Dokumen ini menerangkan konsep dasar awam, termasuk definisi, ciri-ciri, dan bentuk-bentuk yang digubal oleh kerajaan. Ia menjelaskan bahawa dasar awam adalah tindakan berorientasikan matlamat yang melibatkan pelbagai pihak dan bertujuan untuk memenuhi kepentingan awam. Selain itu, ia juga membincangkan lima sifat utama dasar awam yang perlu ada untuk memastikan keberkesanannya.

1. Asas Pentadbiran Awam
29
BAB 3
DASAR-DASAR AWAM
OBJEKTIF BAB
Selepas mengikuti bab ini, anda seharusnya boleh:
1. Mendefinisikan konsep dasar awam.
2. Membandingkan ciri-ciri, bentuk-bentuk, dan sifat-sifat dasar
awam.
3. Mengenal pasti pihak yang bertanggungjawab dalam
pembentukan dasar awam.
4. Membincangkan sumber-sumber dan sokongan kepada
cadangan dasar awam.
5. Mengenal pasti model-model dalam pembentukan dasar awam.
6. Menganalisis dasar-dasar awam di Malaysia.
3.1 PENGENALAN
Anda tentu pernah membaca mengenai Wawasan 2020 yang bertujuan
untuk menjadikan Malaysia sebuah negara maju menjelang tahun 2020.
Anda mungkin sedar mengenai wujudnya satu akta khusus, iaitu Akta
Perlindungan Gadis dan Kanak-Kanak 1995 yang bertujuan untuk
melindungi kanak-kanak dan gadis-gadis di bawah umur 21 tahun dari
dianiayai oleh pihak-pihak yang tidak bertanggungjawab. Anda mungkin
juga salah seorang dari sebilangan besar rakyat yang mendapat faedah
dari projek perumahan kos rendah kerajaan yang diumumkan dalam
Belanjawan Negara 1997.
Contoh-contoh di atas merupakan sebahagian dari usaha kerajaan untuk
memenuhi tanggungjawabnya dalam memberi kehidupan yang lebih baik
kepada rakyat. Ia bertujuan untuk mewujudkan sebuah negara yang
harmoni, aman, dan stabil supaya semua rakyat dapat menikmati faedah
dan menerima layanan yang saksama dari kerajaan.
Bagi memenuhi hasrat ini, kerajaan perlu merangka dasar, projek,
program, rancangan, atau apa juga kegiatan untuk memastikan rakyat

2. Asas Pentadbiran Awam
30
berpeluang menikmati keselesaan dan kemajuan hidup, serta
mengekalkan kestabilan politik, sosial dan ekonomi negara secara
berterusan. Ini dilakukan melalui berbagai cara, antaranya ialah
menggubal atau melaksanakan “dasar awam”. Dasar awam meliputi
berbagai aspek seperti pendidikan, pembangunan luar bandar,
keselamatan dalam negeri, belia, wanita dan kanak-kanak, kebajikan
masyarakat, percukaian, hubungan antarabangsa, pengurusan kewangan
dan pembangunan ekonomi.
3.2 DEFINISI DASAR AWAM
Apakah yang dimaksudkan dasar awam? Pada umumnya dasar awam
merujuk kepada apa juga tindakan yang diambil atau tidak diambil oleh
kerajaan (Dye, 1978:18). Definisi ini mempunyai dua maksud, iaitu:
(i) Segala langkah atau tindakan yang diambil oleh kerajaan
berhubung dengan sesuatu perkara. Misalnya, untuk
mengekalkan ketenteraman awam, kerajaan telah
mengetatkan beberapa peraturan dan undang-undang seperti
mengharamkan perbincangan umum sebarang isu sensetif
yang boleh menyinggung perasaan mana-mana kaum melalui
penguatkuasaan Akta Hasutan 1948 (Pindaan 1971).
Tindakan ini bertujuan untuk meredakan dan seterusnya
mengatasi konflik perkauman yang wujud dalam masyarakat
berbilang kaum di Malaysia.
(ii) Keputusan yang diambil oleh kerajaan untuk tidak berbuat
apa-apa terhadap sesuatu perkara. Maksudnya, apabila
kerajaan memutuskan untuk mengelak dari membuat
sebarang keputusan, atau tidak mengambil apa-apa tindakan
atau dasar tertentu berhubung dengan sesuatu perkara.
Tindakan kerajaan dinamakan sebagai “keputusan untuk
tidak membuat keputusan” atau non-decision decision (Dye,
1978:3). Sebagai contoh, apabila timbul sesuatu isu yang
berkaitan dengan kepentingan umum, kerajaan mengambil
sikap untuk berdiam diri dan tidak mengeluarkan sebarang
kenyataan atau mengambil apa-apa tindakan berhubung
dengan isu tersebut. Keputusan kerajaan untuk berdiam diri
ini dapat disifatkan sebagai suatu “dasar”.
Definisi di atas agak kurang lengkap kerana terdapat penyimpangan di
antara apa yang kerajaan ingin lakukan dengan apa yang sebenarnya
dilakukan. Ini termasuk tindakan-tindakan seperti pemberian bantuan

3. Asas Pentadbiran Awam
31
kewangan atau lesen yang dianggap bukan melibatkan perkara-perkara
dasar.
Bagi melengkapkan takrifan dasar, ada baiknya kita meneliti pandangan
dari beberapa orang penulis. Mengikut Rose (1969:1), dasar merupakan
satu siri yang panjang dan berkaitan dengan kegiatan, serta melibatkan
keputusan yang konkrit. Takrif ini lebih bermakna kerana
memperlihatkan dasar sebagai satu bentuk atau siri untuk melakukan
sesuatu tindakan.
Seorang lagi penulis, Friedrich (1963:79) mendefinisikan dasar sebagai:
“A proposed course of action of a person, group or government
within a given environment providing obstacles and opportunities
which the policy was proposed to utilise and overcome in an effort to
reach a goal or realise an objective or a purpose”.
Definasi di atas mentakrifkan dasar sebagai satu haluan tindakan yang
memerlukan dasar untuk menyempurnakan sesuatu matlamat atau
tujuan. Walaupun matlamat atau tujuan kerajaan sukar diketahui, tetapi
idea bahawa dasar melibatkan perlakuan tindakan merupakan sebahagian
dari definisi dasar. Oleh itu, Friedrich merumuskan dasar seharusnya di
lihat sebagai apa yang sebenarnya dilakukan oleh kerajaan, dan bukan apa
yang dicadangkan untuk diambil tindakan terhadap sesuatu perkara.
Anderson (1975:3-4) pula mendefinisikan dasar sebagai haluan tindakan
yang mempunyai sesuatu tujuan oleh pelaku (actor) atau se kumpulan
pelaku-pelaku dalam mengendalikan sesuatu masalah atau perkara yang
berkaitan. Takrifan ini menekankan dasar sebagai apa yang sebenarnya
berlaku, sama ada dari sudut positif atau negatif, dan bukan apa yang
dicadangkan atau diinginkan. Ia membezakan sesuatu dasar dengan
sesuatu keputusan yang dibuat oleh kerajaan.
Setakat ini kita telah diberi gambaran mengenai apakah
yang dimaksudkan dengan konsep “dasar”. Satu aspek
lagi yang perlu kita ketahui ialah mengapa sesuatu dasar
disifatkan sebagai “dasar awam.” Apakah maksud
perkataan “awam”?
Secara umumnya, dasar awam merujuk kepada dasar-dasar yang dibuat
oleh kerajaan dan badan-badan kerajaan. Mansor (1981:46), mengaitkan
dasar awam dengan tindakan yang dilakukan oleh kerajaan, kenapa
tindakan tersebut dilakukan, dan kesan-kesan daripada tindakan tersebut.

4. Asas Pentadbiran Awam
32
Mengikut beliau, dasar awam harus disamaertikan dengan dasar-dasar
kerajaan kerana pengertian ini merujuk kepada “tempat asal” sesuatu
dasar digubal. Oleh itu, semua dasar yang berasal dari kerajaan harus
dianggap sebagai dasar awam.
Richard Vaison mengemukakan satu definisi yang lebih sesuai dan
berguna mengenai konsep “awam”. Beliau mencadangkan, “kesan”
sesuatu dasar, digunakan sebagai kriteria untuk menentukan sama ada
sesuatu dasar bersifat “awam” atau “persendirian”. Mengikut takrif ini,
jika sesuatu dasar memberi kesan kepada sebahagian besar penduduk
yang tidak terlibat secara langsung dalam proses penggubalan dasar,
maka ia harus dianggap suatu “dasar awam”.
Satu ciri yang istimewa mengenai dasar awam ialah ianya digubal oleh
pihak yang mempunyai “autoriti” dalam sesebuah sistem politik (Easton,
1965:212). Autoriti di sini merujuk kepada para eksekutif, ahli-ahli
perundangan, hakim, dan pentadbir. Golongan ini terlibat secara
langsung dalam kegiatan harian sistem politik. Mereka diiktiraf oleh
sebahagian besar anggota masyarakat sebagai golongan yang
bertanggungjawab dalam menggubal dasar dan bertindak dalam batas-
batas yang dibenarkan dalam peranan masing-masing.
Sebagai kesimpulan dari perbincangan di atas, kita dapat merumuskan
takrifan dasar awam seperti berikut:
(i) Dasar awam merupakan tindakan yang berorientasikan
matlamat atau tujuan. Dalam sistem politik moden, dasar
awam tidak digubal tanpa tujuan.
(ii) Dasar awam melibatkan haluan atau tindakan kakitangan
kerajaan. Misalnya, dasar awam tidak hanya melibatkan
keputusan untuk meluluskan undang-undang, atau mengenai
sesuatu perkara, tetapi juga keputusan untuk melaksana dan
menguatkuasakannya.
(iii) Dasar awam merujuk kepada apa yang sebenarnya dilakukan
dan bukan apa yang diingini. Sebagai contoh, jika Parlimen
meluluskan undang-undang bahawa setiap rakyat perlu
membayar cukai, tetapi tidak ada tindakan untuk
menguatkuasakannya, maka dasar tersebut tidak dapat
dilakukan sepenuhnya.
(iv) Dasar awam boleh digubal dalam bentuk positif atau negatif.
Positif bermaksud penglibatan kerajaan untuk menyelesaikan
sesuatu masalah. Negatif pula merujuk kepada jika kerajaan
membuat keputusan yang dibuat oleh kerajaan ke atas

