1. 062 | people people | 063
KLOKKEN-
LUIDER
IN VERKEERD
LICHAAM
EXTRA GESTRAFT OM BEZIT
VANITY FAIR MET CAITLYN JENNER
“ongeacht wie de amerikaanse presidentsverkiezingen gaat winnen, is er een wereld te
winnen voor de rechten van transgenders en die van klokkenluiders in de verenigde staten.”
dat zegt chase strangio, een van de advocaten van de bekendste transgender klokkenluider
ter wereld: chelsea manning.winq sprak met haar advocaat en stelde via strangio ook
vragen aan manning die in de gevangenis geen direct contact met de pers mag hebben.
tekst: judith smits
wikileaks-bron
chelsea manning

2. 064 | people people | 065
Chelsea Manning
es jaar zit Chelsea Manning
nu vast, waarvan drie jaar
in een militaire gevangenis
in Kansas. Ze is nu 28 jaar
oud en moet nog 29 jaar
zitten. En waarom? Omdat
ze de pech had in de val te
zijn gelokt door iemand
die ze dacht te kunnen
vertrouwen met haar twee
grote geheimen: zij was het die het beeldmateriaal
doorgaf aanWikiLeaks waarop te zien was hoe het
Amerikaanse leger burgers doodschoot in Bagdad
en het andere tot dan toe grote geheim was dat Man-
ning overtuigd was in het verkeerde lichaam te zijn
geboren. Ze was namelijk geboren als een jongen en
door haar ouders Bradley genoemd.
Om in afzondering van familie en vrienden te
werken in een vijandige omgeving op een militaire
basis in Irak tijdens een oorlog is geen eenvoudige
opgave.Voor Manning moet het echter een bijna
onmogelijke opgave zijn geweest. Ze was in ieder
geval kwetsbaar tussen de stoere mannen. Met haar
geringe lengte (ze is nog geen 1 meter 60) zal ze geen
natuurlijk overwicht hebben gehad. En daarbij wor-
stelde ze met haar identiteit. Het zal ook wellicht om
die reden zijn geweest dat ze af en toe onhandelbaar
was en agressief gedrag vertoonde waardoor ze twee
keer een militair met een hogere rang aanviel op de
legerbasis en hierdoor zelf een militaire rang verloor.
Het was ook juist op die basis in Irak dat haar
militaire artsen vaststelden dat Manning leed aan
een genderidentiteitsstoornis. Manning had het
lichaam van een jongen, maar was in werkelijkheid
een vrouw. In die tijd begon ze ook last te krijgen van
gewetenswroeging over de rol van het Amerikaanse
leger in Irak. Haar gewetensnood leidde er in 2010
toe dat ze beelden en documenten overhandigde
aanWikiLeaks. Deze in 2006 opgerichte website voor
klokkenluiders vanuit overheden en bedrijven was
toen al relatief bekend vanwege onthullingen over
Guantánamo Bay en bijvoorbeeld witwaspraktij-
ken op de Kaaimaneilanden (zie kader). De echte
doorbraak voorWikiLeaks kwam echter pas met het
beeldmateriaal dat werd geleverd door Manning
met daarin onder andere een video-opname van
een Amerikaanse legerhelikopter. Deze video werd
op 5 april 2010 gepubliceerd onder de titel Collateral
Murder en leidde tot wereldwijde ophef. Een dag na
de publicatie was de video opYouTube meer dan elf
miljoen keer bekeken.
WikiLeaks garandeert dat hun bronnen niet te ach-
terhalen zijn. En normaal gesproken is dat technisch
gezien ook heel goed mogelijk om die garantie te
kunnen geven. Manning was echter in diezelfde
periode ook gaan chatten over haar genderidenti-
teitsstoornis met de in deVerenigde Staten bekende
lhbt-activist Adrian Lamo.Tegenover Manning
deed Lamo zich naast activist voor als journalist
en beloofde hij haar bronbescherming.Wat Lamo
niet vertelde was dat hij tevens een hacker was die
al eerder had ingebroken op de computers van New
York Times,Yahoo en Microsoft en waarvoor hij was
opgepakt, en dus in het vizier was van de fbi.
