постои болест.
-жежењето или притисокот кои се поврзани со пирозата може да се опишат како
“расипан стомак” или “гасови”.

6. 4. ЕРУКТАЦИЈА/РЕГУРГИТАЦИЈА/РУМИНАЦИЈА
ЕРУКТАЦИЈА (ruktus) - кај мали деца е физиолошко поради аерофагија, значи
испуштање на воздух од желудникот, кај возрасни може да е намерно, или
знак на хроничен гастрит, чир на желудник и сл.
РЕГУРГИТАЦИЈА - претставува враќање на храна (не е повраќање), одеднаш 20-
тина минути по оброк без претходно гадење, храната е со вкус како штотуку
консумирана. Се јавува при откажување на двата езофагеални сфинктери,
честа кај гојни, при бременост, асцит, абдоминални тумори, наведнување на
главата кон напред и долу, може да има и регургитација на плунка која се
јавува при дивертикули на езофагус или ахалазија.
-киселиот вкус значи смеса на храна и киселина од желудник;
-горкиот вкус сугерира смеса со жолчен сок од дуоденум.
РУМИНАЦИЈА - преживање, враќање на веќе проголтана храна и повторно
жвакање, честа кај деца, кај возрасни ретка при некои невротични состојби и
болести
6. СУФОКАЦИЈА (задавување)
Засркнување при почеток на голтањето при аспирација на храна, или
при пироза. Кашлање и задушување при пиење вода може да укаже
на езофаго-бронхална фистула.
5. ХИПЕРСАЛИВАЦИЈА
Може да се предизвика и преку езофагеална опструкција или
импактација на болус. Парализа на фаринкс води до ретенција на
плунка и храна или до навлегување на плунка во дишните патишта.

7. 7. ФУНКЦИОНАЛНА ДИСФАГИЈА (globus histericus)
Хронично суво грло, чувство на грутка во грлото со болка и дискомфорт,
при психички трауми и емоционални нарушувања.
-суптилни абнормалности во или околу ГЕС, кај холедохолитијаза, КВЗ и
емоционален дистрес.
8. ГРАДНА БОЛКА (ЕЗОФАГЕАЛНА)
Ретростернална, најчесто се јавува по оброк, но и независно, може да
има одлики на езофагеална колика, при нарушувања на мотилитетот
на храноводот.
ДДг: срцева болка, тешко се разликува бидејќи има слични провокации,
пр.стрес, а се смирува со НТГ како одговор на релаксација на мазниот
мускул.
9. NAUZEA (гадење) и VOMITUS (повраќање)
При гастроинтестинални болести, но и при токсични состојби (уремија,
ацидоза), бременост, акутни инфекции, ЦНС болести следени со
зголемен интракранијален притисок, болести на внатрешно уво
10.HEMATEMEZA (повраќање крв - како талог од кафе)
Претставува знак на горнодигестивно крвавење, најчесто поради ulkus
на желудник, руптура на езофагеални варикси при цироза на хепар

8. V.ПАРАКЛИНИЧКИ
ИСПИТУВАЊА
1.Лабораторискииспитувања
Себезособеноспецифичнозначење,носе
добиваатопштиподатоци(пр.крвнаслика,
седиментацијаисл.)
2.Рентгенолошкадијагноза
Евалуацијанаструктуратаифункцијатана
езофагусот,сеизведувасоголткабариумова
каша(контраст)исеправатсерија
езофагограми,заподоброисцртување
можедасекористидвоенконтраст,вториот
ематеријакојаослободувагас.
Запроценканаактотнаголтање–
динамичкарадиографија–
кинерадиографијаиливидео
флуороскопија.
Задокажувањенаинсуфициенцијана
кардијаилихернија,, sнимањево
Trendelenburg-оваположба.
3.Ендоскопскаезофагоскопијасо
цитологијаибиопсија
4.Езофагеалнапехаметрија
МетодзамерењенаpHвредноставо
хранопроводотсопоставувањенасондаво
дисталниотделнаезофагусоти
континуираномерење.Служизадетекција
наГЕРБ:
уреденнаоднапасажа
Функционална
стеноза накардија
achalasiooesophagi
малигна стеноза

9. V.ПАРАКЛИНИЧКИИСПИТУВАЊА
5.Езофагеалнаманометрија
Методзаодредувањенамеханичкатаактивностнахранопроводот
исфинктерот.Индициранаеприевалуацијанаахалазија,дифузен
спазам,склеродермијаизаДДгнаграднаболка.
6.Езофагеалнасцинтиграфија
Неинвазивнаметодазаодредувањенанарушувањена
мотилитетот,служикакоскринингпредезофагеална
манометрија,сеизведуваоддеведесетитегодини.Маркиран
физиолошкираствотсосулфурколоидсеземаделодтечноста
воуста,сеголтаимеривреметоодголтнувањетодо
влегувањетовожелудник.
7.Компјутеризиранатомографија/MRI
Морфолошкипромени,особеноворегиинедостапниза
визуелизацијасодругиметоди.
8.Ендоскопскасонографија
Евалуацијанасубмукозни лезии,за
детерминирањенастепенна
проширеностнакарциномите,
комбиниранасобиопсија
-проценидлабочинананеопластична
инфилтрацијасосигурностод90%,
апроширеностналимфнијазли
соточностод80%

10. Моторни нарушувања на хранопровод
1. Ахалазија
- ДЕС не успева да се релаксира како одговор на голтањето и мазниот мускус на телото на
хранопроводот не може да предизвика перилсталтичка контракција. Во хранопроводот се
собира храна и секрети. Со тек на време, тој дилатира и станува тортуозен. Може да
настане езофагитис поради стаза и има зголемен ризик за развој на карцином.
- Асоцирана со детруксција на нервните ганглии во миоентеричниот прексус на
хранопроводот. Во Јужна Америка, мегаезофагус се јавува како последица на инфекција со
Trypanosoma cruzi (Chagas-ова болест), но во другите земји етиологијата е непозната.
- Се развива на секоја возраст.
- Клиничка слика: дисфагија на тврда и течна храна, чувство на притисок зад градна коска,
губење на телесна тежина, регургитација и аспирација.
- Дијагноза: Радиографско испитување (отсуство на гасен меур во желудник), Манометрија
(притисок на ДЕС е нормален или висок), Ендоскопски преглед со биопсија.
- Терапија (има за цел да ја намали резистенцијата на ДЕС и да се олесни минувањето на
езофагеалната содржина)
1.Форсирана дилатација на ДЕС
2.Отворена или лапараскопска оперативна ресекција на ДЕС (Heller-ова миотомија)
3.Фармаколошки со изосорбит динитрат, сублингвално 5-10мг или нифедипин 10-30мг. Се
даваат 30-45мин пред оброк
4.Токсин од chlostridium botulinum

11. Моторни нарушувања на хранопровод
2.Дифузни спазми на хранопровод и слични нарушувања на мотилитет
- Езофагеалните контракции се со силен интензитет и должина на траење
- Празнењето е типично отежнато и покрај тоа што нема механичка опструкција или
органска лезија
- Пациентите имаат интермитентна дисфагија, силна регургитација на храна или градна
болка која може да биде интензивна, која обично се јавува во тек на оброк или при
емоционален стрес, но може да се јави во било кое време и за време на спиење
- Врз база на манометарските иследувања, се делат на:
1. Класична езофагеална спазма (сегментални или дифузни)
2.Интензивна ахалазија со хипертензивен ДЕС
3. Хранопровод како “кршач на ореви”
3.Нарушувања на мотилитет предизвикан од системски болести
- Прогресивна системска склероза, дијабетес мелитус и дијабетина невропатија,
Паркинсонова болест и др.