5. Asas Pentadbiran Awam
33
sesuatu perkara, dan membiarkan perkara tersebut selesai
dengan sendiri.
(v) Dasar awam dalam bentuk positif, dibuat berasaskan
undang-undang dan ia berautoriti. Ini bermaksud, setiap
anggota masyarakat menerima dasar sebagai sah dan perlu
dipatuhi dan deiterima. Masyarakat yang enggan
mematuhinya akan diambil tindakan tertentu seperti
dikenakan denda atau penjara. Ringkasnya, sesebuah dasar di
katakan berautoriti kerana mempunyai kuasa paksaan yang
sah ke atas setiap anggota masyarakat.
SOALAN DALAM TEKS 3.1
1. Nyatakan dengan lengkap definisi ‘dasar awam’
seperti yang telah anda pelajari.
Semak jawapan anda di akhir bab ini.
3.3 CIRI-CIRI UTAMA DASAR AWAM
Berasaskan perbincangan sebelum ini, anda diharapkan sudah pun
memahami konsep dasar awam. Bagi memperluaskan lagi kefahaman
anda mengenai konsep ini, ada baiknya kita melihat dahulu ciri-ciri utama
yang terkandung dalam sesuatu dasar awam.
Mengikut Dror (1968:12), penggubalan dasar merupakan proses dinamis
dan kompleks dan memerlukan penglibatan dan sumbangan dari
berbagai komponen. Ia membuat keputusan mengenai panduan-panduan
utama untuk bertindak oleh badan-badan kerajaan yang ditujukkan untuk
masa hadapan. Panduan-panduan ini bertujuan untuk mencapai
kepentingan awam melalui cara terbaik yang boleh didapati.
Berasaskan pandangan Dror, kita dapat merumuskan lapan ciri utama
yang terkandung dalam sesuatu dasar awam, iaitu:
(i) Dasar awam bersifat dinamis dan kompleks, sentiasa
berterusan dan berubah mengikut keperluan masa, suasana
sekeliling, dan tuntutan-tuntutan awam yang sering berubah-
ubah. Sesuatu dasar yang diputuskan meliputi berbagai

6. Asas Pentadbiran Awam
34
proses membuat keputusan, seperti interaksi berbagai proses.
Ini termasuk interaksi di antara proses komunikasi dan
maklum balas.
(ii) Proses penggubalan dasar melibatkan berbagai komponen.
Ini termasuk individu, masyarakat, kerajaan, dan agensi-
agensinya ataupun pihak yang berada di luar kerajaan seperti
pertubuhan-pertubuhan sukarela atau pertubuhan badan-
badan bukan kerajaan (NGOs).
(iii) Unsur yang terpenting dalam sesuatu dasar ialah keputusan.
Sesuatu dasar yang diputuskan, melibatkan berbagai
keputusan mengenai sesuatu isu atau perkara yang
berhubung dengan dasar tersebut.
(iv) Dasar berperanan sebagai suatu panduan umum yang
memerlukan arahan-arahan yang khusus.Panduan umum
biasanya dikaitkan dengan badan-badan pembuat dasar yang
lebih tinggi seperti Parlimen atau Kabinet. Sementara
arahan-arahan khusus dibuat oleh agensi-agensi pentadbiran
yang bertanggung jawab dalam melaksanakan dasar tersebut.
(v) Setiap dasar yang diputuskan melibatkan sesuatu tindakan
susulan ataupun biasa disebut sebagai “pelaksanaan dasar”.
Peringkat pembuatan dan pelaksanaan dasar sememangnya
dipisahkan, walaupun kedua-duanya saling bergantung di
antara satu sama lain. Ini bertujuan untuk membolehkan
pihak yang membuat dasar, dapat mengawasi proses
pelaksanaannya bagi memastikan matlamat sesuatu dasar
dapat dicapai. Jika berlaku sebarang masalah di peringkat
pelaksanaan, pihak yang membuat dasar boleh
mencadangkan sebarang pengubahsuaian dari masa ke
semasa.
(vi) Sesuatu dasar yang dilaksanakan mengandungi sesuatu
matlamat yang ingin dicapai di masa hadapan. Takrif masa
hadapan boleh terdiri dari jangka masa pendek, sederhana,
atau jangka masa panjang bergantung kepada kemampuan
untuk mencapai matlamat dasar. Oleh kerana masa hadapan
mengandungi suatu unsur yang tidak pasti, maka sesuatu
dasar selalunya dibentuk secara fleksibel yang boleh dipinda
atau diubahsuai mengikut keadaan semasa.
(vii) Pelaku utama atau pihak yang bertanggung jawab memberi
input dalam proses penggubalan sesuatu dasar ialah kerajaan
dan badan-badan di bawah kuasanya. Walaupun demikian,
perlu ditegaskan di sini bahawa bukan kerajaan dan badan-
badan di bawah kuasanya saja yang berperanan dalam
memberi input dasar. Sebaliknya, seluruh sistem politik

7. Asas Pentadbiran Awam
35
berperanan untuk mempengaruhi kerajaan dalam proses
penggubalan dan pelaksanaan dasar.
(viii) Sesuatu dasar yang digubal, perlu melibatkan kepentingan
awam secara keseluruhannya, iaitu tidak ditujukan untuk
kepentingan sesetengah pihak dalam masyarakat.
“Kepentingan umum” mempunyai banyak maksud. Ada
yang berpendapat ia merujuk kepada kepuasan bagi golongan
terbanyak. Ada pula yang mentakrifkan kepentingan awam
sebagai kepentingan golongan miskin dan tertindas.
Sementara itu, pandangan lain menyifatkan hanya pihak
kerajaan saja yang berhak untuk menentukan golongan mana
yang dapat ditakrifkan dalam kepentingan awam. Walaupun
terdapat berbagai tafsiran dalam hal ini, tetapi apa yang jelas
“kepentingan awam” merupakan persoalan yang melibatkan
unsur-unsur moral dan perkiraan pertimbangan (normatif)
yang memberi faedah kepada keseluruhan anggota
masyarakat.
Anda dinasihatkan agar memahami se penuhnya ciri-ciri
utama sesebuah dasar. Tanpa pemahaman yang
sempurna, anda mungkin akan sukar memahami
pelajaran-pelajaran seterusnya. Jika anda masih keliru dan
belum memahami sepenuhnya, sila ulang pembacaan
anda.
3.4 BENTUK-BENTUK DASAR AWAM
Kerajaan menggubal dasar awam dalam berbagai bentuk. Pada umumnya
ada empat bentuk dasar awam yang biasa digubal, iaitu undang-undang,
rancangan, program, dan projek (Sabitha, 1997:24).
3.4.1 Undang-Undang
Undang-undang merujuk kepada satu bentuk dasar yang digubal
mengikut proses perundangan bagi membendung atau mengatasi sesuatu
masalah. Sesuatu dasar yang dibentuk melalui undang-undang tidak boleh
diubah atau dibatalkan dengan sewenang-wenangnya. Sebarang
pengubahsuaian atau pembatalan ke atas dasar tersebut, perlu dibuat
melalui pindaan atau pemansuhan terhadap undang-undang berkenaan.
Ia mesti mendapat kelulusan dari badan perundangan. Sesuatu dasar
dalam bentuk undang-undang sering diiringi oleh unsur-unsur hukuman
seperti denda, sebat, buang negeri, penjara atau hukuman mati. Contoh

8. Asas Pentadbiran Awam
36
dasar undang-undang ialah Akta Dadah Merbahaya 1981, Akta Universiti
dan Kolej Universiti 1975, dan Akta Keselamatan Dalam Negeri 1960.
3.4.2 Rancangan
Rancangan pula merupakan satu bentuk dasar yang lebih terperinci dan
mengandungi beberapa dasar lain yang berkaitan. Ia mempunyai objektif
dan strateginya yang tersendiri dalam bentuk program dan projek-projek
tertentu. Rancangan ini agak berbeza dari dasar yang berbentuk undang-
undang kerana ia tidak mengandungi unsur-unsur hukuman. Contoh
dasar rancangan ialah Rancangan Buku Hijau dan rancangan pemulihan
tanah terbiar yang dikendalikan oleh Kementerian Pembangunan Luar
Bandar.
3.4.3 Program
Program pula dibentuk untuk membantu sesuatu masalah tertentu yang
sedang dihadapi. Biasanya ia berfungsi sebagai langkah awal sebelum
sesuatu dasar yang lebih konkrit dibuat. Program mempunyai persamaan
seperti undang-undang, tetapi tidak mengandungi unsur-unsur hukuman.
Contoh dasar dalam bentuk program ialah program masyarakat
penyayang dan program pemulihan penagihan dadah.
3.4.4 Projek
Projek merupakan satu bentuk dasar yang lebih konkrit dan tersusun,
serta berfungsi sebagai sebahagian dari program. Jangka masa bagi
sesuatu projek itu agak pendek dan ia ditentukan terlebih dahulu.
Misalnya projek perumahan kos rendah yang ditujukan untuk membantu
meringankan beban rakyat untuk mendapatkan kediaman, terutamanya
bagi rakyat yang berpendapatan rendah.
Berikan beberapa contoh setiap bentuk-bentuk dasar
yang dilaksanakan di negara kita. Anda bolehlah
berbincang dengan rakan-rakan anda.
3.5 SIFAT-SIFAT DASAR AWAM
Ada lima sifat utama yang harus ada kepada sesuatu dasar, iaitu tuntutan
dasar (policy demand), kenyataan dasar (policy statement), keputusan dasar
(policy decision), keluaran dasar (policy output), dan hasilan dasar (policy
outcome).

9. Asas Pentadbiran Awam
37
3.5.1 Tuntutan Dasar
Tuntutan dasar merupakan desakan atau permintaan yang dibuat oleh
berbagai pihak dalam masyarakat seperti individu, persekitaran, dan
kumpulan berkepentingan dalam sesuatu sistem politik. Tuntutan dan
desakan dibuat supaya kerajaan mengambil tindakan tertentu terhadap
sesuatu isu atau masalah dalam masyarakat.
3.5.2 Kenyataan Dasar
Kenyataan dasar merupakan pengucapan atau pengumuman tertentu
yang dibuat secara formal oleh pihak kerajaan mengenai sesuatu dasar.
Ini termasuklah undang-undang, arahan eksekutif, pandangan
mahkamah, dan kenyataan-kenyataan dari para pemimpin.
3.5.3 Keputusan Dasar
Keputusan dasar adalah merujuk kepada keputusan yang dibuat oleh
pihak kerajaan sebagai pihak berkuasa untuk memberi arahan-arahan dan
kandungan ke atas tindakan sesuatu dasar awam. Ini termasuk keputusan
untuk menguatkuasakan undang-undang atau mengeluarkan peraturan-
peraturan dan arahan-arahan eksekutif kepada pihak-pihak yang diberi
tanggungjawab untuk melaksanakan sesuatu dasar.
3.5.4 Keluaran Dasar
Keluaran dasar ialah tindakan-tindakan yang dapat di lihat dari dasar-
dasar awam yang telah dilaksanakan. Ia merujuk kepada perkara sebenar
yang dilakukan sebagai tindakan setelah sesuatu dasar dilaksanakan.
Misalnya mengutip cukai, membina lebuh raya dan memberi bantuan
subsidi.
3.5.5 Hasilan Dasar
Hasilan dasar ialah kesan terhadap masyarakat akibat dari sesuatu
tindakan kerajaan, ataupun akibat yang timbul dari tidak ada sebarang
tindakan yang diambil oleh pihak kerajaan. Misalnya, sama ada sesuatu
dasar dapat menyempurnakan apa ingin dicapai oleh matlamat sesuatu
dasar.
3.6 PENJENISAN DASAR AWAM
Kerajaan menggubal dan melaksanakan dasar berasaskan beberapa
perkara atau masalah yang timbul dalam masyarakat. Pada umumnya
dasar awam dapat dibahagikan kepada lima jenis, iaitu:

