Database_and_Information_System_Notes Database_and_Information_System_Notes.pdf

Islamic Republic of Afghanistan
Ministry of Higher Education
Shaikh Zayed University
Computer Science Faculty
Semester
th
5
Class
rd
3
DATABASE AND INFORMATION SYSTEM
LECTURE NOTES
Lecturer: Najeebullah Sadaat
1399/8/30
AUTHOR JANATGUL MUTAWAKIL
Janatgulmutawakil2020@outlook.com

Writing by Janatgul Mutawakil
Phone: +93 (0) 77 01 72 453 Email: janatgulmutawakil@gmail.com
1
Database and Information System
Information Concepts
Data
‫د‬ ‫مواد‬ ‫خام‬ :
‫چی‬ ‫څه‬ ‫هغه‬ ‫هر‬ ‫یا‬ ،‫داخلوو‬ ‫ته‬ ‫سیستم‬ ‫یی‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫څه‬ ‫هغه‬ ‫هر‬ ‫یا‬ ،‫ی‬
meaning full
‫کله‬ .‫یادیږی‬ ‫نوم‬ ‫په‬ ‫دډیټا‬ ‫وی‬ ‫نه‬
‫وغواړو‬‫موږ‬‫چی‬
information
‫د‬‫لپاره‬‫دهغوی‬‫نو‬‫راوړو‬‫السته‬
data
‫او‬،‫ده‬‫شرط‬ ‫موجودیت‬
data
‫دی‬‫برخی‬ ‫بیلی‬ ‫بیلی‬‫دمعلوماتو‬‫چی‬
‫کی‬ ‫یوټیبل‬ ‫په‬‫لکه‬
meta data
‫په‬‫لکه‬
student table
‫کی‬
student name, student id
...‫نور‬ ‫داسی‬ ‫او‬
Information
)‫شوی‬‫داخل‬‫ته‬‫(سیستم‬ ‫شوی‬‫پروسیس‬:
organized
‫او‬)‫شوی‬‫(ترتیب‬
summarized
)‫(خالصه‬
data
‫لکه‬
report
‫ته‬
information
.‫وایی‬
Recipient
‫راوړی‬ ‫السته‬ ‫معلومات‬ ‫غواړی‬ ‫او‬ ‫وی‬ ‫ناست‬ ‫ته‬ ‫کمپیوټر‬ ‫چی‬ ‫څوک‬ ‫هغه‬ :
‫هغه‬
‫ته‬ ‫کس‬
recipient
.‫وایی‬
Data
‫باید‬
process
‫څو‬ ‫تر‬ ‫شی‬
information
‫د‬ ‫هغه‬ ‫او‬ ،‫شی‬ ‫رامنځته‬
recipient
‫لپاره‬
meaning full
.‫وی‬
Example of Information
‫چی‬‫کومو‬‫شمیر‬‫محصالنو‬‫دهغو‬
DBA
.‫اخیستی‬ ‫کورس‬
List of students studying DBA
‫شارګرد‬‫خاص‬‫دیو‬
Grade
.‫معلومول‬
Exam grades of a particular student
‫د‬
Bank Transmission
.‫میاشتو‬‫دریو‬ ‫دتیرو‬‫معاملی‬‫یا‬
Bank statement of the post 3 months
.‫پلور‬‫جنس‬ ‫خاص‬‫دیو‬ ‫کی‬‫هیواد‬ ‫یا‬ ‫ښار‬‫خاص‬‫یو‬
Sale of a particular item in a region/city
Data
‫او‬
information
.‫کمپیوزکیږی‬ ‫ورباندی‬ ‫خلک‬ ‫او‬ ‫دی‬ ‫نږدی‬ ‫ډیر‬ ‫سره‬‫بل‬ ‫دیو‬ ‫چی‬
Data vs Information
‫چی‬ ‫دلته‬ ‫دی‬ ‫توپیرونه‬ ‫دری‬ :
data
‫او‬
information
.‫وکړو‬ ‫سره‬ ‫توپیر‬
1
.
Data
‫په‬
information
‫یا‬ ‫تکیه‬ ‫باندی‬
Depend
‫او‬ ‫کوی‬ ‫نه‬
information
‫په‬
data
‫باندی‬
depend
‫د‬ ‫یعنی‬ ‫کوی‬ ‫تکیه‬ ‫یا‬
information
‫مخکی‬ ‫له‬ ‫مخکی‬ ‫باید‬ ‫لپاره‬ ‫راوړلو‬ ‫السته‬
data
.‫وی‬ ‫موجوده‬
2
.
Data
‫دی‬ ‫چی‬
input
‫او‬ ‫دی‬ ‫مواد‬
information
output
.‫موادی‬
3
.
Data
‫او‬ ‫دی‬ ‫مواد‬ ‫خام‬
information
product
.‫ده‬ ‫محصول‬ ‫یا‬
Data storage concerns
‫موږ‬ ‫چی‬ ‫کله‬ ‫دی‬ ‫خبری‬ ‫څلور‬
data store
.‫کوو‬
1
.
‫د‬
data storage
.‫واوسی‬ ‫اسانه‬ ‫او‬ ‫تیز‬ ‫باید‬
2
.
‫دغه‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫کی‬ ‫ځای‬ ‫کوم‬ ‫په‬
data store
‫او‬ ‫شو‬ ‫داخل‬ ‫ته‬ ‫سیستم‬ ‫بیا‬ ‫چی‬ ‫وی‬ ‫نه‬ ‫داسی‬ ‫یعنی‬ ،‫واوسی‬ ‫وړ‬ ‫اعتماد‬ ‫د‬ ‫باید‬ ‫هغه‬ ‫کوو‬
data
‫باید‬ ،‫وی‬ ‫شوی‬ ‫ورکه‬ ‫هم‬ ‫یا‬ ‫وی‬ ‫شوی‬ ‫وډه‬ ‫کډه‬
data
.‫وی‬ ‫کی‬‫حال‬ ‫په‬ ‫دثبات‬
3
.
‫د‬
data
‫یا‬‫اخیستل‬
retrieve
‫ی‬ ،‫واوسی‬‫اسانه‬‫او‬‫بایدتیز‬
‫هرڅومره‬ ‫عنی‬
data
‫کی‬ ‫سیستم‬‫په‬‫چی‬
store
‫نه‬ ‫ستړی‬‫باید‬ ‫سیستم‬‫شی‬
.‫شی‬
4
.
‫په‬‫موږ‬‫چیرته‬‫که‬
database
‫میلیون‬‫کی‬
records store
‫سیستم‬‫معلومات‬‫هغه‬‫هم‬‫غواړو‬‫موږ‬‫چی‬‫معلومات‬‫کوم‬‫خو‬‫وی‬‫هم‬‫کړی‬
.‫راکړی‬ ‫باید‬ ‫هغه‬ ‫هم‬ ‫کی‬ ‫وخت‬ ‫کوم‬ ‫په‬ ‫غواړو‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫معلومات‬ ‫کوم‬ ‫یعنی‬ ،‫راکړی‬ ‫ته‬ ‫موږ‬ ‫باید‬
‫دد‬
‫یو‬ ‫باید‬ ‫موږ‬ ‫لپاره‬ ‫کارونو‬ ‫ټولو‬ ‫ی‬
Information System
.‫کړی‬ ‫اسانه‬ ‫کارونه‬ ‫زموږ‬ ‫چی‬ ‫کړو‬ ‫رامنځته‬
‫څومره‬ ‫معومات‬ ‫یعنی‬
value
‫لری‬
The value of information
‫یو‬ ‫کله‬ ‫چی‬ ‫موږ‬
database
.‫وکړی‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬ ‫ښه‬ ‫څو‬ ‫تر‬ ‫ورکړی‬ ‫معلومات‬ ‫صحیح‬ ‫ته‬ ‫مشتری‬ ‫باید‬ ‫جوړوو‬ ‫ته‬ ‫مشتری‬ ‫کوم‬
‫دمعلوماتو‬
value
‫مرسته‬ ‫نه‬ ‫هغی‬ ‫له‬ ‫څومره‬ ‫موږ‬ ‫راکړل‬ ‫سیستم‬ ‫ته‬ ‫موږ‬ ‫معلومات‬ ‫کوم‬ ‫چی‬ ‫شی‬ ‫معلومیدلی‬ ‫سره‬ ‫دی‬ ‫په‬ ‫یاقیمت‬
.‫وکړو‬ ‫باید‬‫نیونه‬ ‫تصمیم‬ ‫څنګه‬ ‫یا‬ ‫شو‬ ‫اخیستی‬
‫دغه‬ ‫نو‬
valuable Information
‫سره‬ ‫طریقی‬ ‫ښی‬ ‫په‬ ‫او‬ ‫ډول‬ ‫مؤثر‬ ‫په‬ ‫کارونه‬ ‫خپل‬ ‫چی‬ ‫کوی‬ ‫مرسته‬ ‫سره‬ ‫موږ‬ ‫معلومات‬ ‫مفید‬ ‫یا‬
‫ت‬ ،‫یوسو‬ ‫مخته‬
‫څنګه‬ ‫چی‬ ‫پوهیږو‬ ‫نه‬ ‫موږ‬ ‫بیا‬ ‫نو‬ ‫دی‬ ‫روان‬ ‫څه‬ ‫چی‬ ‫پوهیږو‬ ‫نه‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫کله‬ ،‫کیږی‬ ‫اساس‬ ‫په‬ ‫دمعلوماتو‬ ‫نیونه‬ ‫صمیم‬
‫واسیطه‬ ‫په‬ ‫دهغی‬ ‫باید‬ ‫وی‬ ‫موجود‬ ‫شواهد‬ ‫یا‬ ‫معلومات‬ ‫سره‬ ‫موږ‬ ‫له‬ ‫باید‬ ،‫کیږی‬ ‫نیول‬ ‫نه‬ ‫تصمیم‬ ‫ډول‬ ‫دی‬ ‫په‬ ‫یعنی‬ ‫ونیسو‬ ‫تصمیم‬
‫موجو‬ ‫معلومات‬ ‫ښه‬ ‫سره‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫کله‬ ،‫وکړو‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬
‫نو‬ ‫ونیسو‬ ‫تصمیم‬ ‫ښه‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫کله‬ ،‫شو‬ ‫نیولی‬ ‫تصمیم‬ ‫ښه‬ ‫نو‬ ‫بیا‬ ‫وی‬ ‫د‬
‫دهغه‬
output
.‫وی‬ ‫موډیره‬ ‫به‬ ‫ګټه‬ ‫او‬ ‫راوړنی‬ ‫السته‬ ‫یعنی‬ ‫وی‬ ‫ښه‬‫به‬

