P!T 112009

P!T Jaargang 1 nummer 11 / November 2009 RUBRIEKSNAAM RUBRIEKSNAAM Het einde van de gloeilamp is in zicht. In 2012 maken zij plaats voor de milieuvriendelijke spaarlampen. magazine Losse verkoop C7,95 Couchsurfen “Waar ben ik in godsnaam aan begonnen?” Proefles yoga! Ecorockers “An individual action, multiplied by milions, creates global change” o p er t pi ruk Interview: Cathelijne helpt met pa ed ed g cl nd 8734marije4629 cy te A Beautiful Story derde wereldlanden re ui ge sl ij uit vr t or rd lo o ch !T w P 23 Naam tijdschrift Naam tijdschrift 23

RUBRIEKSNAAM RUBRIEKSNAAM Editorial Inhoud Tweedehands is hip en bijzonder. Kringloopwinkels krijgen 4 Nieuwsfoto steeds meer bezoekers. En terecht. Want wat is er nou leuker dan lekker neuzen tussen betaalbare spullen. Spullen met een verhaal. Spullen die misschien nog jaren meegaan en Het ‘Ik Kies 6 Treemagotchi nog lang niet toe zijn aan vernietiging. Het is mijn grootste hobby. Zet mij in een kringloopwinkel en ik ben uren zoet. Meubels, witgoed, kunst of servies. Je vindt er genoeg om je Bewust’-logo Artiesten voor het 9 Groene gadgets pagina 13 hele huis mee in te richten. In mijn studentenkamer staat dan ook niets dat nieuw uit de winkel komt. Bijna alles komt van milieu 10 Ecorockers de kringloop of van de online variant Marktplaats. Zo heb ik pagina 10 mijn retro stoel van een bejaard stel overgenomen voor twee 12 Wasnoten in de praktijk tientjes. Deze mensen waren erg zuinig geweest op de stoel, hij zag eruit als nieuw! Ook mijn boekenkast heeft voor mij een 13 Voedingskeurmerken ander leven gehad. Hij lachte me toe bij de kringloop en voor een paar euro was ik de gelukkige eigenaar. 18 Recensie: Shiatsu massage We leven in een maatschappij waarin we steeds sneller ons goed bij de vuilnis gooien. De ‘wegwerpmaatschappij’ wordt het ook wel genoemd (zie blz. 30). 20 Boeddhist Ujukarin Door onze spullen naar de kringloop te brengen hebben ze een langere levensduur en komen ze minder snel op de 22 Badeendjes voor schoon water afvalhoop te liggen. Daarbij hoeven er op deze manier minder nieuwe producten geproduceerd te worden. Het is duidelijk: 24 Kledingmerk Kuyichi Met kringloopwinkelen bespaar je centen en bovendien help je hiermee het milieu! Yogaoefeningen 26 Ecodrome Hoofdredacteur Zilveren pagina 35 29 Nacht van de nacht peertjes in Wegwerpmaatschappij je verzorg- 30 Marije Woltjer boom 32 Couchsurfen pagina 6 35 Yoga 38 A Beautiful Story 40 Veganisten Mirjam en Marjan 42 Agenda 43 Actie Colofon Hoofdredacteur: Redactie Contactgevens Boeddhist Marije Woltjer Janneke Schaap, Jessica Visser, Thijs Vunderink, P!T Magazine Ujukarin Eindredactie: Tina Walsma Sierplein 79 pagina 20 Anne den Baas, Marianne Tillema, Leo Wassing Onder begeleiding van 1056 LN Amsterdam Couchsurfen in Beeldredactie: Thomas Tobé Hylke van der Zee Techniek Tel. 020-4583902 Antwerpen Jan Eijbrink pagina 32 info@p!T.com Vormgeving Gertjan van Putten, Milou www.P!T.com Reumer, Thijs Rösken, Marlies Scheper 2 P!T P!T 3

NIEUWSFOTO ACHTERGROND De Amerikaanse fotograaf Chris Jordan geeft ons uit de hand gelopen consumptiegedrag een confronterend gezicht. In de VS worden elke 30 sec. 106.000 aluminium drankblikjes weggegooid. Zo’n hoeveelheid afval is moeilijk voor te stellen. Dat verandert als je deze blikjes gebruikt om er enorme beelden van te maken, zoals het schilderij hier- naast. Hoe meer je inzoomt op de foto’s, hoe duidelijker het wordt dat ons consumptiepatroon moet veranderen. P!T 5

TREEMAGOTCHI TREEMAGOTCHI TREEMAGOTCHI TREEMAGOTCHI ‘Stamhouder’ Jet Prommenschenckel Kleur je boom met duurzaa mhe d Hoe kwam je bij Treemagotchi? > Ik zag de boom bij een vriendin op haar Hyves staan. Het was de eerste week van Jaren nadat de Japanse rage tal gestaag groeien. “Bij het begin van de twaalf weken durende actieperiode, Nederlandse kinderharten ver- Treemagotchi streefden we er naar dus ik ben gauw mee gaan doen. Nadat ik FoTo: WWW.ZEEPVRiJ.NL om in de eerste twaalf weken ongeveer de eerste duurzame acties had uitgevoerd overde, heeft digitaal huisdier 8.000 deelnemers te hebben. Dit aantal was ik meteen verslingerd en keek ik ie- Tamagotchi er een groen broertje werd met 15.000 ‘stamhouders’ ruim dere woensdag uit naar de volgende week. overschreden. De meest actieve groep, bij. De verzorgboom bloeit met die aan elke actie heeft deelgenomen, Waarom heb jij je aangemeld en hoe duurzaamheid. Met het inleve- bestaat uit ongeveer 3.600 personen.” bevalt het je? Omdat Treemagotchi nog meer succes > Ik ben zelf een behoorlijke natuurlief- ren van je telefoongids verdien boekte dan verwacht, besloot Stich- hebster en leef graag bewust, diervriende- je een zilveren peer en door over ting Kairos Tools om een tweede versie lijk en duurzaam. Treemagotchi gaf me te stappen naar groene stroom te maken, Treemagotchi 2.0. Deze extra tips waar ik nog beter mijn best kon verbeterde versie van de verzorgboom doen. Ik kreeg het gevoel dat ik er niet Treemagotchi op steeds meer fronten een klimt er zelfs een eekhoorn in je moet drie keer zo populair worden. alleen voor stond. Verder is het erg leuk stempel kunnen drukken. boom. Deze nieuwe gadget is Zegers: “In Nederland hebben we voor er samen mee bezig te zijn, doelend op de nieuwe versie van Treemagotchi de bijvoorbeeld Hyves, waar ideeën, opmer- Ben je nu nog erg actief met Treema- zo’n groot succes dat de ma- doelstelling om tot 45.000 aanmeldin- kingen, ervaringen en dergelijke gedeeld gotchi? kers al met een tweede versie gen te komen. Dit kan mede door de worden. > De eerste serie acties zijn achter de rug, brede doelgroep die we hebben. Deze maar ik wacht ongeduldig op de nieuwe bezig zijn. gaat van vergaande veganisten die er Denk je dat Treemagotchi het verschil versie die begin volgend jaar uitkomt. achter komen dat er toch nog iets te maakt? Verder zit ik in het testpanel, waarbij ik Door: Thijs Rösken leren valt op het gebied van duurzaam- > Ik denk dat Treemagotchi veel mensen de verbeterde versie van Treemagotchi heid, tot mensen die nog niet zo duur- geholpen heeft en ook bij organisaties uitprobeer. Ik houd de nieuwsberichten Neem een boom, hang je vrienden erin, zaam bezig zijn maar dit ontdekken bij de nodige impact gehad heeft. Door met in de gaten en is mijn hulp nodig, laat je kabouter af en toe water geven en Treemagotchi.” nieuwe acties te blijven komen, zal dan zal ik die graag geven. voed je boom regelmatig met een actie. Treemagotchi is een digitale verzorgboom Treemagotchi 2.0 die je via een gadget op bijvoorbeeld je “De nieuwe Treemagotchi zal minder dat mensen zitten te wachten tot Resultaten Hyves kunt plaatsen. beperkingen hebben”, laat Zegers we- het weer begint. In maart 2010 De bijna 15.000 aanmeldingen Door duurzame acties te doen via de web- ten. “Zo is er nu geen actieperiode van komt Treemagotchi 2.0 uit en dan aan het begin van dit jaar waren site www.treemagotchi.nl kun je de boom enkele weken maar kun je er jaren mee heb je niet alleen een boom, maar natuurlijk een succes, maar wat in leven houden en vol hangen met fruit, vooruit. Ook zit er geen maximum een eigen bos. Je kunt in het bos zijn al die leden eigenlijk waard? Wordt vogels en zelfs een eekhoorn. De acties meer aan het aantal vrienden. In plaats wandelen naar bomen van een onein- met Tamagotchi duurzaamheid gestimu- FoTo: WWW.ZEEPVRiJ.NL waarmee je de boom kunt voeden lopen van zes kun je nu oneindig veel vrien- dig aantal vrienden. In het bos heeft de leerd? Zegers: “ In september van dit uiteen van een enquête over verspilling den in je Treemagotchi hebben. Verder kabouter van Treemagotchi zijn eigen jaar, vijf maanden na het einde van die van voedsel tot een vergelijking van ban- hebben we ook zeker wat gedaan huisje. Meer wil ik nog niet verklappen. twaalf weken, hebben we een enquête ken qua duurzaamheid. Hoe meer acties met de reacties van mensen met een Mensen moeten de nieuwe mogelijkheden gehouden onder de 3.600 mensen die het je doet, hoe mooier de boom wordt. Naast Treema- gotchi. Het maar zien in maart, als de nieuwe versie meest actief waren. We hebben gekeken of de tierelantijntjes die je kunt verdienen is nu niet nodig om van Treemagotchi verschijnt.” mensen na Treemagotchi echt duurzamer voor in de boom kun je ook netwerken via elke week een actie te zijn gaan leven. Uit de enquête bleek dat Treemagotchi. Zo is het mogelijk om zes doen om je boom te Treemagotchi in Zweden 60 procent van de mensen nog steeds mi- vrienden uit te nodigen om als blaadje in voeden maar dit kan De ambities van de initiatiefnemers lieubewuster leeft dan vóór Treemagotchi. jouw boom te hangen. Mits zij ook een tweewe- kelijks. Uit van Treemagotchi zijn met de tweede Ongeveer 46 procent eet nu minder vlees Treemagotchi-gadget hebben, uiteraard. reacties merk ik echt versie nog lang niet vervuld. Het digitale en ongeveer 30 procent van de onder- Om de boom in de gaten te houden is er verzorgboompje komt nu via een lokale vraagden rijdt milieuvriendelijker door de FoTo: WWW.FLickR.coM de kabouter van Treemagotchi. Hij slaapt partner ook in Zweden en zal als het aan Treemagotchi-gadget.” af en toe naast je boom, zal juichen als Zegers ligt snel West-Europa veroveren. je duurzame acties voltooid en wanneer Maar waarom zouden internetgebruikers Het ontstaan van Treemagotchi je je verveelt kun je hem aan zijn baard in het buitenland zitten te wachten op Het idee om met deze ‘groene daden’ je trekken. Hij wordt dan erg boos maar is Treemagotchi? “Ik denk dat men in het digitale verzorgboom te voeden werd in gelukkig ook ontzettend vergevingsge- buitenland zit te wachten op Treemagot- 2008 bedacht door Egon de Bruin en zind. chi omdat mensen steeds meer bezig zijn Moniek Zegers, namens Stichting Kairos met duurzaamheid. Verder is in de omrin- Tools. Ze waren jaren eerder voor ontwik- Succes gende landen ook het internetklimaat rijp kelingswerk naar het Afrikaanse Rwanda Op 18 februari van dit jaar schoten de voor Treemagotchi. Een stijgend aantal gegaan en daar beseften ze dat je je als eerste verzorgboompjes uit de grond. internetgebruikers en populariteit voor ontwikkelingswerker beter vanuit je eigen Vanaf die dag konden milieuliefhebbers gadgets bij websites zijn factoren die lan- land kunt laten gelden. twaalf weken lang groene daden doen om den geschikt maken voor Treemagotchi. Beter kan je bijvoorbeeld voor Fairtrade hun boom op te fleuren. Moniek Zegers, We gaan nu eerst kijken hoe dit in Zwe- kleding te kiezen. Zo zorg je er voor dat Boven: Initiatiefnemer Egon de Bruin geeft het goede voorbeeld. namens Stichting Kairos Tools initiatiefne- Moniek Zegers, iniatiefnemer Treemagotchi den gaat. Is dit een succes, dan kunnen we producenten ter plaatse een eerlijke prijs Onder: Dit kan gebeuren met je boom als je hem niet goed verzorgd. Oppassen dus! mer van Treemagotchi, zag het ledenaan- verder in Engeland en Duitsland. krijgen voor hun werk. Eenmaal terug in t 6 P!T P!T 7

TREEMAGOTCHI TREEMAGOTCHI GADGETS IN BEELD Gadgets voor de milieubewuste mens Milieukwartet Met de herfst is de tijd van regen en donkere avonden weer aangebroken. Kwart- et blijft een leuke manier Nederland keken ze naar manieren om om je boom te voeden, de laatste is voor echt een milieuvriendelijke actie te doen. om die avonden door te duurzamer te leven. Het viel ze op dat de echte fanatiekelingen. De opwarmers Dus als je heel graag een eekhoorn in brengen, voor zowel de mensen in hun omgeving graag bewuster zijn meestal quizvragen, de hoofdactie je boom wilt dan kun je dit ook zonder kleinere kinderen als met willen leven maar niet altijd weten hoe bestaat vaak uit een test. Bikkelacties duurzame gedachte. We proberen het vrienden. Met het milieu ze dat kunnen doen. In 2008 kwamen ze zijn veranderingen in je dagelijks leven. valsspelen wel te minimaliseren, maar kwartet sta je even extra met het idee voor een digitale verzorg- Je koopt bijvoorbeeld een duurzaam voorkomen lukt toch nooit. Zo vragen stil bij duurzaam leven. boom. Een boom die te voeden is met product of neemt een groene stroomle- we bijvoorbeeld een klantennummer als Wie weet ga je afval verzamelen zelfs leuk vinden! Het milieukwart- milieuvriendelijkheid. Moniek Zegers: verancier. je aangeeft dat je al klant bent van groe- “We legden het idee uit aan een vriend, ne stroomleverancier Greenchoice. Maar et is te bestellen op www.kado-uniek.com voor 215,00. waarop hij de vergelijking maakte met Valsspelen we kunnen deze nummers niet contro- het Japanse digitale huisdiertje Tama- De acties waarmee je de boom kan voe- leren, waardoor je ook de actie voltooid gotchi: ‘Oh dat is dus eigenlijk een soort den kenmerken zich door hun duurzame als je ‘aaa’ intypt. Bovendien zijn de Treemagotchi’. Zo was de naam voor karakter. Voor sommige ‘stamhouders’ mensen die door een paar keer klikken onze verzorgboom geboren.” gaat die duurzaamheid net iets te ver. een eekhoorn in hun boom bemachtigen Duurzame acties Toch willen mensen die een Treema- gotchi-gadget hebben graag een mooie sowieso op websites met een duurzaam karakter geweest.” q Geef een boompje De acties waarmee je de boom op kan boom. Dit maakt valsspelen verleidelijk. Op zoek naar een origineel cadeau? fleuren zijn verdeeld in de gradaties Zegers beaamt dit: “Ja natuurlijk kan er Geef volgens een oude traditie een ‘opwarmers’, ‘hoofdacties’ en ‘bikkelacties’. De eerste twee zijn noodzakelijk gemakkelijk vals gespeeld worden. Als je het wilt kun je zo doorklikken zonder Dynamo zaklamp boompje als felicitatie of gelukswens. Er zijn verschillende soorten bomen Dynamo zaklamp met GSM oplader verkrijgbaar (zelfs kerstboompjes) en Onderweg geen stopcontact in de ze worden verpakt en voorzien van een P!T-redacteur groener voor een kleurrijke boom buurt? Batterijen vergeten? Geen uitleg van de symboliek. Bovendien probleem, met deze zaklamp heb je wordt een deel van de opbrengsten af- die niet meer nodig. Door één minuut gestaan aan de stichting Nature For Kids. aan de dynamo te draaien geeft de Een boompje kost 219,95. Bestellen kan zaklamp ongeveer 30 minuten LED via www.geefeenboompje.nl licht. Bovendien kun je de dynamo ook gebruiken voor het opladen van je GSM. Deze gadget is ideaal voor in de auto of op vakantie. De zaklamp is op verschillende punten verkrijgbaar, bijvoorbeeld op www. bespaarbazaar.nl voor 29,95. 13 oktober 11.00 uur 13 oktober 13.30 uur 18 oktober 13.40 uur 23 oktober 20.30 uur Ik las het toch echt goed. Er stond geen wilde ontvangen. Daar hing die zilveren heb tientallen vrienden uitgenodigd en De Goodbag ‘Tamagotchi’ maar Treemagotchi. Kan ik peer, blinkend in mijn boom. Kijkend vijf hangen nu als blaadjes in mijn boom. mijn eigen boompje verzorgen zonder de naar mijn boom die niet langer kaal en Ik ben niet alleen de eigenaar van een De Goodbag is de milieuvriendelijkste gadget van gieter te pakken? Na een kwartiertje sur- leeg was besefte ik dat ik eigenlijk ook mooie verzorgboom, maar ook de meest 2009. Deze vuilniszak is volledig gemaakt van fen kwam ik er achter dat ik acties moest helemaal geen telefoongids nodig heb. duurzame redacteur van P!T magazine. gerecycled materiaal. De vuilniszak is in totaal voltooien om mijn boom te voeden en Dit was pas het begin en ik ging vlug aan Mijn rijstijl is groen, ik heb banken zeven meter lang en kan op elke lengte worden kleur te geven. Maar wat zouden die ac- de slag met de volgende duurzame acties. gecontroleerd op het milieuvriendelijke afgesneden om hem vervolgens weer vast te ties dan zijn? Ik had iets gelezen over een In een paar dagen tijd had ik het grootste karakter van hun investeringen en als ik knopen. Met de Goodbag op zak ben je dus altijd telefoongids. In eerste instantie dacht deel van de groene daden gedaan en was naar de winkel ga neem ik mijn duur- verzekerd van een afvalzak op maat. ik: “Hoezo telefoongids inleveren?”. ik eigenlijk best wel fanatiek geworden in zame boodschappenlijstje mee. Wil je De Goodbag is te bestellen via www.kado-uniek. Maar toen kreeg ik door dat ik daarmee dat duurzaam zijn. En dat alleen om een vrienden en collega’s de ogen uitsteken com en kost 24,00. een zilveren peertje in mijn boom zou boom te vullen. Vogeltjes, eekhoorns, een met een flitsende gadget en sta je open Meer informatie op www.goodbag.nl q verdienen. Ik wist niet hoe snel ik naar slakje en een zonnebloem sieren nu mijn voor een duurzamer leven? Dan is Tree- de site www.stopdetelefoongids.nl moest Treemagotchi. Trots als ik ben op de magotchi ook iets voor jou! gaan om aan te geven dat ik er geen boom, prijkt de gadget op mijn Hyves. Ik P!T 8 P!T 9

