UR ZIBILIZAZIOAK(1).pptx

1. IBAIETAKO
ZIBILIZAZIOAK:
MESOPOTAMIA ETA
EGIPTO
6 . GAIA

2. IDAZKERAREN SORRERA
Duela 5.000 urte baino gehiago
agertu zen idazkera Mesopotamian.
Garrantzi handia izan zuen
historialariek historiaren sorrera
une horretan kokatzen dutelako.
Herrixkak handitzearekin batera kontrol sistemak ezarri
zituzten zergak eta merkataritza-truke datuak gogorarazteko.

3. Ihien kanaberekin markak
egiten zituzten, buztinezko
xaflatan, eguzkitan lehortzen
uzten zituzten.
Ziri (cuña) forma
duelako deitzen da
horrela.
Sumetarrek garatu zuten
idazkera mota hau.
600 ikur inguru ditu eta ikur
bakoitzak esanahi bat dauka.
IDAZKERA KUNEIFORMEA:

4. Lehen zibilizazio handiak duela 5000 urte inguru garatu ziren
MESOPOTAMIAN, EGIPTON, INDIAN eta TXINAN. Ibai
zibilizazioak deitzen zaie, ibai handien inguruan sortu
zirelako.
EGIPTO
INDIA
TXINA
Nilo ibaiaren inguruan
Tigris eta Eufrates ibaien
inguruan
Ibai Horiaren eta
Urdinaren inguruan.
Indo ibaiaren
inguruan

5. Lehen zibilizazioak 3 ezaugarri nagusiki izan zituzten:
- Botere politikoa indartsua: ERREGEAK agintzen
zuen eta funtzionario talde batek laguntzen zion
ondasunak kudeatzeko. Defentsarako armada
taldea ere zuen.
- Gizartea hierarkizatua: Gizartea bi taldetan
banatzen zen; PRIBILEGIATUAK eta EZ
PRIBILEGIATUAK, bigarrenak gehiengoa ziren.
- Eraikuntza handiak egin: JAUREGI, TENPLU eta
HILOBI handiak egin zituzten.
Ubide Kanalak ere sortu zituzten.
ERREGEA
PRIBILEGIATUAK
EZ
PRIBILEGIATUAK
Gehiengoa:
Lan gogorrenak
burutu

6. MESO POTAMOS :
MESO= ERDIA.
POTAMOS= IBAIA.
Ibaien artean.
Tigris eta Eufrates.
- K.a IV milaurtekoan Tigris eta Eufrates ibaien artean
(Ekialde Hurbilean) kokatzen zen, gaur egungo Irak.
- K.a I mendean, persiarrek (gaur egungo Iran), Asiria
eta Kaldea menperatu zituztenean desagertu zen.
Bi eskualdetan banatzen zen:
- ASIRIA: Iparraldean, Asiriarrak.
- KALDEA: Hegoaldean, Sumetar eta
akadtarrak.
https://youtu.be/Pt
z0vfOZ12w

7. 1. Sumeriarrak: Lehen hiriak sortu zituzten:
Adibidez, Uruk eta Ur.
2. Akadiarrak: Akatar Inperio sortu zuten,
Sargon erregeak Sumertar garaitu zituen.
3. Babiloniar Inperioa: Babilonia Inperioa eta
idatzizko legea sortu zuen Hammurabik.
4. Asiriar Inperioa: Mediterraneoraino iritsi
ziren Asurbanipal agintariarekin.
5. Neobabiloniar Inperioa: Nabukodonosor II
izan zen errege garrantzitsuena.
MESOPOTAMIA BILAKAERA
Boterean txandakatu ziren:

8. Emakumeak gizonezkoen mende zeuden,
hasieran aitaren eta ondoren senarraren menpe.
MESOPOTAMIA GIZARTEA
Gizartea bi taldetan banatzen zen; pribilegiatuak eta ez
pribilegiatuak.
- PRIBILEGIATUAK: Eskubide guztiak
zituzten, kargu publikoak betetzen
zituzten eta ondasun gehienen jabeak
ziren.
- EZ PRIBILEGIATUAK: Erregearen jauregian
edo tenpluetan lan egiten zuten.
Askeak eskubideak zituzten, esklaboek ez.