2
‫موږ‬
value
‫به‬ ‫کی‬ ‫مارکیټ‬ ‫په‬ ‫چی‬ ‫کوی‬ ‫وړاندوینه‬ ‫یا‬ ‫پیشګویی‬ ‫داسی‬ ‫هغه‬ ‫چی‬ ‫ده‬ ‫سیستم‬ ‫یو‬ :‫شو؟‬ ‫معلومولی‬ ‫څنګه‬ ‫یاقیمت‬
‫ژمی‬ ‫راتلونکی‬
‫خلک‬ ‫کی‬
‫دارنګه‬
‫جامپر‬
‫ته‬ ‫موږ‬ ‫سیستم‬‫یعنی‬ ‫وکړی‬ ‫ګټه‬ ‫ډیره‬ ‫دابه‬ ‫چی‬ ‫واخلی‬ ‫ی‬
Product
‫شی‬ ‫هغه‬ ‫موږ‬ ‫او‬ ‫وښودل‬
‫نوزموږ‬ ،‫شی‬ ‫هم‬ ‫خرڅ‬ ‫شی‬ ‫هغه‬ ‫او‬ ‫کړو‬ ‫السه‬ ‫تر‬ ‫هم‬ ‫ګټه‬ ‫کی‬ ‫حقیقت‬ ‫په‬ ‫موږ‬ ‫او‬ ‫وړل‬ ‫راهم‬ ‫ته‬ ‫مارکیټ‬ ‫خپل‬
sales
‫کی‬ ‫میاشتو‬ ‫نورو‬
۱۰۰۰۰۰
‫داځل‬‫خو‬‫وی‬‫افغانی‬
۱۵۰۰۰۰
‫ته‬‫نوموږ‬‫شو‬‫افغانی‬
valuable information
‫خو‬‫باندی‬ ‫راوړلو‬‫معلوماتو‬‫دی‬‫په‬‫نو‬‫وکړه‬‫ګټه‬
‫مثال‬ ‫شوی‬ ‫هم‬ ‫مصرف‬
۳۰۰۰۰
‫نو‬
۳۰۰۰۰
-
۵۰۰۰۰
‫به‬ ‫مصرف‬ ‫دغه‬ ‫نو‬
۳۰۰۰۰
‫به‬ ‫ګټه‬ ‫او‬ ‫شی‬ ‫افغانی‬
۲۰۰۰۰
‫ښه‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫کله‬ .‫شی‬ ‫افغانی‬
.‫شو‬ ‫کولی‬ ‫ګټه‬ ‫ډیره‬ ‫وکړو‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬ ‫ښه‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫کله‬ ‫کوو‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬ ‫ښه‬ ‫ولرو‬ ‫معلومات‬
‫نوره‬ ‫په‬ ‫موږ‬ ‫ایا‬ ‫چی‬ ‫شو‬ ‫نیولی‬ ‫تصمیم‬ ‫دغه‬ ‫موږ‬ ‫کړو‬ ‫ترالسه‬ ‫معلومات‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫کله‬
technology
‫نور‬ ‫یعنی‬ ‫وکړو‬ ‫پانګونه‬ ‫هم‬ ‫کی‬
.‫کنه‬ ‫او‬ ‫کړو‬ ‫قوی‬ ‫سیستم‬‫دغه‬ ‫هم‬
‫شی‬‫کیدای‬
‫باندی‬‫هغه‬‫په‬‫موږ‬‫او‬‫کوو‬‫رامنځته‬‫سیستم‬‫نوی‬‫یو‬‫موږ‬‫چی‬
۳۰۰۰۰
‫هغه‬‫موږ‬‫چی‬‫کله‬‫خو‬‫وکړو‬‫مصرف‬‫ډالر‬
implement
‫ا‬ ‫کړو‬
‫و‬
۵۰۰۰۰
‫په‬ ‫ته‬ ‫موږ‬
sales
‫وباسو‬ ‫تری‬ ‫مصرف‬ ‫چی‬ ‫ګټه‬ ‫اصلی‬ ‫زموږ‬ ‫چی‬ ‫پوهیږو‬ ‫موږ‬ ‫دلته‬ ‫نو‬ ‫راغله‬ ‫ګټه‬ ‫کی‬
۲۰۰۰۰
.‫شو‬ ‫ډالره‬
‫موږ‬ ‫ته‬ ‫معلوماتو‬ ‫ډول‬ ‫کوم‬
valuable
‫شو؟‬ ‫یلی‬ ‫معلومات‬
The characteristics of valuable Information
The characteristics of valuable Information
Characteristic
Definition
Accessible
‫باید‬ ‫معلومات‬
accessible
‫خاص‬‫یو‬‫په‬‫یعنی‬‫وړوی‬‫دالسرسی‬ ‫یعنی‬‫وی‬
format
‫دیو‬ ‫کی‬‫وخت‬‫خاص‬ ‫یو‬‫په‬‫کی‬
.‫لپاره‬ ‫کس‬‫خاص‬
Accurate
‫باید‬‫معلومات‬‫زموږ‬
Error free
‫زموږ‬‫چی‬‫کله‬‫خو‬،‫وی‬‫پاک‬‫باید‬‫څخه‬‫دغلطیو‬‫یعنی‬‫وی‬
input
‫وی‬‫غلط‬
output
‫یعنی‬‫وی‬‫غلط‬‫هم‬‫به‬
GIGO
‫یعنی‬‫وی‬‫به‬
Garbage In Garbage Out
‫چی‬
input
‫وی‬‫غلط‬
output
‫غلط‬‫هم‬‫به‬
.‫وی‬
Complete
‫باید‬ ‫معلومات‬ ‫زموږ‬
complete
‫زموږ‬ ‫نو‬ ‫کوو‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬ ‫موږ‬ ‫او‬ ‫وی‬ ‫نیمګړی‬ ‫معلومات‬ ‫چی‬ ‫کله‬ ‫یعنی‬ ‫وی‬
.‫ده‬ ‫نیمګړی‬ ‫هم‬‫نیونه‬ ‫تصمیم‬
Economical
‫نه‬ ‫داسی‬ ‫باید‬ ،‫راځی‬ ‫مصرف‬ ‫څومره‬‫چی‬‫باندی‬ ‫هغی‬‫راړوپه‬ ‫ته‬‫الست‬‫موږ‬ ‫چی‬‫معلومات‬ ‫کوم‬،‫وی‬‫اقتصادی‬ ‫باید‬
‫او‬ ‫وی‬‫ډیر‬ ‫یی‬ ‫مصرف‬ ‫چی‬‫وی‬
output
.‫وی‬‫کم‬‫یی‬
Flexible
‫د‬‫معلومات‬ ‫دا‬ ‫یعنی‬
multi propose
‫باید‬ ‫معلومات‬ ‫یعنی‬‫شو‬‫استعمالولی‬ ‫لپاره‬
flexible
.‫وی‬
Relevant
‫موږ‬ ‫یعنی‬ ‫غواړو‬ ‫موږ‬‫چی‬ ‫معلومات‬ ‫کوم‬ ‫ولری‬ ‫ارتباط‬ ‫چی‬ ‫پوری‬ ‫شی‬ ‫خاص‬ ‫یو‬ ‫یعنی‬ ‫مرتبط‬
student
‫معلومات‬
‫د‬ ‫باید‬ ‫ته‬ ‫غواړوموږ‬
employee data
‫باید‬ ‫معلومات‬ ‫هغه‬ ‫هم‬ ‫غواړو‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫معلومات‬ ‫کوم‬ ‫یعنی‬ ،‫شی‬ ‫رانه‬
‫یعنی‬ ،‫راشی‬
user
‫لکه‬ ‫شبکه‬ ‫یو‬ ‫لکه‬ ،‫غواړی‬ ‫څه‬ ‫چی‬
MTN
‫مع‬ ‫دقیقو‬ ‫دری‬ ‫د‬ ‫وغواړی‬ ‫چی‬
‫راوړی‬ ‫السته‬ ‫لومات‬
‫او‬
user
‫کوم‬ ‫چی‬ ‫دلته‬ ‫یعنی‬ ‫ده‬ ‫دقیقه‬ ‫یی‬ ‫سرچینه‬ ‫یعنی‬ ‫دی‬ ‫دقیق‬ ‫معلومات‬ ‫دغه‬ ‫چی‬ ‫شی‬ ‫پوه‬ ‫دی‬ ‫په‬ ‫باید‬
output
‫دقیقه‬ ‫موږ‬‫لپاره‬ ‫ددی‬ ‫چی‬‫ځکه‬‫دی‬ ‫درست‬ ‫دغه‬ ‫راځی‬ ‫السته‬
entry
.‫ده‬ ‫کړی‬
Secure
secure
‫ورش‬ ‫ته‬‫الس‬‫چا‬‫دبل‬ ‫معلومات‬ ‫زموږ‬ ‫چی‬‫داسی‬ ‫نه‬ ‫وی‬
.‫ی‬
Simple
‫ډیر‬ ‫باید‬ ‫معلومات‬
simple
‫باید‬ ‫معلومات‬ ‫یعنی‬‫واوسی‬
meaning full
‫او‬
simple
.‫واوسی‬
Timely
‫ورځی‬ ‫دنن‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫داسی‬ ‫نه‬ ،‫اړتیالرو‬ ‫ورته‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫راشی‬ ‫السته‬ ‫ته‬ ‫موږ‬ ‫باید‬ ‫کی‬ ‫وخت‬ ‫هغه‬ ‫په‬ ‫باید‬ ‫معلومات‬
data
‫ورځی‬‫دپرون‬ ‫ته‬‫موږ‬‫سیستم‬ ‫غواړواو‬
data
.‫راکړی‬
Verifiable
verifiable
‫دیو‬ ‫لکه‬ ،‫واوسی‬‫هم‬
Product
.‫لګول‬ ‫ته‬‫ځان‬‫پته‬‫نرخ‬ ‫د‬
‫د‬ ‫دا‬ ‫نو‬
valuable Information
.‫وکړو‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬ ‫ښه‬‫شو‬ ‫وکولی‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫دی‬ ‫خصوصیات‬
System Concepts
What is System
:
‫یا‬ ‫دعناصرو‬ ‫سیسم‬
elements
‫یو‬
set
.‫نیسی‬ ‫اړیکه‬ ‫سره‬‫بل‬ ‫یو‬ ‫له‬ ‫کی‬ ‫منځ‬ ‫خپل‬ ‫په‬‫چی‬ ‫کوم‬ ،‫دی‬ ‫برخی‬ ‫یا‬
‫دغه‬ ‫نو‬
element
.‫کوی‬ ‫ترسره‬ ‫کار‬ ‫څنګه‬ ‫سیستم‬‫چی‬ ‫پوهیږو‬ ‫موږ‬ ‫ورسته‬ ‫او‬ ‫نیسی‬ ‫اړیکه‬ ‫سره‬ ‫کی‬ ‫خپلو‬ ‫په‬‫چی‬
‫لری‬ ‫برخی‬ ‫څلور‬ ‫دی‬ ‫چی‬ ‫سیستم‬
input, processing mechanisms, output, feedback
System Performance
‫ط‬ ‫مختلفو‬ ‫په‬
‫سیستم‬ ‫دیو‬ ‫شو‬ ‫کولی‬ ‫موږ‬ ‫سره‬ ‫ریقو‬
performance
‫دسیستم‬ ‫سره‬ ‫طریقو‬ ‫دری‬ ‫دالندی‬ ‫شو‬ ‫کولی‬ ‫موږ‬ ‫نو‬ ،‫کړو‬ ‫معوم‬
performance
.‫کړو‬ ‫معلوم‬
Efficiency
‫مؤثریت‬،‫اغیزمنتیا‬

3
Effectiveness
Performance Standards
‫معیارونه‬ ‫دفعالیت‬
1
.
Efficiency
‫څومره‬ ‫او‬ ‫کړی‬ ‫مصرف‬ ‫موږ‬ ‫څومره‬ ‫چی‬ ‫معنی‬ ‫دی‬ ‫داپه‬ :
‫او‬ ،‫راغلی‬ ‫الس‬ ‫په‬ ‫څه‬
efficiency
‫موږ‬ ‫سیستم‬ ‫دیو‬
0
‫تر‬ ‫نه‬
100%
‫په‬ ‫او‬ ،‫تولیدوی‬ ‫انرژی‬ ‫څومره‬ ‫هغه‬ ‫کی‬ ‫حرکت‬ ‫او‬ ‫وی‬ ‫موټر‬ ‫یو‬ ‫چیری‬‫که‬ : ‫مثال‬ ،‫کړی‬ ‫یی‬ ‫اثر‬ ‫څومره‬ ‫چی‬ ‫شو‬ ‫معلومولی‬ ‫پوری‬
،‫مصرفوی‬ ‫تیل‬ ‫څومره‬ ‫او‬ ‫کوی‬ ‫مزل‬ ‫څومره‬ ‫کی‬ ‫ساعت‬ ‫یو‬ ‫چی‬ ‫وایو‬ ‫داسی‬ ‫موږ‬ ‫یعنی‬ ‫شوی‬ ‫مصرف‬ ‫څومره‬ ‫باندی‬ ‫دی‬
‫چیرته‬ ‫که‬ ‫نو‬
‫موټر‬ ‫ددی‬ ‫نو‬ ‫وه‬ ‫زیاته‬ ‫یی‬ ‫انرژی‬ ‫او‬ ‫شو‬ ‫کم‬ ‫یی‬ ‫مصرف‬
efficiency
‫نو‬ ‫وی‬ ‫برعکس‬ ‫که‬ ‫او‬ ‫ده‬ ‫زیاته‬
efficiency
‫دا‬ ‫لنډه‬ ،‫ده‬ ‫کمه‬ ‫یی‬
‫چی‬
efficiency
‫ګټه‬ ‫اڅومره‬ ‫او‬ ‫کړی‬ ‫برابر‬ ‫ته‬ ‫موږ‬ ‫یی‬ ‫سهولت‬ ‫څومره‬ ‫او‬ ‫ده‬ ‫شوی‬ ‫څومره‬ ‫مصرف‬ ‫باندی‬ ‫سیستم‬‫دپه‬ ‫چی‬ ‫وایی‬ ‫ته‬ ‫دی‬
‫ددی‬ ‫اخیستی‬ ‫تری‬ ‫موږ‬
‫ته‬ ‫کولو‬ ‫پرتله‬
efficiency
‫دیوسیستم‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫کله‬ .‫وایی‬
efficiency
‫او‬ ‫ګورو‬ ‫ته‬ ‫مصرف‬ ‫نو‬ ‫معلوموو‬
output
.‫ګورو‬ ‫ته‬
2
.
Effectiveness
:
‫مو‬ ‫هغه‬ ‫او‬ ‫جوړکړو‬ ‫یوسیستم‬ ‫موږ‬ ‫یعنی‬
implement
‫وو‬ ‫ټاکلی‬ ‫اهداف‬ ‫کوم‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫ګورو‬ ‫ته‬ ‫دی‬ ‫اوس‬ ‫نو‬ ‫کړو‬
‫یعنی‬،‫شو‬ ‫تممام‬ ‫مؤثر‬ ‫څومره‬‫او‬‫ده‬‫ګټور‬‫څومره‬‫سیستم‬‫یعنی‬ .‫کنه‬‫راوړل‬‫السته‬‫مو‬‫اهداف‬‫هغه‬ ‫یا‬‫وورسیدو‬‫موږ‬ ‫ته‬‫اهدافو‬‫هغه‬‫ایا‬
‫اهداف‬ ‫اته‬ ‫موږ‬ ‫موکړو‬ ‫اواستعمال‬ ‫کړو‬ ‫جوړ‬ ‫موږسافټویر‬ ‫چی‬ ‫کله‬ ‫نو‬ ‫وو‬ ‫ټاکلی‬ ‫اهداف‬ ‫لس‬ ‫موږ‬ ‫مثال‬ ‫فرض‬
‫نوموږ‬ ‫راوړل‬ ‫السته‬
‫سیستم‬ ‫دغه‬ ‫چی‬ ‫پوهیږو‬
80% effectiveness
‫نوی‬ ‫چی‬ ‫وایی‬ ‫غواړی‬ ‫چی‬ ‫ده‬ ‫یوکمپنی‬ ‫مثال‬ ،‫ده‬
information system
‫باید‬ ‫موږ‬ ‫کړو‬ ‫رامنځته‬
100million
‫سیستم‬ ‫دغه‬ ‫کله‬ ‫چی‬ ‫دوی‬ ‫او‬ ‫راوړو‬ ‫السته‬ ‫ډالر‬
implement
‫دوی‬ ‫او‬ ‫کړو‬
85million
‫ګټه‬
‫سیستم‬ ‫ددی‬ ‫نو‬ ‫وکړی‬
effectiveness
‫به‬
80%
‫دیوسیستم‬ ‫موږی‬ ‫چی‬ ‫کله‬ ‫یعنی‬ ،‫وی‬
effectiveness
‫اهدافو‬ ‫هغه‬ ‫نو‬ ‫معلوموو‬
‫یعنی‬ .‫کړل‬ ‫پوره‬ ‫اهداف‬ ‫څومره‬ ‫سیستم‬‫چی‬ ‫ګورو‬ ‫ته‬ ‫دی‬ ‫او‬ ‫ټاکلی‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫ګورو‬ ‫ته‬
.‫لپاره‬ ‫معلومولو‬ ‫دفیصدی‬
۱۰۰
*
‫اهداف‬ ‫شوی‬‫ترالسه‬/‫اهداف‬ ‫شوی‬‫ټاکل‬
3
.
System performance standards
‫یوخاص‬ ‫لپاره‬ ‫دسیستم‬ :
objective
،‫ټاکو‬ ‫ورته‬ ‫هدف‬ ‫خاص‬ ‫یو‬ ‫یعنی‬ ،‫ټاکل‬ ‫موخه‬ ‫یا‬
‫داسی‬ ‫مالک‬ ‫دکمپنی‬ ‫یعنی‬
standard
‫باید‬ ‫موږ‬ ‫کی‬ ‫موجودیت‬ ‫په‬ ‫سیستم‬ ‫ددی‬ ‫چی‬ ‫وایی‬ ‫ټاکی‬
10000$
‫که‬ ‫نو‬ ‫راوړو‬ ‫السته‬
‫دغه‬ ‫دوی‬ ‫کی‬ ‫موجودیت‬ ‫په‬ ‫دسیستم‬ ‫چیرته‬
10000$
‫ډالر‬
‫دسیستم‬ ‫نو‬ ‫راوړی‬ ‫السته‬
performance standard
‫مثال‬ ،‫ده‬ ‫ښه‬
‫که‬
‫دسیستم‬ ‫زموږ‬ ‫چی‬‫وایی‬‫داسی‬‫هغه‬‫شرکت‬‫تولیدونکی‬ ‫یو‬‫چیرته‬
performance standard
‫یو‬ ‫موږ‬ ‫چی‬‫واوسی‬‫دغسی‬‫باید‬
‫چی‬ ‫کله‬ ‫شی‬ ‫نه‬ ‫ډیر‬ ‫باید‬ ‫نه‬ ‫دیو‬ ‫خو‬ ‫کوی‬ ‫پروانه‬ ‫هم‬ ‫راشی‬ ‫خراب‬ ‫یو‬ ‫کی‬ ‫هغه‬ ‫په‬ ‫تولیدوو‬ ‫شی‬
standard
‫ورسته‬ ‫هغی‬ ‫له‬ ‫شی‬ ‫وټاکل‬
‫دسیستم‬
performance
‫شوی‬ ‫ټاکل‬ ‫له‬
standard
‫دست‬ ‫کار‬ ‫څومره‬ ‫چی‬ ‫معلوموو‬ ‫وریانس‬ ‫موږ‬ ‫کی‬ ‫دی‬ ‫په‬ ‫نو‬ ‫کیږی‬ ‫پرتله‬ ‫سره‬
.‫ده‬ ‫شوی‬
Introduction to Information System
‫د‬‫یا‬‫دمعلوماتو‬‫چی‬‫سیستم‬‫هغه‬‫هر‬
data
‫د‬
retrieval
‫یا‬‫استعمالیږی‬‫لپاره‬
data storing
‫له‬‫عبارت‬‫کیږی‬‫کارول‬‫لپاره‬
information
system
.‫ده‬ ‫څخه‬
What is an Information System?
‫چی‬ ‫سیستم‬ ‫هغه‬ ‫هر‬
data
‫او‬
information
‫معلومات‬ ‫یا‬
collect
،‫کوی‬
store
،‫کوی‬
process
‫او‬ ‫ساتی‬ ‫یی‬ ‫لپاره‬ ‫وخت‬ ‫ډیر‬ ‫د‬ ‫او‬ ‫کوی‬
share
‫یی‬ ‫کوی‬
information system
.‫کیږی‬ ‫بلل‬
‫او‬
information system
‫د‬
feedback
‫خاوندان‬ ‫دکمپنی‬ ‫او‬ ‫وکړی‬ ‫تری‬ ‫استفاده‬ ‫او‬ ‫وکړی‬ ‫ارزونه‬ ‫خلک‬ ‫چی‬ ‫ولری‬ ‫باید‬ ‫هم‬ ‫میکانیزم‬
.‫واوری‬ ‫هم‬ ‫نظریات‬ ‫دخلکو‬ ‫او‬ ‫وکړی‬ ‫ګټه‬ ‫ډیره‬ ‫هم‬ ‫باید‬ ‫دوی‬ ‫کاروی‬ ‫سیستم‬‫معلوماتی‬ ‫دغه‬ ‫چی‬ ‫کوم‬
Computer Based Information Systems (CBIS)
‫یا‬ ‫واحده‬ ‫یو‬
single
‫یا‬ ‫ټولګه‬
set
‫ده‬
hardware
،
software
،
database
،
network
،
people
‫او‬
procedures
‫یو‬ ‫سره‬ ‫چی‬ ‫داټول‬
‫او‬ ‫کاروکړی‬ ‫ځای‬
data collect
)‫(راټول‬
data manipulate
،
،)‫عملی‬ ‫ډول‬ ‫مختلف‬ ‫یا‬ ‫کول‬ ‫(اداره‬
store
‫او‬
process
‫کړی‬
‫یو‬ ‫دا‬ ‫نو‬
computer based information system
.‫ده‬
Information System in Organization
‫د‬
organization
‫نظره‬ ‫له‬
information system
.‫ده‬ ‫ډوله‬ ‫دری‬ ‫په‬
１
.
Personal Information system
２
.
Group Information system
３
.
Enterprise Information System

