ससउॉडी पर खेतत प्रबफधध
बफजम उऩाध्माम
फैऻातनक (एस-१)
फागफानी अनुसन्धान क
े न्र, भारेऩाटन
ऩरयचम :
 अॊग्रेजीभा ड्रागन फ्र
ु ट
 खेतत गनन सककने स्थान- १२०० सम्भ को उचाईभा बफशेष गयेय उष्ण तथा उऩोष्ण हावाऩानी
बएका स्थानभा मसको खेतत गरयन्छ |
 मसको सुरुवातको रगानी उच्च हुन्छ तय स्थाऩना गरयसक
े ऩतछ बने मसको खेतत गनन सजजरै छ
य अरु ब्वास्थाऩन गनन खचन ऩतन फढी राग्दैन
 एक हेक्टय जग्गाभा 2500 बफरुवा रगाउन सककन्छ|
 मसको बफरुवारे योऩेको २ फषनभा पर ददन्छ|
 २० फषन सम्भ पर सरन सककने
ससउॉडी परको ऩौजष्टक तथा औषधीम
भहत्व
 मसराई सोझै परको रुऩभा खान सककन्छ
 मसफाट जुस, सफनत, जाभ, आइसकिभ, क्मान्डी, ऩेजस्िज फनाउन
सककन्छ|
 मसको गुददराई पऩज्जभा सभसाएय खान ऩतन सककन्छ
 मो पर antioxidants को याम्रो श्रोत हो
 मसरे भधुभेह योगको तनमन्रणभा भद्दत गदनछ|
 Cholesterol घटाउन भद्दत गदनछ |
 भुटु स्वस्थ याख्न भद्दत गदनछ
 धम्कीको योग योक्न भद्दत गदनछ
 मसभा १२ थरयको खतनज ऩदाथन ऩाइन्छ
vitamin, minerals, fat य protein को याम्रो श्रोत हो
मो
हावाऩानी तथा भाटो
 उष्ण तथा उऩोष्ण हावाऩानीभा मसको खेतत गनन सककन्छ
 मो पर नेऩारको तयाई बूबाग देखख ऩहाडको १२०० सभ सम्भभा रगाउन
सककन्छ|
 ऩूणन रुऩभा सुमनको प्रकाश राग्ने स्थान मसको राधग उऩमुक्त भातनन्छ|
 ऩी एच ५.५-६.५
 ऩातन नजम्ने, तनकासको याम्रो प्रफन्ध बएको य प्रसस्थ प्राॊगारयक ऩदाथन बएको
दोभट भाटो
 ऩातन जम्ने ठाउॉ मसको राधग याम्रो होइन|
प्रकायहरु
 यातो फोिा सेतो गुदी
 यातो फोिा यातो गुदी
जातहरु
नेऩारभा ड्रागन परका जात हरु धेयै प्रकायका छन् तय हाभी सॊग उऩजस्थत जात
हरुभा HRD001, HRD002, HRD003, HRD004 जस भध्म HRD001 स्वशेधचत य
धेयै पल्ने जातको रुऩभा अतघ आएको छ| मो सेतो गुदी बएको जात हो| मसरे दुइ
फसनभा पर ददन सुरु गछन य तेस्रो फषन देखख प्रतत पऩल्रय ऩाच ककरो बन्दा फढी पर
ददन्छ |
प्रसायण बफधध
१. बिउ प्रसारण बिधि
योग, ककया नरागेको याम्रो सॊग हुक
े फढेको पर ददन
थारेको ३-४ वषन बएको भाउ फोट छनोट गने
 याम्ररय ऩाक
े को पर सरने
 बफउ जम्भा गने
 कपल्टय ऩऩेय भा याख्ने
 ऩानीरे सबजाउने
 ३-४ ददनभा उम्रन थाल्छ
 उम्रेको ४-५ हप्ताभा ऩोरी ब्मागभा साने
 ऩोरी ब्मागभा सायेको ९-१० भदहनाभा फेनान
तमाय हुन्छ तेस ऩश्चात जसभनभा जग्गा तमाय
गयेय साने
फानस्ऩततक प्रसायण
कट िंग
 परेको हाॉगा फाट कदटॊग तमाय गरयन्छ
 फषे बरय कदटॊग गनन सककमेता ऩतन पर ततपऩसक
े ऩछी कदटॊग सरएभा याम्रो हुन्छ
 १५-६० सेभी राभो हुनु ऩदनछ य कदटॊग सरदा तल्रो बाग तेसो गरय काट्नु ऩदनछ