10. Asas Pentadbiran Awam
38
3.6.1 Dasar Pungutan (Extractive Policy)
Ini merujuk kepada dasar-dasar yang berkaitan dengan sumber-sumber
kewangan, barangan, masyarakat, dan perkhidmatan. Ia melibatkan
tindakan-tindakan tertentu seperti kutipan cukai dan cukai pendapatan.
Hasil yang diperoleh kemudian digunakan untuk tujuan pembangunan
dan meninggikan taraf hidup rakyat.
3.6.2 Dasar Pengagihan (Distributive Policy)
Dasar ini melibatkan pengagihan peruntukan kerajaan dan agensi-
agensinya seperti keperluan kewangan, barangan dan perkhidmatan
kepada masyarakat, atau agihan di antara satu wilayah dengan wilayah lain
dalam sesebuah negara. Pengagihan seperti ini perlu dibuat kerana
sumber-sumber yang dimiliki oleh kerajaan amat terbatas berbanding
dengan pihak-pihak yang memerlukannya. Dasar seperti ini juga
bertujuan untuk memastikan kekayaan negara dapat dinikmati dengan
saksama oleh setiap golongan dalam masyarakat.
3.6.3 Dasar Kawalan (Regulative Policy)
Ia merupakan satu bentuk dasar yang bertujuan untuk mengawal
tindakan individu atau kumpulan dalam masyarakat. Kawalan dibuat
melalui berbagai cara dan antaranya ialah melalui penguatkuasaan
undang-undang. Dasar seperti ini lebih kerap digunakan apabila berlaku
sesuatu perubahan dari sudut sosial, ekonomi, dan politik dalam
sesebuah masyarakat yang memerlukan beberapa kawalan.
Melalui dasar ini, undang-undang dan peraturan dibuat untuk mengawal
sesuatu keadaan ataupun menjamin ketenteraman awam. Contoh-contoh
dasar seperti ini ialah Akta Keselamatan Dalam Negeri, 1960; Akta
Dadah Merbahaya 1981 dan Akta Pelindungan Gadis dan Kanak-Kanak
1995.
3.6.4 Dasar Penyusunan (Organisational Policy)
Dasar ini berkaitan dengan usaha-usaha penyatuan dan perpaduan rakyat,
terutamanya bagi negara yang mempunyai rakyat berbilang kaum seperti
Malaysia. Oleh itu, beberapa langkah tertentu dimasukkan ke dalam dasar
untuk mencapai sesuatu matlamat, seperti penyatuan dan perpaduan di
antara kaum. Program Rukun Tetangga yang diadakan di kawasan-
kawasan perumahan di bandar-bandar merupakan satu dari contoh dasar
seperti ini.

11. Asas Pentadbiran Awam
39
3.6.5 Dasar-Dasar Simbolik (Symbolic Policies)
Dalam hubungan dengan rakyat, ahli-ahli politik, dan para pemimpin
dalam masyarakat sering merujuk kepada kegemilangan dan keagungan
sejarah masa silam. Mereka juga mengaitkan perkara-perkara yang
berkaitan dengan perjuangan, ideologi, dan keagamaan. Apa yang mereka
lakukan ini merupakan contoh dasar-dasar yang lebih bersifat simbolik.
Ia bertujuan untuk melahirkan kesedaran di kalangan anggota masyarakat
dengan memberi perangsang dengan cara-cara yang simbolik.
SOALAN DALAM TEKS 3.2
1. Senarai dan jelaskan empat bentuk dasar awam
yang digubal oleh kerajaan Malaysia.
2. Nyatakan lima sifat utama yang harus ada dalam
sesebuah dasar yang digubal.
Semak jawapan anda di akhir bab ini.
3.7 PEMBUAT DASAR AWAM
Setelah diberi kefahaman yang agak mendalam mengenai konsep dasar
awam, anda mungkin bertanya, siapakah yang bertanggung jawab dalam
membuat dasar awam ini? Sebelum menjawab soalan di atas, kita perlu
menyedari bahawa setiap dasar awam yang digubal mestilah merupakan
satu dasar yang rasional dan berupaya memberi manfaat sebaik mungkin
kepada keseluruhan rakyat. Oleh itu, sesuatu dasar yang digubal mestilah
dibuat dengan cara yang teliti dan mendalam supaya tidak menghasilkan
sesuatu risiko yang tidak diingini.
Bagi memastikan kelancaran proses pembuatan dasar, setiap pihak yang
terlibat dalam proses penggubalan dasar haruslah memahami bahagian-
bahagian tertentu dasar tersebut. Ini membolehkan mereka meneliti
bahagian-bahagian tertentu dengan lebih mendalam mengikut kepakaran
masing-masing. Kefahaman yang mendalam ini dianggap penting kerana
membuat dasar tidak semudah seperti yang disangkakan. Ia tidak
bergantung kepada faktor-faktor seperti ekonomi, sosial, dan undang-
undang sahaja untuk memperlihatkan kepentingannya. Sebarang dasar
yang digubal terdedah kepada berbagai konflik, kontroversi, bantahan,
perdamaian, dan tolak ansur. Perkara ini perlu diberi perhatian kerana

12. Asas Pentadbiran Awam
40
sesuatu dasar awam yang digubal belum pasti dapat diterima sepenuhnya
oleh sebahagian besar rakyat.
Seperti yang anda sedia maklum, sesuatu dasar yang digubal
bergantung kepada corak pentadbiran sesebuah negara.
Bagaimana dengan negara-negara blok komunis seperti
China, siapakah yang membuat dasar negara tersebut?
Bincang dan cari maklumat tersebut bersama rakan-rakan
anda.
Dasar awam di Malaysia digubal mengikut bidang kuasa yang ditetapkan
oleh perlembagaan dan undang-undang. Ketiga-tiga peringkat kerajaan di
Malaysia, iaitu Kerajaan Persekutuan, Kerajaan Negeri dan Kerajaan
Tempatan (Penguasa Tempatan), masing-masing diberi kuasa menurut
perlembagaan dan undang-undang untuk membuat dasar-dasar awam
tertentu. Dari segi amalan, para penggubal dan pelaksana dasar awam di
ketiga-tiga peringkat kerajaan menjalankan tugas sebagai satu sistem yang
memerlukan perhubungan, kerjasama, dan penyelarasan yang erat di
antara satu sama lain (Sabitha, 1997:11).
Menurut Elyas (1974), proses pembuatan dasar di Malaysia dalam
konteks politik, melibatkan interaksi di antara para pentadbir kanan
(birokrat) kerajaan dengan para pembuat keputusan yang terdiri dari ahli-
ahli politik. Ia melibatkan sedikit atau tiada langsung campur tangan dari
lain-lain pelaku di luar proses membuat keputusan. Pelaku-pelaku di luar
sistem sosiopolitik di katakan jarang terlibat dalam pembuatan dasar-
dasar awam, sama ada secara perseorangan atau kolektif. Mereka hanya
lebih berminat secara tidak langsung dalam mempengaruhi dasar dengan
cara memanipulasikan keadaan persekitaran.
Satu ciri penting dalam corak pembuatan dasar awam di Malaysia ialah
penguasaan birokrat yang memainkan peranan politik dalam membuat
keputusan dasar. Elit-elit pentadbir berkongsi tanggung jawab dengan
ahli-ahli politik dalam merencanakan dasar-dasar jangka panjang negara.
Bagaimanapun, mereka enggan mengakui bahawa mereka menjalankan
peranan ini dan lebih gemar dianggap sebagai pelaksana dasar-dasar
awam.
Penguasaan para birokrat dalam proses pembentukan dasar di Malaysia
disebabkan kepercayaan yang diberi oleh kepimpinan politik negara
terhadap mereka. Keadaan ini menyebabkan birokrat sering menjadi
sumber rujukan dari ahli-ahli politik untuk mendapatkan nasihat dan
pandangan mengenai sesuatu dasar. Sementara itu, ahli-ahli politik pula
berfungsi untuk menyokong pelaksanaan dasar-dasar tersebut.

13. Asas Pentadbiran Awam
41
Ciri yang kedua ialah wujudnya dualisme, iaitu strategi parallel untuk
mencapai matlamat yang sama. Institusi-institusi ditubuhkan untuk
menjalankan tugas yang sama atau mempunyai fungsi yang bertindih. Ini
berlaku dari peringkat atasan hingga ke peringkat bawahan. Misalnya,
Majlis Gerakan Negara (MAGERAN) ditubuhkan seiring dengan
Kabinet sebagai badan eksekutif selepas tragedi 13 Mei 1969,
Jawatankuasa Perancangan Pembangunan Daerah/Negeri dengan
Jawatankuasa Tindakan Daerah/Negeri, Persatuan Peladang dengan
Jabatan Pertanian, Perbadanan Nasional (PERNAS) dengan Majlis
Amanah Rakyat (MARA), dan Unit Perancangan Ekonomi (EPU)
dengan Bahagian Ekonomi dan Perbendaharaan. Keadaan ini
menggambarkan peranan dominan para birokrat dalam pembuatan
keputusan kerana kepimpinan politik begitu bergantung kepada birokrasi
dalam memikul beban usaha-usaha pembangunan negara.
Badan pembuat dasar yang tertinggi di Malaysia ialah Kabinet yang
dibantu oleh tiga badan penyelaras dan pembuatan dasar di peringkat
sub-kabinet, iaitu Majlis Tanah Negara mengenai perkara tanah, Majlis
Kewangan Negara mengenai kewangan, dan Majlis Kebangsaan Kerajaan
Tempatan mengenai kerajaan tempatan. Badan pembuat dasar selepas
kabinet ialah Majlis Tindakan Negara (MTN). Majlis ini dianggotai oleh
Perdana Menteri sebagai Pengerusi, Menteri-Menteri Kabinet, Panglima
Angkatan Tentera, Ketua Polis Negara, dan Ketua Setiausaha Negara.
MTN berfungsi melalui Jawatankuasa Eksekutif, Majlis Keselamatan
Negara (MKN), dan Majlis Ekonomi Negara (MEN).
Perdana Menteri menjadi pengerusi bagi kelima-lima badan pembuat
dasar tertinggi negara, iaitu Kabinet, Jawatankuasa Eksekutif, MTN,
MKN, dan MEN. Ini menunjukkan Perdana Menteri merupakan
pembuat dasar utama dan dominan dalam negara. Timbalan Perdana
Menteri juga menjadi ahli kelima-lima badan tersebut dan diikuti oleh
Ketua Setiausaha Negara. Penglibatan Ketua Setiausaha Negara dalam
kelima-lima badan ini memperlihatkan betapa penting dan
berpengaruhnya kakitangan awam (birokrat) dalam proses pembuatan
dasar di Malaysia.
3.8 SUMBER CADANGAN DASAR AWAM
Siapakah yang menjadi sumber kepada cadangan pembentukan sesuatu
dasar? Cadangan dasar sebenarnya berasal dari berbagai sumber. Sumber-
sumber dasar banyak, berbagai, dan bergantung kepada kepentingan,
autoriti, dan sumber-sumber manusia di dalam ataupun di luar kerajaan.