4
1
.
Personal Information System
‫سیستم‬ ‫هغه‬ ‫او‬ ‫شی‬ ‫کولی‬ ‫ترسره‬ ‫ډیرکارونه‬ ‫ځان‬ ‫یوازی‬ ‫په‬ ‫چی‬ ‫دی‬ ‫سیستمونه‬ ‫هغه‬ ‫دا‬ :
‫وخ‬ ‫یو‬ ‫په‬ ‫چی‬ ‫ده‬
‫یو‬ ‫یوازی‬ ‫کی‬ ‫ت‬
user
‫کولی‬ ‫اسانه‬ ‫کارونه‬ ‫ورځنی‬ ‫زموږ‬ ‫چی‬ ‫سیستم‬ ‫هغه‬ ‫یعنی‬ ،‫شی‬ ‫کولی‬ ‫استفاده‬ ‫نه‬ ‫دهغی‬
‫مثال‬ ‫شی‬
word-processing software, presentation software, spreadsheet software
...‫نور‬ ‫داسی‬ ‫او‬
2
.
Group Information System
‫ځان‬ ‫لپاره‬ ‫کسانو‬ ‫ګروف‬ ‫دیو‬ ‫چی‬ ‫دی‬ ‫سیستمونه‬ ‫هغه‬ ‫دا‬ :
‫بل‬ ‫یو‬ ‫کی‬ ‫دی‬ ‫په‬ ‫وی‬ ‫شوی‬ ‫ګړی‬
‫سره‬
communication
‫هغه‬ ‫او‬ ‫کیږی‬
improve
‫یو‬ ‫په‬ ‫ځای‬ ‫یایو‬ ‫نیول‬ ‫ارتباط‬ ‫سره‬ ‫یوبل‬ ‫لکه‬ .‫کوی‬
project
‫کارکول‬ ‫باندی‬
:‫مثالونه‬
１
.
Web conferencing software
‫لکه‬
skype
２
.
Electronic corporate directories
‫هغه‬ ‫دا‬
websites
‫ا‬ ‫او‬ ‫نومونه‬ ‫دخلکو‬ ‫کی‬ ‫دی‬ ‫په‬ ‫چی‬ ‫دی‬
‫درسونه‬
‫لپاره‬‫ددی‬‫واچوی‬‫معلومات‬‫خپل‬‫کی‬‫دی‬‫په‬‫شی‬‫کولی‬‫خلک‬‫نړی‬‫دټولی‬‫چی‬‫ده‬‫سیستم‬‫یو‬‫دا‬‫کیږی‬‫لیکل‬‫ټول‬
.‫شی‬ ‫کتلی‬ ‫یی‬ ‫هلته‬ ‫راوړی‬ ‫السته‬ ‫معلومات‬ ‫اړه‬ ‫په‬ ‫دهغه‬ ‫غواړی‬ ‫څوک‬ ‫بل‬ ‫چیرته‬ ‫که‬
３
.
Wikis
‫یعنی‬
Wikipedia
‫کارکیږی‬ ‫ډوله‬ ‫دوه‬ ‫کی‬ ‫هغه‬ ‫په‬ ‫چی‬
edit
‫او‬ ‫کول‬
save
.‫کول‬
3
.
‫هغه‬ ‫دا‬ :
information system
‫دی‬ ‫نه‬ ‫لپاره‬ ‫ګروف‬ ‫یا‬ ‫کس‬ ‫خاص‬ ‫دیو‬ ‫چی‬ ‫کوم‬ ‫دی‬
‫له‬ ‫هغه‬ ‫چی‬ ‫دی‬ ‫سیستمونه‬ ‫معلوماتی‬ ‫داداډول‬ ‫بلکی‬
external
‫یو‬ ‫ته‬ ‫کمپنی‬ ‫خپلی‬ ‫موږ‬ ‫مثال‬ ‫نیسی‬ ‫اړیکه‬ ‫هم‬ ‫سره‬ ‫کسانو‬
‫اړیکه‬ ‫هم‬ ‫سره‬ ‫دولت‬ ‫له‬ ‫یا‬ ‫سره‬ ‫مشتری‬ ‫یو‬ ‫له‬ ‫موږ‬ ‫خو‬ ‫جوړکړی‬ ‫سیستم‬ ‫معلوماتی‬
‫څومره‬ ‫نه‬ ‫چین‬ ‫موږ‬ ‫مثال‬ ‫لرو‬
furniture
‫څومره‬ ‫حکومت‬ ‫نه‬ ‫موږ‬ ‫یا‬ ‫او‬ ‫واردکړی‬
furniture
.‫اخیستی‬ ‫یا‬ ‫غوښتی‬
‫مثال‬
:‫ونه‬
１
.
Transaction processing system(TPS)
２
.
Inter organizational System
Business Information System
‫په‬‫هغه‬ ‫چی‬ ‫سیستمونه‬‫هغه‬ ‫ټول‬
business organization
.‫شوی‬ ‫خالصه‬ ‫الندی‬ ‫استعمالیږی‬ ‫کی‬
Business Information System
Accounting and Finance
Customer Services
Human Resources
‫شرکتونه‬‫تولیدونکی‬
Manufacturing
Research and Development
‫کول‬‫مارکیټینګ‬ ‫او‬ ‫خرڅول‬‫او‬ ‫اخیستل‬
Sales and marketing
‫کرنه‬‫یا‬ ‫زرعت‬
Agriculture
‫روغتیا‬‫او‬ ‫صحت‬
Healthcare
‫کیندنه‬‫کان‬‫یا‬ ‫معادن‬
Mining
１
.
Accounting and Finance
‫دغه‬ :
information systems
.‫استعمالیږی‬ ‫لپاره‬ ‫ددی‬

.‫دی‬ ‫مصارف‬ ‫زموږ‬ ‫څومره‬ ‫او‬ ‫ده‬ ‫ګټه‬ ‫زموږ‬ ‫څومره‬ ‫چی‬ ‫کوو‬ ‫وړاندوینه‬ ‫دا‬ ‫موږ‬

‫او‬ ‫سرچینو‬ ‫دغوره‬ ‫چی‬
.‫وټاکی‬ ‫کارول‬ ‫پنډونو‬

.‫کړی‬ ‫اداره‬ ‫سرچینی‬‫مالی‬ ‫نوری‬ ‫او‬ ‫نغدی‬

.‫کړی‬ ‫تحلیل‬ ‫پانګونه‬

.‫دی‬ ‫دقیق‬ ‫اسناد‬ ‫او‬ ‫راپورونه‬ ‫مالی‬ ‫ټول‬ ‫او‬ ‫ده‬ ‫سالم‬ ‫پلوه‬‫مالی‬ ‫له‬ ‫تنظیم‬ ‫چی‬ ‫کړو‬ ‫ترالسه‬ ‫ډاډ‬ ‫ترڅو‬ ‫کړی‬ ‫ترسره‬ ‫پلټنی‬
２
.
Customer Services
.‫چی‬ ‫کیږی‬ ‫کارول‬ ‫لپاره‬ ‫ددی‬ ‫سیستمونه‬‫معلوماتی‬ ‫دا‬ :

‫دپیریدونکو‬
‫د‬ ‫لکه‬ ،‫ساتل‬ ‫معلومات‬ ‫اړه‬ ‫په‬ ‫عمل‬ ‫متقابل‬ ‫د‬ ‫ددوی‬ ‫سره‬ ‫شرکت‬ ‫یا‬ ‫اړه‬ ‫په‬
‫مشتری‬
feedback
‫ایا‬ ‫چی‬ ‫کتل‬
.‫کنه‬ ‫ده‬ ‫خوشحاله‬ ‫مشتری‬

.‫موجودول‬ ‫ورته‬ ‫هغه‬ ‫او‬ ‫پوهیدل‬ ‫ښه‬‫باندی‬ ‫مسئلو‬ ‫او‬ ‫اړتیاوو‬ ‫ددوی‬

.‫کول‬ ‫وړاندی‬ ‫ته‬ ‫پیریدونکو‬‫خدمات‬ ‫غوره‬
３
.
Human Resources
:
‫د‬ ‫سیستمونه‬‫معلوماتی‬ ‫دا‬
HR
‫کارم‬ ‫له‬
.‫چی‬ ‫کوی‬ ‫مرسته‬ ‫سره‬ ‫ندانو‬

5

‫کارمندان‬
screening
‫د‬ ‫کارمند‬ ‫دا‬ ‫ایا‬ ‫چی‬ ‫کتل‬ ‫یعنی‬ ‫کول‬
Job
.‫کنه‬ ‫ده‬ ‫کس‬ ‫وړ‬ ‫لپاره‬

.‫کول‬ ‫چیک‬ ‫حاضری‬ ‫دهغوی‬ ‫لکه‬ ‫کول‬ ‫څارنه‬ ‫دکارمندانو‬ ‫یعنی‬ ،‫کول‬ ‫ادهره‬ ‫ازموینی‬ ‫دفعالیت‬ ‫ته‬ ‫کارمندانو‬

‫ته‬ ‫موږ‬ ‫څومره‬ ‫داکارمند‬ ‫چی‬ ‫وایو‬ ‫موږ‬ ‫یعنی‬ ،‫نظارت‬ ‫دمحصوالتو‬ ‫دکارمندانو‬
‫څومره‬ ‫کی‬ ‫کار‬ ‫خپل‬ ‫په‬ ‫یعنی‬ ،‫ده‬ ‫ګټور‬
.‫ده‬ ‫فعال‬

.‫غواړی‬‫حکومت‬‫چی‬‫کوم‬‫راپور‬‫دکارمندانو‬‫یا‬‫راپور‬‫دمالیی‬‫لپاره‬‫دحکومت‬‫لکه‬،‫کول‬‫تولید‬‫راپورونه‬‫اړین‬‫دحکومت‬
４
.
Manufacturing
.‫لکه‬ ‫کارول‬ ‫سیستم‬ ‫معلوماتی‬ ‫د‬ ‫کی‬ ‫تولید‬ ‫په‬ :

‫دمشتریانو‬
orders process
.‫کول‬

‫وده‬ ‫ته‬ ‫مهالویش‬ ‫دتولید‬
.‫جوړل‬ ‫مهالویش‬ ‫لپاره‬ ‫دتولید‬ ‫یا‬ ،‫ورکول‬

.‫شوی‬ ‫خرڅ‬ ‫څومره‬ ‫پاتی‬‫کی‬ ‫ګدام‬ ‫په‬‫شیان‬ ‫څومره‬ ‫چی‬ ‫وایو‬ ‫موږ‬ ‫یعنی‬ ،‫کول‬ ‫کنټرول‬ ‫کچه‬ ‫شیانو‬ ‫دموجوده‬ ‫دګدام‬

‫مشتری‬ ‫ته‬ ‫موږ‬ ‫لکه‬ ،‫کول‬ ‫نظارت‬‫کیفیت‬ ‫دمحصول‬
feedback
.‫دی‬ ‫خراب‬ ‫یا‬ ‫دی‬ ‫ښه‬‫کیفیت‬ ‫جنس‬ ‫ددی‬ ‫چی‬ ‫راکوی‬
５
.
Research and Development
:
‫د‬
R&D
.‫چی‬ ‫کوی‬ ‫مرسته‬ ‫سره‬ ‫کارمندانو‬ ‫له‬ ‫سیستمونه‬‫معلوماتی‬

‫موجودوی‬ ‫چی‬ ‫جنس‬ ‫کوم‬ ‫لکه‬ ‫مثال‬
.‫کړو‬ ‫ډیزان‬ ‫محصوالت‬ ‫یعنی‬ ،‫جوړوو‬ ‫ډیزاین‬ ‫نوی‬ ‫لپاره‬ ‫دهغه‬ ‫موږ‬

‫څخه‬‫دمشتریانو‬
input
‫نوی‬‫یوه‬‫ته‬‫موږ‬‫ترڅو‬،‫کیږی‬‫المل‬‫پرمختګونو‬‫او‬‫فکرونو‬،‫نظرونو‬‫دنویو‬‫چی‬‫راټولوی‬‫یانظریی‬
‫نوی‬ ‫چی‬ ‫راکړی‬ ‫روحیه‬
.‫کړو‬ ‫جوړ‬ ‫شیان‬

‫لپار‬ ‫شریکولو‬ ‫دمعلوماتو‬ ‫سره‬‫ټولنی‬ ‫دڅیړونکو‬ ‫کچه‬ ‫په‬‫دنړی‬

Error slide introduction to information system slide number 14
６
.
Sales and Marketing
:
.‫چی‬ ‫کوی‬ ‫مرسته‬ ‫کی‬ ‫کولو‬ ‫ترسره‬ ‫سره‬ ‫پرسونل‬‫بازارموندی‬ ‫او‬ ‫دپلور‬ ‫سیستمونه‬‫معلوماتی‬

‫توکو‬ ‫دنوی‬ ‫تحلیل‬ ‫دمحصوالتو‬
.‫لپاره‬ ‫دپراختیا‬ ‫خدماتو‬ ‫او‬

.‫تحلیل‬ ‫پروع‬‫د‬ ‫لپاره‬ ‫کولو‬ ‫مشخص‬ ‫طریقی‬ ‫پلور‬‫او‬ ‫اعالناتو‬ ‫دغوره‬

.‫تحلیل‬ ‫دنرخ‬ ‫لپاره‬ ‫کولو‬ ‫تنظیم‬ ‫نرخ‬ ‫محصول‬ ‫دمطلوب‬ ‫لپاره‬ ‫کولو‬ ‫ترالسه‬ ‫عواید‬ ‫دلوړتحلیل‬
７
.
Banking
.‫کوی‬ ‫مرسته‬ ‫سره‬ ‫موږ‬ ‫له‬ ‫کی‬ ‫کارونو‬ ‫الندی‬ ‫په‬ ‫چی‬ ‫کاروی‬ ‫سیستم‬ ‫معلوماتی‬ ‫هم‬ ‫بانک‬ :

‫پ‬‫پورونو‬
.‫وښیی‬ ‫سیستم‬‫باید‬ ‫ته‬ ‫موږ‬ ‫هم‬ ‫دا‬ ‫نه‬ ‫یا‬ ‫شی‬ ‫ورکړل‬ ‫قرضه‬ ‫باید‬ ‫یا‬ ‫یعنی‬ ،‫کوو‬ ‫پریکړه‬‫قوی‬ ‫اړه‬ ‫ه‬

.‫وکړو‬ ‫باید‬ ‫پانګونه‬ ‫سره‬‫هوښیارتیا‬ ‫په‬

.‫تادیه‬ ‫بیل‬ ‫لکه‬ ‫چمتوکړو‬ ‫خدمات‬ ‫انالین‬

.‫ولری‬ ‫اکاونټ‬ ‫بانک‬ ‫چی‬ ‫کوم‬ ‫ورکول‬ ‫پیسی‬‫ته‬ ‫خلکو‬ ‫هغو‬ ‫یعنی‬ .‫لیږد‬ ‫دحساب‬ ‫لپاره‬ ‫اخیستونکی‬ ‫دحساب‬
８
.
Health care
:
.‫کاروی‬ ‫سیستمونه‬‫معلوماتی‬ ‫لپاره‬ ‫ګټو‬ ‫دالندی‬ ‫سازمانونه‬ ‫پاملرنی‬ ‫دروغتیا‬