ECOROCKERS Achtergrond ECOROCKERS Achtergrond Drie echte ‘ecoro ckers’ ‘Afval sorteren is Rock ’n Roll’ Bekend van: Jack Johnson is een singer- studio staat nu op -2000 Kilowatt. HYPE in Nederland is er nog FoTo: ANP FoTo: SoFiE HoSTE songwriter. Zijn bekendste hits zijn Upside heeft in totaal drie studio’s. De ene studio down en Sitting, waiting, wishing. niet één te vinden: een verbruikt meer stroom dan de andere. opnamestudio op zonne- “Onze analoge studio verbruikt bijvoor- Earth Song van de on- Deed dit voor het milieu: energie. Maar onze Belgi- beeld het meeste stroom”. Zijn liefde voor het milieu komt voort uit langs overleden Michael het feit dat Jack Johnson opgroeide op sche buren dragen wel hun Er zijn niet veel klanten die speciaal Jackson is het meest Hawaï. Dit bevestigt hij in een interview steentje bij aan ‘groene komen voor het feit dat de studio op met Outside magazine. Als je op de site van zonne-energie werkt. Ze raken er vaak wel groene lied ter wereld. Jack Johnson komt zie je meteen dat hij muziek’. in België staat door geïnspireerd. “Bijvoorbeeld uitge- Althans, als je de Ame- begaan is met het milieu. Een deel van de studio HYPE. HYPE draait verij Boeck. Deze uitgeverij kwam een site is gereserveerd voor ‘groen’ en er zijn cursus Frans hier opnemen. De medewer- rikaanse milieusite Tree- veel doorverwijzingen naar ecologisch ver- volledig op zonne-energie. kers wisten eerst niet dat we groen waren, hugger.com mag geloven. antwoorde acties of informatie over groen Tom Kestens maar uiteindelijk vermeldden ze het wel Het wel en wee van onze Jack Johnson leven. Daarnaast heeft de singer-songwriter zijn eigen opnamestudio op zonne-energie. De materialen van Studio HYPE zijn speciaal in hun boek.” Alle artiesten die hergebruikt. “Als iemand aan het verbou- bij HYPE komen krijgen een folder mee planeet lijkt veel artiesten De studio is gemaakt van tweedehands Bekend van: Tom Kestens was wen was gingen we daarheen om hout van het bedrijf dat de zonnepanelen heeft te inspireren om zich in te spijkerbroeken, gerecycled hout en ander milieuvriendelijk materiaal. Wanneer hij toetsenist van Das Pop van 1998 tot te halen”, vertelt manager Jan Bolckaert. geïnstalleerd. “Vooral mensen die in de Punk-scene toert dan doet hij dat in een bus op biodiesel. De zanger organiseert jaarlijks op Ha- 2002. Nu heeft hij een nieuwe band: Ook veel afgeschafte apparatuur werd zetten voor het milieu. waï een muziekfestival. De opbrengsten van dit festival, het Kokua festival, gaan naar Lalalover. gerepareerd en hergebruikt. “Vooral zitten zijn geïnteresseerd in Zo namen onder andere projecten die streven naar meer voorlichting over het milieu op Hawaï. Jack Johnson mensen die in groene energie. Zij maken is ook lid van de organisatie One percent for the planet. Dit houdt in dat één procent van Deed dit voor het milieu: Studio HYPE werd twintig muziek voor een betere Klaxons, Block Party en zijn inkomsten direct naar milieuprojecten gaat. Tom Kestens is lid van de Belgische jaar geleden opgericht. Jan de Punk-scene zitten wereld, ecologie hoort Lily Allen muziek op in partij Groen! Daarnaast is Kestens Bolckaert kwam via een zijn geïnteresseerd in daar ook bij”, vertelt de Quote: op de site van Johnson staat groot: mede-oprichter van People for Earth. vriendin van de netwerksite studiomanager. een studio die op zonne- Met deze vereniging wil hij evenemen- Myspace op het idee van een groene energie” energie werkt. “An individual action, multiplied by millions, creates ten organiseren die met het klimaat te groene studio, “Ze vertelde dat ze Een artiest die speciaal kwam global change” maken hebben. naar een studio op zonne-energie in En- voor het milieuvriendelijke aspect van de Ook willen ze bedrijven met elkaar in geland is geweest. Dat inspireerde ons. En Studio is Tom Kestens van Lalalover. Kes- Ook het succes van Live contact brengen zodat ze elkaar kun- wij hadden een groter dak, dus nog meer tens doet alles ecologisch verantwoord. Earth geeft aan dat veel Bekend van: Thom Yorke is de zanger nen informeren over hoe ze met het milieu omgaan. People for Earth wil zo ruimte voor zonnepanelen”. “Hij komt hier altijd met de fiets, bijvoorbeeld”, vertelt Bolckaert enthousiast. artiesten zich inzetten FoTo: ANP van Radiohead. een informatieknooppunt ontwikke- In totaal zijn er 42 zonnepanelen geïnstal- voor het milieu. Met Live len over duurzaamheid voor bedrijven. leerd op het dak van de opnamestudio. Ze Op de vraag of groen wel rock’n roll is Deed dit voor het milieu: Maar Kestens doet nog veel meer. Hij kostten in totaal ongeveer €40.000 vertelt antwoordt Bolckaert: “Je zou kunnen Earth werd aandacht ge- Thom Yorke was het gezicht van The big organiseert bijvoorbeeld Art for Earth Bolckaert, “Het duurt ongeveer tien jaar zeggen: je gooit alles bij elkaar in de prul- vraagd voor het klimaat. ask. Dat is een Europese campagne van concerten (de Belgische variant van om die investering terug te verdienen”. lenbak en dat is dan rock ’n roll. Maar dat Friends of the Earth. De campagne vraagt om Live Earth). Kestens neemt zijn muziek Op jaarbasis produceren de zonnepane- is niet zo: afval sorteren, dat is pas rock ’n Tijdens deze muziekmara- vermindering van co2-uitstoot. op in een studio die werkt op zonne- len zo’n 8500 Kilowatt. De teller van de roll”. q thon traden grote namen Ook heeft Yorke een ecomanager aange- energie. Hij reist per fiets of trein naar steld die berekent hoe milieuvriendelijk zijn werk. op als Madonna, Lenny FoTo: WWW.STuDioHYPE.BE festivals zijn. Als deze manager niet ‘groen Kravitz en The Police. Al licht’ geeft dan treedt de band niet op op Quote: blijft het altijd de vraag of Thom Yorke het festival. De band wil bijvoorbeeld niet meer optre- “Ik geloof meer dan ooit de sterren ook echt van den op festivals die niet met het openbaar in de kracht van die groei- de Hummers en bontjassen vervoer te bereiken zijn. Yorke beschuldigde ende groep van mensen en de Radiohead fans er van dat ze niet milieuvriendelijk reizen. Op de site van Radio- kunnen afblijven. head kun je uitrekenen hoe je de concerten het meest milieuvriendelijk kunt bereiken. haar mogelijke invloed op Radiohead verplaatst zich zo milieuvriendelijk mogelijk en reist bijvoorbeeld niet met onze leefwereld.” het vliegtuig. Hiervoor hebben ze al hun apparatuur twee keer aangeschaft, één set in P!T licht drie echte Eco- Europa, en één set in Amerika. Op deze manier kunnen ze zo licht mogelijk reizen en rockers uit. verbruiken ze minder brandstoffen. Quote: Liedjes over milieuvervuiling: Michael Jackson – Earth Song Door: Anne den Baas “Ons grootste milieuprobleem is niet dat wij van Fragment: Do we give a damn Megadeth - Down Patrol plaats naar plaats gaan om concerten te geven, maar Fragment: Pretending not to notice Robert Long – Toe maar jongens de beuk de fans die naar de concerten toe komen.” erin Fragment: De vis die gaat maar zo niet (Bron BBC Radio 4) dood Het dak van studio HYPE met daarop 42 zonnepanelen 10 P!T P!T 11

WASNOTEN KEURMERKEN Wasnoot in de praktijk “Mijn handdoeken zijn net zo ruw als normaal!” Werkt dat echt, wassen met een wasnoot? De folder belooft dat het resultaat verras- send zal zijn. Naast dat het milieuvriendelijk is de noten te gebruiken, is het ook nog eens goedkoper. Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn, daarom nam ik de proef op de som en onderwierp ik de wasnoot aan een flinke wasbeurt. Door: Tina Walsma FoTo: ANP Een heerlijk woord vind ik het, wasnoot. In de vorige P!T moest Na twee uren trek ik de conclusie dat mijn was nog precies en zou ik de wasnoot onder de aandacht brengen, maar helaas hetzelfde ruikt als vóór de wasbeurt. Ik druk mijn neus tegen de had het geen potentie om er twee pagina’s mee te vullen. Dat handdoeken: waar is mijn musk geur? Een schrale troost is dat vinden lezers niet interessant, dacht ik. Dat kan ik me ook best de handleiding zegt dat handdoeken van wasnoten weelderig voorstellen. Ik ben bijvoorbeeld de laatste persoon die je als zacht uit de wasmachine komen, een wasverzachter is dus niet voorbeeld moet nemen wanneer het gaat om milieubewust leven. nodig. Tijdens het ophangen van de handdoeken kom ik het ka- Ik rook en weet de sigaretten altijd op mysterieuze wijze kwijt te toenen zakje met wasnoten weer tegen. Het is een zielige aanblik, raken in het milieu (maar er staan dan ook geen asbakken langs de noten zijn doorweekt en zacht. Een tweede keer wassen durf de weg). Ik scheid mijn afval lang niet altijd. Het papier scheid ik nog niet meteen aan. ik wel, maar dat is dan alleen omdat anders mijn adresgegevens terug te vinden zijn en de gemeente wil nog wel eens je vuilnis doorspitten om je met een boete op te zadelen. Na elk uur even aan mijn handdoeken gevoeld te hebben, kan ik zeggen dat het woord weelderig iets overdreven is. Mijn handdoeken zijn net zo ruw als normaal. Maar hard zijn ze niet. Wanneer het op wassen aankomt ben ik best milieubewust. Ik Tijdens het drogen denk ik een vleugje musk te ruiken, maar als was met Omo, klein en krachtig. Ik heb maar de helft van de fles ik opnieuw mijn neus in de was steek is de lucht weer vervlo- nodig voor dezelfde hoeveelheid was. Dus ook minder vracht- gen. Misschien zat het alleen maar aan mijn handen? Ik moet wagens, tenminste als ik de reclame mag geloven. Dan heb je de wasnoot wel nageven dat de geur neutraal is geworden. De dus maar de helft van de fles nodig voor dezelfde hoeveelheid wasnoot ruikt niet. Later lees ik dat er etherische olie gebruikt was, minder vrachtwagens, tenminste volgens de reclame. De moet worden. Bestellen via de website was misschien een betere wasnoot ziet er aanzienlijk meer biologisch uit dan de paarse, optie geweest. plastic glitterflessen van Omo. Een proefzakje kost maar E1,50 en volgens de bijsluiter kan er meerdere keren mee gewassen Ik ben zeker bereid mijn zakje wasnoten een tweede kans te worden. Goedkoper dus! Alhoewel, de wasnoten ruiken nergens geven zodra ze hersteld is van deze zware proef. Maar in alle naar en omdat ik het wel goed wil doen, koop ik ook een flesje eerlijkheid kruip ik liever onder een heerlijk geurend dekbed, pas geurolie. Hiervoor ben ik twee euro kwijt en er hoeven maar een gewassen door Omo, dan met de wasnoot. q paar druppels van gebruikt te worden. Maar eerlijk is eerlijk, ik zet mijn vraagtekens bij de werking. Ik besluit de wasnoot er flink van langs te geven door al mijn handdoeken bij elkaar De wasnoot (sapindus mukorossi) komt voornamelijk voor te zoeken voor een wasbeurtje op zestig graden. Ik voel me een in het Himalaya gebied van Noord India en Nepal. De schil beetje raar als ik met mijn zakje wasnoten, flesje geurolie en van de wasnoot bevat de stof ‘saponine’ die werkt als zeep. blauw plastic gevulde wasmand naar het vieze washok van mijn Met een kilo wasnoten kan een klein gezin ongeveer een jaar studentenhuis loop. Een paar druppels, hoeveel zouden dat er wassen. De wasnoot is online te bestellen en verkrijgbaar in zijn? Ik besluit dat zes genoeg is. Met het vertrouwen dat mijn biologische winkels, een proefzakje voor E 1,50 is te bestellen huisgenoten geen wasnoten zullen stelen laat ik de wasmachine op www.wasnoot.nonimorinda.nl de rest van het werk doen. op margarine en yoghurt, maar ook op mayonaise, staan logo’s om ons te helpen bij het maken van een gezonde keuze. Een voorbeeld hiervan is het ondergaande zonnetje ‘ik kies Bewust (ikB)’. Dit logo is door de overheid in het leven geroepen om consumenten in één blik op de schap een indruk te geven van wat gezond is en wat niet. De meningen zijn sterk verdeelt over dit voedingskeurmerk. “We worden belazerd!” t Door Jessica Visser en Leo Wassing 12 P!T P!T 13