14. Asas Pentadbiran Awam
42
Di dalam kerajaan, sumber-sumbernya terdiri dari individu atau
kumpulan, sama ada secara perseorangan atau gabungan. Mereka terdiri
daripada:
(i) Eksekutif politik – Perdana Menteri, Menteri-menteri
Kabinet, Menteri Besar, Ketua Menteri dan Ahli Mesyurat
Kerajaan Negeri (EXCO).
(ii) Birokrat – Kebanyakan anggota birokrat merupakan
pelaksana dasar. Walaupun demikian, mereka mungkin juga
terlibat dalam pembentukan cadangan dasar sebagai
tambahan tugas-tugas pentadbiran yang sedia ada.
(iii) Perunding (Consultants) – Kumpulan perunding sangat
penting, terutamanya di peringkat awal perkembangan
dasar/program. Mereka mungkin diminta melakukan
beberapa penyelidikan yang diperlukan dan mengenal pasti
pilihan-pilihan (options) yang ada untuk mengendalikan
sesuatu isu atau masalah. Kini terdapat banyak kumpulan
perunding yang diambil untuk membantu kerajaan dalam
proses penggubalan dasar.
(iv) Agensi Penyelidikan – Kerajaan juga bergantung kepada
agensi penyelidikan sendiri ataupun menyediakan peruntukan
kewangan penyelidikan (research grant) kepada pihak universiti
dan agensi penyelidikan swasta. Hasil penyelidikan itu
dijadikan asas kepada cadangan dasar.
(v) Badan Perundangan (Legislator) – Selain dari eksekutif politik,
ahli badan perundangan juga dapat menyumbang dalam
memberi pandangan-pandangan tertentu untuk
menyelesaikan sesuatu masalah awam.
Selain dari itu, sumber-sumber yang berada di luar kerajaan juga turut
memberi sumbangan kepada cadangan dasar. Mereka terdiri daripada
golongan berikut:
(i) Kumpulan Berkepentingan seperti badan-badan perniagaan,
kesatuan sekerja, persatuan peladang dan lain-lain, tetapi
hanya sebilangan kecil sahaja kumpulan ekonomi dan sosial
seperti ini yang dapat mempengaruhi tindakan kerajaan.
Kebanyakan dari organisasi ini mempunyai sumber-sumber
untuk menjalankan penyelidikan dan analisis bagi
menyediakan cadangan dasar.
(ii) Kumpulan “Clientele” – program-program kerajaan
mungkin membentuk “clientele” untuk tujuan meluaskan
faedah-faedah yang diperoleh. Dalam membentuk cadangan-

15. Asas Pentadbiran Awam
43
cadangan baru, kumpulan ini selalunya bekerja rapat dengan
agensi-agensi kerajaan.
(iii) Kumpulan Orang Awam (Citizen Groups) – kumpulan orang
awam yang aktif terlibat dalam mengemukakan tuntutan
kepada kerajaan. Misalnya, mereka yang terlibat dalam isu-isu
mengenai alam sekitar sering memberi cadangan-cadangan
dasar kepada kerajaan dari masa ke semasa.
(iv) Parti Politik – peranan parti-parti politik agak penting dalam
memberi sumbangan kepada cadangan dasar. Walaupun
demikian, sejak akhir-akhir ini semakin banyak kumpulan-
kumpulan pendesak dan berkepentingan yang mewakili
orang awam ditubuhkan dan terlibat dalam mengemukakan
cadangan dasar. Ini menyebabkan penglibatan parti-parti
politik semakin berkurang.
(v) Pihak Media – akhbar dan majalah merupakan sumber untuk
mengenal pasti masalah dan mengemukakan cadangan
penyelesaian. Di samping itu, program-program bercorak
dokumentari yang disiarkan dalam media massa boleh
menarik perhatian ramai terhadap sesuatu isu, dan kemudian
menjadi perkara keutamaan dasar.
Berasaskan perbincangan di atas, kita dapati terdapat berbagai sumber
yang memberi sumbangan dalam proses penggubalan dasar. Walaupun
begitu, ada beberapa perkara yang perlu diberi perhatian mengenai
sumber-sumber tersebut, iaitu:
(i) Sungguhpun terdapat banyak sumber, mereka mungkin tidak
bergerak secara bersendirian. Sebaliknya mereka mungkin
bekerjasama sebagai satu pasukan dalam semua kegiatan,
ataupun membahagi-bahagikan tugas dalam membentuk
cadangan.
(ii) Pihak kerajaan sendiri mungkin menjadi satu sumber kepada
kerajaan yang lain. Misalnya, kerajaan persekutuan mungkin
turut mempengaruhi agenda dasar kerajaan di peringkat
negeri dan tempatan.
(iii) Usaha-usaha untuk mengemukakan cadangan dari satu atau
beberapa sumber mungkin membawa kepada persaingan
cadangan. Keadaan persaingan dalam pembentukan
dasar/program akan membawa kepada kerjasama di antara
berbagai kumpulan yang terlibat, ataupun berakhir dengan
kemenangan satu kumpulan ke atas kumpulan yang lain.
(iv) Jika wujud kesedaran yang cepat di kalangan orang awam
mengenai sesuatu isu yang timbul, maka ini akan

16. Asas Pentadbiran Awam
44
mempercepat cadangan dasar/program tersebut
dikemukakan kepada pihak kerajaan.
3.9 SOKONGAN TERHADAP CADANGAN DASAR AWAM
Pihak yang bertanggung jawab menerima sesuatu cadangan dasar terdiri
dari mereka yang mempunyai autoriti dan mempunyai kepentingan. Oleh
itu, sesuatu cadangan terhadap sesebuah dasar perlu mendapat sokongan
dari golongan yang mempunyai autoriti dan mempunyai kepentingan.
Terdapat beberapa cara untuk mendapatkan penerimaan terhadap
sesuatu cadangan dasar:
(i) Mendapatkan sokongan majoriti dari ahli-ahli badan
perundangan. Sokongan seperti ini penting untuk
membolehkan sesuatu cadangan dasar itu diluluskan oleh
badan-badan berkenaan.
(ii) Merujuk kepada autoriti hierarki, iaitu peluang untuk
mendapatkan kebenaran atau tidak bergantung kepada
kedudukan seseorang dalam hierarki. Pihak yang mempunyai
kedudukan yang tinggi dalam hierarki mempunyai kuasa yang
lebih dalam memberi sesuatu sokongan. Terdapat hierarki
dalam politik dan birokrasi, dan untuk mendapatkan
pengesahan cadangan itu, ia perlu memperoleh sokongan
dari kedua-dua belah pihak.
(iii) Pengesahan dari ahli-ahli profesional. Pengesahan hierarki
juga berkaitan dengan kepakaran profesional. Oleh itu,
pembahagian tugas akan dibuat terhadap ahli-ahli profesional
mengikut bidang kepakaran masing-masing bagi
membolehkan sesuatu pembuatan keputusan yang rasional
diambil.
(iv) Meningkatkan kecekapan, iaitu merujuk kepada keinginan
untuk mencapai objektif pada kos yang minimum, ataupun
mendapat jumlah maksimum objektif dari sumber-sumber
yang terbatas.
(v) Penglibatan orang awam merupakan asas untuk
mendapatkan pengesahan terhadap dasar/program kerajaan
dalam sistem demokrasi. Ini berlaku dalam berbagai keadaan,
misalnya penglibatan secara tidak langsung seperti dalam
pilihan raya, atau secara langsung, iaitu melalui demonstrasi,
kumpulan “lobby” atau mengadakan pertemuan dengan para
pembuat dasar.

17. Asas Pentadbiran Awam
45
Sebagai kesimpulan, usaha-usaha untuk mendapatkan pengesahan
cadangan dalam proses pembentukan dasar merupakan satu perkara yang
agak mencabar. Ini disebabkan ia perlu meningkatkan tuntutan dan
desakan terhadap kerajaan supaya sesuatu cadangan itu dapat diterima
dan diberi pertimbangan dalam pembentukan sesuatu dasar awam.
SOALAN DALAM TEKS 3.3
1. Di dalam kerajaan, sumber-sumber cadangan dasar
terdiri daripada lima kumpulan individu atau
kumpulan. Nyatakan.
2. Senaraikan lima sumber cadangan yang berada di
luar kerajaan.
Semak jawapan anda di akhir bab ini.
3.10 MODEL PEMBENTUKAN DASAR AWAM
Terdapat beberapa model yang telah dikaji dan diperkembangkan oleh
para sarjana sains politik yang boleh membantu kita untuk memahami
dengan lebih jelas proses pembentukan dasar awam. Model adalah
bermaksud pandangan secara teori mengenai proses pembentukan
sesuatu dasar. Terdapat lima model yang akan dibincangkan dalam
pelajaran ini, iaitu model Teori Sistem, Teori Elit, Teori Kelompok,
Model Bersifat Penambahan (Incrementalism) dan Model Institusionalisme.
Mengapakah kefahaman mengenai model-model ini dianggap penting
bagi kita yang mempelajari asas pengurusan organisasi? Sebenarnya,
pengurusan sesebuah organisasi mempunyai hubungan yang rapat
dengan pentadbiran sesebuah negara. Sebarang dasar atau keputusan
tertentu yang dibuat dalam pentadbiran negara bukan sahaja memberi
kesan kepada individu dan berbagai kumpulan dalam masyarakat,
sebaliknya ia juga turut melibatkan organisasi yang berada di negara
tersebut.
Oleh itu, kefahaman mengenai model-model ini diharap dapat
memudahkan kita untuk menerangkan dan menjelaskan lagi pertalian di
antara kerajaan dan politik di peringkat negeri dan persekutuan. Ia akan

18. Asas Pentadbiran Awam
46
memandu kita untuk mengenal gerak kuasa politik yang penting dan
berpengaruh dalam masyarakat.
Selain dari itu, ia akan menghubungkan kita dengan pengetahuan-
pengetahuan yang bersesuaian mengenai kehidupan, cara, dan
pendekatan politik didalam sesebuah negara. Seterusnya, ini akan
membolehkan kita menilai, memeriksa atau membuat pertanyaan secara
langsung mengenai politik. Akhir sekali, kefahaman ini mungkin dapat
membantu kita dalam membuat rumusan-rumusan tertentu mengenai
peristiwa-peristiwa politik dan kesan-kesannya terhadap masyarakat.
3.10.1 Teori Sistem
Teori Sistem yang diperkenalkan oleh David Easton, menjelaskan proses
pengagihan sumber dalam bentuk mekanisme input dan output yang
melibatkan tuntutan-tuntutan di satu pihak dan keputusan-keputusan di
satu pihak yang lain. Ia merupakan satu pendekatan untuk mengkaji dasar
awam sebagai satu rangsangan dalam sistem politik terhadap gerak kuasa
persekitaran.
Rajah 3.1
Teori Sistem
Sumber: Ahmad Atory Hussain. (1996).
Berasaskan Rajah 3.1, kita dapati terdapat empat komponen utama dalam
teori sistem, iaitu persekitaran pergerakan sistem, input, output, dan
maklumbalas.
1. Persekitaran
Persekitaran merupakan pengaruh luaran kepada sempadan sistem politik
dan menjadi landasan dalam pergerakan sistem politik. Persekitaran
PERSEKITARAN
PERSEKITARAN
MAKLUM BALAS
INPUT
OUTPUTSISTEM POLITIK
Permintaan
Sokongan
Keputusan
Tindakan

