Article for Science Exhibition Dec 2017 at Gadhinglaj

1. maanavaI ]nna<aIcao rhsya - vaO&ainak dRYTIkaona
OR
maanavaacaa vaO&ainak dRYTIkaona haca maanavaacyaa p`gatIcao ekmaova karNa Aaho.
Santosh Takale.
Senior Scientist,
BARC - Mumbai.
Da^.saI.vhI.ramana yaaMnaI “ramana [fo@T” yaa naavaanao jagap`isaw Asalaolaa BaaOitkSaas~atIla p`kaSaacyaa p`arNaaMSaI saMbaMiQat
p`baMQa 28 foba`uvaarI 1928 yaa idvaSaI saadr kolaa. pirNaama sva$p 1930 maQaIla BaaOitkSaas~atIla ‘naaobaola purskaranao’ %yaaMnaa
sanmaanaIt krNyaat Aalao. yaa GaTnaocao AaOica%ya va smarNa mhNaUna Baartat ‘raYT/Iya iva&ana idna’ saajara kolaa jaataoÊ ho AapNaa
savaa-Mnaa maaiht Aahoca. jyaa hotUpurssar ha idvasa saajara kolaa jaatao AgadI taoca hotU Aajacaa kaya-Ëma saajara krNyaamaagao
Aaho.
Saalaoya jaIvanaatca ivaVaqyaa-maQyao vaO&ainak dRYTIkaona va saamaaijak jaaiNava jaagaRt krNyaacyaa p`ya%naacaa Baaga mhNaUna iva&ana
p`dSa-naÊ baalavaO&ainak saMmaolana Aayaaoijat kolao jaatat. yaa ]pËmaaMmaQyao hohI Apoixat Aaho kIÊ ivadyaaqyaa-maQyao saRjanaSaIlataÊ
klpktaÊ saMSaaoQanavaR%tIÊ sahnaSaIlata va saat%yaanao maohnat krNyaacaI vaR%tI yaa gaaoYTIMnaa caalanaa imaLavaI. tsaoca yaa sava- gauNaaMcaa
ivakasa haot Asatanaa payaa maa~ vaO&ainak dRYTIkaonaacaa Asaavaa. Aqaa-tca saBaaovatalacyaa GaTnaaMmaQaIla kaya-karNaBaava va
%yaacaa pirNaama ivaVaqyaI-naI samajaUna GaoNyaasa iSakavao. karNa Aajacao ivaVaqaI- BaivaYyaatIla samaajaacao AaQaarstMBa Aahot. jaao
samaaja ivaVaqaI- GaDivaNyaat sajaga Aqavaa jaagaRt AsataoÊ tao kQaIhI p`gatIpasaUna vaMicat rahU Sakt naahI. japana saarKa doSa
yaacao ]<ama ]dahrNa Aaho. Aaplyaa doSaacaI vaaTcaala doKIla yaaca idSaonao haot Aaho. prMtu ASaa raYT/aMcyaa pM>It Aga`sqaanaI
ivarajamaana haoNyaaasaazI AapNa savaa-MnaIca yaaogya idSoanao p`ya<naSaIla Asalao paihjao. ivaVaqaI- ima~aMnaaoÊ tumacaI yaoqaIla ]pisqatI hI
ASaa ]pËmaacaa Baaga tr Aahoca pNa yaacaohI p`itk Aaho kIÊ ]pisqat maanyavaraMnaI Aqavaa inavaD saimatInao tumhaMlaa yaasaazI
pa~ samajalao Aaho. AaiNa mhNaUnaca Anaok ivadyaaqyaa-maQaUna tumacyaasaar#yaa Kasa ivaVaqyaa-naaca yaoqao inamaMi`~t kolao Aaho. var
namaUd kolaolaI AitSaya maaozI jabaabadarI tumhaMlaa doNyaasa AamhI sava-ca [cCUk Aahaot.
pava-tI SaMkr ]<aUr ivaValaya maagaIla tora vaYao- saat%yaanao baalavaO&ainak saMmaolanaacao Aayaaojana k$na ivaVaqaI- GaDivaNyaat raYT/Iya
patLIvar Aaplaa KarIcaa vaaTa ]calat AahoÊ ASaa saMsqaaMmauLoca Baart iva&ana tM~&anaat Aga`osar Aaho Asao mhTlyaasa
AitSayaao>I haoNaar naahI. pdmaEaI Da^. Sard kaLoÊ pdmaBaUYaNa Da^. jyaoYzraja jaaoSaI yaaMcyaa saar#yaa mahana BaartIya
saMSaaoQakaMcao saainaQya yaa pirsaratIla ivaVaqaI-Ê iSaxakÊ palak va sava- maaga-dSa-kaMnaa imaLvaUna doNyaacaM kama marazI iva&ana pirYad
va tumacyaa saar#yaa iva&ana p`omaIMmauLo hao} Saklao. yaabaabatIt tumacao kaOtuk kravao tovaZo qaaoDo Aaho.
