977




                              m|tI dI eÈjIl
                                                 10
              iwsU dA pirvArk eithAs                    ihzkIwAh mn|sh dA iptA sI=
                    (lUkA 3:23–38)                      mn|sh aAmon dA iptA sI=


1  eh iwsU msIh dy pirvAr dA eithAs hY= iwsU
   dA~d dy pirvAr toN sI aty dA~d abrAhAm dy
pirvAr toN sI=
                                                 11
                                                        aAmon woSIwAh dA iptA sI=
                                                        woSIwAh< wkAnwAh< aty `s dy BrAvM
                                                        dA dAdA sI=
                                                        es smyN dOrAn< whUdI kYdIaM dI trHM bybIlon
  2
      abrAhAm eshAk dA iptA sI=                         ^iljAxy gxy sn=
                                                 12
      eshAk wAkUb dA iptA sI=                           whUdIaM ^ bybIlon lY jA, toN bAad:
      wAkUb whUdAh aty `s dy BrAvM                      wkAnwAh SaltIxyl dA iptA sI=
      dA iptA sI=                                       SaltIxyl zru|bAbl dA dAdA sI=
  3                                              13
      whUdAh Frs aty zrA dA iptA sI=                    zru|bAbl abIhUd dA iptA sI=
      tAmAr `nHM dI mAtA sI=                            abIhUd alwAkIm dA iptA sI=
      Frs hsron dA iptA sI=                             alwAkIm a|zor dA iptA sI=
                                                 14
      hsron rAm dA iptA sI=                             a|zor sAdok dA iptA sI=
  4
      rAm aÈmInAdAb dA iptA sI=                         sAdok wAkIm dA iptA sI=
      aÈmInAdAb nhSoon dA iptA sI=                      wAkIm alIhUd dA iptA sI=
                                                 15
      nhSon slmon dA iptA sI=                           alIhUd alAzAr dA iptA sI=
  5
      slmon boaz dA iptA sI=                            alAzAr m|TAn dA iptA sI=
      boaz dI mAtA rAhAb sI                             m|TAn wAkUb dA iptA sI=
                                                 16
      boaz Pbyd dA iptA sI=                             wAkUb wUsuF dA iptA sI=
      rUT Pbyd dI mAtA sI=                              mirwm wUsuF dI ptnI sI=
      `byd w|sI dA iptA sI=                             mirwm iwsU dI mM sI=
  6
      w|sI dA~d bAdSAh dA iptA sI=                      iwsU hI msIh* khA`NdA hY=
      dA~d sulymAn dA iptA sI=
                                                 17
      sulymAn dI mAtA pihlM `rIwAh                    so abrAhAm toN lYky dA~d tIkr eh cOdM pI/HIaM
                                                                                          H
      dI ptnI sI                               sn= aty cOdHM hI pI/HIaM dA~d toN lYky `s vkt
  7
      sulymAn rhbuuaAm dA iptA sI=             tIkr sn jdoN lokM ^ bybIlon iljAeaA ig!= aty
      rhbuaAm abIwAh dA iptA sI=               cOdHM hI pI/HIaM lokM ^ bybIlon lYky jA, toN msIh dy
      abIwAh aAsA dA iptA sI=                  jnm t|k sn=
  8
      aAsA whoSAfAq dA iptA sI=
      whoSAFAq worAm dA iptA sI=                                 iwsU msIh dA jnm
      worAm `zIwAh dA iptA sI=                                        (lUkA 2:1–7)
  9                                              18
      `%zIwAh woTAm dA iptA sI=                       iwsU msIh dI mAtA mirwm sI= iwsU msIh dA
      woTAm aAhAz dA iptA sI=                  jnm es trHM hoeaA= mirwm dI ku/mAE wUsuf dy
      aAhAz ihzAkIwAh dA iptA sI=
                                               msIh Òmsh kItAÓ (msIhA) jM prmySr v|lNo cui,aA hoeaA=
                                                                               ¬
m|tI 1:19-2:15                                           978
                                                                                    5
nAl hoE= pr ivaAh ho, toN pihlM hI mirwm ny                msIh ikTy jmgA? `nM ny ikhA< ÒwhidwA dy btlhm
                                                                  |    y    H             U        Y
dyiKaA ik `h grBvtI hY= mirwm piv|tr aAtmA                 iv|c< ik`N ik nbI ny es bAry poTIaM* iv|c iliKaA
                                      19
dI SktI nAl grBvtI hoE sI=                 mirwm dA ptI    hY:
                                                                 6
wUsuf ix|k cgA mnu|K sI= `h eh nhIN cAhuÈdA sI ik               Ôhy bYtlhm< whUdAh dI DrtI iv|c tU whUdAh dy
`h mirwm ^ lokM sAmH,y klkn prgq kry= tM `s               hAkmM iv|coN b/A mh|tvpUr, hY= hM< tyry iv%coN e|k
                                       20
ny `s^ cu|p-cAp C|. dy, dI socI=            pr jdoN `sny   aijhA hAkm aAvygA< ijh/A myry lokM< esrAxyl dI
es bAry soicaA tM pRBU dy e|k dUt ny `sdy suFny            agvAE krygA=ÕÓ                                        mIkAh 5:2
iv|c drSn id|ty= ty dUt ny ikhA< Òhy wUsuf< dA~d dy
                                                                 7
pu|tr<* tU mirwm ^ aAp,I ptnI svIkAr krn toN                    fyr hyrodys ny pUrb toN aAxy jotSIaM ^ cu|p kIty
nA GbrA= ijh/A b|cA `s dI ku|K iv|c aAeaA hY `h            bulA ky `nHM koloN QIk QIk ptA kItA ik `nHM ^ tArA
                           21                                                                        8
piv|tr aAtmA* toN hY=           mirwm e|k pu|tr ^ jnm      pihlI vAr kdoN idKAE id|tA sI= Fyr hyrodys ny `nHM
dyvygI aty tU `s dA nM iwsU* r|KIN ik`N ik `h             ^ bYtlhm iv|c< eh kih ky Byj id|tA< ÒjAP aty
aAp,y lokM ^ `nHM dy pApM toN bcAvygA=Ó                    iDaAn nAl es bAlk bAry ptA lgAP= jdoN t¬sIN
  22
       eh sB kuJ pRBU dy aAp,y nbI duaArA khy hoX ^        bAlk ^ l|B lvoN< tM aA ky mY^ d|s idP< tM jo mYN vI
                            23
pUrA krn lE vApiraA=             ÒkuaArI grBvtI hovygI     jAvM aty `s dI `pAsnA krM=Ó
                                                                 9
aty pu|tr ^ jnm dyvygI= `h `s dA nAm eÈmAnUxyl                   `h rAjy dI g|l s¬, ky cly gxy= aty `h tArA<
r|K,gy=Ó * ijsdA arT eh hY< ÒprmyS¬r sA.y sg              ijh/A `nHM c/Hdy pAsy dyiKaA sI< jotSIaM ny `s
hY=Ó                                                       tAry dA ip|CA kItA= tAry ny `nHM dI `doN t|k agvAE
  24
       jdoN wUsuf jAigaA tM `s ny `vyN hI kItA ijvyN       kItI< jdoN t|k ik `h `s jgHHA `%ty aAky nhIN ruk
                                                                                            10
pRBU dy dUt ny `s^ krn lE ikhA sI= wUsF ny mirwm
                                      U                    igaA ij%Ty `h bAlk sI=                jotSI `doN bhut KuS sn
                      25                                                                    11
nAl ivaAh kItA=         pr wUsuF ny mirwm nAl koE          jdoN `nHM ny tArA vyiKaA=             `nHM ny `s Gr iv|c jA
ijnsI sbD nA r%iKaA jd t|k `s ny pu|tr ^ jnm              ky bAlk ^ `s dI mAtA mirwm nAl dyiKaA aty pYrIN
nA id|tA= aty wUsuf ny pu|tr dA nM iwsU r%iKaA=            pky `s^ mTA qikaA= `nM ny aAp,IaM TlIaM KlIaM
                                                            Y       |   y       H             Y     o H
                                                           aty sony< lubA, aty gDrs dIaM sugAtM ByNq kItIaM
                                                                                                               12
                 jotSI iwsU ^ iml, aAxy                    ijh/IaM `h bAlk vAsty ilaAX sn=                          pr sufny