‫د‬ ‫لکه‬ ‫لپاره‬ ‫دتشخص‬ ‫دناروغیو‬
CT-scan
.‫سیستم‬‫لپاره‬

.‫کړو‬ ‫ترسره‬ ‫درملنه‬ ‫باید‬‫ډول‬ ‫څه‬ ‫یعنی‬ ،‫لپاره‬ ‫پالن‬ ‫درملنی‬ ‫دطبی‬

‫د‬ ‫دناروغ‬
records
‫د‬ ‫دناروغانو‬ ‫یعنی‬ ،‫لپاره‬ ‫دتعقیب‬
records
.‫ساتل‬

‫د‬ ‫لکه‬ ،‫بیل‬ ‫دناروغانو‬
.‫بیل‬ ‫پیسو‬‫نورو‬ ‫داسی‬ ‫او‬ ‫درملنی‬ ‫تشخیص‬

--
:‫چی‬ ‫کاروی‬ ‫ټیکنالوجی‬ ‫ویب‬ ‫لپاره‬ ‫ددی‬ ‫شرکتونه‬ ‫بیمی‬ ‫روغتیایی‬

‫مرسته‬ ‫په‬‫سیستم‬‫ددی‬ ‫پیداکړی‬‫السرسی‬ ‫ته‬ ‫معلوماتو‬ ‫وړتیا‬ ‫بیمی‬ ‫دناروغانو‬ ‫ترڅو‬

‫ورکول‬ ‫ته‬ ‫ناروغ‬ ‫حق‬ ‫درملنی‬ ‫دطبی‬

.‫کوی‬ ‫تحلیل‬ ‫ډیټا‬ ‫لپاره‬ ‫کولو‬ ‫اداره‬ ‫دلګښتونو‬
９
.
Agriculture
:
.‫چی‬ ‫استعمالیږی‬ ‫لپاره‬ ‫ددی‬ ‫سیستمونه‬

‫د‬ ‫نظارت‬ ‫حاصالتو‬ ‫دخپلو‬ ‫بزګران‬
GPS
‫سیستم‬ ‫معلوماتی‬ ‫یو‬ ‫ته‬ ‫دوی‬ ‫معلومات‬ ‫دا‬ ‫چی‬ ‫کوی‬ ‫ته‬ ‫ځان‬ ‫واسطه‬ ‫په‬ ‫سیستم‬
.‫ورکړی‬ ‫به‬ ‫حاصالت‬ ‫څومره‬ ‫یا‬ ‫وی‬ ‫غلی‬ ‫څومره‬ ‫به‬ ‫کی‬ ‫هرپټی‬ ‫په‬‫چی‬ ‫کړی‬ ‫معلوم‬ ‫ترڅو‬ ،‫ورکوی‬

‫ک‬‫درنګ‬‫چی‬‫شوی‬‫داخل‬‫کی‬‫سیستم‬‫داسی‬‫په‬‫دامعلومات‬
‫له‬ .‫کوی‬‫اټکل‬‫محصول‬‫دمتوقع‬‫چی‬.‫تولیدوی‬‫نقشه‬‫شوی‬‫وډ‬
.‫لپاره‬ ‫دزایاتوالی‬ ‫حاصالتو‬ ‫دخپلو‬ ‫کړی‬ ‫اضافه‬ ‫سره‬‫باید‬ ‫چیرته‬ ‫چی‬ ‫شی‬ ‫کولی‬ ‫بزګران‬ ‫څخه‬ ‫دی‬

6
１０
.
Mining
‫د‬ ‫شرکتونه‬ ‫یا‬ ‫کمپنی‬ :
GPS
.‫چی‬ ‫لپاره‬ ‫ددی‬ ‫کاروی‬ ‫سیستمونه‬

.‫وکړی‬ ‫یی‬ ‫ارزونه‬ ‫او‬ ‫وپیژنی‬ ‫سیمی‬‫هغه‬ ‫لپاره‬ ‫اکتشاف‬ ‫دمعدنی‬

‫کین‬ ‫دکان‬
.‫جوړول‬‫ماډل‬ ‫یو‬ ‫لپاره‬ ‫دی‬

.‫معلومول‬ )‫مواد‬ ‫اوبلن‬ ‫الندی‬ ‫(دځمکی‬ ‫هایدرولوژیک‬ ‫او‬ )‫مواد‬ ‫کیمیاوی‬ ‫دننه‬ ‫کیمیکل(دځمکی‬ ‫جیو‬

.‫نه‬ ‫دولت‬ ‫له‬ ‫کیږی‬ ‫غوښتل‬ ‫یا‬ ‫دی‬ ‫لپاره‬ ‫کیندنی‬ ‫دکان‬ ‫چی‬ ‫کوم‬ ‫کړی‬ ‫راټول‬ ‫معلومات‬ ‫اړین‬ ‫او‬ ‫جواز‬ ‫باید‬

.‫دی‬ ‫څه‬ ‫محیط‬ ‫په‬‫اغیزی‬ ‫کیندنی‬ ‫دکان‬ ‫چی‬ ‫راټولول‬ ‫معلومات‬ ‫دغه‬

‫ه‬
.‫شی‬ ‫اباد‬ ‫بیرته‬ ‫باید‬ ‫ځای‬ ‫او‬ ‫دی‬ ‫شوی‬ ‫راویستل‬ ‫معدن‬ ‫چی‬ ‫نه‬ ‫دکوم‬ ‫بندول‬ ‫بیرته‬ ‫ځای‬ ‫غه‬
Data Marketing
Some Motivational Example
Amazon.com
‫کی‬‫هرثانیه‬ ‫په‬،‫دی‬ ‫موجود‬ ‫هلته‬ ‫او‬ ،‫پلوری‬‫محصوالت‬‫میلونه‬‫سلګونه‬
100
.‫کیږی‬‫ترسره‬‫پلور‬‫یا‬ ‫معاملی‬
Facebook
800
‫کی‬‫ثانیه‬‫هره‬‫په‬ ،‫لری‬ ‫کارکوونکی‬‫فعال‬‫میلیونه‬
200K
‫په‬‫پیښی‬
Facebook
.‫کیږی‬‫رامنځته‬ ‫کی‬
Google
1
‫اضافه‬‫نه‬‫دی‬‫یاله‬‫تریلیون‬
12
10
pages
‫فیجونه‬‫یا‬
indexed
،‫کیږی‬
Query
10000
‫په‬‫کی‬‫ثانیه‬‫یوه‬‫په‬
google
‫کی‬
run
‫کیږی‬
‫او‬
search
‫په‬‫باید‬
200ms
.‫شی‬‫بشیړ‬ ‫کی‬
Data Marketing
Data marketing
‫د‬ ‫چی‬ ‫کوم‬ ‫دی‬ ‫معلومات‬ ‫هغه‬
products
.‫استعمالیږی‬ ‫لپاره‬ ‫پرمختګ‬‫یا‬ ‫کولو‬ ‫ښه‬‫د‬

Development

Promotion
)‫ورکول‬ ‫(پرمختګ‬

Sales

Pricing

Distribution
)‫کول‬ ‫یاتوضح‬ ‫(ویشل‬

Branding
)‫مشهورکول‬ ‫تولید‬ ‫(خپل‬
Benefits of Data Marketing
‫لپاره‬ ‫دځان‬ ‫ځای‬ ‫هغه‬ ‫یا‬ ‫هلته‬ ‫دی‬ ‫زیات‬ ‫مشتریان‬ ‫زموږ‬ ‫چی‬ ‫چیرته‬ ‫یعنی‬ ،‫کړو‬ ‫نښه‬ ‫په‬ ‫باید‬ ‫نښته‬ ‫په‬ ‫اړیکی‬ ‫بازارموندنی‬ ‫د‬ ‫خپل‬
target
.‫وګرځوو‬
‫یا‬ ‫دبازارموندنی‬ ‫خپل‬
data marketing
.‫ورکول‬ ‫وده‬ ‫ته‬ ‫مؤثریت‬ ‫دهغی‬ ‫هم‬ ‫نوره‬ ‫ته‬
‫پیر‬‫یعنی‬،‫بایدورکړو‬‫وده‬‫ته‬‫وفاداری‬‫دپیریدونکو‬‫او‬‫اړیکی‬‫غوره‬
.‫واخلی‬‫سودا‬ ‫نه‬ ‫زموږ‬‫لپاره‬‫وخت‬‫دهر‬ ‫څو‬‫تر‬‫کول‬‫جلب‬‫یدونکی‬
‫باید‬ ‫اخلی‬ ‫سودا‬‫ډره‬ ‫نه‬ ‫زموږ‬ ‫چی‬ ‫کس‬ ‫کوم‬ ‫لکه‬ ،‫کول‬ ‫تشخیص‬ ‫تجربه‬ ‫دپیریدونکو‬
‫وکړو‬ ‫هم‬ ‫تخفیف‬ ‫څه‬ ‫لیږ‬ ‫ته‬ ‫هغه‬
.‫کړی‬ ‫ترالسه‬ ‫خدمات‬ ‫ښه‬‫نه‬ ‫موږ‬ ‫له‬ ‫باید‬ ‫مشتریان‬
.‫رقابت‬ ‫مقایسوی‬
Data Marketing Example
‫د‬
Facebook messenger
‫په‬ ‫ته‬ ‫موږ‬ ‫لکه‬ ،‫بازارموندنه‬
messenger
‫دغه‬ ‫شرکت‬ ‫یا‬ ‫کمپنی‬ ‫دغه‬ ‫چی‬ ‫راځی‬ ‫اعالنات‬ ‫کی‬
.‫کوی‬ ‫وړاندی‬ ‫خدمات‬
‫د‬ ‫همدارنګه‬
data marketing
.‫راځی‬ ‫ایمیلونه‬
‫هغه‬ ‫وی‬ ‫لپاره‬ ‫داعالناتو‬ ‫چی‬ ‫کمپاینونه‬ ‫هغه‬
target
‫د‬ ‫ددوی‬ ‫چی‬ ‫کوم‬ ‫ګرځول‬ ‫هدف‬ ‫مشتریان‬ ‫هغه‬ ‫یعنی‬ ،‫کول‬
product
‫غواړی‬ ‫نه‬
‫استفاده‬
.‫وکړی‬
Free Trials
Account based Marketing
‫یو‬ ‫په‬ ‫موږ‬ ‫لکه‬
website
‫کی‬
account
‫موږ‬ ‫هلته‬ ‫یعنی‬ ‫وی‬ ‫کړی‬ ‫جوړ‬
subscription
‫وی‬ ‫کړی‬
‫ته‬ ‫موږ‬ ‫ناوخته‬ ‫وخت‬ ‫هغه‬
email
‫ته‬ ‫موږ‬ ‫او‬ ‫کوی‬
news later
‫لکه‬‫یا‬ ،‫لیږی‬
YouTube
‫د‬ ‫چی‬ ‫کی‬
channel
‫نشراتو‬ ‫دخپل‬ ‫مالک‬
‫زموږی‬ ‫چی‬ ‫وایی‬ ‫ته‬ ‫موږ‬ ‫لپاره‬
channel
‫درسره‬
subscribe
.‫کړی‬
What Data to Collect for Marketing?
‫د‬ ‫موږ‬ ‫څنګه‬ ‫یعنی‬
Marketing
‫لپاره‬
Data
‫کړو؟‬ ‫راټوله‬

