De kracht vande kusteconomie
Belang, motoren, trends, kansen en bedreigingen, acties
Parallelsessie Landelijke kustdagen
Wim Verhoeven
Datum: 14 en 15 november 2012
2.
Opzet presentatie
• Onderzoeksvragen en gemaakte keuzes
• Wat is het belang van de kusteconomie?
• Wat zijn de motoren en hun trends?
• Wat zijn de verschillen tussen de deelregio’s?
• Welke ontwikkelingen zijn van invloed?
• Wat moet er gebeuren?
• Stellingen
3.
Probleemstelling onderzoek
• Inzichtelijkmaken van omvang economie,
kenmerkende sectoren en functies waaruit de
kusteconomie is opgebouwd (macro beeld)
• In kaart brengen van trends, ontwikkelingskansen,
bedreigingen en de sterke en zwakke plekken
4.
Gemaakte keuzes
• Afbakening: alle kustgemeenten
(maar van Rotterdam alleen Hoek v Holland en Maasvlakte)
• Voorop stond macro beeld, maar wel
• Uitsplitsing naar 5 deelregio’s (niet naar gemeenten):
1. Wadden en Eemsmond,
2. Noord-Hollandse kust,
3. Zuid-Hollandse kust,
4. Den Haag,
5. Zeeuwse kust
• Focus op kustspecifieke activiteiten, d.w.z. direct verband met de
kust of activiteit is typerend voor kustgemeente
5.
Belang kusteconomie
Kengetallen (2011)
• Aantal bedrijfsvestigingen: 89.500
• Werkgelegenheidsomvang: 575.000 personen
• Aandeel in Nederlandse werkgelegenheid: 7%
• Groei werkgelegenheid 2006-2011: 0,5% p.j.
• Omvang bruto regionaal product (BRP): € 47,7 miljard
• Aandeel in Nederlandse economie (BBP): 9%
• Groei BRP: 0,8% p.j.
• Bevolkingsomvang: 1,2 miljoen
• Aandeel in Nederlandse bevolking: 7%
• Bevolkingsgroei: 0,3% p.j.
6.
Conclusies uit cijfers
•Economische groei:
Blijft achter bij Nederland (0,5 %-punt p.j.)
Geldt voor BRP én banen; vestigingen op landelijk gemiddelde
Geldt voor de meeste sectoren (m.u.v. handel/toeristische diensten en
landbouw)
Wadden/Eemsmond en Zeeuwse kust groeien bovengemiddeld; Noord-
Hollandse kust krimpt
• Bevolkingsgroei:
Iets bovengemiddeld, maar Wadden/Eemsmond en Zeeuwse kust zijn
krimpregio’s
Bevolking is meer vergrijsd en ontgroend dan landelijk (uitzondering: Den
Haag)
Besteedbaar inkomen is bovengemiddeld (€ 15.400)
• Woon- en vestigingsklimaat:
Weinig mogelijkheden voor uitgifte bedrijventerreinen voor nieuwe
vestigingen en uitbreidingen (m.n. Den Haag en N.- en Z.-Hollandse kust)
Prijzen woningen en bedrijventerreinen zijn bovengemiddeld
7.
Kustspecifieke sectoren (demotoren)
Zeven motoren
• Handel en toeristische diensten
• Horeca en leisure
• Water en energie
• Havens en zeevaart
• Landbouw
• Visserij en visverwerking
• Overig specifiek
Belang van de motoren
• Aandeel in kusteconomie: 33%
• Verschilt per deelregio: (19-49%)
8.
Kracht van dekusteconomie (motoren)
60%
50%
Visserij en visverwerking
Aandeel in totale Nederlandse sector
40%
30%
Overige kustspecifieke sectoren (€4.278)
Havens en zeevaart (€1.313)
20%
Handel en toeristische diensten
Landbouw (€952)
10%
Horeca en leisure
Water en energie (€1.760)
0%
-10%
-4,0% -2,0% 0,0% 2,0% 4,0% 6,0%
Economische groei per jaar
9.
Trends handel entoeristische diensten
• Sector groeit bovengemiddeld (groei 4,3% p.j.)
• Handel direct gelieerd aan de kust blijft wel achter
• Ontwikkeling hangt nauw samen met koopkracht
• Sterke vervlechting met horeca en leisure (= toerisme)
• Handelsgeest met sterke internationale oriëntatie
(groothandel)
• Vergrijzing biedt nieuwe kansen
10.
