บทที่ 8 การบริหารจัดการอุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคล

1. การบริหารจัดการอุปกรณ์คุ้มครอง
ความปลอดภัยส่วนบุคคล
Withaya Chanchai,Ph.D.,CRCST
Department of Public Health, Major of Occupational Health & Safety
Faculty of Medicine, Siam University.
2025 All rights reserved.

2. ความปลอดภัยส่วนบุคคล
ความปลอดภัยส่วนบุคคล เป็นสิ่งที่ต้องคำนึงถึงเป็น
ลำดับแรก ความปลอดภัยส่วนบุคคล มักจะเป็นเชิง
ปกป้องด้วยอุปกรณ์สำหรับความปลอดภัยเป็นหลัก
โดยต้องสวมใส่อุปกรณ์ปกป้องอวัยวะต่าง ๆ ของ
ร่างกายในการปฏิบัติงาน ผู้ปฏิบัติงานจำเป็นต้อง
ทราบหลักการใช้งาน ชนิด ข้อจำกัด ตลอดจนการ
ดูแลรักษาอย่างถูกต้อง เพื่อประโยชน์ต่อตัวผู้ปฏิบัติ
งานเอง

3. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคล PPE
(Personal Protective Equipment)

4. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคลมีข้อจำกัด คือ ไม่สามารถลดอันตรายจาก
แหล่งกำเนิดของอันตราย แต่เป็นเพียงสิ่งบาง ๆ กันระหว่างผู้ปฏิบัติงาน ถ้า
อุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคลนี้เสียสภาพการป้องกัน จะทำให้ผู้ปฏิบัติ
งานสัมผัสกับอันตรายทันที

5. ชุดหรือเครื่องแบบการทำงานทั่วไป ที่ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อสุขภาพและ
ความปลอดภัยของคนงาน
เสื้อผ้าที่จัดเตรียมไว้สำหรับสุขอนามัยของอาหาร (เอี้ยม)
อุปกรณ์สำหรับป้องกันขณะเดินทาง เช่น หมวกกันน็อก
อุปกรณ์ที่ใช้ในการแข่งกีฬา (แต่ชุด PPE จะรวมถึงอุปกรณ์ป้องกันอื่นๆ
ที่ครูสอนกีฬาใช้ เช่น เสื้อชูชีพสำหรับกีฬาทางน้ำ)
อุปกรณ์สำหรับตรวจจับและส่งสัญญาณเสียง
มีอะไรบ้างที่ไม่ใช่ชุด PPE

6. มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม – สัญลักษณ์คือ มอก. หรือ TIS
1.
มาตรฐานขององค์การมาตรฐานสากล (International Standardization and
Organization) – สัญลักษณ์ ISO
2.
มาตรฐานสหภาพยุโรป (European Standards) – สัญลักษณ์คือ EN หรือ CE
3.
มาตรฐานประเทศออสเตรเลียและประเทศนิวซีแลนด์ (Australia Standards/New Zealand
Standards) – สัญลักษณ์คือ AS/NZS
4.
มาตรฐานสถาบันมาตรฐานแห่งชาติประเทศสหรัฐอเมริกา (American National Standards
Institute) – สัญลักษณ์คือ ANSI
5.
มาตรฐานอุตสาหกรรมประเทศญี่ปุ่น (Japanese Industrial Standards) – สัญลักษณ์คือ JIS
6.
มาตรฐานสถาบันความปลอดภัยและอนามัยในการทํางานแห่งชาติประเทศสหรัฐอเมริกา (The
national Institute for Occupational Safety and Health) – สัญลักษณ์คือ NIOSH
7.
มาตรฐานสํานักงานบริหารความปลอดภัย และอาชีวอนามัยแห่งชาติ กรมแรงงาน ประเทศ
สหรัฐอเมริกา (Occupational Safety and Health Administration) – สัญลักษณ์คือ
OSHA
8.
มาตรฐานสมาคมป้องกันอัคคีภัยแห่งชาติสหรัฐอเมริกา (National Fire Protection
Association) – สัญลักษณ์คือ NFPA
9.
มาตรฐาน PPE ที่กฎหมายไทยยอมรับ

7. วิธีการเลือกใช้อุปกรณ์ป้องกันอันตราย
ส่วนบุคคล มีอะไรบ้าง ??