2      iwsU whUidwA dy ngr bYtlhm iv|c jimaA sI=
       `h `s vkt jnimaA sI jdoN hyrodys* rAjA
sI= iwsU dy jnm toN bAad pUrb v|lNo kuJ jotSI wrUSlm
                                                           iv|c prmyS¬r ny jotSIaM ^ KbrdAr kItA ik `h
                                                           hyrodys kol fyr nA jA,= tM `h hor rsty aAp,y dyS
                                                           ^ m¬/ gX=
             2
iv|c aAxy= jotSIaM ny lokM ^ pu|iCaA< ÒnvM juaAk
ik|Ty hY jo ik whUdIaM dA rAjA hY? asIN tArA vyiKaA                       iwsU aAp,y mAtA iptA nAl imsr ^
                                                                 13
jo drsA`NdA ik `h jnimaA= asIN tAry ^ pUrb                            jdoN jotSI dUr cly gxy< tM pRBU dy dUt ny wUsuf dy
iv|c aAkAS iv|c `QidaM vyiKaA= asIN `s dI                  sufny iv|c drSn dy ky aAiKaA< Ò`%QÚ bAlk ty `s
                                  3
`pAsnA krn lE aAX hM=Ó jdoN rAjA hyrodys aty               dI mAtA ^ lYky imsr dyS iv|c clA jA= aty jd
wrUSlm dy lokM ny whUdIaM dy rAjy bAry s¬i,aA< tM          tIkr mYN tY^ nA aAKM `%Ty hI rih,A ik`N ik hyrodys
                  4
`h GbrA gX= hyrodys ny whUdI pRDAn jAjkM ty nym            bAlk ^ mAr, vAsty l|BygA=Ó
                                                                 14
dy `pdySkM ^ ek%iQaM krky< `nHM ^ pu%iCaA ik                          tM wUsuf `%iQaA rAto rAt bAlk aty `s dI
                                                                                                         15
                                                           mAtA ^ nAl lYky imsr v|l t¬r ipaA=                 wUsuF hyrodys
dA~d dy ptr dA~d dy pirvAr ivcNo ; esrAXl dA dsrA
         |u                  |                U
rAjA< l|gB|g msIh toN e|k hzAr sAl pUrv E:                 dy mrn t|k imsr iv|c hI irhA= eh es lE vApiraA
                                                           tM ik ijh/A bcn pRBU ny nbI dI zbAnI aAiKaA sI
pivtr aAtmA pBU dA aAtmA< msIh dA aAtmA aty shAek
   |         R
vI jAi,aA jMdA hY=                                         `h pUrA hovy : pRBU ny aAiKaA< ÒmYN aAp,y pu|tr ^ imsr

iwsU iwsU dA arT hY Òm¬ktIÓ                                iv|coN s%idaA=Ó *

kuaArI ... r|K,gyÓ wsAwAh 7:14
hyrodys mhAn hyrodys I< whUidwA dA SAsk 40 pUrv E: toN     poTIaM piv|tr ilKtM< purA,y nym dIaM ilKtM=
4 pUrv E:                                                  ÒmYN aAp,y ... s%idaAÓ hoSyaA 11:1
979                                          m|tI 2:16-3:15
                                                                    4
             hyrodys ny bYtlhm dy sB bAl muÈi.aM                    wUhnA dy kp/y ~Q dy vAlM toN b,y sn aty cm dI
                          ^ mAr su%iqaA                         pyqI `s dy l|k dy duaAly sI= aty `s dA Bojn iq|.IaM
     16                                                                                    5
          jdoN hyrodys ^ eh smJ aAE ik `s^ jotSIaM              aty jglI Siht sI= wrUSlm< sAry whUidwA aty
duaArA DoKA id|tA igaA hY< tM `s^ b/A kRoD aAeaA=               wrdn ndI dy aAsy pAsy dIaM TMvM dy sB lok `s
                                                                                               6
Fyr `s ny bYtlhm aty aAsy pAsy dy sAry elAikaM dy               dA pRcAr s¬,n lE aAX= lokM ny aAp,y pAp kbUl
bAlkM ^ mArn dA hukm dy id|tA= `s ny do sAl aty                 kIty aty wUhnA ny `nHM ^ wrdn ndI iv|c bpitsmA
es toN CoqI `mr dy bAlkM ^ mAr dy, dA hukm dy                   id|tA=
                                                                    7
id|tA ik`N ik `s ny jotSIaM toN jnm dy shI smyN dA                  pr jdNo `s ny viKaA ik FrIsIaM * aty sdUkIaM *
                                                                                   y
                     17
ptA lAeaA sI=             tM nbI iwrimwAh duaArA boilaA         iv|coN bTyry `s koloN bpitsmA lY, aAX hn tM `s ny
prmyS¬r dA Sbd pUrA ho igaA sI:                                 `nHM ^ aAiKaA< ÒtusIN sAry s|p hoÚ t¬hA^ prmyS¬r dy
     18                                                                                                               8
          ÒrAmAh iv|c e|k avAz s¬,AE id|tI= ro,A aty            aA`, vAly krop toN B|j,M ikhnyN d%isaA hY? t¬hA^
v|.y ivrlAp nAl rAKyl aAp,y bAl b%icaM ^ roNdI hY               `h g|lM krnIaM cAhIdIaM hn ijnHM nAl drSA
aty ts|lI nhIN cAhudI< ik`N ik `s dy b|cy mr cu|ky             skoN ik t¬sIN aAp,y jIvn aty mn bdl lX hn=
                                                                9
hn=Ó                                       iwrimwAh 31:15        aAp,y mn iv|c es g|l ty mA, krn dI nA soco<
                                                                ÔasIN abrAhAm dy b|cy hM=Õ mYN t¬hA^ d|sdA hM ik
                wUsuF aty mirwm imsr toN m¬/y                   prmyS¬r abrAhAm lE enHM p|TrM iv|coN b|cy pYdA kr
     19                                                                       10
          hyrodys dy mrn toN bAad< pRBU dA e|k dUt imsr         skdA hY=        ru|KM ^ .yg, lE kuhA/A itaAr hY< hr
                                          20
iv|c wUsuF dy supny iv|c pRgiqaA=              dUt ny aAiKaA<   `h ru|K ijh/A cgA fl nhIN idÈdA< v%i>aA jAvygA
Ò`%QÚ bAlk aty `s dI mAtA ^ nAl lYky esrAxyl                    aty a|g iv|c su|q id|tA jAvygA=
                                                                    11
dy dyS ^ jA= ik`N ik ijh/y lok bAlk ^ mArnA                              ÒmYN tM t¬hA^ t¬hA.y mn aty jIvn bdl, lE
cAhudy sn hu, mr cu|ky hn=Ó                                    pA,I nAl bpitsmA idÈdA hM pr ijh/A myry ipCoN
     21
          td `h itaAr hoeaA aty bAlk aty `s dI                  aA`, vAlA hY `h myry toN mhAn hY aty mY tM `s dI
mAtA ^ nAl lY ky esrAxyl dyS ^ cilaA igaA=                      ju|tI cu|k, dy vI wog nhIN hM= `h t¬hA^ piv|tr
22                                                                                                           12
     jdoN wUsuF ny s¬i,aA ik arikl~s whUidwA iv|c               aAtmA aty a|g nAl bpitsmA dyvgA=
                                                                                             y                    `s dI tglI
                                                                                                                         