12. Моторни нарушувања на хранопровод
- Езофагеалните контракции се со силен интензитет и должина на траење
- Празнењето е типично отежнато и покрај тоа што нема механичка опструкција или
органска лезија
- Пациентите имаат интермитентна дисфагија, силна регургитација на храна или градна
болка која може да биде интензивна, која обично се јавува во тек на оброк или при
емоционален стрес, но може да се јави во било кое време и за време на спиење
- Врз база на манометарските иследувања, се делат на:
1. Класична езофагеална спазма (сегментални или дифузни)
2.Интензивна ахалазија со хипертензивен ДЕС
3. Хранопровод како “кршач на ореви”

13. Воспаленија на хранопровод (Oesophagitis)
1. Рефлуксен езофагитис (РЕ) се однесува на регургитација на гастроинтестинална
содржина во хранопроводот без да биде проследена од нагони за повраќање и повраќање.
Содржината може да биде гас, храна или ГИТ секрет. Епизодите на рефлукс се чести,
особено по јадење, но кај здрави лица ретко прават проблем. Ненормален рефлукс се
манифестира со својата лесна провокација (пр.регургитација при наведнување или
легнување на рамно) или со честа појава на горушница речиси по секој оброк. Со
долготрајно мониторирање на езофагеалниот pH може да се дијагностицира патолошки
рефлукс.
2.Гастроезофагелна рефлуксна болест (ГЕРБ) се дефинира како манифестација на
езофагеални, ларингеални или пулмонални повреди кои се последица од рефлуксот на
гастричната содржина. Најчеста од нив е рефлуксниот езофагитис (инфламаторни промени
на хранопровод и симптоми на оштетување, предизвикани од рефлуксниот материја).
Други симптоми од истата причина се: болки во грло и врат, болки во уши, промени на
заби, ларингитис, аспирациони пневмонии, астма, интерстицијална фиброза и др.
ЕТИОЛОГИЈА И ПАТОГЕНЕЗА: големината и интензитетот на оштетување на хранопровод
при ГЕР зависи од:
1.Степенот на механичка дисфункција
2.Составот на рефлуксниот материјал
3.Отпорноста на хранопровод или другите таргет-органи

14. Гастроезофагеална Рефлуксна Болест (GERD)
Претставува болест која се одликува с враќањ регургитаци н желудечна
киселин ензим о желуднико в езофагусо шт предизвикув воспаление
езофагити ) болк в езофагусо .
• Долниот езофагеален сфинктер (ДЕС) за време на мирување е конрахиран и не
дозволува премин на храна од желудник во хранопровод. Секогаш кога ДЕС не
функционира може да настане рефлуксен езофагит. Исто така може да биде
последица на: желудечна хернија, прејадување, кафе, пушење и некои видови
храна (масна храна, чоколадо).
• Морфолошки промени:
1)Епителни ерозии;
2)Хиперплазија на сквамозен епител;
3)Мукозна метаплазија (Barett-ов езофагус);
4)Создавање на лузни (скратување на езофагус)
СИМПТОМИ: пироза, регургитација со појава на киселина
и желудечна храна во устата, дисфагија, одинофагија.
ДИЈАГНОЗА: ендоскопија и биопсија, 24-часовната pH-метрија која
претставува златен стандард.
ТЕРАПИЈА:
Хигиено-диететски режим (намалување на волумен на оброк, избегнување на
зачинета, мрсна храна која ја зголемува секрецијата на киселина, редукција на ТТ),
Медикаменти: антациди, Х блокери, инхибитори на протонската пумпа (PPI), и
2
Хируршко кај пациентите кои не одговараат на медикаментозна терапија.

15. Инфективен езофагитис
ЕТИОЛОГИЈА И ПРЕДИСПОНИРАЧКИ ФАКТОРИ: Имуносупресијата предиспонира кон
инфекции на хранопроводот. Најголем ризик имаат пациентите со малигни заболувања,
АИДС, оние на хемотерапија, трансплантација на орган или терапија со кортикостероиди.
Инфекции се јавуваат и кај пациенти со шеќерна болест, по терапија со антибиотици од
широк спектар, со тешка исцпувачка болест или напредната возраст.
- Инфективниот езофагитис се разликува од РЕ со своето дифузно вклучување на целиот
хранопровод; РЕ главно води до циркумскриптни линеарни лезии на дистален
хранопровод.
Најчести причини се вирусите (herpes simplex, varicella zoster и citomegalovirus-CMV) и
кандида фунгалните организми. Мешаните инфекции се чести,а лезиите често се
секундарно инфицирани и од бактерии.
КЛИНИЧКА СЛИКА: одинофагија, дисфагија, континуирана болка зад градна коска, окултно
крварење (понекогас хематемеза и мелена). Компликации: оптрукција на хранопровод,
аспирациона пневмонија, перфорација на хранопровод и системска дисеминација.
ДИЈАГНОЗА: езофагеална ендоскопија со мукозна биопсија и цитологија, како и култура од
биопсирано ткиво
ТЕРАПИЈА: ентерална или парентерална исхрана, според предизвикувач

16. Корозивни повреди на хранопровод
Каустичните лезии може да бидат киселини или бази.
Повредата на хранопроводот настанува во фази:
1.ликвефакциона некроза која го уништува ткивото и може да предизвика
перфорација и медијастинитис.
2.фиброза и формирање на колаген
3.Ре-епителизација на мукоза и ретракција на фиброзна лузна
4.Стриктури се развиваат во период од првите 3 месеци од повредата.
Клиничка слика: болка и горење во устата, градна болка, одинофагија.
Дијагноза: рана ендоскопија, процедурата е безбедна ако ендоскопот на се внесува
понатаму од првата видена каустична лезија
Терапија: интравенско хидрирање и исхрана, антибиотици, кортикостероиди
Езофагограм треба да се прави редовно меѓу втора недела и третиот месец по повредата
на хранопроводот, а со бужирање треба да се почне веднаш штом ќе се појави стриктура.

17. Дивертикули на хранопровод
Најчесто се стекнати и се јавуваат кај повозрасни пациенти.
Според нивната класификација, се локализираат како:
1.Во висина на фарингоезофагеална јункција (Zenker-ов дивертикулум)
2.Што се јавуваат во висина на трахеална бифуркација (средно-езофагеални дивертикули)
3.Што се јавуваат блиску до дијафрагмалниот хијатус (епифренични дивертикули)
1. Zenker-ов дивертикулум
Мускулните влакна на фаринксот и на горниот езофагеален сфинктер (ГЕС) мѓу себе имаат
слаба зона низ којашто може да настане хипофарингеална хернијација. Оваа хернијација
најчесто настанува од левата страна. На висина на крикоидната рскавица се јавува синдром
на ахалазија која дава фарингеална дисфагија и глобус сензација. Повеќето пациенти се
мажи над 50-годишна возраст. Пациентите опишуваат ненадеен почеток на цервикална
дисфагија на тврда храна и течности, може да регургитираат несварена храна неколку часа
или денови по оброците или се жалат на кашлица и лош здив. Дг се поставува со
рендгенграфско испитување, со ендоскопски преглед. Тх: ресекција на дивертикулозно
ќесе кога е поголемо од 5цм во дијаментар и предизвикува компресија и регургитација.

18. Дивертикули на хранопровод
2. Мидезофагусен дивертикулум
Се јавуваат над бифуркацијата на трахејата. Во минатото биле асоцирани со тракција на
инфламирани медијастинални лимфни јазли поради тубекулоза или хистоплазмоза. Денес,
се во врска со езофагеална спазма и други моторни нарушувања на хранопроводот.
Ретко предизвикуваат симптоми и не треба да се ресецираат, освен ако се поави
хеморагија, инпактирање на храна или фистукизација.

19. 3. ХИЈАТАЛНА ХЕРНИЈА (ХХ)
Претставува ротрузиј н де о желуднико в торакалнат празнина
прек езофагеалнио хиату н дијафрагмат .
• Механизмот на настанување е преминување на дел од желудникот од
абдоминалната во торакалната шуплина покрај езофагусот, или
поради краток езофагус, преку или поради олабавување на отворот на
дијафрагмата низ кој поминува хранопроводот. Краткиот хранопровод
или зголемениот интраабдоминален притисок многу придонесуваат за
појава на хијатална хернија.
Се делата на: (ХХ од лизгачки тип, параезофагеална и мешан тип.
СИМПТОМИ: болка (епигастрична или ретростернална), пироза,
ждригање, повраќање, дисфагија, рефлексна стенокардија.
Обично се потенцира при лежење.
ДИЈАГНОЗА: рендгенско снимање во Trendelenburg и
езофагоскопија.
ТЕРАПИЈА:
хигиено-диететски режим (намалување на телесната тежина,
избегнување на зачинета, лута и кисела храна, избегнување
на газирани пијалоци, избегнување на тешка физичка работа),и
медикаментозна (H2 блоктори и PPI инхбитори), а во
потешки случаи се решава хируршки.

