संस्कृ त प्रस्तुततकरण
द्वारा आदित्य ककष्टवाल
पत्रलेखनम्
• १)अवकाशार्थं प्रधानाचार्यं प्रति लिखििे पत्रे रिक्त्स्र्थानातन
पूिर्यि –
श्रीमान ् प्राचार्ययः महोदर्यः,
गीिा-उच्चिि-ववध्र्यािर्यः|
कु रुक्षेत्रम् |
श्रीमन ् महोदर्य,
तनवेदनं अस््ि र्यि् मास्र्य त्रत्रिीर्यचिुर्थयतिथर्योः मम
भ्रािुः वववाहः भववष्र्यति | ि्माि ् अहं ददनद्वर्य्र्य
अवकाशं प्रार्थयर्यालम |
भवदीर्यः
आददसर्यः
दशम् कक्षार्यः
ददनाङ्क: ९/०५/२०१६
• २) धनार्थयम् वपििं प्रति लिखििे पत्रे रिक्त्ि्र्थानातन
पूिर्यि-
छात्रावास-संके िः
ददनाङ्कः ११ नवम्बि, २०१६
आदिणीर्याः वपिृपादाः
सादिं नमोनमः |
अत्र कु शिं अ्िु | तनवेध्र्यिे र्यि्
आगालमतन ददम्बिमासे मम कक्षार्याः छात्राः पर्ययटनार्थयम ्
ददस्लिनगिं गलमष्र्यस्ति | एक: वविष्ठः अध्र्यापकः अवप
अ्मालभः सह र्या्र्यति | कृ पर्या िदर्थं ्वानुमतिं दत्त्वा
एकशिं रूप्र्यकाखण धनादेशद्वािा प्रेष्र्यतिाम् |
गृहे सवेभ्र्यो नमोनमः |
भवदीर्यः
आददसर्यः
• ३) शुलकक्षमार्थं प्रधानाचार्यं प्रति लिखििे पत्रे
रिक्त्ि्र्थानातन पूिर्यि –
मातर्यवि,
सेवार्यां तनवेद्र्यिे र्यि् मम वपिा ववद्र्यािर्ये
अध्र्यापकः अस््ि | ि्र्ये द्ववसहस्र-परिलमिं
मालसकम ् वेिनं वियिे | अस््मन् ्वलपे आर्ये
परिवाि्र्य पािनम ् कदठनििम ् अस््ि | कृ पर्या
लशक्षा-शुलक-क्षमां कृ सवा अनुगृह्र्यिाम् अर्यं जनः|
भवदीर्यः,
ददवाकिः
अष्टमी
• ४) भविः लमत्रं सुमेशः ददलिी नगिे वसति | िं ््भ्रािुः
वववाहार्थं तनमतत्रणार्य लिखििे पत्रे रिक्त्ि्र्थानातन पूिर्यि
–
५, धमयनागिम ्,
अम्बािा छावनी,
ददनाङ्कः १२/५/१६.
