Ibaizabal argitaletxeko i.proiektudun Euskara eta literatura ikasliburuko 3. gaia lantzeko aurkezpena.

1. 3. gaia
Duenak ez duenari
Euskara eta literatura
DBH 1. maila
Ibaizabal

2. Zer ikasiko dugu?
Lexiko
-(r)en trukean / truke / truk
Komunikazioa
Ipuinak
Gramatika
IS, AS eta horien osagaiak
Kausazko perpausak
Deklinabidea : Noren eta Nongo
NOR-NORK

3. Lexikoa

4. -(r)en trukean / truke / truk
Postposizio hau NOREN kasuearekin erabiltzen da
normalean; hala ere, zenbait esapidetan kasu
markarik gabe ere ager daiteke.
 Hutsaren truke
 Musu truk
 Tripa truk

5. Komunikazioa

6. Ipuinak (I)
Ipuinen ohiko egitura:
 Hasierako egoera: pertsonaien aurkezpena
 Korapiloa: zer gertatzen da?
 Bukaera: amaierako egoera
Narratzailea
 Ipuinak gehienetan 3.pertsonan kontatzen dira.

7. Ipuinak (II)
Hizkuntza (I)
 Hasierak bereziak izaten dira
 Munduan beste asko bezala…; Bazen behin…; Behin batean…
 Amaierak:
 Eta hau hala bazan, sar dadila kalabazan…
 Eta hala bazan edo ez bazan, sar dadila kalabazan eta atera
dadila Elorrioko plazan…

8. Ipuinak (III)
Hizkuntza (II)
 Denbora adierazleak:
 Zehaztasunik gabe denbora adierazten dutenek:
 Behin batean, goiz batez, aspaldiko garai batean, …nengoen
batean…
 Erritmo aldatzaileak:
 Bat-batean, berehala, halako batean, orduan…
 Iragana adierazten dutenak:
 Txikitan, gaztetxoa nintzela, hurrengo egunean, egun batzuen
buruan, orduz gero, egun batzuk geroago…

9. Ipuinak (IV)
Hizkuntza (III)
 Denbora adierazleak (II):
 Aldiberekotasuna adierazten dutenak:
 Bezain laster, bezain pronto, eta berehala, orduko, -az batera,
-t(z)ean, -nean…
 Etorkizuna adierazten dutenak:
 ondoren, eta gero, ostean, -takoan…
 Aditzaren aspektua:
 Orainaldi nahiz lehenaldi burutua erabiltzen da.
 Burutua  ekintza bukatua dagoela adierazten du.
 Burutu gabea  ekintza bukatu gabe dagoela adierazten du.

10. Ipuinak (V)
Deskribapenak:
 Pertsonaien eta lekuen deskribapenek sinesgarriagoa eta
aberatsagoa egiten dute ipuina.
Elkarrizketak:
 Elkarrizketek kontaketa arindu eta biziagotu egiten dute.
Narratzailea:
 3.pertsona
 1. pertsona

11. Gramatika

12. IS, AS eta horien osagaiak (I)
Zer da perpausa?
 Esanahi osoa duen unitatea da.
 Bi zati ditu:
 Subjektua
 Predikatua
Gure amak bi liburu erosi ditu
Subjektua predikatua

13. IS, AS eta horien osagaiak (II)
Subjektua
 Ekintza nork egiten duen edo ekintzaren egilea nor den
adierazten du.
 Ardatza izena da.
 Izenak osatzen duen sintagma: Izen Sintagma (IS)
 Osagai garrantzitsuenak:
 Izena
 Izenordaina
 Determinatzailea
 Izenondoa
 Izenlaguna

14. IS, AS eta horien osagaiak (III)
Predikatua
 Ekintzaren berri ematen duena.
 Ardatza aditza da.
 Aditzak sortzen duen sintagma: Aditz Sintagma (AS).
 Osagai garrantzitsuenak:
 Aditza
 Adizlaguna
 Aditzondoa

15. Kausazko perpausak
Kausazko esaldiak egiteko gehien erabiltzen dira:
 -(E)LAKO
 -(E)NEZ GERO
 BAIT-
 Bait+nago = bainago
 Bait + dago = baitago
 Bait + gaude = baikaude
 Bait + zaude = baitzaude
 … ETA

16. Deklinabidea (I)
Noren
Mugatua
Mugagabea
Singularra Plurala
etxearen etxeen etxeren
zuhaitzaren zuhaitzen zuhaitzen
txoriaren txorien txoriren
zezenaren zezenen zezenen
-
Durangoren
Beasainen
Garaziren
Mikelen
Galdetzaileak Erakusleak
Pertsona
izenordainak
noren honen nire
nortzuen horren hire
zeren haren haren
zeinen hauen gure
zeintzuen horien zure
zenbaten haien zuen
haien

17. Nongo
Galdetzaileak Erakusleak
Pertsona
izenordainak
nongo honetako -
zertako horretako -
zeinetako hartako -
zeintzuetako hauetako -
zenbate(ta)ko horietako -
haietako -
Deklinabidea (II)
Mugatua
Mugagabea
Singularra Plurala
etxeko etxeetako etxetako
zuhaitzeko zuhaitzetako zuhaitzetako
- - -
- - -
-
Durangoko
Beasaingo
-
-

18. NOR-NORK (I)
Orainaldian
Ni Hi Hura Gu Zu Zuek Haiek
Nik haut dut zaitut zaituztet ditut
Hik naun/k dun/k gaitun/k ditun/k
Hark nau hau du gaitu zaitu zaituzte ditu
Guk haugu dugu zaitugu zaituztegu ditugu
Zuk nauzu duzu gaituzu dituzu
Zuek nauzue duzue gaituzue dituzue
Haiek naute haute dute gaute zaituzte zaituztete dituzte

19. NOR-NORK (II)
Lehenaldian
Ni Hi Hura Gu Zu Zuek Haiek
Nik hindudan nuen zintudan zintuztedan nituen
Hik ninduan/an huen gintuan/an hintuen
Hark ninduen hinduen zuen gintuen zintuen zintuzten zituen
Guk hindugun genuen zintugun zintuztegun genituen
Zuk ninduzun zenuen gintuzun zenituen
Zuek ninduzuen zenuten gintuzuen zenituzten
Haiek ninduten hinduten zuten gintuzten zintuzten zintuzteten zituzten

20. IES Antonio Trueba BHI
Barakaldo