20. MALLORY-WEISS Синдром
Расцеп на мукозата на гастроезофагеалната јункција и води до ГИТ крварење.
Овој синдром е одговорен за 5-15% од сите горно дигестивни крварења.
Најчеста причина е силно повраќање, обично по алкохолно пијанство.
Најмногу расцепи се јавуваат на гастроезофагеалната јункција.
Префериран метод за дијагноза е ендоскопија.
Крварењето најчесто спонтано сопира, но понекогаш се потребни и ендоскопски
интервенции (склеротерапија и ласерска терапија), а исклучително ретко се налага и
хируршка интервенција.

21. Тумори на хранопровод
Бенигни тумори
- најчести: папиломи и леомиоми
- се откриваат случајно при преглед за друга причина
- дијагнозата е рендгенска и ендоскопска
- терапија (полипектомија, хируршка ресекција)
Малигни тумори
- сквамозен тип малиген тумор (>90%), останато аденокарциноми и други ретки тумори
- постари мажи над 60год. возраст
- надворешни причини: пиење жесток алкохол, исхрана богата со житни растенија, а
сиромашна со зеленчук и свежо овошје итн.
- внатрешни причини: ГЕРБ, Barret-ов езофагус, мрежи и дивертикули, фамилијарна појава
на Tylosis (хиперкератоза на раце и нозе), целијачно спруе и Plummer-Vinson Sy.
- планоцелуларните се јавуваат по целата должина на органот, а аденокарциномите само
во долна третина
Метастаза: црн дроб, бели дробови, плевра, аорта, перикард, адренални лимфни јазли,
бубрези, коски, панкреас и тироидна жлезда.
Клиничка слика: дисфагија, одинофагија, суфукација, зарипнатост на гласот (н.рекуренс),
крварење итн.
Дијагноза: РТГ, езофагоскопија, биопсија и хистологија како и четкична цитологија.
Стадиумот на болеста (TNM класификација) одредува дали терапискиот пристап ќе биде
куративен (радиолошка, хемотерапија и хируршкаресекција) или палијативен.
Прогноза: поради доцното дијагностицирање, тераписките методи се неефикасни и само
10% од пациентите преживуваат над 5 години.

22. БОЛЕСТИ НА
ЖЕЛУДНИКОТ

23. • Желудникот е голем, шуплив, мускулен, торбовиден
орган на ГИТ кој се протега од езофагусот до
дуоденумот (дванаесетпалечното црево).
• Се состои од три дела: cardia, фундус, тело и антрум.
• Во него храната од езофагусот навлегува преку
долниот езофагеален сфинктер во делот кој се
нарекува cardia. За таа цел кардијата и телото се
релаксираат, антрумот со ритмички контракции ја
меша навлезената храна и со дејство на ензимите ја
дигестира. Клетките кои го обложуваат желудникот
лачат: липаза, амилаза, интринзик фактор, мукус-го
лачат мукусните епителни клетки, HCl киселина итн.
МУКУС кој претставува заштита на желудечната
слузница од штетното делување на хлороводородната
киселина и ензимите;
ХЛОРОВОДОРОДНА КИСЕЛИНА (HCL) која обезбедува
кисела средина неопходна за дигестија и за одбрана од
многубројните бактерии кои навлегуваат во желудникот.
Лачењето на киселината е стимулирано од ХИСТАМИН и
ГАСТРИН.
Протеолитички ензими: пепсин, гастрин, секретин,
Липолитички ензими: липаза, Гликолитички ензими:
амилаза,
Интринзик фактор (нужен за ресорпција на вит Б12)

24. Симптоми на болестите на желудникот
1.Болка (dolor) која најчесто е локализирана во епигастриумот. По својот
карактер може да биде константна и тапа или пак остра како бодеж со нож.
Доколку се јави веднаш по земањето храна или се зголемува за време на
јадењето е со потекло од желудникот, а ако се појави на гладно, 4-5 часа по
земањето храна или доцна во тек на ноќта, е со потекло од дуоденумот;
2.Гадење (nausea) е често, но не е специфичен симптом. Се јавува
самостојно или претходи на актот на повраќање;
3.Повраќање (vomitus) претставува враќање на гастроинтестинална
содржина преку устата. Ако се повраќа крв, како талог од кафе се нарекува
хематемеза, а ако повратената содржина е слична со изметот (по боја и
мирис) се нарекува miserere;
4.Поджригнување (eructatio) претставува знак за преполнетост на
желудникот со храна или воздух;
5.Икање (singultus) е феномен на кратки, поединечни или во серија,
ненадејни контракции на дијафрагмата;
6.Печење зад градната коска (pyrosis) чувство на палење, жежење, горење,
најчесто локализирано во долниот дел на градната коска;
7.Аерофагија (aerophagio) претставува голтање на воздух кој се јавува кај
психолабилни особи, при брзо јадење или при честа употреба на газирани
пијалоци. Воздухот се задржува во фундусот на желудникот и може да прави
кардијални или пулмонални сензации поради подигање на дијафрагмата.

25. 1. Лабораториски анализи
Крвна слика, ЕСР, уреа, креатинин, Вит Б12, Фе...
2. Тестови за одредување на Helicobacter pylori
Инфекција со ХБ е докажан фактор на патолошките
процеси во желудникот
А. Инвазивни тестови со земање материјал со
гастроскопија и биопсија
Б. Неинвазивни тестови (серологија одредување
на титар на антитела кон ХБ)
3. Тестови на одредување на секреторен
капацитет на желудник
Желудникот лачи: протеолитички ензими:
пепсин, гастрин, секретин, како и липаза,
амилаза, интринсинк фактор, мукус-го лачат
мукусните епителни клетки, HCl киселина итн.
4. Рентгенграфија на желудник
Нативна и контрастна со бариумова каша, која
го отсликува желудникот, прикажува позиција,
морфологија, големина, перисталтика. Со
додавање на негативен контраст (воздух) се
подобрува резолуцијата (двоен контраст).

26. 5.Ендоскопска гастроскопија со Хроничен гастрит
цитологија и биопсија
Опис на морфолошките промени
6.Ендоскопска сонографија
Овозмочжува проценка на
длабочината на инвазијата на
малигномите и локалната
инфилтрација, проценка на
субмукозни лезии, биопсија, како и
терапевтско инјектирање на
хемотерапевтици и склерозирачки
средства.
7.КТ/МР

27. ВОСПАЛЕНИЕ НА ЖЕЛУДНИКОТ (GASTRITIS)
Воспаление на желудечната слузница, кое може да се
должи на различни етиолошки нокси, а може да се
манифестира како акутна епизода или да има
хроничен тек и да заврши со атрофија на слузницата
(атрофичен гастритис).
• Акутните воспаленија вклучуваат
инфламаторни промени на гастричната слузница
(мукоза).Се одликуваат со идентична клиничка слика,
но различни хистолошки карактеристики:
Ерозивен гастритис (површни, длабоки ерозии,
хеморагични ерозии), предизвикан од аспирин,
НСАИл;
Неерозивен гастритис (најчесто предизвикан од
инфекција со Helicobacter pylori)
Други чести причини се: иританси: алкохол, цигари,
термички фактори (топло-ладно), стрес, ингестија
на корозивни средства, инфективни агенси
(бактерии, вируси), радијација, уремија и др.

