Λογοτεχνία Α' Λυκείου Παλλατίδειο Γενικό Λύκειο Σιδηροκάστρου

1. Α1 ΠΑΛΛΑΤΙΔΕΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2013-2014
ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ
ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α. ΤΕΖΑΣ
ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ
Ανδρέας Κάλβος
Ηφαίστεια

2. Επτανησιακή Σχολή (1η εργασία Ά μέρος)
Ευνοικές συνθήκες για την καλλιέργεια των γραμμάτων και των τεχνών:
• η μακρόχρονη επαφή με τη Δύση
• η απουσία τουρκικού ζυγού
• η οικονομική ανάπτυξη των νησιών
• η ειρηνική διαβίωση των κατοίκων
Το 1824 ιδρύεται στην Κέρκυρα το πρώτο ελληνικό ανώτατο
εκπαιδευτικό ίδρυμα, η Ιόνιος Ακαδημία.
Σ' αυτό δίδαξαν επιφανείς λόγιοι της εποχής, ανάμεσα στους ο ποιητής
Ανδρέας Κάλβος.
Αναπτύχθηκε κυρίως η ποίηση, λυρική και σατιρική, αλλά και άλλα
λογοτεχνικά είδη:
• κριτικό δοκίμιο,
• μεταφράσεις,
• θέατρο.

3. • Παρά τις διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στους ποιητές υπάρχουν
και κάποια κοινά χαρακτηριστικά που μας επιτρέπουν να μιλούμε για
μια ιδιαίτερη «σχολή», την Επτανησιακή, όπου το τοπικό στοιχείο
εκφράστηκε με δικό του τρόπο, αφού διασταυρώθηκε γόνιμα με τις
παρακάτω επιδράσεις:
α) της ιταλικής και γενικότερα της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας,
β) της κρητικής λογοτεχνίας
γ) του δημοτικού τραγουδιού και
δ) του ποιητικού έργου του Βηλαρά και του Χριστόπουλου.
Τα κοινά χαρακτηριστικά της ποιητικής έκφρασης των Επτανησίων
συνοψίζονται:
• στη λατρεία της θρησκείας
• της πατρίδας
• της γυναίκας και
• η λατρεία της φύσης.
Ως προς τη μορφή θα πρέπει να σημειώσουμε προπαντός την
προσήλωση των Επτανησίων στη δημοτική γλώσσα.

4. Κάλβος και Επτανήσιοι
Ο Ανδρέας Κάλβος (1792-1869). Εμπνέεται από τον αγώνα της
Εθνεγερσίας, αυστηρός και μοναχικός, με ποιητικό έργο που
περιλαμβάνει μόνο είκοσι ποιήματα (ωδές) αφιερωμένα σχεδόν
αποκλειστικά στον Αγώνα, δυσπρόσιτος και άγνωστος, καθιερώθηκε
είκοσι χρόνια μετά το θάνατο του. Προσηλωμένος στην ιδέα της
πατρίδας και της αρετής, ύμνησε τον αγώνα με υψηλό και σοβαρό
τόνο, με τολμηρές και μεγαλόπρεπες εικόνες και με εντελώς
προσωπικό ύφος. Ο Κάλβος τυπικά μόνο εντάσσεται στην
Επτανησιακή Σχολή.
Με το δοκίμιο οι Επτανήσιοι ανέπτυξαν και υποστήριξαν θεωρητικά τις
απόψεις τους, κυρίως σχετικά με την αξία της δημοτικής γλώσσας.
Οι Επτανήσιοι λογοτέχνες ασχολήθηκαν συστηματικά με τη μετάφραση,
μεταφράζοντας στη δημοτική έργα :
• από την αρχαία ελληνική
• τη λατινική φιλολογία
• από την αγγλική
• τη γερμανική
• την ιταλική ακόμα και
• τη σανσκριτική.

5. Ρομαντισμός
Τα «Ηφαίστεια» είναι ποίημα που ανήκει στο κίνημα του Ρομαντισμού.
Ο Ρομαντισμός:
•είναι ένα από τα πιο σημαντικά κινήματα όλων των εποχών
•ξεφεύγει από τα «στενά» πλαίσια της τέχνης
• διαμορφώνει μία στάση ζωής
•κυριαρχεί στις τρεις μεγάλες ευρωπαϊκές λογοτεχνίες (αγγλική, γαλλική,
γερμανική) από τα τέλη του 18ου αιώνα
•ενώ με κάποια καθυστέρηση εμφανίζεται και σε πολλές άλλες χώρες, μεταξύ
των οποίων και στην Ελλάδα.

6. Ο Ρομαντισμός παρουσιάζει συγκεκριμένες διαφορές και ιδιομορφίες
ανάλογα με την χώρα για την οποία μιλάμε.
Ο ρομαντικός ποιητής:
• συγκρούεται με τον κλασικισμό και με το ορθολογικό πνεύμα του
διαφωτισμού.
• αμφισβητεί τις ηθικές αξίες του κλασικού παρελθόντος και γενικά την
παράδοση.
• στη θέση αυτών τοποθετεί το συναίσθημα και την φαντασία. Το
απόλυτο και το υπερβολικό , το συγκινησιακό και το ιδανικό.
Σε ότι αφορά τη θεματογραφία υπάρχει μια ιδιαίτερη επιμονή στο
«εγώ» του ποιητή ένας έντονος ατομικισμός και εγωκεντρισμός .
Οι ρομαντικοί ποιητές δείχνουν μια προτίμηση για θέματα όπως:
• η προσωπική εμπειρία της φύσης,
• ο θεός
• η περιπέτεια
• ο έρωτας
• ο ηρωισμός και
• οι αγώνες για την ελευθερία
Η σημασία του για την νεοελληνική λογοτεχνία είναι μάλλον μικρή,
παρά τα πενήντα σχεδόν χρόνια της κυριαρχίας του.

