STUDZIONKA – historia
 naszej miejscowości i jej
tradycje.

          DZIEŃ REGIONU 2008
powiat pszczyński




                 herb           flaga
proporzec
Pszczyna na mapie Polski
Mapa Gminy
W skład Gminy wchodzą: miasto Pszczyna ,
sołectwa: Brzeźce , Czarków , Ćwiklice ,
Jankowice , Łąka , Poręba , Piasek , Rudołtowice
, Studzienice , Studzionka , Wisła Mała ,
Wisła Wielka .
NAZWA
NAZWA „STUDZIONKA” POCHODZI OD ŹRÓDEŁ WODY
      ZDROJOWA WODA JEST ZIMNA CZYLI
         W JĘZYKU STAROSŁOWIAŃSKIM
                 „STUDENA „


 W ODLEGŁYCH WIEKACH MIEJSCA WYPŁYWU WODY
   ZWANO „STUDENKAMI” LUB „STUDZIEŃCAMI”.


OD NIEPAMIĘTNYCH CZASÓW WYSTĘPOWAŁY ONE W
 POŁUDNIOWEJ CZĘŚCI WSI ,GDZIE NAJCZĘŚCIEJ
            OSIEDLALI SIĘ LUDZIE.


  TO OD „STUDENKI „ WZIĘŁA POCZĄTEK NAZWA
            NASZEJ MIEJSCOWOŚCI.
A OTO KILKA PRZYKŁADÓW
    DAWNEJ PISOWNI NAZWY WSI :
     STUCZONKA    ROK 1305
     STUDNA       ROK 1326
     STUDZONKA    ROK 1444
     STUDYONKA    ROK 1445
     STUDZIONKA   ROK 1499
     STUDENKA     ROK 1517
     STUDZIENKA   ROK 1598
HERB
   W środku pieczęci znajduje się
    herb : kwadrat odwrócony
    wierzchołkiem do góry, a nad
    nim wygięte na zewnątrz linie.

   Oznacza on drewnianą studnię, a
    nad nią , wytryskujące w górę,
    strugi źródłanej wody.

   Ostatni raz użyto pieczęci w 1865
    roku do opieczętowania
    dokumentów ewangelickiej
    szkoły.

   W latach póżniejszych
    posługiwano się pieczęcią
    bezherbową.
HISTORIA
 Studzionka leżała w sąsiedztwie dawnej granicy
                 prusko – austriackiej .
   Tak było od połowy XVIII wieku do 1918 roku.
Do dzisiejszego dnia na południowo-zachodnim skraju
              wsi, na tzw. „Obszarach”,
        zachowały się dwa austriacko-pruskie
               słupy graniczne nr IX i X.
 Obecnie mimowolnie wytyczają one granice między
              Studzionką i Strumieniem.
      Ich lokalizację na mapce oznaczono „x”.
 


                     POCZĄTKI
 

                 Miejscowość „STUDZIONKA”
               istniała co najmniej od XIII wieku .
                                   
               Po raz pierwszy została odnotowana
                   w dokumentach w 1305 roku
              jako osada obejmująca 650 hektarów .
 

    Dokładnego czasu powstania „STUDZIONKI” nie znamy .
                                    
             Podobnie jest z innymi, starymi wioskami
                       na ziemi pszczyńskiej . 
                                    
          Ziemie te do XII stulecia były słabo zaludnione .
 
 
SZKOŁA
                                      
              W 1678 roku pojawiła się pierwsza wzmianka
                     o istnieniu szkółki parafialnej .
             Nauczyciel zwany „klerykiem” lub „żokiem” ,
−
                był jednocześnie kościelnym i organistą .
             W szkółce parafialnej uczono :
•     religii
−   śpiewu kościelnego
−   czytania
−   prostych rachunków
−   pisania liter

                 Jednak wyniki nauczania były bardzo słabe ,
               a nieobecnosć dzieci chłopskich w szkole duża .
                 Gdyż w każdej rodzinie zatrudniano starsze
                    i młodsze dzieci do pracac domowych ,
                          gospodarskich i polowych.
                                        
REFORMA OŚWIATY
                                  
            Nie doceniano nauki szkolnej, uważano ją
          za zbyteczną i nieprzydatną w wiejskim życiu .
                                  
