Phat trien con người phan 2

Loading...

Flash Player 9 (or above) is needed to view presentations.
We have detected that you do not have it on your computer. To install it, go here.

1 comments

Comments 1 - 1 of 1 previous next Post a comment

Post a comment
Embed Video
Edit your comment Cancel

Notes on slide 1

Favorites, Groups & Events

Phat trien con người phan 2 - Presentation Transcript

  1. CHÛÚNG 2 Phaát triïín con ngûúâi trong cöng cuöåc àöíi múái úã Viïåt Nam Chûúng naâ y khaá i quaá t nhûä n g thaâ n h tûå u tin sai lïå c h, phên böí caá c nguöì n lûå c rêë t cuã a cöng cuöå c àöí i múá i àûúå c thûå c hiïå n tûâ keá m hiïå u quaã vaâ thiïë u àöå n g lûå c àöë i vúá i nùm 1986. Phêì n 2.1 vaâ 2.2 minh chûá n g ngûúâ i lao àöå n g. Kïë t quaã thûå c tïë laâ nïì n rùç n g phêì n lúá n nhûä n g thaâ n h cöng cuã a àöí i kinh tïë thiïë u nùng àöå n g; cú höå i lûå a choå n múá i laâ taå o möi trûúâ n g thuêå n lúå i hún àïí viïå c laâ m , taå o thu nhêå p xûá n g àaá n g cuã a múã röå n g cú höå i lûå a choå n cho moå i ngûúâ i , ngûúâ i dên bõ boá heå p ; tñnh saá n g taå o vaâ tûå àùå c biïå t laâ trong khu vûå c kinh tïë ngoaâ i chuã cuã a caá nhên khöng àûúå c phaá t huy, nhaâ nûúá c . Àiïì u naâ y àûúå c biïí u hiïå n bùç n g nïë u khöng noá i laâ coâ n bõ haå n chïë . Tònh sûå caã i thiïå n àaá n g kïí trong chó söë \"phaá t traå n g thiïë u huå t kinh niïn trong tiïu duâ n g triïí n con ngûúâ i \", chó söë àaá n h giaá nhûä n g laâ m gia tùng caá c cùng thùè n g trong àúâ i thaâ n h tûå u trong nhûä n g lônh vûå c chuã chöë t söë n g con ngûúâ i . cuã a phaá t triïí n con ngûúâ i nhû mûá c söë n g Trûúá c nhûä n g àoâ i hoã i bûá c xuá c cuã a dên cû, y tïë vaâ giaá o duå c . Hai phêì n naâ y cuöå c söë n g, trong giai àoaå n tûâ 1979 àïë n cuä n g àïì cêå p àïë n thaâ n h tûå u nöí i bêå t nhêë t giûä a thêå p niïn 1980, Viïå t Nam àaä thûå c àoá laâ sûå giaã m tyã lïå àoá i ngheâ o xuöë n g coâ n hiïå n nhûä n g caã i caá c h kinh tïë nhùç m thaá o möå t nûã a tûâ khoaã n g 70% vaâ o giûä a nhûä n g gúä caá c raâ n g buöå c cuã a cú chïë \"kïë hoaå c h nùm 1980 xuöë n g thêë p hún 37% trong hoaá têå p trung quan liïu bao cêë p \". nhûä n g nùm gêì n àêy, vaâ nhûä n g thaâ n h tûå u Phûúng hûúá n g chñnh cuã a sûå thay àöí i laâ trong lônh vûå c y tïë vaâ giaá o duå c . Nhûng núá i loã n g nguyïn tùæ c kïë hoaå c h hoaá têå p nhûä n g trúã ngaå i chuã yïë u vêî n coâ n töì n taå i . trung thöng qua möå t söë caã i caá c h, chuã yïë u Nhûä n g trúã ngaå i naâ y , àùå c biïå t laâ sûå khaá c úã cêë p vi mö, coá tñnh àïë n quan hïå thõ biïå t vïì kinh tïë xaä höå i trong àêë t nûúá c , seä trûúâ n g. Viïå c aá p duå n g chïë àöå kïë hoaå c h àûúå c àïì cêå p trong caá c chûúng tiïë p theo. \"ba phêì n \" trong caá c doanh nghiïå p nhaâ nûúá c (DNNN) tûâ nùm 1979 vaâ chïë àöå 1. ÀÖÍI MÚÁI LAÂ ÀOÂI HOÃI BÛÁC XUÁC CUÃA CUÖÅC khoaá n saã n phêí m trong nöng nghiïå p theo SÖËNG VAÂ VÒ SÛÅ PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI Chó thõ 100, thaá n g 1/1981 cuã a Böå Chñnh Àöíi múái laâ àoâi hoãi bûác trõ àaä taå o cho caá c doanh nghiïå p nhaâ nûúá c Trûúá c àöí i múá i , quaá trònh phaá t triïí n cuã a xuác cuãa cuöåc söëng vaâ vò vaâ höå gia àònh nöng dên quyïì n tûå chuã Viïå t Nam diïî n ra trong khuön khöí cú chïë sûå phaát triïín con ngûúâi hún trong saã n xuêë t vaâ tiïu thuå saã n phêí m kïë hoaå c h hoaá têå p trung. Xuêë t phaá t tûâ tònh thöng qua thõ trûúâ n g. Hai thay àöí i naâ y traå n g cuã a möå t nïì n kinh tïë nöng nghiïå p àaä àaá n h dêë u sûå \"cúã i troá i \" bûúá c àêì u cho laå c hêå u , laå i bõ chiïë n tranh taâ n phaá nùå n g ngûúâ i lao àöå n g vaâ caá c doanh nghiïå p khoã i nïì , cú chïë naâ y cho pheá p Nhaâ nûúá c chuã nhûä n g raâ n g buöå c cú chïë cuä . Tuy nhiïn, àöå n g huy àöå n g vaâ phên phöë i caá c nguöì n nhûä n g caã i caá c h kinh tïë vi mö nhû vêå y laâ lûå c quöë c gia nhùç m vaâ o möå t söë muå c tiïu xaä chûa àuã . Tùng trûúã n g kinh tïë coá sûå khúã i höå i àûúå c ûu tiïn. Trong thúâ i kò naâ y , mùå c sùæ c , song bêë t öí n àõnh vô mö vêî n dai dùè n g, duâ trònh àöå phaá t triïí n kinh tïë coâ n thêë p àúâ i söë n g nhên dên vêî n khoá khùn vaâ àûúå c nhûng Viïå t Nam àaä àaå t àûúå c nhûä n g kïë t caã i thiïå n rêë t chêå m chaå p . Sûå thêë t baå i cuã a quaã PTCN tûúng àöë i töë t , àùå c biïå t laâ vïì cuöå c caã i caá c h \"giaá , lûúng, tiïì n \" nùm giaá o duå c vaâ y tïë . Tuy nhiïn, cú chïë kïë 1985 àaä chûá n g toã möå t àiïí m mêë u chöë t laâ hoaå c h hoaá têå p trung àaä böå c löå nhûä n g mùå t khöng thïí coá caã i caá c h vô mö thaâ n h cöng yïë u thûúâ n g trûå c : thöng tin vaâ xûã lyá thöng PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI TRONG CÖNG CUÖÅC ÀÖÍI MÚÁI ÚÃ VIÏÅT NAM 29
  2. trong khung khöí cuã a tû duy vaâ cú chïë kïë coá möå t sûá mïå n h lõch sûã roä raâ n g, àùå c biïå t hoaå c h hoaá têå p trung. laâ nhòn nhêå n tûâ goá c àöå PTCN. Àoá laâ taå o Àaå i höå i Àaã n g VI diïî n ra vaâ o thaá n g ra möå t bûúá c ngoùå t vïì chêë t trong viïå c thûå c 12/1986 àaä quyïë t àõnh àûúâ n g löë i thûå c hiïå n nhiïå m vuå PTCN bùç n g caá c h múã röå n g hiïå n àöí i múá i toaâ n diïå n àêë t nûúá c vò muå c cú höå i phaá t triïí n cho caá c caá nhên vaâ cöå n g tiïu dên giêì u , nûúá c maå n h, xaä höå i cöng àöì n g xaä höå i cuä n g nhû taå o ra möå t möi bùç n g, vùn minh. Nöå i dung cú baã n cuã a Àöí i trûúâ n g khuyïë n khñch tñnh chuã àöå n g saá n g Múá i laâ chuyïí n tûâ nïì n kinh tïë kïë hoaå c h taå o cuã a hoå trong caá c hoaå t àöå n g kinh tïë , xaä hoaá têå p trung sang nïì n kinh tïë thõ trûúâ n g höå i . Cöng cuöå c Àöí i Múá i vaâ caã i caá c h kinh àõnh hûúá n g XHCN vaâ thûå c hiïå n chñnh tïë vúá i nöå i dung nhû vêå y àûúå c triïí n khai saá c h múã cûã a , chuã àöå n g tûâ n g bûúá c höå i trïn thûå c tïë tûâ cuöë i nùm 1987 vaâ àûúå c àêí y nhêå p kinh tïë quöë c tïë . Àöí i múá i úã Viïå t Nam maå n h vaâ o nùm 1989 (Baã n g 2.1). BAÃ N G 2.1 Nhûäng möëc cú baãn cuãa quaá trònh àöíi múái kinh tïë Nùm Nhûäng àöíi múái Nhûäng thaânh tûåu vaâ sûå kiïån 1979 Aáp duång chïë àöå \"kïë hoaåch ba phêìn\" cho DNNN Caác DNNN àûúåc trao quyïìn tûå chuã hún; caác quan hïå thõ trûúâng bùæt àêìu àûúåc thiïët lêåp. 1981 Thûåc hiïån chïë àöå\"khoaán 100\" (khoaán saãn phêím) Caác nöng höå àûúåc trao quyïìn tûå chuã hún trong saãn xuêët cho höå nöng dên vaâ tiïu thuå saãn phêím. 1985 Tiïën haânh caãi caách “giaá, lûúng, tiïìn” vaâ àöíi tiïìn Baäi boã hïå thöëng giaá kïë hoaåch. Thay thïë hïå thöëng tiïìn tïå cuä 1986 Àaåi höåi Àaãng lêìn thûá VI tuyïn böë àûúâng löëi àöíi múái Bùæt àêìu thûåc hiïån chûúng trònh àöíi múái 1987 - Luêåt Àêìu tû nûúác ngoaâi khúãi àêìu chñnh saách - Nhûäng àöåt phaá trong tû duy phaát triïín kinh tïë nhiïìu thaânh múã cûãa. phêìn trong àoá, kinh tïë nhaâ nûúác laâ chuã àaåo, aáp duång cú - Luêåt Àêët àai thiïët lêåp quyïìn sûã duång àêët nöng chïë thõ trûúâng coá sûå quaãn lyá cuãa nhaâ nûúác. nghiïåp cho höå gia àònh. 1988 - Thiïët lêåp hïå thöëng ngên haâng 2 cêëp - Phï chuêín liïn doanh àêìu tiïn - Nghõ quyïët 10 vïì quyïìn sûã duång àêët nöng nghiïåp - Xuêët khêíu lêìn àêìu tiïn àaåt möëc 1 tyã USD cuãa höå nöng dên 1989 - Xoaá boã hïå thöëng 2 giaá - Tûâ möåt nûúác nhêåp khêíu gaåo, Viïåt Nam àaä trúã thaânh nûúác - Baäi boã haån ngaåch cho hêìu hïët caác haâng hoaá trûâ 10 xuêët khêíu gaåo lúán thûá ba trïn thïë giúái loaåi haâng hoaá xuêët khêíu vaâ 14 loaåi haâng hoaá nhêåp - Laåm phaát cao àûúåc kiïìm chïë khêíu - Thöëng nhêët hïå thöëng tyã giaá höëi àoaái - Nêng laäi suêët lïn mûác thûåc dûúng - Thùæt chùåt taâi chñnh àöëi vúái khu vûåc DNNN 1990 - Sûãa àöíi luêåt Àêìu tû nûúác ngoaâi - Saãn lûúång lûúng thûåc àaåt möëc 20 triïåu têën - Cöng böë Phaáp lïånh vïì Ngên haâng Trung ûúng vaâ - Saãn lûúång dêìu thö khai thaác àaåt 2 triïåu têën caác ngên haâng thûúng maåi nhaâ nûúác, caác töí chûác - Töíng vöën àêìu tû nûúác ngoaâi àaä àùng kñ àaåt 1 tyã USD tñn duång - Thöng qua Luêåt Cöng ty vaâ Luêåt doanh nghiïåp tû nhên taåo nïìn taãng phaáp lyá cho sûå phaát triïín cuãa khu vûåc doanh nghiïåp tû nhên 1991 - Àaåi höåi Àaãng lêìn thûá VII khùèng àõnh tiïëp tuåc àöíi múái - Thaânh cöng trong chöëng laåm phaát. Kinh tïë - xaä höåi öín kinh tïë, thûåc hiïån nhêët quaán chñnh saách phaát triïín nïìn àõnh vaâ taåo àûúåc cú súã àïí tùng trûúãng cao úã nhûäng nùm kinh tïë nhiïìu thaânh phêìn, thöng qua Cûúng lônh xêy sau dûång àêët nûúác trong thúâi kyâ múái vaâ Chiïën lûúåc phaát - Töëc àöå tùng trûúãng cuãa ngaânh cöng nghiïåp àaåt 9%. triïín kinh tïë - xaä höåi 10 nùm (1991-2000) - Caác cöng ty tû nhên àûúåc pheáp trûåc tiïëp xuêët - nhêåp khêíu 1992 - Hiïën phaáp múái. Nïìn kinh tïë nhiïìu thaânh phêìn àûúåc - Töíng vöën àêìu tû nûúác ngoaâi àaä àùng kñ vûúåt möëc 5 tyã Hiïën phaáp chñnh thûác thûâa nhêån. USD. - Kyá hiïåp àõnh Thûúng maåi vúái EU - Söë DNNN giaãm trong khi söë DN tû nhên tùng lïn - Thñ àiïím cöí phêìn hoaá caác DNNN - Tyã lïå biïët chûä úã ngûúâi lúán 87% - Chûúng trònh xoaá àoái giaãm ngheâo BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001 30
  3. BAÃ N G 2.1 (Tiïëp) Nùm Nhûäng àöíi múái Nhûäng thaânh tûåu vaâ sûå kiïån 1993 - Luêåt Àêët àai sûãa àöíi - Àiïån thoaåi di àöång àêìu tiïn àûúåc àûa vaâo sûã duång. - Ban haânh Luêåt Phaá saãn vaâ Luêåt Möi trûúâng - Möëi quan hïå vúái caác nhaâ taâi trúå quöëc tïë àûúåc thiïët lêåp. - Lïånh cêëm vêån cuãa Myä àûúåc baäi boã. - Höåi nghõ CG àêìu tiïn àûúåc töí chûác taåi Paris. 1994 - Ban haânh Luêåt Lao àöång - Viïåt Nam trúã thaânh thaânh viïn cuãa ASEAN - Baäi boã giêëy pheáp xuêët khêíu cho têët caã caác loaåi haâng - Töíng vöën àêìu tû nûúác ngoaâi àaä àùng kñ vûúåt mûác 10 hoaá trûâ mùåt haâng gaåo, göî vaâ dêìu thö. tyã USD - Thaânh lêåp caác Töíng cöng ty 90 vaâ 91 cuãa Nhaâ nûúác - Chûúng trònh quöëc gia vïì nûúác saåch vaâ vïå sinh möi trûúâng 1995 - Ban haânh Luêåt Doanh nghiïåp Nhaâ nûúác - Trúã thaânh thaânh viïn AFTA - Söë loaåi haâng hoaá nhêåp khêíu quaãn lyá bùng haån ngaåch - Xuêët khêíu àaåt möëc 5 tyã USD giaãm xuöëng 7. - Bònh thûúâng hoaá quan hïå vúái Myä - Tham gia ASEAN vaâ AFTA - Töëc àöå tùng trûúãng GDP àaåt 9.5% 1996 Àaåi höåi Àaãng lêìn thûá VIII àaánh giaá thaânh tûåu to lúán - Àêët nûúác àaä ra khoãi khuãng hoaãng kinh tïë - xaä höåi vaâ coá yá nghôa rêët quan troång vaâ ruát ra baâi hoåc kinh - Töíng vöën àêìu tû nûúác ngoaâi àùng kñ àaåt 27 tyã USD nghiïåm cuãa 10 nùm àöíi múái; khùèng àõnh àêíy maånh - Töëc àöå tùng trûúãng GDP àaåt 9.3 %. cöng cuöåc àöíi múái möåt caách toaân diïån vaâ àöìng böå, chuyïín sang giai àoaån phaát triïín múái cuãa àêët nûúác - giai àoaån àêíy maånh cöng nghiïåp hoaá, hiïån àaåi hoaá àêët nûúác. - Höåi nghõ Ban Chêëp haânh Trung ûúng Àaãng lêìn thûá tû quyïët àõnh tiïëp tuåc àêíy maånh àöíi múái, phaát huy nöåi lûåc, nêng cao hiïåu quaã cuãa húåp taác quöëc tïë, cêìn kiïåm àïí cöng nghiïåp hoaá, hiïån àaåi hoaá. 1997 - Boã têët caã caác raâo caãn buön baán gaåo trong nûúác. - Xuêët khêíu gaåo àaåt mûác 3 triïåu têën - Khu vûåc tû nhên àûúåc quyïìn xuêët khêíu gaåo vúái möåt - Saãn lûúång khai thaác dêìu thö àaåt möëc 10 triïåu têën söë àiïìu kiïån - Internet lêìn àêìu tiïn àûúåc àûa vaâo sûã duång. - Chûúng trònh quöëc gia vò sûå tiïën böå cuãa phuå nûä 1998 - Sûã duång haânh loaåt biïån phaáp phi thuïë quan, kïët höëi,... - Trïn 90% treã em àûúåc tiïm chuãng vùæc xin àïí kiïím soaát nhêåp khêíu vaâ baão höå saãn xuêt trong nûúác - Tyã lïå tùng dên söë haâng nùm dûúái 2% - Trúã thaânh thaânh viïn APEC vaâo thaáng 11 - Dûåa trïn Àiïìu tra Mûác söëng cû dên Viïåt Nam, tyã lïå -Thûåc hiïån chûúng trònh höî trúå nhûäng xaä àùåc biïåt khoá àoái ngheâo giaãm tûâ 58% nùm 1993 xuöëng 37% nùm1998 khùn - Trúã thaânh thaânh viïn APEC - Chûúng trònh muåc tiïu quöëc gia vïì viïåc laâm - Tyã lïå biïët chûä úã ngûúâi lúán tùng lïn 89.4% - Thöng qua sùæc lïånh dên chuã cêëp cú súã - Töíng vöën àêìu tû nûúác ngoaâi àùng kñ vûúåt 30 tyã USD 1999 - Nghõ àõnh 57 tûå do quyïìn xuêët, nhêåp khêíu - Xuêët khêíu 4.5 triïåu têën gaåo - Thöng qua Luêåt Doanh nghiïåp - Viïåt Nam àûúåc Liïn húåp quöëc trao giaãi thûúãng vïì dên söë - AÁp duång thuïë VAT vaâ kïë hoaåch hoaá gia àònh - Cöí phêìn hoaá DNNN àûúåc ñt nhiïìu àêíy nhanh - Tuöíi thoå laâ 67.8- Xïëp haång HDI: 101 trong söë 162 nûúác 2000 - Thûåc hiïån Luêåt Doanh nghiïåp, xoaá boã caác - Tùng trûúãng kinh tïë laâ 6.7% \"giêëy pheáp\" khöng phuâ húåp vúái Luêåt Doanh nghiïåp - Gêìn 15000 DN tû nhên àûúåc thaânh lêåp - Baäi boã möåt söë kiïím soêët àõnh lûúång vïì nhêåp khêíu; - Tyã lïå biïët chûä úã ngûúâi lúán laâ 94%. kyá Hiïåp àõnh thûúng maåi Viïåt-Myä - Àïì ra chûúng trònh toaân diïån caãi caách cú cêëu (Khu vûåc DNNN vaâ Ngên haâng thûúng maåi) 2001 - Àaåi höåi Àaãng lêìn thûá IX thöng qua vùn kiïån “Phaát huy - Tùng trûúãng kinh tïë 7,1% àûáng thûá 2 trong khu vûåc; giûä sûác maånh töíng húåp cuãa toaân dên töåc, tiïëp tuåc àöíi múái vûäng öín àõnh vïì chñnh trõ - xaä höåi. àêíy maånh cöng nghiïåp hoaá, hiïån àaåi hoaá xêy dûång vaâ - Khoaãng 23.000 doanh nghiïåp tû nhên àûúåc thaânh lêåp vúái baão vïå Töí quöëc Viïåt Nam xaä höåi chuã nghôa vaâ Chiïën söë vöën 25.000 tyã VNÀ taåo 500.000 chöî laâm múái (tñnh lûúåc Phaát triïín Kinh tïë - Xaä höåi 10 nùm 2001-2010. àïën thaáng 9 nùm 2001) - Chûúng trònh sùæp xïëp, àöíi múái, phaát triïín vaâ nêng cao hiïåu quaã doanh nghiïåp nhaâ nûúác trong 5 nùm (2001- 2005) Quyä tiïìn tïå quöëc tïë vaâ Ngên haâng Thïë giúái tiïëp tuåc àiïìu chónh cú cêëu cho vay àöëi vúái Viïåt Nam PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI TRONG CÖNG CUÖÅC ÀÖÍI MÚÁI ÚÃ VIÏÅT NAM 31
