ñAwpa yachaykuna
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

ñAwpa yachaykuna

on

  • 152 views

 

Statistics

Views

Total Views
152
Views on SlideShare
152
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
0
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

ñAwpa yachaykuna ñAwpa yachaykuna Document Transcript

  • ÑAWPA YACHAYKUNA, KUNAN LLAQTA YACHAYKUNA PACHAP UNQUYNINPIWAN Bernardo Rozo Parlaykuna jukchaq Juan Revollo Valencia Qhichwaman tikraq Qallariy qillqaynin Runakuna chanta llaqtakunap kawsaynin yachaykamaymantapacha kunan llaqtakunap yachayninku ima atiyniyuq kasqanta mask’aykacharikuspa jamukun. Kay Awya Yalamanta wakin yachayniyuq runakunaqa chay sapa kuti musuq imakunata churarakuy chay qhapaq chanta jatun yachay kallpachasqanta ñinku, mayqintaqcha chay ciencia ñisqa kachkan, jinapi chay cienciallamin runap kawsaynin jawa chiqan kaqtaqa taripasqanta ñinku, jinallataq pachap kawsaynin jawapis, chaywantaq chay wak yachaykuna kaqkunaqa mana mana qhapaq yachaykunajina1 kasqanta qhawachin, mana chayqa cienciachu ñispa, astawanpis runakunap yachaykunallan kasqanta ñinku, maytaqchari chay unay llaqtakunap yuyayninkullapi qhatirisqan kaqtajinalla, chayri unay unay yachaykunalla kasqanta imapis nillankutaq. Chay yachaykuna mask’ay jawa llakiy qallarikusqanwantaq –maykunacha machkha ima kutikunapi qhatirispallapuni kachkanku- chay yachaykunaqa mana chinkarisqanta qhawachikuyta qallarin: astawanqa ichapis kay musuq yachaykuna kaqkunawanqa chay yachaykuna mana rikusqajina karankuman. Chaywan kay suyunchikpiqa juk yachay kaqkunamanta wak allin yachaykuna kasqanta yuyasunman. Chaymantajinataq chay yachay ch’uyanchaymanta2 parlakun, chayqa kikin ruway t’aqakunamantapacha3, mask’ay ruwayninmanta4 chantapis imakuna apaykachakunku chaykunamantapacha kanan tiyan; chaywanqa tukuy imakuna, yachaymanta parlaspaqa, watiqmanta t’ukurisqa chanta qhawarisqa kanan tiyan: wak laya yachaykuna kasqanta riqsipay chantapis apaykachay, ichapis astawanqa kunan llaqtakunap yachayninkumanta, jinallamantataq imaynamantachus yachaykuna ruwakuq kasqa chaykunatapis riqsinallataq kanman, chaypi chay simiñiqllata yachay apaykachakuqkuna, qhawasqapi yachay apaykachakuqkuna manaqa chay qhawasqa chanta uyarisqañiqta yachay apaykachakuqkuna kaqkunata kallpachana kachkan; imaynamantachus yachaykuna unaymantapacha ruwarakamuspa kasqanku chaykunata sut’iman qhawachina kanman; chaykunawantaq kunan qhapaq yachaykunap yuyayninkuna kaqkunata chantapis imayna mask’ay ruwaynin5 1 Qhapaq yachay. Saber supremo. Saber científico. Ciencia. Yachay ch’uyanchay. Descolonización del saber. 3 Ruway t’aqa. Disciplina. 4 Mask’ay ruway. Metodología. 5 Imayna mask’ay ruwaynin. Método científico. 2
  • kaqkunata watiqmanta t’ukurina kachkan. Imaynakunamantataq kunan mayqin yachaykuna mayqin yachaykunamanta astawan allin kasqanta qhawachinapaq yanapachkanchik? Chaykunamanta parlaspallapunitaq, kunan kutikunapiqa, chay yachaykunamanta parlaspa, unay yachaykunamanta, ñawpa yachaykunamanta, kunan llaqtakunap yachayninkunamanta parlaspallapuni, mayqinkunatacha mana qhapaq yachaytajinachu riqsinku chayri apaykachanku, sapa kutipis astawan chaykunamanta parlakuchkan, imaraykuchus ichapis chay ciencia, allinta t’ukurispa qhawarisqamanjinaqa, manachus tukuyninchu allin kawsayman llaqtakunata apachkanman kasqa, chayraykutaq kunanqa kay ayllu llaqtakuna, unaymantapacha jallp’ayuq llaqtakuna yachaykunan kasqanta qhawarikuchkan, imaraykuchus chaywan ichapis pachap kawsayninta, pachap samayninta, sach’akunap kawsayninta, uywakunap kawsayninta imapis qhawaspa chanta allinta apaykachaspa runap kawsaynin allinman rinanpaq manaqa allin kawsayman chayananpaq ñisqa kachkan. Kay llakiyqa kay laya t’ukuriykunata ruwayman waqyariwanchik, ch’aqwariyman, mask’aykachariyman ima tanqanarikuna kanman, imakunachus suyunchikpi qhatirichkan chaykunata qhawarispa. Kaykunata qhawaspa, kunanqa, maykamachus kay llakiykuna jawa yachayniyki kachkan chaykunamanjina, imaynatachus qam kay llakiykuna jawa t’ukirinki, chaykunamantapacha kay tapuykunata ch’uyanchariy: Imamantataq “unay yachaykuna” manaqa “ñawpa yachaykuna” kaqkunamanta parlaspa parlachkanchik? o Imaynatataq llaqtakuna pachap unquyninmanta jark’anapaq yachaykunata apaykachanku? o Llaqtakunap yachaykunanku chiqanmantapuni chay pachap ch’ampaynin kaqkunata ch’uyanchanmanchu? Ima yachaykunataq kunan suyunchikpi pachap unquynin jawa kaqkunata riqsinkichu? o Ima yachaykunataq chakra llaqtakunapi chanta ayllu llaqtakunapi pachap unquynin ch’uyanchanapaq kanchu? o Ima yachaykunataq chayri ima ruwaykunataq kay suyunchikpi pachap unquynin ch’ampaykunata ch’uyanchanapaq kaqkunata chanta apaykachakuqkunata riqsinkichu? Mayqinkuna kaqkunata mask’arispa riqsichiy. o Ima yuyaykunataq ñawpa yachaykuna jawa, chay yachaykunata juqharinapaq chayri ñawpaqman tanqarinapaq, apaykacharikuchkan chayri ruwaykacharakuchkan? Imakunataq kay llaqtanchikkuna yachaykunata juqhariypi, chay yachaykuna pataman chayachiypi, kikin qhapaq yachayman juqhariypi, qhatiriran? o Kay llaqtanchikkuna yachaykunata jatun yachay wasikunaman, p’anqakunapi riqsirachiyman, chay laya ruwaykunallachu ruwana kachkanman?