KEURMERKEN ACHTERGROND KEURMERKEN ACHTERGROND Het z nnetje van het ‘Ik Kies Bewust’-logo Let de consument eigenlijk wel op het IKB-logo? Wij Gaat deze k eer écht onder.. peilden de mening van de Consument is consument in een supermarkt in Zwolle... keurmerkmoe W ij consumenten kunnen op bij Frans Kok aan. Deze hoogleraar aan Goed voorbeeld doet goed volgen. Maar er verse ingrediënten, zonder extra toevoe- Lennard (23) grond van de verpakkingen de Universiteit van Wageningen en Gezond- is een valse start gemaakt”, aldus Seidell. gingen.” Tjeerd de Groot studeerde in december “Nee, ik let niet op het IKB-logo, maar die nu in de schappen staan heidsraadslid was toen voorzitter van 2008 af aan de Universiteit Twente in wel op het prijsverschil. Het logo vind ik nauwelijks een gezonde keuze maken. Dit de commissie Richtlijnen Goede Voeding. Hij Normaal gesproken begint bij een valse Enschede. Hij deed onderzoek naar de niet misleidend. Ik ken het logo wel en zegt Louis van Nieuwland in een inter- moest dat jaar nieuwe voedingsrichtlijnen start de wedstrijd opnieuw, maar het IKB- Duur logo ‘invloed van keurmerk, claim en pro- vind het ook wel een goed logo, maar de view aan het Agrarisch Dagblad. Hij is een van de overheid opstellen. logo was enige deelnemer en werd dus Op dit moment lijkt het IKB-logo een sa- ductsoort op de smaak- en gezondheids- prijs is voor mij belangrijker. Als de prijs specialist op gebied van voedselkwaliteit winnaar op onterechte wijze. menwerking tussen een organisatie van de beleving van de consument’. naar beneden zou gaan, zou ik wel voor en veiligheid. “Er ontstaat een wirwar aan Campina en Unilever kwamen met het idee overheid, het Voedingscentrum, en Unilever. het IKB-logo kiezen”. keurmerken (zie kader ‘Overzicht keur- van het IKB-logo en vroegen goedkeu- Het kost vijfduizend euro plus een jaar- De Groot richtte zich voor dit onderzoek merken’) en logo’s op voedingsproducten, ring aan Kok. Het logo mocht over Koks Misleidend zonnetje lijkse bijdrage om een logo te krijgen en op zuivelproducten: “De aanleiding van Hanna (61) & Hans (67) zoals het klavertje van Albert Heijn of het drempel en dat betekende het begin van “Gezondheidsclaims zijn net als de doos dit is door de kosten vaak niet mogelijk dit onderzoek komt voort uit persoon- “We kopen niet altijd producten met zonnetje van IKB. In sommige gevallen het IKB-logo. Kok vertelt in de Volks- van Pandora. Je kunt er beter maar niet voor kleinere bedrijven, ongeacht de voe- lijke interesse naar keurmerken zoals het logo’s erop. We letten wel goed op wat lijken de plaatjes zoveel op elkaar dat krant: “Ik vind het een prima idee, maar aan beginnen want zij zijn zonder enige dingswaarde van een bepaald product. IKB-logo en het ‘Klavertje vier’ van Albert voor soort producten we kopen. We misverstanden ontstaan. Zo werd het zon- ik ben niet enthousiast over de uitwer- uitzondering misleidend”, vertelt voe- Heijn. Dankzij de gezondheidstrend die weten wel wat gezond is, want Hans is netje van het IKB-logo vaak gekopieerd king. De normen van het logo zijn een dingskundige Marion Nestle aan het blad “Het is niet gepast dat de overheid bepaal- gaande is in Nederland, verschenen de veertig jaar kok geweest. We letten op en gebruikt als een ander logo. Daarom stuk ruimer dan de voedingsrichtlijnen Elsevier Voedingsmiddelen Industrie. de grote bedrijven zou bevoordelen op dit laatste jaren op steeds meer producten de datum, soms koop je op zaterdag is het voor de consument moeilijk om van de Gezondheidsraad. Plus het feit dat gebied. Nu is het meer een veredelde mar- een keurmerk en/of claim. Nieuwsgierig een pak melk dat je maandag weer moet keuzes te maken”. de criteria van het logo zijn opgerekt. Het Marianne Vos, ook voedingsdeskundige ketingcampagne, er zit ook veel reclame heb ik de opkomst van deze keurmerken weggooien. Op deze manier kiezen we lijkt erop dat de fabrikanten dat bewust vertelt: “De Stichting IKB suggereert dat achter. Het zou kunnen dat supermarkten gevolgd en heb ik geprobeerd de kracht bewust. We vinden het logo misleidend, hebben gedaan om te zorgen dat zoveel het consumeren van een bepaald product graag willen dat de consument gezonder van deze keurmerken in te schatten.” mensen moeten zelf weten wat gezond IJsjes mogelijk van hun producten binnen de gezond is of bepaalde ziektes voorkomt. leeft, maar het kan net zo goed dat zij hun De belangrijkste conclusie van De is en wat niet en meer nadenken wat Hanna en Hans doen boodschappen bij criteria vallen.” Dat is niet het geval, het gaat om het verloren marktaandeel terug willen win- Groots onderzoek is dat de consument ze kopen. We worden belazerd met het de Albert Heijn in Zwolle. Ze hebben hun gehele menu, niet om het effect van nen”, zegt Vos. zich af laat schrikken door keurmerken IKB-logo, het is zo krom als het maar mandje vol met gezonde producten. “We Kok had ook problemen met de timing afzonderlijke ingrediënten. en gezondheidsclaims op zuivelproduc- kan!” doen al jarenlang boodschappen bij de van de totstandkoming van het logo. De manier waarop het logo op dit mo- Linsie Meijer, woordvoerster van Stich- ten. Het onderzoek is uitgevoerd met Albert Heijn, maar we letten eigenlijk niet “Wij waren nog bezig met de voedings- ment in de markt gezet wordt is enigszins ting IKB bestrijdt dat de overheid karamelvla en magere perzikyoghurt in Sanne (25) op keurmerken. Het IKB-logo is mis- richtlijnen. Waarom zo snel?, zei ik. Als je misleidend, omdat de criteria voor een bepaalde grote bedrijven zou bevoordelen. twee supermarkten. In totaal hebben “Ik kies wel bewust mijn producten, om- leidend, mensen moeten zelf weten wat even wacht, kun je het logo daarop laten IKB-logo erg ondoorzichtig zijn. Of een Meijer erkent de hoge kosten echter wel: ruim honderdvijftig consumenten in dat ik een eetstoornis heb. Ik kies geen gezond is en wat niet en meer nadenken aansluiten”. product een keurmerk ‘goed’ of ‘slecht’ “De kosten zijn inderdaad relatief hoog twee supermarkten de producten in vier producten met een logo erop, ik vind wat ze kopen. We worden belazerd met dient te krijgen is sowieso een lastige voor de wat kleinere producenten. Bij de versies geproefd: één zonder gezond- het te misleidend en het zegt me niets. het IKB-logo, het is zo krom als het maar Maar het leek alsof de bedrijven last had- zaak, omdat voor veel producten tegen- oprichting van de stichting is er een con- heidsreclame, met enkel een keurmerk, In het begin was ik wel enthousiast toen kan. Neem een pak ijsjes, zelfs daar staat den van weeën. De bedrijven konden niet strijdige belangen gelden. Ongezondere tributiestructuur vastgesteld. Nu komen met enkel een gezondheidsslogan en één het IKB-logo kwam, maar al snel vond het logo op!” wachten. Albert Heijn was al een tijdje be- producten mag je wel eten, maar met we steeds vaker het probleem tegen dat met beide. Daaruit bleek vooral dat een ik de producten te ongezond. Ze zijn zig met zijn Klavertje. Haast was daarom mate. Een voedingsmiddel is daarom ook kleine organisaties moeite hebben met het keurmerk mensen afschrikt om het pro- te calorierijk. Het logo staat zelfs op Op onder andere ijsjes, cola, cola light, geboden. Zoveel haast dat de wetenschap- moeilijk gezond of ongezond te noe- aansluiten door de contributie. We zijn duct te kopen. Uit het onderzoek komt pindakaas, terwijl daar nog veel suikers mayonaise, drop en fruit zit tegenwoordig pelijke commissie, die het logo onder- men, iemands gehele dieet echter wel. Ik hard aan het werk om toch te zorgen dat naar voren dat de koopbereidheid het in zitten.” een IKB-logo. “Het gevaar dat je hiermee steunt, pas in augustus voor het eerst bij vraag me ook af in hoeverre producten ook kleine bedrijven (waaronder bakkers minst is met een product dat zowel over loopt is dat mensen denken dat cola light elkaar kwam. Dit was drie maanden daadwerkelijk gezonder worden, en slagers) mee kunnen doen met het een keurmerk als slogan beschikt. Filiaalmanager Christian Mulder (43) net zo goed is als een appel”, vertelt Tjeerd nadat het logo was opgezet. of dat er vooral meer aan IKB-initiatief. Dit gaat niet razendsnel, “Ik zie het logo op producten staan de Groot. Hij deed voor zijn afstudeer- gesleuteld wordt om aangezien een andere contributiestruc- “Ik denk dat de consumenten keurmerk maar ik doe er verder niets mee. Ik scriptie onderzoek naar de effecten van Voorzitter van die bepaalde getal- tuur ingrijpende gevolgen heeft voor de moe zijn. Ze worden namelijk over- vind het een commercieel logo en meer logo’s op consumenten (zie kader ‘Con- commissie is Jaap letjes van voe- stichting. Het geld wordt nu besteed aan spoeld met keurmerken, en dat gaat op marketing gericht. Het heeft twee sument is keurmerkmoe’). Seidell, hoog- dingswaar- gezamenlijke communicatie-uitingen, ten koste van de geloofwaardigheid. De sporen: de overheid bedoelt het goed leraar aan de den op te onderzoek, borging en het beheer van de consument ziet een keurmerk steeds door met een logo te komen om mensen “De stichting IKB geeft wel aan dat ze met Vrije Uni- krikken of stichting.” meer als marketinginstrument van de gezonder te maken en fabrikanten zien het logo willen aangeven wat de gezond- versiteit van naar be- producent”, zegt De Groot. dit als iets commercieels. Vooral bij on- ste keuze is in die productcategorie maar Amsterdam. neden te Specifiek onderzoek naar het koopge- gezonde producten vallen logo’s in het ik betwijfel of mensen dit altijd weten en “Achteraf is krijgen. De Gezondheidsraad drag heeft De Groot niet gedaan. “Maar niet. Veel mensen weten niet de precieze willen weten”, concludeert De Groot. de lancering Ik hoop De Gezondheidsraad is een wetenschap- dit is wel het eerste wetenschappelijk betekenis van het logo en de voorlich- van het logo vooral dat pelijk orgaan, dat advies geeft aan de onderzoek waarin een verschil van ting die er wel is geweest, is niet blijven niet handig veel mensen regering en het parlement. Dit advies gaat koopgedrag onder consumenten wordt hangen bij mensen. Ik vind het logo niet Te snel aangepakt. De niet in het over volksgezondheid en onderzoeken op aangetoond tussen producten met en misleidend, maar het mag wel duidelij- De ‘geboorte’ van IKB verliep achteraf niet topmensen van logo trappen dit gebied. producten zonder keurmerk.” ker worden wat het nu precies betekent. zonder horten en stoten. De topmensen Unilever en Campina en gewoon lekker Zij vertelt: “In 2008 zijn de grenswaarden t De voorlichting kan stukken beter.” van Unilever en Campina klopten in 2006 dachten: we beginnen vast. gaan koken met vooral van de criteria van het 14 P!T P!T 15

KEURMERKEN KEURMERKEN IKB-logo aangepast, omdat de richtlijnen van het Voedingscentrum niet geheel over- niet pleiten voor ‘rode bolletjes’ op hun product. In Groot-Brittannië bleken testpersonen logo voor levensmiddelen die je helpen een gezonde keuze te maken. “Het is Andere voedingskeurmerken een kwamen met de voedingsrichtlijnen mij gebleken dat alle betrokken partijen van de overheid. Bij sommige richtlijnen, veel gezondere producten te kopen met bereid zijn toe te werken naar één set Tegenwoordig zijn er heel veel verhandelen van producten en zijn opge- meter) die kunnen rondscharrelen tussen waaronder het percentage zout, vielen groene kleuren op de voorzijde van de van criteria op basis waarvan de logo’s keurmerken te vinden op voedsel- steld door koepelorganisatie. stro. De eieren leggen ze op eigen nesten. te soepel in de criteria. Dit is dankzij de verpakkingen. Zo zag de Britse winkelke- op producten gevoerd mogen worden”, producten. De consument die ver- De kippen kunnen niet naar buiten en de Gezondheidsraad aangescherpt. Het doel ten Sainsbury’s de verkoop van kant-en- aldus Klink in een brief die hij begin antwoord wil consumeren, wordt IKB keurmerk snavels worden gekapt. nu is één begrijpbaar logo te maken voor klare-maaltijden met rode stip 35 procent oktober aan de Tweede Kamer stuurde. het juist erg moeilijk gemaakt Het IKB keurmerk de consument. Dit gaat waarschijnlijk in dalen binnen twaalf weken. De verkoop “Het uiteindelijke doel is te komen tot één gezien de hoeveelheid aan logo’s, is er voor rundvlees - Vrije uitloop november gebeuren. van groene-stip-maaltijden steeg met 7 gezonde logo in Nederland, dat boven- claims en keurmerken. Hieronder en eieren (IKB-var- Vrije uitloop- procent. Vette pepersteaks van het Britse dien werkt als stimulans voor productin- de meest herkenbare keurmerken ken, IKB-rund en kippen kunnen Alternatief Tesco vonden 26 procent minder aftrek, novatie.” die dagelijks te vinden zijn in de IKB-kip). Er vinden binnen en buiten In Groot-Brittannië wordt het zogeheten toen de fabrikant er diverse rode stoppen supermarkt. extra controles rondlopen en ‘stoplichtsysteem’ gebruikt op producten. op plakte. In november worden resultaten van een plaats bij produc- hebben een ruimte Een stoplichtsysteem is begrijpbaar: op onderzoek verwacht, waarin het effect Het Gezonde Keuze Klavertje tie, verwerking en van gemiddeld 2,5 het product vindt je drie bolletjes: rood, De European Consumers Organisation (ECO) van een logo onder consumenten is Het Gezonde Keuze Klavertje is te vinden transport van het vierkante meter per oranje en groen. De drie bolletjes geven de is een internationale organisatie voor bestudeerd. Op basis daarvan zouden de op producten van vlees. De bedrijven kip. Verdere omstandigheden (binnen) hoeveelheid zout, suikers en vetten aan. consumenten. De ECO vindt het IKB-logo concerns die nu al logo’s hebben, nadere het eigen merk van die het IKB keurmerk voeren, garan- zijn vergelijkbaar met scharrelkippen. Een rood bolletje betekent ongezond, een niet ideaal, blijkt uit een interview met afspraken kunnen gaan maken. Klink Albert Heijn. De deren zich te houden aan de afspraken oranje bolletje zit tussen gezond en onge- een woordvoerster in het RVU programma schrijft verder in de brief: “Ik heb goede criteria voor het over registratie van het vee, gebruik van Streekeigen Producten Nederland zond in en een groen bolletje is gezond. Keuringsdienst van Waarde:”Door het logo hoop dat de concerns nog dit jaar tot AH-klavertje zijn medicijnen, hygiëne, voer en transport (SPN) lijken andere producten minder goed, afspraken komen over het voeren van één dezelfde als voor van het vee. In heel Nederland worden streekproduc- Toch staat de Gezondheidsraad sceptisch maar dit is niet zo. Wij pleiten voor het gezamenlijk logo.” het Ik Kiest Bewust- ten gemaakt. Met lokale grondstoffen, tegenover dit systeem. “Dit systeem heeft stoplichtsysteem, omdat de consument zo logo. Het keurmerk op het vlees geeft aan dat oude tradities en wel voordelen, omdat het meer informatie meer weet wat er in een product zit.” Op basis van deze uitspraak van minister de hele keten van vleesproductie bekend recepten worden geeft over het product aan de consument. Klink gaat het zonnetje van IKB binnen- Het energielogo is en dat elke fase extra gecontroleerd is. gecombineerd met Maar dit systeem zou volgens de Gezond- Één logo kort voorgoed onder… r Het energielogo geeft aan Het grootste deel van het Nederlandse nieuwe inzichten van heidsraad lastig worden om dit door te Als het aan minister Klink van Volksge- hoeveel energie levensmid- rundvlees is voorzien van het IKB keur- de huidige tijd. De voeren naar de fabrikant, omdat bedrijven zondheid ligt is er voor 1 januari 2011 één delen bevatten. In het logo merk. IKB-vlees wordt gecontroleerd stichting Streekeigen wordt het aantal kilocalo- door het Controlebureau Dierlijke Sector, Producten Neder- rieën (kcal) uitgedrukt. TNO, KBBL en Biochem. land (SPN) heeft een landelijk keurmerk voor streekproducten EKO-keurmerk Milieukeur ontwikkeld om de herkomst en betrouw- Een product mag het EKO-keurmerk voe- SMK Milieukeur baarheid van het product te waarborgen. ren, wanneer het 100 procent biologisch stelt criteria op is. Dieren worden op natuurlijke, dier- voor levensmid- De producten moeten aan strenge eisen vriendelijke wijze gehouden en moeten delen, gebruiks- voldoen: bij het bereiden van levensmiddelen alle artikelen en - Het productiegebied (de streek) is duide- ingrediënten een biologische oorsprong diensten. Deze lijk omschreven hebben. criteria heb- - De verwerking van het product vindt ben betrekking plaats in de streek tot de gehele - Producten en grondstoffen moeten op levenscyclus van verantwoorde, duurzame manier gepro- het product of duceerd worden. dienst. Voorbeel- Max Havelaar den waar criteria voor opgesteld zijn, zijn Vegetarisch Keurmerk Producten met een Max Havelaar-keur- grondstoffen, energie- en watergebruik, Producten met het Vegetarisch Keurmerk merk zijn geproduceerd en verhandeld schadelijke stoffen, verpakking en afval. bevatten geen ingrediënten die afkomstig onder eerlijke voorwaarden. Max Havelaar Ook is er aandacht voor natuurbeheer, zijn van gedode dieren. Het voordeel van geeft consumen- dierenwelzijn en voedselveiligheid. dit keurmerk is ten en bedrijven dat vegetariërs de mogelijkheid CPE-keurmerk geen ingewikkel- om kleine produ- CPE is een Europees keurmerk, waarbij de de ingrediënten- centen in ontwik- normen zijn opgesteld door de Europese overzichten meer FoTo: ANP kelingslanden Unie. Er zijn twee soorten CPE-keurmer- hoeven door te te helpen. Een ken, namelijk voor scharreleieren en voor lezen, wanneer merk mag het vrije-uitloopeieren: dit keurmerk op keurmerk Max - Scharrelei het product staat. Dit keurmerk is ook Havelaar alleen Scharreleieren zijn voor consumenten die om religieuze rede- voeren, wanneer eieren gelegd door nen geen vlees mogen een uitkomst. het voldoet aan de kippen in schuren Fairtrade normen. Deze normen hebben (maximaal zeven betrekking op het eerlijk produceren en kippen per vierkante BRoN: kASSA. De consument heeft tegenwoordig veel keuze om bewust te kiezen 16 P!T P!T 17