Dlatego jeszcze pod koniec XVIII wieku większość mieszkańców
                            Studzionki
                        była analfabetami.
                                  
W 1765 roku po reformie oświaty wprowadzono :
                                     
   - spis dzieci w wieku szkolnym
   - obowiązek nauki dla chłopców i dziewcząt
   - karanie rodziców za opuszczanie przez ich dzieci lekcji
   - obowiązek prowadzenia przez nauczyciela dokumentacji szkolnej
 
   W 1872 roku wprowadzono nowy przedmiot „gimnastykę”,który rodzice
                        nazwali „kopyrtaczki”.
                                    
                 Reforma oświaty zmieniła szkolnictwo
                       parafialne na państwowe.
GOSPODARSTWA
 
 
              W roku 1536 w STUDZIONCE istniały
                 już 53 duże gospodarstwa chłopskie ,
               których użytkowników zwano „siodłokami”.
                                   
 
    Zabudowania wiejskie ciągnęły się wzdłuż studzińskiego potoku ,
                     dziś zwanego „ Kanarem ”.
                                   
                                   
                  Pobierano z niego wodę do celów
                    kuchennych i gospodarskich .
                                   
                                   
               W średniowiecznych osadach nie istniały
                          jeszcze studnie .
 
 
Zagroda Wsi Pszczyńskiej
Skansen
Skansen
Skansen
     W Parku Dworcowym można
     zwiedzić skansen Zagrodę Wsi
     Pszczyńskiej o powierzchni 2
     ha. Zgromadzono tutaj
     najcenniejsze zabytki
     zabudowy drewnianej z
     okolicy.
     Wnętrza prezentują
     autentyczne wyposażenie
     dawnych chat.


     Przy odrobinie szczęścia na
     terenie skansenu można
     natknąć się na degustację
     prawdziwego, pysznego miodu i
     nabyć słoiczek pełny miodku, a
     ponadto pogawędzić z
     pszczelarzem :)
Strój
pszczyński
Strój ludowy
Strój męski jak i kobiecy warstw najuboższych cechowała duża
prostota.
Dzieci, młodzież a także starcy w domu chodzili w samych
koszulach. Przy pracy w polu, głowy osłaniano słomianymi
kapeluszami własnego wyrobu. Latem wszyscy chodzili boso, a zimą
tylko zamożne gospodynie nosiły wysokie, sznurowane buciki.
Biedota chodziła w kłopciach lub pantoflach na drewnianych
spodach. Powszechne było okręcanie nóg w szmaty. Gospodarze
nosili kierpce (stare, płytkie obuwie) lub obrzynki.
Świąteczny strój służby i biedoty różnił się od ubioru roboczego
tylko tym, że był nowszy i mniej zniszczony. Na tle szarzyzny
świątecznego ubioru biedoty, wyraźnie odbijała się sukienna,
barwna odzież zamożniejszych gospodarzy. Strój grup bogaczy
wyróżniał się większą gamą kolorów, lepszym gatunkiem
materiałów, bogatszym i obfitszym zdobieniem, a także ilością
odzieży.
Strój bogatych gospodarzy
           Strój bogatych gospodarzy składał się z
           sukiennych, modrych (niebieskich) lub
           czarnych spodni wpuszczonych do butów z
           cholewami (zgrzybioki), takiej samej
           kamizelki (brucleka), pod którą wkładano
           białą płócienną koszulę.
           Do tego noszono dwa rodzaje okrycia
           wierzchniego
           - sukienny żupan i ploszcz. Był widoczną
           oznaką bogactwa i godności. Zakładano go
           z okazji ślubu, chrzcin.
Strój męski

    Mężczyźni nosili zgrzebne
    koszule i parciane portki
    przepasane sznurkiem lub
    rzemieniem. W chłodniejsze dni
    zakładali długie, płócienne
    kamzele.
Strój kobiecy
           Na strój kobiecy składały się:
           płócienna koszula, kabotek (rodzaj
           bluzki z płótna, ozdobiony
           tasiemkami lub haftem), oplecek z
           kiecką (zasadnicza część stroju-
           szeroka fałdowana spódnica z
           doszytym do niej stanikiem,
           lajbikiem) oraz zapaska. W
           chłodne dni kobiety okrywały się
           chustami złożonymi w trójkąt.
           Dziewczęta splatały włosy w
           warkocz opadający na plecy,
           zakończony sznorką, szlajfką z
           bendliczką (wstążką wiązaną w
           kokardkę).
Strój kobiecy - mężatki




                      czepiec
Strój kobiecy




suknia (oplecek+spódnica)
oplecek = gorset zszyty ze spódnicą
Strój kobiecy




Bluzka pszczyńska      Zapaska - fartuch
Zespół ludowy „Wiślanki”
Zespół Regionalny „Pszczyna”
Strój pszczyński
Lalka w stroju pszczyńskim
gwara
Odcionganie mlyka

