Download to read offline
525593010-Dimensyon-ng-Wika-1.pptxsjjsjs
- 1. Major 012 Barayti atBaryasyon ng Wika
- 2. LAYUNIN •Natatalakay ang mgakonsepto tungkol sa barayti at baryasyon ng wika. •Naipapaliwanag ang mga dahilan sa pagkakaiba- iba ng wika. •Naiisa-isa ang mga barayti ng wika.
- 3. •Dahil ang wikaay ginagamit sa lipunan ng tao, natural lamang na ito ay lumikha ng varyasyon bunga nito ay nagkakaroon ng varayti o iba’t iba uri ng wika. Lahat ng wika sa daigdig ay may varayti dahil sa pagkakaiba-iba ng gumagamit hanggang sa pook na pinag-ugatan nito. Samakatwid, walang wikang magkatulad. •Bunga ng paniniwala ng mga linggwistiko na ang wika ay heterogenous o nagkakaiba-iba.
- 4. •Baryasyon- proseso ngpagkakaiba-iba ng wika dahil sa varyabol na distink sa bawat wika. Ang varyabol ay maaaring sa gumagamit, pook o paraan ng paggamit.Tumutukoy sa pagbabago ng isang wika dulot ng heograpikal, sosyal at personal na aspeto ng taong gumagamit nito. Pangkat ng mga tao : tirahan, interes, gawain, status.
- 5. •Barayti- tumutukoy sawika na resulta ng pagbabagong naganap sa isang wika. Ito ay sangay ng isang wika na may ibang paraan ng paggamit, bigkas, bokabularyo atbp. Tawag sa isang set ng Lingusitic systems na may magkakaparehong distribusyon. nakapaloob sa wika.
- 6. ANG DIMENSYON NGWIKA
- 7. Bahagi ng metalinggwistikna pag-aaral ng wika ang pagkilala sa mga barayti nito. Ang pagkakaroon ng barayti ng wika ay ipinapaliwanag ng teoryang sosyolinggwistik na pinagbatayan ng ideya ng pagiging heterogenous ng wika.
- 8. Introduksyon Ayon sateoryang ito, nag-uugat ang mga barayti ng wika sa pagkakaiba-iba ng mga indibidwal at grupo, maging ng kani-kanilang tirahan, interes, gawain, pinag-aralan at iba pa. Samakatwid, may dalawang dimensyon ang baryalidad ng wika-ang dimensyong heograpiko at dimensyong sosyal. (Constantino, 2006)
- 9.
- 10. • Dayalek angbarayti ng wikang nalilikha ng dimensyong heograpiko. • Tinatawag din itong wikain sa ibang aklat. • Ito ang wikang ginagamit sa isang partikular na rehiyon, lalawigan o pook, malaki man o maliit. • Ayon sa pag-aaral ni Ernesto Constantino, mayroong higit sa apat na raan (400) ang dayalek na ginagamit sa kapuluan ng ating bansa.
- 11. Sa Luzon, ilansa mga halimbawa nito ay ang mga sumusunod: a) Ibanag ng Isabela at Cagayan b) Ilocano ng Ilocos c) Pampango ng Pampanga d) Pangasinan (Pangasinense) ng Pangasinan e) Bicolano ng Kabikulan
- 12. Sa Visayas aymababanggit ang mga sumusunod: a) Aklanon ng Aklan b) Kiniray-a ng Iloilo, Antique at Kanlurang Panay c) Capiznon ng Hilaga-Silangang Panay d) Cebuano ng Negros, Cebu, Bohol at iba pa.
- 13. Samantala, ilan samga dayalek sa Mindanao ay ang... a) Surigaonon ng Surigao b) Tausug ng Jolo at Sulu c) Chavacano ng Zamboanga d) Davaoeño ng Davao e) T’boli ng Cotabato
- 14. Ang mgadayalek ay makikilala hindi lamang sa pagkakaroon nito ng set ng mga distinct na bokabularyo kundi maging sa punto o tono at istraktura ng pangungusap. Pansinin na lamang natin ang pananagalog ng mga naninirahan sa iba’t ibang lugar na gumagamit ng isang wika.
- 15. Iba angpananagalog ng mga naninirahan sa iba’t ibang lugar na gumagamit ng isang wika. iba ang panagagalog ng taal na taga-Maynila sa taga-Batangas, Taga- Bulacan at taga-Rizal.