SHIATSU SHIATSU Recensie: Beautysalon Sense of Nature Shiatsu – Japanse drukpuntenmassage innerlijke en uiterlijke Gerlinde Tardy van Sense of Nature. stond, kwam ze bij Cosmea Naturelle. schoonheid. Een niet te Schoonheid van binnen en buiten is het motto van de salon, gespecialiseerd in Gerlinde: ’’Ik ben zeer gevoelig voor bepaalde stoffen, die in veel cosmetische af toen zijn behandelingen scheiden twee-eenheid. Je uit Japan afkomstige behandelingen. producten zitten. De compleet natuur- niet meer werden vergoed door de goed voelen is niet alleen Vandaag ben ik hier voor een Shiatsu lijke producten van deze leverancier verzekering. Met een eeuwenoude tradi- drukpuntenmassage, gericht op mijn rug pasten perfect bij mijn eigen insteek van tie en als basis de westerse anatomische kennis een mentale, maar zeker en benen. huidverzorging.’’ van het menselijk lijf leek de Shiatsu therapie heel ook een fysieke kwestie. interessant. Sense of Nature omschrijft de massage op Klein en ordelijk, rustgevend. De ruimte Met een duidelijk idee in haar hoofd om haar website. ‘Shiatsu is een vorm van manuele thera- Toch is de therapie voor van Gerlinde biedt ruimte voor een mas- geen productiewerk te gaan doen en zich pie die bestaat uit het geven van druk (met behulp van de beide zaken duidelijk ver- sagetafel en een diepe leren stoel. Een te richten op persoonlijke schoonheidsbe- duimen, vingers en handpalmen), rotaties en manipulaties. open kast aan de muur bevat diverse handelingen volgde ze een extra opleiding Hierbij wordt geen gebruik gemaakt van enig instrument, schillend gebied voor veel natuurlijke producten, waarmee gewerkt bij de leverancier. De keuze was gemaakt. mechanisch of anderszins.’ mensen. Voor innerlijke wordt. Met uitzicht op de daken van Sense of Nature was geboren. onrust bezoek je een psy- Stadshagen vlieg je weg op de ritmische De massage zelf lijkt in eerste instantie niet zo heftig als ik Japanse muziek uit een compacte radio. Sense of Nature werkt dus met 100% na- gedacht had. Uit eerdere ervaringen met zowel fysio- als ma- choloog of psychiater, Tijdens het introducerende voetbad laat tuurlijke producten. Leverancier Cosmea nuele therapie verwachtte ik een behoorlijke reactie van mijn terwijl een pijnlijke onder- Gerlinde me nog even alleen. Japanse Naturelle ontwikkelt haar producten in lichaam. Die blijft uit, afgezien van tintelingen in het hele li- kruidenthee, vermengd met olie en een eigen laboratorium. Een persoonlijke chaam. Vanuit de rug gaat de behandeling door naar benen, rug het werk is voor een jasmijn zweven in lauwwarm water langs en betrokken relatie met klanten als salon voeten en langs de rug weer omhoog. Ook de hoofdhuid fysiotherapeut. op cosme- mijn voeten. Het omringt me als het Sense of Nature past bij de relaxte sfeer wordt meegenomen. Mijn schedel, die zoals als bij iedereen warme water tijdens een langdurige dou- die Shiatsu omringt. Ook in Zwolle valt van boven bestaat uit een groot gedeelte onbeweeglijk pees- tisch gebied staat de plas- chesessie, die je soms zo hard nodig hebt meteen op hoe ontspanning tijdens een blad, wordt los gemasseerd. Het blad is aanhechtingspunt tisch chirurg tegenover het op een te vroege ochtend. Shiatsu-behandeling centraal staat bij voor een groot aantal spieren, die zich verspreiden via de Sense of Nature. Gerlinde: ’’Het laatste nek. De massage zorgt eenvoudig voor ontspanning en een beautycentrum. dat ik wil, is productiewerk doen. Zo betere doorbloeding. Hoofdpijn is één van de klachten die Puur natuur loopt een behandeling wel eens uit en hier met deze behandeling verminderd wordt. Door: Thijs Vunderink Gerlinde Tardy stond voor een keuze na is ruimte voor. Het idee geeft op zichzelf het afronden van haar opleiding voor al een ontspannend effect.’’ Het is ongelofelijk dat alleen al door het drukken vooral Het lijkt onmogelijk om in de Zwolse wijk schoonheidsspecialiste. De optie voor ze- mijn schouders en onderrug volledig lijken te Stadshagen Japanse geneeskunst te in- kerheid was solliciteren bij een bestaande ontspannen. Na de behandeling van bijna troduceren. Een omgeving met nuchtere salon of beautycentrum. Een tweede, ver- Shiatsu in de praktijk Schoonheid van binnen een uur heb ik dan ook het glaasje Nederlandse, jonge gezinnen. Toch zijn leidelijke en avontuurlijke optie was voor Als surfer ben ik jarenlang vaste klant water nodig om even bij te komen. de bewoners van de strakke nieuwbouw haarzelf beginnen. Na een zoektocht naar geweest bij een serie fysiotherapeuten en en buiten is het motto van de salon, Het brengt me weer terug in de de doelgroep van schoonheidsspecialiste producten, waar ze zelf compleet achter een manuele therapeut. De laatste viel gespecialiseerd in uit Japan afkomstige realiteit, naar de witte lig- stoel en Gerlinde. Zoals ze al behandelingen. voorspelde voor de behandeling komt de inslag van de massage later. Mijn lichaam is intens los, heerlijk. Gewapend met een verstevi- gende dagen nachtcrème voor mijn gezicht Gebaseerd op Shiatsu om uiterlijke schoonheid nog meer te accentueren, de anatomische ken- wordt gebruikt bij de vertrek ik uit de salon. De weg terug door de wijk lijkt ineens nis van zijn in de VS stu- volgende aandoeningen: anders, nog rustiger als die ervoor al was. Een soort lome te- derende zoon, ontwikkelde vredenheid nestelt zich in mijn lijf. Wel geven de afvalstoffen, Tokujiro Namikoshi in 1912 de - rugpijn losgemaakt tijdens de behandeling me ’s avonds een stevige behandeling die hij later Shiatsu - migraine en hoofdpijn hoofdpijn. Water drinken en schadelijke stoffen afvoeren, is noemde. Het is een drukpuntenmas- - whiplash en stijfheid in de nek het advies van de masseuse. q sage, die zich in korte tijd explosief - menstruatiepijnen ontwikkelde. De massagetechniek werd - spijsverteringproblemen Sense of Nature oorspronkelijk in het dagelijkse gezins- - verschijnselen van astma Raaigras 52 leven gebruikt. In Japan is Shiatsu sinds - sportblessures 8043 KP 1957 door de overheid erkend als specifieke - emotionele onevenwichtigheid Zwolle therapie. - mentale rusteloosheid T: 06-25310101 E: info@beautysalonsenseofnature.nl W: beautysalonsenseofnature.nl 18 P!T P!T 19

ACHTERGROND COLUMN Innerlijk bala ns vinden met Boeddha “Ik word nu veel min der snel boos dan vroeger” Verlichting twee keer per jaar een lang weekend in Tot mijn verbazing eindigt de routebe- Ujukarin is aanhanger van de Westerse Nederland. “Dat is geen balans waar ik schrijving bij de deur van een normaal Boeddhistische Orde, een groep met een liberale insteek van het boeddhisme. “De op langere termijn blij mee ben, ik loop kans op een burn-out als ik zo doorga. rijtjeshuis in Amsterdam. ik ga op bezoek kern van het boeddhisme is een gebalan- Maar ik vind het te belangrijk om in Sri bij Erik (49) en zijn vrouw Sandya. in het ceerd mens zijn. Wees een goed mens zijn Lanka te helpen in met de organisatie en behandel anderen zoals jij behandeld van de retraites. Er moet gewoon zoveel houd dagelijks leven is Erik werkzaam bij een bank. wilt worden. Hoe je dat doet, hangt van gebeuren achter de schermen en dat kan De meeste mensen kennen hem echter als de interpretatie af. Sommige mensen neemt de meeste tijd in beslag. Die twee voor- zetten zich heel erg in weekenden in Nederland ga ik alleen zien. boeddhist ujukarin, leraar bij het Boeddhistisch voor sociaal onrecht, als deelnemer, zonder verdere Maar richt- Centrum aan de Jordaan in Amsterdam. andere mensen “Mijn verantwoordelijkheden.” ing pensioen De naam ujukarin betekent ‘hij die zetten zich in hart ligt voor Over het antwoord op de zitten we eraan voor het milieu.” vraag wat dan wel een goede te denken om zes de geest rechtmaakt’. in een Boeddha is de een groot deel in balans is, hoeft hij niet lang maanden per jaar in Sri Lanka openhartig gesprek ver- zogenaamde Sri Lanka” na te denken: “Twee weken an- te gaan wonen. Ik voel me geen ‘uitvinder’ van deren helpen en die andere twee echte Nederlander meer, telt hij hoe Boeddha het boeddhisme. Hij weken echt op retraite als deelnemer, mijn hart ligt toch voor hem helpt bij het bereikte verlichting, een staat van het zonder verantwoordelijkheden.” een groot deel daar.” r bewustzijn waarbij uiteindelijk geen vinden van een negatieve factoren meer in de weg zitten. innerlijke Het licht binnenuit wordt dus niet meer Liefde gevonden in boeddhisme vertroebeld door bijvoorbeeld hebzucht Ujukarin en Sandya zijn vijftien jaar Het boeddhisme is een 2500 jaar oude balans. of jaloezie. Op die manier zijn er veel getrouwd, ze ontmoetten elkaar in Sri leer, van oorsprong uit India. Het is regels, zoals niet bijdragen aan dierenleed, Lanka tijdens één van zijn reizen voor het gebaseerd op het levenspad van prins Door: Tina Walsma wapenindustrie of overspel. Maar in het boeddhisme. “Ik kwam een keer huilend Siddharta Gautama. Gautama was dagelijkse leven kan het ook letterlijk bij vrienden in Sri Lanka: ‘Mijn vrien- de eerste Boeddha. Om antwoord te opgevat worden met een regel als niet din heeft me gedumpt!’, waarop mijn vinden op zijn levensvragen trok hij het langer dan vijf minuten douchen. “Veel vrienden zeiden ‘Dan weten wij wel wat, land in. Onder andere met meditatie Kort lontje FoTo: uJukARiN “Ik zat met levensvragen,” antwoordt van die regeltjes gelden alleen in het tra- want je kunt niet alleen zijn in het leven’. vond Gautama antwoorden op zijn Ujukarin (spreek uit als Oejoekarin) op de “Al snel merkte ik de effecten van het ditionele boeddhisme, zoals in Thailand. Zo ben ik Sandya tegengekomen en dat vragen en ontdekte hij ‘de vier edele vraag waarom hij ervoor koos boeddhist mediteren. Ik kreeg een langer lontje. Ik Daar worden nog veel dingen letterlijk klikte.” Hij wrijft zijn hand over de knie waarheden’ van het leven. Die waar- te worden. “Ik ben als atheïst opgegroeid was op mijn werk juist iemand met een opgevat. Een non mag pas na de monnik van zijn vrouw en glimlacht. “We wonen heden vormen nu een leidraad voor in een klein christelijk dorpje in Gelder- redelijk kort lontje. Vooral als ik meende de eetzaal betreden bijvoorbeeld. Wij zijn in Nederland omdat je hier voor minder zijn aanhangers, de boeddhisten. land. Ik ben eerst advaita gaan studeren, gelijk te hebben kon ik de tent bij elkaar heel liberaal, wij houden het op vijf tot uren werken genoeg in je levensonder- dat is een hindoeïstische traditie. Dat heb ruziën. Met mediteren leer je dat te rela- tien basisregels. Voorbeeld, een stel begint FoTo: uJukARiN ik acht jaar gedaan maar daarna was dat tiveren. Ondanks dat zulke situaties op een vegetarische broodjeszaak en de zaak het niet meer voor mij. Dus toen ben ik het werk me nog steeds heel erg boos kun- loopt goed. Ze komen erachter dat twee- verder gaan zoeken en bij het boeddhisme nen maken, blijf ik er nu rustiger onder. derde van hun klanten bij het ministerie beland. Ik heb veel boeken verslonden, Maar dingen zoals een vlucht missen van oorlog om de hoek werkt. Wat doe maar heb geen studie gevolgd. Dat kon bijvoorbeeld niet, dan denk ik: er gaat er je dan? Vind je dat je goed doet of werk toen ook niet in Nederland, dan moest altijd weer één.” Ujukarin kijkt zijn vrouw je mee aan iets dat verkeerd is? Kijk, er is je boeddholoog worden maar dat is iets aan en lacht, “Vanochtend hadden we nog geen zwart of wit, geen algemene regel. Je anders dan waar ik me tot aangetrokken zoiets, hè Sandya? Jij was thuisgebleven leeft met jezelf en houdt de basisprincipes voelde.” Terwijl Ujukarin vertelt serveert van je werk voor de loodgieters en toen aan, zoals zelf geen geweld gebruiken.” zijn vrouw Sandya sierlijk beschilderde kwamen ze pas om drie uur terwijl ze om kopjes met Ceylon thee uit haar ge- negen uur al zouden komen. Loodgiet- boorteplaats Sri Lanka. “Ja lekker, Ceylon ers hebben zo hun eigen planning. Toen Retraite thee”, verzucht Ujukarin verrukt voor heeft Sandya ze boos opgebeld want dat Om die staat van verlichting te bereiken, hij verder vertelt: “Bij de voorloper van kan zij veel beter!” zuivert een boeddhist zijn geest door onze tempel aan de Jordaan hadden ze “Hij kan niet boos bellen, hij wil het op de middel van meditatie. Dat doen ze tijdens meditatiegroepjes en daar ben ik toen bij Boeddhistische manier doen,” legt Sandya een retraite, een korte of langere periode Ujukarin in de boeddhistische tempel, de gegaan.” uit. “Maar soms werken die manieren waarin zelfbewustzijn centraal staat. foto is genomen tijdens zijn meest recente niet, dan moet je gewoon boos spélen.” Ujukarin gaat daarvoor twee keer per jaar Mediteren in Sri Lanka. Het ‘sjaaltje’ dat Ujukarin draagt is een kesa, een symbool voor zijn functie als reis naar Sri Lanka (september 2009) voor twee weken naar Sri Lanka en neemt leraar. Waarom zit hij op een stoel? “Gezondheidsredenen. Ik had rugpijn, dus een stoel was beter.” 20 P!T P!T 21