Czynności tej dzisiejsze dzieci
niy znajom. A przeca jeszcze
niy tak downo w wiejskich
domach we wirówkach (po
naszymu: maszynkach do
odcionganio mleka) świeże
mleko rozdzielało sie na
śmietonka i "spuszka".
Śmietonka była przeznaczono
do wyrobu masła, "spuszka" -
jako mlyko niypełne - do
spożycia.
gwara
Szpan
Słowo "koło" jest chyba pjykniejsze niżli
"rower".
Po ślonsku koło dlo kobiety nazywo sie
"damka". To było kiedyś coś, jak wtoś mioł
koło,
a jak już koło-damka miała kobiyta i umiała
na nim jeżdzić - był to szczyt szpanu.
To tak, jakby dzisioj bogato dziewoja
jeżdziła kabrioletym.


                                                rys: Józef Kłyk
                                              teksty: Alojzy Lysko
ŚLĄSKIE WYLICZANKI
Bractwo Kurkowe w Pszczynie
W Pszczynie bractwo kurkowe (zwane również
strzeleckim) powstało stosunkowo późno, bo dopiero
w 1681 roku                zawody strzeleckie poprzedzone musiały być
                                  każdorazowo
                                  prośbą kierowaną do panujących na Pszczynie
                                  książąt, a zwycięzcy
                                   nagradzani byli m. in. przywilejami w postaci
                                  zwolnienia od wszelkich
                                  podatków, myta, składek w ciągu roku.
EUROPEJSKI KRÓL STRZELCÓW
HISTORYCZNYCH 2006-2009




                       Tadeusz Żyła
Tarcza strzelnicza i kurek
Galeria zdobytych tarcz
Legendy i opowieści pszczyńskie
DUCHY I DUSZKI
BOJSZOWICKIEAlojzy
Lysko
Książka zawiera 62
opowieści, z których
większość zachowana
została w orginalnym
brzmieniu gwarowym.
BOŻOGROBCY i PUDLYRZE
KLECHDY PSZCZYŃSKIE
                    Antoni Halor
Alojzy Lysko
                    los legendy sławnych
                   rabusiów Eliasza i Pistulki