aAp,y iptA hyrodys dI m¯t toN bAad rAjA b, igaA                 `s dy h|T iv|c hY= `h k,k ^ tU/I toN al|g krygA=
hY tM `h `%Ty jA, toN .rdA sI= pr supny iv|c prmySr
                                                  ¬             `h k,k ^ koQy iv|c jmA krygA= `h tU/I ^ `s
daArA Kbr pAky `h glIl dy elAky ^ cilaA igaA=
 u    ù                                                         a|g iv|c sA/ygA ijh/I buJAE nhIN jA skdI=Ó
23
     wUsuF nAsrt nAm dy e|k ngr iv|c jA v%isaA
aty esny `h bcn pUrA kr id|tA ijh/A prmyS¬r ny                                iwsU ^ wUhnA ny bpitsmA id|tA
nbIaM rAhIN aAiKaA sI= `h ek nAsrI* aKvAXgA=
                           |                                                    (mrkus 1:9–11; lUkA 3:21–22)
                                                                    13
                                                                         fyr iwsU wUhnA toN wrdn ndI iv|c bpitsmA
                                                                                                   14
               wUhnA bpitsmA dy, vAly dA km                   lY, lE glIl toN aAeaA=                  pr wUhnA ny eh kih
     (mrkus 1:1–8; lUkA 3:1–9< 15–17; wuhnA 1:19–28)           ik `s^ rok, dI koiSS kItI< ÒmY^ tM tyry koloN


3
2
          `nHM idnM iv|c< wUhnA bpitsmA dy, vAly ny
          whUidwA dy `jA/ iv|c pRcAr krnA SurU kItA=
`s ny aAiKaA< ÒaAp,y idl aty jIvn bdlo< ik`uN
                                                                bpitsmA lY, dI lo/ hY= aty tU myry kol ik`N aAeaA
                                                                hYN?Ó
                                                                    15
                                                                         iwsU ny `s^ jvAb id|tA< Òhu, tU es ^ eÈJ hI
                                                      3
ik s¬rg dA rAj jldI hI aA irhA hY=Ó wUhnA                      ho, dy= ijh/IaA g|lM prmyS¬r krA`NdA hY sA^ `vyN
bpitsmA dy, vAlA `hI hY ijsdy bAry wsAwAh nbI                   hI krnIaA cAhIdIaA hn=Ó e`N wUhnA iwsU ^
dI zbAnI aAiKaA igaA sI= wsAwAh ny ikhA:                        bpitsmA dy, lE mÈn igaA=
     Ò`jA/ iv|c e|k m|nuK hokA dy irhA hY: ÔpRBU lE
                                                                FrIsI e|k whUdI dl jo whUdI nymM aty irvAzM ^ mÈndy
rsty ^ itaAr kro; `s dy rAhM ^ is|iDaM kro=ÕÓ
                                                                sn=
                                                 wsAwAh 40:3
                                                                sdUkI e|k aijhA whUdI dl jo ik purA,y nymM dy kyvl
                                                                pihly pÈj ih%isaM ^ mÈndy sn= `nHM dA ivSvAs sI ik
nAsrI nAsrt ngr dA mnu|K=                                       mnu|K m¯t ip|CoN jIvt nhIN rihÈdA=
m|tI 3:16-4:24                                              980
      16
           ijvyN hI iwsU ny bpitsmA ilaA `h pA,I toN                        iwsU ny glIl iv|c aAp,A km ariBaA
bAhr aA igaA= `s lE akAS Ku|lH igaA aty `s ny                                    (mrkus 1:14–15; lUkA 4:14–15)
                                                                      12
prmyS¬r dA aAtmA Gu|gI vM{ aAp,y `%pr `%trdA                               jd iwsU ny s¬i,aA ik wUhnA kYd kr id|tA igaA
              17                                                                                                          13
vyiKaA=            srvg toN e|k bA,I aAE< ty eh aAiKaA<          hY tM `h glIlI ^ vAps cilaA igaA=                             `s ny
Òeh myrA ipaArA pu|tr hY= ijs toN mYN bhut pRsn hM=Ó            nAsrt C|. id|tA aty kFrnAhUm iv|c irhA= eh ngr
                                                                 e|k JIl dy ny/y hY= kFrnAhUm zbUlUn aty nFTAlI
                                                                                           14
                        iwsU dA prtAeaA jA,A                     dy elAky iv|c hY=              iwsU ny eh es lE kItA ik
                    (mrkus 1:12–13; lUkA 4:1–13)                 wsAwAh nbI dA vAk pUrA hovy=
                                                                      15

4          SYtAn duaArA prtAX jA, lE aAtmA ny iwsU


idn aty rAtM kuJ vI nA KADA tM `s ^ Bu|K l|gI=
                                               2
           dI agvAE `jA/ iv|c kItI= iwsU ny cAlI
                                                                           ÒzbUlun dI DrtI aty nFTAlI dI DrtI< sm¬Èdr
                                                                 dA rAh< wrdn ndI dy pAr< Zr-whdI lkM dI DrtI<
                                                                 glIlÑ
                                                                                           Y   U   o