19. Asas Pentadbiran Awam
47
terbahagi kepada dua, iaitu persekitaran dalaman dan persekitaran luaran.
Persekitaran dalaman dalam sesuatu masyarakat (intra-societal) ialah aspek-
aspek yang berkaitan dengan kebudayaan masyarakat, sejarah, idea-idea
yang menjadi panduan, peribadi, dan struktur sosialnya. Persekitaran di
luar masyarakat (extra-societal) pila ialah hubungan masyarakat dengan
masyarakat-masyarakat lain di dunia. Kedua-dua persekitaran ini
memberi kesan kepada perjalanan sistem politik dan mempengaruhi
pengagihan sumber-sumber yang terhad dalam masyarakat oleh pihak
berkuasa bagi memenuhi tuntutan-tuntutan dalam bentuk dasar awam
yang digubal.
2. Input
Perjalanan sistem politik bermula dengan input yang masuk ke dalamnya.
Input boleh dibahagikan kepada dua jenis. Input pertama merupakan
sokongan sebahagian besar dari ahli masyarakat kepada sesebuah sistem.
Tanpa sokongan, sesuatu sistem tidak akan boleh bergerak. Secara kasar
sokongan kepada sistem politik boleh digambarkan melalui ketaatan dari
ahli-ahli masyarakat terhadap sistem yang ada seperti menerima hasil
pilihan raya, membayar cukai, mematuhi undang-undang atau tiadanya
usaha-usaha meluas yang disokong oleh ahli-ahli masyarakat untuk
menghancurkan sesebuah sistem. Dengan kata lain, ahli-ahli masyarakat
mematuhi keputusan-keputusan dasar yang dibuat oleh pihak berkuasa.
Menerusi sokongan sebahagian besar ahli masyarakat, sistem tersebut
boleh dinggap sah untuk menjalankan proses pengagihan sumber-
sumber yang terhad dalam masyarakat.
Input yang kedua ialah tuntutan-tuntutan dari ahli-ahli masyarakat yang
masuk ke dalam sistem politik. Memandangkan sumber-sumber adalah
terhad, maka ahli-ahli masyarakat akan membentuk kumpulan-kumpulan
tertentu untuk memastikan tuntutan mereka akan lebih berkesan. Proses
ini melibatkan dua aspek yang dipanggil “pengluahan kepentingan” dan
“pengumpulan kepentingan”. Aspek yang pertama merujuk kepada apa
yang dituntut, dan aspek kedua pula ialah pengumpulan kumpulan-
kumpulan bersama ke dalam satu gabungan yang lebih besar seperti parti
politik atau kumpulan pendesak dalam usaha untuk membuat tuntutan ke
dalam sistem politik.
3. Output
Model ini mengambarkan dasar awam sebagai output bagi sistem politik
yang lahir dari berbagai tuntutan yang dibuat oleh ahli-ahli masyarakat.
Oleh kerana terdapat banyak dan berbagai tuntutan sedangkan sumber-

20. Asas Pentadbiran Awam
48
sumber yang ada terhad, maka berlakulah percanggahan di antara
kepentingan, keperluan ataupun kemahuan yang perlu dipertimbangkan
oleh sistem. Tuntutan yang banyak dan berbagai kemudiannya masuk ke
dalam sistem politik untuk ditapis dan diproses. Akhirnya, terhasil
keputusan-keputusan dan tindakan-tindakan dari pihak berkuasa
mengenai tuntutan yang perlu dilayan, dipinda, atau ditolak. Keputusan
dan tindakan dari pihak berkuasa dikenali sebagai output atau dasar-dasar
dari sistem politik yang menentukan agihan nilai atau peruntukan
sumber-sumber terhad yang ada di dalam sesebuah masyarakat.
4. Maklum balas
Output keputusan dan tindakan akan menimbulkan beberapa persoalan
baru kerana dengan nilai atau sumber yang terhad, berbagai tuntutan
tidak dapat dipenuhi. Akibatnya, berlaku maklum balas yang kemudian
kembali kepada input sebagai tuntutan baru. Dasar-dasar awam yang
telah diputuskan sebelumnya mungkin mempunyai kesan-kesan tertentu
yang perlu diubahsuai dan maklumbalas yang diterima juga akan masuk
semula sebagai input ke dalam sistem politik. Mekanismea input-output
ini akan bergerak secara berterusan.
3.10.2 Teori Elit
Model kedua yang akan kita pelajari ialah Teori Elit. Kita seringkali
menganggap bahawa dasar awam yang digubal mencerminkan tuntutan
dan permintaan dari rakyat. Maksudnya apa yang dituntut dan diminta
oleh rakyat dipenuhi oleh kerajaan dalam bentuk dasar-dasar awam yang
digubal. Walaupun anggapan ini mungkin benar, tetapi ia tidak betul
sepanjang masa. Ini disebabkan kadangkala dasar awam yang dibentuk itu
lebih merupakan keputusan dari pihak yang berkuasa, atau biasa disebut
sebagai elit yang memerintah. Berasaskan anggapan ini, teori elit melihat
dasar awam sebagai pemilihan-pemilihan dan nilai-nilai elit yang
memerintah.
Teori elit mengandaikan bahawa rakyat bersikap “tidak kisah” atau tidak
mengambil berat terhadap maklumat lengkap mengenai dasar awam.
Dalam keadaan ini, golongan elit yang berperanan untuk membentuk
pendapat umum mengenai persoalan-persoalan dasar, dan bukan orang
ramai yang membentuk pendapat elit. Oleh itu, dasar awam sebenarnya
mencerminkan pilihan golongan elit. Tugas pegawai kerajaan dan
pentadbir hanyalah untuk melaksanakan dasar-dasar yang telah
ditetapkan oleh golongan elit. Dasar ini mengalir dari atas ke bawah, iaitu
dari elit yang memerintah kepada rakyat di bawah. Merujuk kepada Rajah

21. Asas Pentadbiran Awam
49
3.2, dasar-dasar ini sebenarnya tidak mencerminkan permintaan atau
tuntutan dari orang ramai.
Rajah 3.2
Teori Elit
Sumber: Ahmad Atory Hussain. (1996).
Bagi memudahkan kefahaman kita, Teori Elit boleh dirumuskan seperti
berikut:
(i) Masyarakat dibahagikan kepada beberapa golongan yang
mempunyai kuasa dan sebilangan besar lagi terdiri dari
mereka yang tidak mempunyai kuasa. Golongan yang
mempunyai kuasa merupakan kumpulan minoriti yang
bertanggung jawab dalam memperuntukkan nilai untuk
masyarakat. Sementara sebilangan besar rakyat yang terdiri
dari kumpulan minoriti tidak menentukan dasar awam.
(ii) Kumpulan minoriti yang memerintah tidak melambangkan
sebilangan besar rakyat yang diperintah. Golongan elit
disalurkan secara tidak seimbang dari susur-galur sosio-
ekonomi masyarakat. Pergerakan orang bukan elit kepada
kedudukan elit berlaku secara perlahan dan berterusan. Ini
bertujuan untuk memelihara kemantapan sistem dan
mengelakkan berlakunya perubahan secara mendadak. Orang
yang bukan elit yang sudah menerima pendapat elit yang asas
sahaja boleh diterima masuk ke dalam golongan ini.
(iii) Elit berkongsi pendapat ramai berhubung dengan nilai-nilai
asas dalam sistem sosial dan pengekalan sistem. Dasar-dasar
ELIT
RAKYAT
Pegawai/Pentadbir
Arahan dasar
Pelaksanaan dasar

22. Asas Pentadbiran Awam
50
awam yang dilahirkan tidak mencerminkan permintaan atau
tuntutan orang ramai, tetapi lebih kepada nilai-nilai elit
sendiri. Perubahan-perubahan dasar awam akan dibuat
sedikit demi sedikit dan tidak diubah secara mendadak.
(iv) Golongan elit yang aktif tertakluk secara relatif ke atas
pengaruh secara langsung dari sikap “tidak kisah” atau tidak
mengambil berat orang ramai. Golongan elit mempengaruhi
orang ramai lebih dari orang ramai yang mempengaruhi elit.
Berasaskan rumusan di atas, pada pendapat anda,
apakah kesan teori elit ke atas analisis dasar awam?
Pada umumnya terdapat tiga kesan utama, iaitu:
(i) Golongan elit menyatakan bahawa dasar awam tidak
melambangkan permintaan orang ramai. Sebaliknya ia lebih
memberi keuntungan dan nilai-nilai kepada golongan elit.
Misalnya, jika golongan elit itu secara keseluruhannya
bersifat konservatif, maka mereka lebih menekankan
keinginan untuk memelihara dan mengekalkan sistem yang
ada. Perubahan ke atas dasar awam yang ada dilakukan
secara sedikit demi sedikit, dan tidak diubah secara
mendadak. Dalam keadaan sebegini, dasar awam selalunya
diubahsuai dan jarang diganti. Perubahan hanya dibuat
apabila berlaku suatu keadaan atau peristiwa yang boleh
mengancam sistem elit. Jika keadaan ini berlaku, maka
mereka akan bertindak untuk memperbaiki sesuatu dasar dan
memperkenalkan pembaharuan bagi mengekalkan
kepentingan elit sendiri.
(ii) Golongan elit melihat golongan majoriti orang ramai sebagai
“tidak ambil kisah langsung” dalam mana sentimen orang
ramai kerap dimanipulasi oleh kumpulan elit, dan bukan pula
nilai-nilai elit yang dipengaruhi oleh sentimen orang ramai.
Semua keadaan ini menyebabkan perhubungan di antara elit
dan orang ramai mengalir dari atas ke bawah. Oleh itu,
persaingan di antara parti-parti politik tidak memberi makna
apa-apa. Persoalan mengenai dasar awam jarang ditentukan
oleh rakyat melalui proses pilihanraya ataupun parti-parti
politik mengambil inisitif untuk mengemukakan alternatif
dasar-dasar awam. Sebaliknya penentuan dasar dilakukan
oleh golongan elit sendiri.

23. Asas Pentadbiran Awam
51
(iii) Golongan elit berpendapat bahawa kestabilan dan penerusan
sistem adalah bergantung kepada suara ramai di kalangan
golongan elit sendiri. Ini tidaklah bermakna golongan elit
tidak pernah bersetuju atau tidak pernah bersaing sesama
mereka untuk mendapatkan sokongan. Persaingan yang
wujud hanyalah berkisar di sekeliling isu-isu yang sempit
skopnya. Sebilangan besar elit yang ada lebih bersetuju
berbanding dengan bilangan mereka yang tidak bersetuju
(Ahmad Atory, 1996:21-25).
3.10.3 Teori Kelompok
Model ketiga ialah mengenai Teori Kelompok yang menekankan kepada
peranan kumpulan-kumpulan yang berpengaruh dalam masyarakat,
seperti kumpulan pendesak dan kumpulan berkepentingan untuk
mempengaruhi proses pembentukan dasar. Teori Kelompok bermula
dengan saranan dan gagasan bahawa interaksi di kalangan kelompok
dalam masyarakat merupakan faktor yang berpusat dalam politik.
Individu-individu dengan kepentingan-kepentingan bersama mereka
membuat tekanan ke atas kerajaan untuk menuntut atau mendapatkan
permintaan.
Ada dua pandangan dari para sarjana berhubung dengan teori ini.
Pertama, pandangan dari David Truman. Menurut beliau, satu kelompok
yang berkepentingan merupakan satu kelompok yang mempunyai sikap
bersama (shared attitude) yang membuat sesetengah tuntutan tertentu ke
atas kelompok yang lain dalam masyarakat. Kelompok-kelompok
tersebut akan bersifat politik apabila ia membuat tuntutan melalui atau ke
atas institusi kerajaan. Individu dianggap penting dalam politik hanya
apabila mereka bertindak sebagai sebahagian atau bagi pihak kelompok
berkepentingan. Kelompok tersebut berfungsi sebagai “jambatan” di
antara individu dan kerajaan. Politik menjadi landasan bagi perjuangan
kelompok untuk mempengaruhi dasar.
Dalam keadaan ini, tugas sistem politik ialah memelihara dan menguasai
konflik kumpulan tersebut melalui beberapa cara tertentu. Antaranya,
mewujudkan peraturan dalam kelompok yang berjuang, mengatur tolak
ansur dan mengimbangi kepentingan kumpulan, menganjurkan tolak
ansur dalam bentuk dasar awam, dan mengadakan kuat kuasa segala tolak
ansur yang dicapai.