 योग राग्न नददन धुससनासक बफसधधरे उऩचाय गनुन ऩदनछ
 उऩचाय गयेको हाॉगा राइ योप्नु बन्दा अघाडी ५-७ ददन सम्भ सुक्खा सशतर ठाउभा
याख्नु ऩदनछ
 १:१ फारुवा य नरयवरको फोिाको सभश्रण बएको ऩोसरब्मागभा योप्नु ऩदनछ
 IBA १ देखख २ ग्राभ/सरटय ऩानीभा सभसाएय तेस्भा डुफाए चाडो जया ऩराउछ
 कदटॊग योपऩसक
े ऩछी प्रतेक ददन हज़रयरे हल्का ऩातन ददनु ऩदनछ
 ४-६ भदहना भा ऩूणन रुऩभा जया हाल्छन
जग्गाको छनोट तथा तमायी
 सुमनको प्रकाश ऩने
 ऩानीको तनकाश याम्रो बएको
गोडभेर गने
२*२ सभटय को दुयी
६०*६०*६० सेसभको खाल्डो खन्ने (पाल्गुन-चैर)
२५ क
े जी गोठे भर ददने
मुरयमा: डीएऩी:ऩोटाश::३१०ग्राभ: ३०० ग्राभ:२०० ग्राभ
तरको भाटो भाधथ य भाधथको भाटो तर ऩने गयेय खाल्डो ऩुने
सतह फाट १५ सेभी अग्रो हुने गरय खाल्डो ऩुने
बफरुवा योऩण
 खाल्डो ऩुयेको एक भदहना ऩछी बफरुवा योप्नु ऩदनछ
 बफरुवा योपऩसक
े ऩछी बफरुवाराई दैतनक ऩातन ददनु ऩदनछ
 एउटा खम्फाको वरयऩयी ४ ओटा सम्भ बफरुवा रगाउन सककन्छ
 बफरुवा योप्दा बफरुवाराई खम्फा ततय ढल्काएय योप्नु ऩदनछ
थािा ददने
 टेका ससभेन्टेड ऩोर को ददनु ऩछन| ऩोर फनाउदा एउटा १२ mm को यड बफचभा
याखेय भाधथ सम्भ सरएय आउने य भाधथ प्रस फनाउने| बफरुवा ऩोर को भाधथ
सम्भ ऩुगेसी चाय ततय पक
े को यडभाधथ भोटय साइकरको टाएय याख्ने | मसयी ऩोर
य टाएय याखेसी बफरुवा राइ टाएय फाट फादहय तनकाल्ने
 ८ पीट को ऩोर प्रमोग गने
बफरुवाको काटछाट
 फढ्ने हागा राइ खम्फाभा खुक
ु रो ऩायेय फाध्ने य सबर ऩदि ऩराएका हागा हटाउदै
जाने
 जफ हागा खम्फाको भाधथ ऩुग्छ तफ सफै हागा फढ्न ददनु ऩदनछ
 याम्रो सॊग हुकक
न एको एक वषन बफरुवाभा रगबग ३० ओटा हागा आउछन त्मो चाय
फषनभा १३० ऩुग्छ तेसैरे योग्रागेका य भयेका हागा हटाउदै जानु ऩदनछ
 पर ततपऩसक
े ऩछी प्रतत फोट ५ भुख्म हागा य भुख्म हागाभा १ वा २ साखा हागा
याख्नु ऩदनछ
 हागा काटी सक
े ऩछी ढुसी जन्म बफसाधधरे उऩचाय गनुन ऩदनछ
ससचाई
झायऩात ब्वस्थाऩन
प
ु र झने सभस्माको तनयाकयण उऩाए
 घाभको प्रकास याम्रो ऩुग्नु ऩने
 बफरुवाको उभेय ततन फसनको ऩुग्नु ऩने
 बफरुवाको आफ्नो ऺेभता अनुसायको पर ददन सक्ने
 घाभ ऩातन घाभ ऩानीको अवस्थाभा प
ु र झने सभस्मा देखखने
 बफरुवाभा calcium को कभीरे ऩतन प
ु र झने गयेको तेसैरे calcium को श्रोत
bone meal, egg shell भाटोभा ददने अथवा Calciboron छने काभ गने
ऩयागसेचन
 ड्रागन परको ऩयागसेचन प्रकिमा हेदान मसको क
ु नै जात स्वसेधचत छ बने कोदह
भा हाते ऩयागसेचन गनुन ऩनी हुन जान्छ| जस्तै हासभ सॊग बएको HRD001 जात
