Your SlideShare is downloading. ×
icabihal sayi 2
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

icabihal sayi 2

873
views

Published on

Published in: Education

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
873
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
6
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. İcab-ı Hâl HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR Ücretsizdir, Parayla Satılmaz21 EKİM 2011 | SAYI 2 İ.Ü. Hukuk Fakültesi Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır YARGI NE YAŞAR NE YAŞAMAZ...
  • 2. MerhabaToplumcu Hukukçular Kulübüİcab-ı Hal’in ikinci sayısıylatekrar sizlerle. Birçok eksikliğe, 3okuyucuyu gülümsetebile-cek yanlış bilgiler ve teknikhatalara rağmen ilk sayımızın BU SAYIDA 5 Kalemi Kırılan Yargı ve KHK’lı Yıllar HSYK ve Devredilen Yargısıra arkadaşlarımızdan olumluve yapıcı tepkiler alması bizi Yeni HSYK Temyiz Kudretine Sahip mi?oldukça motive etti. Yargıtay Hakimi ve Yarsav Üyesi ‘’MidemGeçtiğimiz sayıda HukukFakültesinde uzun yıllar eksik 6 Kaldırmıyor’’ Dedi ve İstifa Ettiolan eleştirelliğin boşluğunu Birileri Siyasetle Müzakere mi Demişti?mütevazi fakat ciddi bir uğraş-la doldurmaya çalıştık. Belirli Dink Davasında Son Gelişmeleraçılardan başarılı olduğumuzugörsek de daha yolun başındaolduğumuzun da farkındayız. 7 İ.Ü.H.F. Darbeler Konusunda Samimi mi? Hrant Dink Vakfı’nın Şaşırtan ÖdülüBu sayımızda Türkiye’de kiyargı sistemini inceleyenmakalelerin yanı sıra insanı 8 Referanduma Bugünden Bir Bakışfazlasıyla öfkelendiren veadaletin içler acısı durumunugösteren haberleri derledik. 10 Ucuz Ve İtaatkar İşgücü: Çocuk İşçilikYer yer trajikomik bulacağınızbir sansür ve yasak dosyası 12 Tutuklu Öğrenciler ve Gözü Açılan Adalethazırladık. Son olarak çocukişçilik konusunda dikkat çekici 13 Berna ve Ferhat 19 Ay Sonra Serbestbir yazı kaleme aldık.Umarız dergimiz okuyucu Vicdanı Kararan Adaletiçin akıl açıcı ve bilgilendiriciolmuştur. Eleştirilerinizin 14 Deli(l) Saçması Yargıçlar ve Savcılar Sendikası Kapatıldıüçüncü sayımız için çok önemliolduğunu unutmamanız dile-ğiyle… Keyifli okumalar dileriz. Artık, “Mülk” Adaletin Temeli 15 Cezaevi Aracının Yanması Sonucu Beş Mahkum ÖldüAyrıca İcab-ı Hâl ekibi olarak Füze Kalkanı İle İlgili GerçeklerY. Berker KARANLIK’ akatkılarından dolayı sonsuzteşekkürlerimizi sunarız. 16 Devlet ve Hukuk Sistemi Çözülürken 18 Otoritenin Korkulu Rüyası: Muhalif Sanat toplumcuhukukcularkulubu@gmail.com 21 Sinema ve .Devlet İlişkisinin Çocuğu: Sansür facebook.com/toplumcuhukukcularkulubu2 | HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır
  • 3. KALEMİ KIRILAN YARGI VE KHK’LI YILLAR bir kurum olarak yargıda AKP’ci dönü- di. Eski kanundaki Ek Madde 3’te yeryASEMİN GÜR şümün tamamlanması için kritikti. Bu alan, “İlk ve ortaöğretim kurumlarında kurum İlhan Cihaner’i gözaltına aldıran okutulan zorunlu din kültürü ve ahlakYargıda AKP’ci dönüşüm, aslında 12 Erzurum Özel Yetkili Savcısı Osman bilgisi dersleri dışında, Kur-anı KerimEylül 2010 anayasa referandumuyla Şanal’ın yetkilerini kaldırmak yerine, ve mealini öğrenmek, hafızlık yapmakbüyük ölçüde tamamlanan, 12 Hazi- Deniz Feneri e.V soruşturmasını yü- ve dini bilgiler almak isteyenlerdenran seçimleriyle resmi denilebilecek rüten savcıları görevden almalıydı. ilköğretimi bitirenler için, Diyanetdüzeyde ilan edilen bir büyük dönü- Anayasa Mahkemesi’nin iktidarın, İşleri Başkanlığınca Kur-an kurslarışümün ayağı. Bahsettiğimiz dönüşüm, ülkenin dönüşümüne hizmet eden açılır. Bu kurslardaki din eğitim veAKP hükümetinin planlarıyla emper- düzenlemelerini iptal etmesi ihtimali öğretimi kişilerin kendi isteğine, kü-yalizmin çıkarlarının uyuşması netice- dahi ortadan kaldırılmalıydı. Nitekim çüklerin de kanuni temsilcilerinin ta-sinde hayata geçirilen yeni-osmanlıcı yüksek yargı halksız bir “direniş” neti- lebine bağlıdır. Ayrıca ilköğretimin 5dönüşüm sürecidir. Bu süreçte ABD cesinde kaçınılmaz olarak dönüşümü inci sınıfını bitirenler için tatillerdeemperyalizminin özellikle Ortadoğu’da engelleyememiş, AKP bu alanda da ve Milli Eğitim Bakanlığının denetim(Balkanlar, Kafkaslar ve Afrika da bu zaferini ilan etmiştir. ve gözetiminde yaz Kur-an kurslarıplan dahilindedir) hayata geçirmekte Güçlü bir sol seçeneğin sahneye açılır.” ifadeleri çıkarılarak Kuran kurs-olduğu projeleriyle AKP’nin yeni-os- çıkamadığı, toplumun büyük çoğun- larının önündeki yaş sınırlaması engelimanlıcı eğilimleri kesişmiş ve bu ke- luğunun rahatlıkla kandırılabildiği, ortadan kaldırılmış oldu. Yanı sıra Diya-sişme neticesinde 1923’te ilan edilen kandırılamayan kesimlerin de lafta net İşleri Başkanlığı’nın görev ve yetkiTürkiye Cumhuriyeti AKP eliyle tasfiye muhalefetçe pasifize edildiği bir ül- alanı genişletildi. Örneğin Başkanlığınedilmiştir. kede yargının ele geçirilmesi, iktidara yurtdışı faaliyetlerinde verimliliğiCumhuriyetin tasfiyesi toplumun dö- istediği gibi at koşturabilme imkânını artırmak, yurt içinde ve yurt dışındanüştürülmesini de içerisinde barındı- sunar. Türkiye’de olan budur. Ülkemiz inceleme ve araştırmalar yapmak veran, fakat özellikle ordu, üniversiteler AKP’nin KHK’ları ile yönetilir hale gel- Diyanet İşleri Başkanı tarafından ve-ve yargı gibi üst-yapı kurumlarının miştir. Bir önceki parlamento hüküme- rilen diğer görevleri yürütmek üzereele geçirilmesiyle nihayete erdirilen te 6 ay boyunca KHK çıkarma yetkisi 40 ‘başkanlık müftüsü’ atanabilecek.bir süreç oldu. Yargının bu sürece en verdi. Ve AKP, 3 Mayıs 2011 tarihin- Din hizmetlerinde etkinliği sağlamakfazla ayak direyen kurum olduğunu den beri eğitimi, sağlığı, bilimi, bugünü amacıyla Başkanlık tarafından belirle-söyleyebiliriz. Yüksek yargının pek çok ve geleceği bombalıyor. Bombalama nen yerlerde görevlendirilmek üzerekere AKP’nin gerici, yeni-osmanlıcı AKP’nin faşist kimliğini bir kez daha ‘başkanlık vaizi’ kadrosu kurulacak.dönüşüm için attığı adımların önünde su yüzüne çıkarırken, KHK’ların içeriği Ayrıca eklenen geçici maddelerle Di-engel teşkil ettiği biliniyor. Örneğin, de bu faşist iktidarın nasıl bir Türkiye yanet İşleri Başkanlığı’na sözleşmeliartık hayata geçmiş bulunan İmam- tasavvuru olduğunu ortaya koyuyor. Kuran kursu personeli alma yetkisi deHatip Lisesi mezunlarının üniversitele- Bu bombardımandan yalnızca birkaç veriliyor.re girişini kolaylaştırmak adına yapılan örnek bile iktidara yönelik tahlilleri-katsayı düzenlemeleri, üniversiteye mizin haklılığını kanıtlamaya yetiyor. Yeni Türkiye’nin Milli Eğitim Ba-giriş sınavlarına türbanla katılabilme- Gelin birlikte göz atalım… kanlığınin önünü açan düzenlemeler Danış- 14 Eylül 2011 tarihinde resmi ga-tay tarafından birden fazla kere iptal Bebekler Kur’an Kursuna zetede yayınlanan 652 sayılı Kanunedilmişti. Yine kimi özelleştirmeleri 633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Ku- Hükmünde Kararname (KHK) ile “Millîdurduran yargı kararları da, uygula- ruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’da Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görev-masa da yeni-osmanlıcı iktidar için değişiklik öngören Kanun Hükmünde leri” değiştirildi. Kararnamenin  “eği-“pürüz”ler yaratmıştı. HSYK, yargıçların Kararname 17 Eylül 2011 tarihli resmi tim sistemini, küresel güçlerin isteğigörev yerlerini, yetkilerini belirleyen gazetede yayınlanarak yürürlüğe gir- doğrultusunda ve parasalcı (kapitalist) HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır | 3
  • 4. öğrenci yetiştirme yönünde hızla dönüş- de kaldırıldı. Bugüne değin Bilim Kurulutürmeyi hedeflediği”(1) görülüyor. iki Başkan adayı sunuyor Başbakan Yargıtay ve DanıştayRekabetçi, kar hırsı ile örülü eğitim an- aralarından seçiyordu. Değişiklikle Baş- başkanları Arınç’ınlayışı “küresel düzeyde rekabet gücüne kanın müşterek kararname ile atanmasısahip ekonomik sistemin gerektirdiği öngörüldü. arkadaşıbilgi ve becerilerle donatarak geleceğe Başbakanın, kendisine önerilenlerhazırlayan eğitim ve öğretim” (madde arasından seçim yapmak zorunda kal- Yargıda AKP’ci dönüşüm,2a) ifadesiyle bu kararnamede yer alıyor. maktan yakındığı ve önerilen adayları Danıştay ve Yargıtay gibi ikiAraştırma ve geliştirmeye yönelik birim- önemli kurumun başkanlığına beğenmediği için TÜBİTAK’ı çalışamazler kaldırılırken araştırma görevi veril- Bülent Arınç’ın arkadaşlarının duruma getirdiği hatırlandığında, Tayyipmeyen bir Strateji Geliştirme Başkanlığı getirilmesinde bir kez daha Erdoğan’ın bu KHK ile fazlasıyla mesutoluşturuluyor. resimleşmiş oldu.Okul İçi Beden Eğitimi, Spor ve İzcilik olduğu tahmin edilebilir. Geçtiğimiz Haziran, YargıtayDairesi Başkanlığı, Öğretmene Hizmet ve ve Danıştay’da gerçekleşti-Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı, Ortaöğre- Sonuç rilen başkanlık seçimlerindenim Burs ve Yurt Dairesi Başkanlığı gibi AKP’nin KHK seferberliğinden örnekleri Danıştay başkanlığına Danış-pek çok önemli birim yok ediliyor. Eğitimi çoğaltmak mümkün. Fakat bu seferberlik tay Birinci Daire üyesi HüseyinAKP’ci zihniyet doğrultusunda yeniden başlı başına bir makale konusu olduğun- Hüsnü Karakullukçu, Yargıtaydüzenlemeye yönelik böylesi pek çok dan bu yazı bu kadarla sınırlandırılmak başkanlığına ise 6. Hukukmadde daha kararnamede yer alıyor. mecburiyetinde. Bu mecburiyete rağmen Dairesi Başkanı Nazım KaynakAncak burada bu düzenlemelerin hepsini görülüyor ki, AKP gericilik ve emperya- seçilmişti. Yargıtay’ın yapısınıele alacak yerimiz olmadığından yalnızca lizm işbirlikçiliğinin karanlık sularında yol değiştiren yasanın çıkmasın-bu örneklerle yetinelim. almaya devam ediyor. Yüksek yargıda dan sonra HSYK’nın seçtiği ve tesis ettiği dönüşümle beraber hızını blok halinde hareket ettiğiTÜBA ve TÜBİTAK da AKP’nin oldu artırmış, hatta frenleri patlatmış durum- öne sürülen 160 yeni üyeninAKP 651 sayılı KHK ile de TÜBİTAK da. Bizim de bu seyrüseferden öğren- adayı olması sebebiyle Nazımyasası ve TÜBA’nın kuruluşuna ilişkin Kaynak’ın başkan seçilmesi diğimiz, karanlıklarla halksız mücadeleKHK’da değişiklik yaptı. Böylelikle bilim sürpriz olmamıştı. edilebileceğini sananların sessiz sedasızde AKP’nin emir-komuta zincirine tabi Nazım Kaynak için “benim istifalara, ‘emekli olup köyümde domateskılınmış oldu. güzel arkadaşım” diyen Bü-651 sayılı KHK ile TÜBİTAK’ın Bilim yetiştireceğim’ özlemlerine mahkûm ol- lent Arınç, Karakullukçu’nunKurulu üye sayısı artırılırken, TÜBA’nın maktan kaçamadığıdır. Danıştay Başkanı seçilmesininbelirleyeceği üye sayısı 3’ten ‘ye indirildi. Toplumu gericileştirmek, aklını esir al- ardından da “Şimdi bir şeyYÖK’ün kontenjanı ise 1’den 3’e yük- mak için sayısız müdahale sergilemesi, söylerim ‘bütün arkadaşları birseltildi! Ayrıca başbakana, ikisi Başkan gösteriyor; Tayyip Erdoğan ve şürekâsı yerlere geldi’ derler. Kurban ol-Yardımcısı olmak üzere 6 üyeyi doğrudan da biliyor, ama biz yine de hatırlatalım: duğum Allah, verdikçe veriyor”seçme hakkı tanındı! TÜBİTAK Başkanı- Böbürlenme padişahım, senden büyük ifadelerini kullanmıştı.nın seçiminde Bilim Kurulu’nun yetkisi halk var. AKP’nin KHK’larını bu Anayasa Mahkemesi mi denetleyecek? 12 Eylül referandumuyla yapısı değiştirilen ve üyelerinin çoğunluğu iktidar yanlısı isimlerden oluşan mahkemenin, AKP’lileştirilmesi referandum öncesinden başlamıştı. Anayasa Mahkemesi’ne AKP’ci müdahalenin bir örneği de Alparslan Altan. İşte Mart 2010’da AYM yedek üyeliğine atanan Altan’ın öyküsü: Anayasa Mahkemesi’nin yedek üyesi eski Malatya Valisi Mustafa Yıldırım, 1 Şubat 2010’da yaş haddinden emekliye ayrılmış ve mahkemenin üst düzey bürokrat kontenjanlarından biri açılmıştı. Anayasa Mahkemesi’nin sözcülüğünü ve raportörlüğünü yapan Alparslan Altan ise 26 Şubat’a kadar mahkeme- deki görevlerini sürdürdü. 26 Şubat tarihinde ise hükümetin üçlü kararnamesi ile o tarihte boş bulunan Denizcilik Müsteşarlığı Yardımcılığına ataması yapıldı.Bu sırada Anayasa Mahkemesi’nde boşalan üyeliğe herhangi bir atama yapılmaması dikkat çekti. Altan müsteşar yardımcılığı görevinde yaklaşık bir ay bulunduktan sonra, ismi üst düzey bürokrat kontenjanından Anayasa Mahkemesi yedek üyeliği için Cumhurbaşkanı’na sunuldu. 30 Mart 2010 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanan kararla ise Altan Cumhurbaşkanı tarafından Anayasa Mahke- mesi yedek üyeliğine atanmış oldu. Tüm bu süreç boyunca, boş kalan üyeliğe herhangi bir atama yapılmamasının nedeni olarak, Altan’ın müsteşarlık yardımcılığına geçmesi ve burada bir süre görevini yürütmesinin beklenmesi gösteriliyor. Alparslan Altan’ın AKP hakkındaki davada raportör olarak görevlendirilen ve kapatma aleyhinde rapor hazırlayan Osman Can’a yakın bir isim olduğu öne sürülüyor. Bilindiği gibi Kanun Hükmünde Kararnamelerin Anayasa’ya uygunluk denetimi AYM’nin yetki alanında. Peki ama AKP’nin KHK’larını AKP yandaşı mahkeme üyelerinin denetleyecek olması, iktidarın kendisinin çalıp kendisinin oyna- ması değil de nedir?4 | HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır
  • 5. HSYK VE DEVREDİLEN YARGI HSYK’nın yapısındaki değişikleri buradan hemen vermeye başladı. Nasıl mı? okumak gerekir. Yani yapılan değişiklik- -Ergenekon davasında diğer iki hâkim lerle bu yapı bağımsızlaşmış mıdır yoksa üyenin aksine sanıkların tahliye talebi- iktidarın güdümüne mi girmiştir?  Bera- nin kabul edilmesi yönünde oy kullanan ber bakmaya çalışalım; hâkim Bolu’ya atandı. Verilen mesaj, ya -HSYK’nın 7 olan asıl üye sayısı 22’ye, bizim hukukumuzu uygularsın ya da biz 5 olan yedek üye sayısı ise 12’ye uygulayacak birini yerine getiririz. çıkarıldı. Adalet Bakanı ve Adalet Ba- - HSYK, Balyoz davasının başlaması- kanlığı Müsteşarı, kurulun tabi üyesi na iki gün kala davanın iki hâkimini, olmaya devam etti. Buna ek olarak haklarında yürütülen soruşturmaların idari yargıç ve savcılar arasından 3 üye, bu davada hâkimlik görevini sakıncalı Danıştay ve Yargıtay’dan 5 üye, Adalet hale getireceği gerekçesiyle başka Akademisi’nden 1 üye, Cumhurbaşkanın- yerlere atadı. Ancak davayla ilgili ne ca 4 üye, 1.sınıf adli yargıç ve savcıların tür sakıncalar olduğu belirtilmedi; lakin arasından da 7 üye seçilecekti. Kadro iş- tahmin etmek zor değildi. lemlerinin Adalet Bakanlığınca yapılıyor -HSYK, Başbakan’ın ucube niteleme- olması ve kuruldaki yargıç ve savcıları siyle gündeme gelen İnsanlık Anıtı’nınezginuR şahin seçecek tüm yargıç ve savcıların da idari yıkılması kararının yürütmesini durduran bakımdan Adalet Bakanlığı’na bağlı ol- hakimi, başkanlıktan aldı ve düz üye masının seçimlerde iktidar baskısı yarat- olarak atadı.. Buna karşılık yürütmeyiAKP’nin referandumdan önce en çok ması da kaçınılmazdı. Dolayısıyla Adalet durdurma kararlarını kaldıran bir üye isedile getirdiği meselelerden biri yargıya Bakanlığı’nın aday gösterdiği  tüm boşalan İdare Mahkemesi Başkanlığı’namüdahale edilmesi gerektiğiydi. AKP üyelerin seçilmesi pek  sürpriz olmadı atandı. AKP’ nin teşvik konusunda dave yandaş medya, Anayasa Mahkemesi ve HSYK böylece iktidarın istediği gibi kendini geliştirdiği söylenebilir.ve HSYK’nın, halktan uzak belirli bir elit şekillenmiş oldu. -HESlere karşı verdiği yürütmeyi dur-kesim tarafından idare edildiğini öne -Bir başka ve önemli değişiklik de şu durma ve iptal kararları olan ve en çoksürüyor ve bu elit kesimi, keyfi bir şekil- oldu. Meslekten çıkarma haricinde ku- HES davasının bulunduğu Rize İdarede halkın iradesine müdahale etmekle rulun verdiği diğer kararlara itiraz yolu Mahkemesi’nde köklü değişiklikler yapıl-suçluyordu. Burada şunu hatırlatmak kapatıldı. Yani kuruldaki hâkim ve savcı- dı. Rize İdare Mahkemesi, Çevre ve Or-gerek: AKP’nin uygulamak istediği neo- ların kişisel sorumlulukları sorgulanamaz man Bakanlığı tarafından Aralık köyün-liberal politikaların birçoğuna yargı, hu- hale geldi. Oysa bir hukuk devletinde deki HES projesi için verilen ‘ÇED gereklikuksal açıdan izin vermiyordu. Özellikle kimsenin sorumluluk dışında bırakılması değildir’ kararının açıkça hukuka aykırıözelleştirme, HES, Ergenekon ve Deniz düşünülemez. Bu düzenlemeyle açık bir olduğu sonucuna vararak bakanlığın ka-feneri gibi davalar AKP açısından kritik şekilde kuruldaki hâkim ve savcıların rarını iptal etti. Referandumdan sonra iseöneme sahipti ve bu dava süreçlerinin kanuna uygun hareket etme yükümlü- bu mahkeme üyelerinin tamamı atamalartam olarak AKP’nin istediği gibi sürme- lükleri ortadan kaldırıldı. sonucu değişti.mesi sebebiyle, artık ‘yargı bağımsızlaş- -Bir diğer düzenleme de bakan izin - HSYK 2. Dairesi, Deniz Feneri soruş-tırılmalıydı!’. Başbakanın deyimiyle yargı vermedikçe hiçbir yargıç ve savcı hak- turması yürütülürken görevden alınanayaklara pranga olmuştu ve referandum kında yargı sürecinin işletilememesidir. üç savcı hakkında kovuşturma izni verdi.sonrasında gelen anayasa değişikliğiyle Örneğin bir yargıç ve savcı hakkında Olaydan sonra, soruşturmaya önceilk olarak HSYK’nın yapısına müdahale başlatılan soruşturmaya ek olarak başka Adalet Bakanlığı müfettişleri gönderildi.edildi. bir iddia geldiğinde yeni bir izne gerek Sonra yürütülmekte olan dosyalara el duyulmadan iddia kabul ediliyor. Böylece konuldu. Daha sonra Adalet BakanlığıPeki, HSYK niye bu kadar önemliydi? bu süreçte hiçbir ayıklama yapılmaksızın listesinde yer alan savcı ise göreve ge-Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu soruşturmalar devam ediyor. Bu uygula- tirildi.(HSYK), yargı sistemimizde adli ve idari ma kapsamında da yargıç ve savcılar bir  Ne vahimdir ki artık AKP’nin yargıyıhâkim savcılarını mesleğe kabul etme, kamu görevlisinden bile daha az güven- ele geçirdiğini söyleyebiliriz.  Faşizanatama, nakletme, geçici yetki verme, celi hale getirilmiş oluyor. uygulamaların AKP iktidarda kaldığıyükseltme ve birinci sınıfa ayırma, kad- - Son olarak; HSYK’daki daire sayısı sürece devam edeceği su götürmez birro dağıtma, meslekte kalmaları uygun tam da istinaf mahkemelerinin dev- gerçeklik olarak karşımızdadır. Daha suç-görülmeyenler hakkında karar verme, reye gireceği aşamada arttırıldı. Böy- larının ne olduğunu bilmeden aylarca ha-disiplin cezası verme ve görevden uzak- lelikle de HSYK eliyle oluşturulacak piste kalan insanlar,  derelerinin kuruma-laştırma işlemlerini yapan kurumdur. Do- yeni daireleri kullanarak Yargıtay’ın ması için iş makinesinin yanında nöbetlaysıyla HSYK, adil ve güvenilir bir yargı yapısını değiştirmenin önü açılmış oldu. tutan teyzeler, parasız eğitim istediklerisistemi için hayati öneme sahiptir. Ayrıca HSYK’nın güz kararnamesiyle beraber için hapse atılan öğrenciler, tecavüzcüle-hukuk devletinin en önemli öğelerinden 529 hâkim ve savcının yer değiştiril- riyle evlendirilmeye çalışılanlar ve dahabiri olan güçler ayrılığı ilkesini burada mesiyle de amaçlanan sonuca ulaşıldı. niceleri...  Yaşananlar gösteriyor ki adalethatırlamamız da gerek. Bildiğimiz gibi Bu toplu atama,  AKP nin mahkemelere birilerinin iki dudağının arasında...  güçler ayrılığı ilkesi asıl olarak iktidarı müdahalesine işlerlik kazandırdı.sınırlayan, temel hak ve özgürlüklere yer Kaynak:açan önemli bir öğedir ve hukuk dev- Tüm bu gelişmelerin sonunda Hukukun Üstünlüğü ve Kuvvetler Ayrılığı,letlerinin hepsinde bulunur. Dolayısıyla ‘bağımsızlaşmış’ yargı meyvelerini İstanbul,2010, www.hsyk.gov.tr HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır | 5
  • 6. YENİ HSYK TEMYİZ KUDRETİNE SAHİP Mİ? YARGITAY HAKİMİHSYK tarafından 8 aydır 17 farklıbölgede 1200 hâkim ve savcının Ankara Barosu: Öneri Sahiplerine VE YARSAVkatılımıyla gerçekleştirilen ve yargı-nın hızlandırılması ile mahkemelerin Kadınlarin Taraf Olduğu Davalar Verilmesin ÜYESİ ‘’MİDEMiş yükünün azaltılması için çözüm Uzmanların görüşlerine göre 434. KALDIRMIYOR’’üretmeyi amaçlayan toplantılarda, maddenin yürürlükten kaldırılması,kadının tecavüzcüsüyle evlendirilme- yeni TCK’nin kazanımlarından biri. DEDİ VE İSTİFAsine olanak sağlamasıyla anılan 765sayılı TCK.m.434’ ün yeniden yasalaş- Önerilerin ciddiye alınması halinde insanların cinsel suçlara özendirilmesi ETTİması gündeme getirildi. HSYK iddiaları ve suçların toplumda meşrulaşma- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi Tetkikreddetti ancak kendi resmi sitesinde sı gibi sonuçlar doğacak. Ankara Hâkimi Celal Çelik YARSAV’dayer alan bilgilere ve toplantı sonunda Barosu; kadın hakları konusunda yargı düzenlediği basın toplantısındahazırlanan “Yargıda Durum Analizi” ra- camiasında gelinen noktanın dehşet istifa ettiğini açıkladı. 12 yıldırporuna göre, gelen önerilerin bazıları verici olduğunu, söz konusu önerilerde yargıçlık yapan Celal Çelik, yargınınşu şekilde: bulunan hâkim ve savcıların ivedilikle “hukukun üstünlüğü ve halka ada-Sapanca 4. Grup Toplantısı 76. öneri: eğitilmeleri ve kadının taraf olduğu let dağıtmak” ülküsünden giderek15 yaşından küçüklere karşı rızaen hiçbir davada görev almamaları gerek- uzaklaştığını belirtti.cinsel ilişki suçlarının ceza miktarları tiğini belirtti. Kadın örgütleri temsil- Açıklamalarında Türk yargısınındüşürülmeli, 765 Sayılı TCK’nin 434. cileri de uluslararası sözleşmelerde bittiğini anlatan Çelik, “Biat, bedellimaddesindeki uygulama yeniden 15 yaş altındaki kişilerin çocuk kabul ikbal beklentileri, blok oy uygula-hayata geçirilmelidir. edildiğini ve söz konusu suçlarda ceza maları, koltuk ve yaranma hesapla-Kahramanmaraş Toplantısı 34.öneri: yaptırımı için çocuğun rızasının asla bir rının varlığı midelerimizi kaldırmış-Birçok küçük yaşta evlilikte kocalar ce- hukuka uygunluk sebebi oluşturmaya- tır.” dedi. Ayıca Yargıtay üyelerininzalandırılıyor. Aile oluşturmuş kişilerle cağını belirtti. ve daire başkanlarının görevilgili cezalar tecil edilmeli. yerlerinde hak etmedikleri şekildeEdirne toplantısı 35. öneri: Rızaya Başka İşin mi Yoktu HSYK? değişiklik yapıldığını ve farklı daire-dayalı gayri resmi evliliklerde yaşı Hâkim ve savcıların kuvvetli suç şüp- lerde görevlendirildiklerini anlattı.küçük çocuklara karşı cinsel istismar hesinin bulunmadığı vakalarda yıllarca İstifasında muhalif basın mensup-eylemlerinde, ceza yaptırımının ağırlığı süren tutukluluk halleri, ülkedeki tüm larının, yazarların yargı kullanılarakve sosyal yapının zarar görmesi nede- muhalefet odaklarının soruşturma ve bastırılmasına ve Ergenekon veniyle oluşan sorunların çözümü olarak kovuşturmalar aracılığıyla haklarından Balyoz soruşturmalarıyla Denizeski TCK’nin 434. maddesi benzeri bir yoksun bırakılması, henüz basılmamış Feneri Davası’ndaki hukuksuzlukla-yasal düzenlemenin çok acil ve önem- kitapların toplatılması gibi yargılama ra değinen Çelik, adaletten Adaletle getirilmesi gerekmektedir. sorunlarıyla ilgilenmeleri gerekirken Bakanlığı idaresindeki kurul eliyleHSYK 1. Daire Başkanı İbrahim Okur, öncelikli olarak tecavüzcüleri aklama uzaklaşıldığını belirtti.önerinin, ülkenin gerçeği olan küçük planlarına soyunması Türkiye’ de Çelik, Yargıçlar ve Savcılar Birliğiyaşta evlilik sorununu çözmek ama- yargının geldiği noktayı gözler önüne Yönetim Kurulu üyesi olarak görevcıyla getirildiğini belirterek, “Her şey seriyor. yapıyordu.bir yana, demek ki hâkim ve savcılargörüş beyan edemeyecek.” dedi. ECE ÖZSARAÇ YONCA BALEKOĞLU BİRİLERİ SİYASETLE MÜZAKERE Mİ DEMİŞTİ? Adana’da gerçekleştirilen “KCK ope- kapsamında düzenlenen baskınlarda yönelik baskıyı şiddetlendirmektedir. rasyonunda”, aralarında BDP Adana gözaltı alınan ve BDP PM Üyesi Filiz Erdoğan’ın tutuklanacak 1500 kişilik il ve ilçe başkanları, parti yöneticile- Yılmaz, BDP Gaziantep İl Eş Başkanı BDP’liler listesinin uzantısı olduğu rinin de bulunduğu 17 kişiden 11’i Habibe Tışkaya’nın da bulunduğu kuşku götürmeyen bu saldırılar tutuklandı. İstanbul’da bu sabah polis 19 kişi tutuklandı. Siirt’te sabah AKP’nin Kürt sorununu çözmek için ekipleri tarafından düzenlenen KCK saatlerinde BDP İl Binası, Mezopo- atacağı adımların ne yönde olacağı- operasyonunda, aralarında BDP il ve tamya Kültür Merkezi ve Belediye nın açık kanıtıdır. DTK ve BDP içeri- ilçe yöneticilerinin de olduğu 80 kişi Eğitim Destek Evi ile çok sayıda ev sinde sorumluluk almış, kamuoyunca gözaltına alındı. ve işyerine baskın yapıldı. BDP’li yö- da tanınan birçok ismin gözaltına Diyarbakır’da gece saatlerinde neticilerin, belediye meclis üyelerinin alınması ve tutuklanması AKP’nin başlayan ve sabaha kadar devam de aralarında olduğu en az 7 kişinin kendi dışında hiçbir siyasi özneye eden operasyonlarda aralarında BDP gözaltına alındığı belirtildi. nefes alma alanı dahi bırakmayacağı- Eş Genel Başkan Yardımcısı Erkan Her gün yeni bir operasyona uyan- nı bir kez daha apaçık gözler önüne Pişkin’in de bulunduğu en az 10 dığımız şu günlerde AKP iktidarı sermiştir. kişinin gözaltına alındığı belirtildi. siyaset alanına uyguladığı terörü CEYDA KAÇAR Gaziantep’te “KCK operasyonu” arttırmakta, Kürt politikacılara6 | HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır
  • 7. DİNK DAVASINDA İ.Ü.H.F. DARBELER KONUSUNDA SAMİMİ Mİ?SON GELİŞMELERÜstün Yarar İlkesinden BihaberKurum: TİBDink ailesinin avukatları, cinaye-tin işlendiği gün şüpheli bir kişinin11.16’da ve 14.53’te yaptığı telefonkonuşmalarına ulaşmak amacıyla11.10 ila 11.25 ve 14.45 ila 15.00arasında bölgede yapılan görüşme-lerin kayıtlarının Telekomünikasyonİletişim Başkanlığı’ndan istenmesiiçin görevli mahkemeye başvurdu.Mahkeme talebi kabul etti; ancak TİB,istenilen bilgilerin verilmesi halinde“özel hayatın gizliliğinin ihlal” edilece- 12 Eylül’ün mimarlarından Kenan zaten gündemlerinde olduğunu ancakğini ileri sürerek kararın kaldırılmasını Evren’e İstanbul Üniversitesi dava açıldığından haberi olmadığınıistedi. Mahkemenin kabul etmemesi Hukuk Fakültesi tarafından ver- ifade etti. Gemalmaz, “Geçen haftaüzerine TİB, itirazını bir üst mah- ilen “Fahri Hukuk Profesörlüğü ve ben de bir mütalaa yazıp verdim.kemeye taşıdı ancak itiraz oybirliği Hukuk Doktorluğu” unvanının geri Kısa zamanda karar verilecek.”ile reddedildi. Avukatların, cinayet alınması için dava açıldı. İzmir Barosu açıklamasında bulundu. Bilindiğigününe ait kamera görüntülerinde avukatlarından Senih Özay, Murat üzere 1982 tarihinde senato; yüksekYasin Hayal’in abisi Osman Hayal’in de Alpaslan ve Baha Coşkun, üniversite ahlaki faziletlerinden ve ülkeyebulunmasından şüphelenmesi üzerine senatosuna 6 Haziran 2011 tarihinde üstün hizmetlerinden olayı Evren’ehazırlanan bilirkişi raporu da henüz Evren’e verilen unvanın geri alınması bu unvanı layık görmüştü. İ.Ü.H.F. isemahkemeye ulaşmadı. 21. duruş- için başvuruda bulundu. Üniversite geçtiğimiz hafta Suç ve Ceza isimli birma, 19 Ocak 2012’de İstanbul 14. Ağır yasal süre olan 60 gün içinde bu festival düzenlemiş ve bu kapsamdaCeza Mahkemesi’nde yapılacak. talebe yanıt vermeyince avukatlar bu da birçok panel, konferans düzenleyip kez konuyu yargıya taşıdı. film gösterimlerinde bulunmuştu.Dink Ailesinin Avukatları Duruşma İstanbul İdare Mahkemesi’nde açılan Darbelerle yüzleşiyoruz diyen üni-Salonunu Terk Etti davanın dilekçesinde, başta darbe versite yönetimine şimdi soruyoruz;19 Eylül’de Beşiktaş Adliye’sinde ya- mağdurları olmak üzere tüm TC senatonun 60 gün içinde bildirmesipılan 20. duruşmada mahkeme, iddia vatandaşlarından özür dilenmesi ve gereken karar bu kadar mı zordu yamakamının istenilen delillerin mahke- kararın yürütmesinin durdurulması is- da hiç böyle bir girişimde bulunmayıp,meye getirilmesini beklemeden esashakkında mütalaa vermesine izin ver- tendi. Konuyla ilgili Radikal’e konuşan kürsüden darbeler kötüdür diyedi. İzine tepki gösteren Dink ailesinin İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi sahtekârca seslenmek bu kadar mıavukatları ise duruşma salonunu terk öğretim üyesi Prof. Dr. Mehmet Semih kolaydı?etti. Avukat Fethiye Çetin, “Mahkeme Gemalmaz ise, Kenan Evren’e verilen unvanını geri alınması konusunun CEYDA KAÇARBaşkanı, deliller toplanmadan önceiddia makamına söz vermemeliydi. Bukabul edilemez bir durum. Bu cina-yetin arkasındaki gerçek araştırılmak HRANT DİNK VAKFI’ NIN ŞAŞIRTAN ÖDÜLÜistenmiyor. Çok uğraştık ama itirafediyorum ki çok engel var.” dedi. Hrant Uluslararası Hrant Dink Ödülü bu yıl ve Türkiye Vicdani Ret Hareketi’ neDink’in kardeşi Orhan Dink ise, katilleri Taraf gazetesi genel yayın yönetme- verilmişti. Oysa Altan’ın başındakimin koruduğu sorusuna cevap ara- ni Ahmet Altan ile Meksikalı gazeteci bulunduğu Taraf gazetesi, cinayetindıklarını belirtti. ve kadın hakları savunucusu Lydia polisle olan bağlantısı aşikâr olduğu Cacho’ya verildi. Cinayetin ardındaki halde cinayetin kilit isimlerinden biriDevlet Denetleme Kurulunun Ra- gerçekleri ve devlet bağlantılarını olduğu öne sürülen Ramazan Akyü-poru Son Aşamada ortaya çıkarmak için yazdığı kitap- rek hakkında gazetede dişe dokunurAbdullah Gül’ün talimatıyla inceleme lar yüzünden tutuklu olan Nedim tek bir haber bile yapmadı. Gazeteyapan DDK, 2011 sonuna kadar Dink Şener’in adının törende anılmaması yazarlarından Emre Uslu ile Mehmetcinayetiyle ilgili bir inceleme raporu tepki topladı. Ödül komitesinin başın- Baransu ise cinayetin aydınlatılma-yayınlayacak. Trabzon Cumhuriyet da Ali Bayramoğlu, ödül komitesinde sı için çalışan ve önemli ipuçlarınaBaşsavcılığının 2007’de Emniyet Mü- ise Adalet Ağaoğlu, Hasan Cemal, ulaşan Nedim Şener’i, köşelerindedürlüğünün bazı görevlileri hakkında Rakel Dink ve Daniel Cohn-Bendit gibi ve televizyon ekranlarında günlercekovuşturmaya yer olmadığı yönündeki isimler yer aldı. İlk ödül 2009 yılında hedef tahtasına oturttu.kararı da incelenecekler arasında. Taraf gazetesi yazarı Alper Görmüş’e, ikinci ödül ise Baltasar Garzon Real ECE ÖZSARAÇ ECE ÖZSARAÇ HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır | 7
  • 8. REFERANDUMABUGÜNDEN BİR BAKIŞBirçok kesim “her şeyden birazcık olsun” mantığındaki referandum paketineumutla yaklaştı. Türkiye’de 12 Eylül Darbesi’yle kurulmuş rejimin değişeceğinidüşündüler. Yerine ne konulduğu ise nedense pek üzerinde durulmayan birmesele oldu. çoğunun hukukun siyasal olduğu tezi- nokta koyulacağının tartışması olacak.cankat aydın ni destekleyecek şekilde geliştiğini Bu yazının amacı ise referandumun bu görebiliriz. Cumhurbaşkanı seçimler- süreçte nereye oturduğudur.Hukuksal gelişmelere bakarken genel inde yaşanan 367 krizi ve ardındanolarak hukuku kavrayış yöntemimizin cumhurbaşkanın halk oylamasıyla AKP ve Yargıne olduğu bu gelişmeleri yorumlama- seçilmesi, cumhurbaşkanın görev AKP Türkiye’de bir dönüşümün partisi-da önemli bir yere sahiptir. Eğer hu- süresinde yapılan değişiklik, bit- dir.  Bu dönüşümü toplumsal yapıdankuku siyasetin, toplumsal ve sınıfsal meyen anayasa ve yargı kurumları siyasete ve hatta devlet kurumlarınayapının üstünde duran ve bunlardan tartışmaları, KHK meselesi, 12 Eylül kadar her alanda gözlemlemek müm-etkilenmeyen bir tablo olarak görüy- referandumu vb. Bütün bu gelişmeler kündür. Ekonomide neo-liberal politi-orsak yaşanan hukuksal gelişmeleri Türkiye’nin yaşadığı toplumsal ve si- kalara hız verilmiş ve Türkiye tarihininde yorumlamakta sıkıntı çekeceğimiz yasal dönüşümlerin hukuksal zeminde görmediği bir oranda özelleştirmekesindir. Hukuk bize öğretilenin ak- de bir dönüşüm sürecini başlattığını yapılmıştır. Kamu sektörü daralmış,sine fazlasıyla siyasaldır. Toplumsal gösteriyor.  çalışan kesim güvencesiz bırakılmış veilişkilerin ve sınıfsal çatışmaların bir Bu dönüşüm sürecine bakıldığında patronların insafına terk edilmiştir. Za-yansımasıdır. Zaten devlet yapısını, Türkiye’de devletin yapısının ten bağımlı olan ülke ekonomisi iyiceyürütme, yasama ve yargı organlarını, kurumlarıyla beraber değişip yeni bir uluslararası sermayeye bağımlı halekişilerin haklarını ve özgürlüklerini, devlet yapısı kurulduğunu görmek getirilmiştir. Gelir seviyesinde uçu-kişilerin birbirleriyle olan ilişkilerini hiç de zor değil. Zaten bütün bu rum artmıştır. Bunun yanında toplumdüzenleyen bir alanın siyasetle il- dönüşümlerin altında imzası olan daha da muhafazakârlaşmış, gençlikgisinin olması kadar doğal bir şey AKP’de bunu yapmak istediğini gizle- geleceksizlikle “terbiye” edilmiştir. olamaz. memektedir.  Önümüzdeki süreçte Üniversiteler bilim üreten kurumlarTürkiye’nin son on yılında siyasi are- tekrar gündeme gelecek yeni anayasa değil piyasanın ihtiyacına hizmetnada yaşanan kritik gelişmelerin pek tartışması da aslında bu sürece nasıl eden kurumlar haline gelmişlerdir. Ve8 | HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır
  • 9. bütün bu dönüşüm sürecine uygun ve Savcılar Yüksek Kurulu seçimler-olmayan ve “eskiyen” devlet kurumları inde Adalet Bakanlığı’nın tüm adliyel-değiştirilmiştir ya da ele geçirilmiştir. erde bir liste dolaştırdığı ve bu list-12 Eylül Referandumu dönem dönem edeki adaylara oy verilmesini istediği Darbeylezorluklar çıkaran yargı kurumlarının çok tartışılmıştı. Seçimlerde de bu hesaplaşmanın sa-AKP tarafından ele geçirilme opera- listedeki isimlerin seçilmesi yargınınsyonundan başka bir şey değildir.  AKP tarafından ele geçirilmesi opera- dece iki-üç ihtiyarıBu operasyonu daha iyi anlamak syonunun ilk adımı olmuştu. Seçim- yargılamaktan ibaretiçin referandumun öncesinde lerin hemen ardından 11 Aralık 2010yapılan tartışmaları ve esen rüzgarı tarihinde yeni HSYK Kanunu’nun kabul olacağını düşünmekhatırlamakta fayda var. 12 Eylül’le edilmesiyle devam edildi. komiktir. 12 Eylül’ühesaplaşılacak, darbe anayasasının HSYK’nın yapısının değiştirilmesiyerine sivil, “ileri” demokratik bir yeterli değildi tabii. Arkasından, 12 Eylül yapan emekanayasanın önü açılacak, yargının Yargıtay ve Danıştay’a yeni daire- ve halk düşmanı,vesayeti kırılacak, darbeciler so- lerin kurulması, AKP iktidarı içinnunda adalet karşısına çıkacak ve sıkıntı yaratan yüksek yargı profili- muhalif seslere ta-yargılanacaklardı. Referandumda nin atamalar yoluyla değiştirilmesi hammülsüz baskıcı veoylanan paket bütün bu tartışmaların geldi. HSYK’nın yenidendışında pek çok düzenlemeyi de faşizan karakteridir yapılandırılmasından sonra, Yargıtayiçeriyordu. Neler yoktu ki…  İşçiler, ve Danıştay’ın üye sayısının Cum- ve taşıdığı bu karak-kadınlar, çocuklarla ilgili düzenle- huriyet tarihinde görülmemiş şekildemeler vardı. TSK’dan ihraç edilen teristik özellikleri arttırılmasının nedeninin, siyasi ikti-askerlerin dönmesini sağlayacak dara bağımlı bir yüksek yargı yarat- AKP ile tekrardandüzenlemeler pakete kondu. Memur-lara “toplu sözleşme” hakkı geti- mak olduğuna, barolar tarafından hayat bulmaktadır. yapılan açıklamalarla da dikkatrecek düzenlemeler yapıldı. Ve her çekilmişti. HSYK’nın iktidara bağımlı görev yeri değişti ve AKP yargıyı elenedense hakkında soruşturmalar ve hale getirilmesinden hemen sonra,kovuşturmalar nedeniyle yurtdışına geçirme operasyonunda son adımlarını Yargıtay’ın üye sayısı 250’den, 387’ye, atmış oldu.çıkış yasağı konmuş işadamları da pa- Danıştay’ın üye sayısı da 95’tenkete eklenen bir düzenlemeyle “seya- 156’ya çıkarılmak istendi. Sonuçhat” haklarına kavuşacaklardı. Yargıtay ile Danıştay’da daire ve üye Tablonun bugün geldiği halineBir çok kesim “her şeyden birazcık sayısını artıran “6110 sayılı Bazı baktığımızda referandumla AKPolsun” mantığındaki referandum pak- Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına istediğini almıştır diyebiliriz. Yargıetine umutla yaklaştı. Türkiye’de 12 Dair Kanun”, 9 Şubat 2011’de Me- kurumlarının dönüşümü büyük orandaEylül Darbesi’yle kurulmuş rejimin clis Genel Kurulu’ndan geçmesinin gerçekleşmiştir.değişeceğini düşündüler. Yerine ne hemen ardından Cumhurbaşkanı Peki, referandum öncesi bas baskonulduğu ise nedense pek üzerinde Abdullah Gül’ün de onaylamasıyla bağırılan darbeyle hesaplaşma mese-durulmayan bir mesele oldu. Hâlbuki 13 Şubat 2011 günü Resmi Gazete lesi ne olmuştur? 12 Eylül darbecileriyargı hakkındaki düzenlemeleri bir ‘de yayımlanarak yürürlüğe girdi. hala yargılanmamışlardır. Zaten dar-kenara bile koysak işçi ve memur- Yasanın yürürlüğe girdikten sonra, 24 beyle hesaplaşmanın sadece iki-üçlarla ilgili pakete göz boyamak için Şubat günü, HSYK Yargıtay’a 160 vekoyulmuş olan düzenlemeler dahi ihtiyarı yargılamaktan ibaret olacağını Danıştay’a 51 yeni üye atama işlemini düşünmek komiktir. 12 Eylül’ü 12bu kesimleri memnun edecek şeyler “jet hızıyla” gerçekleştirdi.değildi. Kadınlara ve çocuklara pozi- Eylül yapan emek ve halk düşmanı, 02 Haziran 2011 tarihinde Yargıtay muhalif seslere tahammülsüz baskıcıtif ayrımcılık yasayla düzenlenecek Başkanlığı’na 6. Hukuk Dairesi Başkanıdendi fakat şu an görüyoruz ki ekle- ve faşizan karakteridir ve taşıdığı bu Nazım Kaynak seçildi. Kaynak, karakteristik özellikleri AKP ile tek-dikleri tek bir cümleyle bu konuyu HSYK’nın yeni atadığı ve blok halindegeçiştirdiler.1 Bütüne bakıldığında rardan hayat bulmaktadır. Bu açıdan hareket ettikleri belirtilen 160 üyeninpaket birbiriyle alakasız bir takım AKP zaten 12 Eylül’ün çocuğudur ve adayıydı. Danıştay Başkanlığı’na isedüzenlemeler içerse de esas mantığı uygulayıcısıdır. AKP’nin kurduğu yeni 09 Haziran 2011 tarihinde Danıştayyargı kurumlarının dönüştürülmesi ülke Türkiye’yi 12 Eylül vesayetinden Birinci Daire Üyesi Hüseyin Hüsnüve AKP’yle uyumlu bir yargının kurtarmayacaktır. Bu vesayeti yeniden Karakullukçu seçildi.yaratılmasıydı. tesis edecektir. AKP’nin kurduğu yeni Yeni seçilen Yargıtay Başkanı için ülkeden ve ilerde yapmayı planladığı ‘’Benim güzel arkadaşım’’ diyen Başbakan Yardımcısı Arınç, yeni yeni anayasadan demokratikleşmeRefenrandum Sonrası Yargıda Danıştay Başkanı ile ilgili olarak beklemek iyi ihtimalle saflıktırGelişmelerReferandumdan çıkan sonuç ve he- da “Şimdi bir şey söylerim ‘bütün yoksa akılsızlıktan başka bir şeymen ardından yapılan değişiklikler arkadaşları bir yerlere geldi’ derler. olmayacaktır.AKP’ye nasıl da uyumlu bir yargının Kurban olduğum Allah, verdikçe veri- Dipnot:yaratıldığının kanıtı olacak niteliktedir. yor” ifadelerini kullandı. 1 Kadının giyotine çıkma hakkı varsaReferandumun hemen ardından 17 28 Eylül 2011 tarihinde ‘Güz kara- kürsüye çıkma hakkı da var, İcab_ı Hal,Ekim 2010 tarihinde yapılan Hakimler rnamesi’ ile 529 hâkim ve savcının Sayı 1, sf.11,12 HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır | 9