24. Asas Pentadbiran Awam
52
Rajah 3.3
Model Kumpulan
Sumber: Ahmad Atory Hussain. (1996).
Berasaskan Rajah 3.3 atas, kita dapat melihat bahawa dasar awam
merupakan perseimbangan yang dicapai dalam perjuangan kelompok.
Perseimbangan ini ditentukan oleh pengaruh kelompok-kelompok
berkepentingan yang sifatnya. Perubahan-perubahan dan pengaruhnya
yang relatif bagi sebarang kelompok yang berkepentingan boleh
dijangkakan kesannya dalam perubahan-perubahan dasar awam. Ini dapat
dilihat apabila dasar tersebut bergerak ke arah yang dikehendaki oleh
kelompok bagi mempengaruhi pengaruh, dan terkeluar dari kehendak
kelompok-kelompok yang hilang pengaruh.
Pandangan kedua ialah dari seorang sarjana bernama Earl Latham. Beliau
berpendapat dasar awam dari kaca mata Teori Kelompok merupakan
perimbangan yang dicapai dari persaingan di antara dua kelompok yang
berkepentingan untuk mendapatkan tuntutan-tuntutan yang memihak
kepada mereka. Dalam keadaan ini, para pembuat undang-undang akan
menjadi pengadil dalam perjuangan kelompok, mengesahkan kejayaan-
kejayaan campuran, merekodkan segala istilah tolak ansur, dan
menyerahkan segala kepentingan itu dalam bentuk undang-undang.
Pengaruh kelompok ini ditentukan oleh bilangan, kekayaan, kekuatan
organisasi, kepimpinan, hubungan yang rapat dengan para pembuat
keputusan, dan memiliki kesepaduan dalaman. Teori kelompok
cenderung untuk menentukan kesemua kegiatan-kegiatan politik dalam
bentuk perjuangan kelompok. Pembuat dasar dianggap sebagai memberi
tindak balas dengan cepat kepada tekanan-tekanan kelompok, menawar,
berunding, dan bertolak ansur di kalangan kelompok-kelompok
berpengaruh untuk bersaing dengan tuntutan-tuntutan mereka itu.
Pengaruh yang
Bertambah
Pengaruh
Kumpulan B
Pengaruh
Kumpulan A
Kedudukan
dasar alternatif
Penimbangan
(equilibrium)
Dasar Awam

25. Asas Pentadbiran Awam
53
Dengan berbuat demikian, mereka mempunyai kebebasan yang sama
dalam menentukan kelompok manakah yang dimasukkan ke dalam
percampuran majoriti. Lebih besar kawasan bagi ahli-ahli politik itu, lebih
besarlah bilangan/jumlah kepentingan dan kebebasan mereka ini dalam
memilih kelompok untuk membentuk satu majoriti campuran (Ahmad
Atory, 1996:17-21)
3.10.4 Teori Bersifat Penambahan (Incrementalism)
Model keempat ini diperkenalkan oleh Charles Lindbloom. Beliau
melihat dasar awam sebagai penerusan kepada kegiatan-kegiatan kerajaan
dan ia hanya ditokok atau ditambah sahaja. Mengikut model ini, pembuat
keputusan akan menyemak semula keseluruhan dasar yang dicadangkan,
tanpa mengenal pasti tuntutan masyarakat dalam mencapai matlamat
tersebut. Ia tidak memberi pilihan mengikut keutamaan (rank order
preference) untuk tiap-tiap pilihan dasar dalam bentuk nisbah untung
kepada kos, dan kemudiannya membuat satu pilihan berasaskan kesemua
maklumat yang diperolehi. Pembuat keputusan tidak meneliti kesemua
pilihan dasar yang ada dan kesan-kesannya ke atas masyarakat kerana
dihalangi oleh beberapa faktor seperti sekatan masa, kos pembiayaan,
dan kepakaran.
Oleh itu, pembuat dasar secara umumnya menerima kesahan program-
program yang sudah sedia ada dan secara bijaksana meneruskan dasar-
dasar yang terdahulu. Apa yang dilakukan hanya meneliti dasar-dasar dan
memutuskan sama ada hendak ditambah atau dikurangkan, ataupun
diubahsuai mengikut keperluan-keperluan semasa. Perubahan atau
pengubahsuaian sedemikian dapat dilihat dalam Rajah 3.4 di bawah.
Rajah 3.4
Model Pertambahan (Incremental )
1945 1955 1965 1975 1985 1995
Sumber: Ahmad Atory Hussain. (1996).
Kenaikan dasar
Komitmen
Dasar yang lalu

26. Asas Pentadbiran Awam
54
Para pembuat dasar menggunakan model ini kerana mereka mempunyai
masa yang terbatas, kurang kepakaran, atau tidak mempunyai kos
pembiayaan yang cukup untuk meneliti kesemua pilihan dasar yang ada.
Halangan sedemikian disebabkan kos untuk mendapatkan semua
maklumat itu terlalu besar, dan mereka tidak mempunyai keupayaan
untuk membuat ramalan yang cukup mengenai apa yang akan berlaku di
masa hadapan.
Selain itu, para pembuat dasar menerima kesahan dasar-dasar yang
terdahulu kerana mereka juga tidak pasti mengenai kesan dan akibat yang
akan timbul jika dasar-dasar baru diperkenalkan. Sebarang perubahan
dasar yang agak radikal dari dasar yang sedia ada sudah tentu melibatkan
pelaburan yang banyak, sama ada dalam bentuk perbelanjaan, amalan
pentadbiran ataupun melibatkan perubahan struktur organisasi.
Oleh itu, cara yang lebih baik dan selamat ialah membuat dasar-dasar
yang sudah diketahui dan kesannya juga boleh diramal. Pada yang masa
yang sama, mereka bertindak dengan meneruskan dasar-dasar yang
terdahulu, tanpa mengambil kira sama ada ia berkesan atau tidak.
Pemilihan model ini dianggap lebih tepat dan sesuai kerana ia dapat
mengurangkan konflik, memelihara kestabilan, dan mengekalkan sistem
politik.
3.10.5 Model Institusionalisme
Model ini merupakan model yang terakhir yang kita pelajari. Model
institusionalisme menganggap dasar awam sebagai satu kegiatan institusi.
Dalam pelajaran ini, institusi bermaksud institusi yang terlibat dalam
perancangan, pembuatan dan pelaksanaan dasar. Institusi mestilah
merupakan institusi yang sah dan mempunyai dasar-dasar yang sah. Ia
mestilah memberi perhatian kepada kerajaan dan birokrasi yang terlibat
dalam pelaksanaan dasar.
Dasar awam memang mempunyai hubungan yang rapat dengan institusi-
institusi kerajaan. Sesuatu dasar awam yang sudah dibentuk tidak akan
menjadi satu dasar awam dalam ertikata yang sebenar sehinggalah ia
dilaksana dan dikuatkuasakan oleh institusi-institusi kerajaan.
Peranan institusi-institusi kerajaan dapat dilihat dalam tiga bentuk.
Pertama, kerajaan mendapat pengesahan terhadap dasar-dasar tertentu.
Dalam hal ini, dasar-dasar kerajaan pada umumnya dianggap sebagai
obligasi yang sah dari segi undang-undang yang memerlukan kesetiaan
daripada warganegara. Walaupun rakyat melihat dasar-dasar dari

27. Asas Pentadbiran Awam
55
kumpulan atau pertubuhan lain dalam masyarakat seperti organisasi
swasta atau badan-badan profesional sama penting dan mempunyai
ikatan yang rapat, tetapi ia agak berbeza dengan dasar-dasar kerajaan. Ini
disebabkan dasar kerajaan dilihat sebagai menyeluruh dan dapat meliputi
semua rakyat. Sebaliknya dasar-dasar organisasi swasta atau badan-badan
profesional pula hanya terbatas kepada ahli-ahli mereka sahaja.
Peranan keduanya ialah kerajaan dikatakan memiliki kuasa monopoli atau
paksaan ke atas rakyat. Kerajaan mempunyai kuasa yang sah untuk
menahan atau memenjarakan mereka yang enggan patuh kepada dasar
dan peraturan kerajaan. Sebaliknya tindakan atau hukuman yang boleh
dikenakan oleh organisasi swasta atau badan-badan profesional adalah
terhad. Malah adakalanya, mereka tidak boleh bertindak sendiri dan
terpaksa merujuk kepada pihak kerajaan ataupun pihak berkuasa.
Secara ringkasnya kerajaan memiliki keupayaan untuk memerintah dan
mendapatkan kesetiaan dari rakyat. Kerajaan boleh menggunakan kuasa
paksaan secara yang sah untuk memastikan individu dan kumpulan-
kumpulan lain bekerjasama bagi menguatkuasakan undang-undang dalam
bentuk dasar awam.
3.11 DASAR-DASAR AWAM DI MALAYSIA
Setelah kita mempelajari konsep dasar awam dengan agak mendalam,
bermula dari penjelasan konsep sehingga model-model yang berhubung
dengan proses pembentukan dasar, maka ada baiknya kita meneliti
sedikit dasar-dasar awam yang ada di Malaysia.
Sejak merdeka sehingga kini, berbagai dasar awam telah diperkenalkan.
Oleh sebab sifatnya yang dinamik, corak, dan matlamat dasar-dasar
sentiasa berubah-ubah mengikut keperluan semasa, persekitaran, faktor
masyarakat, dan pucuk pimpinan. Walaupun begitu, pada asasnya dasar-
dasar awam di Malaysia dirumuskan untuk memenuhi matlamat-
matlamat sosio-ekonomi seperti pertumbuhan ekonomi, pengagihan
pendapatan, kestabilan politik, dan kebajikan masyarakat.
Bagi tujuan kefahaman, berikut dibincangkan secara ringkas beberapa
contoh dasar-dasar awam di Malaysia.
1. Dasar Ekonomi Baru
Dasar Ekonomi Baru (DEB) mula diperkenalkan pada tahun 1971
melalui Rancangan Malaysia Kedua (1971-75). Objektif utama DEB ialah