29. H.pyllori (HP) бактеријата е грам негативна, завиткана во форма на кифла или S-
буквата, долга 2-6 микрони, со 4-6 флагели кои излегуваат од едниот крај на
бактеријата и служат за движење.
Се позиционира под мукозниот слој и над епителот, како и во интерепитејалните
простори на епителот. Околу 20% од бактериите ги допираат епителните клетки, а
останатите 80% лебдат над мускулниот слој. Бидејќи pH вредноста во желудникот е 2,
а pH под мукусот е 7, тој претставува оптимален услов за растење на бактеријата.
Биохемиски лачи големи количества на ензимот уреаза (разградува уреа на амониум
јон и бикарбонатен јон).
Вируленцијата на HP произлегува од неговата продукција на токсини, кои се
цитотоксични и го оштетуваат епителот на желудникот.
Тестовите за детекција се делат во две групи:
1.Инвазни тестови: брзиот уреаза тест на плочка (CLO-тест), хистолошка верификација
на присуството на бактеријата во биоптатот со боење на хематоксилин-еозин,
култивирање на бактеријата, Полимераза верижна реакција (PCR)
2.Неинвазивни тестови: определување на специфични анти-HP антитела од класата на
IgG и IgA со земање на серум на болните, уреа издишен тест

30. ВОСПАЛЕНИЕ НА ЖЕЛУДНИКОТ (GASTRITIS)
• Хроничните воспаленија се одликуваат со хронична
инфламација на стомачната слузница, проследени со
губиток на гастричните жлезди, нивна замена со
интестинален и/или пилоричен тип на епител,
фиброзно ткиво.
• Според етиолошките нокси може да биде: Helicobacter
pylori, жолчен рефлукс, НСАИл, автоимун процес,
алергичен одговор со соодветен хистопатолошки
одговор.
специфични типови на хронични гастритиси:
 Атрофичен гастритис (претставува крајна точка на
хроничен процес – инфекција со Helicobacter pylori ,
фактори од околината, автоимун процес насочен кон
гастричните жлезди.
 Еозинофилен гастритис,
 Рефлуксен билијарен гастритис,
 Грануломатозен гастритис
 Хипертрофични гастропатии
 Грануломатозен гастритис

31. а) Morbus Menetrier се карактеризира со хиперплазија на гастричните фовеоли, нивна
елонгација и кршливост, со типични цистични проширувања во длабочината на
мукозата. Етиологијата е непозната, денес се поврзува со Х.пилори инфекцијата.
Почесто се јавува кај мажи, меѓу четврта и шеста декада од животот. Клиничка слика:
епигастрична болка, губење на ТТ, анемија, појава на проливи и хипопротеинемија со
едеми (“protein lossing gastropathy”). Дијагноза се поставува врз основа на клиничка
слика, радиограм, гастроскопија и мултипла биопсија. Лекувањето примарно
подразбира ерадикација на Х.пилори, H2-блокери, инх.на протонска пумпа. Кај 10%
случаите, фовеоларната хиперплазија ќе заврши со малигнизација.
б) Zollinger-Ellison синдром претставува хипертрофична гастропатија од гландуларен тип
(хиперплазија на париетални клетки и главни клетки), што резултира со висока
секреција на HCLи пепсин, а самата хиперплазија се должи на хипергастринемијата
продуцирана од автономен тумор гастрином во панкреасот. Во момент на
дијагностицирање, тој веќе е малигнизиран кај 60% од случаите, со метастази во хепар.
Се дели на: Zollinger-Ellison синдром тип I кога се работи за хиперфункција или
хиперплазија на Г клетките во антрумот на желудникот, со уреден панкреас, со сите
последици од хипергастринемијата. Zollinger-Ellison синдром тип II е со тумор-
гастрином на панкреасот кој автономно секретира гастрин. Овој тип се јавува кај 25% од
случаите на т.е.мултипла ендокрина неоплазија или MEN I синдром.

32. Клиничка слика: улкусна болест, дијареичен
синдром, стеатореја, езофагитис, загуба на ТТ.
Дијагноза: анамнеза, функционални и
стимулативни тестови за гастрична секреција,
гастрин во серум, тест со стимулација со калциум и
секретин, ендоскопски ултразвук, гастроскопија.
Терапија е во зависност од степенот на развиеност
на болеста. Наоѓањето гатрином без метастази
нуди оперативно лекување и излекување со
енуклеација на туморот. Доколку се работи за тип I
(гастриноза), прецизна антеректомија претставува
излекување. Наод со матестази во хепар,
хемотерапија. Симптоматска терапија за
олеснување на симптоми (H2-блокери или
инхибитори на протонска пумпа, аналгетици).
Тотална гастректомија е избор на принцип ма
лекување кај болни со мултипла локализација на
гастриномот на панкреасот, доколку не е можна
тотална панкреатектомија.
в) Комбинирани форми, наречени фовеоларно-
гландуларни хиперпластични гастрити во различен
сооднос кои се најчести во практиката.

33. КЛИНИЧКИ МАНИФЕСТАЦИИ: епигастрична болка
дискомфорт, гадење, повраќање.
Чести КОМПЛИКАЦИИ на гастритисот се појава на
желудочен улкус и крвавење, кај атрофичниот
гастритис анемија, а ретка компликација е
малигн алтерација.
ДИЈАГНОЗА:
Вообичаено симптомите се доволни за дијагноза
Гастроскопијата со биопсија овозможува
прецизна дијагноза.
Ртг на желудник со контраст
ТЕРАПИЈА: зависи од интензитетот на клиничката
слика.
Специфична терапија за ерадикација на
Helicobacter pylory: двојна антибиотска и ППИ,
Х2 блокатори, инхибитори на протонската
пумпа.

34. Чир на желудник и на дванаесетпалечно црево
(Ulcus ventriculi et duodeni)
Улкусна болест претставува прекин на континуитетот на мукозата на
желудникот или дуоденумот кој може да пенетрира во длабочина до
субмукозата, придружен со воспалителна реакција на дното и рабовите на
дефектот.
• Нерамнотежата на агресивните и дефанзивните фактори лежат во
основа на етиопатогенезата на оваа болест. Доминацијата на агресивните
фактори доведува до дуоденална улцерација, а слабоста на дефанзивните
до желудечна улцерација.
Во агресивни фактори се вбројуваат:
а) Хиперсекреција на ацидопептичниот фактор
(слободната HCL и пепсинот),
б) Рефлуксен материјал (жолчка и жолчни соли),
в) Helicobacter pylori (живее на површината на
слузницата на самиот мукус и лачи голем број
на токсични продукти).
Во дефанзивни фактори се вбројуваат:
а) Мукус (слуз) кој ја покрива слузницата,
б) Зголемена можност за брза реепитализација,
в) Зголемена бикарбонатна секреција,
г) Простагландинска секреција која обезбедува
зголемена перфузија на слузницата.

35. • Одредени животни навики (употреба на поголемо
количество алкохол, НСАИл и стероидни лекови,
пушење, стресни состојби) доведуваат до
зајакнување на агресивните фактори, со истовремено
намалување на дефанзивните фактори.
• Дуоденалните уклуси најчесто се јавува во почетниот
дел на дуоденум (Улкус булби дуодени).
• Гастричните улкуси се поретки, и се наоѓаат по
должина на големата кривина на желудникот
(понекогаш и на мала и на голема кривина тн. kissing
ulcers).
СИМПТОМИ: болки (периодицитет, ритмичност и
хроничност) , печење во епигастриумот, чувство на
празнина и глад, гадење, мачнина, губиток на телесна
тежина.
• Кај желудечниот улкус болката се јавува после
јадење и може да биде придружена со гадење и
повраќање после јадење, додека кај дуоденалниот
улкус болката се јавува на гладно, неколку саати
после јадење. Карактеристична е утринска болка која
го буди болниот од спиење.

36. КОМПЛИКАЦИИ:
• А к у т н и :
• перфорација (улкус перфоранс),
• крварење,
• Х р о н и ч н и :
• пенетрација (улкус пенетранс),
• опструкција на излезот на желудникот, пилорна стеноза),
• малигнизација на желудечниот улкус
ДИЈАГНОЗА се поставува врз база на симптомите,
радиографско испитување, ендоскопија
(златен стандард), тест на Хеликобактер пилори.
ТЕРАПИЈА:
1.хигиено-диететски режим,
2. лекови кои ја намалуваат и регулираат секрецијата на киселината
(антациди, Х2 рецептор антагонисти и инхибитори на протонската
пумпа) и лекови кои ја заштитуваат желудочната слузница (колоидален
бизмут, сукралфат, простагландини).
3. Ерадикациона тројна терапија за H.Pylori инфекцијата.
4. Хируршка терапија за резистентни улкуси и доколку се појават
компликации на болеста.