  • 10. UCUZ ve İTAATKAR İŞGÜCÜ:ÇOCUK İŞÇİLİK mak gerek. Sanayileşmenin başlangıç döneminde çocuk emeğinin yoğun kullanımı alışıla- gelmiş bir olguydu. Robert Owen’ın bu dönemde çocuk işçiliği hakkında yazdığı “Yeni Toplum Görüşü” adlı kitabının “Britanya’nın İşveren Fabrikatörlerine Mektup” bölümünde şu ifadelere yer veriliyor: “Çocukların, neredeyse bebekliklerinden itibaren, az ya da çok sağlıksız olan fabrikalarımızda çalıştırılmalarına izin veriliyor. Bütün zamanlarını, açık havada yapacakları sağlıklı egzersizlerle okul arasında paylaştırmaları gereken bir yaşta, dört duvar arasında uzun, tekdüze ve yorucu bir çalışmaya mahkum edili- yorlar.” Owen, çocukların bu dönemde tekstil fabrikalarında daha beş altı yaşla- rında çalışmaya başladıklarını ve çalışma saatlerinin yazın ve kışın yasal olarak temel nedenine bir açıklama getirmek sınırsız olduğunu ve günde on altı saateBURKAY AYKAL, IRMAK KORALAY, kadar çalıştırıldıklarını anlatıyor. gerekiyor. Dünyanın geneline baktı-ONUR GÜNEŞ, yASEMİN ALTINKUM “Kışın en şiddetli günlerinde, haftanın ğımızda çocuk işçilerin varlığının enTehdit ve dayağa karşın Iqbal birçok kez önemli sebebi “yoksulluk”. Çocukların beş günü, gün ışığını hiç görmezdim.atölyeden kaçtı. Her seferinde yakalanı- büyük bir kısmı, ailelerine yardım etmek İnsandan çok bir köstebek gibiydim.yor ve halı ağasına geri gönderiliyordu. ve evin geçimine katkıda bulunmak için Yıldızlar gökteyken işe yollanır, yine yıl-Buna karşın kaçmaktan vazgeçmedi. çok küçük yaşlardan itibaren çalışmak dızların altında eve dönerdim... DışarıdakiHiçbir önlem kâr etmeyince, onu çalıştığı zorunda kalıyor. Aslında bu noktada uçsuz bucaksız dünya üzerinde güneştezgaha zincirlediler. sorulması gereken en önemli soru şu: doğar batardı, haftada beş gün doğar ve“Saatler boyunca hep aynı şekilde otu- Yoksulluk nereden kaynaklanıyor? İçinde batardı, ama ben bir mezardaydım, dışa- yaşadığımız kapitalist düzen; işçi sınıfını rıyı görmeme imkan yoktu.”ruyordum. Çalışırken kıpırdayamıyordum insanlık dışı yaşam koşullarında yaşama- Bu satırların yazarı 1890’larda bir bezbile.”1 ya mahkum ettiği gibi bu sistemin başını atölyesinde işçi olan Frederick K. BrownIqbal Masih, bu sözleri söylediğinde çeken burjuva sınıfının kâr hırsı, işçileri (Al Priddy takma adıyla). 1882’de kuzeybütün bu günler onun için geride kalmış, daha fazla çalışıp daha az ücret almaya İngiltere’de doğan Brown on bir yaşınaözgürlüğüne kavuşmuştu. O, dünyanın mahkum ediyor. Durum bu olunca da bir geldiğinde amcasıyla birlikte Massac-pek çok yerinde ucuz işgücüne olan doy- ailede, özellikle kalabalık bir aile ise, bir husetts, New Bedford’a göç etti. On üçmak bilmez açlığın yarattığı çocuk işçi- ya da iki kişinin çalışması yeterli olmu- yaşında bir tekstil atölyesinde dokumalerden sadece biriydi. Kendisi esaretten yor; çocuklar da çalışmak zorunda kalı- eğiren tehlikeli makinaların bakımındakurtulduktan sonra çocuk işçiliğine karşı çalışmaya başladı. yor. Tabi burjuvazinin büyüme hırsıylasavaşın simgesi haline geldi ve on iki yıl “İplikhanedeki hava sıcaklığı otuz- otuz maliyeti az iş gücünü kullanma isteği desüren kısacık hayatı boyunca binlerce çocukları bu konunun en “kullanılabilir” iki derece arasında tutuluyordu. Sertçocuğun özgürlüğüne kavuşması için parçası haline getiriyor. ahşap döşeme çıplak ayaklarımı yakıyor-mücadele etti. Sanayi Devrimi’yle beraber günümüz du. Kesik kesik soluk alıyordum, ciğerle-Peki çocuk işçilik nedir? Esasen egemen gelişmiş kapitalist ülkelerinde başlayan rime biraz olsun hava çekebileceğim sığideolojinin kâr hırsı doğrultusunda, çocuk işçilik, bu ülkelerin gelişimiyle ve soluklar. Yüzüm, sürekli yanan ateştençocukların uysal ve denetlenebilir iş “demokratikleşmesiyle” ortadan kalkmış kavrulmuş gibiydi.” Brown’ın bu satırlarıgücünün kullanılması yoluyla yapılan gibi görünüyor. Bu görüntü Batı’nın uy- yazdığı dönemde yoksul Amerikalı ve İn-sömürü olarak kısaltılabilecek bu olgu gar görünümüne zarar gelmemesi için giliz çocuklar okula gidemezdi, haftanınçözümsüzlüğe mahkum edilmiş durum- yaratılmış bir illüzyondan başka bir şey altı günü uzun, yorucu ve bir o kadar dadadır. Çocuk emeğinin sömürüsü, çocuk değil; çünkü bu olgu kendini şu anda tehlikeli işlerde çalışmak zorundaydılar.köleliğinin evrimleşmiş halidir. Fakat çoğunlukla gelişmiş ülkelerin sömürdüğü Bu vahşi çalışma düzeninin kurala bağ-dünyanın yaşadığı ekonomik süreçler ve ucuz işgücü nedeniyle yatırım yap- lanması ve düzenlenmesine ilişkin ilkegemen güçlerin zihninde herhangi bir tığı Güney Asya ve Afrika ülkelerinde girişimler 19. yy başlarında İngiltere’deevrime yol açmamıştır. göstermekte. Ancak bunun yanında, görülmüştür. 1802’de çocukların çalışmaÇocuk emeğinin nerede ve nasıl kulla- gelişmiş kapitalist ülkelerde de çocuk sürelerinin 12 saatle sınırlandırılmasınınıldığını tartışmadan önce bu sorunun işçiliğinin halen devam ettiğini vurgula- da kapsayan ilk iş yasası kabul edilmiş-10 | HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır
  • 11. tir. Fabrikaları denetleyerek yasanın leştirilmesinden keyfi işten çıkarmalara “Bu yoksul çocukların başka ne seçeneğiuygulanmasını sağlayacak müfettişler kadar birçok uygulamayı hukuksuz ve olabilir ki? Onlara iş vermezsek, açlıktangörevlendirilmiştir; fakat müfettiş sayı- insanlık dışı olmasına rağmen gerçek- sürünür ve ölürler, vicdanen biz sorumlusının yetersizliği uygulamayı başarısız leştirmiştir. Bunun sonucunda baskılara oluruz. Konuya insani açıdan bakmalı-kılmıştır. direnmesi en zor, itaat ettirilmesi en sınız.”Çocuk işçiliğin ortadan kaldırılması dö- kolay olan kesimi yani çocukları çalıştır- Daha fazla kar hırsıyla gözü kör olmuşnemin sosyalist hareketinin de talepleri mayı seçmiştir. Geçmişte de günümüzde patronların vicdanlarını rahatlatmak içinarasında önemli yer tutmuştur. Marx de çocuklar ağır sömürü koşulları altında yarattığı mazeretlerin yanı sıra konuyave Engels, sosyalist hareketin siyasal uzun saatler boyunca güçlerinin dahi insani açıdan bakan bu sömürü düzeni-bildirgesi olan “Komünist Manifesto”da yetmeyeceği işlerde çalışmak zorunda nin karşıtlarının mücadeleleri sürüyor.(1848) modern sanayinin çocukları basit bırakılmıştır.ticaret nesnelerine ve iş araçlarına dö- Gelişmekte olan ve sömürü altındaki Sonuç yerine çözüm:nüştürmesine dikkat çekerek on temel ülkelere bakıldığında çocuk işçi çalıştırıl- Çocuk işçiliğin “ellerinde bir meslektalep arasında “çocukların fabrikalarda masının yoğunluğu dikkat çekmektedir. olsun” maskesinin altına saklanılmasıçalıştırılmasına son verilmesi ve bütün Büyük kapitalist şirketler ucuz işgücü sonucu meşrulaştırılması girişimi anlam-çocuklar için parasız kamusal eğitim”2 kullanabilmek amacıyla fabrikalarını sızdır, cahilcedir. Dolayısıyla bizim butalebine yer vermişlerdir. 1866’da topla- özellikle Güney Asya ve Afrika ülkele- çalışmayı yaparken karşımıza çıkan birbi-nan 1. Enternasyonal kongresinde de bu rinde açmakta. İroni ise şuradadır ki; bu rinden ortayolcu makalelerin hepsini zih-konu ele alınmış, kadın ve çocuk işçilerle ülkeler fabrikalar açıldığı ve üretim yapıl- nimizde çöpe atıyoruz3. Çocuk emeğininilgili koruyu düzenlemeler için mücadele dığı için gelişiyor ve zenginleşiyor gö- kullanımı meselesi bize göre memleketinyürütülmesi karara bağlanmıştır. 19. rünmekte; fakat bunun aksine halk hem girmesi muhtemel olağanüstü durumlaryy’ın sonlarında, bu konuda ilk ulusla- ekonomik hem de sosyal açıdan gittikçe (savaş, kıtlık vs. -yoksa kapitalizminrarası bağlayıcı düzenleme Versailles fakirleşmektedir. Zenginleşen ise değiş- yarattığı ekonomik krizlerden bahsetmi-Antlaşması’nda gündeme gelmiştir. Ant- memekte, yine burjuvazi olmaktadır. Bu yoruz-) dışında haklı görülemez. Her nelaşmanın 427. maddesi şu ifadelere yer ülkelerde çalışan çocuklar ise çok daha kadar zaman zaman çocukların çalıştırıl-verilmiştir: “Çocuk emeği yasaklanmalı yoğun sömürüye maruz kalmakta; okula ması aileler özelinde bir zorunluluk halinive genç işçilerin çalışması ile ilgili olarak gitmek, oyun oynamak ve dinlenmek alıyor olsa da bu zorunluluğun ortadaneğitimlerinin devamına olanak sağlaya- gibi en temel haklarından yoksun kal- kaldırılması bir noktada ailelerin “sorum-cak ve uygun fiziki gelişimlerini güven- maktadırlar. Çocuk işçilerin yaşları dörde lu davranışları” ile olacaktır.ceye alacak sınırlamalar konmalıdır.” kadar düşmüştür ve bu durumun insanlık Gelelim asıl hesaplaşmaya. Dünyada veÇocuk işçilik sorunu ILO’nun(Uluslararası dışılığı kapitalist sistemin ve sömürünün Türkiye’de ne kadar kökleşmiş, çözüm-Çalışma Örgütü) çalışmalarında da önem- ne kadar vahşi olduğunu açıkça gözler süzlükte ısrar eden, kararlılıkla üzerineli bir yere sahiptir. ILO Anayasası’nın giri- önüne sermektedir. gidilmeyen problem varsa hepsininşinde “çocukların korunması ilkesi”ne yer Bu ülkelerde çocukların çalıştırılması altından çıkan tek bir mekanizma var;verilmiştir. 1973’te İstihdama Kabulde öylesine yaygın ve alışılmış bir durumdur sistem. Genel olarak siyasi konuşmaAsgari Yaş’la ilgili 138 sayılı ILO sözleş- ki kimse bu vahşetin arkasındaki güçleri dilinde siyasi akımlara verilen bu isim,mesi ve 1996’da 18 yaşından küçük her- ve nedenleri sorgulamaz. Örneğin bir kapitalizmin yarattığı ve çözemediğikesin çocuk kabul edildiği çocuk işçiliğin ihracatçı Avrupa ya da Amerika’daki bir milyonlarca problem sebebiyle bu akımınyasaklanması ve ortadan kaldırılmasına şirketle bir malın fiyatı üzerine anlaşır. üzerine yapışmış ve kelimenin kendi-ilişkin önlemler hakkındaki 182 sayılı ILO Eğer kendi atölyesi yoksa bu işi üstle- sinden bizleri tiksindirmiştir. Geçtiğimizsözleşmesi kabul edilmiştir. necek bir aracı bulur. İş aracısı iş çalıştır- sayıda ele alınan “kadınların oy hakkı”4Bu konudaki bir diğer uluslararası ması için bir taşeronla anlaşır. Taşeron meselesinde olduğu gibi kadın cinayetle-belge de BM Genel Kurulu tarafından kendisine ucuz işçi bulması için köylerde rinden tutun ırkçılığa, gericilikten tutun1989’da kabul edilen Çocuk Hakları işçi aracılarıyla anlaşır. Bu aracılar maddi işsizliğe kadar akıllara gelebilecek tümSözleşmesi’dir. Bu sözleşmeyle, taraf durumları kötü olan ya da büyük borç çözül(e)meyen problemlerin kaynağıdevletler “çocuğun, ekonomik sömürüye altına girmiş aileleri bulup çocuklarını KAPİTALİZMDİR. Dolayısıyla çözüm bul-ve her türlü tehlikeli işe ya da eğitimine çalıştırmaları için ikna ederler. Çocukla- mak isteyen herkes için çözüm bellidir.zarar verecek ya da sağlığı veya beden- rını doyuramayacak kadar yoksul olan Tüm çocukların okula gidecekleri, oyunsel, zihinsel, ruhsal, ahlaksal ya da top- ailelerin bu teklifi kabul etmekten başka oynayacakları, öğrenecekleri, kendilerinilumsal gelişmesi için zararlı olabilecek seçenekleri yoktur. El sıkışılır, işçi aracısı geliştirecekleri yerde çalışmak zorundanitelikte çalıştırılmasına karşı korunma çocuğu alır. Bu çok basit bir satım işle- kaldığı bir dünyayı değiştirmek zor gö-hakkını” kabul etmiştir. 19. yy’da başla- midir. İşçi çocuğun hiçbir hakkı yoktur. züksede mümkündür. Zira tarih bizi haklıyıp 20. yy’a kadar süren bu mücadeleler Bu işte ne kadar çalışacağı ve ne kadar çıkarmaktadır.ne yazık ki bu vahşi düzenin kölelik sis- ücret alacağı çoğu zaman belli değildir.teminin devam etmesine engel olama- O artık fabrika sahibinin malıdır. “Sabah Dipnotlar:mış ve 21. yy’da da karşımıza çıkmıştır. sekizde patronun evine gider ve saat 1 Susan Kuklin, İqbal Masih ve Çocuk Köle-Gelişmiş kapitalist ülkelere bakıldığında bire dek çalışırdım. Yemek için bir saatim liğine Karşı Savaşanlar, Dharma Yayınları21. yy başlarında çocuk işçi kullanımının; vardı, sonra akşam dokuza dek beni yine çeviren: Nafiz Güder, Ekim 2002geçmişte verilen mücadelelere karşın çalıştırırdı. O saate kadar ellerim su top- 2 Communist Manifest, http://www.mar-gelişen neo-liberal politikalarla ve burju- lamış ve burnum kötü kokudan yanmış xists.org/archive/marx/works/1848/com-vazinin gücünü arttırmasıyla tekrar orta- olurdu. Sürekli öksürürdüm.” Bu sözler munist-manifesto/ch02.htmya çıktığı görülüyor. Toplumu, piyasanın sekiz sene boyunca elli sentten az bir 3 Murat Dinç, Yüksek lisans tezi, http://yıkıcı etkilerinden koruyacak kurumların paraya günde ikibin sigara sararak yaşa- www.scribd.com/doc/54292929/6/etkisizleşmesiyle ve güç dengelerinin yan M. Velayulhan’a ait. Cocuk-%C4%B0%C5%9Fcili%C4%9Finin-yeniden belirlenmesiyle burjuvazi gücü- ABD’ye halı ihracatı yapan bir satıcı, Tarihsel-Geli%C5%9Fiminü arttırmış; çalışma saatlerinin esnek- çocuk işçi çalıştırmasını şöyle açıklıyor: 4 İcab-ı hal, sayı 1, sayfa 11-12 HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır | 11
  • 12. TUTUKLU ÖĞRENCİLERVE GÖZÜ AÇILAN ADALETsuay ergin“Benim Türkiye’min gerçeklerinde ta-nık olduğum olay, hukukun üstünlüğü-nün yittiği, adaletsiz bir kalkınma giri-şiminin hızla yol aldığı, parasız eğitimdiye pankart açan genç arkadaşımın16 ay tutuklu kalması ama Şili’de oçocukların devrim yapmasıdır.”1Ferhat ve Berna, tutuklu bulunan beşyüz öğrenciden yalnızca ikisi. Şimdionlar serbest; fakat yüzlerce arkadaşıhala tutuklu bulunuyor. Adalet ve Kal-kınma Partisi’nin yarattığı hukuk, ada-leti yalnızca kendilerine biat edenlerereva görüyor.Ne Olmuştu?Ferhat Tüzer ve Berna Yılmaz 14 Mart2010 tarihinde İstanbul Abdi İpekçiSpor Salonunda düzenlenen “RomanÇalıştayı’nda” Recep Tayyip Erdoğankonuşma yaptığı sırada “ Parasız Eği-tim İstiyoruz, Alacağız” yazılı pankartaçınca gözaltına alınmışlar ve sonra-sında da tutuklanmışlardı. İki öğrenci- TEKEL işçileri için başlatılan destek Bu müdahalenin ön şartları gerçek-nin sadece parasız eğitim talebini dile yürüyüşlerinde bulunmak, Galatasaray leşmeden tutuklamaya, yani korumagetirmesi nedeniyle yasa dışı örgüt Lisesi önünde DEV-GENÇ 40. yıldö- tedbirine başvurulmasının mümkünüyeliğinden yargılanmaları ve 19 nümü dolayısıyla basın açıklaması olmadığı ilgili kanunda yer almaktadır.ayı bulan tutuklulukları birçok kesim, yapmak. Türkiye gerçeğinde ise kanunda yazı- Görülmektedir ki önce bu gençlerin lanın aksine tutuklama koruma tedbiriyazar ve gazetecinin de gündemine suçlu olduklarına karar verilmiş, ardın- olmaktan çıkmış, infaz uygulamasıgirmişti.2 olarak bir rutin haline gelmiştir.Ferhat  ve Berna, elbette Başbakan’ı dan bu savı destekleyebilecek nite- “Tutuklu öğrencilerin TMK ve örgütprotestodan değil, “yasadışı örgüt likte delillere gidilmiş, bu yolda 2009 üyeliği kapsamındaki adli soruşturma/üyeliği”nden yargılandılar. tarihli bir eylem de iki yıl sonraki dava- yargılamalarda en temel problem,Ferhat Tüzer’in silahlı örgüt üyesi nın delilleri arasına girmiş, “Madem bu sevk maddesindeki suç unsurlarınınolduğuna dair ilginç “delil”ler vardı. 1 çocuklar yıllardır suçlu, ne diye yıllar yapılan öğrenci eyleminin kendisi ileKasım 2009 tarihinde Burger King’e önce değil de şimdi tutuklanıyorlar?” bağdaşamaz olmasıdır. Öğrencilerce“İncirlik Üssü Kapatılsın” pankartı sorusu gündeme alınmamıştır. Bu so- yapılan eylemlerin tamamı parasızasmak,  iddianameyi hazırlayanlara ruya verilecek cevap son yıllarda ger- eğitim istemek, harçların kaldırılmasıgöre silahlı örgüt üyesi olmak için ye- çekleşen siyasi tutuklamaların ortak veya fırsat eşitliğinin sağlanmasınıterliydi. Ferhat, Edirne’de yapılan linç özelliğini de içinde barındırır: AKP’ye talep etmekten ibarettir. Bu istemle-girişimlerini protesto etmek, “Hayata boyun eğmemek = terörist olmak. rin hukuken bir örgüt suçu içerisindeDönüş” operasyonunu protesto etmek Ortaçağ hukuku mantığını kendisine değerlendirilmesi anlaşılamaz biriçin basın açıklaması yapmak, tutuklu örnek alan iktidarın hukuku,önce kişiyi durumdur. Daha da önemlisi bu yargı-bulunan arkadaşlarının serbest bırakıl- suçlu ilan edip ardından da kişinin lamalarda örgüt suçuna işaret edebi- lecek hiçbir emarenin olmaması da çokmasını talep etmek gerekçeleriyle “ya- yaptığı her eylemi terör suçu ilan et- dikkat çekicidir.”sadışı örgüt üyesi” olmakla suçlandı. mektedir. Yüzlerce öğrencinin hali hazırda halaFerhat gibi haksız gerekçelerle tutuk- tutuklu bulundukları mevcut yargıla- ‘Hele bir tutuklayalım da, gerisinilanan Berna da yasal eylemler “delil” düşünürüz!’3 maların sıkıntılı diğer yönü de tutukla-gösterilerek “yasadışı örgüt üyesi” İstisnai bir hal olan tutukluluk hali, ma tedbirinin çok kolay uygulanmasıolmakla suçlandı. Örgüt üyesi olmakla Ceza Muhakemesi Hukukunda “ko- ve tutuk halinin uzun bir zamanasuçlandığı eylemlerden bazıları şöy- ruma tedbiri”  olarak yerini almakta, yayılmış olmasıdır. Hali hazırda iki yılaleydi: NATO ve Dünya Bankasını pro- dolayısıyla tutuklama kararı verilmesi yakındır tutuklu bulunan öğrencilertesto etmek, Engin Çeber için Bakırköy ve uygulanması ile aslında hak ve öz- mevcuttur. Tutuklama tedbiri soruş-Adliyesi önündeki eyleme katılmak, gürlüklere müdahalede bulunulmaktır. turma aşamasında ölçüsüz uygulan-12 | HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır
  • 13. makta ve kovuşturma aşamasında Berna tahliye edildikleri son duruşma- heykel, Themis’in biri hariç tüm özel-da mahkemede tutuk halin devamına larından birkaç gün önce yazdığı mek- liklerini barındırmaktadır. AKP, adaletinilişkin hukuka aykırı kararlar verilmek- tupta böyle demişti, “herkes duysun simgesi olarak kabul edilen Themis’intedir. Tutuklamayı düzenleyen Ceza ve bilsin” diye de eklemişti. Öğrenci- gözlerini açmış ve tarafsızlığı adaletinMuhakemesi Yasası 100. madde aşa- lere dayatılan bu tabloya bakıldığında içerisinden çıkarttığını, “Dervişin fikriğıdaki gibidir; görülmektedir ki hak, hukuk, yasa, vb. neyse zikri de odur.” deyişinin hakkınıMadde 100 - (1) Kuvvetli suç şüphe- kavramlar anlamını yitirdiği ölçüde verdiğini ilan etmiştir.sinin varlığını gösteren olguların ve kuralsızlık ve keyfiyet kural halinebir tutuklama nedeninin bulunması gelmektedir. Görünen o ki, adalet artık kılıcıyla kimihalinde, şüpheli veya sanık hakkında Hukukun ayaklar altına alındığı bu dü- cezalandıracağını açılmış gözleriyletutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, zende katledilen sadece hukuk değil, seçmekte, seçtiği kişiye göre elindekiverilmesi beklenen ceza veya güvenlik adalet ve vicdan kavramlarıdır. teraziyi ayarlamaktadır. Nihayetinde,tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, Themis’in savurduğu kılıç artık yalnız-tutuklama kararı verilemez. Sonuç yerine: Themis’in açılan göz- ca adaleti katletmektedir.(2) Aşağıdaki hallerde bir tutuklama lerinde adalet “… ve cemaatleştirdikleri toplum önle-nedeni var sayılabilir: Adaletin simgesi olarak heykeli çoğu rinde diz çökerken, papazlar gibi ağız-a) Şüpheli veya sanığın kaçması, hukuk binasında bulunan;  gözleri bağ- larına bir lokma ekmek koyacaklar. Vesaklanması veya kaçacağı şüphesini lı, bir elinde kılıç bir elinde terazi tutan şöyle diyecekler:  ‘Bu yediğin adaletinuyandıran somut olgular varsa. Themis, Yunan mitolojisinde adalet ruhudur’.”6b) Şüpheli veya sanığın davranışları; tanrıçasıdır. Heykelde bulunan objele-1. Delilleri yok etme, gizleme veya rin anlamı  ise şöyledir: Dipnotlar:değiştirme, “Kılıç” adaletin verdiği cezaların caydı-2. Tanık, mağdur veya başkaları 1 Rutkay Aziz, 48. Uluslararası Antalya rıcılığını ve gücünü, “Terazi” adaleti ve Altın Portakal Film Festivali Konuşmasıüzerinde baskı yapılması girişimindebulunma, bunun dengeli bir şekilde dağıtılma- 2 Çağdaş Hukukçular Derneği, Tutuklu sını simgeler.  Beyaz giyinmiş olması Öğrenciler Raporu, Ekim 2011Hususlarında kuvvetli şüphe oluştu- 3 soL Haber Portalı’nın 08.10.2011 tarihliruyorsa. bağımsızlığı ifade eder. Ayrıca kadının haberinin başlığı alıntılanmıştır.(3) Aşağıdaki suçların işlendiği hu- gözü bağlıdır. Bu da tarafsızlığını 4 Çağdaş Hukukçular Derneği, Tutuklususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin simgeler. Hukukun evrensel ilkelerini Öğrenciler Raporu, Ekim 2011varlığı halinde, tutuklama nedeni var simgesel olarak taşıdığı için Themis 5 Wikipedia (kaynak: http://tr.wikipedia.org/sayılabilir: … “4 wiki/Themis) heykeli adaleti en iyi şekilde ifade 6 Alper Birdal, Despotizm Adaletin“Anayasa’da var olan bir hakkı yaz- etmektedir.5 Katlidir (kaynak: http://haber.sol.org.tr/mak kolay, istemek suç.” 2009 yılında, yeni yapılan Anayasa yazarlar/alper-birdal/despotizm-adaletin- Mahkemesi binasının önüne dikilen katlidir-45812) BERNA VE FERHAT 19 AY SONRA SERBEST Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın etmesine izin verilmesinin ironik Berna: Eğitime Harcanması İstanbul’da katıldığı Roman Açılımı olduğunu; onların, Başbakan’ a karşı Gereken Para Füze Kalkanına Çalıştayında parasız eğitim pan- pankart açtıkları için tutuklandıkları- Harcanıyor kartı açtıkları için 19 aydır tutuklu nı belirtti. Parasız eğitimi savunmak, Berna Yılmaz duruşmada söz alarak, yargılanan Berna Yılmaz ve Ferhat sadece yasa dışı örgütler de aynı kanuni bir hakkı talep ettiğini ancak Tüzer’in, 6 Ekim tarihli duruşmada, hakkı talep ettiği için o örgütlerin bir üniversiteden atılması ile birlikte tutuksuz yargılanmalarına karar parçası olmak anlamına geliyorsa; eğitim hakkının elinden alındığını verildi. Yunanistan, Şili ve dünyadaki diğer söyledi. Pek çok öğretmenin, "Biz ülkelerde düzenlenen eylemleri de de parasız eğitim istiyoruz." diyerek Duruşma Notları DHKP-Cnin örgütlediği sonucu- kendileri hakkında suç duyurusunda Ferhat ile Berna’nın pankart açma na ulaşılacağına, bu sonucun ise eyleminin, ifade özgürlüğünün bulunduklarını ancak savcılıktan rasyonel olmadığına dikkat çekti ve kovuşturmaya yer olmadığı yönünde bir parçası olduğunu ve eylemin yargılama süresince adil yargılanma karar çıktığını belirtti. anayasal sınırların dışına çıkmadığını hakkının ihlal edildiğini belirtti. Berna, ülkede parasız eğitimin belirten savcı Kasım İlimoğlu, dava Parasız eğitim talebinin anayasal bir koşullarının mevcut olduğunu ancak sırasında HSYK kararnamesi ile özel yetkileri kaldırılarak Büyükçekmece hak olduğunu ve hakkın kullanılma- eğitim için harcanması gereken pa- Adliyesi’ne atanmıştı. Ancak yeni sının yollarının uluslararası antlaş- ranın füze kalkanları için harcandığın savcı Adem Özcan da tahliye yönün- malarla güvence altına alındığını, id- vurguladı. de görüş bildirdi. dia makamının delili olarak sunulan Ferhat ise derneklerinin örgütle Avukat Taylan Tanay, Berna ve MİT ve Emniyet Genel Müdürlüğü hiçbir bağlantısı olmadığını, parasız Ferhat’ın yasa dışı silahlı örgüt üyesi değerlendirmelerinin kendileri tara- eğitimin herkesin sorunu olduğunu olmakla suçlandıkları halde üyesi fından delil olarak kabul edilmedi- söyledi. oldukları yasal dernek hakkında ğini söyleyen Tanay, MİT’ in hukuki hiçbir işlem yapılmamasının ve statüsünün "adli kolluk" olmadığını ECE ÖZSARAÇ derneğin faaliyetlerine devam vurguladı. HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır | 13
  • 14. VİCDANI KARARAN ADALET DELİ(L) SAÇMASI tepki çeken bu karar 2010’da temyiz Gün geçmiyor ki yeni bir hukuk- için Yargıtay’a gönderildi. Yargıtay sal saçmalamayla karşı karşıya Cumhuriyet Başsavcılığı, Mardin ’de kalmayalım… Gün geçmiyor ki sudan 13 yaşındaki N.Ç’ye tecavüz ederek, sebeplerle göz altılara, keyfi yapılan hayatını karartan sanıklarla ilgili tutuklamalara şahit olmayalım… davada mahkemenin bu kararının Biz de bu sayıda hem biraz kara onanmasını istedi. Yargıtay Başsavcılı- mizah yapalım, hem ülkede iddia ğı, Mardin 1. Ağır Ceza Mahkemesi’nin makamının ne hale geldiğini gözler verdiği kararın temyiz incelemesi için önüne serelim istedik. İşte sizler hazırladığı tebliğnamesini Yargıtay için seçtiklerimiz: 5. Ceza Dairesi’ne gönderdi. Tebliğ- -Bejan Matur’un hemen her namede mahkemenin verdiği kara- kitapçıda, her sahafta bulunabilen rın yasa ve usul kurallarına uygun “Dağın Ardına Bakmak” isimli kitabı olduğu gerekçesiyle onama kararıMardin’de 2002 yılında 13 yaşındaki hakkında yasal bir toplatma kararı verilmesi gerektiği savunuldu. 5. CezaN.Ç.’nin fuhuşa sürüklendiği ve bakire bulunmamasına rağmen savcılık Dairesi ise Yargıtay’daki yeni görevolması nedeniyle, kendisini satan ka- tarafından suç delili sayıldı. bölümü nedeniyle dosyanın 14. Cezadınlar tarafından aralarında asker, me- -Ankara Üniversitesi öğrencisi Hik- Dairesi’ne gönderilmesine karar verdi.mur, korucu, muhtar gibi birçok devlet met Tanıl’ın ailesiyle yaşadığı evden N.Ç davasında Daire’nin kararınıngörevlisinin bulunduğu 26 erkekle polis kanıt olarak meyve ve ekmekters ilişkiye girmeye zorlandığı ortaya önümüzdeki günlerde verilmesi bekleniyor. bıçağı çıkardı. Avukatların itirazı ne-çıkmıştı. N.Ç, kendisine tecavüz eden- Tecavüz mağdurlarını tecavüzcüleriyle ticesinde polis meyve bıçağını delillerle ilgili olarak açılan davada adaletistediğini dönemin Adalet Bakanı evlendirmeye kalkan zihniyet; elbette olarak yazmazken, ekmek bıçağınıCemil Çiçek’e bir mektupla bildirmişti. ki 13 yaşında çocukların ırzına geçen raporlara “1 adet siyah demir saplıBunun üzerine Mardin 1. Ağır Ceza adamlara uydurma hikâyelerle iyi hal bıçak” olarak geçirdi.Mahkemesi’nde 26 kişi hakkında dava indirimi uygulayacaktır. Zaten böylesi -Yine Ankara’da emekli öğretmenaçılmıştı. Dava 8 yıl sonra sonuçlanmış bir davanın 11 yıl süreyle sonuçlana- Metin Lokumcu’nun öldürülmesinive mahkeme sanıklara önemli ceza mamış olması düşündürürken, bir de protesto eden öğrencilerin evlerineindirimleri yapmıştı. Kararda sanıklara temyiz için daireler arasında gezdi- yapılan baskınlarda mp3 player vealt sınırdan ceza verilerek, bir de iyi rilerek iyice geciktirilmesi, bu kararı bir adet kapşonlu penye mont dahal indirimi yapılması açıklanırken“N.Ç ’nin tecavüzlere karşı koymadığı verenleri insanlığın vicdanında ‘’beraat suç delilleri arasında yer aldı.için rızası olduğu, her şeyin farkında ettiremeyecektir.’’olduğu ve para kazanmak için fuhuş CEYDA KAÇARyaptığı” iddia edilmişti. Kamuoyunda CEYDA KAÇAR YARGIÇLAR VE SAVCILAR SENDİKASI KAPATILDI Geçtiğimiz Temmuz ayında Ankara ortadan kaldırıldığı bir yer olduğu bu varsa antlaşma hükümlerinin esas 15. İş Mahkemesi’nin Ankara Valiliği örnekle bir kez daha gözler önüne alınacağını belirtiyor. Bu da demek istemiyle açılan davada verdiği Yargı- seriliyor. oluyor ki, Türkiye’nin taraf olduğu bir- Sen’in kapatılması kararıyla hâkim ve Ankara Valiliği, davayı 4688 sayılı çok uluslararası sözleşmede yer alan savcıların örgütlenme özgürlüğüne Kamu Görevlileri Sendikaları Ka- örgütlenme özgürlüğü, Anayasa’nın son verildi. nunun “Yüksek yargı organlarının 90. maddesi ile de güvence altına “İleri demokrasi”nin boyunduruğu al- başkan ve üyeleri, hâkimler, savcılar alınmıştır. Yargı-Sen kurucu başkanı tındaki yargı, kendi sendikası için ka- ve bu meslekten sayılanlar sendi- Eminağaoğlu Türkiye’nin taraf olduğu patma kararı verdi. Yargıç kendi dâhil ka kuramaz ya da üye olamazlar.” sözleşmelere ve Anayasa’nın 90. birçok yargıç ve savcının özgürlüğünü hükmüne dayanarak açmıştı. Ancak maddesine atıfta bulunarak davayı kaldıran bu kararı verirken kendi Anayasa’nın 90. maddesi, usulüne yersiz olarak nitelendirdi ve ‘’Davanın hakkını aramayan yargının, insanların göre yürürlüğe girmiş milletlerarası açılması dahi Türk Ceza Kanunu’nun hakkını nasıl gözeteceği bu bağlam- antlaşmaları kanun hükmünde kabul sendikal hakların etkin kullanılmasına da belli oluyor. Türkiye’nin kişilerin edip, Anayasa’ya aykırılık iddiasıyla ilişkin olan maddeyi ihlal etmektedir.” pasifleştiği, örgütlenmediği hatta AYM yolunu kapatıyor ve temel hak dedi. örgütlenemediği, hakkını aramadığı ve özgürlüklere ilişkin konularda hatta aranabilecek hakların dahi antlaşma ve kanun arasında çelişki YONCA BALEKOĞLU14 | HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır
  • 15. ARTIK, ‘’MÜLK’’ ADALETİN TEMELİ1927 tarihinde yürürlüğe giren Hu- Tanık ücretlerinde eski uygulamaya man geçmemesine rağmen yasanınkuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun göre duruşmaya çağırılan tanık ister- zorlukları nedeniyle dava açmaktanyerine, artık toplumun ihtiyaçlarına se ücret ödeniyordu. Yeni düzenle- vazgeçen kişiler oluyor.cevap vermediği düşüncesiyle hazır- meyle ise davacı, dilekçesindeki tanık Tartışmalı madde şöyle:lanıp yürürlüğe konulan 1 Ekim 2011 sayısı kadar para yatıracak. Dava di- MADDE 120- (1) Davacı, yargı-tarihli Hukuk Muhakemeleri Kanu- lekçesinde tanık sayısı belirtilmemiş lama harçlarıyla her yıl Adaletnu, hak arama özgürlüğünü parası olsa dahi davacıdan, en az üç tanık Bakanlığı’nca çıkarılacak gider avansıolmayanlar için zorlaştırıyor ve eşitlik ücreti ve tebligat parası yine peşin tarifesinde belirlenecek olan tutarı,ilkesine aykırılık teşkil ediyor. alınacak. Mahkeme, tanık dinlenmesi- dava açarken mahkeme veznesineArtık hukuk ve aile mahkemelerindeki ne yer olmadığına karar verirse peşin yatırmak zorundadır. (2) Avansıntüm masraflar peşin yatırılacak. Yasa; olarak alınan bu paralar ancak dava yeterli olmadığının dava sırasındadava açmak için yargılama gideri ola- sonuçlanınca iade edilecek. anlaşılması halinde, mahkemece, burak tanık, bilirkişi ücretlerini, delillerin Adliyede iş yükünü azaltacağı ve eksikliğin tamamlanması için davacı-toplanması için tebligat giderlerini dava sürelerini kısaltacağı düşünülen ya iki haftalık kesin süre verilir.başvuru harcıyla birlikte avans olarak bu düzenlemeler başta işçi ve emek-mahkeme veznesine yatırma zorunlu- çiler için olmak üzere dava açmayıluğu getiriyor. zorlaştırıyor. Yürürlüğe gireli çok za- YONCA BALEKOĞLUCEZAEVİ ARACININ FÜZE KALKANI İLE İLGİLİ GERÇEKLERYANMASI SONUCU Hükümetin ABD ile imzaladığı muta-BEŞ MAHKUM ÖLDÜ bakat zaptının hukuka uygun olmadığıVan’dan İstanbul’a gelen cezaevi hususu Anayasa’nın 92.maddesiaracında, Kayseri’nin Pınarbaşı ‘’Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarasıilçesi yakınlarında, sabahın erken antlaşmaların veya nezaket kuralla-saatlerinde motor kısmında bilin-meyen bir sebeple yangın çıkması rının gerektirdiği haller dışında, Türksonucu 5 mahkum, yanarak hayatı- Silahlı Kuvvetleri’nin yabancı ülkelerenı kaybetti. gönderilmesine veya yabancı silahlıYangın sebebiyle mahkumların kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasınabulunduğu bölümün kapısı açılma-dı. İçlerinde 18 yaşında birinin de izin verme yetkisi Türkiye Büyükbulunduğu mahkumlar: Medeni Millet Meclisinindir.’’ hükmü ile ortayaDemir, Akif Kırınlı, İsmet Evim, konuluyor. Kürecik’te kurulacakSinan Aşka, Abdulseddar Ölmez ya- kalkanın içine yabancı askeri personelnarak can verdi. Araç sürücüsününhastanedeki tedavisinin sürdüğü, yerleştirileceği için maddede belirtilenaskerlerin sağlık durumunun ise iyi ‘’yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’deolduğu öğrenildi. Füze Kalkanı kapsamında Türkiye, bulunması’’ hususu söz konusu ve buAvukat Necdet Edemen, cezaevi ABD ile 14 Eylül tarihinde bir mutaba- yüzden NATO füze kalkanı mutabakatıaraçlarının durumuyla ilgili olarak, kat zaptı imzaladı. Bu mutabakat ile“Bu araçları yakından hiç gördünüz Malatya Kürecik’te füze kalkanı-erken için TBMM izni gerekiyordu.mü bilmem ama ‘mağara’ya benzer. uyarı radar sistemi kurulacak. Savun- TBMM onayına sunulmayan füzeHaberlerde sürekli dört kilitten kalkanı Kürecik halkı tarafından da ma kalkanı adı altında kurulan kalkan;bahsediliyor ancak bir acil çıkış ABD, İsrail ve NATO politikalarına istenmiyor. Geçtiğimiz 2 Ekim günükapısı yok. Bundan bahsedilmiyor.20 kişilik araçta, bir tehlike anında hizmet edecek, Amerikan askerleri Kürecik halkı, çevre il ve ilçelerdenbasit bir yangın tüpünün yeterli ol- tarafından iç güvenliği sağlanacak gelen kişiler ve bazı siyasi partilermayacağı kimsenin aklına gelmiyor. ve kontrol edilecek. Orta Doğu’da Kahyalı Köyü’nde toplanarak 3200Araçta çekiç, balta gibi kilidi kırmak saldırgan politikalar güden ABD’niniçin hiçbir alet edevat yok. Olsa bile metre yükseklikteki dağın zirvesinde NATO çatısı altında Kürecik’e kuracağıkilidi kır emri verilmiş mi verilmemiş kalkanın, emperyalist planlarına hiz- bulunan üs alanına doğru yürüyüşmi, verilmemişse neden?” dedi. gerçekleştirdiler. met edeceği ve Türkiye’nin bağım- ECE ÖZSARAÇ sızlığına bir kısıtlama daha getireceği anlaşılıyor. YONCA BALEKOĞLU HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır | 15
  • 16. DEVLET VE HUKUK SİSTEMİÇÖZÜLÜRKENİktidarın Kürt açılımından amaçladığı, aslında Kürtlerin temsilcilerinin etkisinikendi programları çerçevesinde azaltmak ve dönüştürmekti. Ergenekon iddiana-mesiyle AKP, nasıl despotik rejimini emniyet tutanaklarıyla ilan etmişse; Kürtle-rin politik mücadelesine inen bir darbe olan KCK operasyonları da aynı yerdedir. rın hepsi bu iddianamelerle aklanıyor. ması kapsamında Gölcük donanmasın-gözde türkeli İddianame metni gerçekleştirilen her da ele geçirildiği iddia edilen mühim- yeni dalga ve davaya müdahil olmak matların, aslında nasıl emniyetin birErgenekon ve KCK isteyen taraflarca daha da genişletili- tezgahı sonucu yerleştirildiği konulanDespotizm, gücünü kuralsızlıktan al- yor. Binlerce sayfalık bir emniyet fez- videolardan izlenebiliyordu. Dahasımaktadır. Ani kararların ve keyfiyetin lekesidir önümüzdeki. Hukuken delil Barış Terkoğlu’nun, 05.10.2009 tarihligölgesinde bir büyük korku rejimidir sayılma ciddiyetinden uzak olmasının Emniyet Teşkilatı’nın 2008 eylülündeyaşanan. Yerleşik kurumların birer yanında basit imla hatalarının bile dü- verdiği iftar yemeği haberi, bu danışık-birer parçalandığı ve dönüştürüldüğü zeltilmediğini görüyoruz. DHKP-C’den lı dövüşü daha o tarihte belgeliyordu.günümüz Türkiyesi, tam da böyle bir MLKP’ye, orduda mevcut hükümete Buna göre Ergenekon savcısı Zekeriyadespotik iktidarı yaşıyor. Gündem, hür karşı darbe yapacağı iddia edilen isim- Öz, Ergenekon soruşturmasını yürütendemokratik sivil Türkiye’de, “hürriyet- lerden PKK’ye kadar kurulan bir düze- hakim, savcı ve istihbaratçı polislerlesizliğin” esas olduğu bir zemindedir. nek karşımızdaki. yan yana geliyordu. Emniyet İstihbaratFikir üretiminin yanında farkındalığı Bu mantık silsilesine göre Hrant Daire Başkanlığı’nın yemeğine katılı-yaratan her türlü çaba, artık başlı ba- Dink’i öldürenler, Deniz Gezmiş ve yordu. Soruşturmada görevli savcı veşına bir suç teşkil ediyor. Bu yüzden kigazetecilerin tutuklanarak, aylarca ce- arkadaşlarıyla aynı “şovenist tavrı” polislerin gayet samimi olan pozları,zaevinde bir meçhul iddianame adına sergileyen “ulusalcı”lardı. 1995 yılın- bizzat emniyet arşivinden taranarakhapis yattıklarına tanık oluyoruz. Yet- da gerçekleşen Gazi katliamı da aynı bulunmuştu.2 Tutuklandığında “terörmiyor, KCK operasyonları genişletiliyor çetece yapılmış ve illegal örgüt MLKP, örgütü”nün medya yapılanmasına iliş-ve Kürtlerin parlamento içi uzlaşma çıkan bu olay sonrasında örgütlen- kin delillerde, Terkoğlu’na yöneltilecekyolları iyice tıkanıyor. Ve bir yeni tarih mişti. Bitmedi. Cumhuriyet gazetesini sorulardan biri de bu “gazetecilik dışıyazımıdır ki, hem solun mirasını hem bombalayanlar arasında, bizzat gazete faaliyeti” olacaktı.de bu ülkedeki bütün direnç unsurla- başyazarı olan İlhan Selçuk ve 3 yılı Baskınlar bu kadarla kalmadı. Aradanrını tehdit ediyor: Kirli geçmişin bütün aşkın süredir halen içeride tutuklu iki haftalık bir süre anca geçti ki bufaturası Ergenekon iddianamesine olan gazete yazarı Mustafa Balbay sefer ikinci ODA TV baskını yapıldı.yıkılıyor. vardı. İsmailağa cemaatinden sonra Medyada daha çok Ahmet Şık veBüyük bir karanlığın içindeyiz ve zihni- Gülen cemaatini soruşturmak isteyen Nedim Şener’in isimleriyle anılan bumizi açık tutmak için akla her zaman- Erzincan Cumhuriyet Başsavcısı İlhan dalga, Yalçın Küçük ve Doğan Yurdakulkinden çok ihtiyacımız var. 1 Mayıs Cihaner1 ise, bir terör örgütü üyesiydi. başta olmak üzere ODTÜ’de araştırma1977 katliamından Gazi olaylarına, Bütün bu ilişkiler ağı, gerek ordu içe- görevlisi olarak çalışan Coşkun MuslukDanıştay Saldırısı’ndan Cumhuriyet risinde gerek yargıda yaşanan dönü- ve Sait Çakır’ı da içeriyordu. AğustosGazetesi’nin bombalanmasına kadar şümün sinyallerini veriyordu. Devletin ayında yayımlanan iddianamedenbir dizi olayı kurguladığı iddia edilen çözülüşüne tanıklık ettiğimiz bu süreç, öğrendiğimiz üzere, 7 aydır tutuklubu garip örgütün varlığına ilişkin delil- hız kesmeden devam etti. yargılanan bu isimler yazdıkları yazı-ler, bir hayli gülünç. Soruşturma evrak- 15 Şubat 2011 sabahı Barış Terkoğ- larla “halkı kin ve düşmanlığa tahrik”larının neredeyse tamamı gizli tanık lu, Barış Pehlivan ve Soner Yalçın’ın ediyorlardı. Devletin hürriyetlerini zaptifadeleri, özel telefon görüşmeleri, gözaltına alınmasıyla başlayan dalga, altında tuttuğu bu tutuklu gazeteciler,itirafçılar ve muhbirlerden örülmüş. sıranın muhalif basına geldiğini göste- TCK m.288’le suçlandılar: “Adli Yargıla-Polis tarafından gece yarısı yapılan riyordu. Anayasa değişikliği referandu- mayı Etkilemeye Teşebbüs” etmişlerdi.baskınlar, sabaha karşı insanların mu ve Ergenekon başta olmak üzere, Devletin siyasi polisi ve özel yetkilievine girip çizgi film dvdlerine kadar AKP dönemindeki hukuksuzluklara savcıları eliyle, yürütmeye bağlı birher şeyi “delil” torbasına atan bir yar- ilişkin yayımladıkları belgelerle bir yargı yaratarak adil yargılanmanıngılama süreci ve tutukluluğu olağan süredir hükümetin takibinde olan ODA önüne set çekilmiyordu da, bunlarıbir tedbire dönüştüren hal ise ortada. TV, artık hedef tahtasına oturtulmuş- yazan gazeteciler kalemleriyle devletDevletin bizzat kontrgerilla örgütleri tu. Polis baskınının yapıldığı gece, erkine olan güveni sarsıyordu! Dolayı-ve sağ hareketten kadroladığı eleman- siteye konulan görüntülerin üzerinden sıyla m.314 kapsamında silahlı örgütlarla işlediği cinayetler ve kanlı olayla- çok zaman geçmedi: Balyoz Soruştur- kurma suçuna iştirak ediyorlardı.16 | HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır
  • 17. KCK’da aynı mantıkla sıralandığını fark eder. Telefon ve ortam görüşmeleri diye içinde “toplantı”, ”haber”, ”tartış- ma” geçen her konuşmayı iddiana- meye doluşturmak ise, kuşkusuz bir hukuk skandalıdır. Soruşturmaların yürütülüş şekli açısından siyasi poli- sin, bir siyasi parti gibi çalışarak ala- nını genişlettiği görülüyor. Polisin suç önleme ve suçluyu kovuşturma alanı tümüyle aşılarak siyasi polise yeni siyasi hareketleri caydırma yetki ve görevi veriliyor.4 Bugün,tam da buradayız. 09.10.2011 Dipnotlar: 1 Ergenekon örgütünün Erzincan yapılan- masında yer aldığı gerekçesiyle 2010 Şu- bat’ında tutuklu yargılanmasına karar ve-Kürt Açılımının Turnusol Kağıdı TESEV için rapor hazırlayan Cengiz rilen Cihaner, Yargıtayca tahliye edileceğiErgenekon ve KCK Operasyonları Çandar da, Sünni dışı dini inançları ve ana dek birçok hukuksuzluğa maruz kaldı.Uzun soluklu ve sistematik bir sindir- Kemalizmi kriminalize eden yazılarıyla İsmailağa cemaatinden sonra soruşturdu-me politikası olan Ergenekon süreci, örgütün tabanını zayıflatmaya çalışı- ğu Gülen cemaati dosyası Şanalca örtbasülke gündemindeki pek çok tartışmayı yordu. edilmek istendi; Alevi kökenli olması ve solda etkiledi. Bugün 3 bin 895 kişinin Açılımın ilk raundu ve sol, Alevi, Kürt görüşlü olarak kendini tanımlaması, yandaşKCK operasyonları neticesinde tutuk- bütün muhalif öznelerin Ergenekon basının karalama kampanyasının başlıcalanmasıyla asıl yüzünü gösteren “Kürt çuvalına doldurulması işte böyle noktaları oldu.açılımı” da bu temel başlıklardan biri. gerçekleşti. Hiçbir ciddi ve hukuki 1998’de Şırnak’ta 4 Aralık 1996 tarihli failiÇünkü Beşir Atalay’ın açıklamasıyla denetimi olmaksızın iddianame tu- meçhul iki cinayet hakkında İnsan Haklarıbaşlayan açılım projesi, ne tesadüf- tanaklarına ifadeleri delil diye geçen Derneği o günün Radikal gazetesine birtür ki Ergenekon davasının üçüncü bu gizli tanık furyasına, Abdullah açıklama yapmıştı. Şırnak’ın İdil ilçesindeiddianamesinin açıklandığı gün ilan Öcalan’ın bir görüşme notundaki ceva- o dönem görev yapan Cihaner, daha o dö-ediliyordu. Üstelik açılımın şifrelerini, bıysa şöyle: “ .... Yine Ergenekon’u PKK nemde de dokunulmayana dokunarak buyani hükümetin “barış dili ve arayış”ını, ile ilişkilendiriyorlar, bu güçler, PKK’yi dosyayı açtırdı. 1998 yılında JİTEM’i, failibu iddianamede yer alan satırlardan denetim altına almak için bunu, PKK meçhul cinayetlerin aydınlatılması için ifşaokumak mümkündü. Bir PKK itirafçısı içinde temasa geçtikleri Çürükkaya, ederken bir numaralı sanık addettiği Albayolduğu anlaşılan “Deniz” adlı gizli ta- Şemdin Sakık gibi isimler üzerinden Arif Doğan’la, yıllar sonra aynı örgütünnık, Ergenekon davası sanıklarından yapıyorlardı....”3 Nitekim başta Erge- mensubu olarak lanse edileceğini o daYalçın Küçük’ü, Öcalan’ın beyni olmak- nekon soruşturmasında sonuna kadar bilemezdi.la itham ediyordu. Ona göre PKK’nin gidilmesini dileyen Öcalan da, kısa bir 2 İstanbul Emniyet İstihbarat Dairesi’ninüst kadrolarının çoğu Alevi ve sol kö- süre sonra asıl hedefin AKP-dışı bütün 2008 Eylül’ünde düzenlediği bu iftarkenli olduğu için sosyalistler ve Erge- pürüzleri temizleme operasyonu oldu- yemeğinin gerçekleşme zamanı dikkatnekoncularla dirsek teması içindeydi. ğunu dile getirmiştir. Hatta devletin çekiciydi. Bunun nedeni; 14 TemmuzÖcalan, Kemalist bir tavra sahipti ve bölgede OHAL uyguladığı dönemde, 2008 tarihinde Ergenekon İddianamesi’nin açıklanmasıydı. Bu iddianame bilindiği gibiörgütün türban meselesindeki tavrı da diplomatik ilişkiler ve yollar arayan iftar yemeğinin davetlileri arasında olanbu çizgilerini doğruluyordu. Sadece bu subay ve siyasetçilerin bugün hedef Savcılar; Zekeriya Öz, Mehmet Ali Pekgü-kadarlık bir bilgiyle dahi çıkarttığımız tahtasındaki kişiler oldukları da ifade zel ve Nihat Taşkın tarafından hazırlandı.sonuç şudur ki: DGMlerin mutasyona ediliyordu. Ve yine bilindiği gibi aynı gün bu davayauğramış şekli olan Özel Yetkili Savcılık- İktidarın Kürt açılımından amaçladığı, İstanbul 13’üncü Ağır Ceza Mahkemesi’ninlar, Alevi ve Kürt kökenli olmayı başlı aslında Kürtlerin temsilcilerinin etki- bakacağı açıklandı. 25 Temmuz 2008 tari-başına birer potansiyel tehdit unsuru sini kendi programları çerçevesinde hinde ise ilgili mahkeme iddianameyi kabulolarak görüyordu. Gülen cemaatinin azaltmak ve dönüştürmekti. Ergene- etti. Yani... Ergenekon polisleri, savcıları vebölgedeki faaliyetlerine karşı çıkan kon iddianamesiyle AKP, nasıl despo- hakimleri işbirliği halinde Ergenekon Da-Cemil Bayık ve Duran Kalkan gibi tik rejimini emniyet tutanaklarıyla ilan vası sürecini başlattılar. (Bkz. http://www.isimlerin önüne geçmek de bir o kadar etmişse; Kürtlerin politik mücadelesi- odatv.com/n.php?n=bu-fotograflar-olay-gerekliydi. Açılıma teşne olan Taraf ne inen bir darbe olan KCK operasyon- yaratacak-0510091200)gazetesi yazarlarından Ahmet Altan ları da aynı yerdedir. 3 10 Ocak 09 tarihli görüşme notu, Gün-ve Yasemin Çongar’ın Kandil’de yaptık- Biraz olsun dikkat eden herkes, dem-Onlineları görüşmeler bu yöndeydi. “PKKlılar Ergenekon’da muhbir ve gizli tanık 4 Yalçın Küçük, Emperyalist Türkiye, BaşakNasıl Dağdan İndirilir” temalı yazısıyla ifadelerine dayanan suç isnatlarının, Yayınları, 1992 HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır | 17