वप्रर्यलमत्र सुमेश,
सप्रेम नमो नमः |
अत्र कु शिं ित्रा्िु |
अिीव प्रसतनिापूवयकं प्रार्थयर्ये र्यि् मम भ्रािुः वववाहः अग्रिम-
मास्र्य पञ्चम्र्यां तिर्थौ तनस्चचिो जािः | विर्यात्रा इिः
अमृिसिम ् गलमष्र्यति | सवर्या अत्र अवचर्यम् आगति्र्यम्
इति ववज्ञापर्यालम | अ्िु |
िव पत्रोत्तिं प्रिीक्षमाणः
भवस्तमत्रम्,
आददसर्यः
• ५) अवकाशार्थं प्रधानाचार्यं प्रति प्रार्थयनापत्रम्
श्रीमान् प्राचार्ययः महोदर्यः,
हािुवालसर्या ववद्र्याववहािः,
लभवानी |
श्रीमतिः,
तनवेदनम ् अस््ि र्यि ् अद्र्य अहं ज्वििोगेण
पीडििः अस््म | लशिलस महिी वेदना वियिे | अिः
अहं ववद्र्यािर्यम ् आगतिुम् न शक्त्नोलम | ि्माि ्
ददनद्वर्य्र्य अवकाशम ् प्रदार्य माम् अनुगृह्णतिु |
आज्ञाकािी लशष्र्यः,
अस्चवतन कु मािः |
अष्टमी कक्षा |
ददनाङ्कः नवंबि २४, २०१६
तनबन्धः लेखनम्
१) काललिास
सादहसर्यिोके असंखर्याः कवर्यः वियतिे इति जानीमः ।
ककतिु िेषु असर्यलपानामेव कवविाः अहं पदठिवान् ।
िर्थावप मनलस प्रववष्टानां कवीनां मध्र्ये
कालिदासमहाकववः मम वप्रर्यिमः । ि्मै आसतदः
ककस्ञ्चदुतनि्र्थाने एव मर्या कस्लपिः अस््ि । कािणं
ककलमति ्पष्टिर्या अहमवप न जानालम । सं्कृ िपठनं
र्यदा आिब्धवान ् िर्था आिभ्र्य कालिदासनाम शुणोलम
्म । ककतिु िदा िावि ् श्रध्दा नासीि ् । एकदा
गुरुनार्थः वगे एकं चिोकं पादठिवान् र्यि ् –
जम्बूफिातन पक्त्वातनपिस्ति ववमिे जिे
।कवपकस्म्पिशािाभ्र्यःगुळुगुग्गुळु गुग्गुळु इति
लभतनलभतनपु्िकपठनिः अहं ज्ञािवान्
र्यि ् कालिदास्र्य कािं, जतम्र्थानं
ककमग्रधकं कृ तिः च अग्रधकृ सर्य पस्डििानां
समानालभप्रार्यः ना्िीति । िर्थावप
कालिदासः उज्जतर्यतर्यां षष्टशिके जािः
इति सामातर्याङ्गीकािः अस््ि च । एिि ्
सवं पदठसवा मम एवमभासि कालिदासः
जतनं न प्राप्िवान ् इति इतिहासकािाः
वदस्ति चेदवप ि्र्य अस््िसवं न नचर्यति
र्यावि ् एकः चिोकः जीवति । अि एव
कालिदास्र्य देशकािाददववषर्ये
चचायकिणसमर्येन द्ववत्रान ् वा चिोकान ्
पठति चेि् विम् । िदानीं
ववक्रमाददसर्यसदलस नविसनेष्वतर्यिमः
कालिदासः भोजिाजेन सह सलिापं कु वयन ्
प्रसर्यक्षीभवति
२) वाल्मीककः
वालमीककमहवषयः श्रीमद्रामार्यण्र्य किाय ।
अर्यम् आददकववरिसर्युच्र्यिे ।अ्र्य
वपिा प्रचेिाः। िसनाकिः इति वालमीके ः मूिं नाम ।
प्रचेिसः पुत्रः इति कािणेन प्राचेिसः इति अ्र्य अपिं
नाम । जतमना अर्यं ्र्याधः आसीि् ।िसनाकिः
अिडर्यमागे गच्छिः जनान् भार्यतर्यसवा चौर्यं कृ सवा
जीवति ्म । एकदा िस््मन्
मागे नािदमहवषयःसमागिः । नािदमहवषं दृष््वा चौर्यं
किुं िसनाकिः िससकाशं गिवान् । िसनाकिः