37. ТУМОРИ НА ЖЕЛУДНИК
Се делат на бенигни и малигни тумори.
1.Бенигните тумори најчесто се со епително
потекло и се презентираат како полипи.
Полип претставува макроскопски видливо помало или поголемо
издигнување на слузницата во желудникот. Полипите можат да бидат
педункуларни, издигнати со петелка или на широка база, со различна
големина, најчесто локализирани во антрумот на желудникот.
КЛИНИЧКА СЛИКА: Воглавно се асимптоматски или со неспецифични
диспептични тегоби, или претставуваат случаен наод при гастроскопија.
Почесто се единечни, но можат да бидат и повеќе на број, поголеми и
можат да се манифестираат со окултно крвавење проследено со
анемичен синдром поради површните некрози.
ДИЈАГНОЗАТА се поставува со радиолошко испитување со двоен
контраст, но гастроскопијата со биопсија за хистолошка
класификација, претставува златен стандард.
ТЕРАПИЈА: отстранување ендоскопски или со хируршка ексцизија. Тие
често рецидивираат, па има потреба од фотокоагулација на местото по
нивното остранување со цел да не остане дел од веќе оболеното ткиво.

38. 2.Малигните тумори (Carcinoma ventriculi)
претставуваат пролиферација и инфилтрација на
Малигно алтерирано епително ткиво во
длабочина и опсег на слузницата на желудникот.
Претставуваат многу честа патологија со
мултифакториелна етиопатогенеза, најчесто
локализирани во антрумот и на малата
кривина на желудникот.
Преканцерозни состојби кои имаат малиген потенцијал се: желудочниот улкус,
пернициозната анемија, бенигни тумори (полипи), рецесиран желудник (Billrot I,
Billrot II), Menetrier болест.
КЛИНИЧКА СЛИКА
Асимптоматски долго време, а кога ќе се појават симптомите (болка, повраќањe,
губење на апетит, одвратност спрема некои видови на храна, дисфагија, губење
на телесна тежина), болеста е во доцен стадиум со можна појава и на метастази.
ДИЈАГНОЗАТА се поставува со радиолошко испитување, КТ, гастроскопија со
биопсија за да се утврди хистолошкиот тип на карциномот, што е од значење за
терапевтскиот третман.
ЛЕКУВАЊЕТО примарно е хируршки. После радикална хируршка интервенција се
спроведува и адјувантна хемотерапија.
Симптоматска и супортивна терапија има за цел да се подобри квалитетот на
живот на овие пациенти.
•

39. Синдром на лошо варење (dyspepsio)
- Процес на неварење или лошо варење на храната, со една константна
епигастрична болка, повеќе дискомфор во горниот дел на абдоменот
- Морфолошките и функционалните испитувања на дигестивниот тракт наоѓаат
минимални промени на гастритис, лесна форма на рефлуксна болест на езофагусот,
често присутна инфекција со H.pyllori во желудникот, по давање на терапија без
подобрување на симптомите
- Болеста е убиквитарна. преваленца кај популација од четврта до шеста декада, без
полово предоминирање
- Тегобите се плеоморфни, но сепак се систематизираат во три ентитета:
1. Диспепсија слична на рефлуксната болест на езофагусот, со наведување на повеќе
епизоди на рефлукс на киселина, печење и болки зад градна коска.
2. Диспепсија слична на тегобите на болните со нарушен мотилитет на желудникот
како гадење, повраќање, брзо заситување по мало внесување на храна,
постпрандијално подувување на стомак и горноабдоминален дискомфорт.
3. Неулкусна диспепсија, симптом кој со тегобите е сличен на улкусната болест,
епигастрична болка, ноќна болка, олеснување на тегобите по земање антациди, а
тегобите се повторуваат одвремен навреме, обично два или трипати годишно.
- Ехотомографија, гастроскопија, тест за Х.пилори (ерадикацијата не ги намалува
симптомите)

40. Горнодигестивно крварење (Haemathemesis еt Melena)
• Според времетраењето, крварењето може да биде акутно, хронично и скриено
(окултно).
• Според местото на крварење, можат да бидат:
А) Горнодигестивно крвавење претставува акутно губење на крв од
горните партии на ГИТ, а тоа се езофагус, желудник и дуоденум до Lig.Treitz (такви
се 80% од ГИТ крвавењата)
Б) Долнодигестивните крвавења имаат причинител на ниво на тенкото или
дебелото црево.
КЛИНИЧКА СЛИКА НА ГОРНОДИГЕСТИВНО КРВАВЕЊЕ:
• Хематемеза претставува повраќање на желудечна содржина која изгледа како
талог од кафе поради дејството на хлороводородната киселина.
• Мелена претставува катран црн измет со непријатен мирис. Црната боја се
должи на хемолизата на еритроцитите во желудникот под дејство на HCl и
претворањето на хемот во хлорхемин (хематин) кој има црна боја слична на
катран. Но, за да настане хемолиза потребно е да има доволно количевство HCl
и контактно време од 8 часа.
• Хематохезија е појава на темноцрвена крв како црно вино, црвен течен
испразнок или со коагулуми преку ректумот. Тоа укажува на крвавење од дебело
црево или на обилноста на крвавењето, обично од поголема артерија или
варикозитети на хранопроводот и немањето доволно контакно време за
хемолиза на еритроцитите.

41. • Причини за горнодигестивно крвавење: портална хипертензија
(варикси на езофагус), тумори на езофагус, корозивни труења, улкус на
дуоденумот и желудникот, ерозии на гастродуоденумот, карцином на
желудник, акутни лезии кои настануваат поради провокативни фактори
– употреба на антикоагуланси, НСАИл, антиагрегантна терапија и др.,
стрес лезии (Curling-ов улкус кај поголеми изгореници и Cusching-ов
улкус кај краниоцеребрални повреди и компресии) итн.
КЛИНИЧКАТА СЛИКА зависи од:
. количеството загубена крв,
. временскиот период за кој е направена загубата, и
. општата физичка и здравствена кондиција на болниот.
Загубата на <10% од крвниот волумен не дава клиничка слика на
крвозагуба бидејќи компензаторните механизми ја стабилизираат
циркулацијата.
Загуба на 10-30% од крвниот волумен се манифестира со бледило,
тахикардија, хипотензија, препотување, паѓање на крвниот притисок,
заматување на сензориумот итн. поради затајување на компензаторните
механизми.
Шокова состојба се развива кога загубата изнесува ≥ 30% од вкупниот
крвен волумен.

42. Forrest (ендоскопска) класификација

43. Класификација на крвавењата според степенот на крвозагуба:
 ЛЕСНИ-загуба на 10-15% од вкупниот крвен волумен
 СРЕДНО ТЕШКИ-10-30% од крвниот волумен
 ТЕШКИ- > 30% проследени со пад на СКП < 90mmHg, шокова
состојба, клинички со филиформен пулс, нарушување на
сензориумот, развој на АБИ
Акутно масивно горнодигестивно рвавење е одликува о: пад на
m gl in 80 / 000 000 С P <90mmHg редукција на
крвниот волумен за окол 40%.
ДИЈАГНОЗА се поставува со анамнеза, клинички преглед,
дигиторектален преглед (ректално туше),
ЛАБОРАТОРИСКИ ПАРАМЕТРИ: даваат податок за степенот на
крвозагуба.
Метод на избор за дијагноза е УРГЕНТНА ЕНДОСКОПИЈА која се
изведува веднаш, или по хемодинамска стабилизација на пациентот.
Диференцијална дијагноза: епистакса (крварење од нос), хемоптое
(haemoptoe) – искашлување на голема количина на крв

44. ТЕРАПИЈА:
супституциона за да се надокнади
изгубената количина на крв (инфузиони
раствори, крв)
медикаменозна (лекови кои имаат
антисекретоличен ефект врз желудникот,
вазоконстрикторни лекови),
ендоскопски хемостатски зафати при
ургентна гастроскопија (топична со
вбризгување на средство-вазоконстриктори,
механичка хемостаза со компресивна
сонда, лигирање на варикси, термичка
хемостаза со коагулација на крвниот сад,
инјекциона терапија-адреналин, апсолутен
алкохол), а во најтешки случаи
хируршка.