9. MESOPOTAMIAKO KULTURA ETA
ARTEA
Jainko-jainkosak naturako fenomenoen bidez adierazten
zituzten (euria, haizea…) Giza itxura zeukaten baina
hilezkorrak ziren. Ez zuten heriotzaren ondorengo bizitzan
sinesten.
POLI THEOS :
POLI= ASKO.
THEOS=
JAINKO.
Politeistak ziren jainko eta jainkosa
desberdinetan sinesten zuten.

10. “Naran- Sim-eko estela”
Erregearen garaipena
irudikatzen du.
Mendiak gizakien eta
jainkoen arteko elkartea
irudikatzen du.
Eguzki-diskoak jainkoen
irudikapena dira.
Erregearen kaskoaren
adarrek jainkotasuna
adierazten du.
Erregea tamainu handiagoan
irudikatua, zapaltzen etsaiak
eta bere jarraitzaileak
erregea miresten.

11. UR ZUTOIHALA
Sumeriako errege baten hilobian topatu zuten. Bere zeregina zein den
ez dakigu, baina Mesopotamiako bizimoduaren informazioa ematen
digu. Egurrez eginik dago, oskol zatiekin, kareharri eta lapis lazuliz
estalita.
Erregea jaten talde
pribilegiatuekin.
Ez pribilegiatuak zergak
ordaintzen; uzta eta animaliak
Trapezio forma, alde
guztietatik apainduta.
Hiru solairutan antolatua;
alde baten bake eszenak
bestean gerrateak.
Erregearen aurrean
gerra presoak.
Soldaduak gerra-gerra
presoak eramaten.
Gerratea.

12. - Plataforma edo terrazen gainean eraikitzen ziren,
uholdeetatik babesteko.
- Arkuak eta gangak asmatu zituzten.
- Horma lodiko eraikinak egiten ziren. Koloretako
adreiluak erabiltzen zituzten.
MESOPOTAMIAKO
ARKITEKTURA
Eraikitzaile trebeak ziren baina adreilua eta pezoa
erabiltzen zituztenez, aztarna gutxi utzi dituzte. Pezoa
Arkua
Ganga

13. Gobernua, eskolen
eta justizia-epaitegien
egoitzak .
Tenplutik gertu eraikitzen
ziren dorre mailakatu
erraldoiak.
Astronomi behategiak edo
igarpenerako guneak
Erregearen bizilekua.
Adreilu esmaltatuekin
apaintzen zituzten
sarrerak.
Eraikin garrantzitsuenak hirietan zeuden, bertan errege eta
nobleak bizi baitziren, hurrengoak:
ZIGURAT
TENPLUA JAUREG
IA

14. Aurrez aurreko posizio
Mugimendu barik.
Begi handiak
ERLIEBEAK:
Mesopotamiako politika edo erlijio
gertaera garrantzitsuenen eszenak
egiten zituzten.
MESOPOTAMIAKO
ESKULTURA
Estatua txikiak eta erliebeak egiten zituzten.
ESTATUAK:
Gizonen irudiak izaten ziren; erregeak,
jainkoak edo goi-funtzionarioak.
Zutik nola eserita agertzen ziren

15. EGIPTO
Egipto duela 5000 urte baino
gehiago sortu zen, Afrikako
ipar-ekialdean, Nilo ibaiaren
ertzean.
Mediterranear itsasoa zuen
iparraldean eta Itsaso Gorria
ekialdean.
GOI ZONALDEAK
BEHE ZONALDEAK
HIRIBURUA
TENPLUAK
PIRAMIDEAK
OASIAK
LIBIAKO
BASAMORTUA
BEHE-
GOI-
MEDITERRANEAR
ITSASOA
ARABIAR
BASAMORTUA

16. - LUR GORRIAK:
Basomortua, bertan tribu
nomada txiki batzuk oasien
inguruan bizi ziren.
- LUR BELTZAK:
ibaietako ura jeistean zenean
uzten zuen lokatzean lurrak
ereiten zituzten.
Uholdeak euritearen
ondorioz.
Ura bere neurri arruntean.
NILO IBAIAREN EMARIA

17. Kanalak (ibaiertzetik urruneko
lurretara ura eramateko) eta
dikeak (ura gordetzeko) eraiki
zituzten.
Egiptoarrak ez zekiten zergatik
igotzen zen Niloaren emaria; Hapi
jainkoak egiten zuela uste zuten.
Gaur egun badakigu urtaroen
ondorioa dela.