Manning stelde zich kwetsbaar op tijdens het chat-
ten met Lamo over haar verlangen naar het zijn van
een vrouw.Tijdens een van die chatgesprekken met
Lamo zou Manning hebben bekend dat zij een van
de bronnen was vanWikiLeaks. Lamo onthulde
nooit zijn ware aard aan Manning in die gesprekken.
Wat hij wel deed, was naar de fbi gaan om de chatge-
sprekken aan hen te overhandigen.Welke drijfveer
hem tot deze actie bewoog, is tot nu toe een raadsel.
Lamo zegt zelf hierover dat hij dit deed omdat hij
dacht dat Manning in gevaar was. Hij zou het hebben
gedaan omdat“het goed zou zijn om Manning uit
een beknellende situatie te halen”. Lamo vertelde in
diverse interviews:“Ze zat in een oorlogsgebied en
was zoveel geclassificeerd materiaal als mogelijk aan
het verzamelen en verspreidde het zoveel als ze kon.”
Deze verklaring is nooit echt serieus genomen. Een
andere meer gangbare theorie is dat Lamo in 2010 als
een soort veiligheidsspecialist werkte bij een bedrijf
met de naam ProjectVigilant, een bedrijf dat werkte
in opdracht van de fbi en nsa.Volgens die theorie
zou Lamo Manning er gewoon hebben ingeluisd.
De chatgesprekken leidden in ieder geval tot de
onthulling van de identiteit van Manning en tot haar
arrestatie eind mei 2010.
Na drie jaar wachten in een cel op haar proces werd
Manning op 21 augustus 2013 veroordeeld tot 35 jaar
gevangenisstraf.Volgens haar strafrechtadvocaat
Nancy Hollander werd ze veroordeeld (zie kader)
met gebruikmaking van een spionagewet uit 1917.
Deze wet was ten tijde van het opstellen al een
slechte wet volgens Hollander, maar is nu alleen nog
maar beroerder geworden. De wet maakt namelijk
geen onderscheid tussen het verspreiden van infor-
matie waar de vijand haar voordeel mee kan doen
zoals bijvoorbeeld een militaire strategie of materi-
aal met een zeker maatschappelijk belang zoals een
video-opname van drie jaar oud, waarop te zien is
hoe het Amerikaanse leger onschuldige burgers op
straat doodschiet.
Volgens Hollander tast deze wet de vrijheid van
meningsuiting aan, omdat iedereen en dus ook
journalisten die materiaal openbaren onder deze
wet strafrechtelijk kunnen worden veroordeeld.
Doorgaans worden openbaarmakingen van klok-
kenluiders in juridische zin getoetst aan het feit of
er een maatschappelijk belang mee was gediend.
Omdat het echter ging om geheim militair materiaal,
hoefde de rechter geen oordeel te vellen of het pu-
bliek het recht had om te weten hoe het Amerikaanse
leger handelde en dit verklaart ook
mede waarom de straf zo hoog is.
Manning heeft inmiddels de twij-
felachtige eer om de hoogste straf
te hebben gekregen ooit opgelegd
aan een klokkenluider.
Voor Manning is haar veroorde-
ling tot die lange gevangenisstraf
slechts één strijd. In haar cellen-
blok in de militaire gevangenis
in Kansas gaat het namelijk voor haar nu om de
vraag of ze mag zijn wie ze is en of ze zich ook zo
mag tonen aan de wereld. Het proces dat leidde tot
haar veroordeling onderging Manning nog met het
uiterlijk van een man en was ze gekleed in militair
uniform.Volgens getuigen van het proces deed ze
dat overigens met een bijna serene rust. Niet lang na
haar veroordeling in augustus 2013 maakte Manning
wereldkundig (“I Am Chelsea,I am a female”) dat ze
niet langer meer Bradley heette maar door het leven
ging als Chelsea. Dat was de naam die Manning had
gekozen voor haar identiteit als vrouw. Het Ameri-
kaanse leger heeft daar echter tot nu toe weinig tot
geen boodschap aan, want Manning zit vast in het
mannendeel van de gevangenis.