45. БОЛЕСТИ НА
Т ЕН КОТО ЦРЕВО

46. Тенкото црево го чинат ДУОДЕНУМ, ЈЕЈУНУМ и
ИЛЕУМ
Во ДУОДЕНУМОТ се врши дигестија и абсорпција на храната,
со помош н панкреатичнит ензими жолчка кои
дуоденумот ги прима преку Одиевиот сфинктер. Во овој
процес помага и дуоденалната слузница, која со својата
структура (во првите неколку сантиметри е мазна, но во
продолжение има набори, вили и микровили), ја зголемува
површината за ресорпција.
ЈЕЈУНУМОТ ИЛЕУМОТ се одговорни за абсорпција на
мастите и на другите нутритивните фактори. Абсорпцијата е
зголемена со големата површина од набори, вили и
микровили. Во зидот на цревото има богато развиена васкуларна
мрежа која ги носи апсорбираните материи преку вена порте во цниот
дроб.
• Интестиналниот ѕид ослободува:
• мукус кој ги обложува интестиналните состојки,
• вода која помага во растворањето на дигерираните
фрагменти,
• ензими кои ги дигерираат протеините, јаглените хидрати и мастите
Најголем дел од нутритивните фактори се абсорбираат на
крајот (терминалниот дел) од тенкото црево.

47. СИМПТОМИ НА БОЛЕСТИТЕ НА ТЕНКОТО ЦРЕВО
1.Абдоминална болка е најчест симптом, предизвикана од дистензија или
спазам на мазните мускули, инфламација, исхемија, истегнување на
мезентериумот или директно зафаќање на сензорните нерви.
2. Икање е резултат на контракција на дијафрагмата заради дразба на
n.phrenicus. Една од причините е и растегнувањето на цревата и
дразнењето на перитонеумот;
3. Промени во апетит и телесната тежина;
4. Гасни промени (воздухот може да излезе по пат на ждригање, да биде
заробен во желудникот или во лиеналната флексура на колонот.
Зголеменото количество на интестинален гас доведува до подуеност-
meteorismus, дифузна абдоминална болка и ексцесивно исфрлање на
гасови-flatulentio;
5. Повраќање (vomitus, emesis) настанува при механичка опструкција на
цревото и најчесто е придружено со повраќање на фекалоидни маси
(miserere);
6. Крварење (акутно, а почесто хронично, повторувачко, нејасно);
7. Пролив (diarrhoea). Нормалното дигестивно празнење изнесува 1-2
дефекации во денот до една дефекација на два дена со 100-200 грама
измет кој содржи 60-80% вода. Секоја појава на зачестени воденести
испразноци и/или зголемување на нивниот волумен или водена содржина
е пролив.

48. ОСМОТСКИ ПРОЛИВ - резултат на собирање на осмотско активни супстанции во
цревниот лумен, кои предизвикуваат зголемена секреција на вода од цревото и
зголемена секреција на NaCl (заради концентрациски градиент). Од цревните
заболувања, настанува кај нарушена дигестија/апсорпција на јаглени хидрати
(пр.лактаза дефицит). Се карактеризира со не многу озбилен измет, поголема загуба
на вода отколку на сол, дефицит на калиум и грчевити болки во абдоменот.
СЕКРЕТОРЕН ПРОЛИВ - резултат на активна секреција на јони во цревото која може
да биде стимулирана од простагландини, бактерии (салмонели) или нивни токсини
(колера), 2-хидроксилни жолчни киселини или монохидроксилни масни киселини,
различни интестинални хормони, нарушувања на тенкоцревната слузница или
нејзиниот крвоток или лимфоток. Овие се многу обилни проливи (> 3Л/ден) кои
доведуваат до дехидратација и траат и по престанување на внесувањето храна.
МОТОРЕН ПРОЛИВ - резултат на забрзана перилсталтика под дејство на некои
интестинални хормони, но и заради други заболувања надвор од тенкото црево.

49. ДИЈАГНОСТИЧКИ ИСПИТУВАЊА
ЛАБОРАТОРИСКИ АНАЛИЗИ:
КРВ: крвна слика, серумско железо,
фолати, вит Д,
УРИНА: метаболити (пр. на серотонин),
ФЕЦЕС: макроскопски, културелно,
цитолошки
ТЕСТОВИ НА АПСОРПЦИЈА: масти,
белковини, јаглени хидрати, вит B12, жолчни
киселини, масти во измет,
РАДИОЛОШКО ИСПИТУВАЊЕ:
• нативна снимка во стоечка положба,
• сериско сликање со бариумов контраст земен
на уста или внесен во проксималното тенко
црево преку сонда, и со двоен контраст (кога
вториот контраст е гас).
УЛТРАСОНОГРАФИЈА:

50. ЕНДОСКОПИЈА
со која може да се прикаже само неговиот
проксимален дел (со езофаго-гастро-
дуоденоскопија) или дисталниот дел (со
колоноскопија).
БИОПСИЈА
во тек на ендоскопскиот преглед.
КОМПЈУТЕРИЗИРАНА ТОМОГРАФИЈА
МАГНЕТНА РЕЗОНАНЦА

51. Синдром на малапсорпција
Претставува збир на болести кои се должат на неправилна, недоволна
апсорпција на хранливите материи во тенкото црево.
Малапсорпцијата може да настане кај состојби кои и пречат на
дигестијата или кај состојби кои директно влијаат на апсорпцијата:
1. Недоволно лачење (желудочна ресекција, панкреасна инсуфициенција,
нарушување на текот на жолчката, црнодробно нарушување)
2.Примарни мукозни апсорптивни нарушувања (инфламаторни или
инфилтративни промени, биохемиски или генетски абнормалности)
3.Недоволна апсорптивна површина (интестинални ресекции, големи
фистули, гастро-илеостома)
4.Нарушувања во лимфотекот (лимфом, М.Whipple, цревна туберкулоза,
интестинална лимфангиектазија)
5.КБЗ (конгестивни срцеви маани, констриктивен перикардитис,
мезентеријална васкуларна инсуфициенција)
6.Нарушувања во цревната флора (дивертикулоза, бројни структури,
синдром на слепа вијуга, антибиотска терапија)
7. Ендокрини и метаболни нарушувања (диабетес мелитус,
хипопаратироидизам, адренална инсуфициенција, карциноиден
синдром, гастрином, Zollinger-Ellison синдром

52. СИМПТОМИ:
• Неадекватната апсорпција на мастите ја прави столицата светла по боја, обилна,
мека и со лоша миризба (стеатореа). Стеатореа се дефинира кога има присуство
на повеќе од 7 грама масти во 24 часовен испразнок;
• Неадекватна ресорпција на шеќери предизвикува обилни, експлозивни дијареи
и флатуленција;
• Губење на телесна тежина;
• Дифузни отоци, сува кожа, алопеција (опаѓање на косата);
• Анемија заради дефицит на железо (Fe), Б12 и фолна киселина која се
манифестира со силна слабост.
• Парестезии (боцкање) во долни екстремитети особено на стапала кај дефицит на
витамин Б1;
• Дефицит на масно-растворливите витамини А (ноќно слепило), Д (болки во
коски и фрактури, К (крвавење).
ДИЈАГНОЗА
Клиничка слика; испитување на столицата (за стеатореа (> 6,0 гр/д масти во
столицата);
Лабораториски ислитувања на крвта кои покажуваат нутритивен дефицит (ниски
протеини, витамински дефицит - Schiling-ов тест и т.н.);
Ендоскопија на ГИ, со биопсија на цревна слузница;
Функционални тестови за иследување на тенкоцревната фукција.
ТЕРАПИЈА
Парентерална исхрана – надоместување на масти, електролити, вода и витамини.
Откако ќе се оспособи болниот, етиолошки иследувања.