र्यर्थार्थयमवगच्छति । ज्ञानोदर्यः सञ्जार्यिे
।िावणवधानतििं क्र्यचन िजक्र्य वचनं श्रुसवा
िामेण सीिा परिसर्यक्त्िा । िस््मतनवसिे वालमीककमुनेः
आश्रमे सीिा आग्रश्रिाऽभूि् । आश्रमे एव कु शिवर्योः
जननमभवि् । बािकर्योः श्त्राभ्र्यासः शा्त्राभ्र्यासचच
वालमीककमुतनना एव कारििः । अवप च बािकौ समिं
िामार्यणं कडठ्र्थीकृ िवतिौ।एकदा वास्लमककमहवषयः
लशष्र्येण भािद्वाजेन सह ्नानार्थं िमसानदीं प्रति
गिवान् आसीि् । ्ववप्रर्यिम्र्य ववर्योगेन बहु
दुःखििां पक्षक्षणीं दृष््वा आद्रयग्रचत्तः वालमीककः झदटति
ि्मै ्र्याधार्य शापं प्रार्यच्छि् ।ि्र्य मुिाि् शापः
चिोकरूपेण तनःसृिः ।
३) पाणणतनः
पाखणनेः जतम कक्र्िपूवयसप्िमशिाब्द्र्यां
शिािुििामे अभवि ् । अिः ि्र्य 'शिािुिीर्यः'
इति नाम अति प्रलसद्धम् अस््ि ।
वियमानकािे पाकक्र्थानदेशे स््र्थिः िहुिनामकः
िामः एव शिािुििामः अस््ि । पाखणनेः मािुः
नाम दाक्षी । अिः एव सः दाक्षीपुत्रः इसर्यवप
कथर्यिे । 'पखणनः' इति ि्र्य वपिुः नाम ।
अिः ि्र्य नाम 'पाखणतनः' अभवि ् । आचार्ययः
वषयः पाखणनेः गुरुः आसीि ् । पाखणतनः
'िक्षलशिा'ववद्र्यापीठे लशक्षां
प्राप्िवान् | पञ्चितत्रानुसािेण पाखणनेः मुसर्युः
लसंहकािणाि ् अभवि ् - 'लसंहो ्र्याकिण्र्य
किुयिहिि ् प्राणान् वप्रर्यान् पाखणनेः ।'
पिम्पिानुसािेण पाखणनेः मृसर्युः त्रर्योदशीतिथर्याम्
अभवि ् । अिः एव पस्डििपिम्पिार्याम् अधुना
अवप त्रर्योदचर्यां ्र्याकिण्र्य अनध्र्यार्यः भवति |
सवेषां स्वस्स्तर्भवतु सवेषां नास्न्तर्भवतु |
सवेषां पूणं र्वतु सवेषां मङ्गलं र्वतु ||

संस्कृत प्रस्तुतिकरण

  • 1.
  • 2.
    पत्रलेखनम् • १)अवकाशार्थं प्रधानाचार्यंप्रति लिखििे पत्रे रिक्त्स्र्थानातन पूिर्यि – श्रीमान ् प्राचार्ययः महोदर्यः, गीिा-उच्चिि-ववध्र्यािर्यः| कु रुक्षेत्रम् | श्रीमन ् महोदर्य, तनवेदनं अस््ि र्यि् मास्र्य त्रत्रिीर्यचिुर्थयतिथर्योः मम भ्रािुः वववाहः भववष्र्यति | ि्माि ् अहं ददनद्वर्य्र्य अवकाशं प्रार्थयर्यालम | भवदीर्यः आददसर्यः दशम् कक्षार्यः ददनाङ्क: ९/०५/२०१६
  • 3.
    • २) धनार्थयम्वपििं प्रति लिखििे पत्रे रिक्त्ि्र्थानातन पूिर्यि- छात्रावास-संके िः ददनाङ्कः ११ नवम्बि, २०१६ आदिणीर्याः वपिृपादाः सादिं नमोनमः | अत्र कु शिं अ्िु | तनवेध्र्यिे र्यि् आगालमतन ददम्बिमासे मम कक्षार्याः छात्राः पर्ययटनार्थयम ् ददस्लिनगिं गलमष्र्यस्ति | एक: वविष्ठः अध्र्यापकः अवप अ्मालभः सह र्या्र्यति | कृ पर्या िदर्थं ्वानुमतिं दत्त्वा एकशिं रूप्र्यकाखण धनादेशद्वािा प्रेष्र्यतिाम् | गृहे सवेभ्र्यो नमोनमः | भवदीर्यः आददसर्यः
  • 4.