  4. Nhûä n g thay àöí i vïì chêë t trong caá c hoaå c h hoaá têå p trung vaâ cuã a khu vûå c chñnh saá c h vô mö vaâ möi trûúâ n g kinh DNNN keá m hiïå u quaã coâ n nùå n g nïì , trong khi Viïå t Nam laå i cêì n àöí i múá i àöì n g böå hïå doanh laâ nguyïn nhên chuã yïë u nhêë t giuá p thöë n g thïí chïë kinh tïë cho phuâ húå p vúá i sûå Viïå t Nam vûúå t qua tònh traå n g khuã n g phaá t triïí n nïì n kinh tïë thõ trûúâ n g àõnh hoaã n g trêì m troå n g vaâ o giûä a thêå p niïn hûúá n g xaä höå i chuã nghôa vaâ àoâ i hoã i cuã a 1980 vaâ taå o ra bûúá c ngoå ù t trong sûå phaá t quaá trònh höå i nhêå p quöë c tïë vaâ thaá c h thûá c triïí n kinh tïë Viïå t Nam trong nhûä n g nùm cuã a nïì n kinh tïë tri thûá c . Sûå chûä n g laå i 1990. Àïë n lûúå t mònh, àiïì u naâ y laå i coá sûá c trong tùng trûúã n g kinh tïë trong nhûä n g khñch lïå to lúá n àöë i vúá i chñnh quaá trònh tiïë p nùm 1997-1999 do nhûä n g yïë u keá m cú cêë u tuå c chuyïí n àöí i vaâ múã cûã a nïì n kinh tïë . nöå i taå i vaâ taá c àöå n g cuã a khuã n g hoaã n g chêu Dûúá i goá c àöå PTCN, Àöí i múá i kinh tïë àaä AÁ cho thêë y tñnh chêë t phûá c taå p cuã a quaá Àöíi múái laâ quaá trònh múã àûa laå i nhiïì u thaâ n h tûå u . Àöë i vúá i möå t nûúá c trònh àöí i múá i . Thaá c h thûá c khöng nhoã , coá thu nhêå p bònh quên thêë p nhû Viïå t röång cú höåi phaát triïín song chñnh nhûä n g raâ n g buöå c àang haå n Nam, thaâ n h tñch nöí i bêå t nhêë t laâ viïå c giaã m toaân diïån con ngûúâi chïë quaá trònh àöí i múá i cuä n g chó rùç n g coâ n tyã lïå àoá i ngheâ o . Thaâ n h tñch naâ y àùå c biïå t coá rêë t nhiïì u tiïì m nùng to lúá n chûa àûúå c coá liïn quan àïë n kïë t quaã àaá n g khñch lïå khai thaá c àïí tiïë p tuå c nêng cao mûá c söë n g trong viïå c taå o cú höå i viïå c laâ m , vaâ thu nhên dên vaâ phaá t triïí n bïì n vûä n g. Nhûä n g nhêå p cho ngûúâ i lao àöå n g, nhêë t laâ cuã a khu thaâ n h tûå u àaå t àûúå c trong thêå p niïn 1990 vûå c kinh tïë dên doanh vaâ viïå c giaã m àaá n g àaä chûá n g toã àöí i múá i àaä khúi dêå y maå n h kïí töë c àöå tùng dên söë . Caá c lônh vûå c giaá o meä tiïì m nùng vaâ tñnh nùng àöå n g cuã a möî i duå c - àaâ o taå o vaâ y tïë cuä n g àaä coá möå t söë ngûúâ i dên vaâ cuã a caã nïì n kinh tïë . chuyïí n biïë n nhêë t àõnh nhùç m thñch ûá n g Nhûä n g thaá c h thûá c àöë i vúá i PTCN cuã a töë t hún vúá i sûå chuyïí n àöí i kinh tïë vaâ höå i Viïå t Nam seä àûúå c phên tñch sêu trong nhêå p quöë c tïë . Chûúng 3 tiïë p theo. Chûúng 2 chuã yïë u seä Nhûä n g kïë t quaã tñch cûå c àaá n g ghi nhêå n trònh baâ y bûá c tranh khaá i quaá t nhûä n g trïn àêy chñnh laâ nhúâ àöí i múá i àaä thûå c sûå thaâ n h tûå u vïì PTCN maâ àöí i múá i àaä àem múã röå n g cú höå i lûå a choå n cho moå i ngûúâ i , laå i . phaá t huy tñnh nùng àöå n g cuã a con ngûúâ i àïí thñch ûá n g töë t hún vúá i nhûä n g cú höå i múã 2.2. ÀÖÍI MÚÁI LAÂ QUAÁ TRÒNH MÚÃ RÖÅNG CÚ ra. Nhûä n g kïë t quaã àoá gùæ n liïì n vúá i böë n nöå i HÖÅI PHAÁT TRIÏÍN TOAÂN DIÏÅN CON NGÛÚÂI dung cuã a quaá trònh àöí i múá i , àoá laâ : phaá t triïí n nïì n kinh tïë nhiïì u thaâ n h 2.2.1. SÛÅ CHUYÏÍ N DÕCH CÚ HÖÅ I VIÏÅ C LAÂ M n phêì n vaâ khùè n g àõnh vai troâ chuã àaå o V A Â VIÏÅ C LAÂ M CHO NGÛÚÂ I LAO ÀÖÅ N G: M ÖÅT cuã a kinh tïë nhaâ nûúá c , thûâ a nhêå n vaâ SÖË KÏË T QUAÃ ÀAÁ N G KHÑCH LÏÅ khuyïë n khñch sûå phaá t triïí n cuã a khu Thiïë u viïå c laâ m vaâ thêë t nghiïå p úã Viïå t Nam vûå c tû nhên coá lúå i cho quöë c kïë dên luön laâ möå t vêë n àïì chuã yïë u phaã i xûã lyá sinh; trong quaá trònh phaá t triïí n . Ba yïë u töë caã i caá c h kinh tïë theo àõnh hûúá n g thõ n chñnh, coá quan hïå nhên quaã vúá i nhau, dêî n trûúâ n g coá sûå àiïì u tiïë t cuã a nhaâ nûúá c . àïë n tònh traå n g naâ y : Thûá nhêë t laâ sûå mêë t múã cûã a vaâ chuã àöå n g tûâ n g bûúá c höå i n cên àöë i nghiïm troå n g giûä a caá c nguöì n lûå c : nhêå p kinh tïë quöë c tïë ; dên söë treã , lao àöå n g dû thûâ a trong àiïì u giûä vûä n g öí n àõnh chñnh trõ - xaä höå i n kiïå n khan hiïë m caá c nguöì n lûå c saã n xuêë t tùng trûúã n g kinh tïë ài àöi vúá i cöng khaá c nhû vöë n , àêë t àai; thûá hai laâ hiïå u quaã bùç n g xaä höå i . sûã duå n g lao àöå n g thêë p chuã yïë u do nhûä n g Àöì n g thúâ i àöí i múá i laâ möå t quaá trònh khiïë m khuyïë t vïì thïí chïë , chñnh saá c h kinh phûá c taå p vaâ khoá khùn. Xuêë t phaá t àiïí m tïë laâ m sai lïå c h sûå phên böë caá c nguöì n lûå c (àiïì u naâ y böå c löå roä nhêë t trong cú chïë kinh phaá t triïí n cuã a Viïå t Nam thêë p . Hún nûä a , tïë kïë hoaå c h hoaá têå p trung) vaâ thûá ba laâ vúá i àùå c trûng cuã a möå t nïì n kinh tïë chuyïí n tònh traå n g thiïë u lao àöå n g coá kyä nùng àöí i , di saã n cuã a nïë p tû duy theo cú chïë kïë BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001 32
  5. chuyïn mön, mùå c duâ lao àöå n g noá i chung àöå n g cuã a möî i khêu naâ y àïë n viïå c giaã i dû thûâ a . quyïë t vêë n àïì viïå c laâ m vúá i hai yïu cêì u giaã i Nhòn nhêå n möå t caá c h töí n g thïí , àöí i múá i toaã aá p lûå c thêë t nghiïå p vaâ nêng cao hiïå u kinh tïë cuã a Viïå t Nam laâ quaá trònh múã quaã lao àöå n g laâ khaá c nhau, song muå c tiïu röå n g cú höå i viïå c laâ m vaâ nêng cao hiïå u quaã cuã a têë t caã caá c khêu laâ thöë n g nhêë t : hònh lao àöå n g. Chïë àöå khoaá n saã n phêí m nùm thaâ n h möå t cú chïë phên böí nguöì n nhên 1981 vaâ sau àoá laâ khoaá n höå trong nöng lûå c múá i . Thûá nhêë t , thay vò chó coá nhaâ nûúá c nghiïå p nùm 1988 cuâ n g vúá i viïå c tûå do hoaá vaâ DNNN, tûâ khi àöí i múá i , söë doanh giaá caã , thöë n g nhêë t hïå thöë n g tyã giaá höë i àoaá i nghiïå p thuöå c têë t caã caá c thaâ n h phêì n kinh nùm 1989 vaâ Luêå t Àêë t àai nùm 1993 àaä tïë tham gia taå o viïå c laâ m trong nïì n kinh tïë giaã i thïí haâ n g loaå t caá c HTX keá m hiïå u quaã nhiïì u hún; phaå m vi cung cêë p viïå c laâ m vaâ múã röå n g khaã nùng lûå a choå n cho höå cho ngûúâ i lao àöå n g khöng chó coâ n giúá i nöng dên trong saã n xuêë t nöng nghiïå p vaâ haå n trong khung khöí nhaâ nûúá c vaâ phaá t triïí n kinh tïë nöng thön. Ngûúâ i nöng DNNN. Thûá hai, ngûúâ i lao àöå n g coá khaã dên àûúå c hûúã n g nhiïì u quyïì n thûå c sûå àöë i nùng tûå do lûå a choå n viïå c laâ m trong nïì n vúá i àêë t àai. Hoå àûúå c tûå do hún trong viïå c kinh tïë . lûå a choå n laâ m gò, laâ m nhû thïë naâ o vaâ baá n Chñnh saá c h múã cûã a vaâ khuyïë n khñch saã n phêí m cho ai. Nhúâ àoá , cú höå i viïå c laâ m xuêë t khêí u cuä n g laâ möå t àöå n g lûå c tùng cho nöng dên àûúå c caã i thiïå n àaá n g kïí cuâ n g trûúã n g chñnh cuã a nïì n kinh tïë trong vúá i quaá trònh thay àöí i khaá nhanh choá n g nhûä n g nùm 1990 vaâ coá àoá n g goá p rêë t tñch cú cêë u kinh tïë nöng thön theo hûúá n g àa cûå c àïë n viïå c giaã i quyïë t vêë n àïì viïå c laâ m vaâ daå n g hoaá saã n xuêë t . Trûúá c àêy, xu hûúá n g tùng thu nhêå p cho ngûúâ i lao àöå n g. Trong chi phöë i sûå phaá t triïí n cuã a nöng thön laâ nöng thön, bïn caå n h lônh vûå c saã n xuêë t vaâ àöå c canh lûúng thûå c . Vúá i àöí i múá i , xu xuêë t khêí u lûúng thûå c , sûå phaá t triïí n maå n h hûúá n g naâ y dêì n bõ phaá vúä do sûå múã röå n g meä cuã a haâ n g loaå t saã n phêí m xuêë t khêí u nhu cêì u vaâ quyïì n tiïë p cêå n àïë n caá c àiïì u nhû caâ phï, cao su, haå t àiïì u , haã i saã n àaä kiïå n saã n xuêë t vaâ thõ trûúâ n g cuã a ngûúâ i mang laå i rêë t nhiïì u cú höå i viïå c laâ m múá i vúá i nöng dên. Trong nhûä n g nùm 1990, nhiïì u mûá c tùng trûúã n g thu nhêå p cao cho nöng ngaâ n h nghïì dûå a trïn lúå i thïë tûå nhiïn cuã a dên. Töë c àöå tùng trûúã n g cao cuã a caá c möî i vuâ n g àêë t nûúá c àaä phaá t triïí n rêë t ngaâ n h xuêë t khêí u thu huá t nhiïì u lao àöå n g maå n h. Coá thïí kïí àïë n sûå phaá t triïí n maå n h nhû may mùå c vaâ da giêì y cuä n g laâ bùç n g meä cuã a nghïì nuöi tröì n g thuyã saã n úã caá c chûá n g coá sûá c thuyïë t phuå c tûúng tûå . vuâ n g duyïn haã i , tröì n g caâ phï, cao su, haå t Cú cêë u kinh tïë múá i àaä bûúá c àêì u hònh àiïì u úã Têy Nguyïn vaâ miïì n Àöng Nam thaâ n h caá c quan hïå thõ trûúâ n g lao àöå n g, Böå . Möå t söë nghïì múá i àûúå c phaá t triïí n taå o ra viïå c phên böí nguöì n nhên lûå c coá maå n h úã tûâ n g vuâ n g nöng thön do sûá c thuá c hiïå u quaã vaâ phaá t huy tñnh nùng àöå n g cuã a àêí y cuã a caá c cú höå i thõ trûúâ n g nhû nghïì ngûúâ i lao àöå n g. Xuêë t hiïå n sûå caå n h tranh tröì n g hoa, cêy caã n h úã ngoaå i thaâ n h Haâ lao àöå n g, nhêë t laâ lao àöå n g coá chuyïn mön Nöå i , Nam Àõnh, Haã i Phoâ n g, Thaâ n h phöë vaâ lao àöå n g tri thûá c giûä a khu vûå c DNNN Höì Chñ Minh, caá c loaå i cêy ùn quaã tuyâ vúá i khu vûå c tû nhên vaâ khu vûå c coá vöë n theo àiïì u kiïå n cuã a möî i vuâ n g, chùn nuöi àêì u tû nûúá c ngoaâ i . Vúá i viïå c chuyïí n sang hûúu úã caá c tónh nhû Nghïå An, Haâ cú chïë thõ trûúâ n g, ngûúâ i lao àöå n g, nhêë t laâ Tônh,.v.v... ngûúâ i nöng dên, àöë i diïå n vúá i sûå gia tùng Àöí i múá i khu vûå c kinh tïë nhaâ nûúá c maå n h meä caã vïì söë lûúå n g lêî n chêë t lûúå n g theo hûúá n g trao nhiïì u quyïì n tûå chuã hún cuã a nhu cêì u xaä höå i , trong khi caá c raâ o caã n cho caá c doanh nghiïå p , khuyïë n khñch phaá t haâ n h chñnh - àõa lyá dêì n giaã m thiïí u vaâ di triïí n kinh tïë tû nhên, thu huá t àêì u tû trûå c chuyïí n lao àöå n g trúã nïn tûå do hún. Ngûúâ i tiïë p nûúá c ngoaâ i (FDI) laâ nhûä n g khêu cú nöng dên Lao Cai tûâ chöî chó tröì n g ngö àïí baã n trong viïå c hònh thaâ n h cêë u truá c chuã tûå tiïu duâ n g, nay chuyïí n sang tröì n g mêå n thïí múá i trong nïì n kinh tïë . Cho duâ taá c vaâ baá n saã n phêí m úã Haâ nöå i vaâ TP. Höì Chñ PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI TRONG CÖNG CUÖÅC ÀÖÍI MÚÁI ÚÃ VIÏÅT NAM 33
  6. Minh. Ngûúâ i dên ngoaå i thaâ n h Nam Àõnh, sûá c eá p cuã a tònh traå n g thiïë u viïå c laâ m vaâ thêë t nghiïå p . Trong giai àoaå n 1991-1999, Haã i Phoâ n g hay úã bêë t cûá àêu, coá thïí söë lao àöå n g coá viïå c laâ m trong nïì n kinh tïë chuyïí n möå t phêì n ruöå n g tröì n g luá a àïí tùng 30,8%, tûâ 30,9 triïå u lïn 39,4 triïå u . tröì n g hoa hay cêy caã n h. Cuöå c söë n g khúã i Mûá c tùng trûúã n g GDP khaá cao liïn tuå c sùæ c nhúâ saã n phêí m àa daå n g hún vaâ thu cho àïë n nùm 1996 laâ m giaã m tyã lïå thêë t nhêå p cuã a ngûúâ i lao àöå n g tùng lïn. Thûå c nghiïå p úã thaâ n h thõ: Tyã lïå thêë t nghiïå p 9- tïë ghi nhêå n rùç n g lônh vûå c naâ o coá quaá 10% trong caá c nùm 1991-1992, khi cöng trònh chuyïí n sang thõ trûúâ n g diïî n ra cuöå c àöí i múá i àõnh hûúá n g thõ trûúâ n g múá i nhanh hún, möi trûúâ n g thõ trûúâ n g toã ra àûúå c triïí n khai, àaä giaã m xuöë n g coâ n thöng thoaá n g hún thò cú höå i viïå c laâ m àûúå c 5,88% nùm 1996. Tuy nhiïn, trong ba caã i thiïå n töë t hún. nùm 1997-1999, khi töë c àöå tùng trûúã n g Coá hai luöì n g di chuyïí n lao àöå n g suå t giaã m thò tyã lïå thêë t nghiïå p úã thaâ n h thõ chñnh: i) tûâ nöng thön ra thaâ n h thõ vaâ khu laå i gia tùng trúã laå i vaâ lïn túá i 7,04% nùm cöng nghiïå p ; vaâ ii) tûâ miïì n Bùæ c vaâ o miïì n 1999 (Baã n g 2.2). Cú cêë u lao àöå n g àaä coá Nam. Àöë i vúá i luöì n g thûá nhêë t , nhûä n g chuyïí n dõch theo hûúá n g tùng lao àöå n g thaâ n h phöë lúá n nhû Haâ Nöå i , Thaâ n h phöë cho saã n xuêë t cöng nghiïå p , xêy dûå n g tûâ Höì Chñ Minh, Haã i Phoâ n g,... hay caá c tónh 13,6% (nùm 1991) lïn 16,7% (nùm 2000), coá töë c àöå phaá t triïí n cöng nghiïå p vaâ xêy lao àöå n g trong caá c ngaâ n h dõch vuå tûâ dûå n g caá c khu cöng nghiïå p cao nhû Bònh 13,8% (nùm 1991) lïn 22% (nùm 2000) Dûúng, Àöì n g Nai, Baâ Rõa - Vuä n g Taâ u , coá (Àaâ o Quang Vinh, 2000). Giaã m lao àöå n g sûá c thu huá t lao àöå n g tûâ caá c vuâ n g nöng nöng, lêm, ngû nghiïå p tûâ 72,6% (nùm thön lên cêå n àùå c biïå t maå n h meä . Àöë i vúá i 1991) xuöë