53. 1.Глутенска ентеропатија (целијачна болест, sprue)
Претставува ентеропатија каде постои генетска
интолеранција на глутенот кој го има во одредени жита
(јачмен, ‘рж, пченица), поради што клинички се
манифестира со малапсорпција во детската возраст,
заостанување во растот на детето и слабеење.
Етиопатогенетски претставува спрега од надворешни,
генетски и имунолошки фактори.
ДИЈАГНОЗАТА се поставува со:
• тенкоцревна биопсија (губење на нормалната
цревна архитектура, со израмнување на
вилите, и продлабочување на криптите во
тенкоцревната мукоза)
ТЕРАПИЈА
избегнување на храна богата со глутен, со
претходно супституционо лекување на
малапсорпцијата.

54. Воспалителни цревни заболувања:
1. Улцерозен колит (Colitis ulcerosa)
Хронична воспалителна болест на дебелото црево
која се одликува со инфламација и ерозија.
Етиологијата е непозната, се претпоставува
хередитарна предиспозиција или нарушен
имунитет.
Се јавува на возраст меѓу 15 и 30 години. Многу
ретко се јавува над 50 години.
• Улцерозниот колитис за разлика од Кроновата
болест не го зафаќа целиот ѕид од цревото туку
болеста е локализирана само на мукозата и
субмукозата.
• Многу ретко болеста го напаѓа тенкото црево.
Лезијата на цревото е во континуитет што значи
дека нема здрави сегменти. Обично почнува од
ректумот и сигмата и евентуално се шири на
левиот колон или по целата должина на дебелото
црево.

55. СИМПТОМИ:
• воденeсти крваво слузави диареи,
• висока температура,
• абдоминална болка, почесто левострана,
• тенезми (лажни нагони за дефекација).
Симптомите се јавуваат во вид на напади, кои можатда бидат многу тешки
со 10 до 20 столици дневно, кои можат да бидат водени и да содржат крв,
слуз или гној. Кај тешките случаи столицата е исклучиво од крв и гној.
ВОНЦРЕВНИ МАНИФЕСТАЦИИ:
- Хематолошки (феродефицитна анемија, хиперкоагулабилност)
- Кожни (erythema nodosum, pyoderma gangenosum)
-Слузнички (stomatitis aphtosa)
-Зглобни (arthralgia на големи зглобови, spondylitis ankylosans)
- Хепато-билијарни (cholangitis sclerosans, cholangiocarcinoma, масна
дегенарација на црн дроб

56. КОМПЛИКАЦИИ:
• крвавење,
• токсичен колитис кој води до илеус,
• токсичен мегаколон со ризик од руптура на
колонот и летален крај,
• појава на карцином на колонот кај
долгогодишните болни,
• екстраинтестинални компликации: артритис и
склерозантен холангитис.
ДИЈАГНОЗА:
- Биохемиски (СЕ, Ле, ЦРП - се зголемени, а
намели се Хгб, Фе, протеини, електролити)
- P-ANCA како маркер за имунолошки
нарушувања, генетски детерминирани
- Копролошки - за исклучување на инфективен
причинител
- Едноскопски и хистопатолошки
- Двојноконтрасна иригографија
- ЕРЦП - при сомнение за склерозантен холангитис

57. 2. Кронова болест-Mb Crohn
Хронична воспалителна болест на цревниот ѕид
која може да го погоди било кој дел на
дигестивниот тракт, од усната празнина до
анусот.
ЕТИОЛОГИЈАТА е непозната. Можно е да се јавува
како последица на дисфункција на имунолошкиот
систем; хередитарна предиспозиција; пушење.
Почесто се јавува на возраст од 15 до 35 години.
• Најчеста локализација на Кроновата болест е
терминалниот илеум, но може да се јави само
на тенкото црево или само на дебелото црево.
Г
о зафаќа целиот зид (целата циркумференција)
од цревото. Карактеристична е појава на лезии на
прескок, односно меѓу болното црево има и
здрави сегменти. Кај изразена, напредната
Кронова болест цревото има изглед на калдрма.

58. КЛИНИЧКИ се манифестира со:
• хронична дијареа, меки, стеаторични, водени испразноци
обично без видливо крвавење,
• болки во вид на грчеви (спазми),
• покачена телесна температура,
• намалување на телесната тежина.
Болеста обично се јавува во налети (рецидиви) кои се јавуваат во
неправилни временски интервали во тек на целиот живот.
Рецидивите можат да бидат благи или тешки, кратки или долги.
ВОНЦРЕВНИ СИМПТОМИ:
• Анкилозантен спондилитис, сакроилеитис, холелитијаза,
оксалатна нефролитијаза, макроцитна анемија,
хидроуретер/хидронефроза, амилоидоза, заостанување во
растење.

59. КОМПЛИКАЦИИ:
• цревна обструкција, абсцеси, фистули (ентеро-ентерални;
ентеро-везикални и ентеро-кутани), фистули и фисури околу
аналниот отвор, малапсорпција, артритис, голем ризик за
појава на канцер на дебелото црево.
ДИЈАГНОЗА:
- Биохемиски (СЕ, Ле, ЦРП - се зголемени, а намели се Хгб, Фе,
протеини, електролити)
- Копролошки - за исклучување на инфективен причинител
- Видеоендоскопски со капсула за визуелизација на цело тенко
црево
- Двојноконтрасна иригографија и контрасна снимка на тенко
црево со бариумска каша
- Ултразвук
- КТ и/или МР
Индекс на активноста на КБ - со кој е направен обид да се
бодира секој од употребените параметри и нумерички да се
изрази активноста на болеста во одделни периоди од нејзиното
траење.

60. ТЕРАПИЈА:
- антидијароици,
- антиинфламаторни лекови (кортикостероиди и аминосалицилати),
- имуномодулатори,
- антибиотици со широк спектар,
- адекватна диета,
- оперативен третман.
ИДЕНТИЧНА Е ЗА ДВЕТЕ ВОСПАЛИТЕЛНИ БОЛЕСТИ
УЛЦЕРОЗЕН КОЛИТИС И КРОНОВА БОЛЕСТ

61. ТУМОРИ НА ТЕНКО ЦРЕВО
Дијагноза е веројатна доколку се исполнети следниве состојби:
1.Повторувачки, необјаснети епизоди на грчевити стомачни болки
2.Настапи на интермитентна интестинална опструкција во отсуство на
ИБД или претходна хируршка интервенција
3.Интусусцепција кај возрасен
4.Присуство на хронично интестинално крварење во отсуство на
позитивен наод на контрасно радиолошко испитување.
Бенигни тумори: аденоми, леомиоми, ангиоми
Малигни тумори: Најчест карцином е на ампулата на дуоденумот кој
произлегува од епителот на завршниот дел на панкреатичниот или
билијарниот канал. Други: аденокарциноми, лимфоми, карциноидни
тумори и леомиосаркоми.

62. БОЛЕСТИ НА
ДЕБЕЛОТО ЦРЕВО

63. Делови на дебелото црево се:
• цекум,
• асцендентен колон (десен),
• трансверзален колон,
• десцендентен колон (лев),
• сигма, и
• ректум.
Дебелото црево секретира мукус и е одговорно
за ресорпција на водата од столицата.
Конзистенцијата на цревната содржина е течна
кога ќе дојде до колонот, а цврста кога го
напушта во ниво на ректумот.
Бактериите кои го населуваат дебелото црево
може да дигерираат извесен материјал при тоа
создавајќи гас.
Бактериите исто така продуцираат некои од
важните супстанци како што е витамин К, кој е
важен за процесите на коагулација.
Нарушување на нивната рамнотежа доведуваат
до иритација на цревото и водени диареи.