    • ३) शुलकक्षमार्थंप्रधानाचार्यं प्रति लिखििे पत्रे रिक्त्ि्र्थानातन पूिर्यि – मातर्यवि, सेवार्यां तनवेद्र्यिे र्यि् मम वपिा ववद्र्यािर्ये अध्र्यापकः अस््ि | ि्र्ये द्ववसहस्र-परिलमिं मालसकम ् वेिनं वियिे | अस््मन् ्वलपे आर्ये परिवाि्र्य पािनम ् कदठनििम ् अस््ि | कृ पर्या लशक्षा-शुलक-क्षमां कृ सवा अनुगृह्र्यिाम् अर्यं जनः| भवदीर्यः, ददवाकिः अष्टमी
  • 5.
    • ४) भविःलमत्रं सुमेशः ददलिी नगिे वसति | िं ््भ्रािुः वववाहार्थं तनमतत्रणार्य लिखििे पत्रे रिक्त्ि्र्थानातन पूिर्यि – ५, धमयनागिम ्, अम्बािा छावनी, ददनाङ्कः १२/५/१६. वप्रर्यलमत्र सुमेश, सप्रेम नमो नमः | अत्र कु शिं ित्रा्िु | अिीव प्रसतनिापूवयकं प्रार्थयर्ये र्यि् मम भ्रािुः वववाहः अग्रिम- मास्र्य पञ्चम्र्यां तिर्थौ तनस्चचिो जािः | विर्यात्रा इिः अमृिसिम ् गलमष्र्यति | सवर्या अत्र अवचर्यम् आगति्र्यम् इति ववज्ञापर्यालम | अ्िु | िव पत्रोत्तिं प्रिीक्षमाणः भवस्तमत्रम्, आददसर्यः
  • 6.
    • ५) अवकाशार्थंप्रधानाचार्यं प्रति प्रार्थयनापत्रम् श्रीमान् प्राचार्ययः महोदर्यः, हािुवालसर्या ववद्र्याववहािः, लभवानी | श्रीमतिः, तनवेदनम ् अस््ि र्यि ् अद्र्य अहं ज्वििोगेण पीडििः अस््म | लशिलस महिी वेदना वियिे | अिः अहं ववद्र्यािर्यम ् आगतिुम् न शक्त्नोलम | ि्माि ् ददनद्वर्य्र्य अवकाशम ् प्रदार्य माम् अनुगृह्णतिु | आज्ञाकािी लशष्र्यः, अस्चवतन कु मािः | अष्टमी कक्षा | ददनाङ्कः नवंबि २४, २०१६
  • 7.
    तनबन्धः लेखनम् १) काललिास सादहसर्यिोकेअसंखर्याः कवर्यः वियतिे इति जानीमः । ककतिु िेषु असर्यलपानामेव कवविाः अहं पदठिवान् । िर्थावप मनलस प्रववष्टानां कवीनां मध्र्ये कालिदासमहाकववः मम वप्रर्यिमः । ि्मै आसतदः ककस्ञ्चदुतनि्र्थाने एव मर्या कस्लपिः अस््ि । कािणं ककलमति ्पष्टिर्या अहमवप न जानालम । सं्कृ िपठनं र्यदा आिब्धवान ् िर्था आिभ्र्य कालिदासनाम शुणोलम ्म । ककतिु िदा िावि ् श्रध्दा नासीि ् । एकदा गुरुनार्थः वगे एकं चिोकं पादठिवान् र्यि ् – जम्बूफिातन पक्त्वातनपिस्ति ववमिे जिे ।कवपकस्म्पिशािाभ्र्यःगुळुगुग्गुळु गुग्गुळु इति
  • 8.
    लभतनलभतनपु्िकपठनिः अहं ज्ञािवान् र्यि् कालिदास्र्य कािं, जतम्र्थानं ककमग्रधकं कृ तिः च अग्रधकृ सर्य पस्डििानां समानालभप्रार्यः ना्िीति । िर्थावप कालिदासः उज्जतर्यतर्यां षष्टशिके जािः इति सामातर्याङ्गीकािः अस््ि च । एिि ् सवं पदठसवा मम एवमभासि कालिदासः जतनं न प्राप्िवान ् इति इतिहासकािाः वदस्ति चेदवप ि्र्य अस््िसवं न नचर्यति र्यावि ् एकः चिोकः जीवति । अि एव कालिदास्र्य देशकािाददववषर्ये चचायकिणसमर्येन द्ववत्रान ् वा चिोकान ् पठति चेि् विम् । िदानीं ववक्रमाददसर्यसदलस नविसनेष्वतर्यिमः कालिदासः भोजिाजेन सह सलिापं कु वयन ् प्रसर्यक्षीभवति
  • 9.