n g coâ n 61,3% (nùm 2000). Mûá c luöì n g thûá hai, lao àöå n g tûâ hêì u khùæ p caá c thu nhêå p cuã a ngûúâ i lao àöå n g àûúå c caã i tónh phña Bùæ c bao göì m caã vuâ n g miïì n nuá i thiïå n àaá n g kïí , so vúá i giûä a nhûä n g nùm phña Bùæ c , àöì n g bùç n g Bùæ c böå lêî n vaâ vuâ n g 1980, hiïå n nay thu nhêå p bònh quên àêì u Bùæ c Trung böå di chuyïí n vaâ o Têy nguyïn, ngûúâ i àaä tùng hún hai lêì n . Kïë t quaã àiïì u miïì n Àöng Nam böå vúá i söë lûúå n g ngaâ y tra mûá c söë n g dên cû haâ n g nùm cho thêë y caâ n g tùng. Àùå c àiïí m cuã a sûå di chuyïí n lao mûá c thu nhêå p bònh quên àêì u àöå n g laâ tûâ núi ñt cú höå i viïå c laâ m vaâ thu ngûúâ i /thaá n g thúâ i kyâ 1995-1997 tùng nhêå p àöí döì n àïë n nhûä n g núi i) coá caá c quan 16,2%/ nùm (TCTK, 1999). Cuâ n g vúá i viïå c hïå thõ trûúâ n g phaá t triïí n hún (caá c thaâ n h thu nhêå p gia tùng, ngûúâ i dên coâ n àûúå c phöë ) hoùå c àang phaá t triïí n maå n h (Têy quyïì n lûå a choå n tiïu duâ n g haâ n g hoaá dõch nguyïn, miïì n Àöng Nam böå ) vaâ do àoá ii) vuå vúá i chuã n g loaå i àa daå n g hún vaâ vúá i chêë t coá nhiïì u cú höå i viïå c laâ m vaâ thu nhêå p hún. lûúå n g töë t hún. Nhòn chung, àöí i múá i àaä haå n chïë nhiïì u BAÃ N G 2.2 Àoáng goáp cuãa caác khu vûåc vaâo sûå tùng trûúãng viïåc laâm 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 Töíng söë ( nghòn ngûúâi) 30.973 31.819 32.711 33.664 34.6 35.792 36.994 38.194 39.394 Nhaâ nûúác 3.136 2.975 2.96 2.928 3.053 3.138 3.267 3.339 3.561 Trong àoá, DNNN 2.007 1.876 1.854 1.791 1.772 1.825 1.940 1.986 1.900 Ngoaâi Nhaâ nûúác 27.838 28.84 29.758 30.71 31.445 32.439 33.477 34.585 35.537 Khu vûåc FDI 11 36 46 48 102 215 250 270 296 Tyã troång (%) Nhaâ nûúác 10,1 9,3 9,0 8,7 8,7 8,8 8,8 8,7 9,0 Trong àoá, DNNN 6,5 5,9 5,7 5,3 5,1 5,1 5,2 5,2 4,8 Ngoaâi Nhaâ nûúác 89,9 90,6 90,8 91,1 90,9 90,6 90,5 90,5 90,2 Khu vûåc FDI 0,04 0,15 0,2 0,2 0,4 0,6 0,7 0,7 0,8 Nguöìn: TCTK, caác nùm khaác nhau BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001 34
  7. Tuy nhiïn, cú höå i viïå c laâ m vaâ viïå c laâ m Tñnh trung bònh, àïí taå o möå t viïå c laâ m múá i , coâ n bõ haå n chïë nhiïì u vaâ àiïì u naâ y àùå c biïå t khu vûå c tû nhên cêì n 10-30 triïå u VNÀ tuyâ coá liïn quan àïë n chêë t lûúå n g tùng trûúã n g, theo ngaâ n h nghïì , khu vûå c höå gia àònh úã chñnh saá c h àêì u tû vaâ hiïå u quaã cuã a khu nöng thön cêì n 15 triïå u VNÀ. Chó söë naâ y vûå c DNNN vaâ kyä nùng cuã a ngûúâ i lao cuã a khu vûå c coá vöë n àêì u tû nûúá c ngoaâ i laâ àöå n g1. Coá thïí noá i , trong nhûä n g nùm 1990 400 triïå u VNÀ, cao hún khu vûå c tû nhên vaâ xeá t theo thaâ n h phêì n kinh tïë , khu vûå c trong nûúá c 20-30 lêì n ; cuã a khu vûå c nhaâ tû nhên trong nûúá c laâ àaå t kïë t quaã àaá n g nûúá c vaâ o khoaã n g 40 triïå u àöì n g, vêî n cao khñch lïå nhêë t trong viïå c taå o viïå c laâ m vaâ hún nhiïì u so vúá i khu vûå c tû nhên (Àaâ o thu huá t lao àöå n g. Quang Vinh, 2000). Baã n g 2.2 thïí hiïå n sûå àoá n g goá p vaâ o Ngoaâ i viïå c tiïë n haâ n h cöng cuöå c àöí i tùng trûúã n g viïå c laâ m cuã a caá c thaâ n h phêì n múá i vaâ caã i caá c h kinh tïë , Nhaâ nûúá c àaä kinh tïë . Trong töí n g söë 8.421.000 viïå c laâ m triïí n khai caá c chûúng trònh quöë c gia, múá i taå o ra trong giai àoaå n 1991-99, khu trong àoá , taå o viïå c laâ m , tùng thu nhêå p cho vûå c nhaâ nûúá c chó àoá n g goá p 425.000 nhûä n g nhoá m ngûúâ i yïë u thïë laâ muå c tiïu chiïë m 5% töí n g söë trong khi khu vûå c àûúå c ûu tiïn haâ n g àêì u . Kïë t quaã thu àûúå c ngoaâ i nhaâ nûúá c àoá n g goá p gêì n 7,7 triïå u úã àêy cuä n g khaá tñch cûå c (xem Baã n g 2.4). viïå c laâ m múá i chiïë m 91,4%; coâ n khu vûå c Tûâ nùm 1992, Quyä quöë c gia giaã i quyïë t Phaát triïín maånh kinh tïë FDI, xuêë t phaá t tûâ mûá c \"söë khöng\", àaä viïå c laâ m àaä àûúå c hònh thaâ n h tûâ huy àöå n g dên doanh cuäng nhû caác taå o ra gêì n 300.000 viïå c laâ m trûå c tiïë p nguöì n vöë n cuã a Nhaâ nûúá c , caá c töí chûá c (3,6%). Nhû vêå y , khu vûå c tû nhên vaâ khu quöë c tïë , caá c doanh nghiïå p vaâ höå gia quan hïå thõ trûúâng lao vûå c coá vöë n àêì u tû nûúá c ngoaâ i àaä toã ra laâ àònh. Quyä cung cêë p tñn duå n g taå o viïå c laâ m àöång laâ giaãi phaáp mang nhûä n g lûå c lûúå n g coá tiïì m nùng lúá n trong vúá i caá c moá n vay nhoã , laä i suêë t thêë p , ûu tñnh chiïën lûúåc cho vêën viïå c caã i thiïå n tònh traå n g viïå c laâ m . Song tiïn cho caá c dûå aá n taå o ra nhiïì u chöî laâ m àïì viïåc laâm vaâ thu nhêåp do àiïí m xuêë t phaá t quaá thêë p vaâ möi viïå c vaâ caá c dûå aá n thu huá t nhiïì u lao àöå n g trûúâ n g phaá t triïí n chûa coá tñnh khuyïë n cuãa ngûúâi lao àöång nûä , ngûúâ i ngheâ o , ngûúâ i thêë t nghiïå p . khñch àêì y àuã , nïn phêì n àoá n g goá p hiïå n Thaá n g 7 nùm 1998 Thuã tûúá n g Chñnh phuã nay cuã a caá c doanh nghiïå p tû nhên2 - möå t àaä quyïë t àõnh thûå c hiïå n chûúng trònh khu vûå c coá khaã nùng taå o viïå c laâ m lúá n muå c tiïu quöë c gia vïì giaã i quyïë t viïå c laâ m nhêë t trong nïì n kinh tïë - vaâ o thaâ n h tñch àïë n nùm 2000. Chûúng trònh naâ y coá 2 taå o viïå c laâ m coâ n rêë t nhoã chiïë m chó nhaá n h hoaå t àöå n g chuã yïë u . Möå t laâ , Phaá t khoaã n g 1,3% (xem Baã n g 2.3). Lûå c lûúå n g triïí n kinh tïë - xaä höå i taå o múã viïå c laâ m . Hai àoá n g goá p maå n h meä nhêë t hiïå n vêî n laâ khu laâ , Caá c hoaå t àöå n g höî trúå trûå c tiïë p àïí giaã i vûå c höå gia àònh vaâ nöng dên núi taå o ra quyïë t viïå c laâ m cho caá c àöë i tûúå n g yïë u thïë khoaã n g 89% viïå c laâ m múá i . trong thõ trûúâ n g lao àöå n g. Möå t söë chûúng Möå t khña caå n h khaá c thïí hiïå n nöí i bêå t trònh quöë c gia khaá c cuä n g bao göì m nöå i triïí n voå n g taå o viïå c laâ m cho ngûúâ i lao dung taå o viïå c laâ m vaâ thu nhêå p nhû àöå n g cuã a khu vûå c ngoaâ i nhaâ nûúá c laâ chó Chûúng trònh tröì n g 5 triïå u heá c ta rûâ n g; söë vöë n àêì u tû àïí taå o möå t viïå c laâ m múá i . Chûúng trònh 135 höî trúå caá c xaä àùå c biïå t BAÃ N G 2.3 Nùng lûåc taåo viïåc laâm cuãa caác khu vûåc doanh nghiïåp 1996 1997 1998 Tyã troång Tùng trûúãng Tyã troång Tùng trûúãng Tyã troång Tùng trûúãng (%) (%) (%) (%) (%) (%) Khu vûåc DNNN 5.1 3.7 5.2 3.8 5.2 3.46 Khu vûåc DN tû nhên 1.1 13.7 1.2 12.0 1.3 16.2 Khu vûåc FDI 0.6 132.9 0.6 3.9 0.7 7.2 Nguöìn: TCTK, caác nùm khaác nhau PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI TRONG CÖNG CUÖÅC ÀÖÍI MÚÁI ÚÃ VIÏÅT NAM 35
  8. BAÃ N G 2.4 Kïët quaã taåo viïåc laâm tûâ Quyä quöëc gia giaãi quyïët viïåc laâm vaâ Chûúng trònh quöëc gia vïì giaãi quyïët viïåc laâm (1992-1999) Söë dûå aán Söë vöën vay (tr. VNÀ) Lao àöång múái coá viïåc laâm (ngûúâi) 1992 2.204 124.848 171.742 1993 5.477 199.766 228.166 1994 7.566 275.833 385.739 1995 12.684 435.344 438.944 1996 18.622 564.286 473.083 1997 17.205 526.194 344.420 1998 18.708 585.569 404.901 1999 12.000 619.4 314.179 Töíng 94.466 3.331 2.761.174 Nguöìn: Ban Quaãn lyá Chûúng trònh viïåc laâm Quöëc gia, 2000. khoá khùn, vuâ n g sêu, vuâ n g xa thöng qua Vò thïë , àoá cuä n g laâ möå t giaã i phaá p coá têì m viïå c àêì u tû xêy dûå n g cú súã haå têì n g: àiïå n , quan troå n g àùå c biïå t àïí thûå c hiïå n chiïë n àûúâ n g giao thöng, trûúâ n g hoå c , traå m y tïë , lûúå c PTCN. chúå , thuyã lúå i , nûúá c saå c h. Quan troå n g Hai laâ, khi Nhaâ nûúá c khöng coâ n àoá n g nhêë t thuöå c nhoá m naâ y phaã i kïí àïë n vai troâ laâ kïnh taå o viïå c laâ m duy nhêë t thò Chûúng trònh quöë c gia vïì xoaá àoá i giaã m sûå thñch ûá n g húå p lyá cuã a nhaâ nûúá c vúá i caá c ngheâ o . Thûå c chêë t cuã a chûúng trònh naâ y lûå c lûúå n g thõ trûúâ n g coá yá nghôa rêë t quan khöng phaã i laâ cung cêë p phuá c lúå i xaä höå i troå n g trong viïå c múã röå n g cú höå i viïå c laâ m maâ laâ trúå giuá p vaâ taå o cú höå i cho nhûä n g höå vaâ taå o viïå c laâ m . Tuy chûá c nùng thay àöí i , ngheâ o , vuâ n g ngheâ o , nhûä n g ngûúâ i yïë u thïë song Nhaâ nûúá c vêî n coá vai troâ to lúá n trong thöng qua caá c hoaå t àöå n g höî trúå cuå thïí àïí taå o viïå c laâ m thöng qua thïí chïë vaâ chñnh hoå tûå vûún lïn, coá viïå c laâ m vaâ coá nguöì n saá c h kinh tïë nhùç m goá p phêì n thuá c àêí y sûå thu nhêå p öí n àõnh. hònh thaâ n h cú chïë phên böí lao àöå n g theo Toá m laå i , coá hai àiïí m nöí i bêå t vïì àöå n g caá c nguyïn tùæ c cuã a thõ trûúâ n g lao àöå n g. thaá i tùng trûúã n g viïå c laâ m trong thúâ i kyâ Caá c chûúng trònh höî trúå trûå c tiïë p cuã a àöí i múá i , nhêë t laâ trong nhûä n g nùm 1990: Nhaâ nûúá c giuá p taå o viïå c laâ m vaâ thu nhêå p Möå t laâ , viïå c chuyïí n sang nïì n kinh tïë öí n àõnh cho nhûä n g nhoá m ngûúâ i ngheâ o vaâ yïë u thïë cuä n g coá yá nghôa rêë t tñch cûå c . àõnh hûúá n g thõ trûúâ n g vaâ múã cûã a àaä bêå t dêå y tiïì m nùng to lúá n cuã a xaä höå i vaâ cuã a caã 2.2.2. GIAÃ M ÀOÁI NGHEÂ O : THAÂ N H TÑCH NÖÍ I nhên töë saã n xuêë t kinh doanh tûâ bïn ngoaâ i BÊÅ T VÏÌ PHAÁT TRIÏÍ N CON NGÛÚÂ I trong viïå c giaã i quyïë t vêë n àïì viïå c laâ m , àöì n g thúâ i taå o àiïì u kiïå n giuá p ngûúâ i lao Viïå t Nam laâ möå t trong nhûä n g nûúá c ngheâ o àöå n g lûå a choå n viïå c laâ m tûå do vaâ chuã àöå n g nhêë t thïë giúá i . Àiïí m xuêë t phaá t thêë p naâ y laâ hún. Mùå c duâ caá c àiïì u kiïå n phaá t triïí n keá m möå t trong nhûä n g trúã ngaå i phaá t triïí n lúá n thuêå n lúå i hún so vúá i khu vûå c nhaâ nûúá c vaâ nhêë t maâ Viïå t Nam phaã i vûúå t qua. khu vûå c FDI, song khu vûå c tû nhên, khi Caá c nguyïn nhên àoá i ngheâ o úã Viïå t tiïë p cêå n àïë n cú chïë thõ trûúâ n g, toã ra hiïå u nam àûúå c quy vïì hai nhoá m chñnh. Nhoá m quaã hún hùè n trong hoaå t àöå n g àêì u tû taå o thûá nhêë t liïn quan àïë n sûå haå n chïë caá c cú viïå c laâ m . Àöë i vúá i Viïå t Nam, roä raâ n g phaá t höå i viïå c laâ m vaâ taå o ra tùng thu nhêå p . Möå t nïì n kinh tïë laå c hêå u , thûâ a lao àöå n g - thiïë u triïí n maå n h kinh tïë dên doanh cuä n g nhû viïå c laâ m , nùng suêë t lao àöå n g thêë p laâ caá c quan hïå thõ trûúâ n g lao àöå n g laâ giaã i nhûä n g biïí u hiïå n cuå thïí vaâ trûå c tiïë p cuã a phaá p mang tñnh chiïë n lûúå c cho vêë n àïì sûå haå n chïë naâ y . Nhûä n g raâ n g buöå c thïí chïë viïå c laâ m vaâ thu nhêå p cuã a ngûúâ i lao àöå n g. BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001 36
  9. cuä n g haå n chïë caá c cú höå i tiïë p cêå n àïë n caá c thêë t hoå c laâ kïë t quaã cuã a nöî lûå c phaá t triïí n theo truyïì n thöë n g dên töå c \"nhûúâ n g cúm nguöì n lûå c taå o viïå c laâ m vaâ viïå c khùæ c phuå c seã aá o \", \"àuâ m boå c lêî n nhau\" trïn tinh tònh traå n g àoá i ngheâ o . Trûúá c àöí i múá i , do thêì n \"khöng súå thiïë u , chó súå phên phöë i nhiïì u nguyïn nhên khaá c nhau, möi khöng cöng bùç n g\". Truyïì n thöë n g naâ y thïí trûúâ n g kinh doanh khöng coá àöå n g lûå c hiïå n àêå m neá t trong nhûä n g cöë gùæ n g àaã m thuá c àêí y tñnh tñch cûå c cuã a ngûúâ i lao baã o nhûä n g vêë n àïì xaä höå i nhû giaá o duå c , àöå n g; caá c quan hïå thõ trûúâ n g khöng àûúå c chùm soá c sûá c khoeã cho moå i ngûúâ i dên. thûâ a nhêå n chñnh thûá c nïn khu vûå c tû Hún nûä a ngay trong àiïì u kiïå n coâ n thiïë u nhên keá m phaá t triïí n ; chïë àöå phên phöë i thöë n vïì vêå t chêë t Chñnh phuã àaä chuá troå n g theo kiïí u bònh quên chuã nghôa cuã a möå t àïë n viïå c phaá t triïí n caá c lônh vûå c xaä höå i . nïì n kinh tïë kïë hoaå c h hoaá têå p trung bao Nhúâ vêå y , chó söë phaá t triïí n con ngûúâ i noá i cêë p àûúå c duy trò nhiïì u nùm caâ n g laâ m xoá i chung, chó söë giaá o duå c , tuöí i thoå , v.v. noá i moâ n vaâ tûâ n g bûúá c triïå t tiïu àöå n g lûå c naâ y . riïng úã Viïå t Nam cao hún àaá n g kïí so vúá i Nhoá m nguyïn nhên thûá hai laâ caá c ruã i chó söë thu nhêå p hay GDP àêì u ngûúâ i vaâ ro vaâ nùng lûå c phoâ n g chöë n g ruã i ro coâ n trong so saá n h quöë c tïë . haå n chïë . Trong àiïì u kiïå n cuã a möå t xaä höå i Àöíi múái khöng àún thuêìn Mûá c àöå thêë p cuã a tyã lïå bêë t bònh àùè n g nöng nghiïå p , mûá c söë n g cuã a àa söë dên cû chó laâ nhûäng caãi caách vïì mûá c söë n g àaä giuá p laâ m giaã m caá c cùng phuå thuöå c rêë t nhiïì u vaâ o àiïì u kiïå n thiïn kinh tïë nhùçm khùæc phuåc thùè n g têm lyá - xaä höå i do tònh traå n g ngheâ o nhiïn, vöë n dô laâ rêë t khùæ c nghiïå t úã Viïå t àoá i gêy ra. Tuy nhiïn, sûå keá o daâ i tònh tònh traång khuãng hoaãng Nam. Sûå yïë u keá m vïì trònh àöå khoa hoå c - traå n h àoá i ngheâ o laâ möå t nguyïn nhên trûå c cöng nghïå vaâ tiïì m lûå c taâ i chñnh, kyä thuêå t vaâo giûäa thêåp niïn 1980. tiïë p laâ m gia tùng nhûä n g khoá khùn kinh tïë caâ n g laâ m tùng mûá c àöå ruã i ro vaâ tñnh bêë p Sêu xa hún vaâ cùn baãn - xaä höå i trong thêå p niïn 1980 maâ àónh cao bïnh vïì cuöå c söë n g àöë i vúá i ngûúâ i dên, àùå c hún, àöíi múái laâ sûå tòm laâ tònh traå n g khuã n g hoaã n g cuã a thúâ i kyâ biïå t laâ ngûúâ i nöng dên. Thûå c tïë cho thêë y 1986-88. Mûá c àöå gay gùæ t cuã a àoá i ngheâ o kiïëm, lûåa choån phûúng úã Viïå t Nam, àúâ i söë n g cuã a ngûúâ i dên úã laâ m cho viïå c vûúå t thoaá t khoã i noá trúã thaâ n h thûác vûúåt qua àoái ngheâo, nhûä n g vuâ n g coá mûá c bònh quên ruöå n g àêë t muå c tiïu cao nhêë t cuã a caá c nöî lûå c phaá t thêë p , hay bõ thiïn tai nhû miïì n Trung, phaát triïín àêët nûúác triïí n cuã a Viïå t Nam, nhêë t laâ trong böë i miïì n nuá i phña Bùæ c , noá i chung thêë p hún caã n h so saá n h vúá i sûå phaá t triïí n cuã a khu hùè n so vúá i caá c vuâ n g coá àiïì u kiïå n tûå nhiïn vûå c vaâ thïë giúá i . Àöí i múá i khöng àún thuêì n thuêå n lúå i hún nhû úã àöì n g bùç n g Bùæ c böå vaâ chó laâ nhûä n g caã i caá c h kinh tïë nhùç m khùæ c Nam böå . Nhiïì u ngûúâ i thûúâ n g xuyïn phaã i phuå c tònh traå n g khuã n g hoaã n g vaâ o giûä a trúã laå i caã n h ngheâ o khöí chó búã i möå t biïë n cöë thêå p niïn 1980. Sêu xa hún vaâ cùn baã n ruã i ro bêë t thûúâ n g xêí y ra cho hoå . hún, àöí i múá i laâ sûå tòm kiïë m , lûå a choå n Hai nguyïn nhên trïn phêì n naâ o àaä phûúng thûá c vûúå t qua àoá i ngheâ o , phaá t giaã i thñch àûúå c vò sao tyã lïå ngheâ o àoá i úã triïí n àêë t nûúá c sau khi cú chïë kïë hoaå c h têå p nûúá c ta thúâ i kyâ trûúá c àöí i múá i laâ cao vaâ trung tûå chûá n g toã laâ khöng thñch húå p àïí àoá i ngheâ o laå i têå p trung chuã yïë u úã nöng thûå c hiïå n caá c muå c tiïu àoá . thön, vuâ n g sêu, vuâ n g xa, coá nhiïì u thiïn Trong bûá c tranh chung cuã a sûå àöí i tai xaã y ra. Trûúá c àöí i múá i , bònh quên GDP thay kinh tïë - xaä höå i Viïå t Nam, viïå c haå àêì u ngûúâ i chó àaå t khoaã n g 170 USD vaâ coá thêë p tyã lïå àoá i ngheâ o àûúå c àaá n h giaá laâ khoaã n g 70% höå gia àònh ngheâ o . Nùm möå t thaâ n h tûå u nöí i bêå t nhêë t cuã a àöí i múá i . 1994, coá 78% söë höå gia àònh söë n g úã nöng Sûå chuyïí n àöí i thïí chïë kinh tïë kïë t húå p thön, song laå i chiïë m túá i 92% töí n g söë höå nhûä n g chûúng trònh höî trúå phaá t triïí n coá ngheâ o (UNDP, 1996). troå n g àiïí m cuã a Nhaâ nûúá c àaä múã röå n g cú Möå t àiïí m àaá n g lûu yá laâ mùå c duâ tyã lïå höå i viïå c laâ m vaâ taå o thu nhêå p cho nhoá m àoá i ngheâ o úã mûá c cao, nhûng trûúá c àöí i ngûúâ i ngheâ o vaâ giaã m búá t nguy cú vaâ tùng múá i , mûá c àöå bêë t bònh àùè n g kinh tïë - xaä cûúâ n g khaã nùng ûá n g phoá vúá i nhûä n g ruã i höå i giûä a caá c nhoá m dên cû laâ tûúng àöë i ro cho ngûúâ i ngheâ o . Töë c àöå tùng trûúã n g thêë p . Ngheâ o nhûng cöë gùæ n g àïí moå i ngûúâ i kinh tïë khaá cao xeá t chung cuä n g coá taá c bònh àùè n g vúá i nhau vïì thu nhêå p , ngheâ o àöå n g lan toaã tñch cûå c nhêë t àõnh àïë n nhûng cöë gùæ n g àïí khöng ai bõ àoá i , bõ reá t , PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI TRONG CÖNG CUÖÅC ÀÖÍI MÚÁI ÚÃ VIÏÅT NAM 37
  10. nhoá m ngûúâ i ngheâ o . Thaâ n h tñch giaã m àoá i thõ vaâ nöng thön àaä giaã m tûúng ûá n g tûâ ngheâ o chñnh laâ kïë t quaã töí n g húå p cuã a 25% vaâ 66% nùm 1993 coâ n 9% vaâ 45% nhûä n g nhên töë àoá . nùm 1998 (xem Hònh 2.1). Hún nûä a , viïå c Duâ tñnh theo ngûúä n g ngheâ o chung hay giaã m tyã lïå höå ngheâ o diïî n ra úã têë t caã 7 vuâ n g ngûúä n g ngheâ o lûúng thûå c , caá c söë liïå u àïì u cuã a àêë t nûúá c , tuy khöng àïì u (Baã n g 2.5). phaã n aá n h thaâ n h tñch giaã m àoá i ngheâ o nöí i Kïë t quaã àoá thïí hiïå n nhûä n g taá c àöå n g tñch bêå t maâ Viïå t Nam àaä àaå t àûúå c trong trong cûå c , nhûä n g thaâ n h tûå u àaá n g khñch lïå cuã a nhûä n g nùm 1990. Chùè n g haå n , xeá t theo cöng cuöå c àöí i múá i , phaá t triïí n nïì n kinh tïë ngûúä n g ngheâ o chung, tyã lïå höå ngheâ o àaä àõnh hûúá n g thõ trûúâ n g vaâ múã cûã a àöë i vúá i giaã m tûâ 70% vaâ o cuöë i thêå p niïn 1980 coâ n nhiïå m vuå phaá t triïí n kinh tïë - xaä höå i noá i khoaã n g 35% nùm 1988. Tyã lïå naâ y úã thaâ n h chung vaâ nhiïå m vuå phaá t triïí n con ngûúâ i noá i riïng úã Viïå t Nam. Viïå c nhanh choá n g giaã m àoá i ngheâ o àaä taå o ra nhûä n g hiïå u ûá n g daâ i haå n tñch cûå c caã vïì mùå t kinh tïë lêî n xaä höå i . Àoá laâ : Giuá p hònh thaâ n h caá c àiïì u kiïå n tùng n trûúã n g töë t hún. Mûá c söë n g àûúå c caã i thiïå n goá p phêì n vaâ o viïå c nêng cao àaá n g kïí tyã lïå tiïë t kiïå m vaâ àêì u tû nöå i àõa, mùå c duâ cho àïë n nay caá c chó söë naâ y vêî n coâ n tûúng àöë i thêë p úã Viïå t Nam. n Cuã n g cöë sûå öí n àõnh xaä höå i . Loâ n g tin cuã a nhên dên vaâ o tñnh àuá n g àùæ n cuã a àöí i múá i vaâ caã i caá c h àõnh hûúá n g thõ trûúâ n g àûúå c àùå t trïn möå t nïì n taã n g hiïå n thûå c laâ nhûä n g thay àöí i tñch cûå c gùæ n vúá i lúå i ñch thiïë t thên cuã a àöng àaã o dên cû. n Nêng cao mûá c thu nhêå p cho àöng àaã o dên ngheâ o cuä n g coá nghôa laâ giuá p hoå tûâ n g bûúá c thoaá t khoã i sûå cùng thùè n g trong àúâ i söë n g, coá àûúå c caá c BAÃ N G 2.5 Mûác àöå giaãm höå àoái ngheâo cuãa caác vuâng, 1992-1998 1992 1998 % giaãm %-àiïím giaãm Söë höå Tyã lïå höå Söë höå Tyã lïå höå söë höå tyã lïå höå ngheâo ngheâo ngheâo ngheâo ngheâo ngheâo Vuâng (1000 höå) (%) (1000 höå) (%) (1998 so 1992) (1998 so 1992) Miïìn nuái phña Bùæc 799 35,5 571 22,4 28,6 13,1 Àöìng bùçng söng Höìng 515 20,6 272 8,4 47,1 12,2 Bùæc Trung böå 746 44,0 500 24,6 33,0 19,4 Duyïn haãi miïìn Trung 528 35,7 292 17,8 44,8 17,9 Têy nguyïn 249 47,9 172 25,6 31,1 22,3 Àöng Nam böå 312 20,2 91 4,8 70,7 15,5 Àöìng bùçng Cûãu long 659 24,4 489 15,4 25,8 9,1 Ghi chuá: Tñnh theo chuêín ngheâo quöëc gia Nguöìn: Söë liïåu cuãa hïå thöëng an sinh xaä höåi Viïåt Nam, Böå LÀTBXH. BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001 38
  11. àiïì u kiïå n thiïë t yïë u àïí caã i thiïå n àúâ i (Töí n g cuå c Thöë n g kï, 2001). Tuy mûá c söë n g vêå t chêë t , giaá o duå c , y tïë , vùn söë n g cuã a nöng dên coâ n thêë p hún nhiïì u so hoaá , .... vúá i cû dên thaâ n h thõ, nhûng sûå caã i thiïå n roä rïå t vïì giao thöng, thöng tin liïn laå c ,... Phaát triïín nöng nghiïåp vaâ nöng thön - àaä laâ m thay àöí i böå mùå t nöng thön úã nhûäng nöî lûåc àêìy êën tûúång àêíy luâi nhiïì u vuâ n g. ngheâo àoái. Nhû àaä àïì cêå p , nhûä n g kïë t quaã tñch cûå c thu àûúå c cuã a àöí i múá i , trong àoá coá viïå c Àoá i ngheâ o úã Viïå t nam phên böë khöng giaã m àoá i ngheâ o , thûå c chêë t laâ nhúâ quaá àïì u vaâ ngûúâ i ngheâ o têå p trung chuã yïë u úã trònh múã röå n g cú höå i tiïë p cêå n vaâ lûå a choå n nöng thön. Thïm vaâ o àoá , cuöå c söë n g cuã a ngûúâ i ngheâ o úã nöng thön laå i coá mûá c àöå caá c àiïì u kiïå n saã n xuêë t kinh doanh thöng bêë p bïnh cao hún ngûúâ i ngheâ o úã thaâ n h qua sûå hònh thaâ n h, phaá t triïí n caá c quan hïå phöë do mûá c ngheâ o khöí tuyïå t àöë i cao hún thõ trûúâ n g vaâ múã cûã a nïì n kinh tïë . Àiïì u vaâ phaã i chõu ruã i ro thiïn tai nhiïì u hún. naâ y caâ n g thïí hiïå n roä raâ n g hún àöë i vúá i khu Chñnh vò vêå y , chiïë n lûúå c giaã m àoá i ngheâ o vûå c nöng thön. cuã a Viïå t nam têå p trung vaâ o khu vûå c nöng Möå t trong nhûä n g thaâ n h quaã to lúá n thön, nhêë t laâ caá c vuâ n g miïì n nuá i , vuâ n g nhêë t maâ àöí i múá i laâ ngûúâ i nöng dên àûúå c sêu, vuâ n g xa. Tònh hònh phaá t triïí n nöng trao quyïì n lûå a choå n vaâ quyïë t àõnh nghiïå p vaâ nöng thön cuä n g chñnh laâ bûá c phûúng hûúá n g, hònh thûá c töí chûá c saã n tranh phaã n aá n h khaá àêì y àuã chiïë n lûúå c xuêë t , kinh doanh. Sûå múã röå n g quyïì n lûå a giaã m àoá i ngheâ o trong quaá trònh àöí i múá i . choå n àoá cuã a ngûúâ i dên àûúå c thïí chïë hoá a Trûúá c àöí i múá i , tuy laâ möå t nûúá c nöng bùç n g caá c vùn baã n cuã a Àaã n g vaâ Nhaâ nûúá c . nghiïå p , song Viïå t Nam thiïë u lûúng thûå c Chó thõ 100 cuã a Böå Chñnh trõ thaá n g 1 kinh niïn vaâ thûúâ n g phaã i nhêå p khêí u nùm 1981 vaâ Nghõ quyïë t Trung ûúng 10 khoaã n g 1 triïå u têë n gaå o möî i nùm. Àöí i múá i thaá n g 4 nùm 1988 àaä thûå c sûå laâ m cho höå àaä taå o bûúá c ngoùå t trong phaá t triïí n nöng gia àònh trúã thaâ n h àún võ cú baã n trong nghiïå p . Töë c àöå tùng lûúng thûå c cao hún saã n xuêë t nöng nghiïå p . Luêå t Àêë t àai nùm töë c àöå tùng dên söë 2,5-3 lêì n , àûa mûá c 1993 trao cho ngûúâ i sûã duå n g àêë t 5 quyïì n bònh quên lûúng thûå c àêì u ngûúâ i tûâ 281 cú baã n àöë i vúá i àêë t àai laâ quyïì n sûã duå n g, kg nùm 1987 lïn 458,2 kg nùm 2000 thûâ a kïë , thïë chêë p , chuyïí n nhûúå n g vaâ goá p (TCTK, caá c nùm khaá c nhau). Viïå t Nam vöë n liïn doanh. Tuy quyïì n súã hûä u àêë t àai trúã thaâ n h nûúá c xuêë t khêí u gaå o àûá n g thûá vêî n thuöå c vïì quöë c gia nhûng trong hai trïn thïë giúá i . Ngay caã trong nhûä n g trûúâ n g húå p Nhaâ nûúá c phaã i lêë y laå i àêë t cho nùm thiïn tai, nhû nùm 1999, giaá caã caá c muå c àñch cöng cöå n g, ngûúâ i dên àûúå c lûúng thûå c vêî n bònh öí n , an ninh lûúng böì i hoaâ n thoaã àaá n g vúá i giaá thõ trûúâ n g. thûå c àûúå c àaã m baã o cho hêì u hïë t nhên Àïë n nay, gêì n 70% höå nöng dên àaä àûúå c dên. Thu nhêå p danh nghôa cuã a ngûúâ i cêë p giêë y chûá n g nhêå n quyïì n sûã duå n g àêë t dên nöng thön tùng trung bònh 12%/ nöng nghiïå p . Vúá i taâ i nguyïn rûâ n g, ngûúâ i nùm trong thúâ i kò 1992 - 1998, trong àoá dên àûúå c giao àêë t tröë n g àöì i nuá i troå c vaâ nöng nghiïå p àoá n g goá p 81%. Tyã lïå höå trúå giuá p àïí tröì n g rûâ n g. Vúá i àêë t àang coá ngheâ o giaã m , mûá c söë n g cuã a möå t böå phêå n rûâ n g, dên àûúå c giao rûâ n g àïí quaã n lyá , baã o àöng àaã o nöng dên àûúå c caã i thiïå n àaá n g vïå , chùm soá c vaâ àûúå c hûúã n g lúå i tûâ àoá . Hún kïí . Àêì u tû ngaâ y caâ n g tùng vaâ o nöng thön 1 triïå u ha àêë t lêm nghiïå p àaä àûúå c giao taå o cú höå i cho nöng dên tiïë p cêå n caá c dõch cho caá c höå gia àònh caá nhên, hún 5 triïå u vuå vaâ kïë t cêë u haå têì n g xaä höå i . 93% söë xaä ha cho caá c töí chûá c kinh tïë xaä höå i àïí quaã n coá àûúâ n g ö tö àïë n trung têm, gêì n 86% söë lyá . Vúá i nhûä n g quyïì n lúå i röå n g raä i àûúå c xaä coá àiïå n , 98% söë xaä coá trûúâ n g cêë p I; chñnh thûá c baã o vïå bùç n g caá c vùn baã n phaá p 98% coá traå m y tïë , 58% söë höå coá nhaâ töë t , luêå t , ngûúâ i nöng dên àaä thûå c sûå coi àêë t àai laâ cuã a mònh. Hoå yïn têm àêì u tû saã n 52% höå coá àiïå n duâ n g, 68,6% söë xaä coá hún xuêë t lêu daâ i trïn ruöå n g àêë t . 50% dên söë àûúå c sûã duå n g nûúá c saå c h PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI TRONG CÖNG CUÖÅC ÀÖÍI MÚÁI ÚÃ VIÏÅT NAM 39
  12. trûúâ n g caá c yïë u töë saã n xuêë t trong àoá bao Sau Chó thõ 100 vaâ Khoaá n 10, phêì n lúá n göì m thõ trûúâ n g àêë t àai, thõ trûúâ n g vöë n vaâ caá c húå p taá c xaä vaâ töí saã n xuêë t kiïí u cuä àaä thõ trûúâ n g lao àöå n g. giaã i thïí . Luêå t Húå p taá c xaä ban haâ n h nùm 1997 múã àûúâ n g cho sûå ra àúâ i cuã a caá c húå p Vúá i viïå c chuyïí n tûâ chñnh saá c h thûúng taá c xaä kiïí u múá i , hoaå t àöå n g dûå a trïn maå i àöå c quyïì n nhaâ nûúá c sang tûå do hoaá nguyïn tùæ c gia nhêå p tûå nguyïå n , quaã n lyá lûu thöng haâ n g hoaá vaâ tûå do hoaá giaá caã , dên chuã vaâ taâ i chñnh minh baå c h, coá muå c thõ trûúâ n g haâ n g hoaá trong nûúá c àaä àûúå c àñch chñnh laâ höî trúå sûå phaá t triïí n kinh tïë thiïë t lêå p vaâ phaá t triïí n . Cú höå i tiïu thuå saã n cuã a höå nöng dên. Luêå t Doanh nghiïå p phêí m cuã a ngûúâ i nöng dên àûúå c múã röå n g, àûúå c thöng qua nùm 1999 laâ cú súã phaá p lyá haâ n g nöng saã n tûâ möî i vuâ n g àûúå c baá n cêì n thiïë t àïí caá c doanh nghiïå p tû nhên röå n g raä i úã têë t caã caá c vuâ n g khaá c trong caã nöng thön hoaå t àöå n g vaâ phaá t triïí n . Vúá i nûúá c . Cú chïë thõ trûúâ n g cuä n g giuá p cho Luêå t khuyïë n khñch àêì u tû trong nûúá c , phên boá n , xùng dêì u vaâ caá c vêå t tû nöng ngûúâ i àêì u tû vaâ o saã n xuêë t kinh doanh nghiïå p khaá c àûúå c baá n tûå do vaâ röå n g raä i úã trong nöng nghiïå p àûúå c hûúã n g nhiïì u ûu caá c vuâ n g nöng thön. Ngûúâ i nöng dên àaä i vïì thuïë , àiïì u kiïå n thuï àêë t vaâ thuï khöng cêì n ài xa cuä n g coá thïí mua àûúå c mùå t nûúá c , vïì vay vöë n àêì u tû... Gêì n àêy, hêì u hïë t caá c haâ n g cöng nghiïå p tiïu duâ n g, loaå i hònh kinh tïë trang traå i àûúå c khuyïë n tûâ caá c àöì duâ n g thiïë t yïë u cho àïë n quaå t khñch múã röå n g nhùç m taå o àiïì u kiïå n cho àiïå n , TV, xe maá y ,... ngûúâ i dên úã nöng thön têå n duå n g töë i àa vaâ Thõ trûúâ n g chuyïí n nhûúå n g quyïì n sûã sûã duå n g töë i ûu moå i nguöì n lûå c cuã a mònh. duå