7. ΄Β Μέρος
Στο ποίημα «Τα ηφαίστεια» βλέπουμε ότι :
• δεν υπάρχει ομοιοκαταληξία πχ: «χλωρά μοσχοβολούντα νησιά
του Αιγαίου πελάγους ευτυχισμένα χώματα όπου η χαρά κι η ειρήνη
πάντα εκατοίκουν ».
• Ο τίτλος είναι προβληματικός διότι δεν αναφέρεται στο περιεχόμενο
του ποιήματος αλλά μας παραπέμπει σε κάτι τελείως διαφορετικό.
Κάποια από τα στοιχεία της παραδοσιακής ποίησης που έχει το
συγκεκριμένο ποίημα είναι ότι :
• χρησιμοποιεί ποιητικό λεξιλόγιο πχ: «χλωρά μοσχοβολούντα νησιά
του Αιγαίου πελάγους ευτυχισμένα χώματα όπου η χαρά κι η ειρήνη
πάντα εκατοίκουν ».
• Και είναι χωρισμένο σε στροφές πχ. α’ , β’ , γ’ , δ’…κτλ.

8. α’ ΄στροφή
Χλωρά, μοσχοβολοῦντα
νησία τοῦ Αἰγαίου πελάγους,
εὐτυχισμένα χώματα
ὅπου ἡ χαρὰ κ᾿ ἡ εἰρήνη
πάντα ἐκατοίκουν.
• Σ’αυτή την στροφή έχουμε αναφορά στο παρελθόν και επιβλητικό
σκηνικό.
γ’ στροφή
Στὰ πλούσια περιβόλια σας
βασιλικὸς καὶ κρίνοι
ματαίως ἀνθίζον· ἔρημα,
οὔτ᾿ ἕνα χέρι εὑρίσκεται
῾νὰ τὰ ποτίζῃ.
• Εδώ υπάρχει μελαγχολία.

9. δ’ στροφή
Τὰ δάση, τὰ λαγγάδια σας,
ὅπου οι φωναὶ ἀντιβόουν
τῶν κυνηγῶν, σιωπῶσι·
σκύλοι ἐκεῖ τώρα ἀδέσποτοι
μόνον βαϋίζουν.
• Εδώ συναντούμε ένα σκηνικό παρμένο απο την φύση.
ια’ στροφή
Τὰ γόνατά μου ἐμπρός σου,
νά, πέφτουν· τὸ ὑπερήφανον
κεφάλι μου, ποὺ ἀντίκρυ
τῶν βασιλέων ὑψόνετο,
τὴν γῆν ἐγγίζει.
• Στην στροφή αυτή υπάρχει συγκίνηση και εγωκεντρισμός.

10. <ιζ’ στροφή
Ἐλᾶτε ῾νὰ ζεστάσωμεν
τὰ χέρια μας ῾ς τὰ σπλάγχνα
ὅσων θυσίας προσφέρουσιν
εἰς τὸν σταυρὸν καὶ σέβονται
ἁγίων εἰκόνας.
• Εδώ συναντάμε έναν ηρωισμό και μία ωδή στον αγώνα για την
ελευθερία.
κγ’ στροφή
Διὰ σᾶς ἡρώων κοπάδια,
δὲν φθάνει ἡ Χίος, ἡ Κύπρος·
τῶν Κυδωνίων δὲν φθάνουσιν
τῆς Κάσσου καὶ τῆς Κρήτης
ἡ κατοικίαι.
• Η στροφή αυτή κάνει μία επίκληση για αγώνα για την δημοκρατία και
την εθνική ανεξαρτησία και αναφέρεται στο ιδανικό της επανάτασης.

11. λδ’ στροφή
Νὰ ἡ κραυγαὶ καὶ ὁ φόβος,
νὰ ἡ ταραχὴ καὶ ἡ σύγχυσις
ἀπὸ παντοῦ σηκόνονται,
καὶ ἁπλόνουν πολυάριθμα
πανία ῾νὰ φύγουν.
• Η στροφή αναφέρεται στο πάθος για τη περιπέτεια και το ταξίδι με
μία μικρή μελαγχολία.
λζ’ στροφή
Ἔξω ἀπὸ τὴν θαλάσσιον
πυρκαϊὰν νικήτριαι
ἰδοὺ πάλιν ἐκβαίνουν
σωσμέναι οι δυὸ κατάμαυροι
θαυμάσιαι πρῶραι
• Γίνετε αναφορά στην αισιοδοξία και τον ηρωισμό.

12. Ανδρέας Κάλβος

13. Για την εργασία αυτή
δούλεψαν:
Αριστέα Αποστολίδου
Παναγιώτα Γκάλβα
Μάνος Αμανατίδης