Dzień Regionu 2008

  • 1.
    STUDZIONKA – historia naszej miejscowości i jej tradycje. DZIEŃ REGIONU 2008
  • 2.
    powiat pszczyński herb flaga proporzec
  • 3.
  • 4.
    Mapa Gminy W składGminy wchodzą: miasto Pszczyna , sołectwa: Brzeźce , Czarków , Ćwiklice , Jankowice , Łąka , Poręba , Piasek , Rudołtowice , Studzienice , Studzionka , Wisła Mała , Wisła Wielka .
  • 5.
    NAZWA NAZWA „STUDZIONKA” POCHODZIOD ŹRÓDEŁ WODY ZDROJOWA WODA JEST ZIMNA CZYLI W JĘZYKU STAROSŁOWIAŃSKIM „STUDENA „ W ODLEGŁYCH WIEKACH MIEJSCA WYPŁYWU WODY ZWANO „STUDENKAMI” LUB „STUDZIEŃCAMI”. OD NIEPAMIĘTNYCH CZASÓW WYSTĘPOWAŁY ONE W POŁUDNIOWEJ CZĘŚCI WSI ,GDZIE NAJCZĘŚCIEJ OSIEDLALI SIĘ LUDZIE. TO OD „STUDENKI „ WZIĘŁA POCZĄTEK NAZWA NASZEJ MIEJSCOWOŚCI.
  • 6.
    A OTO KILKAPRZYKŁADÓW DAWNEJ PISOWNI NAZWY WSI :  STUCZONKA ROK 1305  STUDNA ROK 1326  STUDZONKA ROK 1444  STUDYONKA ROK 1445  STUDZIONKA ROK 1499  STUDENKA ROK 1517  STUDZIENKA ROK 1598
  • 7.
    HERB  W środku pieczęci znajduje się herb : kwadrat odwrócony wierzchołkiem do góry, a nad nim wygięte na zewnątrz linie.  Oznacza on drewnianą studnię, a nad nią , wytryskujące w górę, strugi źródłanej wody.  Ostatni raz użyto pieczęci w 1865 roku do opieczętowania dokumentów ewangelickiej szkoły.  W latach póżniejszych posługiwano się pieczęcią bezherbową.
  • 8.
    HISTORIA Studzionka leżaław sąsiedztwie dawnej granicy prusko – austriackiej . Tak było od połowy XVIII wieku do 1918 roku. Do dzisiejszego dnia na południowo-zachodnim skraju wsi, na tzw. „Obszarach”, zachowały się dwa austriacko-pruskie słupy graniczne nr IX i X. Obecnie mimowolnie wytyczają one granice między Studzionką i Strumieniem. Ich lokalizację na mapce oznaczono „x”.
  • 9.
      POCZĄTKI   Miejscowość „STUDZIONKA” istniała co najmniej od XIII wieku .    Po raz pierwszy została odnotowana w dokumentach w 1305 roku jako osada obejmująca 650 hektarów .   Dokładnego czasu powstania „STUDZIONKI” nie znamy .    Podobnie jest z innymi, starymi wioskami na ziemi pszczyńskiej .    Ziemie te do XII stulecia były słabo zaludnione .    
  • 10.
    SZKOŁA   W 1678 roku pojawiła się pierwsza wzmianka o istnieniu szkółki parafialnej . Nauczyciel zwany „klerykiem” lub „żokiem” , − był jednocześnie kościelnym i organistą . W szkółce parafialnej uczono : • religii − śpiewu kościelnego − czytania − prostych rachunków − pisania liter Jednak wyniki nauczania były bardzo słabe , a nieobecnosć dzieci chłopskich w szkole duża . Gdyż w każdej rodzinie zatrudniano starsze i młodsze dzieci do pracac domowych , gospodarskich i polowych.  
  • 11.
    REFORMA OŚWIATY   Nie doceniano nauki szkolnej, uważano ją za zbyteczną i nieprzydatną w wiejskim życiu .   Dlatego jeszcze pod koniec XVIII wieku większość mieszkańców Studzionki była analfabetami.   W 1765 roku po reformie oświaty wprowadzono :   - spis dzieci w wieku szkolnym - obowiązek nauki dla chłopców i dziewcząt - karanie rodziców za opuszczanie przez ich dzieci lekcji - obowiązek prowadzenia przez nauczyciela dokumentacji szkolnej   W 1872 roku wprowadzono nowy przedmiot „gimnastykę”,który rodzice nazwali „kopyrtaczki”.   Reforma oświaty zmieniła szkolnictwo parafialne na państwowe.
  • 12.
    GOSPODARSTWA     W roku 1536 w STUDZIONCE istniały już 53 duże gospodarstwa chłopskie , których użytkowników zwano „siodłokami”.     Zabudowania wiejskie ciągnęły się wzdłuż studzińskiego potoku , dziś zwanego „ Kanarem ”.     Pobierano z niego wodę do celów kuchennych i gospodarskich .     W średniowiecznych osadach nie istniały jeszcze studnie .    
  • 13.
  • 14.
  • 15.
  • 16.
