การจัดการงานอาสาสมัคร
ประสบการณ์ของประเทศญี่ปุ่ นกับแนวทางสาหรับประเทศไทย
ณัฐธเดชน์ ชุ่มปลั่ง PhD.
Assistant professor Department of Public Health,
School of Medicine International University of Health and Welfare (IUHW)
1
2
About Me
• Born in Samutprakarn, Thailand
• 33 years
• 15 years in Japan ( 2004~Now!)
• Master's degree from Kobe University
(Political Science)
Ph.D. from IUHW (Health Service
Management)
• 40+ countries visited
• interest Area:
Social Welfare , Global Health
Population Aging,Health Care
3
The 4th JAPAN STUDY TOUR 2018
25 – 28 September 2018 in Tokyo, Japan
Hosted by Volunteer Spirit Network
Timeline ชีวิตกับงานอาสา
33120
เข้าเรียนมัธยม
18
ช่วงเรียนสมัยเรียนที่ญี่ปุ่น
28 30
ช่วงการทางาน
ด้านเด็กและเยาวชน
5
ด้านภัยพิบัติ
ด้านสิ่งแวดล้อม
Objectives of presentation
•เรียนรู้ประวัติศาสตร์ และพัฒนาการ ตลอดจนมองเห็นปัจจัยที่มีผลต่องาน
อาสาสมัคร ในญี่ปุ่นตั้งแต่แรกเริ่ม จนถึงปัจจุบัน
•เข้าใจ “งานอาสาสมัคร”ในบริบททางสังคมและวัฒนธรรม สามารถเข้าถึง
แนวคิด ค่านิยมของคนญี่ปุ่นกับงานอาสาสมัครและเห็นความหลากหลายใน
โลกของงานอาสาสมัครในญี่ปุ่น
•การบริหารและจัดการงานอาสาสมัครในประเทศญี่ปุ่นในยุคใหม่
6
7
ปัจจัยด้านใดคือจุดเริ่มต้นของจิตอาสา?
8
ปัจจัยด้านใดคือจุดเริ่มต้นของจิตอาสา?
ประวัติศาสตร์ พัฒนาการ
และปัจจัยที่มีผลต่องานอาสาสมัคร
9
• คานิยามเดิม Volo และการถูกใช้ volunteer ในประเทศอังกฤษในศตววรษทื่ 17
• บริบทเดิมในญี่ปุ่น กาหนดให้เป็นหน้าที่ในการบริการสังคมสังคม(奉仕) ภายหลัง
ความหมายเปลี่ยนไปเป็นเรื่องของการทาความดี “善い行い” มากกว่า การอาสาเข้ามา
ช่วยเหลือด้วยความสมัครใจ “自発性”
• ความหมายดังกล่าวแพร่หลายออกไป และมักถูกจากัดในด้านสังคมสงเคราะห์
• คาว่า奉仕 โฮชิ มีความหมายแฝงในเชิงศาสนาสูง
• ช่วงปี1970 กลุ่มที่เข้าไปเป็นอาสาสมัครจะเป็นกลุ่มคนหนุ่มสาว
• ช่วงปี1980 กลุ่มที่เข้าไปเป็นอาสาสมัครจะเป็น ผู้หญิงวัยกลางคน
• จุดเปลี่ยนที่สาคัญคือ 1995 ในเหตุการณ์แผ่นดินไหวใหญ่ Hanshin awaji ภาพลักษณ์ของงาน
อาสาสามัครถูกจับตามองไปที่ งานอาสาสมัครภัยพิบัติ
volunteer ในภาษาญี่ปุ่น
ความหมายที่เปลี่ยนไปจากเดิม
10
•เริ่มมีการพูดถึง volunteerในปลายสมัยเมจิ จนถึงสมัยไทโช(1912-1926)
•บรรจุคาในพจนานุกรรมแห่งชาติ โคจิเอน (広辞苑) ครั้งแรกในปี1969
•หลังปี1970 เป็นต้นมาเป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลายหลาย
•คาว่า volunteer ถูกแทนด้วยคาว่า ความปรารถนาดี,ความหวังดี (善