64. СИМПТОМИ НА БОЛЕСТИТЕ НА ДЕБЕЛОТО ЦРЕВО
1.Констипација (Constipatio) подразбира помалку од три празнења неделно
и/или отежната дефекација. Констипацијата, во зависност од етиологијата
се дели на:
• Колоректална констипација (нарушена транспортната функција на
колонот поради стриктури, волвулус, тумори, при долготрајна употреба
на лаксативи).
• Екстраколонска констипација (причината за констипација е секундарна во
склоп на друго заболување: дијабет, хипопаратироидизам, невролошки
болести како мултипна склероза, Паркинсонова болест, психолошки
нарушувања, кај имобилизирани пациенти).
2. Дијареа (Diarrhoea), две или повеќе течни столици или неоформено
празнење (>200 г/ден) со зголемена фреквенција (>3 пати/24часа).
Клинички може да се подели на акутна (присутна помалку од 3 недели) и
хронична (присутна повеќе од 3 недели);
3. Мукореа (mucorrhoe), присуство на слуз во испразнокот;
4. Ректорагија (rectorrhagio), присуство на светлоцрвена крв во
испразнокот, најчесто поради лезии на долните партии на колонот. Доколку
крвта е со темноцрвена, боја на вишна, се работи за крвавење со потекло
од тенкото црево (ентерорагија);
5. Анален јадеж (pruritus analis), чуство на јадеж во аналниот предел кое е
проследено со печење, со постојана потреба од чешење. Поради тоа чести
се екскоријации на аналниот и перианалниот предел.

65. ДИЈАГНОСТИЧКИ ИСПИТУВАЊА
• РЕКТАЛНО ТУШЕ:
палпаторен преглед на ректумот, кој
овозможува детекција на морфолошки
промени на ѕидот на ректумот, простатата кај
мажи, оваријален карцином кај жени
• ЛАБОРАТОРИСКИ АНАЛИЗИ
• РИГИДНА
ПРОКТОСИГМОИДОСКОПИЈА
за проценка на патолошките супстрати
кои можат да се најдат во долниот дел
од дигестивниот систем, а се врши со
помош на ригиден проктосигмоидоскоп.
• АНОСКОПИЈА
за проценка на состојбата на аналниот
канал.

66. ФЛЕКСИБИЛНА СИГМОИДОСКОПИЈА
 Достапен е до 60 cm од аналниот отвор,
 Може да се надополни со биопсија,
полипектомија (отстранување на полипи),
 Се користи за скрининг на здрава популација за
детекција на колоректален карцином
 Не бара претходна подготовка на цревата
ТОТАЛНА КОЛОНОСКОПИЈА
 Преглед на цела должина на дебело црево и
терминален илеум,
 Бара претходна подготовка на цревата,
 Контраиндикции: улцерозен колит, акутен
токсичен мегаколон,
 Служи за отстранување на полипи, апликација на
адреналин за прекинување на крвавење, ласер
фотокоагулација

67. РАДИОЛОШКИ ИСЛЕДУВАЊА
 Нативна снимка на абдомен во стоечк
положба,
 ИРИГОГРАФИЈА со двоен контраст
(клизма со бариум, дефекација, потоа
инсуфлација на воздух)
 Еквивалентна е на колоноскопијата
 Има предност при заболувања кои се
проследени со значајни стенози
КОМПЈУТЕРИЗИРАНА ТОМОГРАФИЈА
МАГНЕТНА РЕЗОНАНЦА

68. Синдром на иритабилен колон (ИБС)
Болеста се карактеризира со стомачни болки и нарушување во фекалното празнење,
дијареа или опстипација или наизменично дијареа и опстипација. Овие симптоми се
јавуваат повремено, но можат да бидат и константни и треба да се присутни најмалку 3
месеци да се постави дијагноза.
Маnnig критериуми за Дг се:
- зачестени цревни движења при појава на болка
- појава на столици при појава на болка
- намалување на абдоминалната болка по дефекација
- подувување на мевот
- испуштање на слуз преку ректум
- чувство на некомплетно празнење по дефекација
Roma II критериуми за Дг се:
Дванаесет недели или повеќе во последните 12 месеци абдоминален дисконфор или
болка се придружени со 2 од следните критериуми:
1. губење на симптомите по дефекација
2. промена во фрекфенцијата на испразноците
3. промена на конзистенцијата на испразноците

69. Синдром на иритабилен колон (ИБС)
ЕПИДЕМИОЛОГИЈА: започнува на млада возраст, со предоминација на женски пол
ЕТИОЛОГИЈА: Се означува како функционално нарушување, бидејќи не се утврдени
ниту структурни ниту биохемиски промени, ниту пак инфективни фактори. Се смета
дека во основата на заболувањето лежи нарушување на моторната и сензорната
функција на ГИТ, но не се исклучува и влијанието на некардијалната градна болка,
неулкусна диспепсија и билијарна дискинезија. Честопати се смета за погрешен
одговор на организмот на стресни ситуации.
ДИЈАГНОЗА: анамнеза, клиничка слика, физикален преглед, флексибилна
сигмоидоскопија, биопсија, иригографија, колоноскопија.
ТЕРАПИЈА: треба да биде насочена кон симптомите кои предоминираат
(антидијароици, антиспазмолитици, антихолинергици, трициклични антидепресиви,
прокинетици, бензодиазепински анксиолитици итн..

70. ПОЛИПИ НА КОЛОНОТ
• Претставуваат творби кои растат од интестиналниот
зид во луменот на цревото.
• Можат да бидат бенигни и малигни, големи и мали.
Кај големите полипи веројатноста за малигнитет е
поголема. Најчесто малигнизираат аденоматозните
полипи.
СИМПТОМИ:
Повеќето од полипите не предизвикуваат симптоми.
Најчеси симптоми се ректално крвавење, дифузна
абдоминална болка или болки во вид на крампи.
ДИЈАГНОЗА:
Колоноскопија, иригографија со двоен контраст
ЛЕКУВАЊЕ:
• интервентно со полипектомија колоноскопска, и/или
• хируршко (полипектомија)

71. КОЛОРЕКТАЛЕН КАРЦИНОМ
Скоро сите колоректални карциноми се
аденокарциноми. Започнува од ѕидот или од некој
полип, со растењето прават инвазија на зидот на
цревото и се шират во регионалните лимфни јазли.
Метастазираат во црниот дроб.
СИМПТОМИ: анемија (предизвикана од окулни
крварења), карциномите на десниот колон долго
време се асимптоматски. Туморите на левиот колон
порано предизвикуваат обструкција и на тој начин
се откриваат. Карактеристичен симптом поред
крвавењето е наизменична појава на опстипација и
дијареа придружена со силна болка.
ДИЈАГНОЗА клиничката слика, лабораториски
анализи (анемија), колоноскопија со биопсија.
ЛЕКУВАЊЕТО е хирушко.
Кај напреднатите карциноми се применува
хемотерапија или радиотерапија.

72. ХЕМОРОИДИ
• Во аналната регија се наоѓаат богати венски сплетови
(надворешен и внатрешен) сместени во субмукозната
регија. Надворешниот од внатрешниот венски сплет е
одделен со помош на аналниот канал. Отежнатата дренажа
на крв од спомнатите сплетови, го зголемува венскиот
притисок во нив и со време доведува до нивно
проширување и појава на т.н. хемороидална болест.
ПРИЧИНИ: зголемениот притисок во порталната вена (болни
со црнодробна цироза, зголемен тонус на аналните
сфинктери, но и во физиолошки состојби како на пример во
бременост).
КЛИНИЧКА СЛИКА:
• дисконфорт, чувството на туѓо тело во аналниот канал,
јадеж и крвавење.
• Дисконфорот е поизразен доколку внатрешните хемороиди
се многу проширени и пролабираат низ аналниот отвор.
• Пролабираните хемороиди може да тромбозираат или
многу често и силно да крвават. Честите крвавења
доведуваат до изразена слабост и чувство на снеможеност
кај пациентот.
• Болката и тромбозирањето се карактеристичен наод и кај
надворешните хемороиди.

73. ДИЈАГНОЗА
Ректално туше,
Директен преглед на аналниот канал со помош на
аноскоп, проктоскоп или ректосигмоидоскоп.
ТЕРАПИЈА
Конзервативниот третман:
Одржување на хигиена на аналниот предел со чести
бањи со мака вода по секоја дефекација, средства за
омекнување на испразнокот, локална апликација на
масти или чепчиња за смирување на воспалението и
одмор.
Пролабираните внатрешни хемороиди се лекуваат
со лигатура или склерозација (неоперативно) или
по хируршки пат доколку постои комбинација со
анален пролапс.
Надворешните се лекуваат исто како и внатрешните.

74. БЛАГОДАРАМ НА ВНИМАНИЕ