8. วิธีการเลือกใช้อุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคล
1.เลือกอุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคล ให้ตรงกับอันตรายที่ผู้ปฏิบัติงานอาจได้รับสัมผัส
2.ตรวจสอบประสิทธิภาพในการปกป้องและมาตรฐานรับรอง เป็นตามข้อกำหนดของสถาบันที่
เชื่อถือได้
3.เลือกอุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคลที่มีขนาดพอดีกับผู้สวมใส่ เพื่อให้เกิดความสบาย
ต่อการสวมใส่
4.อุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคลจะต้องไม่เป็นอุปสรรคต่อการปฏิบัติงาน
5.อุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคลมีวิธีการใช้งานง่าย
6.มีอายุการใช้งานยาวนาน บำรุงรักษาง่าย ซ่อมแซมหรือเปลี่ยนอะไหลjได้ง่าย
7.หาซื้อง่ายและราคาถูก

9. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายที่ศีรษะ (Head Protection Devices)
1.
สิ่งที่ควรรู้เกี่ยวกับการป้องกันศีรษะ
อันตรายที่อาจจะเกิดขึ้นกับศีรษะ
การกระทบกระเทือนทางสมอง
กะโหลกศีรษะร้าว
การป้องกัน
การใช้หมวกนิรภัย ซึ่งเป็นอุปกรณ์ที่ได้รับการยอมรับ
และมีมาตรฐานในการป้องกันอันตรายที่เกิดขึ้น

10. ส่วนประกอบของหมวกนิรภัย
อุปกรณ์ป้องกันอันตรายที่ศีรษะ (Head Protection Devices)
1.

11. 2. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายใบหน้าและดวงตา
(Eyes and Face Protection Devices)
Spectacles or Glasses
Goggles
Face shield
Welding Shields

12. 2. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายใบหน้าและดวงตา
(Eyes and Face Protection Devices)
แว่นตานิรภัย (spectacles or Glassess)
• แบบไม่มีกระบังข้าง
• แบบมีกระบังข้าง

13. 2. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายใบหน้าและดวงตา
(Eyes and Face Protection Devices)
แว่นกรอบตา (Goggles)
แว่นครอบตาป้องกันวัตถุกระแทก
แว่นครอบตาป้องกันสารเคมี
แว่นครอบตาสำหรับงานเชื่อมป้องกันแสงจ้า

14. 2. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายใบหน้าและดวงตา
(Eyes and Face Protection Devices)
กระบังป้องกันใบหน้า (Face shield)
เป็นวัสดุโค้งครอบใบหน้า เพื่อป้องกันอันตรายต่อใบหน้า และ
ลำคอ จากการกระเด็น กระแทกของวัตถุ หรือสารเคมี

15. 2. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายใบหน้าและดวงตา
(Eyes and Face Protection Devices)
หน้ากากเชื่อม Weiding Shields
เป็นอุปกรณ์ป้องกันใบหน้า และดวงตา ซึ่งใช้ในงานเชื่อม เพื่อ
ป้องกันการกระเด็นของโลหะ ความร้อน แสงจ้า และรังสี จาก
การเชื่อม

16. 3. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายระบบทางเดินหายใจ
(Respiratory Protection Devices)
ชนิดของอุปกรณ์ป้องกันอันตรายระบบทางเดินหายใจ

17. 3. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายระบบทางเดินหายใจ
(Respiratory Protection Devices)
ก. ฝุ่น เกิดจากการแตกตัวของของแข็ง เช่น บด กระแทก ขัด ได้แก่ ฝุ่นไม้ ฝุ่นหิน เป็นต้น
ข. ละออง เป็นอนุภาคของเหลวขนาดเล็กเกิดจากการผสมฉีดพ่น เช่น ละอองจากการฉีด
พ่นสารเคมี
ค. ควัน เกิดจากโลหะถูกหลอมกลายเป็นไอและเย็นตัวลงอย่างรวดเร็ว เช่น งานบัดกรี
หลอมโลหะ
ง. แก๊ส เป็นสิ่งปนเปื้ อนที่ฟุ้งกระจายไปได้ไกล เช่น แอมโมเนีย
จ. ไอ พบได้ในงานที่เป็นสารตัวทําละลาย เช่น ทาสี ผสมสีนอกจากสิ่งปนเปื้ อนแล้วใน
อากาศเหล่านี้บางสภาวะการทํางานก็จะมีออกซิเจนไม่เพียงพอ ก็จะทําให้เกิดอันตรายต่อ
ร่างกายได้ เช่น การทํางานในท่อใต้ดิน ในถังขนาดใหญ่ เป็นต้น

18. 4. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายระบบการได้ยิน
(Hearing Protection)
ชนิดของอุปกรณ์ป้องกันป้องกันอันตรายระบบการได้ยิน