意),การกุศล การทาดี(善行), กิจกรรม หรือการกระทา หรือการบริการ
เพื่อสังคม(奉仕活動) ซึ่งแตกต่างจากความหมายที่มีมาแต่เดิม
volunteer ในฐานะ “คา” ภาษาญี่ปุ่น
11
สมัยเอโดะ 150ปี แห่งความรุ่งเรื่องของกิจกรรมอาสา
• ลักษณะการจัดการปกครองในแต่ละพื้นที่
ส่งเสริมให้เกิดงานอาสาที่หลากหลาย
• แนวคิดของการมีส่วนร่วมกันในการดูแลชุมชน
การเป็นเจ้าของชุมชน เช่น การจัด
อาสาสมัครเพื่อช่วยดูแลรักษา ถนนในหมู่บ้าน
การป้องกันอาชญากรรมการป้องกันอัคคีภัย
และเรื่องความขัดแย้งกันในหมู้บ้าน
12
งานดับเพลิงประจาหมู่บ้าน
13
Teragoya โรงเรียนสอนพิเศษฟรี
14
Bolantia VS Hoshi
15
Definitions and Principles of Volunteering
(สภากรรมาธิการการเรียนรู้ตลอดชีวิต กระทรวงศึกษาธิการญี่ปุ่น 1992)
•คาจากัดความ
“ การทาประโยชน์เพื่อสังคม โดยใช้ความสามารถที่มี เวลา เป็นต้น ด้วยความสมัคร
ใจ บนพื้นฐานของความตั้งใจที่เป็นอิสระของแต่ละบุคคล”
• หลักการ
1.ความสมัครใจ 自発性(自由意志に基づく)
2.การไร้ค่าตอบแทน 無償性?
3.ความเป็นสาธารณะ 公共性(公益的活動)
4.การเป็นกิจกรรมเพื่อการพัฒนา หรือในเชิงสร้างสรรค์ 先駆性
16
17
อัตราของผู้ปฎิบัติงานอาสาสมัครแยกตามกลุ่มอายุ
ช้อมูลจาก สานักงานสถิติ ประเทศญี่ปุ่น http://www.stat.go.jp/data/index.html
18
อัตราของผู้ปฎิบัติงานอาสาสมัครแยกตามกลุ่มอายุ สัดส่วนโดยแบ่งตามช่วงปี
ช้อมูลจาก สานักงานสถิติ ประเทศญี่ปุ่น http://www.stat.go.jp/data/index.html
19
อัตราของผู้ปฎิบัติงานอาสาสมัครแยกตามกลุ่มอายุ แบ่งกลุ่มคนมีอาชีพ หรือไม่มีอาชีพ
ช้อมูลจาก สานักงานสถิติ ประเทศญี่ปุ่น http://www.stat.go.jp/data/index.html
20ช้อมูลจาก สานักงานสถิติ ประเทศญี่ปุ่น http://www.stat.go.jp/data/index.html
อัตราการเปลี่ยนผู้ปฎิบัติงานอาสาสมัครแยกตามกลุ่มอายุระหว่างปี 2011 - 2016
21ช้อมูลจาก สานักงานสถิติ ประเทศญี่ปุ่น http://www.stat.go.jp/data/index.html
อัตราการผู้ปฎิบัติงานอาสาสมัครด้านเด็ก แยกตามกลุ่มอายุ
งานอาสาสมัคร
ในบริบททางสังคมและวัฒนธรรม
22
มองภูมิศาสตร์ กับการสร้างลักษณะนิสัย
shimakunikonjou (“島国根性” island country mentality)
・หมู่เกาะซึ่งมีจานวนมากกว่า 3,000 ล้อมรอบด้วยทะเลทุกด้าน
・พื้นที่ประมาณร้อยละ 70 เป็นภูเขาซึ่งไม่สามารถใช้เป็นที่อยู่อาศัย
หรือทาการเพาะปลูกได้ เพราะมีลักษณะสูงชันและมีโอกาสที่จะเกิดดิน
ถล่มจากแผ่นดินไหวหรือฝนที่ตกหนัก
・ ลักษณะทางภูมิประเทศ ทาให้คนญี่ปุ่นต้องอยู่เป็นกลุ่ม เป็นชุมชน
หมู่บ้าน mura (village)
23
In many ways Japanese society and culture remain
informed by mores of Japan’s “pre-modern” Edo period
(1603-1868) mura (village) society.