  • 18. OTORİTENİN KORKULU RÜYASI:MUHALİF SANAT yasak listesine giren kitapların bir  -Markopaşa / Sabahattin Ali, Azizhatice demir, özge ince, kısmını yasaklanma nedenleriyle Nesin, Rıfat IlgazÖzgün palaz birlikte sıraladık: Sabahattin Ali, Rıfat Ilgaz ve Aziz Nesin gibi isimlerin hazırladığı, 1946 -Nazım Hikmet yılında yayın hayatına başlayan hafta- Yıl 1931...Vatandaşlıktan çıkarılan, lık mizah dergisi Markopaşa, istikrarlı sürgüne gönderilen ve yaşamını bir biçimde her hafta toplatılmıştır. Sovyetler Birliği’nde yitiren şairimiz Öyle ki dergi sürekli yasaklanması Nazım Hikmet’in 835 Satır (1929), nedeniyle her hafta farklı bir isimle Jokond ile Sİ-YA-U (1929), Varan 3 basılmak zorunda kalmıştır: Markopa- (1930), 1+1=1 (1930), Sesini Kay- şa, Malumpaşa, Merhumpaşa...Derginin beden Şehir (1931) şiir kitapları ‹bir 16. sayısında ise şöyle bir açıklama zümrenin başka zümreler üzerinde yer almaktadır:“Biz istiyoruz ki, bu topraklar hakimiyetini temin etmek gayesiyleüzerindeki insanlar, kafalarında halkı suça teşvik ettiği› iddiasıyla ‘Ne gün fırsat bulursa o gün çıkar.taşıdıkları fikirlerden dolayı değil, bu yasaklanır. Çıktığı gün saat 8 ile 9 arasında satılır.yurdun ve bu halkın yararına yahut 9’da toplamaya başlarlar.Türkiye’dezararına yaptıkları işlerden hesap demokrasinin ve basın hürriyetininversinler.” miyarı olan böyle acayip bir mizah gazetesidir.›Sabahattin Ali- Markopaşa19471947 yılına ait yukarıdaki satırlar,  -Medar-ı Maişet Motoru / Saitdönemin iktidarlarını sorgulayan FaikAbasıyanıkher aydının ortak kaygısı olmuştur. 1944 yılında yayınlanan romandaTürkiye’de de hükümetlerin toplumu yer alan karakterlerden biri, eskikendi hedefleri doğrultusunda şekil- bir asker kaputu giymektedir. Kitaplendirme çabası “yasak” olarak karşı- yayınlandığı sene toplatılır; çünkümıza çıkar. Toplumların özgürleşme- dönem iktidarınca, asker eski bir kaputsinde büyük role sahip kültür-sanat giyemez!alanı bu sebeple, bu yasakların herdaim hedefi haline gelmiştir. Gönül -Sırça Köşk / Sabahattin Aliisterdi ki tüm bu toplum mühendis- Sabahattin Ali›nin 1947 yılında ya-liği çabalarını, 1940’ları hayretle yınlandığı son öyküsü ‹Sırça Köşk›analım; ancak düşünce ve ifade öz- devlete bir başkaldırış olduğu iddiasıy-gürlüğü alanına yapılan sayısız mü- la yayından kaldırılan kitaplardandır.dahale örneğiyle dolu ülkemizde her Yazar, kitabın yayından kaldırılmasınınzaman, halkını çok sevdiği için onun ardından 2 Nisan 1948›de yurtdışınaokumasını istemediği kitapları / yayın- çıkmak için anlaştığı Ali Ertekin tara-ları ondan önce okuyup yasaklayan  - Sınıf / Rıfat Ilgaz fından, Bulgaristan sınırı yakınlarındabir otorite bulunmuştur. Zat-ı muhte- Rıfat Ilgaz›ın 1940›lı yıllarda kale- öldürüldü.remlerin siyasi varlıklarının önünde me aldığı kitabı, ‹sınıf› kelimesininbir engeldir düşünen insan, muhalif çağrışımları nedeniyle yasaklanır. -Bizim Köy / Mahmut Makal kimlik. Bu yüzden ola ki birileri top- Buna göre kitap, sınıfsal içerikler “Bizim Köy” 1950›de yayımlandı-luma verilmek istenen şeklin dışına taşımaktadır ve bölünmez bütünlüğe ğında toplumun geniş kesimlerindeçıkarsa, ülkenin bölünmez bütünlüğü karşıdır. 1944 yılında çıkan kitabın tam anlamıyla bir depreme yol açtı.ve halkın menfaati adına bu yasak ve kapağının kırmızı olması ise komünizm Yazarın, 17 yaşında gencecik bir öğ-cezalardan payına düşeni alır. propagandası olarak yorumlanınca retmenken kaleme almaya başladığı yazar altı ay hapis cezasına mahku- köy notları, kitap haline getirilip deYasaklasak da mı Saklasak, medilir. basıldığı zaman önce iktidarın öf-Yasaklamasak da mı Toplasak? kesini üzerine çekti; çünkü köydenBahsettiğimiz tüm bu yasaklardan -Tebliğ / A.Kadir yükselen yoksulluk çığlığı, kulaklarınısadece kitaplar ve dergiler Şairin ‹Tebliğ› isimli şiir kitabı savaş ve gözlerini her türlü olumsuzluğanasiplenmemiş, yazarları da karşıtı olması nedeniyle 1943 yılında kapamak isteyenlere; köyleri yemyeşil,sürgünler ve hapis cezalarıyla hizaya toplatılır. Şair beş yıllık bir sürgüne bereketli, güzel köylü kızlarının berrakgetirilmeye çalışılmıştır. Bu trajik gönderilir. pınarlardan su taşıdığı yerler olarak18 | HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır
  • 19. gösterme çabasında olanlara atılan bir sonra yasaklandı ve tam yirmi iki yıllıktokattı. Karlar erimeye başlayıp yollar sansürün ardından tekrar 1998 yılındaaçılınca ilk ziyaretçileri jandarmalar piyasaya sürüldü.oldu Makal›ın. Tutuklandı. Yasaklanan kitaplar listesinden örnek- -Attila İlhan / Böyle Bir Sevmek ler şöyle devam etmektedir:Ne kadınlar sevdim zaten yoktular Adalet Ağaoğlu / Fikrimin İnce Gülü / yağmur giyerlerdi sonbaharla bir Nedim Gürsel / Allah›ın Kızları / azıcık okşasam sanki çocuktular / Aydoğan Vatandaş / Armagedon bıraksam korkudan gözleri sislenir / Sevgi Soysal / Şafak ne kadınlar sevdim zaten yoktular / Müjdat Gezen ve Savaş Dinçel / Çizgi-böyle bir sevmek görülmemiştir… di- lerle Nazım Hikmet zeleriyle başlayan ‘Böyle Bir Sevmek’ Neşe Düzel / Türkiye›nin Gizlenenisimli şiirin de yer aldığı 1979 yılında Yüzü basılan Atilla İlhan kitabı 1980 darbesi Ataol Behramoğlu / Ne Yağmur... Ne-sonrası yayından kaldırılan ve toplatı- Şiirler... lan kitaplar arasında yer aldı. Mahir Çayan / Toplu Yazılar  İsmail Beşikçi / Doğuda Değişim ve -Nihat Behram / Darağacında Üç Fi- Yapısal Sorunlar dan Yaşar Miraç / Trabzonlu Delikanlı Deniz Gezmiş, Hüseyin İnan veYusuf Harun Karadeniz / Olaylı Yıllar veAslan›ın yakalanmalarından idamla- Gençlik rına kadar olan süreci ele alan kitap Sevgi Soysal / Yürümek 1976 yılında yayınlandıktan hemen Hasan Kıyafet / 12 Mart Fıkraları Ve AKP’li Yıllar: “Ben Böyle Sana- tın İçine Tükürürüm”* Yukarıda bahsettiğimiz Türkiye, kitap- ların daha basılmadan imha edildiği 2011 Türkiye’sinin birinci dereceden yakınıdır. Bu öyle sıkı bir yakınlıktır ki, tek partili sancılardan neo-liberal saltanata kadar uzanmış ve müda- haleler her seferinde yeni bir kılıfla sunulmuştur. Özellikle son yıllarda, hükümet ve cemaatin el ele ülkenin tüm kurumları- nı ”temizleme” operasyonundan, sanat dünyasının da payını fazlasıyla aldığını görüyoruz. Üstüne üstlük; hükümet, kendi yarattığı tahribat yetmiyor- muşçasına, bundan cesaret alıp sanat galerine, şair mezarlarına saldıran müritlerine dair yaptığı açıklamalarla da sanata ve sanatçıya karşı dost(!) yüzünü göstermektedir. Hoşuna gitmeyen (!) her türlü eseri silerek, yıkarak, aşağılayıcı ifadelerle ötekileştirmeye çalışarak yok etmeyi kendine görev biçmiş AKP iktidarının ve Tayyip Erdoğan’ın kültür sanat alanındaki icraatlarının bir kısmı: -Bornova Anadolu Lisesi’nde “Amelie” filmi gösterilince, AKP Bornova İlçe- Teşkilatı, filme “porno film” diyerek Milli Eğitim Bakanlığı’na şikayette bulundu.  (2003) - Aylin Aslım’ın, töre cinayetine kurban giden Güldünya Tören’i anlattığı “Gül- HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır | 19
  • 20. dünya” isimli şarkısı, TRT televizyonla- - Eskişehir’de Sokak müziği yapan Si- benzettiği için hakkında dava açıldı.rı ve radyolarında yasaklandı. (2005) murg adlı grup, Kürtçe ve etnik müziğe   de repertuarında yer verdiği için polis, - Penguen dergisinin 127’nci sayısının- Su Gösteri Sanatları Sahnesi ta- zabıta ve belediye yasağına maruz kapağında, Erdoğan mağdurlarındanrafından oynanan, Sakıncalı Piyade kaldı. (2011) Cumhuriyet Gazetesi karikatüristioyununun gösterimi amacıyla AKP’li Musa Kart’a destek olmak amacıyla - ABD’li yazar Chuck Palahniuk’unbelediyeye ait olan Açık Hava Tiyat- “Tayyipler Alemi” adıyla hazırlanan “Ölüm Pornosu” isimli kitabınınrosu salonu için başvuru yapıldığında karikatür yayımlandı. Tayipler Alemi Türkçe’ye tercümesini yapan Fundasözlü olarak ‘uygundur’ diyen başkan- karikatürü sebebiyle Penguen dergisi- Uncu ile kitabı yayınlayan Ayrıntılık, oyunun oynanmasına üç gün kala, ne de dava açıldı. Yayıncılık’ın sahibi Hasan Basri Çıplakfaks bildirimi yaparak ‘salonun dolu’   hakkında 6 aydan 3 yıla kadar hapisolduğu gerekçesi ile oyunun gösteri- - Leman Dergisi karikatüristlerinden istemiyle dava açıldı. (2011)mini engelledi. (2008) Mehmet Çağçağ’a, “Reco Kongo kenesi -Ankara Devlet Tiyatrosu’nda Genç Türkiye’nin anasını ağlatıyor” başlığı- 1 Haziran 2008’de İstanbul’un en ile kapak yaptığı ve bir vatandaşın Osman isimli oyunda Başbakanbilinen tiyatro sahnesi AKM, tadilat sırtına Kırım Kongo hastalığına neden Erdoğan’ın kızı Sümeyye Erdoğan’ıngerekçesiyle kapatıldı. olan bir kenenin bindirildiği şekliyle salonu terk etmesinin ardından Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay du- resmettiği karikatürü sebebiyle tazmi-- AKP’li İnebolu Belediye Başkanı ruma el koydu. Oyunda en önde sakız nat davası açıldı.İdris Güleç, Karadeniz Otoyolu’nunyapımı sırasında yaşanan doğa kat- çiğnediği sırada sinirlenerek salonu terk eden ve ardından yazdığı haka- -Beyoğlu Kumpanya sanat topluluğun-liamının anlatıldığı ödüllü belgesel daki 16 kişiye, “Ülkemizden” adlı oyun-“Son Kumsal”ın gösteriminin onuncu retlerle dolu mektupta: “Türbanlıyım diye bana hakaret edildi.” iddiasını dile da söylenen şarkıda geçen “İşportacıdakikasında, yönetmen Aydın Kudu’ya, Tayyip” sözü nedeniyle  Recep Tayyip“Tasınızı tarağınızı toplayıp burayı terk getiren Sümeyye Erdoğan’a Bakan Gü- nay hak verdi. Fırsat bu fırsat, Devlet Erdoğan tarafından  dava açıldı.edin. Senin şimdi ağzını burnunu dağı- Tiyatroları’nın kapatılmasını düşündü-tırım… Defolun gidin buradan” diyerek - Penguen’de çizdiği karikatürde, cami ğünü de belirtti. Devlet sanatçısı kav-yönetmenin üstüne yürüdü. (2008) sütununda okunan “Allah yok, din ramını da “Devletin sanatçısı mı olur.” diyerek ‘demode’ bulan Günay, “Devlet yalan” yazısı nedeniyle karikatürist- Dersim 38 Belgeseli Kültür sanatçısı Sovyetler’den gelmiştir. Sa- Bahadır Baruter hakkında bir yıl hapisBakanlığı’ndan onay alamamış ve bel- natçının ne sanatçısı olduğuna halk istemiyle dava açıldı.geselin gösterime girmesi uzun yıllarhukuk mücadelesi verilmesi sayesinde karar verir. Bu eski yapıları gözden geçirmemiz gerekiyor. Acaba devlet Hal böyleyken, Türkiye’nin en büyükolmuştu. tiyatrosu mu yoksa doğrudan doğru- mizah ustalarından Aziz Nesin’e sözü ya devletin sanatı desteklemesi mi? bırakalım:- Emek Sineması kapatıldı (2010) Önümüzdeki dönem bu gündemimizde “Yaşamın katı gerçeği bütün uydurma-- Recep Tayyip Erdoğan, Kars’ta yaptı- olacak” dedi. Ayrıca oyun sırasında Sü- ların sınırını aşar. İnsanoğlu öyle katırılan İnsanlık Anıtı için “ucube” sıfatını meyye Erdoğan’ın kendisine hakaret gerçekler yaşar ki, bunları yaşamadankullandı. Bunun üzerine soldan dev- ettiğini iddia etmesi üzerine hakkında uydurmanın olanağı yoktur. İşte buşirme Kültür Bakanı Ertuğrul Günay, soruşturma başlatılan oyuncu Tolga yüzden yaşanmış kimi olaylar anla-Başbakan’ın aslında öyle demek iste- Tuncer’e uyarı cezası ve teşvik ücre- tınca kimsenin inanamayacağı denli,mediğini, sanat ve sanatçının dostu tinden kesinti cezası verildi. gerçekten daha gerçektirler. Oysaolduğunu anlatmaya çalışırken Tayyip ülkemizin insanları 62 yaşımın aklımınErdoğan, lafının arkasında olduğunu Hükümetin, ortaya çıkmadan önce erdiği yarım yüzyılı içinden sürekli ola-belirterek anıtın yıkılması emrini verdi. bilgisayarlardan eserlerini sildiremedi- rak, anlatılsa kimsenin inanmayacağı,(2011) ği sanatçılar için de elbette her zaman inanamayacağı olayları yaşamışlardır, cebinde bulundurduğu bir yıldırma yaşamaktadırlar.”-  Ahmet Şık’ın Fethullah Gülen ce- politikası vardı: Tazminat davaları. Uğur Mumcu’nun Sakıncalı Piyade’sinemaatinin kadrolaşmasını anlattığı Hepsini aktaramasak da, güldürürken yazdığı önsözde böyle demiş Aziz“İmamın Ordusu” kitabı daha basılma- düşündüren davalardan bazı örnekler: Nesin. Bahsettiği yarım yüzyılın üs-dan toplatıldı. Tüm nüshaları silindi. tünden bir yarım yüzyıl daha geçmişHukuki gerekçe olarak “soruşturmanın - Evrensel Gazetesi karikatüristi Sefer olmasına rağmen, sözlerine katılma-gizliliği” öne sürüldü. Yazar, Ergenekon Selvi, Erdoğan’ı ata benzettiği için dan edemiyoruz. davasından hala tutuklu. (2011) kendisine dava açıldı. Dipnot:- TRT’de yayınlanan Tosun Paşa fil- - Cumhuriyet Gazetesi karikatü- * 1994 yılında, müstehcen olduğu gerek- çesiyle kaldırttığı ‘Periler Ülkesinde’ isimliminde hamam sahnesi sansüre uğradı. risti Musa Kart, çizdiği karikatürde heykel için,  Melih Gökçek tarafından söy-(2011) Erdoğan’ı yumağa dolanmış bir kediye lenmiştir.20 | HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır
  • 21. SİNEMA VE DEVLETİLİŞKİSİNİN ÇOCUĞU: SANSÜRSinema ve özgürlük kelimeleri birbirine o kadar yakışıyor ki onları öyle yada böyle ayırmak sanat düşmanlığının somutlanması halini teşkil eder. Busomutlanmanın en çarpıcı hali de sansürdür. baştan çıkarır. Bunu gören Fransız sinemacılar ve hukukçular tarafındanMUSTAFA MURTEZAOĞLU işgal kuvvetleri generali Pronşe, uzun yıllar boyunca eleştirilmiştir. filmdeki bir Fransız kızının düşük Nizamnamenin 7. maddesi, denetimiSinema ve özgürlük kelimeleri ahlaklı oluşunu kabullenemez ve şu hükümlere göre yapıyordu:birbirine o kadar yakışıyor ki onları filmin Anadolu’da gösterimini yasak- 1) Herhangi bir devletinöyle ya da böyle ayırmak sanat lar. Böylece Türkiye sinemasındaki ilk propagandasını yapan,düşmanlığının somutlanması halini sansür gerçekleşmiş olur. 2) Herhangi bir ırk ve milleti tezyifteşkil eder. Bu somutlanmanın en eden,çarpıcı hali de sansürdür. Sansürün Hukuki Dayanağı 3) Dost devlet ve milletlerin hisleriniBu yazıda Türkiye sinemasında sansür Millet Meclisi’nin kurulması ile birlikte rencide eden,meselesini işleyeceğiz. Sinemada san- sansür uygulaması valiliklerin yetki 4) Din propagandası yapan,sürün ne olduğunu, hangi kanunların, alanına sokulur. Filmler gösterilme- 5) Milli rejime aykırı olan siyasi, ikti-tüzüklerin bu kısıtlamaları yasal den önce mahalli polis tarafından sadi ve içtimai ideoloji propogandasızemine oturttuğunu, Polis Vazife ve izlenir, gerekli yerleri “kesilir” daha yapan,Salahiyetleri Kanunu’nun sinemayla sonra gösterime girerdi. Bu 1932 6) Umumi terbiyeye ve ahlaka ve milline alakası olduğunu, ilk sansürden yılına kadar devam etti. 1932 yılında duygularımıza mugayyir bulunan,bu yana hangi trajikomik sebeplerle merkezi sansür kurulu kurularak yetki 7) Askerlik şeref ve haysiyetini kıransinema filmlerinin sansüre uğradığını valiliklerden alınıp İçişleri Bakanlığı’na ve askerlik aleyhine propagandaelimizden geldiğince sizlerle verildi. İlk kurul Genelkurmay yapan,paylaşacağız. Başkanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Milli 8) Memleketin inzibat ve emniyeti Savunma Bakanlığı’ndan birer temsilci bakımından zararlı olan,Sinema ve Sansür ile kuruldu. 1932 de çıkarılan “Sinema 9) Cürüm işlemeye tahrik eden,Sinema kitlelere ulaşmak için önemli Filmlerinin Kontrolüne Ait Talimat- 10) İçinde Türkiye aleyhinde propa-bir araçtır. Bu gücünden dolayı ege- nâme” ile film sansürü getirilirken ganda vasıtası olacak sahnelerimenler ve devlet bu alanı daima kon- 1933’de çıkarılan bir ek talimatnam- bulunan, filmlerin çekimine müsadetrol etme ihtiyacı hissetmiş, edemediği eyle senaryo sansürü de uygulanmaya edilmez.taktirde sansüre başvurmuştur. başlandı. Yerli filmler ve senaryolar Yaklaşık kırk yıl uygulanan buSansür; belirli bir düşünce veya sanat bu kurul tarafından denetleniyor, tüzüğün ardından 1977 yılında,eserini, ilgili kurumların kendilerince sansürleniyordu.Yurt dışından gelen Haziran’da yapılan erken seçimlerdengerekçelerle kontrol altında tutması filmler ise gümrüklerde denetlenerek sonra kurulan 2. Milliyetçi Cepheveya sınırlandırmasıdır. Yıllar boyunca ya sansürlü olarak gösterime giriyor Hükümeti’nin, kurulur kurulmazbirçok gerekçe ile sinemanın önüne ya da yurda hiç sokulmuyordu. yaptığı ilk icraatlardan biri “Filmlerinset çekilmiştir. Hangi gerekçelerle Bu Talimatnâmenin ardından 1939 ve Film Senaryolarının Denetlenmesiolursa olsun sansür sanat eserinin yılında, film denetleme sistemi daha Hakkında Tüzük”ü çıkarmak olmuştur.cellatıdır. üst bir hukuk normu olan Tüzük ile Bu tüzükten 6 yıl sonra, 1983’te düzenlenmiştir. “Filmlerin ve Film yapılan erken seçimlerin sonucundaTürkiye’de ilk sansür Senaryolarının Kontrolüne Dair Ni- kurulan yeni Hükümet de bu alanı yeniTürkiye sinemasında sansür ilk olarak zamnâme”, bundan sonra çıkarılacak bir tüzükle düzenlemiştir. “Filmlerin veİstanbul’un işgal altında bulunduğu Tüzüklerin de dayanağı olan “Polis Film Senaryolarının Denetlenmesinegünlerde yaşanmıştır. 1.Dünya Vazife ve Selahiyet Kanunu”nun 6. Dair Tüzük” 3 yıl gibi kısa bir süreSavaşı sona ermiş, işgal kuvvetleri maddesine dayanılarak çıkarılmıştır. uygulandıktan sonra, 1986 yılındaİstanbul’dadır. Sinemalarda Mürebbiye Bu madde, sinema filmlerini denetim çıkarılan “Sinema, Video ve Müzikdiye bir film oynamakta, 1919 yılında görevini polise vermektedir. Tüzük, Eserleri Kanunu’’ ile bu alan ilk defaHüseyin Rahmi’nin aynı adlı eserin- hem bu açıdan (denetimi ‘polis kanun koyucu (TBMM) tarafındanden Ahmet Fehim tarafından sin- sansürü’ hâline getirdiği için) hem düzenlenmiştir. Bu kanun da sanatemaya uyarlanmış filmde bir Osmanlı de dönemin İtalyan Başbakanı üretimi ve toplum yerine devletinkonağındaki çapkın bir Fransız müreb- Mussolini’nin denetleme düzeninden, çıkarlarını önde tutan bir kapsamlabiyenin aşkları anlatılmaktadır. Filmde, yani Faşist bir rejimden alındığı ve çıkarılmıştır.çapkın mürebbiye konaktaki herkesi dolayısıyla özgürlükleri kısıtladığı için, Madde 3-b) Denetim: Cumhuriyetin HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır | 21
  • 22. Anayasada belirtilen temel nite- sınırlanması yetkisini yasamaya veren sinemanın topluma ulaşmasının önüneliklerine, Devletin ülkesi ve milletiyle hükme de ters düşmektedir. geçmek istemektedir. İlle de sinemabölünmez bütünlüğüne, genel ahlak 1963’de Türkiye İşçi Partisi sansürün deniliyorsa da muhafazakâr, milliyetçive genel sağlığa ve kamu düzenine Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle filmlerimiz ne güne durmaktadır?uygunluğu yönünden bu kanunda Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu. New York’ta Beş Minare, Hür Adam:tanımlanan eserlerin yetkililerce ince- Özgürlüklerin yasayla saptanması Bediüzzaman Said Nursi, Nefes: Vatanlenmesini, ifade eder. gerektiğini ama uygulamada nizam- Sağolsun gibi hamiyetine, milliye-- Yukarıda belirttiğimiz, 3. Madde namelerle yürütüldüğünü belirten tine sahip çıkan filmler halkın aklınıb bendi, sinemanın prangaya TİP, sansürün de bu bağlamda sanat afyonlamak muhafazakar-milliyetçiliğivurulmasının birebir karşılığını ifade özgürlüğüne aykırı olduğunu sa- ruhunuzla harmanlamak için sizlerietmektedir. vundu. Başvuru, Anayasa Mahkemesi bekliyor!Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu’nun tarafından reddedildi.6. maddesi biraz önce belirtildiği AKP döneminde kabul edilen “Sin-gibi sansüre dair çıkarılan tüzüklerin, ema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Kaynakça:kanunların dayanağı olmuştur. Fakat Sınıflandırılması ile Desteklenmesi 1. ÖZGÜÇ, Agah. Türk Sineması Sansürbu madde 61 Anayasasının 21. mad- Hakkında Kanun” ile birlikte denetim Dosyası. Kaza Yayınları. 1976desiyle çelişmekte ve sinema filmler- geçmişe nazaran yumuşatılmıştır. Ama 2. TEZCAN, Sibel. Türk Sineması veini bu maddenin himayesinden yoksun devlet, kontrolü elden bırakmamak Sansür.bırakmaktadır. 21. madde sanatı adına, sinema sektöründen denetleme 3. GÜNDÜZ, Pervin. Türk Sinemasındaserbestçe öğrenme, öğretme, açıklama kuruluna dahil olan üyelerin oranını Sansür, (Bitirme Tezi), 1999ve yayma haklarını içeren bir hüküm bürokratlara göre oldukça azaltmış; 4. Ekin Sanat Dergisi, Sansür ve Sinema,olduğuna göre denetimin polise sinemacıların kendileri hakkında Sayı 27, Mayıs 2008verilmesi Anayasaya aykırıdır.Ayrıca hüküm verilirken kararlarda neredeyse 5. ÇÖLOĞLU Defne Özonur. GSÜ İletişimAnayasanın 11. maddesindeki temel etkisiz konuma getirilmeleri, seslerinin Fakültesi Yayını. Sayı 8, Yaz 2008. s.hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması daha da kısılması sağlanmıştır. Bu 109-122hükümlerine ve 5. maddesindeki bilinçli bir politikanın ürünüdür. 6. EREN Nizam. Türk Sinemasında San-özgürlüklerin düzenlenmesi ve AKP de geçmiş iktidarlar gibi sür Tarihi Türkiye’de Sansürlenen Filmlerden BazılarıKARDEŞ DURSUN, Osman F. SEDEN, 1954: Bu filmin bir OTOBÜS, Tunç OKAN, 1974: Gerekçe, Türkleri küçüksahnesinde Karadeniz’den boğaz girişi göründüğü gerek- düşürmesi ve aptal göster-çesiyle çıkarılması istenir. Gerekçe ise düşman gemilerinin mesi, ayakta işeyen işçilerinboğaz girişini net bir şekilde görmüş olmalarıdır. Ayrıca ellerini yıkamadan sofraya oturmasının örf ve adetlereplajda güneşlenen sevgililerin olduğu sahnede düşmanın aykırı bulunması, sofradaçıkarma yapabileceği uygun kumsal imajı verildiği gerekçe- bayat ekmek ve soğansiyle çıkarılması uygun görünmüştür. bulunmasının Türklerin kötü beslendiği izlemi verdiği,Mahallenin Sevgilisi, Memduh ÜN, 1960: Filmdeki dozer şoförün dönülmez levhasınasahnesi halkın üzerinde vahşet etkisi yaratır diye ve devlet rağmen dönmesini Türklerin trafik kurallarına uymaması,malı dozerin özel biri tarafından özel amaçla kullanılamaya- plastik sosisleri kemirmesinicağı gerekçesiyle yasaklanmıştı. küçültücü buluyordu.HIÇKIRIK, Atıf YILMAZ, BABA, Yılmaz GÜNEY, 1971:1953: 2. Dünya Savaşı 1972 yılında Adana Altınsonrası ülkeyi yabancı Koza Film Festivali’ndeideolojilerden koruma isteği, Yılmaz Güney’in “Baba” filmiSansür Kurulu’nu aşırı birinci seçildi. Ama Yılmazduyarlı yapmıştı. Sansürün Güney’in politik tutumun-gerekçesi filmin geçtiği garıMussolini’nin yaptırmış ol- dan rahatsız olan çevreler,masıydı ve filmde Mussolini juriye baskı yapıp sonucunheykellerinin görünmesiydi. değişmesine neden oldular.22 | HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır
  • 23. BİTMEYEN YOL, Duygu SAĞIROĞLU, 1965: Şehrin en sefil YILANLARIN ÖCÜ, Metin ERKSAN, 1962: Fakir Baykurt’unyerlerini, işçilerin kötü hayat şartları içinde yaşadıklarını bu romanı Cumhuriyet Gazetesi’nde yayımlanmış ve Yunusbelirttiği, bütün işverenleri Nadi ödülü kazanmıştı. O dönemin Cumhurbaşkanı Cemalkötü huylu, hoyrat, işçiyi ha- Gürsel, Yılanların Öcü’nü köşkte izleyip çok beğen-kir gören kişiler olarak gös- mesine ve Metin Erksan’laterdiği gerekçesiyle filmin yapımcı Nurset İkbal’ igösterimine izin verilmez. tebrik etmesine rağmenSoluk Gecenin Aşk Hikaye- film sansürden izin alama-leri, A. Zeki HEPER, 1966: yarak tümden reddedilmişti.Film müstehcen bulunarak Metin Erksan’ın 1962 yılındaDanıştay’ca yasaklanmıştı. çektiği Yılanların Öcü filmini, 23 yıl sonra Şerif Gören çek-Filmin yönetmeni bir gazete tiğinde, film yine aynı gerek-röportajında ‘Aşk hiçbir za- çelerle sansürden geçmedi.man müstehcen olmamıştır. Toplum 23 yıl ileriye gitse deAşka karşı tutumdur müsteh- yasaklamaların mantığı aynıcen olan... ’ demiştir. yerlerinde sayıyordu.YOL, Yılmaz GÜNEY, 1982: ŞAFAK BEKÇILERI, HalitYılmaz Güney’in hapisten REFİĞ, 1963: Film içinde-kaçması ve filmin 82 yılında ki uçak düşme sahneleriCannes Film Festivalinde yüzünden yasaklanmıştı.Altın Palmiye alması dikkat- Gerekçe, gençleri asker-lerin filme çevrilmesine yol likten soğutabilirdi. Ayrıcaaçmıştır. Ellerinde Yılmaz pilot rolündeki Göksel ArsoyGüney filmi bulunanların üzerinde üniforma varkenteslim etmesi için çağrı ya- sevgilisini öpüyordu. Ancakpılmıştır. 104 filmin negatifitoplatılarak imha edilmiştir. Sansür Kurulunun bu kara-Kitapları ve posterleri de rına karşın Hava Kuvvetleritoplatılmış hatta adından Komutanı filmi izleyereksöz edilmesi de yasaklan- kesintisiz oynatma iznimıştır. vermiştir.SUSUZ YAZ, Metin ERKSAN, UMUT, Yılmaz GÜNEY,1963: Film, sansür kurulu- 1970: Atının araba çarpmasınun festivale katılmasına izin sonucu ölmesi ve geçiminivermemesine karşın, Berlin’e bu ata bağlamış olan, meçhulgitti ve Altın Ayı ödülünü bir definenin peşinden koşankazandı. İlk kararda yurt faytoncunun öyküsü anlatıl-dışına gitme hakkı bulunan maktadır. Film, Faytoncununfilm, festivale katılma izni is- giyimi ve kuşamının fakir-teyince kurul tekrar toplanıp liğin bir sembolü olarak ele alınmasını, zengin otomobil‘Türkiye’yi kötü gösterdiği’ sahibi hakkında takibat yapı-gerekçesiyle filmin festivale lamayacağı kanaati verilme-katılımını yasaklamıştı. Film, sini, faytoncunun iş ararkenbuna rağmen kaçak yollardan zengin-fakir ayrımı yapıl-Berlin’e ulaştı ve bilindiği masını, Cabbar’ın (Yılmazgibi en büyük ödül olan Altın Güney) Amerikalı zenciyiAyı’yı aldı. Yurda dönen ekibe soymasını, sabah namazınınKültür Bakanlığı sanki kendisi yasaklamamış gibi bir kutla- güneş doğarken kılınmasını sakıncalı bularak sansür kuru-ma kokteyli verdi. Kokteyl ile yetinmeyip Erol Taş’a, Metin lunca yasaklanmıştı. Film, 1971 yılında Danıştay kararıylaErksan’a ve Hülya Koçyiğit’e ödüller de dağıttı. şartlı oynatılarak büyük ilgi gördü. HUKUKTA TOPLUMCU TAVIR | Toplumcu Hukukçular Kulübü’nün yayınıdır | 23
  • 24. OSMANAĞA MH. ALİ SUAVİ SK. NO:7 BAHARİYE KADIKÖY / İSTANBUL T&F +90 216 414 22 39www.nazimhikmetkulturmerkezi.org

×