18. Egipto bi lurraldetan banaturik
zegoen. k.a 3100 urte inguruan
bi erresumak batu zirenerarte:
Menes, Egiptoko lehen faraoia
bihurtu zen erresuma
elkartzean.
Narmer edo Menes
EGIPTOKO LEHEN FARAOIA
- EGIPTO BEHERA: Nilo ibaiaren
deltaren ondoan.
- EGIPTO GARAIA: Hegoaldean,
Kairotik Nilo lehen urjauzira.

19. INPERIO ZAHARRA
K.a 3100 - K.a 2050
ERDIKO INPERIO
K.a 2050 - K.a 1580
INPERIO BERRIA
K.a 1580 - K.a 31
- MENFIS zen hiriburua.
- Faraoia jainkotzat hartzen zen, aginte erlijiosoa eta
politikoa zituen.
- KEOPS, KEFREN eta MIKERINOS faraoi ospetsuenak.
Gizako piramideak eraiki zituzten.
- TEBAS zen hiriburua.
- Egipto asko hedatu zen, faraoiek botere handia zuten.
- Goreneko aldia izan zen.
- Libia eta Siria konkistatu zituzten.
- TUTMOSIS I, AMENOFIS III, AKENATON eta RAMSES II
faraoi ospetsuenak.

20. EGIPTOKO GOBERNUA
Bizar magikoa: Faroien
ikurra, emakumeak ere
irudikatzen zituzten bizar
sakratuarekin.
Faraoiak bere esku zituzten botere
guztiak: gobernua, legeak egitea,
merkataritza kontrolatzea eta armadaren
buru izatea. Jainkotzat hartzen zituzten.
Botere magikoak zituztela uste zen,
adibidez: Nilo ibaiaren goraldia eragitea.
Haien aurrean belaunikatu behar ziren, ezin zitzaien
aurpegira begiratu ezta ukitu ere.

21. Faraoia hiltzean haren semeak lekua hartzen zuen,
horrela dinastiak sortu zituzten, guztira 31 egon ziren.
SAIA:
Goi-Egipto sinboloa.
ZIGORRA:
Faraoiak etsaiak zigortzeko
tresna.
SUGEA:
Behe-Egipto sinboloa.
ERREGE BURUKOA (Nemes):
Botere sinboloa. Oihala,
bizkarrean lotzen zen eta
lehoiaren kimaren itxura zuen.
ARTZAIN MAKILA:
Herriaren gaineko agintea
eta babesaren sinboloa.
ORDEZKO BIZARRA:
Izaera jankotiarra.

22. EGIPTOKO GIZARTEA
NOBLEAK:
Faraoiaren familiakoak, zergak bildu eta
gobernu lanak burutzen zituzten.
ESKRIBAK:
Txosten ofizialak idazten zituzten.
SOLDADUAK:
Egiptoko mugak babestu,
ordainean urrea, lurrak eta
esklabuak jasotzen zituzten.
APAIZAK:
Tenpluetan bizi eta erlijio
errituak burutzen zituzten.
NEKAZARIAK:
Niloaren ertzean bizi
ziren pezo etxeetan.
Esklaboak inolako eskubiderik eta emakumeak
jabetzak eta ondasunak izan ahal zituzten.

23. Rhind papiro
Matematika dokumentua
FUTZIONARIOAK:
Estatuaren administrazioaren arazoak
konpontzea zen haien ardura; adibidez
eraikuntza lanak aztertu, elikagaiak
banatu…
84 problema ageri dira
bertan, funtzionario batek
ebatzi beharko zituenak.