Those mores include a deep sense of mutual responsibility
within the community, the obligation to help others in the
community, and the obligation to volunteer in community
projects.
Pre-modern” Edo period mura (village) society
จากบทวิเคราห์ของ Stephen Harner
https://www.forbes.com/sites/stephenharner/2013/09/09/japans-volunteer-society-will-enrich-the-2020-tokyo-
olympics/#6144b6e763c3
24
“島国根性”(shimakunikonjou)” island country mentality หล่อหลอม
ความเป็นคนญี่ปุ่นอย่างไร?
• เนื่องจากประเทศถูกรายล้อมด้วยทะเล ไม่มีการติดต่อกับภายนอกมาเป็นเวลานาน ทาให้เกิดการหล่อหลอม
ความคิดและวัฒนธรรมเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตน โดยเฉพาะความสัมพันธ์ที่เรียกว่า “ใน นอก (uchi soto)”
• เกิดการรวมกลุ่มกันเป็นเป็นสังคมหมู่บ้านที่ต้องช่วยเหลือเกื้อกูล พึ่งพาอาศัยกัน ในลักษณะ Kyodotai
(community) ที่ทุกคนที่เป็นสมาชิกของชุมชนต้องมีส่วนร่วมในภาระกิจของชุทชน สังคนในพื้นที่
• นอกจากนี้ยังมีการสร้างบรรทัดฐานทางสังคมที่ว่า มุระฮาจิบุ( 村八分) การลงโทษทางสังคมต่อคนที่
ปฎิบัติตัวนอกกฎของหมู่บ้านหรือชุมชน โดยจะไม่ยุ่งเกียวหรือสมาคมใน 8 เรื่อง คือ
การคลอด,การบรรลุนิติภาวะ,การแต่งงาน,งานทาบุญครบรอบวันตาย,ป่วย,อุทกภัย,การออกเดินทาง,การต่อ
แต่งเติมบ้าน
ข้อยกเว้น: งานศพ、 อัคคีภัย
25
What are the characteristics of Japanese culture?
• Uchi-soto mentality (“Us and Them”)
• Nihongo Wa Jouzu Desu Neh! (“Your
Japanese is so good:Insult and praise you
at the same time)
• The Gaijin Complex (Gaijin means
“foreigner” or “white people”)
• Honne and Tatemae (truth and white lies:
to avoid conflict)
• Osekkai (“Mind your own business”: value
privacy, doing things in your own way)
source: http://www.thejapanfaq.com/FAQ-Primer.html 26
ปัจจัยใดที่มีผลต่อการสร้างให้เกิดการรวมตัว
เพื่อช่วยเหลือ หรือทาประโยชน์ให้กับชุมชนหรือ
สังคมในญี่ปุ่ น
27
1.สังคมเกษตรกรรม
28
กราฟแสดงประวัติของการเกิดแผ่นดินไหวและยอดผู้เสียชีวิต
2.การต่อสู้กับธรรมชาติในรูปแบบต่างๆ
29
จานวนอาสาสามัครด้านภัยพิบัติในแต่ละพื้นที่ๆประสบภัย
30