Aaja jaovha AapNa ANaucaacaNaIÊ caaMd`yaanaÊ maMgaLyaana va AaiNvak yauwsaamaga`Icaa ivakasa haotanaa pahtaoÊ tovha Baartacao
raYT/ptIÊ pMtp`Qaana yaaMsamavaot p`%yaok BaartIyaalaa KUp AiBamaana vaaTtao. karNa hI sagaLI AaQauinak tM~&anaacaI JagamagatI
]dahrNao BaartIya banaavaTIcao tM~&ana va Aa%mainaBa-r ASaa sqaainak p`ya%naaMcaI flaEautI Aaho. iva&ana p`dSa-naaMcaa maUL hotUca
maULI iva&anaÊ gaiNat yaaMcaa raYT/ inamaI-tI va sava-samaavaoSak ivakasaasaazI ]pyaaoga krNao ha Asatao. Aqaa-tca jyaa kRYaIp`Qaana
doSaat jagaatIla 15 T@ko hUnahI AiQak laaoksaM#yaa rahto va %yaatIla 70 T@ko hUnahI AiQak laaoksaM#yaa KoDyaat rahto ASaa

2. doSaatIla tM~&anaÊ saMSaaoQana ho yaa bahusaM#ya laaoksaM#yaolaa ]pyaaogaI pDayalaaca hvaoo¸ %yaaMcyaatIlaca kahI vya>IMnaI %yaaMcyaasaazI to
inamaa-Na kolao paihjao. maanainaya pMtp`QaanaaMnaI kaOSalya ivakasa yaaojanao AMtga-t hI saMQaI sauwa ]plabQa k$na idlaI Aaho.
1930 saalaI jaovha Da^.ramana yaaMnaa naaobaola pairtaoiYak imaLalao tovha iva&ana yaa ivaYayaaMt “naaobaola” ijaMkNaaro SvaotvaNaI-ya
nasalaolao jagaatIla to pihlao Saas~& haoto. %yaacap`maaNao AaiSayaa KMDat iva&ana yaa ivaYayaat naaobaola imaLivaNaaro to pihlao Saas~&
haoto. ho saMSaaoQana [tko mah<vapUNa- haoto kI¸ yaa saMSaaoQanaacao isawaMitk sva$p Aaja AbjaavaQaI $pyaaMcyaa ]VaogaQaMVaMcaa gaaBaa
Aaho. mhNaUnaca tr vaYa- 2013 saalaI Amaoirkna rsaayana saMGaatfo- ‘ramana [fo@T’ yaa saMSaaoQanaalaa rsaayana Saas~atIla
AaMtrraYT/Iya eoithaisak GaTnaa mhNauna maanyata idlaI gaolaI. [tko mah<vapUNa- saMSaaoQana Baartat¸ BaartIya vya>IkDUna¸
partM~yaacyaa kaLat krNyaat Aalao hI KrMca AiBamaanaaspd baaba Aaho. prMtu Aaja BaartIyaaMmaQyaoo vaO&ainak dRYTIkaona maa~
hvaa tovaZa %yaaMcyaa jaIvana SaOlaItÊ ivacaar pwtIt idsat naahI. 21 vyaa Satkat AapNa pavalaaopavalaI iva&ana­tM~&anaacaa
vaapr krt Asatao¸ ABaava Aaho vaO&ainak ivacaarsarNaIcaa. mhNaUnacaÊ Aaja saMpnna haot Asalaolaa vaO&ainak dRYTIkaona
$jaivaNaara kaya-Ëma mah<vaacaa vaaTtao. yaoqao ]pisqat Asalaolyaa iva&anap`omaI saMGaTnaa va vya>IÊ iva&ana p`saar va p`caaracao kaya-
inasvaaqa- bauwInao krt Aahot ho AapNa ivasarta kamaa nayao.