स्वसेधचत जात हो बने HRD004 भा हाते ऩयागसेचन गदान याम्रो हुन जान्छ |
प
ु र प
ु ल्ने सभम: प
ु र बफसेषत फोटको उभेय २ वषन बैसक
े ऩछी प
ु ल्ने गछन य जेष्ठको
अजन्तभ हप्ताभा सुरु हुन्छ य असोज सम्भ प
ु ल्ने गदनछ| प
ु र तनस्क
े को १८ ददनभा मो
प
ु र खुल्छ य ऩयागशेचन प्रकिमाभा बाग सरन्छ|
बफरुवाको टुप्ऩो काट्ने
 बफरुवाको Vegetative Shoot बफषेशत जाडो भौसभ देखख फैसाख सम्भ आउछ
बने मो शूटरे ३ भदहना ऩछी भार राभो ददनको stimulus सरन थाल्दछ य
stimulus सरएको २ भदहना ऩश्चात प
ु र प
ु ल्ने ऺेभता याख्दछ|
 तेसैरे पाल्गुन को भदहना ततय झुजन्डएको हाॉगाको टुप्ऩो कादटमो बने राभो ददनको
stimulus सरएको हाॉगा धेयै हुन्छ जसभा प
ु र प
ु ल्ने य पर राग्ने काभ धेयै हुन्छ|
ड्रागन पर दटप्ने सभम
यातो बएसी दटप्ने य परको फादहयको Scale
leaf थोयै वैराऔना थारे ऩछी दटप्ने जसको
कायण मसको सुगय रेवेर याम्रो हुन्छ य
taste याम्रो आउछ| बफशेसत हाभीरे
अनुसन्धान गयेको जात हरुको मो अवस्थाभा
दटप्दा १३ डडग्री बिस ऩाइएको छ |
ककयाहरु
१. पर क
ु हाउने औसा:
प
ु र प
ु रीसक
े ऩछी परको दाना राग्ने फेराभा प्रोदटन ऩासोको प्रमोग गने
२. राही:
ईसभडाक्रोपप्रड ०.५ सभ.सर. प्रतत सरटय ऩानीभा सभसाई ७ ददनको पयकभा
३ ऩटक छने
योगहरु
१. काण्ड य पर क
ु हाउने ढुसी
१. कोरे
जीवाणुले काण्ड क
ु हाउने रोग
 Copper oxychloride छने
धन्मफाद

Dragon fruit Cultivation practices in Nepal

  • 1.
    ससउॉडी पर खेततप्रबफधध बफजम उऩाध्माम फैऻातनक (एस-१) फागफानी अनुसन्धान क े न्र, भारेऩाटन
  • 2.
    ऩरयचम :  अॊग्रेजीभाड्रागन फ्र ु ट  खेतत गनन सककने स्थान- १२०० सम्भ को उचाईभा बफशेष गयेय उष्ण तथा उऩोष्ण हावाऩानी बएका स्थानभा मसको खेतत गरयन्छ |  मसको सुरुवातको रगानी उच्च हुन्छ तय स्थाऩना गरयसक े ऩतछ बने मसको खेतत गनन सजजरै छ य अरु ब्वास्थाऩन गनन खचन ऩतन फढी राग्दैन  एक हेक्टय जग्गाभा 2500 बफरुवा रगाउन सककन्छ|  मसको बफरुवारे योऩेको २ फषनभा पर ददन्छ|  २० फषन सम्भ पर सरन सककने
  • 3.
    ससउॉडी परको ऩौजष्टकतथा औषधीम भहत्व  मसराई सोझै परको रुऩभा खान सककन्छ  मसफाट जुस, सफनत, जाभ, आइसकिभ, क्मान्डी, ऩेजस्िज फनाउन सककन्छ|  मसको गुददराई पऩज्जभा सभसाएय खान ऩतन सककन्छ
  • 4.
     मो परantioxidants को याम्रो श्रोत हो  मसरे भधुभेह योगको तनमन्रणभा भद्दत गदनछ|  Cholesterol घटाउन भद्दत गदनछ |  भुटु स्वस्थ याख्न भद्दत गदनछ  धम्कीको योग योक्न भद्दत गदनछ  मसभा १२ थरयको खतनज ऩदाथन ऩाइन्छ vitamin, minerals, fat य protein को याम्रो श्रोत हो मो
  • 5.