“ปี1995 ปีแห่งการเริ่มต้นงานอาสาสมัคร” ยุคใหม่
31
• ในอดีตที่ผ่านมางานอาสาสมัครถูกมองว่า เป็นงานของกลุ่มพรรคพวกทางเมือง หรือ
กลุ่มคนพิเศษ
หลังเหตุการณ์แผ่นดินไหวใหญ่อะวะจิ ฮังชิน ในเดือนมกราคมปี1995 ผู้คนหลาก
หลากเพศ หลากหลายวัยได้ลงไปในพื้นที่และร่วมทากิจกรรมช่วยเหลือที่หลากหลาย
• ทางการจึงกาหนดให้ปี 1995 เป็นFirst year of the volunteer หรือ ボラン
ティア元年 เป็นจุดเริ่มต้นของงานอาสาสมัครยุคใหม่
• ทุกวันที่ 17 มกราคมของทุกปีนอกจากจะมีการราลึกถึงผู้เสียชีวิตแล้ว ยังมีการฉลอง
First year of the volunteer ด้วย
• กิจกรรมอาสาสมัครถูกจาตามาจากสังคมมากขึ้น จึงมีเสียงเรียกร้องเห็นควรให้มีการ
สร้างความเข้มแข็งขององค์กร จึงเป็นผลให้เกิดกฎหมาย Act on Promotion of
Specified Non-profit Activities.
ภัยธรรมชาติ จานวนอาสาสมัคร ช่วงเวลา
แผ่นดินไหวใหญ่อะวะจิ ฮังชิน 1,380,000 1995年1月 - 1996年1月
แผ่นดินไหวจูเอะทสึ นีกาตะ 80,000 2004年10月23日 - 2005年3月31日
แผ่นดินไหวใหญ่อ่าวจูเอะทสึ นีกาตะ 30,000 2007年7月 - 12月
แผ่นดินไหวใหญ่ภาคตะวันออกญี่ปุ่น
3.11 1,020,000 2011年3月 - 12年3月
ภัยดินโคลนถล่ม 40,000 2014年8月 - 12月
จานวนอาสาสมัคร และช่วงเวลา
32
กิจกรรมทาความสะอาดชาดหาดหลังเหตุการเรือขนน้ามันสัญชาติรัสเซียล่ม น้ามันไหลทะลัก
ในปี 2 มค 1997 จ.ชิมะเนะ 33
ผลต่อเนื่องจากการรวมตัวกันในเหตุการณ์1.17 ปี 1995
The 3.11 Disaster
34
Miyako City,
Iwate Prefecture
35
งานอาสาสามัครในพื้นที่ประสบภัย
การคัดแยก จัด-ขนส่ง
ข้าวของยังชีพ
การดูแล และเป็น
เพื่อนเล่นให้กับเด็ก
ดูแลสัตว์เลี้ยง
บูรณะซ่อมแซมสิ่งก่อสร้าง
ตรวจวัดระดับความอันตราย
งานล่าม งานแปล
การแพทย์ พยาบาล
ในสถานที่หลบภัย
บริการเป็นเพื่อนคุย
แช่เท้า
บริการแจกจ่าย
อาหาร ซักผ้า
ทาความสะอาด โคลน เก็บ
กวาดซากไม้ ตักกองหิมะ
36
3.การกระจายอานาจให้เอื้อต่อการเข้ามาเป็นส่วนร่วมของชุมชนสังคม
และมีองค์กรสนับสนุนงานอาสาสมัครในทุกภาคส่วน
37
ระบบการบริหารจัดการด้านสวัสดิการสังคมในประเทศ
• องค์กรกลาง คือ สภาสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศญี่ปุ่น
Japan National Council of Social Welfare(JNCSW)
สภาสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศญี่ปุ่น ส่งเสริม สนับสนุน
งานอาสาสมัครในเชิงโครงสร้างระดับประเทศ