3                                                                     16
 tM SYtAn `s^ prtA`, lE aAeaA aty `s^                                      hnyry iv|c rihÈdy lokM ny v|.A cAn, vyiKaA hY;
aAiKaA< Òjy tU prmyS¬r dA pu|tr hY< tM kih ik eh                cAn, `nHM lE aAeaA jo ik kbrM vM{ hnyry dyS
p|Tr roqIaM b, jA,=Ó                                             iv|c rihÈdy hn=Ó                                    wsAwAh 9:1- 2
      4
      iwsU ny jvAb id|tA< Òeh poTIaM iv|c iliKaA hY :
                                                                      17
      ÔensAn inrI roqI ty hI nhIN ij`Ndy sgoN `nHM dA                      `s toN bAad iwsU pRcAr krn l|gA< `s ny aAiKaA<
jIvn `s hryk vAk `%pr inrBr krdA hY ijh/A                        ÒaAp,y idl aty jIvnM ^ bdlo< ik`N ik svrg dA
prmyS¬r dy mUÈhoN inkldA hY=ÕÓ                     ibvsTA 8:3    rAj ny/y aA irhA hY=Ó

      5
      fyr SYtAn iwsU ^ piv|tr Sihr iv|c aAp,y nAl                                       iwsU ny kuJ cyly cu,y
lY igaA aty `s^ mÈdr dy b/y `%cy sTAn `%ty K/A                                    (mrkus 1:16–20; lUkA 5:1–11)
                    6                                                 18
kr ky ikhA< Òjykr tU prmyS¬r dA pu|tr hY< tM aAp,y                        jdoN iwsU glIlI JIl dy k>y G¬Èm irhA sI `s ny
aAp ^ hyQM .yg dy= ik`N ik eh poTIaM iv|c iliKaA                 do BrAvM Sm~n ijh/A ptrs khA`NdA hY aty `s
hY ik<                                                           dy BrA aÈidRwAs ^ vyiKaA= `h mACI sn `h jAL
                                                                                                  19
      ÔprmyS¬r aAp,y dUtM ^ tyry lE hukm dyvygA< aty             nAl m|CIaM F/ rhy sn=              iwsU ny `nHM ^ ikhA< Òmyry
`h tY^ aAp,y h|TM `pr cu|k lY,gy< tM jo tU p|Tr                 mgr aAP ty mYN t¬hA^ lokM ^ ek|QA krn lE mACI
                                                                                  20
iv|c aAp,y pYr v|j, toN bcA skyN=ÕÓ zbUr 91:11–12                b,AvMgA=Ó             t¬rt hI `h jAlM ^ C|. ky iwsU dy
                                                                 mgr ho t¬ry=
      7                                                               21
      iwsU ny `s^ ikhA< ÒpoTIaM iv|c eh vI iliKaA                          iwsU glIlI JIl dy k>y cldA irhA= `s ny do
hY<                                                              hor BrAvM wAkUb aty wUhnA ^ vyiKaA jo ky zbdI dy
      ÔtY^ pRBU tyry prmyS¬r ^ nhIN prtA`,A cAhIdA=ÕÓ            pu|tr sn= `h aAp,y ip` nAl by/I iv|c aAp,y<
                                                   ibvsTA 6:16   jAlM ^ QIk kr rhy sn= iwsU ny `nHM ^ s%idaA
                                                                 22
                                                                      `h J|q by/I aty aAp,y ip` ^ C|. ky `s dy mgr
      8
      fyr SYtAn `s^ e|k v|.y `%cy phA/ `%ty nAl lY               ho t¬ry=
igaA aty jgt dy sAry rAj aty `nHM dA jlO ivKAeaA=
9
 SYtAn ny ikhA< Òjy tU Juk ky mY^ m|TA qykyN tM eh sB                 iwsU dA `pdyS dy,A aty lokM ^ cgA krnA
kuJ mYN tY^ dy idaMgA=Ó                                                                    (lUkA 6:17–19)
      10                                                              23
           iwsU ny SYtAn ^ ikhA< ÒSYtAnÚ tU eToN cilaA jA<                iwsU sArI glIlI iv|c iFiraA= iwsU `nHM dy
ik`N ik eh poTIaM iv|c iliKaA hY<                                pRArTnA sTAnM iv|c `pdyS idÈdA aty s¬rg dy rAj
      Ôik tU pRBU aAp,y prmySr ^ m|TA qyk aty `s e|kly
                              ¬                                  dI KuSKbrI dA pRcAr krdA= aty `h lokM iv|coN sAry
                                                                                                                24
dI hI syvA krÚÕÓ                                   ibvsTA 6:13   rog aty sArI mMdkI ^ hqA`NdA sI=                    iwsU bAry sm¬cy
                                                                                                                                  |
                                                                 surIaA iv|c ùKbr FYl gE= lok ibmAr aty rogIaM ^
      11
           td SYtAn cilaA igaA aty kuJ dUt iwsU kol              ijh/y gBIr drd J|l rhy sn aty ijnHM ^ BUt ic|b/y
`s dI mdd krn lE aAX=                                            hoX sn< imrgI vAly aty aDrgIaM ^ ilaAxy= iwsU
981                                           m|tI 4:25-5:25
                                       25
ny sAry rogIaM ^ cgA kItA=                 v|.IaM BI/M glIl<      ^ dyK, idP tM jo `h vI t¬hA.y cgy km vyK sk,
idkApuils< wrUSlm< whUidwA aty wrdn ndI dy                         aty svrg iv|c t¬hA.y iptA dI `stit kr sk,=
pAroN `s dy mgr l|g pEaM=
                                                                               iwsU aty purA,y nym dIaM ilKtM
                                                                     17
                      phA/I dy `pdyS                                      Òeh nA soco ik mYN mUsA dI SrHA jM nbIaM dy
                       (lUkA 6:20–23)                              `pdySM ^ nSq krn lE aAeaA hM= mYN `nHM dy