n g àêë t àai cuä n g àûúå c hònh thaâ n h vaâ Àaä coá trïn 11 vaå n höå phaá t triïí n kinh tïë phaá t triïí n , àùå c biïå t úã nhûä n g vuâ n g coá kinh trang traå i . Nhûä n g höå gia àònh naâ y coá sûå tïë haâ n g hoaá phaá t triïí n nhû vuâ n g àöì n g lûå a choå n röå n g raä i hún vïì thuï mûúá n lao bùç n g söng Cûã u long, vuâ n g miïì n Àöng àöå n g, khai thaá c àêë t hoang hoùå c thuï àêë t Nam böå vaâ Têy nguyïn, vuâ n g tröì n g mña úã àïí múã röå n g saã n xuêë t . Nhûä n g kïë t quaã ban möå t söë tónh phña Bùæ c , v.v. ÚÃ nhûä n g vuâ n g àêì u cuã a kinh tïë trang traå i laâ rêë t àaá n g naâ y , sûå tiïë p cêå n cuã a ngûúâ i dên àïë n nguöì n khñch lïå . tñn duå n g ngên haâ n g cuä n g àûúå c caã i thiïå n Trong lônh vûå c xaä höå i , àöí i múá i àaä taå o àaá n g kïí . àiïì u kiïå n àïí nhên dên coá nhiïì u cú höå i Viïå c vay vöë n tûâ caá c nguöì n tñn duå n g hún trûúá c àïí thûå c hiïå n quyïì n dên chuã chñnh thûá c úã nhûä n g vuâ n g coá thõ trûúâ n g trong caá c hoaå t àöå n g kinh tïë , xaä höå i . àêë t àai keá m phaá t triïí n gùå p nhiïì u khoá Thaá n g 2-1998, Böå Chñnh trõ ra chó thõ vïì khùn hún. Tuy nhiïn, nhûä n g caã i caá c h gêì n \"Xêy dûå n g vaâ thûå c hiïå n qui chïë dên chuã àêy cuã a Ngên haâ n g Nhaâ nûúá c (nhû núá i úã cú súã \" , Chñnh phuã ban haâ n h qui chïë loã n g àiïì u kiïå n thïë chêë p , múã röå n g quyïì n thûå c hiïå n dên chuã úã xaä , phûúâ n g, cú quan. quyïë t àõnh cuã a caá c ngên haâ n g thûúng Caá c chuã trûúng trïn cuâ n g vúá i caã i caá c h maå i ) àaä múã röå n g khaã nùng tiïë p cêå n àïë n haâ n h chñnh àaä taå o cú höå i cho ngûúâ i dên caá c nguöì n vöë n chñnh thûá c cuã a ngûúâ i dên tham gia kiïí m soaá t hoaå t àöå n g Nhaâ nûúá c , nöng thön. Mûá c tùng trûúã n g tñn duå n g quaã n lyá xaä höå i vaâ phaá t triïí n cöå n g àöì n g, nöng nghiïå p haâ n g nùm laâ 24-27%. Nùm khúi dêå y tinh thêì n chuã àöå n g, saá n g taå o 1997, gêì n 6 triïå u höå nöng dên chiïë m 50% cuã a ngûúâ i dên nöng thön, àaá n h thûá c yá töí n g söë höå àaä àûúå c vay vöë n tûâ ngên haâ n g thûá c traá c h nhiïå m vaâ loâ n g tûå haâ o cuã a caá (Böå LÀ TBXH, 2000) nhên vaâ cöå n g àöì n g trong viïå c xêy dûå n g Thõ trûúâ n g lao àöå n g nöng thön cuä n g quï hûúng. àaä àûúå c hònh thaâ n h. Sûå phaá t triïí n naâ y Sûå phaá t triïí n cuã a caá c hònh thûá c töí goá p phêì n laâ m tùng àaá n g kïí hiïå u quaã cuã a chûá c saã n xuêë t úã nöng thön diïî n ra song saã n xuêë t nöng nghiïå p vöë n mang tñnh muâ a song vaâ coá möë i quan hïå tûúng höî vúá i sûå ra vuå cao, àöì n g thúâ i giuá p têå n duå n g töë i àa lûå c àúâ i vaâ phaá t triïí n cuã a caá c loaå i thõ trûúâ n g lûúå n g lao àöå n g döì i daâ o úã nöng thön. Àiïì u nhû thõ trûúâ n g haâ n g hoaá saã n phêí m vaâ thõ BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001 40
  13. àoá cuä n g giuá p cho caá c thaâ n h quaã cuã a tùng cuã a thõ trûúâ n g thïë giúá i vaâ giaá caã àêì u vaâ o , trûúã n g kinh tïë àûúå c chia seã röå n g raä i hún. àêì u ra cuä n g coá aã n h hûúã n g lúá n àïë n tñnh Ngaâ y nay, ngûúâ i lao àöå n g nöng thön àaä öí n àõnh vïì thu nhêå p cuã a nöng dên. Chó quen vúá i viïå c tham gia thõ trûúâ n g lao lûu yá rùç n g nhiïì u khi chñnh chñnh saá c h àöå n g caã nûúá c . cuã a Nhaâ nûúá c àaä coá taá c àöå n g tiïu cûå c àïë n Múã cûã a vaâ höå i nhêå p giuá p múã röå n g thõ chi phñ saã n xuêë t nöng nghiïå p vaâ giaá caã trûúâ n g cho nöng saã n , múã röå n g sûå tiïë p cêå n nöng saã n . Chùè n g haå n , theo ûúá c tñnh cuã a cuã a ngûúâ i nöng dên àïë n vúá i caá c àêì u vaâ o caá c chuyïn viïn thuöå c Böå Nöng nghiïå p quan troå n g cuã a saã n xuêë t nöng nghiïå p nhû vaâ Phaá t triïí n Nöng thön, caá c chñnh saá c h phên boá n , thuöë c sêu, giöë n g, nhiïn liïå u núá i loã n g haå n ngaå c h nhêå p khêí u phên boá n cuä n g nhû nhûä n g nguöì n vöë n múá i , cöng vaâ múã röå n g caå n h tranh xuêë t khêí u gaå o nghïå múá i vaâ kyä nùng quaã n lyá múá i . nùm 1998 àaä laâ m tùng thu nhêå p cho Hònh 2.2 cho thêë y giaá trõ xuêë t khêí u ngûúâ i saã n xuêë t luá a úã àöì n g bùç n g söng Cûã u nöng saã n tùng maå n h trong thêå p niïn long hún 6.000 tyã VND. 1990. Tó troå n g haâ n g nöng saã n trong töí n g Vúá i chñnh saá c h múã cûã a , bïn caå n h thõ kim ngaå c h xuêë t khêí u khaá lúá n , trung trûúâ n g múã röå n g, ngûúâ i nöng dên coâ n bònh khoaã n g 33,6% cho giai àoaå n 1990- àûúå c hûúã n g lúå i roä rïå t nhúâ tiïë p cêå n dïî 1998. Tûâ nùm 1996, tó troå n g naâ y giaã m daâ n g àïë n vêå t tû, thiïë t bõ maá y moá c nöng xuöë n g coâ n khoaã n g 30%, song con söë naâ y nghiïå p vaâ cöng nghïå thöng qua nhêå p laâ cao hún nïë u tñnh theo tó troå n g xuêë t khêí u . Nhiïì u loaå i thuïë nhêå p khêí u àûúå c khêí u roâ n g. cùæ t giaã m vaâ thuã tuå c nhêå p dêì n àún giaã n Thõ trûúâ n g thïë giúá i àaä tiïu thuå möå t tyã hoaá laâ m cho giaá nöå i àõa xñch gêì n laå i vúá i lïå lúá n saã n lûúå n g nhiïì u loaå i nöng saã n quan giaá thïë giúá i . Nhúâ àoá , giaá thaâ n h saã n xuêë t troå n g cuã a Viïå t Nam(95% caâ phï, 100% giaã m àaá n g kïí . Khoaã n g 100 ngaâ n ha luá a úã haå t àiïì u , 80-85% cao su, 90% haå t tiïu, àöì n g bùç n g söng Höì n g haâ n g nùm àûúå c 50% cheâ , ...). Viïå c múã cûã a kinh tïë , do vêå y , tröì n g bùç n g caá c giöë n g luá a ûu thïë lai nhêå p àaä coá yá nghôa to lúá n trong viïå c thuá c àêí y tûâ Trung Quöë c . Tûúng tûå , caá c giöë n g ngö saã n xuêë t nöng nghiïå p vaâ caã i thiïå n àúâ i lai coá tiïë n g trïn thïë giúá i cuä n g àûúå c tröì n g söë n g úã nhiïì u vuâ n g nöng thön. Nhûä n g ngaâ y caâ n g röå n g raä i úã Viïå t Nam. Giöë n g lúå n ngûúâ i nöng dên ngheâ o cuä n g àûúå c hûúã n g töë t cuã a Myä , thûá c ùn gia suá c chêë t lûúå n g cao lúå i tûâ kïë t quaã àoá do coá thïm viïå c laâ m vaâ theo cöng nghïå Phaá p , thiïë t bõ chïë biïë n thu nhêå p , dêî u coâ n thêë p (xem thïm Höå p gaå o cuã a Nhêå t ... àaä vaâ àang goá p phêì n laâ m 2.1 vaâ Höå p 2.2). Têë t nhiïn, sûå biïë n àöå n g tùng nùng suêë t lao àöå n g cuã a ngûúâ i nöng PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI TRONG CÖNG CUÖÅC ÀÖÍI MÚÁI ÚÃ VIÏÅT NAM 41
  14. HÖÅ P 2.1 Xuêët khêíu gaåo vaâ àúâi söëng nöng dên úã vuâng tröìng luáa tónh An Giang Trong cuöå c àiïì u tra taå i huyïå n Chêu Thaâ n h, rêë t nhiïì u . Àa söë nhûä n g höå thuöå c loaå i naâ y àïì u tónh An giang, nhoá m nghiïn cûá u àaä àïì nghõ coá hoaâ n caã n h tûúng àöë i àùå c biïå t (khöng coá ngûúâi phoãng vêën so saánh cuöåc söëng cuãa hoå so àêët, àöng con coân nhoã, coá ngûúâi öëm àau,...). vúá i 10 nùm, 5 nùm vaâ 2 nùm trûúá c àêy. Kïë t Trong söë nhûäng ngûúâi cho rùçng àúâi söëng quaã traã lúâ i cuã a nhûä n g ngûúâ i àûúå c phoã n g vêë n àûúå c caã i thiïå n thò 66% àaä xïë p yïë u töë giaá caã àûúå c thïí hiïå n trong hònh 2.3 sau thuêå n lúå i àöë i vúá i saã n phêí m àêì u ra vaâ àêì u vaâ o Àa söë ngûúâ i dên àïì u caã m nhêå n thêë y cuöå c úã 2 thûá haå n g cao nhêë t trong thang bêå c göì m 5 söë n g àaä àûúå c caã i thiïå n . Nhûä n g ngûúâ i cho rùç n g thûá haå n g. Tiïë p theo laâ coá vöë n saã n xuêë t (16%), cuöåc söëng keám ài so vúái 10 nùm trûúác laâ àaåi giao thöng (9%). Chó coá 3% söë ngûúâi àûúåc hoãi diïå n cuã a nhûä n g gia àònh coá ñt ruöå n g àêë t hún xïëp yïëu töë thúâi tiïët vaâo 2 thûá haång cao nhêët. nhiïì u so vúá i mûá c chung (diïå n tñch àêë t bònh Nhû vêå y , ngûúâ i dên tröì n g luá a àaä caã m nhêå n quên àêìu ngûúâi cuãa nhûäng höå àoá laâ 522m 2 so àûúåc taác àöång cuãa giaá caã àêìu vaâo vaâ àêìu ra vúái 2396 m2, tûá c laâ chó bùç n g khoaã n g 1/5 mûá c thuêå n lúå i lïn àúâ i söë n g cuã a hoå . chung). Möå t tó lïå rêë t nhoã (khoaã n g 4%) cho rùçng so vúái 10 nùm trûúác cuöåc söëng keám hún Nguöìn: Àùång Kim Sún, Nguyïîn Thùæng, 2000 dên Viïå t Nam, qua àoá giuá p hoå múã röå n g HÖÅ P 2.2 tiïë p thõ trûúâ n g vaâ tùng thïm thu nhêå p Xuêët khêíu caâ phï vaâ àúâi söëng cuãa ngûúâi dên úã tónh Àùæc Lùæc cuâ n g chêë t lûúå n g cuöå c söë n g cuã a mònh. Toá m laå i , trong nhûä n g nùm 1990 dûúá i Trong 15 nùm àöí i múá i , Àùæ c Lùæ c laâ tónh àûá n g àêì u Têy nguyïn vïì caá c chó söë taá c àöå n g cuã a tiïë n trònh àöí i múá i , cöng phaá t triïí n : töë c àöå tùng GDP bònh quên giai àoaå n 1991-1995 laâ 9,65%, tùng cuöå c phaá t triïí n kinh tïë - xaä höå i vaâ giaã m àoá i lïn 11,2% giai àoaån 1996 -1999, Caác ngaânh kinh tïë nöng nghiïåp vaâ dõch vuå coá ngheâ o àaä thu àûúå c nhûä n g kïë t quaã nöí i bêå t : tyã lïå tùng trûúã n g khaá trong nhiïì u nùm. Ngaâ n h nöng nghiïå p , giai àoaå n 1991- àúâ i söë n g ngûúâ i dên Viïå t Nam thay àöí i 1995 tùng 10,8%/nùm, giai àoaå n 1996 -1998 tùng bònh quên 11,2%/nùm. àaá n g kïí , tyã lïå ngûúâ i ngheâ o , höå ngheâ o giaã m Ngaâ n h nöng nghiïå p àoá n g goá p àaá n g kïí vaâ o kim ngaå c h xuêë t khêí u . Àùå c biïå t , cêy khaá nhanh choá n g. Àùå c biïå t , böå mùå t nöng caâ phï chiïë m gêì n 95% töí n g kim ngaå c h xuêë t khêí u cuã a tónh. Àúâ i söë n g cuã a dên thön coá sûå thay àöí i àaá n g ghi nhêå n . Àöì n g cû àûúå c caã i thiïå n roä rïå t , nhêë t laâ khu vûå c nöng thön. Tònh traå n g àoá i ngheâ o àang thúâ i Viïå t Nam vêî n tiïë p tuå c phaã i àöë i mùå t coá xu hûúáng giaãm. Àöëi vúái nhiïìu ngûúâi nöng dên ngheâo úã Àùæc Lùæc, cêy caâ phï vúá i thaá c h thûá c to lúá n cuã a viïå c xoaá àoá i thûå c sûå trúã thaâ n h cú höå i giuá p hoå thoaá t khoã i caã n h ngheâ o àoá i . giaã m ngheâ o trong thúâ i gian túá i . Àêë t nûúá c vêî n coâ n ngheâ o , cú höå i viïå c laâ m vaâ taå o thu Nguöìn: Chi cuåc Thöëng kï Àùæc Lùæc (1999). nhêå p coâ n bõ haå n chïë , ngûúâ i ngheâ o vaâ BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001 42
  15. nguy cú taá i ngheâ o coâ n nhiïì u , nhêë t laâ úã khña canh àoá vaâ xeá t vïì söë lûúå n g, nhòn nöng thön vaâ úã caá c vuâ n g sêu vuâ n g xa. Do chung Viïå t Nam tiïë p tuå c duy trò vaâ phaá t vêå y , phaá t triïí n nöng nghiïå p vaâ nöng thön huy àûúå c nhûä n g thaâ n h tûå u vöë n coá trûúá c vêî n seä laâ möå t muå c tiïu cûå c kyâ quan troå n g àêy. Song cuä n g cêì n phaã i noá i ngay rùç n g, trong chiïë n lûúå c tiïë p tuå c àöí i múá i . Sûå lûå a xeá t vïì chêë t thò nhûä n g kïë t quaã àaå t àûúå c , choå n naâ y laâ thñch húå p vúá i àiïì u kiïå n coâ n nhêë t laâ trong lônh vuc giaá o duå c - àaâ o taå o , ngheâ o , yïu cêì u phaá t triïí n nhanh bïì n coâ n khiïm töë n , múá i chuã yïë u dûâ n g laå i úã vûä n g vaâ yïu cêì u PTCN cuã a Viïå t Nam. viïå c tòm toâ i vaâ àõnh hònh bûúá c àêì u sûå chuyïí n àöí i cêì n thiïë t cho phuâ húå p vúá i 2.3. MÖÅT SÖË KÏË T QUAÃ PHAÁT TRIÏÍ N CON nhûä n g àoâ i hoã i cuã a cú chïë kinh tïë múá i vaâ NGÛÚÂ I TRONG LÔNH VÛÅC X A Ä HÖÅ I höå i nhêå p quöë c tïë trong khi vêî n giûä àûúå c baã n sùæ c truyïì n thöë n g cuã a Viïå t Nam. Vúá i àöí i múá i , Nhaâ nûúá c Viïå t Nam tiïë p tuå c daâ n h sûå quan têm cho nöå i dung xaä höå i - Vïì giaáo duåc - àaâo taåo nhên vùn cuã a sûå nghiïå p PTCN. Nhúâ theo àuöí i àõnh hûúá n g àoá möå t caá c h nhêë t quaá n , Ngay tûâ nhûä n g ngaâ y àêì u tiïn cuã a nûúá c kïë t quaã PTCN cuã a Viïå t Nam coá àùå c àiïí m Viïå t Nam Dên chuã Cöå n g hoaâ , Chuã tõch nöí i bêå t laâ caá c chó söë PTCN vïì mùå t xaä höå i Höì Chñ Minh àaä coi \"giùå c döë t \" laâ möå t cao hún chó söë phaá t triïí n kinh tïë . Trong trong ba thûá \"giùå c \" nguy hiïí m nhêë t phaã i baã n g xïë p haå n g PTCN trïn thïë giúá i nùm tiïu diïå t têå n göë c , bïn caå n h giùå c àoá i vaâ 1992, tûá c laâ thúâ i àiïí m Viïå t Nam múá i tiïë n giùå c ngoaå i xêm. Tûâ àoá àïë n nay, Àaã n g vaâ haâ n h àöí i múá i vaâ caã i caá c h àõnh hûúá n g thõ Nhaâ nûúá c Viïå t Nam luön luön coi phaá t trûúâ n g chûa lêu, chó söë giaá o duå c cuã a Viïå t triïí n giaá o duå c - àaâ o taå o laâ \"quöë c saá c h Nam àûá n g thûá 72, coâ n chó söë sûá c khoeã haâ n g àêì u \". Tû tûúã n g naâ y coâ n coá cöå i rïî tûâ (tuöí i thoå ) àûá n g thûá 111 trong söë 173 truyïì n thöë n g lêu àúâ i hiïë u hoå c , tön sû, nûúá c ; trong khi àoá , xïë p haå n g chó söë troå n g àaå o cuã a dên töå c ta. Trûúá c àöí i múá i , PTCN (HDI) laâ 116 vaâ xïë p haå n g GDP laâ giaá o duå c vaâ àaâ o taå o úã Viïå t Nam àaä coá 150. Nùm 1999, trong söë 162 nûúá c Viïå t nhûä n g bûúá c phaá t triïí n maå n h meä . Hoaå t Nam xïë p thûá 101 vïì HDI, 74 vïì giaá o duå c , àöå n g giaá o duå c àûúå c múã ra úã moå i cêë p , moå i 93 vïì sûá c khoeã vaâ 114 vïì thu nhêå p àêì u vuâ n g, dûúá i nhiïì u hònh thûá c , vúá i muå c tiïu ngûúâ i (UNDP 1994 vaâ 2001). vûâ a xoaá naå n muâ chûä , vûâ a nêng cao trònh Caá c khña caå n h xaä höi cuã a PTCN rêë t àöå vùn hoaá cho àöng àaã o nhên dên. Ngay àa daå n g vaâ phong phuá . Trong phêì n naâ y , caã trong nhûä n g nùm chiïë n tranh aá c liïå t Baá o caá o chó àïì cêå p àïë n möå t söë kïë t quaã nhêë t , nïì n giaá o duå c nûúá c nhaâ vêî n àûúå c àûúå c xem laâ tñch cûå c trong nhûä n g nùm duy trò úã moå i cêë p . Haâ n g trùm hoå c sinh ûu 1990 vïì giaá o duå c - àaâ o taå o , dên söë , y tïë , vaâ tuá cuä n g àaä àûúå c gûã i ài àaâ o taå o úã nûúá c vêë n àïì tiïë p cêå n thöng tin. Trïn nhûä n g ngoaâ i trong nhûä n g lônh vûå c cêì n thiïë t cho BAÃ N G 2.6 Thaânh tûåu phaát triïín con ngûúâi cuãa Viïåt Nam 1995, 2001 Caác chó söë phaát triïín con ngûúâi 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 Tuöíi thoå 65.2 65.5 66.0 66.4 67.4 67.8 67.8 Tyã lïå ngûúâi lúán biïët chûä 91.9 92.5 93 93.7 91.9 92.9 93.1 Tyã lïå nhêåp hoåc töíng húåp caác cêëp 49 51 55 55 62 63 67 GDP bònh quên àêìu ngûúâi 1,010 1,040 1,208 1,236 1,630 1,689 1860 Chó söë phaát triïín con ngûúâi* 0.611 0.618 0.634 0.639 0.666 0.671 0.682 Xïëp haång HDI 120 121 121 122 110 108 101 Nguöìn: UNDP (1994-2001), Tûå tñnh toaán PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI TRONG CÖNG CUÖÅC ÀÖÍI MÚÁI ÚÃ VIÏÅT NAM 43