iva&anaacao maanavaI jaIvanaatIla mah<va janasaamaanyaaMnaa samajaavao mhNaUna iva&ana p`dSa-na¸ va@tR%va¸ inabaMQa spQaa-Ê pirsaMvaad hoo ek
maaQyama Aaho. mhNaUnaca navanavaIna SaaoQa va tM~&ana yaaMivaYayaI maaihtI doNyaasaazI yaaMcao Aayaaojana kolao jaato. iva&ana
p`saarasaaobatca samaajaamaQyao¸ naagairkaMmaQyao caaOksa bauwIcaa ivakasa vhavaa¸ hahI yaa ]pËmaaMcaa ]_oSa Asatao. yaa AnauYaMgaanao vaYa-
1999 pasaUna ek ivaYaya Qa$na drvaYaI- raYT/Iya iva&ana idna saajara kolaa jaatao. vaYa- 2014 caa tr ivaYayaca haota¸
“Fostering Scientific Temper” mhNajao ‘samaajaamaQyao vaO&ainak dRYTIkaona vaRwIMgat krNao’. Aajacyaa kaya-Ëmaacaa maUL hotU
sauwa haca Aaho.
saQyapirisqatIt samaajaamaQyao vaO&ainak dRYTIkaona vaRwIMgat krNao AaitSaya garjaocao Aaho. karNa yaaca ivacaarsarNaImauLo Aajacao
iva&anayauga Aist<vaat Aalao Aaho. vaO&ainak dRYTIkaona ho maanavaI svaBaavaacyaa ]pjat caaOksa bauwIcao p`itibaMba Aaho. %yaaca
gaaoYTIvar ivaSvaasa zovaavaa jyaacyaa spYTIkrNaadaKla inarIxaNa¸ tk-Sauw Anaumaana va p`yaaogaanao p`aPt kolaolaa puravaa ]plabQa
Aaho. jarI hI pwtI Saas~Iya AsalaI trI itcaa payaa ha naOitkta¸ ivavaok¸ nama`ta¸ samaanata¸ svaatM~ya¸ inaBa-yata va
maaNaUsakIvar AaQaarlaolaa Aaho. ivacaar krNyaacaI va &ana imaLvaNyaacaI hI pwtI Káyaa Aqaa-nao maanavaalaa sava- sva$pacao
svaatM~ya p`dana krto. vaO&ainak dRYTIkaonaamauLo ho na@kI Jaalao kI p`%yaok GaTnaomaagao kahItrI karNa Asato¸ yaaogya pwtI va
saaQanaaMcyaa ]pyaaogaaWaro to SaaoQalao jaa} Sakto. saRYTI svayaMkarNa Baavaanao baw Aaho va &anap`aPtIsaazI p`ya%navaad va caaOksapNaa
yaaMiSavaaya dusara pyaa-ya naahI. BaartIya iSaxaNapwtIcaa gaaBaa Asalaolao maUlyaiSaxaNa vaO&ainak dRYTIkaonaacaa ihrIrInao purskar
krto. %yaacap`maaNao BaartIya saMivaQaanaatIla klama 51 A¸ jao BaartIya naagairkaMcyaa maulaBaUt kt-vyaaMivaYayaI Aaho¸ to sauwa
‘vaO&ainak dRYTIkaona vaRwIMgat krNao’ ho p`%yaok BaartIyacao maulaBaUt kt-vya maanato.
Aaja trI Aaplyaalaa maaihtI Asalaolaa ivaSvaatIla savaa-t ]%ËaMt jaIva mhNajao pRqvaIvarIla maaNaUsaca Aaho. svabaLavar va
inasagaa-cyaa madtInao ]%ËaMtIcyaa yaa TPPyaavar paohaocalaolaa ha maanava p`aNaI va %yaalaa saaMBaaLNaara inasaga- sauwa japlaa paihjao.
Aqaa-tca pRqvaIvar mah%vaacao jar kahI Aaho tr to mhNajao inasaga- ­ %yaacao saMrxaNa va saMvaQa-na yaavar ]paya mhNaUna garjaa kmaI
krNao hIca ek garja Aaho. ]%ËaMt jaIvanaacyaa AZLsqaanaI Asalaolyaa maanavaat kQaI­kQaI DaokavaNaarI svaaqaI-Ê sa<aaippasaU
vaR<aI yaa jagaacyaa ivanaaSaasaazI puroSaI Aaho. yaa Aaplyaa QarNaImaatolaa ivanaaSaapya-Mt naoNyaasaazI AapNa sagaLo saarKoca
jabaabadar Aahaot. yaaMmaQyao GaratIla Anna paNyaacaa sadupyaaoga na krNaaro navaEaImaMt yaotatÊ tr pRqvaIcyaa gaBaa-tIla naOsaiga-k
saMsaaQanaaMcaa gaOrvaapr krNaaro gaBa-EaImaMt sauwa yaotat. vaRxa­vaolaIMnaI Barlaolyaa jaMgalaaMcao ka^MËITIkrNa krNaaro baaMQakama

3. vyaavasaaiyak yaotatÊ tr %yaa GaraMmaQyao inavaara SaaoQaNaaro maQyamavagaI-ya sauwa yaotat. qaaoD@yaat kayaÊ tr Aaja samaajaatIla
p`%yaok GaTkaMcyaa AnaavaSyak garjaa p`maaNaabaahor vaaZlyaa Aahot. %yaacaa baaojaa Aaplyaa BaUmaatovar pDt Aaho.