5       BI/ ^ vyK ky iwsU phA/ `%ty c/H igaA aty jd
        bYQA tM `s dy cyly `s dy aAs pAs aAxy= td
iwsU lokM ^ `pdyS dy, l|gA aty `sny aAiKaA<
                                                         2
                                                                   `pdySM ^ nSq krn nhIN sgoN `nHM ^ spUr, krn
                                                                   lE aAeaA hM=
                                                                                          18
                                                                                               mYN t¬¬hA^ s|c aAKdA hM ik ijÈnA
                                                                   icr akAS aty DrtI alop nA ho jA, SrHA iv|coN kuJ
   3
       Ò`h v.BAgy hn ijh/y aAtmA iv|c grIb hn                      vI alop nhIN hovygA= jd t|k ik sB kuJ pUrA nhIN
        ik`N ik svrg dA rAj `nHM dA hY=                            hovygA e|k a|Kr jM a|Kr dI e|k ibÈdI vI nhIN
   4                                                                           19
        `h v.BAgy hn ijh/y sog krdy hn ik`N ik                     guaAcygI=        jykr koE ivaktI av%igaAkArI hY aty
        `h SMt kIty jA,gy=                                         dUijaM ^ vI aAigaA nA mÈn, dA `pdyS idÈdA hY< tM
   5
        `h v.BAgy hn ijh/y dIn hn ik`N ik `h                       `h svrg dy rAj iv|c sB toN G|q mh|tvpUr, hovgA=
                                                                                                               y
        vAady dI DrtI dy vArs ho,gy=                               pr ijh/A koE hukmM ^ mÈnygA aty horM ^ d|sygA `h
   6                                                                                                           20
        `h v.BAgy hn ijh/y Drm dy Bu|Ky ty ithAxy hn               svrg dy rAj iv|c mhAn hovygA=                    mYN t¬hA^ d|sdA
        ik`N ik `h rjAxy jA,gy=                                    hM ik jy t¬hA.y km nym dy `pdySkM aty frIsIaM dy
   7
        `h v.BAgy hn ijh/y imhrbAn hn ik`N ik                      Drm nAloN v|D nhIN ho,gy tM t¬sIN svrg dy rAj
        `nHM ty imhr kItI jAvygI=                                  iv|c ikvyN vI nhIN v/ skoNgy=
   8
        `h v.BAgy hn ijh/y idloN SuD hn ik`N ik
        `h prmyS¬r ^ vyK,gy=                                                        iwsU dA kroD bAry `pdyS
   9                                                                 21
        `h v.BAgy hn ijh/y SMtI ilaA`Ndy hn ik`N                          Òt¬sIN s¬i,aM hovygA< jo bhut icr pihlM sA.y
        ik `h prmyS¬r dy b|cy aKvA`,gy=                            lokM ^ ikhA igaA sI= ik Ôiksy mnuK dA KUn nA kr=*
                                                                     o                              |
   10
        `h v.BAgy hn ijh/y shI kArj krn dy kAr,                    ijh/A ivaktI KUn krygA< adAlt iv|c `s dA inr,A
                                                                                     22
        stAxy jA rhy hn ik`N ik svrg dA rAj `nHM                   kItA jAvygA=Õ          pr mYN t¬hA^ aAKdA hM ik hr koE
        dA hovygA=                                                 t¬hA.A BrA hY= iksy dUsry ivaktI ty kRoD nA kro=
                                                                   jykr tU dUsry ivaktI ty kRoD kryNgA< tM tyrA inr,A
  11
       ÒjdoN lok t¬hA.I bye|ztI krn aty t¬hA.y ivru|D              whUdI adAlt iv|c kItA jAvygA= jykr tU iksy ^
mA/A bol, aty t¬hA.y ty JUQy doS lA`, ik`N ik t¬sIN                gAlH k|>dA hYN< tM tyrA inr,A whUdI sBA duaArA
                                 12
myry cyly ho< tM t¬sIN DÈn ho=        KuS hoovo aty and mA,o<     kItA jAvygA= aty jykr tU dUsry ivaktI ^ mUrK
t¬sIN svrg iv|c bhut v|.A Fl pAvoNgy= esy trHM hI<                 bulA`NdA hY< tM tY^ nrk dI a|g dy Ktry dA sAmH,A
                                                                                     23
jo nbI t¬hAToN pihlM rhy `nHM ^ vI lokM ny kSq                     krnA pvygA=            so jdoN tU prmyS¬r lE jgvydI ty
id|ty=                                                             aAp,I ByNq c/HA`, l|gy< aty `%Ty tY^ cyty !vy ik
                                                                                                                         24
                                                                   tyry BrA dy mn iv|c tyry lE ivroD hY=                      tM `%Ty
               t¬sIN lU, aty roSnI vM{ ho                          aAp,I Byq jgvydI* dy sAmH,y C|. ky c%ilaA jA=
               (mrkus 9:50; lUkA 14:34–35)                         aty pihlM aAp,y BrA nAl myl kr aty bAad iv|c
  13                                                                                               25
       Òt¬sIN DrtI dy lU, ho= pr jykr lU, bysuaAd ho               aA, ky aAp,I ByNq c/HA=              jy tyrA duSm, tY^ adAlt
jAvy< tM eh Fyr ikvyN slU,A ho skdA? eh bykAr hY=                  iljA irhA hovy tM aAp,y duSm, nAl ijÈnI CytI ho
eh bAhr su%iqaA jAvy aty lokM duaArA im%iDaA jAvy=                 sky< imlAp kr lY= jykr tU aijhA nhIN kryNgA< ho
  14
       Òt¬sIN jgt dy cAn, ho= ijh/A ngr phA/ ty                    skdA `h tY^ m¬nsF dy hvAly kr dyvy= aty m¬nsF
                                                        15
bi,aA hoeaA hY `s^ lkoeaA nhIN jA skdA=                      lok   tY^ kYd iv|c pA`, lE pihrydArM dy hvAly kr
dIvA jgA ky kqory hyQM nhIN r|Kdy `h es ^ SmHAdAn                  Òiksy ... nA krÓ kUc 20:13 ibvsTA 5:17
`%ty r|Kdy hn tM jo eh Gr iv|c rihÈdy sB lokM ^
               16                                                  jgvydI p||Tr dA T/A ij|Ty k¬rbAnI id|tI jMdI sI jM pRBU
cAn, dyvy=          esy t¬rHM hI< t¬sIN aAp,A cAn, lokM            ^ ByqAvM id|tIaM jMdIaM sn=
m|tI 5:26-6:1                                                   982
        26                                                           36
dyvy=        mYN tY^ s|c d|sdA hM ik< tY^ kYd iv|coN `nM                  aty nAhI aAp,y isr dI sONh KAP< ik`N ik tusIN