    Skansen W Parku Dworcowym można zwiedzić skansen Zagrodę Wsi Pszczyńskiej o powierzchni 2 ha. Zgromadzono tutaj najcenniejsze zabytki zabudowy drewnianej z okolicy. Wnętrza prezentują autentyczne wyposażenie dawnych chat. Przy odrobinie szczęścia na terenie skansenu można natknąć się na degustację prawdziwego, pysznego miodu i nabyć słoiczek pełny miodku, a ponadto pogawędzić z pszczelarzem :)
  • 17.
  • 18.
    Strój ludowy Strój męskijak i kobiecy warstw najuboższych cechowała duża prostota. Dzieci, młodzież a także starcy w domu chodzili w samych koszulach. Przy pracy w polu, głowy osłaniano słomianymi kapeluszami własnego wyrobu. Latem wszyscy chodzili boso, a zimą tylko zamożne gospodynie nosiły wysokie, sznurowane buciki. Biedota chodziła w kłopciach lub pantoflach na drewnianych spodach. Powszechne było okręcanie nóg w szmaty. Gospodarze nosili kierpce (stare, płytkie obuwie) lub obrzynki. Świąteczny strój służby i biedoty różnił się od ubioru roboczego tylko tym, że był nowszy i mniej zniszczony. Na tle szarzyzny świątecznego ubioru biedoty, wyraźnie odbijała się sukienna, barwna odzież zamożniejszych gospodarzy. Strój grup bogaczy wyróżniał się większą gamą kolorów, lepszym gatunkiem materiałów, bogatszym i obfitszym zdobieniem, a także ilością odzieży.
  • 19.
    Strój bogatych gospodarzy Strój bogatych gospodarzy składał się z sukiennych, modrych (niebieskich) lub czarnych spodni wpuszczonych do butów z cholewami (zgrzybioki), takiej samej kamizelki (brucleka), pod którą wkładano białą płócienną koszulę. Do tego noszono dwa rodzaje okrycia wierzchniego - sukienny żupan i ploszcz. Był widoczną oznaką bogactwa i godności. Zakładano go z okazji ślubu, chrzcin.
  • 20.
    Strój męski Mężczyźni nosili zgrzebne koszule i parciane portki przepasane sznurkiem lub rzemieniem. W chłodniejsze dni zakładali długie, płócienne kamzele.
  • 21.
    Strój kobiecy Na strój kobiecy składały się: płócienna koszula, kabotek (rodzaj bluzki z płótna, ozdobiony tasiemkami lub haftem), oplecek z kiecką (zasadnicza część stroju- szeroka fałdowana spódnica z doszytym do niej stanikiem, lajbikiem) oraz zapaska. W chłodne dni kobiety okrywały się chustami złożonymi w trójkąt. Dziewczęta splatały włosy w warkocz opadający na plecy, zakończony sznorką, szlajfką z bendliczką (wstążką wiązaną w kokardkę).
  • 22.
    Strój kobiecy -mężatki czepiec
  • 23.
  • 24.
  • 25.
  • 26.
  • 27.
  • 28.
    Lalka w strojupszczyńskim
  • 29.
    gwara Odcionganie mlyka Czynności tejdzisiejsze dzieci niy znajom. A przeca jeszcze niy tak downo w wiejskich domach we wirówkach (po naszymu: maszynkach do odcionganio mleka) świeże mleko rozdzielało sie na śmietonka i "spuszka". Śmietonka była przeznaczono do wyrobu masła, "spuszka" - jako mlyko niypełne - do spożycia.
  • 30.
    gwara Szpan Słowo "koło" jestchyba pjykniejsze niżli "rower". Po ślonsku koło dlo kobiety nazywo sie "damka". To było kiedyś coś, jak wtoś mioł koło, a jak już koło-damka miała kobiyta i umiała na nim jeżdzić - był to szczyt szpanu. To tak, jakby dzisioj bogato dziewoja jeżdziła kabrioletym. rys: Józef Kłyk teksty: Alojzy Lysko
  • 31.
  • 32.
    Bractwo Kurkowe wPszczynie W Pszczynie bractwo kurkowe (zwane również strzeleckim) powstało stosunkowo późno, bo dopiero w 1681 roku zawody strzeleckie poprzedzone musiały być każdorazowo prośbą kierowaną do panujących na Pszczynie książąt, a zwycięzcy nagradzani byli m. in. przywilejami w postaci zwolnienia od wszelkich podatków, myta, składek w ciągu roku.
  • 34.
  • 35.
  • 36.
  • 37.
    Legendy i opowieścipszczyńskie DUCHY I DUSZKI BOJSZOWICKIEAlojzy Lysko Książka zawiera 62 opowieści, z których większość zachowana została w orginalnym brzmieniu gwarowym.
  • 38.
    BOŻOGROBCY i PUDLYRZE KLECHDY PSZCZYŃSKIE Antoni Halor Alojzy Lysko los legendy sławnych rabusiów Eliasza i Pistulki