klpnaaivalaasaat jagaNaaáyaa maanavaanao vaastvaacao Baana zovaUna jagaNyaacaI garja AahoÊ naahItr kdaicat puZIla tIna­caar dSakaMtca
Aaplyaalaa navaIna pRqvaI SaaoQaavaI laagaolaÊ jao saVpirisqatIt ASa@yap`aya vaaTto. tovha Aajaca zrvaa kIÊ tumhI AajapasaUna
tumacyaa sava- Avaastva garjaa kmaI krNaar. karNa Aaja “garjaa kmaI krNao hIca KrI pRqvaI va %yaavarIla inasagaa-caa samataola
raKNyaasaazIcaI mah<vaacaI garja Aaho.” tsao pahtaÊ “saaQaI rahNaIÊ ]cca ivacaarsarNaI” yaa t<vaavar AaQaarlaolyaa BaartIya
saMskRtIlaa va BaartIyaaMnaa ho far kzINa naahI. mhNaUnaca sava- ivaVaqyaa-MkDUna maI ek Apoxaa krt Aaho kIÊ saMSaaoQana ho
navainamaI-tIsaazI Asaavao pNa mau#yat: inasaga- va maanava jaatIcyaa ihtasaazI Asalao paihjao. inasagaa-caa áhasa kmaI krNyaasaazI
Asalao paihjao. f@t iDga`I ikMvaa Da^@TroT (Phd / Post doc) imaLvaNyaasazI Aqavaa p`baMQa (thesis) saadrIkrNaasaazI
nasaavao. ivaVaqaI- ima~aMnaao naohmaI laxaat zovaa “caUka TaLNyaacaa ekmaova maaga- mhNajao AnauBava imaLivaNao va AnauBava imaLivaNyaacaa
ek maaga- mhNajao cauka krNao.” KrMca AahoÊ Kup maohnat kolyaavarhI jaovha hvao tsao yaSa hatI laagat naahIÊ %yaavaoLI jao hatI
laagatM %yaalaa ‘AnauBava’ mhNatat. ha AnauBava$pI gau$ imaLivaNyaacaa ek Ka~ISaIr maaga- mhNajao p`vaasa krNao. mhNaunaca
Aaplyaa t$Na pIZIlaa ek inavaodna Aaho kIÊ jaaopya-Mt purosaa AnauBava gaazIsa yaot naahIÊ taopya-Mt BarpUr ifra. vaoLocao va
pOSaacao inayaaojana kra. AgadI pUNa- Baart palaqaa Gaalaa. yaoqaIla ivaivaQatotIla ektolaa Káyaa Aqaa-nao samajaUna Gyaa. jyaap`maaNao
Aaplaa doSa paihlaat %yaap`maaNao jaga sauwa pahaÊ AnauBavaa. mau> ivacaaraMcao vaaro tumacyaa tnaa­manaaMt vaahU Va. p`%yaok
saByatokDUna kahItrI iSaka va caaMgalaI maaNasao jaaoDayalaa ivasa$ naka.
p`%yaok maanavaI jaIvana Kasa Aaho. AbjaavaQaI vaYaa-Mcyaa ivaSvaacyaaÊ pRqvaIcyaa va %yaavarIla inasaga- va jaIvaaMcyaa p`vaasaatÊ maanavaacaa
]gama f@t 20 to 25 laaK vaYaa-MpUvaI- Jaalaa Aaho. maagaIla kahI hjaar vaYao- tao baáyaapOkI saByaÊ sausaMskRt AayauYya jagat
Aaho. tr maagaIla f@t daona to tIna Satko tao Káyaa Aqaa-nao iva&ana yauga AnauBavat Aaho. yaa iva&ana­tM~&anaacyaa AaQaaro
maanava saurixatÊ samaRw va ivalaasaI AayauYya ]pBaaogat Aaho. qaaoD@yaat saaMgaayacao trÊ yaa mayaa-dIt AayauYyaatÊ vyaavasaaiyak
patLIvar imaLivalaolyaa yaSaapoxaa Baavainak À maanaisak patLIvar imaLivalaolao samaaQaana AiQak mah<vaacao Aaho.