ACHTERGROND ACHTERGROND FoTo: ANP ALLE EENDJES ZWEMMEN IN HET WATER ROTTERDAM – Tijdens een Duckrace werden duizenden gele plastic badeendjes tegelijker- tijd in het water gelaten. De organisatie wil met het Duckrace evenement het publiek bewust maken van het probleem van schoon drinkwater in ontwikkelingslanden. ANP 22 Sportmind Sportmind 23

KUYICHI ACHTERGROND KUYICHI ACHTERGROND Duurzame kleding: Ku yichi is een fenomeen Jeansmerk Kuyichi opent winkels Haar buurvrouw vroeg derbetaald en er worden zo min mogelijk Het ‘coole’ imago zal in de loop van de FoTo: WWW.kuYicHi.coM chemische producten gebruikt”, vertelt de jaren alleen maar toenemen. Kuyichi Het Nederlandse spijkerbroekenmerk Fleur een tijdje geleden ondernemer. was de eerste, en zal altijd de eerste Kuyichi heeft plannen voor een net- waar ze dat leuke jurkje blijven die kwam met een duurzame werk van eigen winkels. Het moet een toch vandaan heeft. Fleur Tonnaer ploft neer op zijn bureaustoel en gaat zitten spijkerbroek. Het merk heeft bewezen te kunnen concurreren met de grote duurzaam concept worden gebouwd met milieuvriendelijke materialen en vertelde over kuyichi. over achter zijn van merken. “Maar we moeten nog led-verlichting. de duurzame manier waar- afvalhout ge- wel aan populariteit winnen”, zegt maakte bureau. Tonnaer. De toekomst van Kuyichi Dat meldt Fashion United. De eerste op haar jurkje gemaakt is. Behalve de drie is duidelijk. “Uitbreiden, eerst in Nederlandse winkel moet in 2010 de Dat ze biologisch katoen standaard-P’s Europa, waar we al in meer dan tien deuren openen. Het concept wordt People, planet, landen zitten, daarna de VS. Kuyichi direct internationaal uitgerold. Kuyichi gebruiken en dat de ka- profit die wil groot worden en dat gaat luk heeft daarbij in eerste instantie het oog toenboeren een goede prijs Kuyichi hanteert is het één van de meest ken.” r laten vallen op Duitsland en Frankrijk. duurzame bedrijven van Nederland. In voorbereiding hierop komt het merk krijgen voor hun katoen. ceerd. Geen kinderarbeid, goede omstan- “Alles hier is gemaakt van gerecycled met een nieuwe reclamecampagne. “Maar het is best een hip digheden voor de arbeiders en een goede materiaal. Bijvoorbeeld onze beursstands jurkje”, zei ze toen heel prijs voor de katoen die in Peru verbouwd wordt. ‘Fair trade-kleding’ is hip en mag en het winkelmateriaal. Reclamemateriaal drukken we op FSC-papier en het bureau verbaasd. Zucht. Hoe lang gezien worden. waar ik achter zit is gemaakt van een FoTo: WWW.kuYicHi.coM duurt het nog voor eerlijke oude deur.” Kuyichi is extreem duurzaam. Het doel van Solidaridad en Kuyichi? Fair Medewerkers drinken Max-Havelaarkoffie, kleding van het geitenwol- trade ‘mainstream’ maken en jonge men- vergaderen op van afvalhout gemaakte len sokken imago afkomt? sen bereiken. De concurrentie aangaan Winkels waar Kuyichi te verkrijgen is krukjes en op de fruitschaal pronkt een met hippe merken als Diesel en G-star. Uit bos fair trade bananen. “Daar hebben we jeans en T-shirts bestaat het assortiment Men@work bewust voor gekozen. Met alles wat we Door: Thomas Tobé allang niet meer. Kuyichi wordt groter en De Bijenkorf doen zijn we bewust bezig, niet alleen met verkoopt inmiddels ook tassen, sweaters Dick and CO de kleding”, zegt Tonnaer. “Dat ligt alle- E en vies fabriekje in Azië waar en andere ‘modedingetjes’. De stijl en Delicious maal in het verlengde van wat wij doen.” vrouwen dagen achtereen zitten kwaliteit zijn belangrijk. “Mensen willen Mode d’Emploi te naaien aan jouw spijkerbroek. wat hips kopen en iets dat lekker zit, Lay Out Terug naar de kleding. Vijftien jaar Onder erbarmelijke omstandigheden daarna pas speelt de manier waarop het Nukuhiva: winkel van Floortje Dessing geleden was biologische kleding nog geen werken vaak ook kinderen langer dan product tot stand is gekomen wellicht een item. Toen vonden kledingmerken groen tien uur per dag in de meest smerige rol”, zegt Tony Tonnaer. Hij is vanaf het nog onzin. Fair trade? Organic? Wat maakt fabrieken die je je maar kunt voorstel- begin betrokken bij Kuyichi en sinds 2002 het uit. Tegenwoordig begeven steeds len. We staan er niet eens bij stil. We directeur van het bedrijf. “We werken als meer merken zich op de ‘organic-markt’. kopen maar, ‘omdat hij zo lekker zit’. ieder ander modebedrijf en zijn commer- Merken als H&M en C&A hebben inmid- En ohja, hij was maar dertig euro! Lange cieel ingesteld. Hip komt op één, daarna dels ook een groene lijn. Rutger Pleger is tijd was er nauwelijks aandacht voor de het aspect van duurzame handel, het modedeskundige. Hij bevestigt het succes problemen in de buitenlandse kledingin- bewustzijn.” van Kuyichi. “Je betaalt misschien wel een FoTo: WWW.kuYicHi.coM dustrie. Slechte arbeidsomstandigheden, behoorlijk bedrag voor een kledingstuk, grote milieuschade op katoenplantages ‘Style Conscious’. Het staat als een stem- maar het geld dat je betaalt komt goed en fabriekjes die meer lijken op donkere, pel op elk kledingstuk van Kuyichi. ‘Style’ terecht. Dat weet je gewoon.” Pleger kan oude, vieze schuren. staat voor kwaliteit en het ontwerp. De zich niet voorstellen dat merken als H&M stijl van Kuyichi moet stoer, hip en sexy hun ecologische kleding voor zo weinig Acht jaar geleden was voor Solidaridad zijn. ‘Consious’ slaat op de duurzame ma- geld verkopen. “Die bedrijven moeten de maat vol. De Nederlandse ontwik- nier waarop het gemaakt is. Gemaakt van wel verlies leiden. Het moet zo goedkoop kelingsorganisatie probeerde op alle organisch katoen en volgens de beginse- mogelijk. Ik kan me niet voorstellen dat mogelijke manieren duurzame kleding len van fair trade: “We betalen boeren voor de boeren en makers van de kleding een op de markt te brengen. Ze probeerde hun biologische katoen dertig procent goede prijs krijgen.” Het was niet hip, het bij grote, bestaande kledingmerken. meer dan de marktprijs. We houden bij maar duurzame kleding is hot geworden. Toen die niet toehapten, kwam Solida- het productieproces van de kleding reke- “Daarom hebben zoveel kledingmerken ridad zelf met een jeansmerk. Kuyichi ning met normen en waarden van mens inmiddels een duurzame lijn”, zegt Pleger. was geboren. Een kledingmerk, waarvan en natuur. Er komt geen kinderarbeid aan “Die duurzame kleding is tegenwoordig de producten onder goede sociale en te pas, arbeiders werken onder normale gewoon cool.” ecologische condities worden gefabri- werkomstandigheden, er wordt niet on- TONNY TONNAER 24 P!T P!T 25

ECODROME INTERVIEW ECODROME INTERVIEW Kinderen in Ecodrome verwon dering voor natuur bijbrengen FoTo: GERARD BEERSMA “Op de deur van mijn kantoor hangt een bordje met: Pas op! Rondvliegende vlinders.” Shirley Koggel (29) is sinds 2008 stafmedewerker educatie bij Expeditie Ecodrome in Zwolle. Tijdens het ‘doen van een bak- kie’ in het Ecodrome, naast een glazen bak met vijf wurgslan- gen, spreekt onze P!T-redactrice Janneke Schaap met Koggel over haar werk bij dit natuur- en avontuurpark. Door: Janneke Schaap Welke opleiding heeft u gevolgd? in het Ecodrome ziet is meer gericht op Ik heb heel veel verschillende opleidin- van hoe mooi het is en hoe knap het in gen gedaan. De opleidingen die voor elkaar zit. Hoe maak je de dag voor ouders ook leuk? mijn werk relevant zijn is voor zijn is de Als kinderen plezier hebben, vinden opleiding tot dierenartsassistente en de ouders het allang mooi. Als de ouders opleiding diermanagement. Die laatste Verwondering is een meer begrijpbare zien dat hun kinderen een leuke dag is een HBO-opleiding aan het Van Hall manier voor de kinderen? hebben, hebben zij ook een leuke dag. Larenstein instituut in Leeuwarden. Een Absoluut, want wat hebben kinderen Daarnaast is de informatie die wij hier echt managementopleiding, maar dan nou voor affiniteit met het gat in de aanbieden op het niveau voor kinderen met een dierkundig tintje. Ik ben in ozonlaag? Ze kunnen dat nog niet op van de bovenbouw van de basisschool. september 2007 als stagiaire bij Expe- zichzelf Dat betekent niet dat het voor alle doel- ditie Ecodrome begonnen. Toen mijn groepen die daar buiten vallen niks stage hier was afgelopen werd ik gepolst “En aan is. De informatie is niet te of ik in was voor een vaste functie. drie of kinderachtig voor volwassen. En o f je nou ig bent : Dat was ik wel en dus ben ik hier of je nou drie of drieënnegentig nnegent ijd gelijk komen werken. Ik zit hier bent: otters zijn altijd leuk. helemaal op mijn plek. drieë jn alt otters zi Hoe ziet een werkdag er voor u uit? leuk.” Ik zag in het park vogelhuisjes hangen met naambordjes er op. ‘Zimmer frei’ was Dat is heel erg divers. Ik ben betrokken be- wel een grappige. bij het ontwikkelen van nieuw educatief trekken. Dus Haha, ja dat klopt. Die heb ik verzonnen. materiaal, educatieve invullingen in het proberen wij hier op een wat speelsere We hebben er erg om gelachen toen ik park en het verzinnen van nieuwe attrac- manier hun waardering voor de natuur met dat idee kwam. Ik vroeg mijn baas of ties. Ik begeleid daarnaast schoolgroe- bij te brengen. Dan komen bij kinderen ik het er op mocht zetten en hij vond het pen, geef lezingen en houdt workshops. het verantwoordelijkheidsgevoel en het geen probleem. Af en toe mag je best een respect vanzelf. Als je vanuit de ogen van beetje flauw zijn. een kind hier komt, dan ga je naar een Zijn die werkzaamheden bedoelt om het soort van attractiepark. Onze educa- publiek van Expeditie Ecodrome milieube- tieve activiteiten zijn zo ingericht dat de Is het werk bij Ecodrome een essentieel wust te maken? kinderen een plezierige dag hebben. Ze deel van uw leven? In zoverre dat u er Niet direct. Onze insteek is om onze hebben niet direct in de gaten dat ze iets thuis ook mee bezig bent? primaire doelgroep kinderen door mid- aan het leren zijn. Dat merk je bijvoor- Ja, eigenlijk wel. Ik kweek thuis als hobby del van verwondering bewust te maken beeld met het mammoetbot graven heel tropische nachtvlinders. Dat loopt wel van de mooie dingen in de natuur. Je ziet sterk. Dan graven ze in een grote bak door elkaar met mijn werk hier. Mijn heel veel dat natuureducatie wordt ge- met zand mammoetbotten op. Je kunt werk is wel een essentieel onderdeel van daan met een opgeheven vingertje: ‘kijk niet alleen vertellen over mammoeten, mijn leven en ik houd er van. eens wat wij onze wereld aan doen’. Daar de ijstijd en de klimaatverandering, maar bereik je volgens mij niet zo veel mee. ook over anatomie. Als je op handen en Voor de meeste kinderen is dat laatste voeten gaat staan vertoon je heel veel Nachtvlinders? een ‘ver van mijn bed show’. Wij probe- overeenkomsten met het skelet van een Als je daar nog niet eerder van gehoord ren kinderen waardering en bewondering mammoet. Dat is voor kinderen heel hebt, dan klinkt het heel vreemd. Maar er voor de natuur bij te brengen door mid- erg grappig om zich te realiseren en dat is een heel hobbycircuit voor. Ik bestel bij del van verwondering. Alles wat je hier onthouden ze echt wel. een bevriende kweker eitjes. Die leg t Shirley leest voor 26 P!T P!T 27