                                                                                                                                   37
icr t|k m¬kt nhIN kItA jAvygA< ijÈnM icr tU `h                      e|k vAl ^ vI ic|qA jM kAlA nhIN kr skdy=                        pr
sB kuJ nhIN dy idÈdA ijs dA tU dy,dAr hYN=                          t¬sIN aAp,y bol, iv|c ÔhMÕ dI hM< aty ÔnAÕ dI nA<
                                                                     aAKo= ÔhMÕ jM ÔnAÕ toN v|D aAK,A bdI v|loN hY=
               iwsU dA ijnsI pAp bAry `pdyS
  27
       Òt¬sIN s¬i,aM hY jo eh ikhA igaA sI< Ôik tU                                       iwsU dA bdly bAry `pdyS
                                   28
bdkArI dA pAp nA kr=Õ*                  pr mYN t¬hA^ d|sdA hM                                    (lUkA 6:29–30)
                                                                          38
ik jykr koE ivaktI iksy a¯rt v|l ijnsI nzr                                     ÒtUsIN s¬i,aA hY jo ikhA igaA sI ik< Ôa|K dy
                                                                                                                     39
nAl vyKdA hY< tM `h pihlM hI aAp,y idloN `s                          bdly a|K aty dÈd dy bdly dÈd=Õ*                      mNY thA^ aAKdA
                                                                                                                               ¬
                                                      29
a¯rt nAl bdkArI dA pAp kr cu%ikaA hY=                      jo tyrI   hM ik< duSq aAdmI dy ivru|D K/Hy nA hovo= sgoN jy koE
s|jI a|K pAp krAvy tM `s^ aAp,y SrIr iv|coN k|> ky                   tuhA.I s|jI g|lH `%ty cpy/ mAry< tM tusIN dUjI vI `s
                                                                                            40
su|q dy= ik`N jo tyry lE eho BlA hY ik tyry aÈgM iv|coN              v|l GumA idP=               aty ijh/A tuhA.y `%ty muk|dmA kry
e|k dA nAs hovy pr tyrA sArA SrIr nrk iv|c nA                        ty tuhA.A ku/tA lY,A cAhy tM `s ^ aAp,A coZA vI lY
        30                                                                           41
jAvy=        tyrA s|jA h|T jdoN tYToN pAp krAvy tM `s^               lY, idP=             aty jy koE tuhA^ e|k mIl aAp,y nAl
k|q ky su|q dy= ik`N ik tyry lE eh BlA hY ik tyry                    t¬r, lE mjbUr kry tM tusIN `s nAl do mIl c|lo=
                                                                     42
aÈgM iv|coN e|k dA nAS hovy pr tyrA sArA SrIr nrk                         jykr koE tuhAToN kuJ mÈgdA hY< `h `s ^ idP aty
iv|c nA jAvy=                                                        jykr koE tuhAToN `DAr cAhuÈdA hY tM< dy, toN mnHA nA
                                                                     kro=
                   iwsU dA tlAk bAry `pdyS
         (m|tI 19:9; mrkus 10:11–12; lUkA 16:18)                                           sB lokM ^ ipaAr kro
  31
       Òeh vI aAiKaA igaA h< Ôijh/A ivaktI aAp,I
                           Y                                                                (lUkA 6:27–28< 32–36)
                                                                          43
ptnI ^ tlAk iddA hY `h `s^ tlAknAmA ilK ky                                    ÒtsIN si,aM hY jo eh ikhA igaA sI< ÔtsIN aAp,y
                                                                                 ¬    ¬                             ¬
             32
dyvy=Õ *          pr mYN t¬hA^ d|sdA hM ik koE vI ivaktI             guaM>I nAl vI ipaAr kro* aty aAp,y vYrI nAl
                                                                                    44
jo aAp,I ptnI ^ tlAk idÈdA< `h `s ^ bdkArI                           vYr r|Ko=Õ          pr mYN t¬hA^ aAKdA hM ik aAp,y vYrIaM
dA pAp krn dA doSI b,A`NdA hY= iksy ivaktI kol                       nAl vI ipaAr kro= aty jo t¬hA^ stA`, `nHM lE
                                                                                           45
aAp,I ptnI ^ tlAk dy, dA e|k hI kAr, hY< ik                          pRArTnA kro=            jykr t¬sIN aijhA kroNgy< Fyr t¬sIN
jykr `s dI ptnI ny dUsry aAdmI nAl ijnsI sbD                       aAp,y iptA dy ijh/A svrg iv|c hY< s|cy pu|tr hovoNgy<
b,AX ho,= aty koE vI ivaktI jo `s tlAkSudA                           ik`N ik iptA aAp,A sUrj< bury aty Bly dohM `%pr hI
a¯rt nAl ivaAh krvA`NdA< bdkArI dA pAp krn                           c/HA`NdA hY= t¬hA.A iptA DrmIaM aty kuDrmIaM `%pr
                                                                                                       46
dA doSI hY=                                                          vI mINh vrsA`NdA hY=                   jykr t¬sIN `nHM nAl hI
                                                                     ipaAr kro ijh/y t¬hA.y nAl ipaAr krdy hn tM t¬hA^
               iwsU dA vAady krn bAry `pdyS                          koE Fl nhIN imlygA= kI msUlIxy vI ehI nhIN krdy?
  33                                                                 47
       Òt¬sIN s¬i,aA hY ik sA.y puriKaM ^ aAiKaA igaA                     jykr t¬sIN isrF aAp,y dostM nAl cgA vrtAP
sI= jykr tusIN vAadA kroN tM es ^ nA to/o= jo                        krdy ho tM t¬sIN dUsry lokM nAloN cgy nhIN ho= kI
                                                                                                               48
vAady t¬sIN pRBU nAl kIty hn `nHM ^ pUiraM krnA                      kuDrmI vI aijhA nhIN krdy?                     so ijvyN t¬hA.A iptA
                    34
cAhIdA hY=*              pr mYN t¬hA^ d|sdA hM ik< kdy vI            ijh/A s¬rg iv|c hY< spUr, hY itvyN t¬sIN vI spUr,
vAadA nA kro= kdy vI surg dI sONh nA KAP ik`N ik                     hovo=
                                        35
eh prmyS¬r dA isGAsn hY=                    aty nA hI DrtI dI
sONh KAP ik`N ik eh `s dy crnM dI cONkI hY= nA hI                                    iwsU dA dAn krn bAry `pdyS
wrUSlm dI ik`N ik eh mhAn rAjy dA Sihr hY=