7
1
.
Quantitative
)‫مقداری‬(
SEO stats(clicks,
performance, trends)
SEO stats
‫زموږ‬ ‫څوک‬ ‫چی‬ ‫وایی‬ ‫ته‬ ‫دی‬
website
‫کوم‬ ‫او‬ ‫شو‬ ‫پاتی‬ ‫کی‬ ‫دی‬ ‫په‬ ‫وخت‬ ‫څومره‬ ‫راغلی‬ ‫ته‬
‫یی‬ ‫لینکونه‬
click
‫کوم‬،‫کړل‬
page
.‫راټولول‬ ‫معلومات‬ ‫دغه‬‫الړ‬‫ته‬
Email Metrics
.‫راځی‬ ‫السته‬‫نه‬ ‫دایمیل‬ ‫چی‬‫معلومات‬ ‫هغه‬‫یعنی‬،‫معلومات‬ ‫راغلی‬ ‫السته‬‫دایمیلونو‬
Web Analytics
‫و‬ ‫له‬ ‫زموږ‬ ‫چی‬ ‫معلومات‬ ‫هغه‬
website
‫له‬ ‫زموږ‬ ‫نن‬ ‫کسانو‬ ‫کوم‬ ‫یعنی‬ ‫راځی‬ ‫السته‬ ‫ته‬ ‫موږ‬ ‫نه‬
website
‫نه‬
‫کوم‬‫کوم‬‫او‬ ‫وکړه‬‫لیدنه‬
pages
.‫کړل‬‫ترسره‬‫یی‬ ‫کارونه‬‫کوم‬‫کوم‬‫الړل‬‫ته‬
Social Media Engagement
‫یا‬‫بوختیا‬‫رسنیو‬ ‫دټولنیزو‬
Sales/Download Figures
‫له‬ ‫زموږ‬ ‫څوک‬ ‫چی‬ ‫شی‬ ‫یو‬ ‫لکه‬ ‫مثال‬
website
‫هلته‬ ‫او‬ ‫پوهیږو‬ ‫موږ‬ ‫نو‬ ‫کوی‬ ‫ډانلوډ‬ ‫نه‬
figures
‫اضافه‬
‫شی‬ ‫نومړی‬ ‫کسانو‬ ‫څومره‬ ‫چی‬ ‫کیږی‬
download
‫همدارنګه‬ ،‫کړی‬
sales
‫یو‬ ‫یعنی‬ ،
product
‫څومره‬
.‫اخیستی‬ ‫کسانو‬
Post Campaign sales
.‫کنه‬‫او‬ ‫شو‬‫زیات‬ ‫خرڅالو‬‫زموږ‬ ‫یعنی‬‫وګرځی‬‫سبب‬ ‫دډیروالی‬ ‫دتولید‬ ‫چی‬‫کول‬‫کمپاین‬‫یو‬‫داسی‬
Publicity placements
.‫داعالناتو‬ ‫طریقی‬‫نوری‬‫یانوری‬‫اعالنات‬ ‫تلویزیونی‬‫لکه‬ ‫ورکول‬‫شهرت‬‫ته‬‫خدماتو‬ ‫خپل‬
Products reviews
‫دخلکو‬ ‫اړه‬ ‫په‬‫دتولیداتو‬
reviews
‫ددی‬ ‫خلک‬‫چی‬
product
.‫وایی‬‫څه‬‫اړه‬ ‫په‬
‫په‬‫ټول‬‫دا‬ ‫یعنی‬
Quantitative
‫ډ‬ ‫کسانو‬‫ځومره‬ ‫وکړو‬ ‫کلیک‬‫کسانو‬‫څومره‬‫چی‬‫راځی‬ ‫کی‬
‫کسانو‬‫څومره‬‫کړو‬‫انلوډ‬
reviews
...‫نور‬ ‫داسی‬ ‫او‬ ‫وکړو‬
2
.
Qualitative
)‫کیفیتی‬(
SEO(Keywords,
Negative, Words)
‫زموږ‬ ‫یعنی‬
website
‫یا‬ ‫اداری‬ ‫دکومی‬ ‫چی‬
organization
‫وی‬ ‫لپاره‬
‫نه‬ ،‫ورکی‬ ‫وی‬ ‫لغات‬ ‫مطابق‬ ‫دهغی‬ ‫باید‬
‫چی‬ ‫داسی‬
website
‫بل‬ ‫دکوم‬ ‫مو‬ ‫اصطالحات‬ ‫او‬ ‫وی‬ ‫تجارتی‬
organization
‫هغه‬ ‫یعنی‬ ،‫وی‬ ‫کارولی‬
keywords
‫د‬‫باید‬
website
‫هغه‬‫له‬
organization
‫له‬‫زموږ‬‫چی‬‫لغات‬‫منفی‬‫نه‬،‫وی‬‫ورته‬‫سره‬
organization
.‫شی‬‫تمامیدی‬‫زیانمن‬ ‫لپاره‬‫زموږ‬ ‫دا‬ ‫نو‬‫لری‬ ‫ونه‬‫مطابقت‬‫سره‬
Comments from Social
Media
‫یو‬ ‫د‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫لری‬ ‫دادامعنی‬
product
‫په‬ ‫اعالن‬
social media
‫شروع‬ ‫کمپاین‬ ‫لپاره‬ ‫دهغه‬ ‫او‬ ،‫ورکړو‬ ‫باندی‬
‫دهغه‬ ‫بیا‬ ‫او‬ ‫کړو‬
comments
.‫دی‬ ‫ورکړی‬‫ورباندی‬‫نظرونه‬ ‫څه‬ ‫څه‬‫خلکو‬‫چی‬‫ګورو‬
Comments from product
reviews
‫هغه‬
comments
‫د‬‫ته‬‫موږ‬‫خلکو‬‫چی‬
product reviews
‫موږ‬‫کله‬‫چی‬‫جنس‬‫یو‬‫یعنی‬،‫وی‬ ‫راکړی‬‫کی‬‫وخت‬‫په‬
‫څه‬‫ته‬‫موږ‬‫اړه‬ ‫په‬‫جنس‬ ‫دهغه‬ ‫خلک‬ ‫نو‬‫کړو‬‫خرڅ‬
comments
.‫راکوی‬ ‫یانظرونه‬
Email comments
‫په‬‫ته‬‫موږ‬‫یعنی‬
email
.‫ویلی‬‫څه‬‫خلکو‬‫کی‬
Customer service
Inquiries
‫ک‬‫چی‬‫موږ‬‫یعنی‬
‫ک‬‫څارنه‬‫خدماتو‬‫ددی‬ ،‫کوو‬‫وړاندی‬‫ته‬‫مشتریانو‬ ‫خدمات‬‫وم‬
.‫کنه‬‫دی‬ ‫صحیح‬ ‫چی‬ ‫وو‬
‫ډول‬ ‫دغه‬ ‫نو‬
data
.‫وکړو‬‫نیونه‬ ‫تصمیم‬‫ښه‬ ‫موږ‬‫ترڅو‬‫کړو‬‫راټوله‬ ‫موږ‬‫باید‬
Data Mining
‫قسم‬ ‫پورته‬‫دغه‬ ‫نو‬
data
‫له‬ ‫موږ‬ ‫چی‬
website
‫یا‬
system
‫ته‬ ‫دی‬‫راټولوو‬ ‫نه‬
data mining
‫چی‬ ‫راټولوو‬ ‫معلومات‬ ‫ډول‬ ‫هغه‬ ‫موږ‬ .‫وایی‬
‫دغه‬ ،‫وی‬ ‫ګټور‬ ‫لپاره‬ ‫زموږ‬
data
‫په‬ ‫تری‬ ‫موږ‬ ‫راټولوو‬ ‫موږ‬ ‫چی‬
sales
‫او‬
marketing
‫مشتریان‬ ‫ډیر‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫لپاره‬ ‫ددی‬ ‫اخلو‬ ‫کټه‬ ‫کی‬
‫خپل‬ ‫باید‬ ‫موږ‬ ،‫راوړو‬ ‫السته‬
client
‫زموږ‬ ‫کوو‬ ‫وړاندی‬ ‫خدمات‬ ‫ډول‬ ‫هر‬ ‫موږکه‬ ‫یعنی‬ ،‫غواړی‬ ‫خدمات‬ ‫ډول‬ ‫څه‬ ‫چی‬ ‫وپیژنو‬
target
‫باید‬
‫ا‬‫دخطراتو‬،‫راوړو‬‫السته‬‫پیسی‬‫نه‬‫دهغه‬‫موږ‬‫چی‬‫ځکه‬‫وی‬‫مشتری‬
‫یا‬‫خطر‬‫ډول‬ ‫کوم‬‫ته‬‫خدماتو‬‫زموږ‬‫یعنی‬،‫کول‬‫رزیابی‬
risk
،‫دی‬‫متوجه‬
.‫وکړو‬ ‫ورسره‬ ‫سیالی‬‫باید‬ ‫ده‬ ‫خطر‬ ‫یو‬ ‫لپاره‬ ‫زموږ‬ ‫دا‬ ‫نو‬ ‫کوی‬ ‫وړاندی‬ ‫ښه‬‫نه‬ ‫زموږ‬ ‫خدمات‬ ‫شان‬ ‫په‬ ‫زموږ‬ ‫څوک‬ ‫یعنی‬
‫لپاره‬‫زموږ‬ ‫دا‬‫ایا‬‫چی‬‫وپیژنو‬ ‫مشتری‬‫باید‬‫موږ‬
risk
،‫راکړی‬‫دوکه‬‫ته‬ ‫موږ‬ ‫مشتری‬‫یو‬‫لکه‬،‫دی‬
prude
‫ک‬‫موږ‬
‫وسیله‬ ‫په‬ ‫دسیستم‬ ‫شو‬‫ولی‬
‫لپاره‬ ‫زموږ‬ ‫مشتری‬ ‫کوم‬ ‫چی‬ ‫کړو‬ ‫معلوم‬
risk
‫هغه‬ ‫لکه‬ ‫مثا‬،‫کوی‬ ‫استفاده‬ ‫ناوړه‬ ‫نه‬ ‫سیستم‬ ‫له‬ ‫زموږ‬ ‫چی‬ ‫وپیژنو‬ ‫باید‬ ‫کسان‬ ‫هغه‬ ‫یعنی‬ ،‫ده‬
‫زموږ‬ ‫چی‬ ‫کسان‬ ‫هغه‬ .‫وی‬ ‫نه‬ ‫ثبت‬ ‫چیرته‬ ‫نومونو‬ ‫دوه‬ ‫په‬ ‫به‬ ‫خو‬ ‫کس‬ ‫ایایو‬ ‫چی‬ ‫کوو‬ ‫پیدا‬ ‫داموږ‬ ‫یعنی‬ ‫یعنی‬ ،‫لری‬ ‫تذکری‬ ‫دوه‬ ‫چی‬ ‫کسان‬
website
‫له‬ ‫زموږ‬ ‫چی‬ ‫کسان‬ ‫هغه‬ ‫او‬ ‫وپیژنو‬ ‫موږ‬ ‫باید‬ ‫هم‬ ‫هغه‬ ‫کوی‬ ‫استفاده‬ ‫نارمل‬
website
‫کوی‬ ‫استفاده‬ ‫سؤی‬ ‫نه‬
‫معلوم‬ ‫باید‬ ‫هم‬ ‫هغه‬
‫داخلیږ‬ ‫ډول‬ ‫غلط‬ ‫په‬ ‫ته‬ ‫شبکی‬ ‫زموږ‬ ‫چی‬ ‫کړو‬ ‫معلوم‬ ‫باید‬ ‫کسان‬ ‫هغه‬.‫کړو‬
‫دی‬ ‫چی‬ ‫بل‬ ‫او‬ .‫ی‬
customer care
‫فکر‬ ‫اړه‬ ‫په‬ ‫دمشتریانو‬ ‫یا‬
‫باید‬ ‫مشتریان‬ ‫زموږ‬ ‫چی‬ ‫کول‬
‫ته‬ ‫چا‬ ‫بل‬ ‫باید‬ ‫اخلی‬ ‫سودا‬ ‫ښه‬ ‫یعنی‬ ‫وی‬ ‫ګراک‬ ‫زموږ‬ ‫چی‬ ‫کوم‬ ‫پیژندل‬ ‫مشتریان‬ ‫هغه‬ .‫وی‬ ‫خوشحاله‬ ‫وخت‬ ‫هر‬
‫داسی‬ ‫یو‬ ‫موږ‬ ‫چیرته‬ ‫که‬ .‫وپیژنو‬ ‫باید‬ ‫اړتاوی‬ ‫دمشتریان‬ .‫شی‬ ‫ورنه‬
site
‫مریضان‬ ‫هلته‬ ‫چی‬ ‫ولرو‬
registration
‫ددوی‬ ‫موږ‬ ‫هلته‬ ‫نو‬ ‫کوی‬
‫ټ‬ ‫پورته‬‫دا‬ .‫شو‬ ‫جوړولی‬ ‫پالن‬ ‫یا‬ ‫پیشنهاد‬‫مطابق‬ ‫دمرض‬
.‫وکړو‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬ ‫ښه‬ ‫څو‬ ‫تر‬ ‫کوی‬ ‫مرسته‬ ‫سره‬ ‫موږ‬ ‫کارونه‬ ‫ول‬
Data Visualization

8
The study of data in visual way
‫بڼه‬ ‫تصویری‬ ‫په‬ ‫مطالعه‬ ‫ډیټا‬ ‫د‬
Data visualization
‫موږ‬ ‫چی‬ ‫وایی‬ ‫ته‬ ‫دی‬
data
.‫وکرځی‬ ‫وړ‬ ‫دفهم‬ ‫ژر‬ ‫هغه‬ ‫ترڅو‬ ‫ورکړو‬ ‫شکل‬ ‫ګرافیکی‬ ‫یو‬ ‫داسی‬ ‫ته‬
Data
visualization
‫کی‬
data
‫داسی‬ ‫په‬
format
‫لکه‬ ‫ښوودل‬ ‫کی‬
visual object
‫مثال‬
‫لکه‬
points
‫(نقطی‬
)
Lines
)‫(الینونه‬
bars
‫د‬
‫هغه‬‫زموږ‬‫یعنی‬.‫کی‬‫شکل‬‫کتاب‬‫یا‬‫کالم‬
text data
‫هغه‬
store
‫شوی‬
data
‫یعنی‬‫کول‬‫ځال‬‫یو‬‫سره‬
visual
‫تصویر‬‫د‬‫شکل‬‫په‬‫دګراف‬‫کول‬
‫او‬ ‫وړ‬ ‫دفهم‬ ‫ژر‬ ‫او‬ ‫زیات‬ ‫ته‬ ‫خلکو‬ ‫هغه‬ ‫چی‬ ‫کی‬ ‫شکل‬ ‫په‬
meaning full
.‫واوسی‬
5 Types of Visualization Categories
1
.
Temporal
:‫اساس‬ ‫په‬‫دوخت‬
Scatter plots
.‫شکل‬ ‫په‬‫دنقطو‬
Polar area diagram
.‫ښیی‬‫ته‬ ‫موږ‬ ‫کی‬ ‫وخت‬ ‫خاص‬ ‫په‬‫حالت‬ ‫دهوا‬ ‫چی‬
Time Series Sequences
.‫کارلری‬ ‫پوری‬ ‫وخت‬ ‫په‬‫ده‬ ‫چی‬ ‫دا‬
Time Lines
.‫حالت‬ ‫دهوا‬ ‫اونی‬ ‫یو‬ ‫لکه‬ ‫جوړیږی‬ ‫بنیاد‬ ‫په‬ ‫دوخت‬ ‫هم‬ ‫دا‬
Line graphs
.‫ښیی‬ ‫ته‬ ‫موږ‬ ‫یی‬ ‫سره‬ ‫شکل‬ ‫په‬‫دلین‬ ‫چی‬
2
.
Hierarchical
:‫اساس‬ ‫په‬ ‫دشجری‬
Tree diagrams
.‫دیاګرامونه‬ ‫شکله‬ ‫ونی‬
Ring Charts
Sunburst diagrams
.‫شغلی‬ ‫انفجار‬‫د‬ ‫لکه‬
3
.
Network
:
Matrix charts
.‫شکل‬ ‫به‬ ‫دجال‬
Node-link diagrams
.‫شان‬ ‫به‬ ‫دلینکونو‬ ‫هوسټ‬ ‫د‬ ‫کی‬ ‫ورک‬ ‫نیټ‬ ‫یو‬ ‫په‬‫لکه‬
Word clouds
Alluvial diagrams
4
.
Multidimensional
:‫دیاګرامونه‬ ‫بعدی‬ ‫څو‬
Scatter plots
Pie charts
.‫چارت‬ ‫یا‬ ‫ګراف‬ ‫دایروی‬
Venn diagrams
.‫لپاره‬ ‫کولو‬ ‫پیدا‬‫توپیر‬ ‫د‬ ‫یا‬ ‫اساس‬ ‫په‬‫شکلونو‬ ‫هندسی‬
Stacked bar graphs
Histograms
5
.
Geospatial
:‫نقشی‬ ‫جغرافیایی‬
Flow map
Density map
‫نقشه‬ ‫کثافت‬ ‫یا‬ ‫غلظت‬ ‫د‬
Cartogram
Heat map
.‫نقشه‬ ‫سطحه‬‫په‬ ‫سیمی‬‫هیواد‬ ‫دملک‬
The Power Visualization
‫د‬
visualization
‫همیت‬
1
.
‫لویی‬ ‫دیو‬ ‫موږ‬ ‫سره‬‫دید‬ ‫ځل‬ ‫یو‬ ‫په‬ ‫یعنی‬ ‫کیږی‬ ‫ښه‬ ‫ورسره‬ ‫هم‬ ‫میموری‬ ‫زموږ‬ ‫چی‬ ‫داده‬ ‫ګټه‬ ‫ددی‬
data
.‫شو‬ ‫پوهیدی‬ ‫انجام‬ ‫په‬
2
.
.‫کوی‬ ‫مرسته‬ ‫اخیستلوکی‬ ‫اخذ‬ ‫ښه‬ ‫په‬‫سره‬‫موږ‬ ‫له‬