En daar wordt ze soms ongenadig hard gestraft. In
augustus 2015 mocht Manning een paar weken lang
niet naar buiten om te luchten. Ook mocht ze de
fitnessruimte en de bibliotheek niet bezoeken. Haar
vergrijp was dat ze in het bezit was een editie van
ONTHULLINGEN WIKILEAKS
De in 2006 door onder meer Ju-
lian Assange opgerichte website
WikiLeaks bracht de afgelopen
jaren een aantal spraakmakende
onthullingen. Zo ontstond in
november 2007 ophef over de pu-
blicatie van een document waarin
werd bevestigd dat het niet was
toegestaan dat gevangenen in
Guantánamo
Bay met het
Rode Kruis
mochten pra-
ten. In 2008
publiceerde
WikiLeaks de
inhoud van de
mailbox van
de toenma-
lige vice-
presidents-
kandidaat
Sarah Palin. Hier kwam verder
niet echt iets spannends uit. Ook
in 2008 publiceerde WikiLeaks
documenten waaruit zou blijken
(niet bewezen) dat de Zwitserse
bank Julius Baer zich schuldig
maakte aan belastingontduiking
en witwaspraktijken via een
filiaal op de Kaaimaneilanden.
De grootste verontwaardiging
barstte echter los bij de publicatie
van de video-opname van een
Amerikaanse helikopteraanval in
Bagdad in 2007. Deze publicatie
leidde tot de veroordeling van
Chelsea Manning. Deze video
werd bekend als Collateral
Murder. Te zien is dat twaalf
Iraakse burgers gedood werden,
onder hen twee medewerkers van
persbureau Reuters: fotojournalist
Namir Noor-Eldeen (22 jaar) en
zijn chauffeur Saeed Chmagh (40
jaar). Ook een auto met hulpver-
leners werd beschoten. Reuters
probeerde al eerder de beelden
in bezit te krijgen, maar een
Amerikaanse rechter voorkwam
dat. WikiLeaks is inmiddels zelf
onder vuur komen te liggen. Dat
gebeurde overigens vaker de
afgelopen jaren. Maar momenteel
is het vanwege de vooralsnog
ongefundeerde beschuldigingen
dat WikiLeaks meewerkt aan een
complot opgezet door de Russen
voor het in diskrediet brengen
van de Amerikaanse overheid. Dit
heeft te maken met de publicatie
van mails van presidentskandidaat
Hillary Clinton. Mails die ze liever
voor zichzelf had willen houden.
www.wikileaks.org
“ik ben de persoon
die in mijn lichaam
leeft, dus ik ben bij
uitstek de expert
over mijn eigen
identiteit”
voor sommigen is
manning een heldin.
manning met pruik
en make-up.

3. 066 | people people | 067
Chelsea Manning
Vanity Fair met daarin een fotoreportage van Caitlyn
Jenner. Het was niet zozeer dat Vanity Fair verboden
was in de gevangenis, maar op dit exemplaar zat
geen stempel van de gevangenisbibliotheek dus deze
editie zou Manning volgens het leger onrechtmatig
in haar bezit hebben. Overigens is Manning geen
groot fan van Caitlyn Jenner. In december 2015 viel
Manning Jenner aan opTwitter, omdat Jenner zich
hoe chelsea te volgen?
chelsea manning is te volgen op twitter: @xychelsea. hoewel ze
geen toegang heeft tot social media, zijn de tweets wel van haar
hand. in 2015 ontstond er enige discussie of dit een nep account
zou zijn. manning slechtte deze discussie door onder andere het
plaatsen van een foto van een handgeschreven brief. op regel­
matige basis schrijft manning ook columns voorthe guardian.
PROCES CHELSEA MANNING
Hoe gaat het nu verder met Chelsea
Manning? Twee teams van juristen
strijden continu voor de rechten van
Manning. Het ene team wordt verte-
genwoordigd door Chase Strangio
van de American Civil Liberties Union
(ACLU). Dit is een Amerikaanse niet-
gouvernementele organisatie die is
opgericht in 1920 en die opkomt voor
de rechten en vrijheden van Ameri-
kaanse burgers. Het andere team is
een strafrechtteam vertegenwoordigd
door Nancy Hollander.