Trends horeca enleisure
• Sector stagneert (0% groei p.j.)
• Aantal gasten groeit sneller, maar aantal overnachtingen
minder snel dan in heel NL
• Campings hebben negatieve ontwikkeling (al langer)
• Stabilisatie aantal vakanties in eigen land en korter van duur;
groei uit buitenland
• Sterke relatie economie en vakantiegedrag
• Ontgroening werkt negatief uit voor vakantieparken
• Er is behoefte aan meer kwaliteit van logies en positionering
• De vergrijzing, vergroening en verduurzaming bieden kansen
11.
Deelregio’s (1)
• Ruimtelijkeen sociale context verschilt
o.a. vergrijzing, arbeidsparticipatie, besteedbaar inkomen, beschikbare
bedrijfsterreinen, prijs grond, prijs woningen
• Belang motoren verschilt
Figuur A verdeling BRP naar sector per regio, 2011
€590 mln. €4.422 mln. €4.415 mln. €4.576 mln. €1.363 mln. €15.365 mln.
100%
90%
80%
70%
60%
aandeel in %
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Wadden en Noord-Hollandse Zuid-Hollandse Den Haag Zeeuwse kust Totale kust
Eemsmond kust kust
Horeca en leisure Handel en toeristische diensten
Water- en energiebedrijven Havens en zeevaart
Landbouw Visserij en visverwerking
Overige kustspecifieke sectoren
12.
Deelregio’s (2)
• Economische ontwikkeling verschilt
Figuur B Volumegroei BRP en banen naar regio, 2006-’11 Figuur C Werkgelegenheidsindex regio (2005=100)
108
2,0%
1,7%
106
1,6%
1,5% 1,4%
1,2% 104
index (2005=100)
1,0%
1,0% 0,9%
0,8% 102
0,8%
0,6% 0,7% 0,6%
0,5% 100
0,5%
98
0,0%
0,0%
96
-0,2%
-0,5%
94
Wadden en Noord-Hollandse Zuid-Hollandse kust Den Haag Zeeuwse kust Totale kust Nederland
2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
Eemsmond kust
Wadden en Eemsmond Noord-Hollandse kust Zuid-Hollandse kust Den Haag Zeeuwse kust Totale kust
BRP banen
13.
Kansen voor dekustregio
• Toename dag- en verblijfsrecreatie met combi kust en steden
• Nieuwe producten en concepten (aquatoerisme,
dienstenconcepten, evenementen, zilte gewassen)
• Nieuwe doelgroepen (senioren, cruisevaart, zakelijk verblijf)
• Integrale oplossingen, meervoudig gebruik (waterkeringen)
• Samenwerking met andere sectoren
14.
Bedreigingen voor dekustregio
• Toenemende schaarste aan ruimte
• Klimaateffecten (veiligheid, leefbaarheid, kosten)
• Economische stagnatie NL/Europa (afname koopkracht = kt)
• Bereikbaarheid (vollopen wegen, wachttijden, slechte
bevoorrading)
• Internationale concurrentie (kusttoerisme Oostzee, havens)
• Strikte toepassing Natura 2000
• Druk op ruimte (vestiging/uitbreiding bedrijven, woningen)
15.
Wat moet ergebeuren?
• Offensief: Eigen positie versterken door combinatie van kansen
en uitbaten van sterkten
Blijven investeren in infrastructuur, mobiliteit, zeehavens
Investeren in nieuwe producten/concepten, doelgroepen, kwaliteit
badplaatsen, meervoudig ruimtegebruik
• Defensief: Eigen positie verdedigen door combinatie van kansen
en verbeteren van zwakten
Randvoorwaarden creëren voor versterking concurrentiekracht, samen-
werking, kwaliteitsverbetering en onderlinge versterking clusters
• Aanpassen: Aanpassen sterkten om bedreigingen te weerstaan
Veiligheidsniveau aanpassen aan klimaateffecten
Effectieve en efficiënte benutting van ruimte
• Overleven: Combinatie bedreigingen en verbetering zwakten zijn
randvoorwaarde om te overleven
Meer bestuurlijke daadkracht
Meer beleidsruimte voor innovatie en integrale oplossingen
16.