9
3
.
‫ته‬ ‫موږ‬ ‫کوی‬ ‫مرسته‬ ‫کی‬ ‫پلټنه‬ ‫په‬ ‫سره‬‫موږ‬ ‫له‬ ‫دا‬
search
.‫کوی‬ ‫اسانه‬
4
.
‫یعنی‬
discovery
.‫کوی‬ ‫پوه‬‫مو‬ ‫زر‬ ‫نو‬ ‫کړو‬ ‫پیدا‬‫ګراف‬ ‫یا‬ ‫نقشه‬ ‫دهغه‬ ‫او‬ ‫زده‬ ‫وی‬ ‫نه‬ ‫زموږ‬ ‫چی‬ ‫یوشی‬ ‫یعنی‬
5
.
‫د‬
meaning full
‫اله‬ ‫یوه‬ ‫پیداکولولپاره‬ ‫معلوماتو‬ ‫دکره‬ ‫لپاره‬ ‫زموږ‬ ‫ګراف‬ ‫هر‬ ‫شکل‬ ‫هر‬ ،‫دیاګرام‬ ‫هر‬ ‫راکوی‬ ‫پیغام‬ ‫یو‬ ‫ته‬ ‫موږ‬ ‫او‬ ‫دی‬
. ‫ده‬
6
.
‫په‬
data
‫راکوی‬ ‫اجازه‬ ‫ته‬ ‫موږ‬ ‫کولولپاره‬ ‫ترسره‬ ‫عملیی‬ ‫قسم‬ ‫مختلف‬ ‫باندی‬
‫معلومات‬ ‫ډوله‬ ‫نو‬ ‫نه‬ ‫دګراف‬ ‫وش‬ ‫وکولی‬ ‫ترڅوموږ‬
manipulate
.‫کړو‬ ‫یارامنځته‬ ‫کړو‬
Data Visualization Software
 General:
R:
STATA:
SAS:
Microsoft Excel
Adobe Illustrator
‫او‬ ‫دی‬ ‫پیسو‬‫په‬‫دی‬ ‫چی‬ ‫داټول‬
free
.‫مالویږی‬ ‫نه‬
 Open Source
Google public Data Explorer: https://www.google.com/publicdata/directory
Many Eyes: http://wwwG958.ibm.com/so^ware/analy
Tableau : http://www.tableausofware.com/
StatSilk/StatPlanet/(maps) : http://www.statsilk.com/
Gap Minder: http://www.gapminder.org/
Visual.ly: http://visual.ly/
Big Data Visualization
1
.
Big data visualization
‫چی‬ ‫دی‬ ‫معلومات‬ ‫هغه‬
source
.‫وی‬ ‫انسانان‬ ‫یی‬ ‫سرچینه‬‫یا‬
Social Network
‫د‬ ‫یعنی‬
Facebook
‫یا‬
twitter
.‫ډیټا‬
Blogs and comments
‫او‬ ‫کمینټونه‬
free weblogs
‫خپله‬ ‫خلک‬ ‫چی‬ ‫کی‬ ‫کوم‬ ‫په‬
data
.‫اچوی‬
Personal documents
Pictures: Instagram, flick, Picasa
Video: YouTube etc.
Internet searches
Mobile data content: text message
‫د‬ ‫لکه‬
MTN
‫څومر‬ ‫مثال‬
messages
‫هم‬ ‫دا‬ ‫رالیږی‬ ‫لیږی‬
big data
.‫ده‬
User generated maps
.‫کړی‬ ‫جوړه‬ ‫نقشه‬ ‫یعنی‬ ‫کړی‬ ‫معلوم‬ ‫ادرس‬ ‫زموږ‬ ‫او‬ ‫کړی‬ ‫معلوم‬ ‫ځای‬ ‫زموږ‬ ‫چی‬ ‫مبایل‬ ‫لکه‬
E-mail
‫راغل‬ ‫لکه‬
‫یو‬ ‫په‬‫ټول‬ ‫دا‬ ‫ایمیلونه‬ ‫لیږلی‬ ‫ایمیلونه‬ ‫ی‬
server
‫دلته‬ ‫نو‬ ‫دی‬ ‫پراته‬
big data
.‫ده‬ ‫پرته‬
2
.
‫هغه‬
data
‫باندی‬ ‫هغی‬ ‫په‬ ‫چی‬
process
.‫مثالونه‬ ‫کی‬ ‫تجارت‬ ‫یو‬‫په‬ ‫شی‬ ‫ترسره‬
Data produced by public agencies
‫اورګانونه‬ ‫دولتی‬
data generate
.‫کوی‬
Medical records
‫دناروغانو‬ ‫کی‬‫شفاخانه‬ ‫په‬
records
.‫کول‬ ‫ثبت‬
Data produced by business
‫اورګانونه‬ ‫تجارتی‬
data generate
.‫کوی‬ ‫تولید‬ ‫یا‬
Commercial transaction
‫لکه‬ ‫معامالت‬ ‫تجارتی‬
amazon.com
...‫نور‬ ‫داسی‬ ‫او‬ ‫پلور‬‫کی‬
Banking/stock records
‫دخلکو‬ ‫کی‬ ‫بانک‬ ‫په‬
records
،
accounts
‫داهم‬ ‫معاملی‬ ‫هغوی‬ ‫په‬ ‫او‬ ،
big data
،‫ده‬
‫د‬
stock records
.‫کوی‬ ‫څارنه‬ ‫دتجارت‬ ‫کی‬ ‫هیوادونو‬ ‫لویو‬ ‫په‬ ‫چی‬ ‫دی‬ ‫هغه‬
E-commerce
.‫تجارت‬ ‫الیکترونیکی‬
3
.
Internet of Things(IOT)
‫شوی‬ ‫تولید‬ ‫لخوا‬ ‫دماشین‬
data
.‫مثالونه‬
Data from sensors
‫نه‬ ‫سینسر‬ ‫له‬
data
.‫راټولول‬
Fixed sensors
.‫وی‬ ‫کړی‬ ‫نصب‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫سینسرونه‬‫هغه‬

Home automation
‫کور‬ ‫دخپل‬
automat
.‫شی‬ ‫بل‬ ‫خپله‬ ‫باید‬ ‫ګروف‬ ‫شی‬ ‫خالصی‬ ‫خپله‬ ‫باید‬ ‫ددروازی‬ ‫لکه‬ ،‫کول‬

10

Weather/pollution sensors
‫معلومولو‬ ‫دکچی‬ ‫ککړتیا‬ ‫د‬ ‫او‬ ‫دهوا‬
.‫سینسرونه‬

Traffic sensors/webcam

Scientific sensors
.‫راټولوو‬ ‫ډیټا‬ ‫موږ‬ ‫لپاره‬ ‫کارونو‬ ‫دساینسی‬ ‫چی‬

Security videos/images
Mobile sensors(tracking)

Mobile phone location

Cars

Satellite images
Data from computer system

Logs

Weblogs
The Decision Making
‫پر‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬ ‫خپله‬ ‫موږ‬ ‫ترڅو‬ ‫کوی‬ ‫مرسته‬ ‫سره‬‫موږ‬ ‫چی‬ ‫دی‬ ‫هم‬‫دا‬ ‫کول‬ ‫مرسته‬ ‫یا‬ ‫اخیستنه‬ ‫برخه‬ ‫ښه‬ ‫یوه‬ ‫ترټولو‬ ‫سیستمونو‬‫دمعلوماتی‬
‫بوزو‬ ‫مخ‬
.‫کوی‬ ‫مرسته‬ ‫سره‬ ‫موږ‬ ‫کی‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬ ‫ګروفی‬ ‫په‬ ‫هم‬ ‫او‬ ‫کی‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬ ‫انفرادی‬ ‫په‬ ‫هم‬ ،‫ورکړو‬ ‫پرمختګ‬‫او‬
‫ته‬ ‫دی‬ ‫موږ‬ ‫ولی‬
better decision making
‫وایو؟‬
‫په‬
business
‫ډول‬ ‫څه‬ ‫کی‬ ‫تجارت‬ ‫یا‬
decision making
‫نورو‬ ‫په‬ ‫همدارنګه‬‫او‬ ‫نیسی؟‬ ‫صورت‬
organization
‫کی؟‬
Business Value of Improved Decision Making
‫تصمیم‬ ‫ښه‬ ‫دیو‬
business value
‫ښیی‬ ‫ته‬ ‫موږ‬
‫مثالونه‬‫نیونی‬ ‫دتصمیم‬ ‫نیونکی‬ ‫تصمیم‬
‫نیول‬ ‫تصمیم‬‫ځله‬‫څو‬‫کی‬‫کال‬‫په‬
‫کیږی‬
‫نیونی‬ ‫تصمیم‬‫دیوځل‬
value
‫ده‬ ‫څومره‬
‫یی‬ ‫به‬‫کی‬‫کال‬‫په‬
‫وی‬‫څومره‬‫ارزښت‬
‫هغه‬‫کړو‬ ‫وړاندی‬‫سپورټ‬ ‫باید‬ ‫موږ‬
‫سودا‬‫زیاته‬ ‫نه‬ ‫زموږ‬‫چی‬‫ته‬‫مشتری‬
‫اخلی‬
valuable customers
‫نیونه‬ ‫تصمیم‬‫دغه‬
‫د‬
account
manager
‫کارده‬
‫دا‬ ‫او‬
12
‫کوی‬‫نیونه‬ ‫تصمیم‬‫ځله‬
‫کی‬‫اخیر‬ ‫په‬‫میاشت‬‫دهر‬ ‫یعنی‬
‫معلوموی‬‫مشتری‬ ‫ښه‬ ‫خپل‬‫دوی‬
$100,000 $1,200,000
‫ورځنی‬
inventory levels
‫او‬ ‫کتل‬
‫نیول‬ ‫تصمیم‬‫اړه‬ ‫په‬‫دهغی‬
‫نیونه‬ ‫تصمیم‬‫دغه‬
‫د‬
inventory
manager
‫کارده‬
365
‫نیسی‬ ‫کی‬‫پام‬‫په‬‫تصمیم‬
‫کیږی‬ ‫خرڅالو‬‫ورځ‬‫هره‬‫یعنی‬
$5,000 $1,825,000
‫بولی‬‫رقابتی‬ ‫کوونکو‬‫عرضه‬‫دلویو‬
‫کول‬‫ګوته‬‫په‬
identify
competitor bids from major
suppliers
‫داکارد‬
Senior
Management
‫رئس‬ ‫لکه‬ ‫ده‬
( ‫یو‬‫کی‬‫کال‬‫په‬‫دا‬
1
‫کیږی‬‫ځل‬)
‫کیږی‬‫قراداد‬ ‫یوځل‬‫دلته‬ ‫ځکه‬
$2,000,000 $2,000,000
‫کول‬‫ترتیب‬‫ډول‬‫داسی‬‫په‬‫مهالویش‬
‫ترڅو‬
order
‫یعنی‬‫شی‬‫ومنل‬
‫هغی‬‫وخت‬‫په‬‫شی‬‫دضرورت‬ ‫دخلکو‬
‫ورسیږی‬‫ته‬
‫ده‬ ‫چی‬‫کس‬‫هغه‬
‫بخش‬ ‫تولیدونکی‬
‫وی‬‫مسئول‬
Manufacturing
Manager
150
‫کی‬‫کال‬‫په‬‫تصمیمونه‬
‫نیسی‬
$10,000 $1,500,000
‫هغی‬‫پیداشو‬ ‫چی‬‫یاکار‬‫وظیفه‬‫یوه‬
‫مزدوران‬‫یا‬ ‫کارکوونکی‬‫ته‬
‫پیداکول‬
‫وظیفه‬‫کس‬‫دهغه‬
‫ساحه‬ ‫په‬‫چی‬‫ده‬
‫کوی‬‫کار‬‫کی‬
Production
floor Manager
100
‫کی‬‫کال‬‫په‬‫تصمیمونه‬
‫نیسی‬
$4,000 $400,000
‫په‬‫دمعلوماتو‬ ‫موږ‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬ ‫دا‬ ‫یعنی‬
.‫کولی‬ ‫شو‬ ‫نه‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬ ‫نوموږ‬ ‫لری‬ ‫ونه‬ ‫وجود‬ ‫معلومات‬ ‫چیرته‬ ‫که‬ ‫کوو‬ ‫اساس‬
Types of Decisions
‫مختلف‬‫دلته‬
levels
‫په‬‫دی‬
organization
‫دیو‬‫لکه‬‫کی‬
‫د‬ ‫نو‬ ‫شی‬‫نیولی‬ ‫تصمیم‬ ‫څنګه‬ ‫رئس‬‫یو‬‫یا‬ ‫شی‬‫نیولی‬‫تصمیم‬ ‫څنګه‬‫کارمند‬
organization levels
.‫کوی‬ ‫فرق‬
‫هر‬
department
‫ځانګړی‬ ‫خاص‬ ‫یو‬ ‫لپاره‬ ‫نیولو‬ ‫دتصمیم‬ ‫دی‬ ‫چی‬
requirement
.‫لری‬ ‫اړتیا‬ ‫معلوماتوته‬ ‫ځانګړی‬ ‫او‬ ‫لری‬
Decisions are classified as

11

Structured Decisions
:‫تصمیم‬ ‫جوړښتیز‬ ‫یا‬

‫د‬‫ددی‬‫سره‬‫دهغوی‬ ‫او‬‫دی‬‫ورځنی‬‫او‬ ‫دی‬ ‫تکراری‬ ‫دی‬‫چی‬‫تصامیم‬‫داډول‬
handle
‫الیحه‬‫خاصه‬ ‫یو‬ ‫لپاره‬‫کولو‬
‫قانون‬ ‫یا‬
‫چی‬ ‫ده‬ ‫شی‬ ‫نوی‬ ‫یا‬ ‫ده‬ ‫طریقه‬ ‫ښه‬ ‫یو‬ ‫دا‬ ‫ووایی‬ ‫چی‬ ‫کوی‬ ‫چلندنه‬ ‫ښه‬ ‫سره‬ ‫هغه‬ ‫او‬ ،‫وی‬ ‫موجوده‬ ‫طریقه‬ ‫یا‬
.‫وی‬ ‫معلومه‬ ‫وظیفه‬ ‫خپله‬ ‫لپاره‬ ‫کس‬ ‫هر‬ ‫د‬ ‫کی‬ ‫پوهنتون‬ ‫په‬ ‫لکه‬ ،‫ونیسم‬ ‫تصمیم‬ ‫ښه‬‫باید‬ ‫زه‬

‫د‬ ‫وخت‬ ‫اکثره‬ ‫تصامیم‬ ‫داډول‬
lower or operational management
.‫کیږی‬ ‫نیول‬‫خوا‬ ‫له‬

Example of structured decisions
o
Determine overtime eligibility
.‫وړتیا‬ ‫رقابت‬ ‫معلوم‬ ‫کار‬ ‫داضافه‬
o
Restock Inventory
‫په‬
inventory
‫راوړل‬ ‫ورته‬ ‫شی‬ ‫هغه‬ ‫بیرته‬ ‫وی‬ ‫شوی‬ ‫کم‬ ‫شی‬ ‫کوم‬ ‫چی‬ ‫کی‬
‫یعنی‬
restack
.‫کول‬
o
Open credit to customers
‫د‬ ‫ته‬ ‫مشتریانو‬
credit
.‫کول‬ ‫وړاندی‬
o
Determine special offer to customer
‫لکه‬ ‫خاص‬ ‫یو‬ ‫ته‬ ‫مشتریانو‬
package
،‫ورکول‬
‫مو‬ ‫که‬ ‫چی‬ ‫وایی‬ ‫واال‬ ‫کمپی‬ ‫یومخابراتی‬ ‫لکه‬
500
‫موږ‬ ‫به‬ ‫تخفیف‬ ‫دومره‬ ‫نو‬ ‫وکړی‬ ‫خبری‬ ‫دقیقی‬
.‫وکړو‬ ‫درسره‬

Unstructured Decisions
:

‫هغه‬
decision
‫پکی‬ ‫چی‬
decision maker
‫اولید‬ ‫ارزونه‬ ،‫قضاوت‬ ‫لپاره‬ ‫کولو‬ ‫حل‬ ‫دستونزی‬ ‫باید‬
‫چ‬
.‫متوکړی‬

‫د‬‫دغه‬‫او‬
senior management
‫پریکړه‬ ‫کوم‬‫چی‬‫رئس‬‫دپوهنتون‬‫لکه‬،‫جوړیږی‬‫خوا‬‫له‬‫مدیریتونو‬‫لوړو‬‫یا‬
.‫وی‬ ‫مربوط‬ ‫پوری‬ ‫ده‬ ‫په‬

‫یا‬ ‫تګالره‬ ‫نوی‬ ‫کومه‬ ‫لپاره‬ ‫ددی‬ ‫چی‬ ‫ده‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬ ‫داسی‬ ‫دا‬
policy
.‫وی‬ ‫نه‬ ‫موجوده‬

Example of unstructured decisions
o
‫موږ‬ ‫لکه‬ ‫وتل‬ ‫تری‬ ‫بیرته‬ ‫او‬ ‫ننوتل‬ ‫ته‬ ‫مارکیټ‬ ‫یعنی‬
business
‫مارکیټ‬ ‫نوی‬ ‫وزو‬ ‫نه‬ ‫ددی‬ ‫موږ‬ ‫کوو‬
.‫کوو‬ ‫رامنځته‬ ‫هرڅه‬ ‫نوی‬ ‫هلته‬ ‫او‬ ‫ځو‬ ‫ته‬
o
‫هم‬ ‫کار‬ ‫دغه‬ ‫کول‬ ‫تصویب‬ ‫دبودجی‬
senior management
.‫کوی‬
o
.‫تحلیل‬ ‫اهدافو‬ ‫داوږدمهاله‬

Semi-Structured Decisions
:

‫هغه‬ ‫په‬‫چی‬ ‫ده‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬ ‫داهغه‬
ً‫ال‬‫معمو‬ ‫دا‬ ،‫وی‬ ‫نامعلومه‬ ‫یا‬ ‫مهمه‬ ‫برخه‬ ‫نیمه‬ ‫خو‬ ‫وی‬ ‫معلومه‬ ‫برخه‬ ‫نیمه‬ ‫کی‬
.‫وی‬ ‫نامعلومه‬ ‫یی‬ ‫برخه‬ ‫نیمه‬ ‫او‬ ‫معلومه‬ ‫یی‬ ‫برخه‬ ‫نیمه‬ ‫چی‬ ‫لری‬ ‫عناصر‬ ‫نیولو‬ ‫تصمیم‬ ‫ډوله‬ ‫ددواړو‬

‫یا‬‫مدیریت‬‫مینځنی‬‫د‬ً‫ال‬‫دامعمو‬
middle management
.‫جوړیږی‬‫لخوا‬‫کارمندانو‬
‫چی‬‫تصامیم‬‫هغه‬‫یعنی‬
‫هغه‬
middle management
‫هغه‬‫ښیی‬‫کسان‬‫واال‬
semi-structured
‫پوهنځیو‬‫د‬‫کی‬‫پوهنتون‬‫په‬‫لکه‬‫وی‬
...‫نور‬ ‫داسی‬ ‫او‬ ‫رئسان‬

Example of semi-structured decisions
o
.‫کول‬ ‫رامنځته‬ ‫پالن‬ ‫دمارکیټینګ‬
o
‫د‬ ‫لکه‬ ،‫کول‬ ‫تصویب‬ ‫بودیجه‬ ‫ته‬ ‫څانګی‬ ‫یو‬
IS
.‫تصویب‬ ‫بودجی‬ ‫د‬ ‫لپاره‬ ‫ډیپارټمیټ‬
o
‫خپل‬ ‫یا‬
organization
‫یو‬ ‫ته‬
‫تجارتی‬
website
.‫کول‬ ‫رامنځته‬
The Decision Making Process
‫یا‬ ‫سازمان‬ ‫سوداګری‬‫هر‬ ‫د‬ ‫حل‬ ‫دستونزی‬
organization
.‫ده‬ ‫فعالیت‬ ‫مهم‬ ‫لپاره‬
‫د‬ ‫پیداکول‬‫الر‬ ‫دحل‬ ‫ته‬ ‫ستونزی‬‫دغی‬ ‫شی‬ ‫مشخصه‬ ‫یا‬ ‫پیدا‬‫ستونزه‬‫چی‬ ‫کله‬
decision making
.‫سره‬
Herbert Simon
‫دریو‬ ‫په‬ ‫چی‬ ،‫کړی‬ ‫وړاندی‬ ‫لپاره‬ ‫نیونی‬ ‫دتصمیم‬ ‫لپاره‬ ‫دحل‬ ‫دستونزو‬ ‫ماډل‬ ‫مشهور‬ ‫یو‬ ‫شوی‬ ‫رامنځته‬ ‫لخوا‬
،‫ویشلی‬ ‫مرحلویی‬
1
.
Intelligence, Design and Choice

12
‫د‬ ‫ماډل‬ ‫دغه‬ ‫ورسته‬
Georg Huber
‫پکی‬ ‫هغه‬ ‫چی‬ ‫شو‬ ‫پراخ‬‫هم‬ ‫نور‬ ‫خوا‬ ‫له‬
implementation
‫او‬
monitoring
.‫کړل‬ ‫اضافه‬ ‫هم‬
‫دامرحلی‬
.‫لری‬ ‫مطابقت‬ ‫سره‬ ‫مرحلو‬ ‫څلورو‬ ‫له‬ ‫کولو‬ ‫حل‬ ‫د‬ ‫دستونزو‬
1
.
Intelligence
‫په‬:
organization
‫ته‬ ‫دی‬ ‫کول‬ ‫مشخص‬ ‫هغوی‬ ‫او‬ ‫پیژندل‬ ‫هغوی‬ ،‫پیداکول‬ ‫ستونزی‬‫کی‬
intelligence
.‫لری‬‫اغیز‬ ‫ډول‬ ‫څه‬ ‫باندی‬ ‫اداره‬ ‫په‬‫ستونزه‬ ‫دغه‬ ‫او‬ ‫شوه‬ ‫رامنځته‬ ‫ولی‬ ‫ستونزه‬ ‫دا‬ ‫چی‬ ،‫وایی‬
2
.
Design
‫دحل‬ ‫څو‬ ‫ته‬ ‫ستونزو‬ ‫دغه‬ :
‫یا‬ ‫پیداکولی‬‫الری‬
design
.‫شو‬ ‫کولی‬
3
.
Choice
‫ښه‬ ‫یو‬ ‫کی‬ ‫دی‬ ‫په‬ :
solution
.‫انتخابول‬
4
.
Implementation
‫هغه‬:
solution
‫هغه‬‫کړو‬‫انتخاب‬‫موږ‬‫چی‬
implement
‫چی‬‫کول‬‫یی‬‫څارنه‬‫او‬‫کول‬
solution
‫نتیجه‬
.‫کنه‬ ‫ورکوی‬
5
.
Monitoring
‫نظارت‬ ‫ستونزه‬ ‫دغه‬ ‫موږ‬ ‫اوس‬ ‫او‬ ‫شو‬ ‫ونیول‬ ‫تصمیم‬ ‫وشوه‬ ‫پریکړه‬‫یعنی‬ :
.‫کوو‬

Note
-
Monitoring
‫یو‬ ‫چی‬ ‫کله‬
project
‫څه‬ ‫په‬ ‫دی‬ ‫روان‬ ‫څنګه‬ ‫چی‬ ‫کوو‬ ‫څارنه‬ ‫نه‬ ‫دهغی‬ ‫موږ‬ ‫او‬ ‫وی‬ ‫روان‬
.‫روان‬ ‫دی‬ ‫نه‬ ‫که‬ ‫او‬ ‫دی‬ ‫روان‬ ‫سم‬‫سره‬‫دپالن‬ ‫دی‬ ‫روان‬ ‫کی‬ ‫حالت‬

Evaluation
‫چی‬ ‫کله‬ :
project
‫ته‬ ‫دی‬ ‫کوو‬ ‫ارزیابی‬ ‫هغه‬ ‫موږ‬ ‫ورسته‬ ‫هغی‬ ‫له‬ ‫شو‬ ‫تکمیل‬
evaluation
.‫وایی‬
Decision Support Technology
Decision Support Systems (DSS)
‫په‬ ‫هغه‬ ‫چی‬ ‫سیستمونه‬ ‫دا‬ :
decision making
‫چی‬ ‫داسیستمونه‬ ،‫کوی‬ ‫مرسته‬ ‫کی‬
‫ته‬‫موږ‬‫دی‬
data
‫مقدار‬‫زیات‬ ‫یعنی‬ ،‫کوی‬ ‫تحلیل‬
data
‫چی‬‫کله‬،‫کوی‬‫تحلیل‬
data
‫او‬‫دی‬ ‫روان‬‫څه‬‫چی‬‫پوهیږو‬‫موږ‬ ‫نو‬‫شی‬ ‫تحلیل‬
‫د‬ ‫دا‬ ‫او‬ .‫وکړو‬ ‫څه‬ ‫باید‬ ‫موږ‬
middle manager
‫چی‬ ‫کوی‬ ‫مرسته‬ ‫سره‬‫کسانو‬
semi-structured
.‫کارکوی‬ ‫کی‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬
Executive Support System(ESS)
‫د‬ ‫خبرونه‬ ‫لکه‬ ‫کوی‬ ‫مرسته‬ ‫سره‬ ‫کسانو‬ ‫اجرأیه‬ ‫د‬ ‫چی‬ ‫سیستمونه‬ ‫هغه‬ :
stock
،‫تحلیل‬
‫په‬‫او‬ ،‫دی‬ ‫روان‬ ‫پرمختګ‬‫کوم‬ ‫کی‬ ‫صنعت‬ ‫په‬ ‫یعنی‬
top level
‫دټول‬ ‫باندی‬
organization summary
‫دغه‬ ‫نو‬ ،‫خالصه‬ ‫یا‬ ‫ګراف‬
‫د‬
senior management
.‫کوی‬ ‫مرسته‬ ‫سره‬‫کسانو‬
Group Decision Support System(GDSS)
‫کوم‬ ‫په‬ ‫چمتوکوی‬ ‫چاپیریال‬ ‫بریښنایی‬ ‫ډلییز‬ ‫چی‬ ‫سیستمونه‬ ‫شوی‬ ‫تحقیق‬ :
‫چی‬ ‫کی‬
managers
‫او‬
teams
‫د‬ ‫حلونه‬ ‫ډیزاین‬ ‫او‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬ ‫د‬ ‫ګډه‬ ‫په‬
structured
‫او‬
unstructured
‫پام‬ ‫په‬ ‫لپاره‬ ‫ستونزو‬
.‫کوی‬ ‫وده‬ ‫همم‬ ‫سره‬ ‫سیستمونو‬‫مدیریت‬ ‫ځیرک‬ ‫او‬ ‫تخنیکونو‬ ‫عقلی‬ ‫د‬ ‫نیونه‬ ‫تصمیم‬ ،‫ونیسی‬ ‫کی‬
Intelligent techniques
:
‫سیستم‬‫ماهر‬‫یو‬‫له‬‫دی‬‫چی‬‫دا‬
،
‫مبهم‬ ،‫شبکی‬‫عصبی‬ ،‫الګوریتم‬‫جینیټیک‬،‫دلیل‬‫اساس‬ ‫په‬‫قضیی‬ ‫د‬
‫او‬ ‫منطق‬
.‫شوی‬ ‫جوړ‬ ‫څخه‬ ‫ګانو‬ ‫نمائنده‬ ‫ځیرک‬
Software Acquisition Sources
Project
:
(‫تولید‬ ‫خاص‬ ‫دیو‬ ‫چی‬ ‫دی‬ ‫کار‬ ‫یو‬ ‫لنډمهاله‬ ‫هغه‬ ‫هر‬ ‫پروژه‬
output
‫کی‬ ‫دی‬ ‫په‬ ‫او‬ ‫کیږی‬ ‫کارول‬ ‫لپاره‬ )
service
‫یا‬
result
‫یعنی‬ .‫دی‬ ‫شامل‬
‫د‬ ‫نو‬ ‫ده‬ ‫پروژه‬ ‫دا‬ ‫شی‬ ‫مشخص‬ ‫پکی‬ ‫وخت‬ ‫او‬ ‫مصرف‬ ‫چی‬ ‫یعنی‬ ،‫چی‬
project output
‫یو‬ ‫یا‬ ‫به‬
product
‫یو‬ ‫یابه‬ ‫وی‬
service
‫یا‬ ‫وی‬
‫به‬
‫یو‬
result
‫چی‬ ‫ده‬ ‫لپاره‬ ‫ددی‬ ‫پروژه‬ ‫او‬ .‫وی‬
organization
‫یا‬
business
‫خپل‬
objective
‫یا‬ ‫شرایط‬ ‫خاص‬ ‫او‬ ،‫راوړی‬ ‫السته‬
.‫کیږی‬ ‫بشپړ‬ ‫به‬ ‫کی‬ ‫وخت‬ ‫څومره‬ ‫په‬ ‫او‬ ‫راځی‬ ‫پری‬‫به‬ ‫مصارف‬ ‫څومره‬ ‫لکه‬ ‫لری‬ ‫محدودیتونه‬
: ‫مثالونه‬

Launch a new product
.‫کول‬ ‫رامنځته‬ ‫تولید‬ ‫نوی‬ ‫یو‬

Outsource part of a firm’s operation to a third party company
.‫غوښتنه‬ ‫دخدمات‬ ‫څخه‬ ‫کمپنی‬ ‫دیوبلی‬

Develop an app that enables the customer to access their data any where
‫یو‬ ‫داسی‬
app
‫جوړول‬
‫خپلی‬ ‫کی‬ ‫هرځای‬ ‫په‬ ‫مشتری‬ ‫چی‬ ‫لپاره‬ ‫دمشتری‬
data
‫یو‬ ‫ته‬ ‫دی‬ ‫ځکه‬ ‫ولری‬ ‫السرسی‬ ‫ته‬
project
‫مصرب‬ ‫به‬ ‫دی‬ ‫په‬ ‫چی‬ ‫وایی‬
.‫رسیږی‬ ‫ته‬ ‫پای‬ ‫به‬ ‫کی‬ ‫وخت‬ ‫خاص‬ ‫یو‬ ‫په‬ ‫او‬ ‫راځی‬

‫شروع‬ ‫د‬ ‫یعنی‬ ،‫شی‬ ‫جوړیدی‬ ‫مرسته‬ ‫په‬ ‫بودیجی‬ ‫دڅومره‬ ‫او‬ ‫کی‬ ‫وخت‬ ‫څومره‬ ‫باید‬ ‫چی‬ ‫جوړول‬ ‫سرک‬ ‫دیو‬ ‫لکه‬ ‫یی‬ ‫مثالونه‬ ‫نور‬
.‫وی‬ ‫معلوم‬ ‫دواړه‬ ‫باید‬ ‫یی‬ ‫وخت‬ ‫ودادپای‬ ‫او‬ ‫وخت‬
Success Rate of Software Project
‫سافټویر‬‫یعنی‬
‫ده‬ ‫کامیابه‬ ‫څومره‬ ‫پروژه‬