- 16.
- 17. MGA KASANAYANG PAMPAGKATUTO 1.Natutukoy ang iba’t ibang barayti ng wika na ginagamit sa iba’t ibang sitwasyon sa pamamagitan ng pagtatala ng termino. 2. Nagagamit nang wasto ang iba’t ibang barayti ng wika sa maayos na pakikipagkomunikasyon. 3. Nasasagutan nang may pag-unawa ang mga gawaing inihanda ng guro.
- 18. • Sa paglaonng pagtalakay sa modyul na ito, ipakikita ang mga paliwanag sa bawat barayti at kung paano ito makatutulong sa debelopment ng isang wika. Partikular din sa pag-aaral na ito ang maipakita ang iba’t ibang barayti ng wikang Filipino gayundin ang lawak ng gamit nito bilang pambansang wika at tugon na rin sa estandardisasyon at intelektwalisasyon nito.
- 19. IBA’T IBANG BARAYTING WIKA • Batay sa isinagawang pag-aaral ng mga lingguwista, ang barayti ng wika ay ang pagkakaroon ng natatanging katangian na nauugnay sa partikular na uri ng katangiang sosyo-sitwasyonal. Ito rin ang pagkakaiba-iba sa uri ng wika na ginagamit ng mga tao sa bansa. Maaaring ang pagkakaiba ay nasa bigkas, tono, uri at anyo ng salita. Nagbigay si John Cafford (1965), sa kanyang aklat na A Linguistic Theory of Transaction ng dalawang uri ng barayti ng wika.
- 20. A. Permanente parasa mga tagapagsalita o tagabasa Nabibilang dito ang sumusunod: 1. Diyalekto. Nakikita ito kaugnay ng pinaggagalingang lugar ng tagapagsalita o grupo ng tagapagsalita sa isa sa tatlong dimension: lugar, panahon at katayuang sosyal. Halimbawa: Tagalog-Bulacan, Tagalog-Batangas, Tagalog-Laguna Panahon : Lumang Filipino, Makabagong Filipino Katayuang Sosyal: Kinabibilangang antas sa lipunan
- 21. 2. Idyolek. Angidyolek ay isang barayti kaugnay ng personal na kakanyahan ng tagapagsalita o wikang ginagamit ng partikular na indibidwal. Tanda ng idyolek ang madalas na paggamit ng partikular na bokabularyo. Maaaring magbago ang idyolek sa paglipas ng panahon. Sanhi nito ang adapsiyon ng bagong pagbaybay at natututuhang mga bokabularyo. Gayunman, ayon pa rink ay Catford, maituturing namang permanente nang matatawag ang idyolek ng isang taong may sapat na gulang.
- 22. B. Pansamantala dahilnagbabago kung may pagbabago sa sitwasyon ng pahayag. Mabibilang dito ang sumusunod: • Ang register ay barayting kaugnay ng panlipunang papel na ginagampanan ng tagapagsalita sa oras ng pagpapahayag. Halimbawa: Siyentipikong register, panrelihiyong register, pang- akademikong register at iba pang larangan. • Ang estilo ay ang barayti na kaugnay ng relasyon ng nagsasalita sa kausap. Ang estilo ay maaaring pormal, kolokyal o personal. Maibibilang dito ang antas o lebel ng wika.
- 23. • Ang modeay ang barayting kaugnay sa gagamiting midyum sa pagpapahayag kung ito’y pasalita o pasulat. Sa papel ni Nilo Ocampo (2012) na “Mga Barayti ng Wika”, naging paksa ng kanyang pagtalakay ang salin at/o halaw sa aklat ni George Yule (2010) na The Study of Language. Dito, binigyang-diin na ang pagkakaiba-iba ng wika ay napakahalaga at kinikilalang bahagi ng pang-araw-araw na paggamit ng wika sa iba’t ibang komunidad na rehiyonal at panlipunan.
- 24. Rehiyonal Ipinaliliwanag dito angpapel ng mga aspektong rehiyonal (lugar at Espasyo o kapaligiran ng wika) sa pagkakaroon ng pagkakaiba-iba sa wikang ginagamit at kung papaano ito sinasalita. •Istandard na wika. Itinuturing itong wastong uri at gamit ng wika- bumubuo sa batayan ng varayting nakalimbag at wikang panturo.