AaQauinaktomauLo Aaja iktI sahjapNao AitSaya Ap`itma saaih%yaÊ laoK Aaplyaalaa hvao itqaoÊ hvao tovha vaacaayalaa imaLU
Saktat. jaNaU kahI ‘gaUgala’ naavaacaa &anaacaa QabaQabaa AaosaMDUna vaahtaoyaÊ pNa AapNa AgadI izbak isaMcana sauwa kirt naahI.
qaaor vya>IMcyaa AayauYyaacaa AByaasa kolyaasaÊ %yaaMcyaa ekUNa kayaa-maagao va yaSasvaItomaagao %yaaMcyaa sava-samaavaoSak vaacanaacaa hatBaar
savaa-iQak Asalyaacao AaZLto. vaacana ho ek manaaorMjanaacao ]<ama saaQana AahoÊ jyaayaaogao AapNa Aaplao mana va SarIr SaaMt va
]%saahIt zovaU Saktao. mhNaUnaca tr kaoNaItrI mhTlao AahoÊ “vaacaala tr vaacaala”.
]pisqat iSaxak baMQau AaiNa BaiganaIMnaao maI saaMgaU [cCItao kI ek ]<ama iSaxak ivaVaqyaa-Mnaa f@t iSakvat Aqavaa samajaavaUna
saaMgat naahI tr p`a%yaixakaWaro tao ivaVaqyaa-Mnaa p`orIt krt Asatao. f@t iSaklaolao &ana AapNa ivasa$ SaktaoÊ prMtu jyaat
AapNa sahBaagaI haotao va jao AapNa AnauBavalao AahoÊ ASaI gaaoYT idGa-kaL smarNaat rahto. SaovaTI iSaxaNa hIca sava- p`karcyaa
vyavasaaya va ]pijavaIkocyaa maaQyamaaMcaI jananaI Aaho. AapNa iSaxakca Káyaa Aqaa-nao samaaja GaDivaNyaacyaa maaohImaocao iSalaodar
Aahat.
vaYa-Bar maulaaMevaZoca AByaasaacao va pirxaocao TonSana GaoNaaáyaa palakaMnaa maI saaMgaU [cCItao kI maulaaMcyaa sau+ItIla ]pËmaaMcao yaaogya¸
%yaaMnaa AavaDola Asao inayaaojana kra. yaa ]pËmaaMmaQyao p`aqaimakta VavaI tI maulaaMcaI AavaD SaaoQaNyaalaa. f@t hI AavaD

4. qaaoDIfar iSaxaNa va vyavasaayaiBamauK Asaola ho pahavao¸ mhNajao puZIla iSaxaNa va vyavasaaya yaabaabat maulaaMvar dDpNa Takavao
laagaNaar naahI. maulao vyavahar kuSala haotIla yaasaazI sauwa palakaMnaI p`ya%naSaIla Asaavao. AnauBava¸ inairxaNa¸ cacaa-¸ ivacaar
ivainamaya¸ saMvaad¸ icaMtna yaaMtUna maulaaMcao raYT/p`oma vaaZavao va naOitk¸ ivavaokI maUlyaaMcaI jaaopasanaa vhavaI mhNaUna¸ maulaaMnaa EamasaMskar
iSabaIraMsaazI na@kI pazvaavao. baalapNaapasaUna AapNa Anaok gaaoYTI iSaktao¸ pNa mana va ivacaaraMcao vyavasqaapna iSakivalao jaat
naahI. mhNaUnaca AapNa %yaacao inayaaojana iSaklao paihjao va maulaaMnaa iSakivalao paihjao.