Strangio is gespecialiseerd in rechten
van transgenders en bestrijding van
racisme en discriminatie. Hij werkt in
New York en spande zich voordat hij
Manning ging verdedigen al enige
jaren in voor de rechten van transgen-
ders met een laag inkomen en hij bond
de strijd aan met diverse discrimine-
rende wetten. Strangio vertelt hoe hij
in contact kwam met Manning: “We
kregen in 2010 steeds meer verzoeken
vanuit de media om ons met de zaak
te bemoeien. Er waren eerst al wel wat
geruchten dat ze trans zou zijn, maar
dat werd pas echt duidelijk toen ze
er zelf mee naar buiten kwam de dag
naar haar veroordeling op 21 augustus
2013. Ik ben me toen gaan voorberei-
den op haar zaak met behulp van haar
toenmalige advocaat David Coombs.
Hij vroeg mijn hulp om haar te helpen
bij de weigering van het Amerikaanse
leger om haar een behandeling te
geven voor haar genderidentiteits-
stoornis. Dit ondanks het feit dat de
diagnose toen al wel was vastgesteld
door de legerartsen. Formeel ben ik
haar advocaat geworden in 2014.”
Op de vraag wie nu het beste de presi-
dentsverkiezingen in Amerika kan win-
nen als het gaat om de belangen van
transgenders en klokkenluiders zegt
Strangio dat er nog een hoop werk te
verrichten is om te verzekeren dat de
Amerikaanse overheid (“Ongeacht wie
de leider is”) stopt met het “stelsel-
matig beschadigen van klokkenluiders
en zoveel andere gemeenschappen
zoals immigranten, gekleurde mensen,
transgenders en mensen met een
handicap”.
Nancy Hollander is de advocaat die
inmiddels namens Manning in hoger
beroep is gegaan tegen de volgens
haar disproportioneel hoge straf die
Manning heeft opgelegd gekregen.
Hollander is een
advocaat die
wereldwijd bekend
werd vanwege de
verdediging van
gevangenen in
Guantánamo Bay.
Hollander gaat
onder meer ook de
strijd aan met de
spionagewet waar-
onder Manning is
veroordeeld en die
volgens haar een directe aantasting
is van de vrijheid van meningsuiting,
omdat klokkenluiders en journalisten
worden vastgezet vanwege deze wet.
Volgens Hollander is inmiddels wel
duidelijk geworden dat de onthullin-
gen van Manning de Verenigde Staten
niet in gevaar hebben gebracht, zoals
tot nu toe wel wordt beweerd door de
Amerikaanse overheid. Hollander zegt
dat je hoogstens kunt zeggen dat de
Amerikaanse overheid in verlegenheid
is gebracht door de onthullingen. Het
naar buiten brengen van een wat onge-
makkelijke waarheid zou volgens deze
strafrechtadvocaat niet moeten leiden
tot het vastzetten van mensen die deze
waarheid onthullen.
niet voldoende inzet voor rechten van transgenders
en omdat Jenner in haar praatprogramma heeft
gezegd een tegenstander te zijn van het homohuwe-
lijk. Manning vergeleek Jenner opTwitter met het ge-
mene harige wezen uit de film How the Grinch Stole
Christmas en beschuldigde haar van de verkoop
van transgender rechten. Manning opTwitter:“Het
enige wat ik wil hebben voor Kerstmis zijn universele
transgender rechten.”
Sinds 2014 bindt Manning de strijd aan met de
Amerikaanse overheid om als vrouw haar leven te
kunnen leiden. Chase Strangio van de burgerrech-
tenbeweging American Civil Liberties Union (aclu)
en gespecialiseerd in transgender rechten is haar
advocaat als het gaat om haar verdediging betref-
fende de weigering van het Amerikaanse ministerie
om haar fatsoenlijk te behandelen voor haar gender-
identiteitsstoornis.Volgens Strangio is de zaak van
Manning buitengewoon ingewikkeld omdat de ene
officiële instantie wel de rechten van Manning als
vrouw respecteert en de andere instantie niet. Ook
de gevangenis zelf houdt er verschillende regels op
na.
Manning verwerft stap voor stap wat rechten in de
gevangenis. Zo mag ze inmiddels hormoonthera-
pie ondergaan en in psychotherapie. Ook krijgt ze
spraakles en mag ze make-up dragen. Omdat ze ech-
ter in het mannendeel van de
gevangenis zit, moet het haar
van Manning twee centimeter
kort zijn. Over haar haarlengte
spande Manning met hulp van
Strangio een rechtszaak aan
tegen de Amerikaanse over-
heid. Uit de documenten van
die rechtszaak wordt duidelijk
dat het Amerikaanse leger zich
niet snel gewonnen geeft. Zo
zou de haardracht van militairen in het algemeen
een veiligheidsrisico zijn. Langer haar kan ondermij-
nend werken voor de veiligheid. En dat geldt ook als
je gedetineerd zit.