    हावाऩानी तथा भाटो उष्ण तथा उऩोष्ण हावाऩानीभा मसको खेतत गनन सककन्छ  मो पर नेऩारको तयाई बूबाग देखख ऩहाडको १२०० सभ सम्भभा रगाउन सककन्छ|  ऩूणन रुऩभा सुमनको प्रकाश राग्ने स्थान मसको राधग उऩमुक्त भातनन्छ|  ऩी एच ५.५-६.५  ऩातन नजम्ने, तनकासको याम्रो प्रफन्ध बएको य प्रसस्थ प्राॊगारयक ऩदाथन बएको दोभट भाटो  ऩातन जम्ने ठाउॉ मसको राधग याम्रो होइन|
  • 6.
    प्रकायहरु  यातो फोिासेतो गुदी  यातो फोिा यातो गुदी
  • 7.
    जातहरु नेऩारभा ड्रागन परकाजात हरु धेयै प्रकायका छन् तय हाभी सॊग उऩजस्थत जात हरुभा HRD001, HRD002, HRD003, HRD004 जस भध्म HRD001 स्वशेधचत य धेयै पल्ने जातको रुऩभा अतघ आएको छ| मो सेतो गुदी बएको जात हो| मसरे दुइ फसनभा पर ददन सुरु गछन य तेस्रो फषन देखख प्रतत पऩल्रय ऩाच ककरो बन्दा फढी पर ददन्छ |
  • 8.
    प्रसायण बफधध १. बिउप्रसारण बिधि योग, ककया नरागेको याम्रो सॊग हुक े फढेको पर ददन थारेको ३-४ वषन बएको भाउ फोट छनोट गने  याम्ररय ऩाक े को पर सरने  बफउ जम्भा गने  कपल्टय ऩऩेय भा याख्ने  ऩानीरे सबजाउने  ३-४ ददनभा उम्रन थाल्छ  उम्रेको ४-५ हप्ताभा ऩोरी ब्मागभा साने  ऩोरी ब्मागभा सायेको ९-१० भदहनाभा फेनान तमाय हुन्छ तेस ऩश्चात जसभनभा जग्गा तमाय गयेय साने
  • 9.
    फानस्ऩततक प्रसायण कट िंग परेको हाॉगा फाट कदटॊग तमाय गरयन्छ  फषे बरय कदटॊग गनन सककमेता ऩतन पर ततपऩसक े ऩछी कदटॊग सरएभा याम्रो हुन्छ  १५-६० सेभी राभो हुनु ऩदनछ य कदटॊग सरदा तल्रो बाग तेसो गरय काट्नु ऩदनछ  योग राग्न नददन धुससनासक बफसधधरे उऩचाय गनुन ऩदनछ  उऩचाय गयेको हाॉगा राइ योप्नु बन्दा अघाडी ५-७ ददन सम्भ सुक्खा सशतर ठाउभा याख्नु ऩदनछ  १:१ फारुवा य नरयवरको फोिाको सभश्रण बएको ऩोसरब्मागभा योप्नु ऩदनछ  IBA १ देखख २ ग्राभ/सरटय ऩानीभा सभसाएय तेस्भा डुफाए चाडो जया ऩराउछ  कदटॊग योपऩसक े ऩछी प्रतेक ददन हज़रयरे हल्का ऩातन ददनु ऩदनछ  ४-६ भदहना भा ऩूणन रुऩभा जया हाल्छन
  • 10.
    जग्गाको छनोट तथातमायी  सुमनको प्रकाश ऩने  ऩानीको तनकाश याम्रो बएको गोडभेर गने २*२ सभटय को दुयी ६०*६०*६० सेसभको खाल्डो खन्ने (पाल्गुन-चैर) २५ क े जी गोठे भर ददने मुरयमा: डीएऩी:ऩोटाश::३१०ग्राभ: ३०० ग्राभ:२०० ग्राभ तरको भाटो भाधथ य भाधथको भाटो तर ऩने गयेय खाल्डो ऩुने सतह फाट १५ सेभी अग्रो हुने गरय खाल्डो ऩुने
  • 11.
    बफरुवा योऩण  खाल्डोऩुयेको एक भदहना ऩछी बफरुवा योप्नु ऩदनछ  बफरुवा योपऩसक े ऩछी बफरुवाराई दैतनक ऩातन ददनु ऩदनछ  एउटा खम्फाको वरयऩयी ४ ओटा सम्भ बफरुवा रगाउन सककन्छ  बफरुवा योप्दा बफरुवाराई खम्फा ततय ढल्काएय योप्नु ऩदनछ
  • 12.