iva&ana¸ tM~&ana va ivakasaacyaa bahutaMSa xao~aMt Baart jagaatIla p`gat raYT/aMcyaa baraobarInao vaaTcaala krt Aaho. p`%yaok
BaartIya Káyaa Aqaa-nao rajakIya va saamaaijak svaatM~ya ]pBaaogat Aaho¸ trIsauwa Agaitk Aaho. karNa idvasaoMidvasa maanaisak
gaulaamaigarI vaaZt Aaho. bahutaMSa AaQauinak BaartIya A&anaapaoTI¸ AMQaEawomauLo¸ dovaQama- va kma-kaMDaMt ADkUna bauvaabaajaIcao
iSakar haotanaa idsat Aahot. ivaSaoYatÁ t$Na maMDLIca maanaisakdRYTyaa htbala Aahot. p`ya%na¸ kYT¸ inayaaojana yaaMcyaa eovajaI
dovaavar saara Baar TakU laagalao Aahot. ASaa samaajaalaa doSaacao rajakIya svaatM~ya iTkvaNyaasaazI p`qama maanaisak gaulaamaigarIcyaa
jaaoKDatUna mau@t krNao far mah<vaacao Aaho. “dusaáyaavar ivasaMbalaa %yaacaa kaya-Baaga bauDalaa” ho t<va Avaastva Eawolaa va
bauwI¸ icakaTI¸ EamaaeovajaI pUjaa¸ AMgaara va navasaaMvar AvalaMbaUna rahNaaáyaa maanaisaktolaasauwa laagaU pDto. AapNa ho ivasarta
kamaa nayao¸ kI iva&anaacaI sau$vaatca mauLI dOvavaad baajaUlaa saa$na JaalaI haotI. iva&anaanao maanavaasa Anaok duÁK¸ kYT yaaMpasaUna
mau@tI imaLvaUna idlaI Aaho. Aaja maaihtI tM~&ana [tko p`BaavaI saaQana Aaho kI¸ %yaacaa yaaogya ]pyaaoga k$na A&anaapaoTI
inamaa-Na haoNaaro gaOrsamaja sahja dUr kolao jaa} Saktat. AvaO&ainak¸ ta%pur%yaa ]payaanao manaalaa imaLNaara AaQaar va %yaanaMtrcao
SaaoYaNa yaa gaaoYTI maanaisak KccaIkrNa krNaaáyaa va vaO&ainak dRYTIkaonaalaa maark Aahot. Aqaa-tca ivavaokI¸ sausaMskRt samaaja
inamaI-tIsaazI sauwa baaQak Aahot. sa%yaacaa SaaoQa maanava inarMtrpNao Gaot Aalaa Aaho. AajacaI Aaplyaa samaajaacaI p`gatI¸
saMpnnata va saurixatta ho yaa SaaoQaacaI flaEautI Aaho. caaOksa bauiw va saat%yapUNa- maohnat yaa gaaoYTIMcyaa baLavarca maanavaI
saMskRtInao yaSaacao prmaaocca iSaKr gaazlao Aaho. tovha yaapuZosauwa iva&anaacyaa AaQaaranao sa%ya SaaoQaNyaacaa p`ya%na caalaU zovaavaa.
jyaayaaogao maanavaI samaaja maanaisak gaulaamaigarItUna mau@t hao[-la va Káyaa svaatM~yaacaa QanaI hao[-la.
AapNaa savaa-Mnaa (acaI jaaNaIva Aaho kIÊ jao sauKI samaaQaanaIÊ saurixat AayauYya maanava Aaja jagat AahoÊ to kahI maaoja@yaa
maanavaaMnaI mhNajaoca Saas~&aMnaI kolaolyaa maohnatIcao fL Aaho. tovha %yaaMnaa AadraMjalaI mhNaUna trI AapNa iva&ana va vaO&ainakaMnaa
Amaanya Asalaolyaa gaOrsamajaUtIMcaa %yaaga kolaa paihjao. ivaSaoYatÁ inasaga-Ê pyaa-varNa va maanavatolaa Gaatk ASaa sava- $ZI va prMpra
yaaMnaa kDaDUna ivaraoQa kolaa paihjao. BaartIya saMivaQaana sauwa yaaca gaaoYTIMcaa purskar krto. tovha yaa baalavaO&ainak saMmaolana
idnaI iva&ana p`saar va p`caaracao kaya- hatI Gao} yaa va vaO&ainak dRYTIkaonaacaa svatÁ AMgaIkar k$na [traMnaa %yaasaazI p`ao%saaiht
k$ yaa. yaatca Aaplyaa¸ samaajaacyaa¸ doSaacyaa va maanavajaatIcyaa ivakasaacao gauipt dDlaolao Aaho.
jaya ihMd²
Regards.
Santosh Takale,
Scientific Officer, BARC
Ph - 0-9967584554.
santoshatbarc@gmail.com
Print only if essential.......SAVE TREES
" Go GREEN, Save Earth "