ECODROME INTERVIEW NACHT VAN DE NACHT ACHTERGROND FoTo: JANNEkE ScHAAP Aandacht voor lichtvervuiling tijdens Wat vindt u het mooiste aan uw werk? Dat zijn de contacten met mensen. Je laat ze iets zien of laat ze ergens bewust van worden. Iets waar ze eerder overheen een uur ronddwalen, en veel hulp van de tientallen mensen op de presentatie af. gekeken hebben. Niet zozeer van iets wat op naar de Nacht van de Zwollenaren, komen we veel te laat aan op Arnold Kip doet de presentatie, hij is erg ze nog niet wisten, maar meer omdat nacht in Zwolle. ik ben be- een soort industrieterrein. Nou, donker is enthousiast. Zodra hij begint te vertellen hun nieuwsgierigheid is gewekt. Neem nou de vooroordelen van mensen tegen nieuwd of het straks echt het er zeker. Zelfs het licht van de maan ontbreekt omdat de grote regenwolken over hoe groot het heelal is, voel ik me piepklein. Kip is lid van de Vereniging voor spinnen of slangen. Ik vind het mooi om helemaal donker zal zijn. die waren voorspeld inmiddels zijn gear- weer- en sterrenkunde. Ik vraag hem of hij hen het tegendeel te laten zien. De nacht van de nacht riveerd. Dat sterren zelf ook aan wordt gehouden om kijken kunnen “Leuk, zo’n Nacht van de sterren kijken Doet u dat door de angst voor dieren weg we wel vergeten doet. Dit blijkt te nemen bij mensen? aandacht te vragen voor vanavond. Geluk- nacht, je ziet alleen niks” absoluut niet Soms wel. Af en toe zijn mensen echt kig zijn ons nog zijn favoriete panisch voor slangen. Door te praten lichtvervuiling. Nederland allemaal andere activiteiten beloofd op de bezigheid. Hij vind het een suffe hobby. krijg je ze meestal wel zover dat ze de is één van de landen met site van de Nacht van de nacht: een nacht Zijn vrienden van de vereniging doen het slang even aanraken. Als je hem hebt verhaal, films en uitleg over nachtdieren, echter wel. Kip vertelt dat zijn vrienden aangeraakt, dan is driekwart van je angst de meeste lichtvervuiling. een nachtelijke zoektocht naar nachtvlin- wel last hebben van de lichtvervuiling. al weg. Vooroordelen zijn altijd erger dan ders en een presentatie over de sterren- “De lichtvervuiling is in Zwolle heel Door: Anne den Baas de werkelijkheid. hemel. groot. Daarom gaan ze liever buiten Zwol- Vooral nachtdieren hebben last van het le, in een natuurgebied, sterrenkijken.” Bent u zelf ook veel met natuur en milieu- licht ’s nachts. Zo’n vijftig procent van Bij het Earthship (klimaat neutrale thee- bewustzijn bezig? de dieren leeft ’s nachts. Hun biologische huis) in Zwolle, waar veel van de activitei- Het wordt al jaren steeds lichter in Neder- Ik denk zoals de gemiddelde burger. Ik klok wordt verstoord door teveel licht. ten worden gehouden, branden fakkels en land. Er komt jaarlijks zo’n drie tot vijf doe mijn best, maar het lukt niet altijd. Vogels gaan bijvoorbeeld steeds vroeger schijnt ‘nachtvriendelijke’ verlichting. Er procent lichtvervuiling bij. De grootste Helemaal groen verantwoord ben ik niet. zingen en nesten bouwen. Ook begin- lopen nog best veel mensen rond. Ik schat ‘lichtvervuilers’ zijn de glastuinbouw, Vogelhuisje ‘Zimmer frei’ Thuis heb ik wel veel dieren. Die eten nen ze op de verkeerde momenten aan een stuk of 75, waaronder veel kinderen. sportveldverlichting, openbare verlichting braaf het keukenafval op. Zij zijn mijn de vogeltrek. Het licht zorgt ook voor de Een man loopt ons tegemoet. “Leuk, zo’n en reclameverlichting. Er worden op de GFT-bakjes. Verder scheid ik mijn afval, versnippering van de leefgebieden van de donkere nacht, je ziet alleen niks”, mom- site van de nacht voor de nacht een aantal breng batterijen weg, ga naar de glasbak, nachtdieren. Dit komt doordat dieren pelt hij. Verderop zit een groep kinderen. oplossingen aangedragen die lichtvervui- gebruik spaarlampen, laat apparaten niet in de buurt van veel licht willen We gaan snel naar binnen want het is ling moeten tegengaan: het afschermen niet op standby staan en laat ook niet wonen. Daarom zoeken ze andere locaties koud. Daar kunnen we gelijk instromen van kassen, onnodige reclameverlichting het licht branden in ruimtes waar ik niet buiten hun oorspronkelijke leefgebieden bij een presentatie over ‘beesten die je ’s kan ’s nachts uit en wegen zouden met ik op een vochtige tissue in een plastic maal zo. Ik doe dit nu een jaar en vind ben. Dat is wat iedereen hoort te doen. r op. nachts kunt aantreffen’. Ik stel me veel minder lampen ook goed verlicht kunnen bakje om uit te broeden. Na een dag of het hartstikke leuk. Maar ook mensen kunnen last hebben enge beesten voor die ik ’s nachts liever worden. tien komen de eitjes uit en dan moet je van het licht. Mensen in een omgeving niet wil tegenkomen. Maar het blijkt over Als je het donker wil opzoeken kun je de rupsjes verzorgen. Mijn grootste rups met veel licht hebben vaker moeite met uilen, egeltjes en nachtvlinders te gaan. het beste naar Schiermonnikoog gaan. FoTo: JANNEkE ScHAAP was zo’n vijftien centimeter groot en dan slapen, en daarom ook meer stress. Het enige beest dat ook aan bod komt Schiermonnikoog is namelijk uitgeroe- duimdik. Een week of zes later komen en dat ik liever niet wil tegen komen is pen tot de donkerste plek van Nederland daar hele grote vlinders uit. Activiteiten voor de ‘Nacht van de nacht’ de vleermuis. Na het zien van het filmpje van 2009. worden door het hele land gehouden: over vleermuizen, en het zien van hun Rond 22:00 uur is de Nacht van de nacht Waar houd je de vlinders? Texel, Leeuwarden, Barendrecht, Utrecht, scherpe tandjes, denk ik hier niet anders afgelopen. We moeten nog een heel eind De allergrootste vlinders die ooit uit zijn noem maar op. Ik bezoek met een vrien- over. lopen naar de bushalte. Door het donker. gekomen heb ik op mijn kantoor gehou- din de activiteiten die op zaterdag 24 Stiekem ben ik wel blij met de verlichting den. Dat was best wel een moeilijke soort oktober in Zwolle worden gehouden en Helaas gaat door het slechte weer ook langs de weg. om te kweken en ik had niet verwacht moet daarvoor naar Goertjesweg 4. Ik heb de zoektocht naar de nachtvlinders niet (Informatiebron: www.nachtvandenacht. dat het mij in één keer zou lukken. Toen nog nooit van deze straat gehoord, maar door. Maar de presentatie over de ster- nl) r zat ik opeens met tien vlinders met een 9292ov wijst ons de weg... Niet dus. Na renhemel lijkt veelbelovend. Er komen spanwijdte van bijna dertig centimeter. FoTo: WWW.TiMESoNLiNE.coM Ze vliegen gewoon rond. Ik houd mijn FoTo: WWW.uSERS.SkYNET.BE FoTo: ANP FoTo: ANP kantoor altijd goed dicht en op de deur hangt een bordje met de tekst:‘Pas op: rondvliegende vlinders’. Waar komt die interesse vandaan? Dat weet ik niet. Dat is net zo’n vraag als waarom je de ene muzieksoort wel mooi Attractie ‘ Survivaldoolhof’ Ecodrome vindt en de andere niet. Het is nou een- Deze nachtdieren kun je ‘s nachts in Nederland aantreffen. Vlnr: egel, uil, nachtvlinder en vleermuis. 28 P!T P!T 29

WEGWERPMAATSCHAPPIJ ACHTERGROND WEGWERPMAATSCHAPPIJ ACHTERGROND Vandaag hip, morgen oud vuil In de huidige wegwerpmaatschappij produceren we meer afval dan ooit te voren. De gemiddelde wes- terling produceert jaarlijks een halve ton aan afval. Veel van deze producten, zoals bijvoorbeeld de eerder genoemde telefoonladers, werken eigenlijk nog prima. Maar door de aanschaf van een nieuw mobieltje zijn ze overbodig geworden. Idioot natuurlijk, maar hier komt gelukkig verandering in. Vanaf 2012 komt er een universele adapter voor mobieltjes. Na streng aandringen van de Europese Commissie hebben de producenten van mobiele telefoons besloten standaard een micro-usb-stekker bij te leveren. Deze standaardlader verbruikt vijftig procent minder energie en maakt in een ruk 51.000 ton aan nieuwe laders overbodig. Hoewel het hier gaat om een goede maatregel is het slechts een fractie van het probleem. Goed, straks is er een universele adapter, maar dan is er nog het mobieltje zelf. Na twee jaar is het product naar de maatstaven van onze huidige maatschappij toch echt verouderd en is de consument hoognodig toe aan een nieuwer model. Reclames laten geen moment onbenut om ons hier fijntjes aan te herinneren. Overal waar je kijkt worden ‘gratis’ telefoons aangeboden, zolang je er natuurlijk wel eventjes een nieuw abonnement bij afsluit. Door zulke ontwikkelingen wordt de levenscyclus van een product steeds korter. Maar dat lijkt producenten en overheden maar weinig te doen. Er moet Mijn laptop, mijn steun en toe- tenslotte geconsumeerd worden. verlaat, blijkt uiteindelijk toch Producten lijken aangepast te worden aan de kortere levenscyclus. Even terug naar mijn laptop. niet zo betrouwbaar als ik dacht. Na slechts 2,5 jaar geeft deze er de brui aan. Hoe is het mogelijk dat een product dat 1000 euro heeft gekost, het niet langer volhoudt? Omgerekend kost die laptop mij dus 400 euro per jaar. Het Hij is stuk en ligt nu op de is moeilijk voor te stellen dat zulke hoge afschrijfkosten normaal zijn. Standaard zit er op lap- schroothoop, bij mijn oude mo- tops een garantie van slechts 12 maanden. ‘’Dat is volgens de Nederlandse wet onmogelijk’’, stelt bieltjes en bijbehorende adap- Léon Mölenberg, docent consumentenrecht aan de Universiteit van Maastricht.”Bij garantie gaat het om de economische levensduur van een product bij normaal gebruik. In het geval van een laptop is ters. Twee van Motorola, allebei dat zeker meer dan 12 maanden.” een andere lader, één Samsung en Ondanks mijn dure, en volgens Mölenberg overbodige, uitbreiding naar twee jaar garantie, gaat mijn één van Nokia. Ze worden sinds laptop een half jaar te laat stuk. De jongen achter de servicebalie bij de Mediamarkt is niet on- kort vergezeld door een Toshiba der de indruk van mijn relaas over de verwachte levensduur van producten. De laptop gaat niet meer aan als hij op de aanknop drukt en de batterij eruit halen maakt ook al geen verschil. “Dan kan je laptop, uiteraard met prima wer- beter een nieuwe kopen, ” legt hij uit. “Deze doet het niet meer.” Hij kijkt er duidelijk niet van kende adapter. Het begint al een op. mooi grote stapel te worden. ik Niet tevreden met het oordeel van het ‘technisch onderzoek’ dat is verricht door de Mediamarkt, ben geen uitzondering, iedereen schakel ik echte hulp in. “Er is geen probleem, dat ik niet kan oplossen”, verzekert de repara- heeft thuis wel apparaten liggen teur mij. Veel laptops die mensen op advies van bedrijven als de Mediamarkt weggooien worden hier FoTo: GERTJAN VAN PuTTEN eenvoudig nieuw leven ingeblazen. Het meest voorkomende probleem, loszittend contact van de lader, die niet meer gebruikt worden. is zelfs na tien minuten vakkundig soldeerwerk uit de wereld geholpen. Maar soms is de oplossing De wegwerpmaatschappij, dat gewoon te duur, zoals bij mij. Een chip is doorgebrand, waardoor het moederbord onherstelbaar is beschadigd. Het is echt finito, tijd voor een nieuwe. Dit komt volgens de reparateur doordat er zijn wij. veel zware programma’s op hebben gedraaid, waardoor de laptop oververhit is geraakt. Door: Gertjan van Putten Overigens zijn dat programma’s die mijn laptop volgens de systeemeisen makkelijk kan draaien. Na- vraag in mijn omgeving en zoektochten op internet laten me zien dat ik niet alleen sta in dit probleem. Het consumentenprogramma Kassa heeft hieraan in 2005 zelfs een aflevering besteed. Bij de Dell Inspiron 5150 bleek een chip bij veel mensen al binnen een jaar door te branden. Een probleem waarvoor Dell pas verantwoordelijkheid wilde nemen na de uitzending. Ook dit probleem reikt verder dan alleen telefoons of laptops. Veel hightech producten hebben maar een korte levensduur door bikkelharde concurrentie. Bedrijven brengen steeds sneller nieuwe producten op de markt. Dit verkort de houdbaarheid van het voorgaande product en vergroot de kans op ‘kinderziektes’. Op Markplaats staan honderden oude tv’s, bijna gratis af te halen, die het nog allemaal prima doen. Vaak tv’s met een leeftijd boven de tien jaar. Ondertussen staan fora van consumentenorganisaties vol met verhalen van boze consumenten over lcd- en plasmatoestel- len die vaak nog geen vijf jaar oud zijn, maar toch niet meer werken. Of kapotte iPods en andere mp3-spelers. In de kast onder een dikke laag stof ligt mijn discman van 12 jaar oud. Doet het nog perfect.r 30 P!T P!T 31

COUCHSURFEN ACHTERGROND COUCHSURFEN ACHTERGROND “Doe alsof je thuis bent” couchsurfen in België Bij vreemde mensen op de avontuur is begonnen en ik vraag me af Een groot deel daarvan voldoet aan onze nuten aan bij het appartement van Jens. bank slapen klinkt verre wat ons allemaal nog te wachten staat. criteria, dus we hebben keus genoeg. Na een uitgebreid onderzoek kiezen we vier Het is stil en er loopt geen kip op straat. Omdat Jens tot één uur ’s nachts moet Wat is couchsurfing? van aantrekkelijk. Toch zijn Keuzes, keuzes slachtoffers uit en mailen ze. Bij de eerste werken heeft hij de sleutel in zijn brie- Kathedraal van Organisatie er honderdduizenden men- Een week voordat ik op dit donkere is het al raak. Jens, een 23-jarige tech- venbus gelegd. We voelen ons ontzettend Antwerpen station in een dorp ver buiten Antwerpen sen over de hele wereld die werd gedropt, was ik nog in de heerlijke nicus stuurt ons het bericht dat we van welkom, maar ook erg onwennig als we Couchsurfing.org is een Amerikaanse non-profit organisatie die als missie harte welkom zijn. Op zijn profiel wordt zijn huis binnenstappen. Het is er kaal, de tijdens hun reizen via cou- onwetendheid van dit alles en begon ik vermeld dat hij werkt bij de televisie, hij muren zijn leeg en het is vreselijk netjes. heeft om “mensen en plaatsen over enthousiast met het treffen van voor- volgens zijn vrienden erg grappig is en dat Overal staan computers en er hangt een de grenzen samen brengen, te zorgen chsurfing.org hun verblijf bereidingen. Een profiel aanmaken en hij wel van een feestje houdt. Hij heeft een weeïge zoete geur. “De geur van een lijk voor een leerrijke uitwisseling, een bij particulieren regelen. iemand vinden die ons wel een nachtje leuk mailtje gestuurd en zijn profiel ziet in staat van ontbinding”, grapt Anne collectief bewustzijn wekken en het onderdak wil bieden is alles er mooi uit. Goedgekeurd dus. We mailen, zenuwachtig. Op tafel ligt een briefje: doe op deze site kunnen wat we hoeven te doen. we bellen en binnen een dag is het rond. alsof je thuis bent en kijk gerust rond. verspreiden van tolerantie”, zo staat gastvrije mensen “Hier Het blijkt een eitje Aan de telefoon klinkt hij erg vriendelijk Een beetje ongerust over wat we mis- op de site beschreven. Het is een netwerk dat bestaat uit gastvrije, hun bank aan- zou ik nog niet te zijn. Anne en ik en normaal. Natuurlijk kun je dan nog schien tegen gaan komen storten we ons ruimdenkende mensen die zonder er besluiten dat de niet weten of hij geen verknipte mafkees vol overgave op de kasten en lades in het bieden om an- dood gevonden persoon in kwestie is, maar na het telefoontje ben ik er gerust huis. We vinden geen dubieuze attributen zelf iets voor terug te vragen mensen dere reizigers van willen worden.” een man moet zijn op dat het wel goed zit en besluiten we de noch lijken in de kast en nestelen ons hun bank aanbieden. Voor reizigers van rond de 25 jaar. gok te wagen. tevreden op de bank. Jens heeft een be- kan dit een aantrekkelijke manier een gratis slaapplek Het liefst met een goede amer met dvd-speler, een wii met massa’s van reizen zijn omdat het gratis is, te voorzien. couchsurfing foto en een leuk verhaaltje over zich- Kaal, leeg en vreselijk netjes spellen en een kast met eten waaruit we het ontmoeten van nieuwe mensen zelf. In en rond Antwerpen zijn er zo’n Na een tocht door de brede straten van mogen pakken wat we willen. Toch voelt makkelijk maakt en de ‘host’ ook als is een nieuwe, hippe ma- duizend mensen die hun bank aanbieden. Lint, komen Anne en ik na twintig mi- het ongemakkelijk. “Ik heb het gevoel gids kan fungeren. nier van reizen. P!T-redac- dat we misbruik van die jongen maken”, zegt Anne en slaat daarmee de spijker op Hoe het werkt teur Marianne probeerde Het concept houdt in dat mensen FoTo’S: WWW.TouRiNGcARcHAuFFEuR.iNFo, WWW.ViRTuALTouRiST.coM het uit. op www.couchsurfing.org een profiel Aankomst in Lint “Ik heb het gevoel dat we kunnen aanmaken en hier hun bank kunnen aanbieden. Dit hoeft echter Door: Marianne Tillema misbruik van die jongen niet. Wanneer jouw huis geen ruimte Wanneer de trein verder raast en ons maken.” biedt voor logés of je er gewoon- achterlaat op het donkere, stille station weg geen behoefte aan hebt dat er van Lint, overvalt me voor de eerste keer vreemde mensen bij je over de vloer een onbestemd gevoel . Waar ben ik in zijn kop. Het voelt raar om bij een vreemd komen, kun je dit instellen. Op je godsnaam aan begonnen, vraag ik mezelf iemand in huis te zitten die er zelf niet is. profiel kun je dan aangeven dat je FoTo’S MARiANNE TiLLEMA af. Samen met vriendin Anne ben ik Ik had liever gehad dat Jens gewoon thuis geen bank beschikbaar stelt, maar op weg naar mijn allereerste couchsurf zou zijn geweest. wel bijvoorbeeld met iemand een ervaring en de moed zakt me nu al in kopje koffie wil drinken. de schoenen. Twee meisjes die honderden kilometers van huis bij een vreemde Jens arriveert Cijfers jongen op de bank gaan slapen. Is dit wel Om half één krijg ik een smsje van Jens. De organisatie couchsurfing.org be- zo verstandig? Het is al laat en wanneer Hij is vrij van zijn werk en komt eraan. Ik mijn ogen langzaam aan het donker wen- stoot Anne aan die naast me op de bank staat sinds 2004 en heeft bijna ander- nen zie ik enkel industrie en open vlaktes in slaap is gevallen. “Als het maar niet half miljoen leden. De couchsurfers met rotzooi voor me opdoemen. Wat een zo’n suffe Harry is, want dat trek ik nu zijn van alle leeftijden. Aanmelden gribusbende. “Hier zou ik nog niet dood écht niet”, mompelt ze. Ik ben een beetje mag vanaf achttien jaar, de oudste gevonden willen worden”, hoor ik Anne zenuwachtig. Wat als we elkaar niets te couchsurfer is in de tachtig. Landen fluisteren. Ze kijkt me aan en we barsten vertellen hebben? Of als hij een engerd van over de hele wereld zijn vertegen- Couchsurfen in lachen uit. Het is nog een half uur lo- blijkt te zijn? Ineens besef ik me ten woordigd. Momenteel staat de teller pen naar het huis van onze ‘host’ en met volste dat we volledig van de buitenwereld op 231 landen. de routebeschrijving stevig in mijn vuist zijn afgesloten.t geklemd gaan we op weg. Ons couchsurf 32 P!T P!T 33