• องค์กรระดับภูมิภาค คือ สภาสังคมสงเคราะห์ประจาพื้นที่
จังหวัด 61 แห่ง กาหนดกรอบ และแนวทางในปัญหาของ
แต่ละพี้นที่ชุมชนเป็นตัวตั้งในการทางาน
• องค์กรย่อยในระดับเมือง ตาบล เขต หมู่บ้าน สภาสังคม
สงเคราะห์ประจาท้องถิ่น 1718 แห่ง
38
39
1951(昭和26)年 ก่อตั้งสภาสังสงเคราะห์แห่งประเทศญี่ปุ่น
1962(昭和37)年 ก่อตั้ง ธนาคารความดี
1968(昭和43)年 คณะกรรมการศึกษาด้านงานอาสาสมัคร การกาหนด [แนวคิดพื้นฐานในการอบรมและสร้างอาสาสมัคร」
1973(昭和48)年 เริ่มจัดตั้ง「ศูนย์อาสาสมัคร」
1977(昭和52)年
เริ่มกาหนด「ศูนย์อาสาสมัคร」ตามมหาวิทยาลัยต่างๆ
「ประกันสาหรับคนทางานอาสาสมัคร」
ก่อตั้งศูนย์ส่งเสริมงานอาสาสมัคร สภาสังสงเคราะห์แห่งประเทศญี่ปุ่น
1979(昭和54)年
全社協ボランティア活動振興懇談会「ボランティア活動振興のための提
言」策定
1980(昭和55)年
全社協・ボランティア基本問題研究委員会「ボランティアの基本理念とボ
ランティアセンターの役割」策定
1992(平成 4)年 「全国ボランティアフェスティバル」開始
1993(平成 5)年
「ボランティア活動推進7ヵ年プラン構想」の推進
ボランティアコーディネーターの配置促進
ボランティアアドバイザーの養成促進
1994(平成 6)年 「ボランティア体験月間(7~8月)」の推進開始
1995(平成 7)年 สนับสนุนกิจกรรมช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติ แผ่นดินไหวใหญ่ที่ โกเบ
1996(平成 8)年 การจัดการอบรม เจ้าหน้าที่ประสานงานอาสมัคร และที่ปรึกษาด้านงานอาสาสมัคร
2001(平成13)年
「ปีอาสาสมัครสากล(IYV)」活動推進
「第2次ボランティア・市民活動推進5か年プラン」の推進
2010(平成22)年
เปลี่ยนชื่อจาก「ศูนย์ส่งเสริมงานอาสาสมัคร สภาสังสงเคราะห์แห่งประเทศญี่ปุ่น」
เป็น「ศูนย์ส่งเสริมงานอาสาสมัคร และกิจกรรมภาพลมือง สภาสังสงเคราะห์แห่งประเทศญี่ปุ่น」
sจุดเริ่มต้นของงาน
อาสาสมัครใน
มหาวิทยาลัย
สภาสังคมสงเคราะห์ประจาพื้นที่จังหวัด
40
Lศูนย์อาสาสามัคร
หน้าที่ ติดต่อ ประสานงาน อบรม
41
ความหลากหลาย
ในโลกของงานอาสาสมัคร
42
ちょいボラ (Choibora)
43
อาสาเพื่อชาวเหลือตางชาติตามสถานที่ยอดนิยม
44
Japan's Volunteer Society Will Enrich The 2020 Tokyo Olympics?
45
46
แยกขยะ ลดขยะ รักษาสิ่งแวดล้อม
ความมั่นคงทางด้านอาหาร
47
48
Cross fields ริวโชะคุ 留職 หยุดพักงาน
เพื่อเรียนรู้สร้างสรรค์สิ่งใหม่ในประเทศกาลังพัฒนา
จากประสบการณ์ของประเทศญี่ปุ่ น
อะไรคือแนวทางสาหรับประเทศไทย ?
49

Volunteer management in japan

Editor's Notes

  • #13 12
  • #35 出典:研究推進室
  • #44 https://www.youtube.com/watch?v=N4O1ba67wrc