  16. cöng cuöå c taá i thiïë t vaâ phaá t triïí n àêë t nûúá c phöí cêå p giaá o duå c chûa cao, àïì u àaå t töë c àöå trong tûúng lai. phaá t triïí n nhanh, thêå m chñ nhanh hún Trong thúâ i kyâ àöí i múá i , sûå phaá t triïí n möå t söë tónh coá mùå t bùç n g xuêë t phaá t töë t hún vïì lûúå n g trong giaá o duå c àûúå c thïí hiïå n trong lônh vûå c naâ y . Xu hûúá n g múã röå n g cú möå t caá c h khaá roä neá t . Söë lúá p hoå c vaâ söë hoå c höå i tiïë p cêå n àïë n giaá o duå c vaâ tri thûá c cho sinh úã caá c cêë p hoå c phöí thöng tiïë p tuå c tùng moå i ngûúâ i dên, àùå c biïå t laâ úã nhûä n g vuâ n g (Baã n g 2.7). Tûâ nùm hoå c 1992-93 àïë n nùm tûúng àöë i bõ caá c h biïå t , thïí hiïå n tûúng àöë i hoå c 1998-99, söë treã em ài hoå c mêî u giaá o roä trong thúâ i kyâ àöí i múá i (Baã n g 2.8). tùng 45%, söë hoå c sinh tiïí u hoå c tùng 7,6% Xu hûúá n g naâ y cuä n g thïí hiïå n úã khña vaâ mùå c duâ coá giaã m úã nùm cuöë i thêå p niïn caå n h giúá i . Nhúâ aá p duå n g chñnh saá c h phöí BAÃ N G 2.7 Giaáo duåc: möåt söë chó tiïu phaát triïín trong nhûäng nùm 1990 1992-93 1993-94 1994-95 1995-96 1996-97 1997-98 1998-99 Mêîu giaáo Lúáp (nghòn lúáp) 54.8 58.9 63.4 66.9 74.1 79.8 82.5 Hoåc sinh (nghòn ngûúâi) 1521 155 1841 1931 2091 2258 2171 Tiïíu hoåc Lúáp (nghòn lúáp) 281.2 292 299.2 310.3 317.9 323.4 324.5 Hoåc sinh (nghòn ngûúâi) 9527 9783 10029 10229 10359 10383 10247 Trung hoåc cú súã Lúáp (nghòn lúáp) 73.8 79.7 91 104.3 117.2 124.9 134 Hoåc sinh (nghòn ngûúâi) 2813 3163 3657 4313 4840 5204 5578 Trung hoåc phöí thöng Lúáp (nghòn lúáp) 14.2 16.3 19.1 21.8 24.6 28.6 34.2 Hoåc sinh (nghòn ngûúâi) 570 706 843 1019 1155 1382 1653 Nguöìn: TCTK (1999) 1990. Hai cêë p hoå c coá söë hoå c sinh tùng cêå p giaá o duå c cú súã nïn tó lïå nhêå p hoå c úã nhanh laâ trung hoå c cú súã ( gêì n gêë p àöi) vaâ cêë p tiïí u hoå c vaâ trung hoå c cú súã tûúng àöë i trung hoå c phöí thöng (gêë p gêì n 3 lêì n ). àöì n g àïì u giûä a nam vaâ nûä . ÚÃ cêë p phöí Sûå phaá t triïí n vïì lûúå n g cuã a giaá o duå c thöng trung hoå c vaâ cao àùè n g - àaå i hoå c , sûå phöí thöng àûúå c traã i trïn möå t diïå n röå n g, úã chïnh lïå c h vïì giúá i thiïn vïì nam laâ khaá roä têë t caã caá c vuâ n g. Caá c tónh miïì n nuá i phña neá t . Tuy nhiïn sûå chïnh lïå c h naâ y àaä Bùæ c vaâ Têy Nguyïn, núi têå p trung sinh giaã m xuöë n g trong giai àoaå n 1993-1998 söë n g cuã a àöì n g baâ o caá c dên töå c ñt ngûúâ i , (Baã n g 2.9). hay möå t söë tónh úã miïì n Àöng Nam Böå vaâ ÚÃ têë t caã caá c hïå àaâ o taå o - cöng nhên kyä Àöì n g bùç n g söng Cûã u Long vöë n coá mûá c àöå thuêå t , trung hoå c chuyïn nghiïå p vaâ cao BAÃ N G 2.8 Tyã lïå ài hoåc cuãa ngûúâi Kinh vaâ ngûúâi caác dên töåc khaác (%) 1993/93 1997/98 Dên töåc Kinh Dên töåc ñt ngûúâi Dên töåc Kinh Dên töåc ñt ngûúâi Tiïíu hoåc 90,6 63,8 93,3 82,2 Trung hoåc cú súã 33,6 6,6 66,2 36,5 Nguöì n : TCTK, 1999 BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001 44
  17. BAÃ N G 2.9 Tó lïå nhêåp hoåc theo giúái, 1993-1998 (%) 1993 1998 Tiïíu hoåc Nam 49,8 50,4 Nûä 50,2 49,6 Trung hoåc cú súã Nam 51,8 49.7 Nûä 49,2 50,3 Phöí thöng trung hoåc Nam 57,9 52,3 Nûä 42,1 47,7 Àaåi hoåc vaâ cao àùèng* Nam 59,0 56,3 Nûä 41,0 43,5 Ghi chuá: * Tñnh cho nùm 1996 vaâ 1998 Nguöìn: TCTK (1999). àaã n g - àaå i hoå c -, söë sinh viïn àïì u tùng vúá i ngûúâ i hoå c ngoaå i ngûä vaâ tin hoå c tùng lïn töë c àöå khaá nhanh. Trong giai àoaå n 1992- rêë t maå n h. Nhu cêì u biïë t ngoaå i ngûä vaâ sûã 1998, söë hoå c sinh töë t nghiïå p trung hoå c duå n g maá y vi tñnh tùng voå t do caá c cú höå i chuyïn nghiïå p tùng 150%, söë cöng nhên viïå c laâ m , tiïë p cêå n tri thûá c vaâ yïu cêì u giao kyä thuêå t àûúå c àaâ o taå o tùng 200%; coâ n söë tiïë p phuå thuöå c ngaâ y caâ n g nhiïì u vaâ o sinh viïn töë t nghiïå p àaå i hoå c vaâ cao àùè n g nhûä n g kyä nùng naâ y . Caá c khoaá àaâ o taå o tùng gêì n 300%. chñnh quy úã caá c trûúâ n g àaå i hoå c khöng thïí Trong quaá trònh àöí i múá i , caá c hònh àaá p ûá n g àêì y àuã nhu cêì u naâ y . Lêå p tûá c thûá c giaá o duå c - àaâ o taå o múá i àûúå c àa daå n g xuêë t hiïå n haâ n g loaå t trung têm daå y ngoaå i hoaá vaâ àõnh hònh. Trûúá c àöí i múá i , giaá o ngûä vaâ tin hoå c , kïí caã trïn àaâ i phaá t thanh duå c àaâ o taå o chó coá möå t kïnh laâ caá c trûúâ n g vaâ truyïì n hònh. Chûúng trònh daå y àa quöë c lêå p vaâ hêì u nhû chó coá hònh thûá c daå y daå n g vaâ thúâ i gian cuä n g rêë t linh hoaå t . Coá hoå c trïn lúá p . Hiïå n nay, haâ n g loaå t kïnh leä hoå c ngoaå i ngûä vaâ tin hoå c , nhêë t laâ úã caá c múá i vaâ hònh thûá c múá i àaä múã ra: àoá laâ caá c àö thõ lúá n , laâ möå t vñ duå sinh àöå n g nhêë t vïì trûúâ n g dên lêå p , baá n cöng, laâ hònh thûá c sûå múã röå n g cú höå i cho moå i ngûúâ i àïí àaá p giaá o duå c - àaâ o taå o tûâ xa qua hïå thöë n g phaá t ûá n g möå t nhu cêì u múá i nêí y sinh do taá c thanh - truyïì n hònh. Xu hûúá n g múã röå n g àöå n g cuã a àöí i múá i vaâ múã cûã a . caá c trûúâ n g dên lêå p vaâ baá n cöng khöng chó Chi tiïu giaá o duå c laâ phêì n àûúå c ûu tiïn diïî n ra trong hïå thöë n g giaá o duå c phöí trong chi tiïu ngên saá c h Nhaâ nûúá c . Vaâ o thöng. Haâ n g chuå c trûúâ n g àaå i hoå c , cao àêì u thêå p niïn 1990, do kinh tïë coâ n khoá àùè n g dên lêå p vaâ baá n cöng àûúå c xêy dûå n g khùn, Nhaâ nûúá c àaä phaã i cùæ t giaã m töí n g chi úã caá c thaâ n h phöë lúá n . Theo àiïì u tra, úã Haâ ngên saá c h, song phêì n chi cho giaá o duå c nöå i , söë trûúâ n g vaâ lúá p trung hoå c phöí thöng vêî n tùng. Ngên saá c h giaá o duå c tùng gêë p cöng lêå p chó àuã àïí tiïë p nhêå n khoaã n g 60% gêì n 10 lêì n trong giai àoaå n 1990-1997, tûâ söë hoå c sinh töë t nghiïå p phöí thöng cú súã . 1.055 tyã àöì n g lïn 10.081 tyã àöì n g; tñnh Trong trûúâ n g húå p àoá , caá c trûúâ n g phöí theo giaá trõ thûå c tïë , khoaã n chi naâ y tùng thöng trung hoå c baá n cöng trúã thaâ n h möå t 140% (UNDP, 1999a) . Trong cú cêë u chi cú höå i lûå a choå n quan troå n g àöë i vúá i 40% söë giaá o duå c , phêì n àûúå c ûu tiïn laâ chi cho cêë p hoå c sinh coâ n laå i . Nhaâ nûúá c cuä n g cho pheá p tiïí u hoå c . Lûå a choå n naâ y xuêë t phaá t tûâ caá c h caá c caá nhên tûå do ài hoå c úã nûúá c ngoaâ i nïë u àùå t vêë n àïì vïì cöng bùç n g xaä höå i : treã em coá khaã nùng baã o àaã m vïì taâ i chñnh. Àêy laâ thuöå c caá c gia àònh ngheâ o cêì n àûúå c höî trúå nhûä n g àiïí m múá i , múã ra cho caá c caá nhên àïí coá thïí tiïë p cêå n röå n g raä i hún àïë n giaá o phaå m vi lûå a choå n röå n g raä i hún àïí nêng cao tri thûá c . duå c cú súã . Nïë u nhaâ nûúá c khöng höî trúå kinh phñ cho cêë p naâ y thò nhiïì u treã em Möå t àiïí m àùå c biïå t laâ dûúá i taá c àöå n g ngheâ o seä khöng coá cú höå i àïë n trûúâ n g. Thu cuã a chñnh saá c h àöí i múá i vaâ múã cûã a , söë PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI TRONG CÖNG CUÖÅC ÀÖÍI MÚÁI ÚÃ VIÏÅT NAM 45
  18. nhêå p tùng vaâ àúâ i söë n g àûúå c caã i thiïå n keá m phaá t triïí n , thò dên söë àöng vaâ töë c àöå cuä n g àaä taå o àiïì u kiïå n cho ngûúâ i dên tham tùng dên söë cao laâ möå t trong nhûä n g gia xêy dûå n g trûúâ n g hoå c , mua sùæ m caá c nguyïn nhên laâ m trêì m troå n g vaâ cùng thiïë t bõ phuå c vuå daå y vaâ hoå c Cuä n g giöë n g thùè n g thïm tònh traå n g àoá i ngheâ o , gêy ra nhû trong möå t söë lônh vûå c khaá c nhû phaá t haâ n g loaå t nhûä n g khoá khùn trong phên triïí n hïå thöë n g y tïë , xêy dûå n g kïë t cêë u haå cöng lao àöå n g vaâ chuyïí n dõch cú cêë u kinh têì n g, àêì u tû cho giaá o duå c úã Viïå t Nam tïë . Àoá cuä n g laâ nguöì n göë c cuã a sûå cùng àûúå c thûå c hiïå n theo nguyïn tùæ c nhaâ nûúá c thùè n g xaä höå i , gia àònh vaâ tñnh gay gùæ t cuã a vaâ nhên dên cuâ n g laâ m . caá c vêë n àïì thêë t nghiïå p , möi trûúâ n g, giaá o Tuy nhiïn, nhûä n g kïë t quaã tñch cûå c duå c , y tïë . Kïë t quaã laâ caá c àiïì u kiïå n phaá t trïn àêy chûa dõch chuyïí n àûúå c chêë t triïí n trñ tuïå , vùn hoaá , thïí lûå c cuã a giöë n g lûúå n g giaá o duå c , cú cêë u àaâ o taå o àïí àaã m noâ i coá thïí dêì n bõ thui chöå t . baã o phaá t triïí n nguöì n nhên lûå c laâ khêu Chñnh vò vêå y , ngay tûâ trûúá c àöí i múá i , àöå t phaá coá tñnh quyïë t àõnh àöë i vúá i tûúng vêë n àïì kïë hoaå c h hoaá gia àònh vúá i nöå i dung lai cuã a Viïå t Nam trong böë i caã n h toaâ n cêì u quan troå n g nhêë t laâ giaã m mûá c tùng dên söë hoaá vaâ caá c nïì n kinh tïë tri thûá c . Vêë n àïì àaä laâ möå t trong nhûä n g möë i quan têm caâ n g trúã nïn gay gùæ t hún khi àaâ o taå o - haâ n g àêì u cuã a Àaã n g vaâ Nhaâ nûúá c Viïå t giaá o duå c vïì cú baã n vêî n nùç m trong möi Nam (Baã n g 2.10). Vúá i àöí i múá i , Chûúng trûúâ n g “hoå c thuå àöå n g, daå y aá p àùå t \" vaâ tònh traå n g \"mua bùç n g baá n àiïí m \", \"hoå c trònh dên söë vaâ kïë hoaå c h hoaá gia àònh àaä giaã , bùç n g thêå t \" coá chiïì u hûúá n g gia tùng. àûúå c àùå c biïå t nhêë n maå n h vaâ triïí n khai Taã n g bùng chòm êí n giêë u nhûä n g thaá c h sêu röå n g hún nhiïì u . thûá c to lúá n àang cêë p baá c h àoâ i hoã i Viïå t Nhúâ thûå c hiïå n nhûä n g chñnh saá c h, Nam phaã i coá nhûä n g caã i caá c h triïå t àïí vaâ chiïë n lûúå c dên söë tûâ sau àöí i múá i3 àöì n g cùn baã n trong lônh vûå c àaâ o taå o - giaá o duå c . thúâ i chñnh phuã cuä n g tùng maå n h àêì u tû cho cöng taá c dên söë vaâ kïë hoaå c h hoaá gia Vïì dên söë àònh àaä àem laå i thaâ n h tñch àaá n g kïí trong lônh vûå c dên söë vaâ kïë hoaå c h hoaá gia àònh. Trong àiïì u kiïå n àêë t àai heå n heå p , kinh tïë BAÃ N G 2.10 Tûâ têìm nhòn dên söë àïën chiïën lûúåc haânh àöång Vùn kiïån Thúâi gian Nöåi dung - Muåc tiïu Chó thõ 265/CP cuãa Höåi àöìng Chñnh phuã 19 - 10 - 1978 Àêíy maånh cuöåc vêån àöång sinh àeã coá kïë hoaåch trong u u phaåm vi caã nûúác Chó thõ 29/HÀBT cuãa Höåi àöìng Böå trûúãng 12 - 8 - 1981 Àêíy maånh cuöåc vêån àöång sinh àeã coá kïë hoaåch trong u u 5 nùm (1981-1985) Vùn kiïån Àaåi höåi Àaãng IV 1976 Àïën nùm 1980, tyã lïå tùng dên söë hún 2% möåt ñt u u Vùn kiïån Àaåi höåi Àaãng V 1981 Giaãm töëc àöå tùng dên söë caã nûúác tûâ 2,4%/nùm xuöëng u u 1,7%/nùm vaâo nùm 1985 Quyïët àõnh 58/HÀBT cuãa Höåi àöìng Böå trûúãng 11 - 4 - 1984 Thaânh lêåp Uyã ban Dên söë vaâ Sinh àeã coá kïë hoaåch u u Quyïët àõnh 162/HÀBT cuãa Höåi àöìng Böå trûúãng 18 - 10 - 1988 Möåt söë chñnh saách dên söë vaâ kïë hoaåch hoaá gia àònh u u Quyïët àõnh 315/CT cuãa Thuã tûúáng CP 24 - 8 - 1992 Chiïën lûúåc truyïìn thöng dên söë vaâ kïë hoaåch hoaá gia u u àònh Nghõ quyïët Höåi nghõ lêìn thûá tû Ban Chêëp haânh 1 - 1993 Vïì chñnh saách dên söë vaâ kïë hoaåch hoaá gia àònh u u Trung ûúng Àaãng khoaá VII Quyïët àõnh 270/TTg cuãa Thuã tûúáng Chñnh phuã 3- 6 - 1993 Chiïën lûúåc dên söë vaâ kïë hoaåch hoaá gia àònh àïën u u nùm 2000 BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001 46