19. 4. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายระบบการได้ยิน
(Hearing Protection)
ก. ที่อุดหู (Ear Plug)
ข. ที่อุดหูชนิดนี้จะมีส่วนของวัสดุที่เต็มช่องหูด้านนอกช่วยในการลดระดับเสียง
การอุดให้ สนิทกับช่องหูจะมีแถบสปริงหรือที่คาดศีรษะเป็นตัวยึด - ชนิดปิดคลุม
(Enclosure) จะปิดคลุมทั้งศีรษะ เช่น หมวกนักบินอวกาศ ประสทธิภาพและ
ราคาสูงจึงไม่นิยมใช้
ค. ครอบหู (Earmuffs) มีลักษณะคล้ายถ้วย ใช้ครอบหูทั้งสองข้างที่ครอบหูจะ
ช่วยลด พลังงานเสียงได้โดยมีวัสดุป้องกันเสียงอยู่ภายในที่ครอบหูซึ่งอาจจะ
เป็นของเหลว โฟม ยาง หรือพลาสติก ทําหน้าที่ดูดซับเสียง

20. 5. อุปกรณ์ป้องกันมือและแขน
(Hand and Arm Protection)
ชนิดของอุปกรณ์ป้องกันมือและแขน

21. 5. อุปกรณ์ป้องกันมือและแขน
(Hand and Arm Protection)
ก. ถุงมือป้องกันความร้อน ต้องพิจารณาเลือกใช้ให้เหมาะกับงานเพราะว่าไม่มีการระบุระดับ
อุณหภูมิและระยะเวลาในการป้องกันความร้อนไว้
ข. ถุงมือป้องกันสารเคมี
ค. ถุงมือป้องกันการขีดข่วนของมีคมและรังสีอาจเป็นถุงมือผ้าถุงมือตาข่ายลวด ถุงมือหนัง
ง. ถุงมือยางป้องกันไฟฟ้าการทํางานกับไฟฟ้าเป็นงานที่เสี่ยงค่อนข้างสูงจึงจําเป็นต้อง
เลือก ถุงมือหรือปลอกแขนป้องกันไฟฟ้าตามความสามารถในการต้านต่อแรงดันไฟฟ้าซึ่ง
แบ่งเป็น 5 Class (0 – 4)
จ. ถุงมือติดผนังตู้สําหรับติดผนังตู้ต้องสอดแขนจากภายนอกเข้าไปเพื่อป้องกันการ ปน
เปื้ อน หรืออันตรายที่จะเกิดกับผู้ทํางาน เช่น งานวิจัยงานทางการแพทย์รังสีหรืองานที่เข้ม
งวดกับมาตรฐานอุตสาหกรรม
ฉ. แผ่นรองป้องกันมือ เป็นแผ่นวัสดุ 2 แผ่นประกบกันใช้ฝ่ามือสอดเข้าไปเพื่อป้องกัน
อันตรายจากการขัด เสียด สีอย่างแรงมักจะใช้ในงานขนย้ายวัสดุจะไม่ใช้กับงานที่อยู่รอบๆ
เครื่องจักรที่มี การเคลื่อนท

22. 6. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายของเท้า
(Foot Protection Devices)
ชนิดของอุปกรณ์ป้องกันอันตรายของเท้า

23. 6. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายของเท้า
(Foot Protection Devices)
ก. รองเท้านิรภัยชนิดหัวโลหะมีเหล็กหัวบัว (Steel Toe Cap) ป้องกันอันตรายที่อาจเกิด
กับนิ้วเท้า อาจมีแผ่นโลหะรองพื้นกันการแทงทะลุของของมีคมนิยมใช้แพร่หลาย
ข. รองเท้าตัวนําไฟฟ้า มีตัวนําไฟฟ้าประกอบเหล็กอยู่ที่ตัวรองเท้าเพื่อให้ประจุไฟฟ้าไหล
ผ่านไปได้และส่วนประกอบจําพวก nonferrous เพื่อลดการเกิดประกายไฟเนื่องจากการ
เสียดสี
ค. รองเท้าหล่อหลอมโลหะเพื่อป้องกันความร้อนและอันตรายจากโลหะที่หลอมเหลว มัก
ทําจากวัสดุป้องกันความร้อนเช่น อลูมิเนียมหรือแอสเบสทอส
ง. รองเท้าป้องกันการระเบิดเป็นรองเท้านิรภัยที่ป้องกันไม่ให้เกิดประกายไฟขณะการใช้
งาน
จ. รองเท้าป้องกันอันตรายจากไฟฟ้าวัสดุที่ใช้เป็นยางเพื่อรองเท้าจะไม่มีส่วนที่เป็นโลหะ
ยกเว้นส่วนที่เป็นเหล็กหัวบัว ซึ่งจะถูกหุ้มด้วยฉนวน
ฉ. รองเท้าป้องกันสารเคมีทําด้วยวัสดุที่ทนต่อการกัดกร่อนของน้ํามัน หรือสารเคมี

24. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายจากการตก (Falling Protection Devices)
6. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายจากการตก
(Falling Protection Devices