COUCHSURFEN ACHTERGROND YOGA ACHTERGROND “Wat apart dat ik Maak kennis met yoga, moet aanbellen bij maak kennis met jezelf mijn eigen huis” We kennen niemand in dit gehucht en “Heftige buurtkroeg moet dat dan zijn”. de treinen naar Antwerpen rijden niet meer. De bel gaat en ik schrik op uit mijn De volgende ochtend gepeins. De deur gaat open en eindelijk Na een goede nacht in het tweepersoons- bed van Jens gaat om tien uur de wekker. Grote Markt staan we oog in oog met onze vriendelijke gastheer. Hij ziet er heel anders uit dan Om vijf uur vertrekt onze bus alweer en op de foto, maar al snel wordt duidelijk we willen graag nog wat van Antwerpen dat hij net zo aardig is als aan de telefoon. zien. Als we aangekleed en wel de woon- “Wat apart dat ik moet aanbellen bij mijn kamer inkomen heeft Jens het ontbijt al eigen huis”, zegt hij vrolijk. Anne en ik klaar staan. We krijgen eieren met spek zijn een beetje moe van de lange reis van en stokbrood. “Heeft ge een beetje goed die dag, maar dat deert Jens allerminst. geslapen?”, vraagt hij onder het eten. Zelf Hij pakt er een biertje bij en gaat er heeft hij prima geslapen, de bank schijnt best lekker te liggen. We keuvelen nog een even goed voor zitten. Met een prachtig beetje waarna Jens ons naar het station onze agenda’s worden steeds Vlaams accent vertelt hij in geuren en kleuren over zijn werk en zijn eigen erva- brengt. Eerst rijden we nog even langs voller en tijd voor onszelf ringen op couchsurf gebied. eerste gasten zijn werk waar hij ons laat zien wat hij nu kennen we haast niet meer. die hij thuis krijgt, maar hij heeft zelf precies doet. Hij leidt ons door giganti- in Amerika veel bij mensen op de bank sche tv-studio’s en vertelt wat zijn taken in deze hectische tijd is het geslapen. Het is hem erg goed bevallen en zijn. Daarna zet hij ons af bij het station. soms moeilijk los te ko- wil het zeker nog eens doen. Eén van de voordelen van couchsurfing Het is gezellig, maar onze interesses lig- is dat de host de stad aan de gasten kan men van de dagelijkse sleur. gen mijlenver uit elkaar. Af en toe vang ik laten zien. Op deze manier bekijk je niet Steeds meer mensen vinden iets op over stekkers, snoeren en camera’s, alleen toeristische trekpleisters, maar ook maar het is moeilijk mijn aandacht erbij andere plaatsen. Helaas komt Jens zelf in yoga de oplossing om de te houden. Als ik voorzichtig een blik bijna nooit in Antwerpen en kan hij ons Bed van Jens zorgen even opzij te zetten. Het werp naast mij, zie ik dat Anne hetzelfde niet rondleiden. We nemen dus afscheid probleem heeft als ik. Jens stelt me een en stappen op de trein richting . helpt je te ontspannen en geeft vraag en ik geef antwoord. Het verkeerde je energie. om je kennis te laten antwoord besef ik wanneer ik Anne naast Conclusie maken met yoga geeft P!T je op me in haar koekje hoor verslikken. Jens Hoewel ik in het begin sterke twijfels had kijkt me wat verbaast aan. Het zou niet of couchsurfen wel iets voor mij zou zijn, de volgende pagina een proefles. de laatste miscommunicatie van de avond is het me uiteindelijk heel goed bevallen. Het ontmoeten van nieuwe mensen, t worden, want Vlaams is nog best lastig nieuwe ervaringen opdoen en het ontdek- Door: Marije Woltjer te verstaan. Jens is hartelijk en ontzettend vriendelijk, maar heel anders dan in ken van de goedheid van vreemden zijn zijn couchsurf profiel staat omschreven. allemaal redenen om nog eens te gaan Anne verslikt zich voor de tweede keer die couchsurfen. Anne en ik hebben het deze avond wanneer Jens vertelt dat hij sinds keer ontzettend getroffen, want er zijn het jaar dat hij in nu Lint woont, nog vast weinig mensen die zo grenzeloos nooit in Antwerpen op stap is geweest. gastvrij zijn. Het vertrouwen dat Jens in “Wel, ik ga altijd naar de buurtkroeg”, ons had, zonder ons ooit ontmoet te heb- legt hij uit. “Want daar kent iedereen el- ben, was hartverwarmend. Hij was vrien- kaar.” Na een uurtje besluiten Anne en ik delijk, stelde ons op ons gemak en liet naar bed te gaan. Van couchsurfen in de merken het zelf ook gezellig te vinden dat letterlijke betekenis is echter geen sprake. wij er waren. In het begin was het allemaal Jens staat zijn bed af aan ons en gaat op nog wat ongemakkelijk en ik denk dat bij de bank slapen. Onder het tandenpoetsen een volgende keer dat gevoel niet minder bespreken Anne en ik de avond. “Ik dacht is. Het zou me er echter niet van weerhou- den nog een te gaan couchsurfen. q CS Antwerpen dat het een feestbeest was”, zegt Anne. 34 P!T P!T 35

YOGA ACHTERGROND YOGA ACHTERGROND Voordat je begint Zorg ervoor dat je loszittende of rek- Ploeg FoTo’S: MARiJE WoLTJER bare kleding draagt. Als ondergrond Boomhouding Ga je op rug liggen en leg je ar- kun je een matje of deken gebruiken. men naast je lichaam, je handpal- Voor sommige zit- en lighoudin- Ga staan en adem rustig in en uit. men op de grond. Breng je benen gen kan een kussen fijn zijn. Het is Plaats de binnenkant van je rech- omhoog en hou ze gestrekt. Laat verstandig een lege maag te hebben tervoet tegen de binnenkant van je je benen richting je gezicht komen tijdens de yoga. Kies een rustige plek linker onder- of bovenbeen. Als je en probeer nu je voeten zover waar je niet afgeleid kunt worden. balans hebt gevonden plaats je je mogelijk achter je hoofd neer te Je kunt nu beginnen met de oefenin- handen in bidhouding.. De boom- zetten. Deze houding maakt de gen.Hou de volgorde van de foto’s houding bevordert de concentratie rug soepeler en activeert de bloeds- aan. We beginnen met de gemak- en rust in het lichaam. omloop. Ook versterkt het de arm- Kameelhouding kelijke houdingen om je lichaam en schouderspieren. voor te bereiden op de moeilijkere Ga zitten op je knieën en hou je rug houdingen. Forceer jezelf niet maar recht. Duw je schouders iets naar luister naar je lichaam. Bij regelmatig achteren en breng ze iets naar elkaar oefenen zal je lichaam vanzelf soepe- Opwaartse hond toe. Buig nu voorzichtig je rug naar ler worden en zullen de houdingen Schouderstand achteren. Leg je hand op je voetzolen. gemakkelijker zijn aan te nemen. Ga op je buik liggen en zet je handen onder je Breng tot slot je hoofd naar achteren Neem voor elke houding rustig de tijd schouders. Span je been- en bilspieren aan. Trek Ga rechtop zitten met je knieën gebogen en je en hou deze houding vast. De ka- en denk er aan te ontspannen. nu met je rug- en nekspieren je bovenlichaam voeten plat op de grond. Rol naar achteren en gooi meelhouding zorgt voor het openen omhoog. Hou je borst naar voren en leun met je je benen omhoog. Leun op je schouders en plaats van je borst en je hart. Hierdoor krijg hoofd naar achteren. De beweging komt vanuit je je handen in je onderrug. Je leunt op je kruin, je je meer energie binnen. De oefening rug dus je armen dragen het lichaam niet. Wan- schouders en je ellebogen. Hou je benen gestrekt. maakt je wervelkolom en je bekken neer je de handen van de grond zou halen zou je De schouderstand stimuleert de schildklier en sterk en soepel. dus niet omlaag moeten komen. Deze houding bevordert de bloedsomloop. opent de borstkas en is goed voor de vrije ademha- ling. Vijf misvattingen over yoga Heldenhouding Yoga is zweverig Nee, yoga is hier en nu aanwezig zijn. Het is heel direct en kort door de bocht. Ontspannen Ga staan. Plaats je rechtervoet naar achteren en De hele dag bezig zijn met denken over wat is geweest of wat nog moet komen, hou je been gestrekt. Zet dan je linkervoet naar dát is pas zweverig. We beginnen met een ontspannings- voren en buig je knie zoals op de foto afge- oefening. Ga op je buik liggen zoals beeld. Gooi beide armen in de lucht en breng Yoga is een sport hieronder afgebeeld. Je benen iets de handpalmen naar elkaar toe. Kijk omhoog Yoga is geen sport. Een sport is prestatiegericht en dat is yoga niet. De één uit elkaar en de tenen tegen elkaar richting je handen. Deze houding versterkt de doet er een paar jaar over om zijn neus tegen zijn knieën te drukken, de ander aan. De hielen wijzen naar buiten. benen en bovenlichaam. een paar weken. Je beoefent yoga op je eigen tempo. Leg je hoofd op je handen en span Lijkhouding en ontspan je spieren. Draai je hoofd Yoga is voor lenige mensen regelmatig. Adem door je buik. Blijf Je hoeft absoluut niet lenig te zijn om yoga te kunnen beoefenen. Yoga heeft Dit is de laatste ontspannings- vijf minuten zo liggen. niets te maken met hoe mooi je een houding kunt doen. Het gaat om het be- houding. Ga op je rug liggen met wust worden van je eigen lichaam, binnen jouw grenzen. je voeten ongeveer vijftig centimeter uit elkaar. Leg je armen Kindhouding Bij yoga wordt er altijd gemediteerd ongeveer vijftien centimeter van Yoga is een fysieke voorbereiding om goed te kunnen mediteren maar niet je lichaam. Sluit je ogen en adem Ga op je knieën zitten en leg je billen op je hie- iedereen mediteert. In het westen wordt vaak alleen het fysieke aspect van yoga door je buik. Span en ontspan len. Buig voorover met je gezicht naar beneden. bekeken, dus alleen de lichamelijke oefeningen. Je bepaald zelf of je je ook in het je spieren. Begin bij je voeten, Strek je armen zover mogelijk voor je uit en leg geestelijke aspect wilt verdiepen. benen, buik, handen, armen en je handen op de grond. Je rug is gestrekt. Deze schouders. Blijf daarna tien mi- houding is geschikt als vervolg op een houding Yoga is gebonden aan een religie nuten ontspannen liggen. q die veel inspanning met zich mee brengt. Het Doordat de yoga is ontstaan in India denken veel mensen dat het is verbonden brengt de ontspanning terug in het lichaam. aan het Hindoeïsme en Boeddhisme. Dit is niet het geval. Yoga is voor iedereen, wat je ook gelooft. 36 P!T P!T 37