  19. Tûâ mûá c tùng trung bònh 2,1% möî i nùm thay àöí i möå t caá c h sêu sùæ c vaâ nhanh trong thêå p niïn 1980, tyã lïå tùng dên söë àaä choá n g. Ngûúâ i dên àaä thêë y àûúå c lúå i ñch cuã a giaã m xuöë n g coâ n 1,76%/nùm trong thêå p viïå c giaã m mûá c sinh àeã àöë i vúá i chñnh gia niïn 1990. Viïå c caã i thiïå n mûá c söë n g vêå t àònh mònh trong taá c àöå n g qua laå i vúá i caã chêë t cuä n g nhû möi trûúâ n g söë n g cúã i múã xaä höå i . hún laâ nhûä n g yïë u töë chuã yïë u laâ m tùng tuöí i Àùå c biïå t , phuå nûä laâ ngûúâ i àûúå c hûúã n g thoå cuã a ngûúâ i dên, tûâ 63,4 tuöí i nùm 1992 lúå i ñch nhiïì u nhêë t tûâ viïå c giaã m tyã lïå sinh lïn 70,9 tuöí i nùm 1999. Baã n g 2.11 coâ n cho àeã . Nhúâ giaã m söë lêì n sinh, thúâ i gian maâ thêë y töë c àöå tùng dên söë bùæ t àêì u giaã m phuå nûä phaã i chõu àûå n g nhûä n g vêë t vaã cuã a maå n h tûâ nùm 1993, khi àöí i múá i bùæ t àêì u viïå c mang thai vaâ ruã i ro sinh núã giaã m triïí n khai theo chiïì u sêu. Khoaã n g caá c h xuöë n g. Àöì n g thúâ i , do ñt con, gaá n h nùå n g thúâ i gian àïí àaå t cuâ n g möå t mûá c tùng dên cuã a viïå c nuöi daå y con maâ hoå phaã i gaá n h söë 6 triïå u àaä tùng lïn 50%, tûâ 4 nùm cuã a vaá c phêì n lúá n cuä n g búá t ài. Cêì n lûu yá rùç n g thúâ i kyâ 1989-1993 lïn 6 nùm cuã a thúâ i kyâ úã nöng thön, thúâ i gian laâ m viïå c möî i ngaâ y 1993-1999. Nhûä n g thaâ n h cöng cuã a viïå c cuã a phuå nûä thûúâ n g keá o daâ i 14-16 giúâ , daâ i thûå c hiïå n chûúng trònh dên söë vaâ kïë hún cuã a nam giúá i 4-6 giúâ . Ngoaâ i phêì n thúâ i hoaå c h hoaá gia àònh trong thêå p niïn 1990 gian lao àöå n g taå o thu nhêå p nhû nam giúá i , àaä àûúå c cöå n g àöì n g quöë c tïë ghi nhêå n vaâ phuå nûä coâ n phaã i àaã m nhiïå m caá c cöng viïå c àaá n h giaá cao. Nùm 1999, Viïå t Nam àaä nöå i trúå vaâ chùm soá c con caá i . Vò thïë , viïå c àûúå c Liïn Húå p Quöë c trao giaã i thûúã n g vïì giaã m thúâ i gian daâ n h cho caá c cöng viïå c nöå i dên söë . trúå vaâ chùm soá c con caá i cho phuå nûä àïì u laâ Thûå c tïë àoá cho thêë y ngûúâ i dên ngaâ y nhûä n g bûúá c tiïë n quan troå n g trong viïå c caâ n g tûå giaá c hún trong viïå c thûå c hiïå n giaã i phoá n g phuå nûä vaâ tùng sûå bònh àùè n g chûúng trònh dên söë vaâ kïë hoaå c h hoaá gia vïì giúái. àònh cuã a Nhaâ nûúá c . Taá c àöå n g cuã a cú chïë Toá m laå i , thaâ n h tûå u giaã m töë c àöå tùng thõ trûúâ n g cuâ n g vúá i caá c chûúng trònh dên söë cuã a Viïå t Nam trong nhûä n g nùm tuyïn truyïì n giaá o duå c röå n g raä i do Nhaâ 1990 laâ to lúá n . Song cuä n g coâ n nhiïì u vêë n nûúá c vaâ caá c töí chûá c xaä höå i thûå c hiïå n àaä àïì àaá n g lûu têm. Quaá trònh di dên, möå t giuá p nhên dên coá sûå lûå a choå n àuá n g àùæ n mùå t , taå o viïå c laâ m vaâ thu nhêå p cho möå t böå hún trong viïå c sinh àeã . Quan niïå m cuã a phêå n khöng nhoã dên cû, mùå t khaá c , àang nhên dên, àùå c biïå t laâ cuã a haâ n g triïå u höå coá taá c àöå n g tiïu cûå c àïë n möi trûúâ n g vaâ gia àònh nöng dên, vïì haå n h phuá c gia àònh gêy cùng thùè n g thïm nhiïì u vêë n àïì xaä höå i vaâ nuöi daå y con caá i àaä biïë n àöí i . Caá c h (tïå naå n xaä höå i , nhaâ úã , nûúá c saå c h, chùm soá c nghô \"trúâ i sinh voi, trúâ i sinh coã \" , \"àöng y tïë , giaá o duå c , kïë t cêë u haå têì n g àö thõ). con nhiïì u phuá c \", \"troå n g nam khinh nûä \" Nhòn vaâ o thûå c traå n g dên söë treã cuã a Viïå t vöë n àaä tûâ n g chi phöë i àöå n g thaá i dên söë cuã a nam hiïå n nay, coá thïí ghi nhêå n tiïì m nùng Viïå t Nam haâ n g ngaâ n nùm àaä bùæ t àêì u phaá t triïí n lúá n vïì daâ i haå n cuã a àêë t nûúá c . BAÃ N G 2.11 Quy mö dên söë Viïåt Nam qua caác cuöåc àiïìu tra Dên söë Tyã suêët sinh thö Töíng tyã suêët sinh (1.000 ngûúâi) (%0) (con) Töíng àiïìu tra dên söë 1-10-1979 52.742 32,49 ---- Töíng àiïìu tra dên söë 1-4-19890 64.411 30,10 3,80 Töíng àiïìu tra dên söë 1-4-1999 76.324 ------ 2,60 Nguöìn: Söë liïåu tûâ caác cuöåc àiïìu tra cuãa TCTK. PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI TRONG CÖNG CUÖÅC ÀÖÍI MÚÁI ÚÃ VIÏÅT NAM 47
  20. Nhûng úã têì m ngùæ n vaâ trung haå n , noá àùå t sûá c khoeã cuã a Nhaâ nûúá c . Do vêå y , nhên dên ra nhûä n g thaá c h thûá c to lúá n . Àoá laâ gaá n h coá thïí dïî daâ n g tiïë p cêå n àïë n caá c dõch vuå y tïë vaâ chùm soá c sûá c khoeã . nùå n g nuöi daå y vaâ chùm soá c treã em trong Viïå c múã röå n g maå n g lûúá i y tïë theo caá c h ngùæ n haå n vaâ aá p lûå c viïå c laâ m - thêë t nghiïå p nhû vêå y khöng chó giuá p cho viïå c chûä a seä gia tùng trong trung haå n . bïå n h àaå t kïë t quaã töë t hún. Quan troå n g Chùm soá c sûá c khoeã nhên dên hún - vaâ àêy chñnh laâ hûúá n g ûu tiïn -, noá taå o àiïì u kiïå n àïí töí chûá c töë t caá c chûúng Phaá t triïí n ngaâ n h y tïë vaâ chùm soá c sûá c trònh chùm soá c sûá c khoeã dûå phoâ n g do khoeã nhên dên luön luön laâ möå t muå c tiïu Nhaâ nûúá c triïí n khai nhùç m haå n chïë tûâ ûu tiïn trong chiïë n lûúå c phaá t triïí n kinh tïë àêì u söë lûúå n g ngûúâ i phaã i vaâ o bïå n h viïå n , - xaä höå i cuã a Àaã n g vaâ Nhaâ nûúá c Viïå t Nam. àöì n g thúâ i caã i thiïå n sûá c khoeã cuã a nhên Hïå thöë n g y tïë vaâ chùm soá c sûá c khoeã cöå n g dên. Maå n g lûúá i y tïë röå n g khùæ p coâ n goá p àöì n g úã Viïå t Nam phaá t triïí n dûå a trïn ba phêì n to lúá n vaâ o viïå c tuyïn truyïì n , phöí nguyïn tùæ c : \"Phoâ n g bïå n h hún chûä a biïë n cho nhên dên tri thûá c baã o vïå sûá c bïå n h\", \"Àöng Têy y kïë t húå p \" vaâ \"Nhaâ khoeã , phoâ n g chöë n g bïå n h têå t vaâ thûå c hiïå n nûúá c vaâ nhên dên cuâ n g laâ m . Nguyïn tùæ c coá hiïå u quaã caá c chûúng trònh chùm soá c \"Nhaâ nûúá c vaâ nhên dên cuâ n g laâ m \" sûá c khoeã do nhaâ nûúá c töí chûá c . khöng chó bao haâ m sûå chia seã vïì mùå t taâ i Chûúng trònh tiïm chuã n g múã röå n g laâ chñnh giûä a Nhaâ nûúá c vaâ nhên dên. Hún hoaå t àöå n g àaå t tiïu chuêí n cöng bùç n g xaä thïë , Nhaâ nûúá c àoá n g vai troâ ngûúâ i àõnh höå i cao nhêë t trong söë caá c hoaå t àöå n g y tïë . hûúá n g, töí chûá c thûå c hiïå n caá c chûúng Trong nùm 1999, hún 90% söë treã em trònh vaâ phong traâ o baã o vïå vaâ chùm soá c dûúá i 1 tuöí i àûúå c tiïm chuã n g àêì y àuã ; hún sûá c khoeã , coâ n nhên dên chuã àöå n g tham 80% söë phuå nûä coá thai àûúå c tiïm phoâ n g gia vaâ o sûå nghiïå p àoá vúá i tû caá c h vûâ a laâ uöë n vaá n ; 100% treã em dûúá i 5 tuöí i àûúå c ngûúâ i àûúå c hûúã n g lúå i ñch, vûâ a laâ ngûúâ i coá uöë n g vùæ c xin phoâ n g baå i liïå t . Caá c chûúng traá c h nhiïå m àoá n g goá p vaâ o caá c hoaå t àöå n g trònh phoâ n g chöë n g möå t söë loaå i dõch bïå n h phuá c lúå i xaä höå i . Nhúâ vêå y , lônh vûå c hoaå t nhû lao, bûúá u cöí , söë t xuêë t huyïë t vaâ söë t àöå n g naâ y löi cuöë n àûúå c sûå tham gia röå n g reá t àûúå c nhên dên hûúã n g ûá n g röå n g raä i . raä i vaâ tûå giaá c cuã a nhên dên vaâ caá c töí chûá c Kïë t quaã àaå t àûúå c laâ rêë t khaã quan. Chùè n g xaä höå i . haå n , trong 9 thaá n g àêì u nùm 1999, gêì n 10 Tûâ àêì u nhûä n g nùm 1960, Viïå t nam àaä triïå u ngûúâ i dên àûúå c baã o vïå khoã i bïå n h tiïë n haâ n h xêy dûå n g maå n g lûúá i traå m y tïë söë t reá t , àaå t tyã lïå 80% vaâ ûúá c tñnh caã nùm cêë p xaä àïí cung cêë p caá c dõch vuå y tïë cú baã n seä àaå t 95%. Söë mùæ c bïå n h söë t reá t giaã m ban àêì u vaâ y tïë dûå phoâ n g cho àöng àaã o 11% so vúá i 1998; trong nùm 1999, 99% dên cû nöng thön. Cho àïë n nùm 1997, dên söë , 100% söë quêå n huyïå n vaâ 98% söë trong söë 9.929 xaä úã nöng thön thò 9.806 xaä xaä phûúâ n g àûúå c baã o vïå khoã i bïå n h lao, söë (99%) coá traå m y tïë xaä vaâ 926 traå m y tïë àa bïå n h nhên àûúå c phaá t hiïå n vaâ àiïì u trõ khoa liïn xaä . Caá c traå m àa khoa naâ y laâ khoã i bïå n h àaå t 100% dûå kiïë n kïë hoaå c h tuyïë n 2 cuã a hïå thöë n g y tïë cöng cöå n g göì m (Böå Y tïë , 1999). Àùå c biïå t , trong mêë y nùm 5 tuyïë n . Tuyïë n 2 àûúå c nöë i vúá i caá c Trung gêì n àêy, chûúng trònh phoâ n g chöë n g bïå n h têm Y tïë vaâ Bïå n h viïå n huyïå n - tuyïë n 3 cuã a bûúá u cöí bùç n g caá c h sûã duå n g röå n g raä i hïå thöë n g (Möî i huyïå n àïì u coá 1 bïå n h viïå n muöë i i-öë t trïn phaå m vi caã nûúá c àaä àûúå c àa khoa vaâ 1 phoâ n g khaá m àa khoa). àêí y maå n h. Taå i caá c vuâ n g miïì n nuá i , viïå c Tuyïë n 1 bao göì m caá c traå m y tïë xaä , tuyïë n tuyïn truyïì n giaá o duå c cho nhên dên, 4 laâ bïå n h viïå n tónh vaâ tuyïë n 5 - bïå n h viïå n nhêë t laâ àöì n g baâ o caá c dên töå c ñt ngûúâ i coá cêë p khu vûå c vaâ toaâ n quöë c (Böå Y tïë , 1999). trònh àöå vùn hoaá thêë p , cung cêë p caá c phûúng tiïå n cêì n thiïë t àïí ngùn ngûâ a vaâ Caá c tuyïë n naâ y liïn kïë t vúá i nhau khaá chùå t chöë n g bïå n h söë t reá t cuä n g àûúå c thûå c hiïå n cheä vïì chuyïn mön, cuâ n g phöë i húå p triïí n möå t caá c h tñch cûå c . khai caá c chûúng trònh y tïë vaâ chùm soá c BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001 48
  21. Möå t trong nhûä n g neá t àùå c sùæ c cuã a sûå chñ giuá p àöng àaã o nhên dên hiïí u biïë t töë t phaá t triïí n hïå thöë n g y tïë Viïå t Nam laâ viïå c hún vïì bïå n h têå t , vïì caá c h sûã duå n g vaâ lûå a nêng cao vai troâ cuã a nïì n y dûúå c cöí choå n thuöë c phuâ húå p vúá i yïu cêì u vaâ khaã truyïì n . Y dûúå c hoå c cöí truyïì n coá sûá c söë n g nùng taâ i chñnh cuã a mònh. tûâ lêu àúâ i vaâ noá phuâ húå p vúá i àiïì u kiïå n Ngoaâ i sûå phaá t triïí n caá c dõch vuå y tïë vaâ söë n g cuä n g nhû têm sinh lyá cuã a ngûúâ i Viïå t chùm soá c sûá c khoeã trûå c tiïë p , caá c hoaå t Nam. \"Àöng- Têy y kïë t húå p \" laâ phûúng àöå n g khaá c liïn quan àïë n viïå c nêng cao chêm hoaå t àöå n g cuã a nïì n y hoå c Viïå t Nam sûá c khoeã cuã a ngûúâ i dên, cuä n g laâ àïí ngùn Hiïå n nay, 70% söë tónh vaâ thaâ n h phöë coá ngûâ a bïå n h têå t tûâ xa, vñ duå nhû chûúng bïå n h viïå n y hoå c cöí truyïì n , gêì n 50% bïå n h trònh cung cêë p nûúá c saå c h vaâ vïå sinh nöng viïå n coá khoa y hoå c cöí truyïì n , 50% söë thön, cuã a Nhaâ nûúá c cuä n g àûúå c triïí n khai traå m y tïë xaä töí chûá c khaá m chûä a bïå n h tñch cûå c vúá i sûå höî trúå quöë c tïë . bùç n g y hoå c cöí truyïì n (Böå Y tïë , 1999). Thaá c h thûá c àöë i vúá i y tïë Viïå t Nam coâ n Haâ n h nghïì y dûúå c tû nhên trong lônh vûå c khöng nhoã . Àoá laâ vêë n àïì taå o àiïì u kiïå n cho y dûúå c cöí truyïì n cuä n g àûúå c múã röå n g caã vïì ngûúâ i ngheâ o tiïë p cêå n àêì y àuã hún caá c dõch quy mö vaâ chêë t lûúå n g. vuå chùm soá c sûá c khoeã vaâ chûä a bïå n h. Tyã lïå Möå t lúå i ñch to lúá n khaá c laâ àöí i múá i àaä treã em suy dinh dûúä n g cuã a Viïå t Nam coâ n taå o cho ngûúâ i dên cú höå i tiïë p cêå n àïë n caá c cao, cûá 3 treã em dûúá i 5 tuöí i thò coá 1 bõ suy dõch vuå vaâ àiïì u kiïå n y tïë nhiïì u hún, trong dinh dûúä n g; trong 50 nùm qua, chiïì u cao àoá , coá nhûä n g dõch vuå trûúá c àêy chûa hïì trung bònh cuã a thanh niïn Viïå t Nam hêì u coá . Sûå phaá t triïí n cuã a khu vûå c y dûúå c tû nhû khöng thay àöí i (Böå Y tïë , 1999). Roä nhên laâ möå t vñ duå minh hoaå àiïí n hònh. raâ n g, viïå c nêng cao thïí hònh vaâ àöå bïì n Nùm 1994, Nhaâ nûúá c àaä ban haâ n h phaá p cuã a ngûúâ i Viïå t Nam coá yá nghôa to lúá n àöë i lïå n h haâ n h nghïì y dûúå c tû nhên vúá i muå c vúá i PTCN vaâ sûå hûng thõnh cuã a àêë t nûúá c . tiïu laâ nhùç m àa daå n g hoaá caá c loaå i hònh khaá m chûä a bïå n h nhû liïn doanh liïn kïë t , Vïì thöng tin, vùn hoaá múã bïå n h viïå n , caá c phoâ n g khaá m vaâ chûä a Àöíi múái àaä àaánh dêëu Coá thïí noá i , àöí i múá i àaä àaá n h dêë u bûúá c bïå n h, caá c hiïå u thuöë c tû nhên. Tñnh àïë n bûúác ngoùåt vïì thöng tin, ngoùå t vïì thöng tin, vùn hoaá xaä höå i . Lûúå n g nay, hún 19.500 cú súã y tïë tû nhên, trong vùn hoaá xaä höåi thöng tin àûúå c cung cêë p phong phuá hún, àoá coá 5 bïå n h viïå n tû, 1 bïå n h viïå n liïn àa daå n g hún, vaâ hêë p dêî n hún qua nhiïì u doanh vaâ 1 phoâ n g khaá m àa khoa liïn kïnh. doanh vúá i söë giûúâ n g töí n g cöå n g 210 àaä Hïå thöë n g phaá t thanh vaâ truyïì n hònh úã àûúå c cêë p giêë y pheá p . Y dûúå c tû nhên àaä Viïå t Nam àaä phaá t triïí n nhanh caã vïì söë goá p phêì n laâ m àa daå n g hoaá caá c dõch vuå lûúå n g lêî n chêë t lûúå n g trong nhûä n g nùm chùm soá c sûá c khoeã vaâ àaä thu huá t àûúå c 1990. Thúâ i lûúå n g phaá t soá n g tùng, phaå m vi khaá àöng àaã o ngûúâ i dên. Sûå phaá t triïí n phuã soá n g múã röå n g, nhiïì u kïnh phaá t soá n g cuã a baã o hiïí m y tïë cuä n g laâ möå t bùç n g chûá n g vïì sûå múã röå n g cú höå i nhû vêå y . Söë lûúå n g múá i àûúå c múã vúá i söë chûúng trònh phong phuá hún. Chùè n g haå n , Viïå t Nam tûâ chöî chó ngûúâ i tham gia baã o hiïí m y tïë àaä tùng tûâ 3,8 triïå u (5,4% dên söë ) nùm 1993 lïn 7,1 coá 1 kïnh truyïì n hònh Trung ûúng vaâ o nhûä n g nùm 1970, hiïå n nay coá 4 kïnh, triïå u (hún 10%) nùm 1995 vaâ 9,8 triïå u (13%) nùm 1998 (Böå Y tïë , 1999). Vúá i trong àoá coá 1 kïnh riïng cho ngûúâ i Viïå t Nam úã nûúá c ngoaâ i ; thúâ i lûúå n g phaá t soá n g chñnh saá c h múã cûã a , trïn thõ trûúâ n g Viïå t Nam àaä xuêë t hiïå n nhiïì u loaå i thuöë c múá i cuã a truyïì n hònh Trung ûúng VTV1 àaä tùng tûâ 1700 giúâ nùm 1990 lïn gêì n 3510 chêë t lûúå n g cao tûâ nûúá c ngoaâ i hoùå c àûúå c giúâ nùm 1999. Nùm 1999, 85% söë xaä saã n xuêë t taå i Viïå t Nam vúá i cöng nghïå nûúá c àûúå c phuã soá n g phaá t thanh vaâ 92,3% söë xaä ngoaâ i . Viïå c quaã n g caá o röå n g raä i vïì thuöë c àûúå c phuã soá n g truyïì n hònh (TCTK, àûúå c thûå c hiïå n thöng qua caá c phûúng 2001). Thöng tin àûúå c cung cêë p àïë n caã tiïå n truyïì n thöng àaå i chuá n g nhû tivi, baá o PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI TRONG CÖNG CUÖÅC ÀÖÍI MÚÁI ÚÃ VIÏÅT NAM 49