24. ERLIJIOA: JAINKOAK ETA TENPLUA
Politeistak ziren, Eguzkia zen haien jainko
nagusiena: RA, AMON edo ATON deitzen zuten.
Animaliak ere gurtzen zituzten,
adibidez; krokodriloa. Naturako
elementuak; Nilo eta faraoiak
ere.
Beste jainko garrantzitsuak
zituzten: ISIS, OSIRIS eta HORUS.
ISIS
JAINKOSA
NAGUSIENA
OSIRIS
INFERNUAR
EN JAINKOA
HORUS
ZERUAREN
JAINKOA

25. TENPLUAK:
Jainko- jainkosen egoitza.
Erlijio errituak egiteko
erabiltzen zen, bertara
faraoiak eta apaizak
besterik ezin ziren sartu.
Jainkoak elikagai eta
bitxiekin gurtzen zituzten.
PILONOA
Tenplurako sarbideko
horma lodiak.
GELA HISPOSTILOA
Zutabez beterik,
estalita zegoen.
PATIOA
JAINKOTEGIA
Jainko-jainkosen
estatuak zeuden.
ESFINGEA ETORBIDEA
Animali gorputza eta
giza burua zuten.
OBELISKOA
Zerua eta lurra lotzen duen
bidea adierazten du.

26. Hil osteko bizian sinesten zutenez, gorpuak bizitza
horretarako prestatzen zituzten. Hurrengo urratsak
jarraitzen zituzten: gorputzak momifikatu eta sarkofagoetan
sartzen zituzten, ondoren hilobietan gordetzen zituzten.
HIL OSTEKO BIZIA: HILOBIAK
Hildakoak lurperatzen zituzten
hurrengo bizitzarako behar
zituzten gauzekin: janaria,
jantziak, bitxiak…

27. MOMIFIKATZE PROZESUA:
Gorputza ondo prestatu behar zuten hurrengo bizitzarako.
Urratsak ondorengoak ziren:
:
Hildakoaren
ezaugarri fisikoak.
Besoak bular gainean
gurutzaturik.
Jainkoen irudiak.
1. Baltsamatzaileak organoak ateratzen
zizkieten, bihotza izan ezik, eta berrogei
egun lehortzen usten zituzten.
2. Organoak berriro sartu belarrekin batera
ondo usaintzeko, eta lihoz lotzen zuten.
3. Hileta maskara jartzen zitzaien.
4. Sarkofagoan gorde, gizaki itxura zuten.

28. - Hilobirik antzinakoena.
- Prisma itxura du.
- Ganberara putzu batetik
sartzen da.
- Hilobirik ezagunena.
- Piramide forma kanpotik,
barnetik tranpa sarea.
Mendi barnean zulatzen
den lurpeko hilobia.
Hilobi handienak faraoienak ziren, ikusgarrienak Gizako
(Gizeh) piramideak dira KEOPS, KEFREN eta MIKERINOS.
Ezkutuko pasabideak zituzten inork lapur ez zezan, 3 mota:
MASTABA
Putzua
Kapera
Hilobi ganbara
HIPOGEOA PIRAMIDEA

29. EGIPTOKO ARTEA:
ESKULTURA
Artean ere ondorengo bizitzaren ezaugarriak nabarmentzen ziren.
- Harriz egiten ziren, eskultura erraldoiak.
- Botere handia zuen norbait hiltzen
zenean, hildakoaren estatua egiten zen,
bere arima bizirik jarraitzeko.
- Aurrez- aurre begiratzeko daude eginak,
gelditasuna eta idealizatuak agertzen dira.
- Buztinezko eskultura txikiak ere egiten
zituzten, eguneroko lanak irudikatzeko.
RAMSES II

30. EGIPTOKO ARTEA: PINTURA
- Kolore biziak erabiltzen zituzten.
- Gorputza eta burua albotik ikusita
irudikazten zituzten eta begia eta
gorputza aurrez - aurre.
- Ez dute mugimendurik adierazten eta
pertsonai nagusienak handiagoak
irudikatzen zituzten.
“Najt -en hilobiko
pintura”