25. ก. เข็มขัดนิรภัย (Safety Belt) ประกอบด้วยตัวเข็มขัดนิรภัยเชือกนิรภัย (Safety Rope or
Lanyards) หรือ แถบนิรภัย (Safety Strap) โดยตัวเข็มขัดจะใช้กับลําตัว ส่วนเชือกนิรภัยจะ
คล้องตัวเข็ม ขัดโยงไว้กับเสาโครงสร้างเหล็กหรือสายรัดช่วยชีวิตสายรัดตัวนิรภัยเข็มขัด
นิรภัย
ข. สายรัดตัวนิรภัย (Safety Harnesses) เป็นอุปกรณ์ที่ใช้กับงานที่เสี่ยงต่อการตกจากที่สูง
หรือที่ต่างระดับที่มีความปลอดภัยกว่าเข็มขัดนิรภัยสายรัดตัวจะใช้ร่วมกับสายรัดช่วยชีวิตเสมอ
สายรัดตัว นิรภัยแบ่งเป็น 3 ชนิด คือ ชนิดคาดหน้าอก ชนิดคาดเอว ขา และชนิดแขวนตัวสาย
รัดช่วยชีวิต
ค. สายรัดช่วยชีวิต (Life Line) เส้นเชือกที่ใช้รั้ง ผูกยึด เกี่ยวตัวคน เพื่อความปลอดภัยใน
กรณีเคลื่อนที่ต้องใช้กับเข็มขัดนิรภัยหรือสายรัดลําตัว เมื่อทํางานในที่สูง วัสดุที่ใช้มีหลายชนิด
เช่น ไนลอน มนิลา ลวดสปริง การเลือกใช้ขึ้นกับลักษณะของงาน
6. อุปกรณ์ป้องกันอันตรายจากการตก
(Falling Protection Devices

26. 1. อบรมผู้ปฏิบัติงานให้เข้าใจอันตรายและความสำคัญในการใช้งาน
และวิธีการใช้งานที่ถูกต้อง
2. จัดอุปกรณ์ให้เพียงพอและเหมาะสมกับการใช้งาน
3. มีระบบจัดเก็บและบำรุงรักษาที่ดี
4. มีอะไหล่เปลี่ยนให้
5. จัดให้มีแผ่นป้ายเตือน
6. ยกย่องชมเขยผู้ปฏิบัติถูกต้อง และบุคคลที่ต้องตักเตือนทันที
7. ผู้บังคับบัญชาทุกระดับต้องเป็นแบบอย่างที่ดี
ในการใช้อุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคล
การจูงใจให้ผู้ปฏิบัติงานใช้อุปกรณ์ป้องกันอันตราย
ส่วนบุคคล

27. ก่อนที่จะตัดสินใจซื้ออุปกรณ์ PPE หรือ อุปกรณ์ป้องกันตัวส่วน
บุคคล จำเป็นต้องรู้หลักการในการเลือกอุปกรณ์ป้องกันส่วน
บุคคลต่อไปนี้
เหมาะสมกับงานที่จะนำไปใช้
มีน้ำหนักเบา สวมใส่สบาย
ต้องผ่านจากรับรองมาตรฐาน และผ่านการทดสอบจาก
สถาบันที่เชื่อถือได้
ต้องมีสีสันเด่นชัด
ราคาสมเหตุสมผล
วิธีการใช้งานต้องไม่ยุ่งยาก และซับซ้อนจนเกินไป
หลักการเลือกใช้อุปกรณ์ PPE เพื่อการป้องกันส่วน
บุคคลอย่างปลอดภัย

28. เลือกใช้งานอุปกรณ์ PPE ให้เหมาะสมกับงานที่ใช้ เพื่อ
ความปลอดภัยของผู้สวมใส่
ดูคู่มือแนะนำวิธีการใช้ของอุปกรณ์ และข้อควรระวัง
ต่างๆ ก่อนใช้งาน
แนะนำให้มีการฝึกอบรมและวิธีการใช้อุปกรณ์ PPE รวม
ไปถึงวิธีการจัดเก็บ การดูแลรักษาอุปกรณ์ PPE จากผู้
เชี่ยวชาญ
พยายามทำให้ผู้ใช้งานเห็นถึงคุณค่าและความสำคัญ
ของอุปกรณ์ Safety PPE ว่าสามารถช่วยป้องกัน
อันตรายได้
จำเป็นต้องมีระเบียบและข้อบังคับในการใช้ เพื่อให้การใช้
มีประสิทธิภาพสูงสุด
การใช้งานอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคลให้ได้
ประสิทธิภาพสูงสุด

29. ขอขอบคุณ
หัวหน้าภาควิชาสาธารณสุขศาสตร์
สาขาวิชาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย
คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสยาม
ดร.วิทยา ชาญชัย
Certified Registered Central Service Technician (CRCST)
Purdue University, United States
Ph.D. (Public Health)
College of Public Health Sciences, Chulalongkorn University
withaya.cha@siam.edu โทร : 093-569-4151