    थािा ददने  टेकाससभेन्टेड ऩोर को ददनु ऩछन| ऩोर फनाउदा एउटा १२ mm को यड बफचभा याखेय भाधथ सम्भ सरएय आउने य भाधथ प्रस फनाउने| बफरुवा ऩोर को भाधथ सम्भ ऩुगेसी चाय ततय पक े को यडभाधथ भोटय साइकरको टाएय याख्ने | मसयी ऩोर य टाएय याखेसी बफरुवा राइ टाएय फाट फादहय तनकाल्ने  ८ पीट को ऩोर प्रमोग गने
  • 13.
    बफरुवाको काटछाट  फढ्नेहागा राइ खम्फाभा खुक ु रो ऩायेय फाध्ने य सबर ऩदि ऩराएका हागा हटाउदै जाने  जफ हागा खम्फाको भाधथ ऩुग्छ तफ सफै हागा फढ्न ददनु ऩदनछ  याम्रो सॊग हुकक न एको एक वषन बफरुवाभा रगबग ३० ओटा हागा आउछन त्मो चाय फषनभा १३० ऩुग्छ तेसैरे योग्रागेका य भयेका हागा हटाउदै जानु ऩदनछ  पर ततपऩसक े ऩछी प्रतत फोट ५ भुख्म हागा य भुख्म हागाभा १ वा २ साखा हागा याख्नु ऩदनछ  हागा काटी सक े ऩछी ढुसी जन्म बफसाधधरे उऩचाय गनुन ऩदनछ
  • 14.
  • 15.
  • 16.
    प ु र झनेसभस्माको तनयाकयण उऩाए  घाभको प्रकास याम्रो ऩुग्नु ऩने  बफरुवाको उभेय ततन फसनको ऩुग्नु ऩने  बफरुवाको आफ्नो ऺेभता अनुसायको पर ददन सक्ने  घाभ ऩातन घाभ ऩानीको अवस्थाभा प ु र झने सभस्मा देखखने  बफरुवाभा calcium को कभीरे ऩतन प ु र झने गयेको तेसैरे calcium को श्रोत bone meal, egg shell भाटोभा ददने अथवा Calciboron छने काभ गने
  • 17.
    ऩयागसेचन  ड्रागन परकोऩयागसेचन प्रकिमा हेदान मसको क ु नै जात स्वसेधचत छ बने कोदह भा हाते ऩयागसेचन गनुन ऩनी हुन जान्छ| जस्तै हासभ सॊग बएको HRD001 जात स्वसेधचत जात हो बने HRD004 भा हाते ऩयागसेचन गदान याम्रो हुन जान्छ | प ु र प ु ल्ने सभम: प ु र बफसेषत फोटको उभेय २ वषन बैसक े ऩछी प ु ल्ने गछन य जेष्ठको अजन्तभ हप्ताभा सुरु हुन्छ य असोज सम्भ प ु ल्ने गदनछ| प ु र तनस्क े को १८ ददनभा मो प ु र खुल्छ य ऩयागशेचन प्रकिमाभा बाग सरन्छ|
  • 18.
    बफरुवाको टुप्ऩो काट्ने बफरुवाको Vegetative Shoot बफषेशत जाडो भौसभ देखख फैसाख सम्भ आउछ बने मो शूटरे ३ भदहना ऩछी भार राभो ददनको stimulus सरन थाल्दछ य stimulus सरएको २ भदहना ऩश्चात प ु र प ु ल्ने ऺेभता याख्दछ|  तेसैरे पाल्गुन को भदहना ततय झुजन्डएको हाॉगाको टुप्ऩो कादटमो बने राभो ददनको stimulus सरएको हाॉगा धेयै हुन्छ जसभा प ु र प ु ल्ने य पर राग्ने काभ धेयै हुन्छ|
  • 19.
    ड्रागन पर दटप्नेसभम यातो बएसी दटप्ने य परको फादहयको Scale leaf थोयै वैराऔना थारे ऩछी दटप्ने जसको कायण मसको सुगय रेवेर याम्रो हुन्छ य taste याम्रो आउछ| बफशेसत हाभीरे अनुसन्धान गयेको जात हरुको मो अवस्थाभा दटप्दा १३ डडग्री बिस ऩाइएको छ |
  • 20.
    ककयाहरु १. पर क ुहाउने औसा: प ु र प ु रीसक े ऩछी परको दाना राग्ने फेराभा प्रोदटन ऩासोको प्रमोग गने २. राही: ईसभडाक्रोपप्रड ०.५ सभ.सर. प्रतत सरटय ऩानीभा सभसाई ७ ददनको पयकभा ३ ऩटक छने
  • 21.
    योगहरु १. काण्ड यपर क ु हाउने ढुसी १. कोरे
  • 22.
    जीवाणुले काण्ड क ुहाउने रोग  Copper oxychloride छने
  • 23.