  22. caá c vuâ n g miïì n nuá i heã o laá n h, biïn giúá i vaâ thiïå n , caá c phûúng tiïå n thöng tin àûúå c haã i àaã o . cung cêë p vúá i chuã n g loaå i phong phuá vaâ giaá Trong giai àoaå n 1990-1998, söë túâ baá o caã khaá c nhau cuä n g goá p phêì n àêí y nhanh vaâ taå p chñ cuä n g tùng nhanh, tûúng ûá n g töë c àöå phaá t triïí n cuã a ngaâ n h dõch vuå hiïå n gêë p hún 2 vaâ 2.5 lêì n (Baã n g 2.12). Cöng àaå i naâ y . nghïå in êë n àûúå c caã i thiïå n àaá n g kïí , taå o sûá c Viïå t Nam cuä n g àaä chñnh thûá c kïë t nöë i hêë p dêî n lúá n hún cho baá o chñ. Chuã n g loaå i maå n g Internet toaâ n cêì u vaâ o ngaâ y thöng tin trïn baá o chñ cuä n g àa daå n g vaâ 19/11/1997. Sau 2 nùm cung cêë p dõch vuå , cêå p nhêå t hún do nguöì n cung cêë p nhiïì u Viïå t Nam coá 1 nhaâ cung cêë p kïë t nöë i hún, nhêë t laâ caá c nguöì n thöng tin quöë c tïë Internet (IAP), 5 nhaâ cung cêë p dõch vuå thöng qua truyïì n hònh, maå n g internet, Internet (ISP), vaâ 17 nhaâ cung cêë p thöng saá c h baá o nûúá c ngoaâ i , tin trïn Internet (ICP) vaâ möå t söë maå n g BAÃ N G 2.12 Söë àêìu baáo vaâ taåp chñ, 1990-1998 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1998 Söë túâ baáo 128 126 143 185 204 210 263 Söë baãn baáo (nghòn) 226 232 248 295 317 406 544 - Söë baãn/100000 dên 341 342 357 415 436 549 700 Söë loaåi taåp chñ 130 143 157 174 246 259 345 - Taåp chñ àõa phûúng 7 11 14 20 59 60 77 Nguöìn: TCTK, 2000. Vïì phña ngûúâ i dên, cú höå i lûå a choå n vaâ duâ n g riïng khaá c . Tuy söë thuï bao vaâ viïå c tiïë p cêå n thöng tin àûúå c múã röå n g, do àoá , khai thaá c internet hiïå n nay coâ n khiïm nhu cêì u hûúã n g thuå thöng tin àûúå c àaá p töë n , song Viïå t Nam àûúå c xem laâ nûúá c coá ûá n g töë t hún. Sûå lûå a choå n vaâ yá kiïë n phaã n töë c àöå tùng trûúã n g cao vïì dõch vuå internet höì i cuã a ngûúâ i dên cuä n g taå o ra taá c àöå n g (xem Baã n g 2.13). Àêy laâ möå t chó baá o quan tñch cûå c àöë i vúá i viïå c nêng cao chêë t lûúå n g troå n g cho nhûä n g thay àöí i vïì chñnh saá c h baá o chñ, truyïì n thanh vaâ truyïì n hònh. àïí Viïå t Nam coá thïí tiïë p cêå n töë t hún vaâ Cöng nghïå thöng tin hiïå n àaå i trúã nïn àêì y àuã hún thöng tin vaâ tri thûá c hiïå n àaå i gêì n guä i vúá i ngûúâ i dên. Söë maá y àiïå n thoaå i trong kyã nguyïn cöng nghïå thöng tin vaâ tùng 19,3 lêì n trong voâ n g 8 nùm, tûâ kinh tïë tri thûá c . Song song vúá i viïå c gia tùng nhõp àöå khoaã n g 129,4 nghòn maá y nùm 1991 lïn gêì n 2,5 triïå u maá y nùm 1999. Viïå c sûã tiïë p cêå n caá c luöì n g thöng tin vaâ tri thûá c múá i , nhêë t laâ tûâ bïn ngoaâ i , viïå c cuã n g cöë vaâ duå n g maá y àiïå n thoaå i di àöå n g, tuy múá i bùæ t phaá t huy caá c giaá trõ vùn hoaá truyïì n thöë n g àêì u vaâ o giûä a thêå p niïn 1990, cuä n g àaä trúã cuã a dên töå c cuä n g àûúå c àêí y maå n h. Àiïì u nïn tûúng àöë i phöí biïë n ; nùm 1999 coá hún naâ y caâ n g àûúå c nhêë n maå n h trong böë i caã n h 308 nghòn thuï bao, gêë p hún 4 lêì n so vúá i múã cûã a vaâ trûúá c nhûä n g thaá c h thûá c vïì vùn nùm 1996 (Töí n g cuå c Bûu àiïå n Viïå t Nam, hoaá cuã a quaá trònh toaâ n cêì u hoaá . Sûå nhêë n 2000) . Sûå thay àöí i nhanh choá n g naâ y laâ maå n h àoá bùæ t nguöì n tûâ hai nhêå n thûá c . do nhu cêì u trao àöí i thöng tin, trûúá c hïë t Thûá nhêë t , truyïì n thöë n g vùn hoaá dên töå c laâ caá c thöng tin liïn quan àïë n giao dõch àûúå c xem laâ möå t àöå n g lûå c maå n h meä cuã a kinh doanh trïn thõ trûúâ n g, tùng lïn rêë t sûå phaá t triïí n àêë t nûúá c . Yïë u töë naâ y coá linh maå n h. Mùå t khaá c thu nhêå p vaâ àúâ i söë n g höì n laâ tinh thêì n dên töå c maâ loä i xuyïn suöë t cuã a caá c caá nhên vaâ höå gia àònh àûúå c caã i BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001 50
  23. BAÃ N G 2.13 Thûåc traång vaâ dûå baáo nhu cêìu sûã duång Internet cuãa Viïåt Nam Nùm Söë thuï bao Mûác tùng trûúãng (%) 1997 1.000 1998 18.000 1.700 1999 45.000 125 2000 100.000 122 2001 230.000 130 2002 529.000 130 2003 1.216.700 130 Nguöìn: Vietnam Data Processing Center (VDC), 1999. laâ loâ n g yïu nûúá c - möå t \"truyïì n thöë n g cûå c truyïì n thöë n g. Trong thúâ i gian qua, viïå c kyâ quyá baá u cuã a dên töå c ta\" (Höì Chñ thûå c thi röå n g raä i vaâ coá kïë t quaã phûúng Minh). Sûå hoaâ quyïå n cuã a caá c giaá trõ vùn thûá c haâ n h àöå n g \"Nhaâ nûúá c vaâ nhên dên hoaá truyïì n thöë n g vúá i tinh thêì n dên töå c vaâ cuâ n g laâ m \", nhûä n g nöî lûå c giûä gòn sûå trong loâ n g yïu nûúá c taå o thaâ n h nïì n taã n g vaâ baã n saá n g cuã a tiïë n g Viïå t , viïå c tùng cûúâ n g giaá o sùæ c cuã a sûå phaá t triïí n hiïå n àaå i cuã a Viïå t duå c lõch sûã vaâ vùn hoaá dên töå c nhû laâ caá c h Nam, laâ möå t trong caá c muå c tiïu phaá t thûá c hiïå u quaã àïí khúi dêå y niïì m tûå haâ o triïí n con ngûúâ i cuã a Viïå t Nam vïì nhên dên töå c , baã o vïå di saã n vaâ baã n sùæ c dên töå c , caá c h - vùn hoaá . Thûá hai, phaá t triïí n con viïå c chuá troå n g aá p duå n g caá c thaâ n h tûå u y ngûúâ i trong khuön caã n h toaâ n cêì u hoaá hoå c cöí truyïì n , vêå n duå n g sûá c maå n h cuã a khöng thïí laâ möå t quaá trònh àöì n g hoaá vùn cöå n g àöì n g àïí thuá c àêí y chûúng trònh kïë hoaá . Múã cûã a laâ àïí tiïë p nhêå n thöng tin, hoaå c h hoaá gia àònh vaâ xûã lyá caá c vêë n àïì xaä vùn hoaá vaâ tri thûá c cuã a thïë giúá i . Àöì n g höå i nêí y sinh, ... chñnh laâ xuêë t phaá t tûâ caá c h thúâ i , quaá trònh àoá phaã i thöng qua möå t böå àùå t vêë n àïì nhû vêå y . loå c , möå t cú chïë tûå baã o vïå vaâ caá c nöî lûå c Àïí àaá p ûá n g caá c nhu cêì u tinh thêì n múá i phaá t triïí n vùn hoaá dên töå c . Sûå laâ n h maå n h nêí y sinh trong quaá trònh àöí i múá i cuã a trong àúâ i söë n g tinh thêì n cuã a caá nhên vaâ nhên dên, hûúá n g caá c nhu cêì u àoá phaá t dên töå c chó coá thïí coá àûúå c nhúâ kïë t húå p haâ i triïí n möå t caá c h laâ n h maå n h, Nhaâ nûúá c hoaâ hai khña caå n h àoá . cuä n g daâ n h sûå quan têm thñch àaá n g àïë n Tñnh nhiïì u mùå t , sûå taá c àöå n g phi hònh caá c hoaå t àöå n g cuå thïí nhùç m muå c tiïu thïí vaâ khoá ào lûúâ n g cuã a yïë u töë vùn hoaá \"baã o töì n vaâ phaá t huy truyïì n thöë n g vùn àïë n phaá t triïí n laâ m cho viïå c nhòn nhêå n , hoaá dên töå c \". Tûâ nùm 1994, Nhaâ nûúá c àaä àaá n h giaá noá trúã nïn rêë t khoá khùn. Vò vêå y , coá möå t chûúng trònh riïng vïì vùn hoaá - Baá o caá o chó chêë m phaá vaâ i neá t vïì viïå c thöng tin, trong àoá coá chûúng trònh phaá t huy truyïì n thöë n g trong lônh vûå c chöë n g xuöë n g cêë p caá c di tñch vùn hoaá vaâ giaá o duå c -àaâ o taå o , y tïë vaâ viïå c baã o töì n , chûúng trònh baã o töì n vùn hoaá phi vêå t phaá t triïí n caá c di saã n vùn hoaá trong thúâ i thïí . Àïí thûå c hiïå n chûúng trònh naâ y , kyâ àöí i múá i . trong nhûä n g nùm 1994-1998, Nhaâ nûúá c Viïå c coi phaá t triïí n giaá o duå c - àaâ o taå o àaä chi 345,818 tyã VNÀ, trong àoá riïng hay chùm soá c sûá c khoeã cöå n g àöì n g nhû chi cho hai chûúng trònh con kïí trïn laâ nhûä n g nhiïå m vuå ûu tiïn trong chiïë n lûúå c 127,133 VNÀ. Ngoaâ i ra, möå t chûúng xêy dûå n g àêë t nûúá c coá möå t cú súã quan trònh con khaá c - chûúng trònh àûa vùn troå n g laâ truyïì n thöë n g. Trûúá c àêy cuä n g hoaá thöng tin vïì cú súã - cuä n g coá nöå i dung nhû trong thúâ i kyâ àöí i múá i , baã n thên quaá liïn quan àïë n baã o töì n vaâ phaá t huy vùn trònh thûå c hiïå n caá c nhiïå m vuå ûu tiïn naâ y hoaá dên töå c vaâ àûúå c chi 96,3 tyã VNÀ (Böå cuä n g dûå a rêë t nhiïì u vaâ o caá c quan niïå m Vùn hoaá Thöng tin, 1998). PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI TRONG CÖNG CUÖÅC ÀÖÍI MÚÁI ÚÃ VIÏÅT NAM 51
  24. Viïå t Nam hiïå n coá 117 nhaâ Baã o taâ n g chùm soá c nhûä n g ngûúâ i coá cöng vúá i Töí lõch sûã - vùn hoaá . Ngoaâ i caá c Baã o taâ n g quöë c , xêy dûå n g \"nhaâ tònh nghôa\" cho caá c Trung ûúng, caá c tónh, ngaâ n h hêì u nhû àïì u baâ meå anh huâ n g, tûúng trúå nhûä n g ngûúâ i coá nhaâ Baã o taâ n g riïng. Sûå phên böë röå n g gùå p hoaâ n caã n h khoá khùn nhû baä o luä , àoá i raä i caá c nhaâ Baã o taâ n g taå o àiïì u kiïå n cho ngheâ o ,... àûúå c phaá t àöå n g thûúâ n g xuyïn nhên dên tiïë p cêå n dïî daâ n g hún àïë n vaâ nhêå n àûúå c sûå hûúã n g ûá n g nhiïå t tònh cuã a truyïì n thöë n g vùn hoaá dên töå c . Nhaâ nûúá c àöng àaã o nhên dên. Bùç n g chûá n g sinh cuä n g chuá yá khöi phuå c caá c di tñch lõch sûã - àöå n g cuã a loâ n g nhên aá i , cuã a tinh thêì n dên vùn hoaá . Cho àïë n nùm 1998, àaä coá 2.281 töå c laâ caá c àúå t cûá u trúå vaâ giuá p àúä àöì n g baâ o di tñch àûúå c cöng nhêå n , trong söë àoá 1,269 bõ luä luå t úã miïì n Trung nùm 1999 vaâ úã di tñch àaä àûúå c Nhaâ nûúá c cêë p kinh phñ àïí Nam Böå nùm 2000. tu böí (Böå Vùn hoaá Thöng tin, 1998). Caá c Coá thïí noá i , seä khöng coá nhûä n g bûúá c cöng trònh tu böí lúá n àöë i vúá i Cöë àö Huïë , tiïë n tñch cûå c vaâ rêë t nhanh choá n g caã vïì caá c khu Thaá n h àõa Myä sún, Phöë cöí Höå i an laâ kïnh, phûúng tiïå n vaâ nöå i dung thöng tin, caá c di tñch àûúå c UNESCO cöng nhêå n laâ di nïë u khöng coá àöí i múá i . Song bûúá c tiïë n àoá saã n vùn hoaá thïë giúá i àaä àûúå c Nhaâ nûúá c , laâ so saá n h vúá i möë c phaá t triïí n sú khai vïì nhên dên khêí n trûúng thûå c hiïå n vúá i sûå thöng tin vaâ cöng nghïå thöng tin cuã a giai trúå giuá p quöë c tïë tñch cûå c . àoaå n trûúá c àöí i múá i ; trònh àöå Viïå t Nam Nhên dên cuä n g tûå àoá n g goá p , tûå töí chûá c trong lônh vûå c vêî n naâ y coâ n tuå t hêå u khaá xa àïí sûã a sang, tu böí nhiïì u di tñch cuã a àõa so vúá i nhiïì u nûúá c ASEAN. Vêë n àïì hiïå n phûúng mònh. Caá c hoaå t àöå n g lïî höå i cuä n g nay laâ laâ m sao têå n duå n g àûúå c töë i àa àûúå c khöi phuå c laå i maå n h meä trong nhûä n g nhûä n g ûu thïë vaâ lan toaã röå n g khùæ p lúå i ñch nùm àöí i múá i . Trûúá c àêy, vò lyá do chiïë n kinh tïë - xaä höå i maâ cöng nghïå thöng tin, tranh, àúâ i söë n g khoá khùn vaâ cuä n g vò quan nhêë t laâ internet coá thïí mang laå i . Àiïì u naâ y niïå m coá phêì n cûá n g nhùæ c vïì möë i quan hïå cuä n g liïn quan àïë n viïå c thûå c hiïå n giûä a lïî höå i vúá i mï tñn dõ àoan, caá c lïî höå i àaä phûúngchêm \"dên biïë t , dên baâ n , dên bõ xem nheå . Viïå c khöi phuå c laå i caá c lïî höå i laâ m , dên kiïí m tra\" maâ Àaã n g vaâ Nhaâ vúá i sûå àoá n g goá p tûå giaá c vaâ khöng nhoã cuã a nûúá c luön nhêë n maå n h. nhên dên vûâ a àaá p ûá n g nhu cêì u tinh thêì n Àöí i múá i àaä cho thêë y truyïì n thöë n g vaâ phong phuá hún cuã a nhên dên, vûâ a laâ möå t baã n sùæ c dên töå c khöng hïì mêë t ài cuâ n g vúá i phûúng thûá c hiïå u quaã àïí cuã n g cöë truyïì n nhûä n g caã i caá c h kinh tïë vaâ múã cûã a . Ngûúâ i thöë n g vùn hoaá , loâ n g tûå tön dên töå c . Baã n Viïå t Nam caâ n g coá loâ n g tûå tön dên töå c , thên Nhaâ nûúá c cuä n g chuã àöå n g töí chûá c caâ n g trên troå n g giaá trõ cuã a truyïì n thöë n g haâ n g loaå t lïî höå i lúá n coá têì m quöë c gia nhû vaâ do àoá , caâ n g thêë y yá nghôa cuã a viïå c àêí y Lïî höå i Àïì n Huâ n g, Lïî höå i Chuâ a Hûúng,... nhanh sûå phaá t triïí n àêë t nûúá c saá n h vai vúá i vaâ caá c ngaâ y lïî lúá n cuã a dên töå c . caá c dên töå c khaá c trïn thïë giúá i . Baã o vïå vaâ Tinh thêì n tûúng thên tûúng aá i , chia seã phaá t huy caá c giaá trõ truyïì n thöë n g vùn hoaá khoá khùn vaâ àuâ m boå c lêî n nhau - nhûä n g cuã a dên töå c chñnh laâ laâ m cho caá c giaá trõ àoá neá t àeå p cuã a truyïì n thöë n g vùn hoaá Viïå t coá võ trñ xûá n g àaá n g trong kho baá u cuã a caã Nam - cuä n g àûúå c khúi dêå y vaâ phaá t huy nïì n vùn hoaá thïë giúá i . trong àúâ i söë n g haâ n g ngaâ y . Phong traâ o BAÁO CAÁO PHAÁT TRIÏÍN CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM 2001 52

+ foremanforeman, 3 years ago

custom

523 views, 0 favs, 0 embeds more stats

Phát triển con người phần 2

More info about this document

© All Rights Reserved

Go to text version

  • Total Views 523
    • 523 on SlideShare
    • 0 from embeds
  • Comments 1
  • Favorites 0
  • Downloads 70
Most viewed embeds

more

All embeds

less

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate. If needed, use the feedback form to let us know more details.

Cancel
File a copyright complaint
Having problems? Go to our helpdesk?

Categories

-->
What's New

© 2009 SlideShare Inc. All rights reserved.