- 25. • Punto/Aksent atDiyalekto. Bawat gumagamit ng wika ay may punto o aksent ng pagbigkas na nagpapakilala sa pinaggalingang rehiyon ng nagsasalita. Ang diyalekto naman ay naglalarawan sa mga sangkap ng grammar at bokabularyo, gayundin ng aspekto ng pagbigkas. • Diyalektolohiya. Pag-aaral ng diyalekto; pagkilala ng dalawang magkaibang diyalekto sa: (1) magkatulad na wika (kung saan ang mga tagpagasalita ay nagkakaunawaan), at (2) dalawang magkaibang wika ( kung saan ang mga tagapagsalita ay hindi nagkakaunawaan sa isa’t isa ).
- 26. Mga Diyalektong Rehiyonal.Ito ay naglalarawan sa mga identipikasyon ng mga konsistent na katangian ng pananalitang matatagpuan sa isang heograpikong lugar. Isogloss at Diyalektong Hanggahan. Ang isogloss tumutukoy sa linya sa isang mapa na kumakatawan sa pagitan ng mga lugar tungkol sa isang partikular na salita (Lingguwistikong aytem). Ang diyalektong hanggahan ay tumutukoy sa kaibahan ng pananalita sa iba’t ibang lugar kung saan makikita ang
- 27. •Mga Pidgin atCreole. Ang pidgin ay isang barayti ng isang wika na napaunlad sa kadahilanang praktikal, tulad ng mga pangangalakal, sa mga pangkat ng taong hindi alam ang wika ng iba pa. Kaya, sinasabing wala itong katutubong ispiker. Maaaring mga parirala mula sa ibang wika ang pinaggalingan ng maraming salita sa pidgin.
- 28. •Nagiging creole namanang isang wika kung ang pidgin ay nadebelop lagpas sa tungkulin nito bilang wika ng pangangalakal at naging unang wika ng isang pamayanang panlipunan. Di tulad ng pidgin, may mga sinusunod na ritong alituntuning panggramatiko. •Halimbawa: Nagsimula bilang pidgin ang Zamboanueno, Chavacano na kinalaunan ay naging creole dahil may nabuo ito sariling gramatika. (Semorian, 2012)
- 29. Panlipunan- Wika, Lipunan,at Kultura • Ipinapaliwanag dito na hindi dahil magkatulad ang kinalakhang lipunan ng dalawang tao ay parehong-pareho na rin sila ng gamit ng wika. Samakatuwid, nagkakaroon pa rin ng pagkakaiba-iba ang gamit ng wika batay sa pansarili niyang kultura at mula rito ay nadedebelop ang posibleng barayting pangwika.
- 30. MGA PANLIPUNANG DIYALEKTO.Sinusukat naman ang barayti ng wika batay sa panlipunang sektor ng uri, edukasyon, trabaho, edad, kasarian at iba pang panglipunang sukatan. •Edukasyon, Okupasyon, Uring Panlipunan. Tumutukoy ito sa sosyal na aspekto ng isang nagsasalita ng wika batay sa paraan ng kanyang edukasyong nakamit at trabaho o propesyong kinabibilangan.
- 31. • Edad atKasarian. Nakadaragdag kulay rin ang edad at kasarian sa pagpapalawak ng barayti ng isang wika. Ipinaliliwanag na kahit na maraming tao ang kabilang sa isang pangkat panlipunan, nag- iiba pa rin ang gamit ng mga salita batay sa edad ng tao at kasarian. Halimbawa na lamang nito ang pagkakaiba ng gamit ng salita ng mga bata kumpara sa matatanda. • Etnikong kaligiran. Sa pagpapaunlad ng barayti ng wika, malaki ang kontribusyon ng mga bagong lipat na tao sa isang lugar. Dahil sa pagkakaroon ng magkaibang etnikong kaligiran, nagkakaroon din ng paglalahok o pagsasama ng magkaibang wika.
- 32. •Halimbawa: Ang pagdaragdagng mga salita mula sa ibang mga wika sa Pilipinas tungo sa wikang Filipino, tulad ng pagpasok ng salitang Cebuano na kawatan sa wikang Filipino.
Editor's Notes
- #6 Bahagi ng metalinggwistik na pag-aaral ng wika ang pagkilala sa mga barayti nito.