A BEAUTIFUL STORY ACHTERGROND A BEAUTIFUL STORY ACHTERGROND Producten met een mooi v erhaal: A Beautiful Story ste kaste komen. In die tijd was ik voor porseleinen kopjes die ze gebruiken sieraad nog persoonlijker. De scherven dra- een project in Nepal en heb hem daar zijn volgens haar perfect als scherven te gen een geschiedenis met zich mee.” Wat een paar jaar geleden bedoeld leren kennen. Ook na mijn reis bleven we verwerken in armbanden.” Cathelijne was als een helpende hand om contact houden.” smeet het kopje kapot, nam de scherven FoTo: cATHELiJNE LANiA mee naar de zilversmeden en vroeg wat A Beautiful Story een fabriek in Nepal te redden van ze ervan konden maken. “Scherven van Inmiddels is heeft Cathelijne haar onder- de ondergang, draaide uit op het Scherven van geluk geluk noemen we het. Chinees porselein neming nog verder uitgebreid. Ze heeft de In 2005 komt er een telefoontje. Het gaat is overal in Nepal te krijgen, het puilt hoofdprijs voor sociaal ondernemen van begin van een heel nieuw bedrijf; niet goed met het bedrijf van Dambar. ervan uit. De scherven met dezelfde grote ‘Zin in zaken’ gewonnen met A Beautiful A Beautiful Story genaamd. Een Fairtrade, de grootste klant van de fabriek, en bolling sorteren we en zetten we in zil- Story en kan met de prijs van 25.000 euro bedrijf dat sociaal en milieu be- kan geen producten meer afnemen. Het ver. Ook voegen we er andere details aan als startkapitaal een winkel openen. Ca- ziet er niet goed uit voor Dambar. Hij toe, vaak een Boeddha of een ander mooi thelijne verkoopt hier niet alleen de lucky wuste producten met een verhaal heeft zestien mensen in dienst, maar geen detail. Elk sieraad is hierdoor uniek.” bracelets maar ook producten met een verkoopt uit derde wereldlanden. werk meer voor hen. “Ik mooi verhaal uit andere landen. Zoals de wist dat niet alleen de “Ik ben een paar weken ‘Ragbags’ uit India. Dit zijn tassen gemaakt Het bedrijf won zelfs de hoofdprijs werknemers afhankelijk “Mensen in Nepal geweest om dit van gerecyclede plastic folie dat verzameld voor sociaal ondernemen. waren. Een werknemer blijven mijn idee verder uit te werken. wordt door ‘ragpickers’ in de sloppenwij- zorgt vaak voor inko- Uiteindelijk kwam ik ken van Delhi. Maar ook in de Filipijnen Door: Marlies Scheper men van meerdere gezin- drijfveer om dit thuis met een aantal en Brazilië worden tassen gemaakt van nen in zijn familie. Er te doen.” voorbeelden. In het gerecyclede drinkzakjes en treklipjes van zouden opeens heel wat begin verkocht ik ze aan blikjes. Duurzame producten dus. Maar mensen geen geld meer vrienden en familie. En op vooral producten die andere mensen helpen. binnen krijgen. En Dambars geschiede- thuisfeestjes, zoals tupperware dat doet. “Want mensen blijven mijn drijfveer om dit Hoofdrolspeelster van het verhaal is Ca- nis kende ik natuurlijk.” Cathelijne was Na twee jaar besloot ik ontslag te nemen te doen. Ik heb nog altijd het idee dat ik thelijne Lania, 33 jaar. Tijdens en na haar vastbesloten iets te doen en vloog naar bij het bedrijf waar ik fulltime werkte niet genoeg doe, ik help maar een beschei- studie bedrijfskunde is Cathelijne al erg Nepal om te helpen. Ze wilde iets nieuws als marketingmanager. Het was er leuk, den aantal mensen. Dit is voor mijn gevoel betrokken bij ontwikkelingshulp. Ze doet bedenken waardoor de zilverfabriek van maar ik wist dat ontwikkelingswerk mijn nog niet genoeg. Gelukkig blijft A Beautiful vrijwilligerswerk in China, Zuid-Afrika en Dambar niet alleen gered kon worden, ding was. Het werk dat ik deed was niet Story groeien en blijven we nieuwe con- Nepal en wil het liefst aan de slag bij een maar daarna ook minder afhankelijk zou honderd procent bevredigend.” De ‘lucky cepten ontwikkelen.” Voorlopig heeft dit bedrijf als Novib. Maar hier kom je niet zijn van zijn huidige klanten. Maar hoe ze bracelets’ zijn een groot succes. Mensen verhaal dus nog geen einde. q binnen met alleen vrijwilligerswerk en dat precies moest aanpakken wist ze nog kunnen ook zelf scherven inleveren van dus komt ze na haar reizen terecht bij een niet. Het idee komt wanneer Cathelijne bijvoorbeeld een oud theekopje waar je Kijk voor meer informatie op: ander bedrijf op de marketingafdeling. met Dambar thee gaat drinken. De mooie moeder uit dronk. “Hierdoor wordt het www.abeautifulstory.nl Totdat ze via via hoort dat het slecht gaat met het bedrijf van Dambar, een vriend die ze leerde kennen tijdens haar vrijwilligerswerk in Nepal. Zilverfabriek in Nepal “Dambar komt uit een van de laagste ‘kasten’ en leefde jaren op straat”, vertelt Cathelijne. “Op zijn zeventiende is hij door een Nederlandse toerist van straat gehaald. Letterlijk uit de goot getrok- FoTo’S: WWW.ABEAuTiFuLSToRY.NL ken. Als die Nederlandse man er niet was geweest had Dambar waarschijnlijk niet meer geleefd, hij was namelijk erg ziek door tuberculose en kon zijn medicijnen niet betalen. Dankzij de Nederlander kreeg hij medicijnen en kwam hij er weer bovenop. Hij ging aan de slag bij een zil- versmid en begon een paar jaar later zijn eigen zilverfabriek waarvoor hij zestien mensen in dienst nam die ook uit de laag- 38 P!T P!T 39

VEGANISME ACHTERGROND VEGANISME ACHTERGROND Veganisme: “Dit is hoe wij mensen zijn bedoeld” het even kan laat ik ze los lopen door de E-nummers Geen eitje bij het ont- kamer.” Kruik ondervindt naar eigen zeggen FoTo’S: WWW.WATMAAkTSuZETTE.Nu bijt. Geen chocoladelet- Marjan Kruik, vrijwilliger van het blad geen moeilijkheden in haar veganistische Vega! en daarnaast voorzitter van de Ne- levensstijl. “Ik zag het doorspitten van ter tijdens het feest van derlandse Vereniging voor Veganisme (NVV) is etiketten in de winkel in het begin als een Sinterklaas en evenmin sinds 1993 veganist. “Voor die tijd was ik sport. Ik vond het heerlijk om te doen en al een hele tijd vegetariër, maar dat voelde keek er zelfs naar uit.” Door middel van een dagje uit naar de halfslachtig aan. Alsof er iets niet klopte. zogenaamde E-nummers weet Kruik pre- dierentuin. Marjan kruik Ik ben niet over één nacht ijs gegaan cies welke producten ze wel en niet mag. met mijn keuze om veganist te worden. E-nummers zijn codes voor bepaalde en Mirjam de Groot Het heeft erg lang geduurd voordat ik voedseladditieven waaronder kleur –geur kiezen hier bewust voor. daadwerkelijk de stap nam. Omdat ik en smaakstoffen met dierlijke oorsprong. toen nog twee kleine kinderen had was de Deze staan op etiketten van producten. Zij maken deel uit van keuze nog iets lastiger. Ik las gaandeweg de 16.000 veganisten die steeds meer over al het dierenleed. In tijd- Wol ons land telt en vertellen schriften en op internet zocht ik hier veel Kruik: “Ik draag geen wol. Veel mensen informatie over op. Ineens was het alsof begrijpen nog net dat je geen vlees eet, waarom zij deze keuze ik niet voldoende deed om het dierenleed maar het niet dragen van wol gaat velen hebben gemaakt. te bestrijden. Jezelf onthouden van alleen boven de pet. Het is zo dat schapen van vlees was niet genoeg voor mij. Als je geen nature helemaal niet geschoren hoeven Door: Milou Reumer vlees meer eet, betekent dit niet auto- te worden, dat is iets dat de mens heeft matisch dat je op dat moment niet meer besloten. Daarnaast gaat het mij om de verantwoordelijk bent voor de bio-indu- manier waarop de schapen geschoren strie.” Uiteindelijk is Kruik samen met worden. In veel gevallen gaat dit snel en haar man en kinderen in één keer veganist hardhandig. Door het scheren kunnen er De bromvliegen zoemen rond mijn geworden. “Het ging allemaal erg goed. Ik in de huid van het schaap overal kleine oren als ik Mirjam de Groot vraag zag het als een uitdaging. Ik wilde in eer- sneetjes ontstaan. Niet alleen op de rug Veganistische zoete wortelen met adzukibonen. waarom ze drie jaar geleden heeft beste instantie gewoon zien of het me lukte maar ook vlakbij de anus. Een veelvoor- sloten om van vegetariër over te gaan om zo te leven, zo niet, dan kon ik altijd komend fenomeen is dan dat er door die tot veganist. “Ik was op een verjaardag nog terugvallen op het vegetarisme. De sneetjes ontstekingen ontstaan en in die auto, maar die heb ik eigenlijk nooit altijd een dilemma zal blijven. Ik heb een men dat er vervolgens niets voor mij was en daar raakte ik in gesprek met een kinderen hebben - nu zij wat ouder zijn ontstekingen gaan maden zitten. Je kunt gehad. Ik red het prima zonder.” Ook tijdje gebruik gemaakt van windenergie. geregeld. Ik vind het soms wel lastig dat man die vond dat als je geen vlees eet, - besloten om vegetarisch te leven. Dat je voorstellen dat dit niet echt de bedoe- Kruik gaat door het leven zonder auto. Voor het opwekken van windenergie wor- mensen geen moeite doen om het über- je dat dan ook goed moet doen. Dus begrijp ik, omdat het voor hen wel eens ling is en dat schapen hier enorm onder “Toen ik veganist werd, heb ik direct de den echter windmolens gebruikt. Vogels haupt te begrijpen.” geen zuivel meer eten, geen wol, zijde moeilijkheden kan geven met vrienden en lijden.” auto de deur uit gedaan. Ik wilde het worden het slachtoffer van de wieken Kruik pakt het om deze reden anders aan. of welk product dan ook gebruiken vriendinnen. Die begrijpen het dan niet of Maar veganisme gaat verder dan jezelf gewoon proberen, het een kans geven. van de windmolens. Daarom besloot ik “Als ik uit eten ga met collega’s dan zorg dat afkomstig is van dieren. Vóór die het geeft moeilijkheden als ze eens blijven onthouden van bepaalde voedselproduc- Mijn vrienden verklaarden me om daar van af te zien. Wat ik er voor dat ik degene ben die alles re- verjaardag dacht ik er ook al wel eens logeren bij anderen.” ten en kleding. De Groot: “Ik heb geen voor gek. Ik woon in de Ach- “Vogels betreft stroom is het dus gelt. Vaak praat ik dan vooraf met de kok over na, maar eigenlijk heeft deze vleesetende man mij ertoe gebracht om terhoek en niemand geloofde dat ik het lang zou volhouden worden het erg moeilijk om het juiste te doen. Biogas uit koeienpoep van een restaurant en leg hem alles uit. Het komt weinig voor dat een kok niet tot veganisme over te gaan. Zijn betoog zonder auto. ‘In de stad is dat slachtoffer is uiteraard een goed alter- veganistisch wil koken. Als ik voor een was de druppel.” Geërgerd sla ik een misschien mogelijk, want daar natief voor grijze stroom, avondje op sla met olie en paprika moet van de wie- FoTo: MARJAN kRuik bromvlieg van me af en wijs ook De heb je alles bij de hand. Maar maar het feit blijft dat hier leven is dat natuurlijk niet een heel groot Groot erop dat er eentje op haar hoofd niet in de Achterhoek’, kreeg ik ken van de koeien voor gebruikt wor- probleem, maar als het even kan zorg ik zit. “Tsja, vliegen sla ik niet dood, dat vaak te horen. Ik heb nog altijd er liever voor dat een restaurant op de vind ik volstrekt kwalijk.” geen problemen ondervonden. windmolens” den. Op deze manier blijf je verantwoordelijk voor hoogte is. Ik merk dat de meeste koks het Lange afstanden leg ik af met het open- alle dieren die in gevangenschap leven. wel interessant vinden, het is voor hen een De Groot wijst naar de drie grote baar vervoer en dat gaat prima. Heel soms Ik zie liever een koe in het wild dan een nieuwe uitdaging om eens wat anders te kooien die in haar huiskamer op de rijd ik wel mee met een collega, als me dat koe in gevangenschap. Op dit moment maken.” grond staan. “Kijk, dat zijn mijn lieve aangeboden wordt. Daar ben ik niet heel heb ik een balans gezocht tussen wind en cavia’s. Als het goed is huppelt mijn moeilijk in. Waar het om gaat is het feit waterenergie.” De Groot weet zeker dat ze nooit meer konijntje hier ook ergens rond.” Snel dat er al zoveel auto’s in de wereld zijn, van het veganisme af zal stappen. Kruik verontschuldigt ze zich. “Ik heb ze in dat is toch helemaal niet nodig? Ik zie het (On)begrip sluit het echter niet uit. “Als er ooit een kooien omdat vooral de twee vrouw- als een uitdaging, een spannend avon- Veganisten komen nogal eens onbegrip dag komt waarop ik genoodzaakt ben om tjescavia’s niet samen kunnen, die tuur. Ik kijk wel hoever ik kom. Zolang tegen in hun omgeving. De Groot: “Ik medicijnen te slikken die op dieren getest raken met elkaar in gevecht als ik ze het goed gaat, gaat het goed.” merk het vooral als ik met collega’s uit zijn, dan kies ik voor mijn gezondheid. allebei tegelijk rond laat lopen. Soms eten ga tijdens teamdagen. Ik leg dan Op dit moment gaat het nog prima en ik is het gewoon handiger ze in een kooi Stroom bijvoorbeeld de collega die het uitstapje ben een stuk rustiger door mijn veganis- te hebben. Ik heb trouwens de grootste Hoe doet Kruik het met stroom? “Dit is organiseert uit dat ik veganist ben en wat tische levensstijl. Ik weet zeker dat dit is variant gekocht die ik kon vinden. Als Marjan Kruik een moeilijk punt en ik ben bang dat het dat precies is. Het is wel eens voorgeko- hoe wij mensen zijn bedoeld.” r 40 P!T P!T 41

Word nu lid AGENDA Agenda van P!T Tentoonstelling de IJssel Eco Park Boxtel Wanneer: 29 mei 2009 t/m 24 januari 2010 Dinsdag t/m zaterdag 10:00 - 17:00 uur Zon- en feestdagen 13:00 - 17:00 uur Wanneer: Iedere dag 10:00 t/m 17:00 uur Waar: Het Klaverblad 13, Boxtel Tel: (0411) 68 49 21 en ontvang de Duurzame Voordeelgids! Waar: Historisch Museum Deventer, Brink 56 E-mail: info@dekleineaarde.nl 7411 BV Deventer Prijs: 2 persoonskamer : 2 32,50 p.p.p.n. Tel: (0570) 69 37 80 83 1 persoonskamer 2 31,50 p.p.p.n. E-mail: info@deventermusea.nl Kamer met stapelbed 2 29,95 p.p.p.n. Prijs: Kinderen t/m 17 jaar 2 1 Volwassenen 2 4 Het Eco-park is onderdeel van milieuorganisatie De Kleine Aarde. De bedoeling van het park is het mogelijk maken van een duurzaam leven. In het park worden tentoonstellingen Deze tentoonstelling laat zien hoe belangrijk de IJssel voor georganiseerd over o.a. duurzame energie en voeding, klimaat ons land is. Door middel van o.a. (historisch) beelden en woninginrichting. Daarnaast zijn er voor de jongere bezoe- kaartmateriaal maak je op een leuke manier kennis met deze kers een doolhof, educatieve kinderpaden en een natuurspeel- bijzondere rivier. Ook wordt er gebruik gemaakt van muziek, plaats. Ook is er de mogelijkheid om een drankje te nuttigen dans en hedendaagse impressies van de IJssel. Daarnaast in het eco-café. wordt er tijdens de tentoonstelling tijd vrijgemaakt voor de veranderingen die de komende jaren gepland staan betreft de IJssel in het kader van het landelijke programma Ruimte voor Vegadaten de Rivier. Wanneer: 28 november 2009 13.00 en 18.00 uur Waar: Grote Kerk - Hoofdstraat 115, Driebergen Tel: 06- 52433931 E-Mail: Info@vegadates.nl Ben jij vegetariër of veganist en heb jij weinig zin om je De Duurzame Voordeelgids: FoTo:ANP leven te delen met iemand die wel vlees eet? Tijdens de vega- beurs Food for a better world organiseert Vegadates speciaal meer dan 70 duurzame aanbiedingen voor jullie de hele dag een speeddate-walk. De bedoeling is dat de koppels samen de dag doorbrengen op de beurs voor de bewuste mens! Alle acties zijn en hier samen deelnemen aan de activiteiten, waaronder geldig tot 1 januari 2011. workshops en het zelf maken en proeven van lekkere hap- jes. Om elkaar nog beter te leren kennen is er een speciale love-corner ontworpen waar je samen met je date onder het Workshop bewust leven genot van een drankje gezellig kan kletsen. Aanmelden kan via het bovenstaande e-mailadres. Wanneer: 14 november 2009 11:00 – 17:00 uur (inloop vanaf 9:30 uur) Waar: Veeartsenijstraat 167, Utrecht (Wittevrouwen): Tel: 06-53205353 of 06-21202871 E-mail: info@levenenbewustzijn.nl Prijs: 2 75 (P!T-Leden: 260). Tijdens deze eendaagse workshop leer je op een goede manier Obama en zijn groene missie FoTo: ANP om te gaan met jezelf. Door middel van ademtechnieken, yogaoefeningen, aandachttraining en meditatie leer je je De spaarlamp onderzocht eigen aura te herkennen. Voor mensen die dagelijks ongemak hebben met hun gevoel is deze cursus een goede oefening Tien tips voor een bewust huishouden om beter in je vel te zitten. Ook voor mensen die op zoek zijn naar innerlijke rust is deze workshop een aanrader. 42 P!T Volgende maand in P!T P!T 43

P!T 112009

by ThijsVunderink

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 1

Statistics

P!T 112009 Presentation Transcript

P!T 112009

by ThijsVunderink

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 1

Statistics

P!T 112009 Presentation Transcript

Let LinkedIn power your SlideShare experience

Let LinkedIn power your SlideShare experience

Customize SlideShare content based on your interests

Keep up to date when your LinkedIn contacts post on SlideShare