ÒtU bdkArI ... nA krÓ kUc 20:14; ibvsTA 5:18                        6         ÒsAvDAn rho< jdoN t¬sIN cgy km kro< lokM dy
                                                                               sAmH,y nA ivKAP tM jo `h `s v|l iDaAn dy,=

Òijh/A ivaktI ... dyvyÓ ibvsTA 24:1
Òjo ... cAhIdA hYÓ lyvIaM 19:12; ig,tI 30:2;                         Òa|K dy ... bdly dÈdÓ kUc 21:24; lyvIaM 24:20;

ibvsTA 23:21                                                         Ò t¬sIN ... ipaAr kroÓ lyvIaM 19:18
983                                                        m|tI 6:2-26
                                                                                                                     15
jkr tsIN aijhA krdy h< tsIN thA.y iptA klNo ijh/A
 y   ¬               o ¬     ¬          o             t¬hA.IaM ZltIaM ^ mAF kr dyvygA=                                    pr jykr
svrg iv|c hY kuJ fl pRApt nhIN kroNgy=                t¬sIN `nHM lokM dIaM gltIaM mAF nhIN kroNgy< tM
  2
   Òso jd vI tusIN lo/vd ^ dAn kroN tM aAp,y         surg iv|c t¬hA.A iptA vI t¬hA.IaM gltIaM mAF
dAn dA aYlA, nA krvAP ijvyN kpqI pRArTnA sTAnM        nhIN krygA=
aty rAhM iv|c krdy hn= `h lokM toN `stit krA`,
lE tUrHIaM vjvA`Ndy hn= mYN t¬hA^ s|c d|sdA hM                          iwsUU dA vrt bAry `pdyS
                              3                          16
ik< `nHM dA ehI Fl hY= so jdoN tusIN grIbM iv|c               ÒjdoN t¬sIN vrt r|Ko tM kpqIaM vM{ mUÈh `dAs
dAn kroN tM gupt dAn kro= iksy ^ ptA nA l|g,          nA b,AP= `h aAp,y mUÈh es lE ivgA/dy hn tM
                                  4
idP ik tusIN kI dy rhy hoN= tuhA.A dAn gupt ho,A      jo `h lokM ^ vrt r|K, vAly l|g,= mYN t¬hA^ s|c
                                                                                                              17
cAhIdA hY= iFr tuhA.A iptA< ijh/A vyKdA hY ik gupt    aAKdA hM ik `h Fl pA cu|ky hn=                               pr jdoN t¬sIN
iv|c kI kItA igaA hY< tuhA^ fl dyvygA=                vrt r|KoN tM aAp,y vAlM ^ tyl lAP aty aAp,A mUÈh
                                                              18
                                                      Dovo=        tM jo tusIN lokM ^ nhIN idKA irhy hovoNgy ik
             iwsU dA pRArTnA bAry `pdyS               tusIN vrt r|K rhy hoN pr isrF aAp,y iptA ^ idKAP
                    (lUkA 11:2–4)                     ijh/A ik gupt hY= tuhA.A iptA ijh/A gupt iv|c
  5
   ÒjdoN t¬sIN pRArTnA kroN tM kpqIaM vM{ nA kro      kIty ^ vyKdA hY tuhA^ fl dyvygA=
ik`N ik `h rAhM dy KUÈijaM aty pRArTnA sTAnM iv|c
K/y hoky pRArTnA krnI psd krdy hn tM ik lok `nHM              dOlt nAloN prmyS¬r vDyry mh|tvpUr, hY
^ vyK,= mYN t¬hA^ s|c aAKdA hM ik `h aAp,A fl                        (lUkA 12:33–34; 11:34–36; 16:13)
                6                                        19
pA cu|ky hn= pr jdoN t¬sIN pRArTnA kroN< tM aAp,y             ÒDrtI ty KzAny dA B.Ar nA jo/o= e%Ty kI/y aty
kmry iv|c jAP< bUhA bd kro aty aAp,y iptA a|gy       jZAl Dn ^ nSq kr idÈdA hY aty cor snH mArky
                                                                                                         20
pRArTnA kro< ijh/A ik gupt sTAn iv|c hY= jo km       t¬hA.I dOlt curA lY jMdy hn=                            pr svrg iv|c
gupt kIty jMdy hn t¬hA.A iptA `h vyK, dy wog hY=      KzAny jo/o= svrg iv|c nA koE kI/A aty nA jgAl
                          7
`h t¬hA^ Fl dyvygA= jdoN t¬sIN pRArTnA kro tM         Dn ^ nSq krdA hY aty nA hI cor snH mArdy hn
                                                                             21
t¬sIN `nHM lokM vM{ nA kro jo prmyS¬r ^ nhIN jA,dy=   aty curA`Ndy hn=            ik`N ik ij|Ty tuhA.A KzAnA hovgA
                                                                                                                y
                                                                                                    22
`h arThI, g|lM aAK,IaM jArI r|Kdy hn= `h              tuhA.A idl vI `%Ty hI hovygA=                      SrIr dA dIvA a|K
socdy hn< prmyS¬r `nHM ^ s¬,ygA ik`N ik `h v|D        hY< jykr tuhA.I a|K inrml hY tM tuhA.A sArA SrIr
            8                                                                                  23
boldy hn= so t¬sIN `nHM vrgy nA hovo ik`N ik t¬hA.A   cAn, nAl BrpUr hovygA=                        pr jykr tuhA.I a|K
iptA t¬hA.y mÈg, toN pihlM hI jA,dA hY ik t¬hA^       mYlI hY< tM tuhA.A sArA SrIr hnyry nAl BrpUr hovgA=
                                                                                                      y
                      9
iks vstU dI lo/ hY= es lE t¬sIN jd vI pRArTnA         so jykr tuhA.y aÈdr dA cAn, hnyrA hY tM iFr `h
                                                                                  24
kro es trIky nAl kro:                                 hnyrA ikÈnA hovygA=              koE m|nuK do mAlkM dI syvA
  Ôsurg iv|c< sA.y iptA asIN pRArTnA krdy hM ik       e|k hI smyN nhIN kr skdA ik`N ik e|k nAl `h vYr
tyrA nM piv|tr mÈinaA jAvy=                           aty dUjy nAl pRIt r|KygA jM e|k nAl `h imilaA
  10
       tyrA rAj aAvy< tyrI mrzI< ijh/I svrg iv|c      rhygA aty dUjy ^ Bu|l jAvygA= es lE t¬sIN prmyS¬r
pUrn hY< DrtI ty vI pUrn hovy=                        aty dOlt dI syvA eko vyly nhIN kr skdy=
  11
       a|j sA^ Boj, id` jo sA^ hr roz cAhIdA hY=
  12
       aty t¬sIN sA.y pAp mAF kr id` ijvyN asIN vI                       prmyS¬r dy rAj ^ pihl
`nHM ^ mAF kr id|tA hY ijnHM ny sA.A burA kItA=                              (lUkA 12:22–34)
  13                                                     25
       aty sA^ prtAvy iv|c nA pAvo< sgoN duSq toN             Òes krky mYN t¬hA^ d|sdA hM< ik aAp,I izdgI
bcAvo=Õ*                                              dI ictA nA kro< aty nA hI es g|l dI ik t¬sIN kI
  14
       ik`N ik jykr t¬sIN dUsry lokM dIaM ZltIaM      KAvoNgy aty kI pIvoNgy= aty nA hI t¬sIN esdI icÈtA
mAf kr dyvoNgy< tM surg iv|c t¬hA.A surgI iptA vI     kro ik t¬hA^ aAp,y SrIr ty pihn, lE iks dI
                                                      lo/ hY= kI izdgI Bojn nAloN aty SrIr vstr nAloN
tuk 13 kuJ wUnAnI nklM iv|c joi/aA igaA hY ik`N ik                                     26
                                                      v|D mh|tvpUr, nhIN?                   akAS dy pÈCIaM v|l iDaAn
pAtSAhI< SktI aty mihmA hmySA hmySA lE t¬hA.I hY=
aAmIn=                                                kro= nA tM `h bIjdy hn ty nA hI v|>dy hn nA hI
m|tI 6:27-7:21                                                    984
B/oilaM iv|c anAj ek|QA krdy hn= pr t¬hA.A                                  jo t¬hA^ cAhIdA hY prmyS¬r koloN mÈg,A jArI r|Ko
surgI iptA `nHM dI ipRtpAl krdA hY= BlA t¬sIN `nHM                                                (lUkA 11:9-13)
                             27                                             7
nAloN `%tm nhIN ho=               jy t¬sIN ictA krdy rhoNgy tM<             Òjykr t¬sIN mÈgdy rhoNgy tM< t¬sIN pRApt kr lvoNgy=
t¬sIN aAp,I `mr iv|c e|k vI pl dA vADA nhIN kr                         l|B< tM l|BgA= K/kAP< tM t¬hA.yy lE drvAzA KoilHaA
                                                                          o       y
                                                                                     8
skdy=                                                                  jAvygA= ik`N ik hryk mÈg, vAlA pA lYNdA hY aty
     28
          Òt¬sIN vstrM lE ik`N ictA krdy ho? t¬sIN Kyt                >U>, vAly ^ l|BdA hY aty K/kA`, vAly lE drvAzA
                                                                         