Stellingen
• Kusteconomie heeftveel potentie, maar dan zijn wel
acties vereist
• Beheer en onderhoud van de kust dragen bij aan een
krachtigere kusteconomie; geldt ook voor
verduurzaming van ondernemerschap
• Er is nog voldoende strand en ruimte om kusteconomie
een extra boost te geven
Editor's Notes
#5 De nationale Visie Kust gaat uit van het kustfundament, een kuststroom van ca. 360 km, begrensd door de binnenste duinrand en de -20m waterlijn. Is voor een economische analyse niet goed bruikbaar. Gemeentes worden doorsneden, terwijl de economie niet ophoudt na de duinrand. Cijfers zijn veelal niet voorhanden voor deze kuststrook. Daarom is gekozen voor een afbakening langs gemeentegrenzen. Een uitzondering is Rotterdam. Het hart van deze gemeente ligt vrij ver landinwaarts. Daarom beperken we ons hier tot de Hoek van Holland en de Maasvlakte. De nadruk ligt op de totale kustregio’s met slechts een beperkte verbijzondering: 5 deelregio’s: Wadden en Eemsmond, N-Hollandse kust, Z-Hollandse kust, Den Haag en Zeeuwse kust. Den Haag is als enige gemeente apart gezet vanwege haar economische omvang. Ofschoon de totale economie onder de loep wordt genomen, ligt de nadruk op de kustspecifieke sectoren, de motoren van de kust. Er is bij deze sectoren een direct verband met de kust, of de activiteit is typerend voor de kustgemeenten.
#7 Op enkele verbijzonderingen naar deelregio kom ik verderop in deze presentatie nog terug.
#8 Overig specifiek omvat defensie, verblijfszorg, natte waterbouw en scheepsbouw. De Zuid-Hollandse kust heeft de meest kustspecifieke activiteiten, Den Haag de minste.
#9 Dit plaatje vat de bevindingen over de kusteconomie krachtig samen. We beperken os tot de zeven motoren. Het plaatje is driedimensionaal. Op de horizontale as staat de gemiddelde jaarlijkse groei van de sectoren en op de verticale as het belang van de sector in de kustregio voor de totale Nederlandse sector. De grootte van de bollen, de sectoren, geeft de absolute omvang van de sectoren aan. Wat zien we: 1. De 2 grootste motoren zijn de handel en overig specifiek. De kleinste is de vissector. 2. De handel realiseert de hoogste groei, terwijl de vissector sterk krimpt. Ook overig specifiek krimpt. 3. Het belang van de kustregio is bovengemiddeld voor de vissector (45%), terwijl het belang klein is in de water en energiesector (6%). Ik ga nu wat nader in op de belangrijkste trends bij de zeven motoren:
#12 Ik wil nu wat specifieker ingaan op verschillen tussen deelregio’s. Allereerst zijn er verschillen in de ruimtelijke en sociale context: Vergrijzing: meer dan gemiddeld: Wadden, Zeeuwse en Noord-Hollandse kust; minder dan gemiddeld: vooral Den Haag arbeidsparticipatie is hoog in Z-Hollandse kust, laag in Den haag en N-Hollandse kust Besteedbaar inkomen: hoog in N+Z-Hollandse kust, laag in Den Haag en Wadden Beschikbaar bedrijventerrein: ruim op Wadden, zeer krap N-Hollandse kust Grondprijs: hoog N+Z Hollandse kust en Den Haag, laag Wadden en Zeeuwse kust. Dit geldt ook voor de prijs van woningen. Ook het belang van de motoren verschilt: M.u.v. Wadden is de Handel steeds de belangrijkste motor. Horeca/leisure is erg belangrijk voor de wadden en de Zeeuwse kust. De sector water en energie is belangrijk voor de Wadden/Eemsmond en overig specifiek voor de N-Hollandse kust en Den Haag (defensie en verblijfszorg)
#13 De deelregio’s wadden/Eemsmond en Zeeuwse kust presteren beter dan gemiddeld, terwijl de N-Hollandse kust krimpt. Dit geldt vooral voor de BRP-groei, maar het patroon zien we ook terug bij de banengroei. Het rechterplaatje laat zien dat de verschillen niet alleen worden veroorzaakt door de crisis ná 2008. De N-Hollandse kust blijft vrijwel de gehele periode achter bij het gemiddelde.
#14 Ik kom nu bij de ontwikkelingen die van invloed zijn op de kusteconomie: de kansen en bedreigingen. Ik concentreer me op de belangrijkste:
#16 Door kansen en bedreigingen te koppelen aan sterktes en zwaktes hoe het groeiperspectief gemaximeerd kan worden. Er zijn daarbij vier cases.