13
‫چی‬ ‫کمپنی‬ ‫یوه‬
20
‫د‬ ‫دسافټویرونو‬ ‫کاله‬
standards
،
application
،
failure
،
success rate
‫جوړ‬ ‫سافټویرونه‬ ‫څومره‬ ‫چی‬ ‫څاری‬ ‫دا‬
‫شول‬ ‫عملی‬ ‫څومره‬ ‫شول‬
‫سره‬ ‫تیریدو‬ ‫په‬‫دوخت‬ ‫هم‬ ‫څه‬ ‫نوکه‬ ،‫وخوت‬ ‫سافټویر‬ ‫بریالی‬ ‫یو‬ ‫څومره‬ ‫دا‬ ‫او‬ ‫وکړو‬ ‫کاریی‬ ‫څومره‬
success rate
‫شو‬ ‫ښه‬
‫هغه‬ ‫په‬ ‫چی‬ ‫ځکه‬ ‫ده‬ ‫ی‬
methods
‫او‬ ‫راغلی‬ ‫تغیر‬ ‫کی‬ ‫هغو‬ ‫په‬ ‫کیدل‬ ‫کارول‬ ‫چی‬ ‫کوم‬ ‫کی‬
training
‫او‬ ‫شو‬ ‫ښه‬ ‫پکی‬
tools
‫منځته‬
‫د‬‫ځکه‬‫نو‬‫وشوه‬‫استفاده‬‫نه‬‫دی‬‫او‬‫راغلل‬
success rate
،‫شو‬‫ښه‬
94%
‫هم‬‫اوس‬‫همدا‬‫سافټویر‬
fail
،‫کیږی‬‫مخ‬‫سره‬‫دناکامی‬‫یعنی‬‫کیږی‬
‫او‬ ‫دتحدید‬ ‫هغه‬ ‫یا‬
challenge
‫مخا‬ ‫سره‬
‫به‬ ‫یعنی‬ ‫کیږی‬ ‫مخ‬
project
‫یو‬ ‫داهم‬ ‫اوړی‬ ‫نه‬ ‫وخت‬ ‫دټاکلی‬ ‫که‬ ‫وی‬ ‫ټاکلی‬ ‫وخت‬ ‫باید‬ ‫کی‬
challenge
‫لومړی‬‫کی‬‫سافټویر‬‫به‬‫لکه‬‫مسئله‬‫دبودیجی‬،‫ده‬
50000
‫او‬ ‫شی‬‫زیات‬ ‫مصارف‬‫دغه‬‫ورسته‬‫خو‬‫وی‬‫شوی‬‫ځانګړی‬‫بودیجه‬
10000
‫هغه‬ ‫یا‬ ،‫وخیږی‬ ‫ته‬
features
‫ټول‬ ‫دا‬ ‫نو‬ ‫لری‬ ‫ونه‬ ‫وجود‬ ‫کی‬ ‫سافټویر‬ ‫په‬‫او‬ ‫وی‬ ‫غوښتی‬ ‫مشتری‬ ‫چی‬
challenges
.‫دی‬
Software Crisis
‫بحران‬ ‫دسافټویر‬
‫یو‬
organization
‫دا‬‫هغوی‬‫ده‬
study
‫ده‬‫کړی‬‫سره‬‫تر‬
‫دغه‬‫هم‬‫څه‬‫که‬
study
‫په‬‫او‬‫ده‬‫زړه‬‫لیږ‬
1996
‫کوم‬‫ددوی‬‫خو‬‫شوی‬‫کی‬‫کال‬‫م‬
finding
‫په‬ ‫دوی‬ ،‫ده‬ ‫وړ‬ ‫تطبیق‬ ‫د‬ ‫پوری‬ ‫ورځی‬ ‫ترنن‬ ‫دی‬ ‫چی‬
software projects
.‫دی‬ ‫راوړی‬ ‫السته‬ ‫نتایج‬ ‫الندی‬ ‫کی‬
‫له‬
80%
‫تر‬
90%
‫کوم‬ ‫پوری‬
project
.‫راوړی‬ ‫السته‬ ‫شی‬ ‫نه‬ ‫اهداف‬ ‫خپل‬ ‫دی‬ ‫چی‬
ً‫ا‬‫تقریب‬
80%
‫سافټویر‬
left
‫څومره‬ ‫چی‬‫یی‬‫بودیجه‬‫او‬،‫اوښتی‬‫نه‬‫دهغی‬‫شوی‬‫ورکړل‬‫چی‬‫وخت‬‫کوم‬‫اوښتی‬‫وخت‬‫خپل‬‫تر‬‫یعنی‬‫شوی‬
.‫واوړی‬ ‫نه‬ ‫دهغی‬ ‫او‬ ‫وی‬ ‫شوی‬ ‫ښوودل‬
40%
‫پروژی‬
fail
‫کیږی‬
.‫شی‬ ‫ونه‬ ‫پری‬‫کار‬ ‫بیا‬ ‫هیڅ‬ ‫چی‬ ،‫کیږی‬ ‫لغوه‬ ‫مخ‬ ‫په‬‫یا‬
‫د‬
40%
‫دی‬ ‫چی‬ ‫الندی‬
address training and skills requirements
‫دی‬ ‫نه‬ ‫صحیح‬ ‫پکی‬
.‫شوی‬ ‫ترسره‬
‫په‬ ‫هغه‬ ‫چی‬ ‫پروژی‬ ‫یا‬ ‫سافټویرونه‬ ‫هغه‬
organization
‫کی‬
integrate
‫شی‬ ‫راوړلی‬ ‫السته‬ ‫پکی‬ ‫اهداف‬ ‫خپل‬ ‫او‬ ‫کیږی‬
‫د‬ ‫هغه‬
25%
.‫دی‬ ‫کم‬ ‫نه‬
10%
‫تر‬ ‫نه‬
20%
.‫شی‬ ‫راوړلی‬ ‫یی‬ ‫السته‬ ‫او‬ ‫شی‬ ‫کولی‬ ‫ترسره‬ ‫اهداف‬ ‫ټول‬ ‫خپل‬ ‫دی‬ ‫چی‬ ‫پروژی‬ ‫پوری‬
Reason for Software Project Failure
‫وجوهات‬ ‫څه‬
‫کیږی؟‬ ‫مخ‬ ‫سره‬‫ناکامی‬ ‫له‬ ‫سافټویر‬‫یو‬ ‫چی‬ ‫دی‬
.‫کیږی‬ ‫مخ‬ ‫سره‬‫ناکامی‬ ‫له‬ ‫سافټویر‬ ‫یو‬ ‫چی‬ ‫وجوهات‬ ‫لوی‬ ‫لوی‬ ‫دی‬ ‫وجوهات‬ ‫ځینی‬ ‫دلته‬
‫د‬
requirements specification
.‫وی‬ ‫کم‬ ‫دغه‬ ‫کول‬ ‫مشخص‬ ‫اړتیاوی‬ ‫یعنی‬ ،‫کمبود‬
‫صحح‬ ‫چی‬ ‫کله‬
software methods
‫نو‬ ‫سی‬‫نه‬ ‫یو‬ ‫مخ‬ ‫په‬
software
‫د‬
failure
.‫کیږی‬ ‫مخ‬ ‫سره‬
‫خپل‬ ‫هغه‬ ‫دوی‬ ‫بل‬
product
‫کوچینی‬ ‫صحح‬ ‫په‬ ‫دی‬ ‫چی‬
manageable
‫غټ‬ ‫باید‬ ‫دوی‬ ‫یعنی‬ ،‫ویشلی‬ ‫ده‬ ‫نه‬ ‫برخو‬
components
‫د‬ ‫له‬ ،‫یوسی‬ ‫منځه‬ ‫له‬ ‫ستونزی‬ ‫او‬ ‫وویشی‬ ‫برخو‬ ‫کوچینیو‬ ‫په‬
database normalization
.‫وایو‬ ‫موږ‬ ‫چی‬
‫یا‬ )‫الره‬ ‫(حل‬ ‫طریقه‬ ‫یوه‬ ‫لپاره‬ ‫حل‬ ‫د‬ ‫ستونزو‬‫ددی‬ ‫نو‬
approach
:‫له‬ ‫دی‬ ‫عبارت‬ ‫هغه‬ ‫چی‬ ‫شو‬ ‫رامنځته‬
Information System Life Cycle(ISLC)
‫هم‬ ‫یا‬
Software Development Life Cycle(SDLC)
System Acquisition & Development
System acquisition & development
‫هغه‬ ‫یا‬ ‫اسا‬ ‫په‬ ‫دهغی‬ ‫چی‬ ‫وایی‬ ‫ته‬ ‫دی‬
procedure
‫سافټویر‬ ‫یو‬ ‫موږ‬ ‫اساس‬ ‫په‬ ‫دهغی‬ ‫چی‬
‫ال‬
‫شو‬ ‫کولی‬ ‫اساس‬ ‫په‬ ‫ددی‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫دی‬ ‫پالیسی‬ ‫او‬ ‫تګالری‬ ‫الری‬ ‫حل‬ ‫مختلف‬ ‫کی‬ ‫دی‬ ‫په‬ .‫کړی‬ ‫پوره‬ ‫اړتیاوی‬ ‫زموږ‬ ‫ترڅو‬ ‫چی‬ ‫راوړو‬ ‫سته‬
.‫وکړو‬ ‫استفاده‬ ‫نه‬ ‫دهغی‬ ‫او‬ ‫کړو‬ ‫پیدا‬‫ځانته‬ ‫سافټویر‬‫یو‬
1
.
Outsourcing
.‫رانیول‬ ‫سافټویر‬‫یو‬ ‫کرایه‬ ‫په‬‫چانه‬ ‫بل‬ ‫له‬
2
.
By Off-the-Shelf Software
‫سافټویر‬ ‫جوړ‬ ‫تیار‬
‫د‬ ‫لکه‬ ‫اخیستل‬
Microsoft
‫نه‬
.

14
3
.
Build Custom Application
.‫جوړول‬ ‫سافټویر‬ ‫یو‬ ‫ته‬ ‫ځان‬ ‫خپل‬ ‫خوښه‬ ‫خپله‬ ‫په‬
4
.
( ‫چمتوکوونکی‬ ‫خدمت‬ ‫دسافټویر‬
cloud computing
.‫کول‬ ‫استفاده‬ )
5
.
Open Source Software
.‫شی‬ ‫عیار‬ ‫سم‬ ‫سره‬ ‫خوښی‬ ‫دخپلی‬ ‫او‬ ‫وشی‬ ‫استفاده‬ ‫تری‬ ‫چی‬ ‫کی‬ ‫مارکیټ‬ ‫په‬‫شته‬ ‫هم‬
6
.
Software Reuse
‫ک‬
‫بعضی‬‫نه‬‫دهغی‬ ‫لرو‬‫سافټویر‬‫یو‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫له‬
components
.‫کوو‬ ‫اضافه‬ ‫یی‬ ‫کی‬‫سافټویر‬‫نوی‬‫به‬‫او‬‫اخلو‬‫را‬
Outsourcing
.‫ورسفارل‬ ‫ته‬ ‫کمپنی‬ ‫بلی‬ ‫یو‬ ‫کارونه‬ ‫کمپنی‬ ‫دخپل‬
Outsourcing Example
:
Shell Oil
‫هغه‬ ‫ده‬ ‫کمپنی‬ ‫یوه‬
outsourcing
‫کی‬ ‫کال‬ ‫په‬ ‫او‬ ‫کوی‬
3.2 billions
‫په‬ ‫مصرفوی‬ ‫ډالر‬
2008
‫په‬ ‫کمپنی‬ ‫نوری‬ ‫دوی‬ ‫کی‬ ‫کال‬
‫لکه‬ ‫دی‬ ‫کارګمارلی‬
EDS, T-Systems, AT&T, IBM, Logica, Wipro, Accenture
Reasons for Outsourcing
Cost-effectiveness
.‫راشی‬ ‫کم‬ ‫مصارف‬ ‫دی‬ ‫په‬ ‫غواړی‬ ‫دوی‬ ‫چی‬ ‫لپاره‬ ‫ددی‬
Take advantage of economies of scale
‫خپل‬ ‫د‬
economies
.‫کول‬ ‫استفاده‬ ‫څخه‬
Make up for lack of in-house knowledge
‫دوی‬ ‫نو‬ ‫شی‬ ‫پوره‬ ‫غوښتنی‬ ‫ددوی‬ ‫چی‬ ‫نشته‬ ‫مهات‬ ‫داسی‬ ‫دننه‬ ‫کور‬ ‫په‬ ‫یعنی‬
.‫راوړی‬ ‫السته‬ ‫ګټه‬ ‫نه‬ ‫صریقی‬ ‫دی‬ ‫له‬ ‫چی‬ ‫دی‬ ‫مجبور‬
Free up internal resources
‫سره‬ ‫دوی‬ ‫یعنی‬
internal resources
‫هغه‬ ‫چی‬ ‫غواړی‬ ‫دوی‬ ‫او‬ ‫دی‬ ‫مصروف‬ ‫هغه‬ ‫خو‬ ‫شته‬
resource free
‫شی‬
.
Reduce time to market
.‫شی‬ ‫الړ‬ ‫مخته‬ ‫سره‬‫تیزی‬ ‫په‬‫کار‬ ‫چی‬ ‫غواړی‬‫یعنی‬
Increase process efficiencies
.‫لپاره‬ ‫مؤثریت‬ ‫زیات‬ ‫د‬ ‫پروسی‬ ‫دخپل‬ ‫یعنی‬
System development is a non-core activity for the organization
،‫جوړښت‬ ‫سیستم‬ ‫یعنی‬
organization
‫وی‬ ‫نه‬ ‫مهم‬ ‫لپاره‬ ‫ددوی‬ ‫پراختیا‬
.
Buy Off-the-Shelf Software
‫کارونه‬ ‫زموږ‬ ‫بریده‬ ‫ډیره‬ ‫تر‬ ‫چی‬ ‫دی‬ ‫سافټویرونه‬ ‫هغه‬ ‫دا‬ ‫یعنی‬ ،‫وکړی‬ ‫خدمت‬ ‫کی‬ ‫برخو‬ ‫ډیرو‬ ‫په‬ ‫دبازار‬ ‫چی‬ ‫دی‬ ‫سافټویرونه‬ ‫هغه‬ ‫دا‬
.‫شی‬ ‫وړلی‬ ‫مخته‬
‫د‬‫لکه‬،‫شی‬‫کیدلی‬‫کارول‬‫لپاره‬‫اهدافو‬‫عمومی‬‫د‬‫چی‬‫سافټویرونه‬‫هغه‬‫یعنی‬،‫کوی‬‫فرق‬‫دی‬‫چی‬‫سافټویرونه‬‫ډول‬‫دغه‬
leger
،‫لپاره‬
‫څومره‬ ‫یعنی‬
transactions
،‫کی‬ ‫بانک‬ ‫په‬‫کیږی‬ ‫ترسره‬ ‫چی‬
.‫کول‬ ‫سټور‬‫هغه‬
‫تر‬‫نه‬‫کوچینی‬‫له‬‫یعنی‬.‫چلیږی‬‫باندی‬‫کمپیوټرونو‬‫سایز‬‫ډول‬‫هر‬‫په‬‫دی‬‫چی‬‫سافټویرونه‬‫ډول‬‫دغه‬
mainframes
‫پوری‬‫کمپیوټرونو‬
.‫چلیږی‬ ‫پری‬
‫ب‬ ‫یی‬ ‫موږ‬ ‫او‬ ‫دی‬ ‫شوی‬ ‫جوړ‬ ‫مخکی‬ ‫له‬ ‫مخکی‬ ‫دی‬ ‫چی‬ ‫سافټویرونه‬ ‫دا‬
‫شو‬ ‫نه‬ ‫خوښه‬ ‫خپله‬ ‫ه‬
customized
.‫کولی‬
‫دیو‬ ‫دی‬ ‫چی‬ ‫داسافټویرونه‬
organization
ً‫ا‬‫تقریب‬
70%
.‫شی‬ ‫کولی‬ ‫پوره‬‫اړتیاوی‬ ‫او‬ ‫کارونه‬
Buy Off-the-Shelf Software Concerns
‫اندیښنی‬ ‫اړه‬ ‫په‬ ‫سافټویرونو‬ ‫ددی‬
Cost
.‫لری‬ ‫بیه‬ ‫لوړه‬ ‫یعنی‬ ‫دی‬ ‫قیمته‬
Functionality
.‫ګورو‬ ‫فعالیتونه‬ ‫دهغه‬ ‫موږ‬
Vendor Support
‫لخوا‬ ‫شرکت‬ ‫دتولیدونکی‬
support
‫چی‬ ‫کړی‬ ‫اعالن‬ ‫اوس‬ ‫چی‬ ‫مایکروسافټ‬ ‫لکه‬ ،
windows 7
‫اوس‬ ‫په‬
‫نه‬ ‫موږ‬ ‫کی‬ ‫وخت‬
support
.‫کوو‬
Flexibility
.‫کړی‬ ‫ترسره‬ ‫دی‬ ‫کار‬ ‫خاص‬ ‫یو‬ ‫چی‬ ‫داسی‬ ‫نه‬ ‫کارول‬ ‫لپاره‬ ‫اهدافو‬ ‫دمختلفو‬
Documentation
‫سافټویر‬ ‫هر‬
documentation
‫چی‬ ‫لپاره‬ ‫ددی‬ ‫لری‬
user
‫چی‬ ‫شی‬ ‫پوه‬
system
‫کوی‬
functionality
،‫لری‬
documentation
.‫وکړو‬ ‫استفاده‬ ‫نه‬ ‫سافټویر‬ ‫دهغه‬ ‫موږ‬ ‫چی‬ ‫کوی‬ ‫مرسته‬ ‫سره‬ ‫موږ‬

15
Response time
‫د‬ ‫ژر‬ ‫څومره‬
user
‫یا‬ ‫غوښتنه‬
request
.‫شی‬ ‫ویلی‬ ‫جواب‬ ‫ته‬
Ease of Installation
‫به‬
installation
‫مو‬‫دغه‬‫چی‬‫ده‬‫اسانه‬‫څومره‬‫یعنی‬،‫اسانتیا‬‫کی‬
‫خپل‬‫په‬‫ږ‬
organization
‫استعمالوو‬‫کی‬
،‫انسټالوو‬ ‫او‬
.‫نسی‬ ‫کی‬ ‫نظر‬ ‫به‬ ‫خلک‬ ‫دی‬ ‫چی‬ ‫شیان‬ ‫ټول‬ ‫دا‬ ‫نو‬
Build a Custom In-house Application

Database_and_Information_System_Notes Database_and_Information_System_Notes.pdf

More Related Content

Similar to Database_and_Information_System_Notes Database_and_Information_System_Notes.pdf

Database_and_Information_System_Notes Database_and_Information_System_Notes.pdf