    २) वाल्मीककः वालमीककमहवषयः श्रीमद्रामार्यण्र्यकिाय । अर्यम् आददकववरिसर्युच्र्यिे ।अ्र्य वपिा प्रचेिाः। िसनाकिः इति वालमीके ः मूिं नाम । प्रचेिसः पुत्रः इति कािणेन प्राचेिसः इति अ्र्य अपिं नाम । जतमना अर्यं ्र्याधः आसीि् ।िसनाकिः अिडर्यमागे गच्छिः जनान् भार्यतर्यसवा चौर्यं कृ सवा जीवति ्म । एकदा िस््मन् मागे नािदमहवषयःसमागिः । नािदमहवषं दृष््वा चौर्यं किुं िसनाकिः िससकाशं गिवान् । िसनाकिः र्यर्थार्थयमवगच्छति । ज्ञानोदर्यः सञ्जार्यिे ।िावणवधानतििं क्र्यचन िजक्र्य वचनं श्रुसवा िामेण सीिा परिसर्यक्त्िा । िस््मतनवसिे वालमीककमुनेः आश्रमे सीिा आग्रश्रिाऽभूि् । आश्रमे एव कु शिवर्योः जननमभवि् । बािकर्योः श्त्राभ्र्यासः शा्त्राभ्र्यासचच वालमीककमुतनना एव कारििः । अवप च बािकौ समिं िामार्यणं कडठ्र्थीकृ िवतिौ।एकदा वास्लमककमहवषयः लशष्र्येण भािद्वाजेन सह ्नानार्थं िमसानदीं प्रति गिवान् आसीि् । ्ववप्रर्यिम्र्य ववर्योगेन बहु दुःखििां पक्षक्षणीं दृष््वा आद्रयग्रचत्तः वालमीककः झदटति ि्मै ्र्याधार्य शापं प्रार्यच्छि् ।ि्र्य मुिाि् शापः चिोकरूपेण तनःसृिः ।
  • 10.
    ३) पाणणतनः पाखणनेः जतमकक्र्िपूवयसप्िमशिाब्द्र्यां शिािुििामे अभवि ् । अिः ि्र्य 'शिािुिीर्यः' इति नाम अति प्रलसद्धम् अस््ि । वियमानकािे पाकक्र्थानदेशे स््र्थिः िहुिनामकः िामः एव शिािुििामः अस््ि । पाखणनेः मािुः नाम दाक्षी । अिः एव सः दाक्षीपुत्रः इसर्यवप कथर्यिे । 'पखणनः' इति ि्र्य वपिुः नाम । अिः ि्र्य नाम 'पाखणतनः' अभवि ् । आचार्ययः वषयः पाखणनेः गुरुः आसीि ् । पाखणतनः 'िक्षलशिा'ववद्र्यापीठे लशक्षां प्राप्िवान् | पञ्चितत्रानुसािेण पाखणनेः मुसर्युः लसंहकािणाि ् अभवि ् - 'लसंहो ्र्याकिण्र्य किुयिहिि ् प्राणान् वप्रर्यान् पाखणनेः ।' पिम्पिानुसािेण पाखणनेः मृसर्युः त्रर्योदशीतिथर्याम् अभवि ् । अिः एव पस्डििपिम्पिार्याम् अधुना अवप त्रर्योदचर्यां ्र्याकिण्र्य अनध्र्यार्यः भवति |
  • 12.
    सवेषां स्वस्स्तर्भवतु सवेषांनास्न्तर्भवतु | सवेषां पूणं र्वतु सवेषां मङ्गलं र्वतु ||