28. Asas Pentadbiran Awam
56
untuk mewujudkan perpaduan negara yang ingin dicapai melalui dua
matlamat utama, iaitu:
(i) Mengurang dan membasmi kemiskinan tanpa mengira kaum
dengan menambahkan pendapatan dan memperbanyakkan
peluang-peluang pekerjaan. Ini melibatkan usaha-usaha
untuk membasmi kemiskinan di bandar-bandar seperti
menyediakan kemudahan asas perumahan, mewujudkan
peluang-peluang pekerjaan dan meningkatkan taraf hidup di
kawasan-kawasan setinggan. Sementara di luar bandar pula,
ia tertumpu kepada usaha-usaha meningkat taraf hidup dan
daya pengeluaran golongan yang berpendapatan rendah,
terutamanya mereka yang terlibat dan sektor pertanian dan
perikanan.
(ii) Menyusun semula masyarakat untuk memperbaiki
kedudukan ekonomi yang tidak seimbang di antara kaum
bagi menghapuskan pengenalan kaum mengikut fungsi-
fungsi ekonomi. Ini melibatkan usaha-usaha untuk
mengurangkan kedudukan ekonomi dan gunatenaga yang
tidak seimbang di antara kaum dan wilayah supaya dapat
mengimbangi penglibatan semula kaum dalam berbagai
sektor dalam ekonomi.
DEB dirancangkan untuk tempoh 20 tahun, iaitu dari 1971 hingga 1990.
Dalam tempoh itu kadar kemiskinan diharap dapat diturunkan dari 49
peratus pada tahun 1970 kepada 16.7 peratus tahun 1990. Manakala bagi
mencapai tahap gunatenaga penuh, kadar pengangguran diharap dapat
dikurangkan pada tahap yang rendah, iaitu dari 7.4 peratus (1970) kepada
3.6 peratus (1990). Selepas tempoh DEB berakhir pada tahun 1990,
kejayaan yang dicapai agak membanggakan, walaupun tidak dapat
memenuhi matlamat yang ditetapkan. Seiring dengan perubahan masa
dan teknologi, di samping memenuhi keperluan pembangunan negara
yang lebih mencabar, kerajaan telah memperkenalkan Dasar
Pembangunan Nasional bagi menggantikan DEB.
2. Dasar Kebudayaan Kebangsaan
Sebagai sebuah negara yang mempunyai penduduk yang berbilang kaum,
Malaysia memerlukan satu dasar kebudayaan kebangsaan bagi
mencerminkan keperibadian negara. Dasar ini berfungsi sebagai satu
garis panduan dalam membentuk, mewujudkan dan mengekalkan identiti
Malaysia. Berasaskan kesedaran inilah, kerajaan telah mengubal satu dasar
kebudayaan kebangsaan dengan mengambil kira latar belakang dan fakta-

29. Asas Pentadbiran Awam
57
fakta sejarah serantau. Langkah tersebut selaras dengan beberapa
keputusan yang dicapai dalam Kongres Kebudayaan Kebangsaan yang
diadakan pada bulan Ogos 1971.
Pembentukan Dasar Kebudayaan Kebangsaan dibuat berlandaskan
kepada tiga prinsip penting, iaitu berteraskan kebudayaan rakyat asal
rantau ini, menerima unsur-unsur kebudayaan yang lain yang sesuai dan
wajar untuk diserapkan, serta meletakkan Islam sebagai unsur penting
dalam pembentukan kebudayaan kebangsaan.
Berpandukan kepada prinsip-prinsip di atas, pembentukan kebudayaan
kebangsaan memberi penekanan untuk mencapai tiga objektif utama,
iaitu mengukuhkan perpaduan bangsa dan negara melalui kebudayaan,
memupuk serta memelihara keperibadian kebangsaan, dan memperkaya
serta mempertingkatkan kualiti kehidupan, dan kerohanian yang
seimbang dengan pembangunan sosioekonomi negara.
3. Dasar Pandang ke Timur
Dasar ini diperkenalkan oleh Dato’ Seri Dr. Mahathir Mohamad pada
tahun 1982, sebagai sebahagian dari usaha untuk mempertingkatkan lagi
daya pengeluaran negara. “Pandang ke Timur” di sini bermaksud
menjadikan negara-negara di sebelah timur, terutamanya Jepun dan
Korea Selatan sebagai negara contoh untuk mempelajari kemajuan
teknologi, kerajinan, disiplin, dan etika kerja. Dasar ini bertujuan untuk
memajukan negara, bukan saja dari segi ekonomi, tetapi meliputi
peningkatan daya pengeluaran melalui disiplin, kerajinan, dan etika kerja
yang sesuai.
4. Dasar Persyarikatan Malaysia
Dasar ini digubal berlandaskan kesedaran bahawa kedua-dua sektor,
awam dan swasta harus memupuk kerjasama erat dan bantu membantu
di antara satu sama lain. Dasar ini yang mula diperkenalkan dalam bulan
Februari 1983, menganggap Malaysia sebagai sebuah syarikat dengan
kedua-dua sektor awam dan swasta menjadi pemegang saham dan
pekerjanya.
Bagi memenuhi hasrat tersebut, berbagai usaha dibuat untuk
menggalakkan kegiatan yang bertujuan mengeratkan lagi kerjasama di
antara sektor awam dan swasta. Berbagai usaha dijalankan yang
melibatkan berbagai program dan tindakan, seperti memberi penerangan
yang jelas kepada kakitangan awam untuk memudahkan pelaksanaannya.
Selain daripada itu, panel perunding Persyarikatan Malaysia ditubuhkan

30. Asas Pentadbiran Awam
58
di semua jabatan kerajaan, menyebarkan maklumat perniagaan yang
diperolehi oleh agensi kerajaan di luar negeri kepada sektor swasta,
meningkatkan hubungan di antara agensi kerajaan dengan sektor swasta,
dan mengeluarkan satu garis panduan untuk memudahkan pelaksaan
dasar.
Berasaskan sokongan dan galakan yang diberikan oleh kerajaaan, sektor
swasta diharap akan berkembang dengan lebih maju, dan pihak kerajaan
dapat mengutip cukai dari mereka dengan kadar yang lebih tinggi. Hasil
kutipan cukai kemudiannya dapat digunakan untuk membiayai projek-
projek pembangunan negara dengan lebih berkesan bagi meningkatkan
kesejahteraan hidup rakyat.
5. Dasar Penswastaan
Dasar penswastaan mula diberi perhatian pada tahun 1983 selepas
Perdana Menteri melancarkan Dasar Persyarikatan Malaysia. Dasar ini
bertujuan untuk merangsangkan pertumbuhan ekonomi dengan
menggalakkan penglibatan sektor swasta dalam pembangunan ekonomi
negara. Langkah ini diharap dapat memberi sumbangan dalam
meringankan beban kewangan kerajaan, mengurangkan saiz sektor awam,
menggalakan persaingan yang sihat, meningkatkan kecekapan dan
menambahkan daya pengeluaran, serta mempercepatkan penglibatan
bumiputera dalam kegiatan ekonomi negara.
Dasar penswastaan dilaksanakan dalam berbagai bentuk bergantung
kepada kesesuaian organisasi dan ciri kegiatan sesuatu jabatan kerajaan
itu. Antaranya:
(i) Penswastaan secara menyeluruh, iaitu melibatkan
pemindahan semua kepentingan kerajaan kepada pihak
swasta.
(ii) Penswastaan secara sebahagian – hanya sebahagian sahaja
kepentingan kerajaan yang dipindahkan, manakala
sebahagian lagi masih dimiliki oleh kerajaan.
(iii) Penswastaan secara terpilih – sesuatu agensi itu menjual
bahagian tertentu sahaja dari perkhidmatannya, tetapi terus
memiliki bahagian-bahagian lain.
(iv) Penswastaan berbentuk pengurusan bercorak perniagaan
swasta – hanya prinsip perniagaan sahaja yang digunakan,
sementara hakmilik ekuiti masih dimiliki oleh kerajaan.

31. Asas Pentadbiran Awam
59
(v) Penswastaan secara kontrak – melibatkan pemberian kontrak
perkhidmatan kerajaan kepada sektor swasta, tanpa
perubahan struktur organisasi tersebut.
(vi) Penswastaan secara pajakan – penyewaan kemudahan dan
harta kerajaan yang tertentu untuk mendapatkan hasil tanpa
mengubah hakmilik harta berkenaan.
Bagi melaksanakan dasar penswastaan, kerajaan menubuhkan sebuah
jentera pentadbiran yang berpusat di Unit Perancangan Ekonomi,
Jabatan Perdana Menteri. Pelaksanaan dasar melibatkan kajian yang
berterusan ke atas kegiatan dan organisasi kerajaan bagi mengenal pasti
agensi atau jabatan yang sesuai untuk diswastakan. Satu program
dirangka untuk menjalankan kajian terperinci ke atas entiti yang
berkenaan. Ini diikuti dengan menyediakan satu Pelan Tindakan
Penswastaan (PTP) untuk tempoh dua tahun yang boleh dipinda. PIP
pula akan diteliti oleh Jawatankuasa Antara Jabatan mengenai
Penswastaan yang bertanggung jawab dalam membuat perakuan
mengenai projek-projek yang bakal diswastakan kepada pihak kerajaan.
Selepas kelulusan didapati, kementerian yang berkaitan dengan entiti
yang bakal diswastakan akan mempelawa sektor swasta bagi
mengemukakan tawaran mengikut kaedah penswastaan yang sesuai.
Tawaran dari sektor swasta dinilai dan pihak yang berjaya akan
ditawarkan oleh kementerian yang berkenaan.
6. Dasar Pembangunan Nasional
Dasar Pembangunan Nasional (DPN) dilancarkan pada 17 Jun 1991
sebagai lanjutan dari Dasar Ekonomi Baru yang berakhir pada tahun
1990. Pelaksanaan DPN menandakan bermulanya satu era baru dalam
usaha menjadikan Malaysia sebagai sebuah negara maju menjelang tahun
2020. DPN masih mengekalkan strategi asas DEB untuk memperbaiki
ketidakseimbangan sosial dan ekonomi di antara kaum telah menetapkan
tiga dimensi baru yang menjadi tumpuan, iaitu:
(i) Memberi penekanan yang lebih ke atas strategi pembasmian
kemiskinan yang bertujuan untuk menghapuskan kemiskinan
di kalangan golongan yang termiskin, di samping
mengurangkan kemiskinan relatif.
(ii) Menumpukan perhatian kepada pembangunan sebuah
masyarakat pembangunan dan perindustrian bumiputera
sebagai satu strategi penting ke arah meningkatkan, dan

32. Asas Pentadbiran Awam
60
seterusnya mengekalkan penyertaan bumiputera dalam
kegiatan ekonomi.
(iii) Meningkatkan penekanan kepada sektor swasta untuk
melibatkan diri dalam proses penyusunan semula masyarakat.
(iv) Memberi tumpuan kepada pembangunan sumber manusia,
termasuk sistem nilai dan etika bagi mencapai matlamat
pertumbuhan ekonomi dan pengagihan yang saksama.
Seperti juga DEB, Dasar Pembangunan Nasional akan meneruskan
usaha-usaha untuk mengurangkan ketidakseimbangan ekonomi, bukan
sahaja di kalangan kaum, tetapi juga di antara golongan kaya dengan
miskin dan jurang ekonomi di antara wilayah. Usaha ini dibuat
berasaskan prinsip pembangunan seimbang dan pengagihan yang
saksama untuk mencapai keadilan sosial dan memperkukuhkan
perpanduan negara.
7. Wawasan 2020
Wawasan 2020 diperkenalkan oleh Perdana Menteri, Dato’ Seri Dr.
Mahathir Mohamad semasa membentangkan kertas kerja bertajuk
“Malaysia: Melangkah Ke Hadapan” di forum anjuran Majlis
Perdagangan Malaysia pada 28 Februari 1991. Kertaskerja ini
mengandungi satu rangkakerja mengenai matlamat untuk menjadikan
Malaysia sebagai sebuah negara maju menjelang tahun 2020. Usaha ini
dibuat sebagai tindak balas terhadap cabaran dan perkembangan pesat
yang berlaku dalam bidang ekonomi, sosial dan politik sama ada di
peringkat nasional, mahupun antarabangsa. Oleh itu, Malaysia harus
bersedia untuk menghadapi cabaran supaya ia tidak tersisih dari arus
perubahan yang berlaku.
Kemajuan yang ingin dicapai melalui Wawasan 2020 bukan sahaja
merangkumi bidang ekonomi, politik dan sosial semata-mata, tetapi juga
menekankan aspek-aspek kerohanian, etika, kebudayaan, dan keagamaan.
Dengan kata lain, Malaysia ingin mencapai taraf negara maju mengikut
acuan sendiri, tanpa mengikuti cara dan corak yang berlaku di negara-
negara maju yang lain.
Jika anda inginkan huraian yang lebih mendalam mengenai
dasar-dasar awam di Malaysia, sila rujuk buku Malaysia
Kita (1994) dan Dasar-Dasar Pembangunan Malaysia
(1992), terbitan Institut Tadbiran Awam Negara, Kuala
Lumpur. Rujukan tambahan ini diharap dapat memberi
anda kefahaman yang lebih luas mengenai dasar-dasar
awam di negara kita.