Klein lichtpuntje is het feit dat het Amerikaanse
ministerie van Defensie op 30 juni bekendmaakte
dat transgenders ook in het leger mogen dienen.
Strangio verwacht dat de zaak over de haardracht
mede om die wijziging gaat worden geseponeerd.
Strangio:“We wachten echter nog steeds op een
beslissing hierover. Uiteraard hopen we dat de over-
heid het juiste zal doen en haar volledig zal erkennen
als vrouw.” Manning vindt dat de beslissing van het
Amerikaanse leger om transgenders toe te staan niet
ver genoeg gaat. Zo moet volgens de nieuwe regels
een transgender die in het leger wil dienen, hebben
aangetoond dat hij of zij gedurende een periode van
achttien maanden stabiel door het leven is gegaan.
Ook moeten bepaalde medische trajecten van de
lichamelijke transformatie zijn afgerond. Manning
die zichzelf ook als woordvoerder van transgenders
ziet, is het niet eens met het feit dat alsnog externen
moeten bepalen of jij werkelijk een genderidenti-
teitsstoornis hebt. Manning:“Ik ben de persoon die
in mijn lichaam leeft, dus ik ben bij uitstek de expert
over mijn eigen identiteit. Ik weet beter wie ik ben
dan dat mijn ouders dat bijvoorbeeld weten. En ik
weet het ook beter dan een arts. Mijn identiteit is niet
iets wat iemand anders voor mij kan bepalen. Het
mag niet zo zijn dat je geen baas bent over je eigen
lichaam.” Het feit dat Manning in het mannenge-
deelte zit, is tot nu toe nog geen reden geweest om
hierover een rechtszaak aan te spannen. Dat heeft
ook te maken met het feit dat er geen alternatief is. Er
is geen vrouwengedeelte in de enige militaire gevan-
genis voor langgestraften in deVerenigde Staten.
Ondanks de kleine successen die Manning boekt,
is haar dagelijks bestaan hard. Manning laat via
Strangio het volgende weten:“Ik wil graag dat de
wereld weet dat ik lijd. Ik word onderworpen aan
meedogenloze controles en wreedheden. Mijn leven
staat volledig in het teken van het vechten tegen
de vele inbreuken op mijn bestaan als mens.” In
juli probeerde Manning een einde aan haar leven
te maken. In september volgde daarop een aantal
dagen van hongersta-
king in een poging een
geslachtsveranderende
operatie af te dwingen.
Dat laatste heeft tot een
toezegging van de Ame-
rikaanse overheid geleid
dat ze deze operatie
mag ondergaan. Haar
zelfmoordpoging werd
echter bestraft met een
veroordeling tot twee
weken in een isoleercel.
Die straf onderging ze in
oktober.
Strangio:“Manning ver-
vult vele rollen die van
belang zijn in deze maat-
schappij. Ik verdedig
haar recht op een goede
gezondheidszorg. Maar
ik zie ook heel scherp
haar andere rollen. Ze
is een voorvechter van de vrijheid van meningsui-
ting en strijdt tegen de inbreuken op fundamentele
rechten van transgenders. Ze is een scherpe denker
die gelooft in transparantie en ondanks haar wrede
behandeling sterk overtuigd is van de goedheid in
de wereld. En mijn specialisme als advocaat is niet
de vrijheid van meningsuiting. Maar als je mij vraagt
over het belang van klokkenluiders en wat het belang
is van wat Manning heeft gedaan, dan kan ik alleen
maar zeggen dat de wereld deze mensen nodig heeft.
We hebben mensen nodig die de verraderlijke acti-
viteiten van onze overheden en bedrijven blootleg-
gen. Zonder klokkenluiders zijn wij als maatschappij
minder goed geïnformeerd en zijn we hierdoor
minder veilig en minder vrij.”
“het enige
wat ik wil hebben
voor kerstmis zijn
universele trans-
gender rechten”
kuntwerk radical love: chelsea manning van
artiest heather dewey-hagborg.
manning wordt
naar de rechtbank
begeleid.