33. Asas Pentadbiran Awam
61
SOALAN DALAM TEKS 3.4
1. Isi tempat kosong di bawah dengan perkataan
yang sesuai.
(i) Model …………….. menjelaskan proses
pengagihan sumber dalam bentuk
mekanisme input dan output yang
melibatkan dua pihak yang menuntut dan
membuat keputusan.
(ii) Teori …………… mengandaikan bahawa
golongan …………. yang
berperanan membentuk pendapat umum.
(iii) Teori ……………. menekan kepada
peranan kumpulan yang berpengaruh dalam
masyarakat mempengaruhi pembentukan
sesebuah dasar.
(iv) Dalam Teori …………… , dasar awam
dikatakan sebagai penerusan kepada
kegiatan-kegiatan awam dan hanya ditokok
tambah sahaja.
(v) Teori ……………… menganggap dasar
awam adalah sebagai satu kegiatan institusi.
Semak jawapan anda di akhir bab ini.
3.12 KESIMPULAN
Konsep dasar awam mempunyai hubungan yang rapat dengan
pentadbiran awam dan menjadi sebahagian dari keperluan untuk
menjalankan pentadbiran sesebuah negara. Melalui dasar-dasar awam
yang dibentuk, berbagai isu, masalah, atau konflik yang berlaku dalam
sesebuah negara dapat diatasi, ataupun dikurangkan pada paras yang
minima. Ini disebabkan terdapat banyak model yang boleh digunakan
sepenuhnya atau diubahsuai mengikut keperluan semasauntuk masalah
atau konflik. Penggunaan dasar yang tepat dan sesuai bukan sahaja dapat
meringankan beban kerajaan dalam menghadapi berbagai masalah dan
cabaran yang timbul, tetapi juga berupaya untuk meningkatkan
kecekapan dalam pentadbiran negara.

34. Asas Pentadbiran Awam
62
Dasar awam juga penting kepada pentadbiran awam kerana ia
mengandungi berbagai peraturan yang boleh dijadikan panduan kepada
kerajaan dalam mentadbirkan negara dan pedoman kepada rakyat sebagai
warganegara yang bertanggung jawab. Kejayaan sesuatu dasar awam
bergantung kepada kebijaksanaan para pengubalnya dalam menyediakan
satu dasar yang sesuai bagi keperluan negara, terutamanya negara yang
mempunyai penduduk berbilang kaum seperti Malaysia.
Dasar awam di Malaysia menghadapi masa depan yang lebih mencabar.
Ini disebabkan perubahan pesat yang berlaku di sekeliling kita seperti
penggunaan alat-alat teknologi yang canggih memerlukan perubahan ke
atas dasar-dasar awam yang sedia ada. Selain dari itu, tahap pemikiran
yang semakin tinggi dan matang juga telah menambahkan bilangan rakyat
yang berpendidikan dalam masyarakat. Oleh itu, sesuatu dasar awam
yang bakal digubal perlu mengambil kira semua perkembangan ini supaya
bersesuaian dengan keadaan semasa, keperluan pembangunan negara,
dan faktor persekitaran yang berkembang dengan pesat.
SOALAN PENILAIAN KENDIRI
1. Pilih beberapa dasar awam di Malaysia, dan cuba sesuaikan
dengan model teori pembentukan dasar awam yang anda pelajari.
Anda boleh menggunakan satu atau gabungan model teori
tertentu untuk dasar-dasar tersebut.
2. Jelaskan apakah yang anda faham mengenai konsep dasar awam.
Huraikan perbezaan di antara “dasar awam” dengan dasar-dasar
yang buat oleh pertubuhan atau organisasi swasta.
3. Dasar awam dibahagikan kepada lima jenis. Huraikan kelima-lima
jenis dasar awam tersebut.
4. Terdapat lima model yang telah dibincangkan dalam pelajaran ini,
iaitu model Teori Sistem, Teori Elit, Teori Kelompok, Model
Bersifat Penambahan (Incrementalism), dan Model
Institusionalisme. Huraikan salah satu daripada model-model
tersebut.
Semak jawapan anda di akhir modul kursus ini.

35. Asas Pentadbiran Awam
63
JAWAPAN SOALAN DALAM TEKS
1. Sila rujuk nota berkaitan definisi dasar awam di muka surat 29
hingga 34.
1. Empat bentuk dasar awam ialah:
(i) Undang-Undang - merujuk kepada satu bentuk dasar
yang digubal mengikut proses perundangan bagi
membendung atau mengatasi sesuatu masalah. Sesuatu
dasar yang dibentuk melalui undang-undang tidak boleh
diubah atau dibatalkan dengan mudah. Sebarang
pengubahsuaian atau pembatalan ke atas dasar itu perlu
dibuat melalui pindaan atau pemansuhan terhadap
undang-undang berkenaan. Ia mesti mendapat kelulusan
dari badan perundangan. Sesuatu dasar dalam bentuk
undang-undang sering diiringi oleh unsur-unsur hukuman
seperti denda, sebat, buang negeri, penjara atau hukuman
mati.
(ii) Rancangan - merupakan satu bentuk dasar yang lebih
terperinci dan mengandungi beberapa dasar lain yang
berkaitan. Ia mempunyai objektif dan strateginya yang
tersendiri dalam bentuk program dan projek-projek
tertentu. Rancangan ini agak berbeza dari dasar yang
berbentuk undang-undang kerana ia tidak mengandungi
unsur-unsur hukuman.
(iii) Program - dibentuk untuk membantu sesuatu masalah
tertentu yang sedang dihadapi. Biasanya ia berfungsi
sebagai langkah awal sebelum sesuatu dasar yang lebih
konkrit dibuat. Program mempunyai persamaan seperti
undang-undang, tetapi tidak mengandungi unsur-unsur
hukuman.
(iv) Projek - merupakan satu bentuk dasar yang lebih konkrit
dan tersusun, serta berfungsi sebagai sebahagian dari
program. Jangka masa bagi sesuatu projek itu agak
pendek dan ia ditentukan terlebih dahulu.
SDT 3.1
SDT 3.2

36. Asas Pentadbiran Awam
64
2. Lima sifat dasar awam ialah tuntutan dasar (policy demand),
kenyataan dasar (policy statement), keputusan dasar (policy decision),
keluaran dasar (policy output),dan hasilan dasar (policy outcome).
1. Di dalam kerajaan sendiri, sumber-sumbernya terdiri dari
individu atau kumpulan, sama ada secara perseorangan atau
gabungan, yang terdiri daripada:
(i) Eksekutif politik – Perdana Menteri, Menteri-menteri
Kabinet, Menteri Besar, Ketua Menteri dan Ahli
Mesyurat Kerajaan Negeri (EXCO).
(ii) Birokrat – Kebanyakan anggota birokrat merupakan
pelaksana dasar. Walaupun demikian, mereka mungkin
juga terlibat dalam pembentukan cadangan dasar sebagai
tambahan tugas-tugas pentadbiran yang sedia ada.
(iii) Perunding (Consultants) – Kumpulan perunding sangat
penting, terutamanya di peringkat awal perkembangan
dasar/program. Mereka mungkin diminta melakukan
beberapa penyelidikan yang diperlukan dan mengenal
pasti pilihan-pilihan (options) yang ada untuk
mengendalikan sesuatu isu atau masalah. Kini terdapat
banyak kumpulan perunding yang diambil untuk
membantu kerajaan dalam proses penggubalan dasar.
(iv) Agensi Penyelidikan – Kerajaan juga bergantung kepada
agensi penyelidikan sendiri ataupun menyediakan
peruntukan kewangan penyelidikan (research grant) kepada
pihak universiti dan agensi penyelidikan swasta. Hasil
penyelidikan itu dijadikan asas kepada cadangan dasar.
(v) Badan Perundangan (Legislator) – Selain dari eksekutif
politik, ahli badan perundangan juga dapat menyumbang
dalam memberi pandangan-pandangan tertentu untuk
menyelesaikan sesuatu masalah awam.
2. Selain dari itu, sumber-sumber yang berada di luar kerajaan juga
turut memberi sumbangan kepada cadangan dasar. Mereka terdiri
daripada golongan berikut:
(i) Kumpulan Berkepentingan seperti badan-badan
perniagaan, kesatuan sekerja, persatuan peladang dan
lain-lain, tetapi hanya sebilangan kecil sahaja kumpulan
ekonomi dan sosial seperti ini yang dapat mempengaruhi
tindakan kerajaan. Kebanyakan dari organisasi ini
SDT 3.3

37. Asas Pentadbiran Awam
65
mempunyai sumber-sumber untuk menjalankan
penyelidikan dan analisis bagi menyediakan cadangan
dasar.
(ii) Kumpulan “Clientele” – program-program kerajaan
mungkin membentuk “clientele” untuk tujuan meluaskan
faedah-faedah yang diperoleh. Dalam membentuk
cadangan-cadangan baru, kumpulan ini selalunya bekerja
rapat dengan agensi-agensi kerajaan.
(iii) Kumpulan Orang Awam (Citizen Groups) – kumpulan
orang awam yang aktif terlibat dalam mengemukakan
tuntutan kepada kerajaan untuk beberapa lama. Misalnya,
mereka yang terlibat dalam isu-isu mengenai alam sekitar
sering memberi cadangan-cadangan dasar kepada
kerajaan dari masa ke semasa.
(iv) Parti Politik – mereka ini agak penting dalam memberi
sumbangan kepada cadangan dasar. Walaupun demikian,
sejak akhir-akhir ini semakin banyak kumpulan-kumpulan
pendesak dan berkepentingan yang mewakili orang awam
ditubuhkan dan terlibat dalam mengemukakan cadangan
dasar. Ini menyebabkan penglibatan parti-parti politik
semakin berkurang.
(v) Pihak Media – akhbar dan majalah merupakan sumber
untuk mengenal pasti masalah dan mengemukakan
cadangan penyelesaian. Di samping itu, program-program
bercorak dokumentari yang disiarkan dalam rancangan
televisyen boleh menarik perhatian ramai terhadap
sesuatu isu, dan kemudian menjadi perkara keutamaan
dasar.
1. Jawapan untuk tempat kosong:
(i) Model Teori Sistem
(ii) Teori Elit
(iii) Teori Kelompok
(iv) Model Bersifat Penambahan (Incrementalism)
(v) Model Institusionalisme
SDT 3.4