iv|c FlM ^ vyKo= vyKo `h ikvyN `%Ty vDdy hn= `h                        KoilHaA jMdA hY=
                                                             29             9
aAp,y lE nA imhnt krdy hn nA k|tdy hn=                            pr         Òt¬hA.yy iv|coN ikh/A aYsA hY< ik jdoN `s dA pu|tr
                                                                                                                                 10
mYN t¬hA^ d|sdA hM ik mhAn aty amIr rAjA s¬lymAn                       `s toN roqI mÈgy tM `h `s^ p|Tr dyvygA?                        jykr
                                                                                                                                 11
vI< enHM iv|coN e|k Fu|l ijÈnA vI nhIN sijaA hoeaA                     `h e|k m|CI mÈg<y tM kI t¬sIN `s^ s|p dyvNo gy?             jykr
         30
sI=           prmyS¬r jglI GAh ^ vI ijh/A a|j hY aty                  t¬sIN eÈny duSq ho ky vI< aAp,y b%icaM ^ cgIaM
Blk y a | g iv | c J o i kaA jAv y g A aijhA pihn,                     dAtM dy,IaM jA,dy ho tM t¬hA.A surgI iptA< mÈg,
pihnA`NdA hY= tM hy To/I prtIt vAilP< kI BlA                           vAilaM ^< ikÈnIaM v|D cgIaM dAtM dyvygA?
                                                       31
prmyS¬r t¬hA^ `s toN v|D nhIN pihnAvygA?                    so t¬sIN
ictA krky eh nA kho ik< ÔkI KAvMgyÕ jM ÔkI pIvMgyÕ                                          sB toN zrUrI asUl
                       32                                                   12
jM ÔkI pihnMgy?Õ            `h lok jo prmySr ^ nhIN jA,dy
                                           ¬                                     Òes lE jo kuJ t¬sIN cAhudy ho ik lok t¬hA.y
`h enHM sBnM vstM ^ BAldy hn< pr t¬sIN ictA nA                        nAl krn< `nHM nAl vI `vyN dIaM hI g|lM kro= ik`N
kro ik`N ik t¬hA.A surgI iptA jA,dA hY ik t¬hA^                        ik mUsA dI SrHA aty nbIaM dIaM ilKtM dA eho nco/
                                   33
enHM cIzM dI lo / hY=                   pr sB toN pihlM< t¬hA^         hY=
prmSr dy rAj aty `s dy Drm dI eCA krnI cAhIdI
   y ¬                         |
h= iFr eh sB vstM vI thA^ dy idtIaM jA,gIaA=
 Y                    ¬        |                                                     surg dA mArg aty nrk dA mArg
34
     so t¬sIN Blk dy lE ictA nA kro= eh aAp,y bAry                                                (lUkA 13:24)
                                                                            13
aApy hI ictA krygA< a|j dy lE a|j dA du|K hI bTyrA                              Òt¬sIN BI/y fAqk rAhIN v/o ik`N jo eh rAh svrg
hY=                                                                    ^ KulHdA hY= nrk dA rAh bhut KulHA hY aty bhut
                                                                       suKAlA hY< aty tbAhI v|l iljMdA hY= `s TA,IN bhut
                                                                                                  14
                                                                       lok aÈdr jMdy hn=               pr `h fAqk b/A BI/A hY aty
                  iwsU dA aiDkAr vAlA `pdyS                            a¯KA hY ijh/A s|cy jIvn v|l ^ jMdA hY= aty ijh/y
                     (lUkA 6:37–38< 41–42)                             `s^ l|Bdy hn `h ivrly hn=


7         ÒdUjy lokM dA inr,A nA kro tM t¬hA.A inr,A vI
                                        2
          nhIN kItA jAvygA= jykr t¬sIN dUsiraM dA
inr,A krdy ho tM `sy trHM hI t¬hA.A vI inr,A kItA
                                                                                         lokM dy kmM toN huiSaAr rho
                                                                                          (lUkA 6:43–44; 13:25–27)
                                                                            15
jAvygA= aty ijs mAp nAl t¬sIN im,dy ho< `sy nAl                                  ÒJUQy nbIaM toN huiSaAr rho< `h t¬hA.y kol By.M
t¬hA^ vI imi,aA jAvygA=                                                dy Bys iv|c aA`Ndy hn< pr asl iv|c `h bhut
     3                                                                                                          16
      tusIN aAp,y BrA dI a|K iv|c `s DU/ dy k, ^                       KtrnAk biGaA/M vrgy hn=                       t¬sIN `nHM ^ `nHM dy
ikvyN vyK skdy hoN jdoN ik tusIN aAp,I a|K ivcly v|.y                  FlM toN pCA,ogy= cgy km BY/y lokM duaArA nhIN huÈdy
                              4
StIr ^ nhIN vyKdy= jM tusIN aAp,y BrA ^ ikvyN                          ijvyN ki.aAlIaM JA/IaM ty aÈgUr nhIN hudy aty nA hI
                                                                                                         17
aAK skdy hoN< ÔilaA mYN tyrI a|K iv|coN DU/ dy k, ^                    B|K/y ty aÈjIr `gdy hn=                `sy trHM hryk cgA ibrC
k|>MÕ jd ik hAly vI tuhA.I aAp,I a|K iv|c StIr                         cgA Fl idÈdA hY pr mA/A ibrC mA/A fl idÈdA hY=
         5                                                             18
hY? tusIN kpqI ho< pihlM `s StIr ^ aAp,I a|K                                cgy ibrC burA fl nhIN dy s|kdy aty nA hI mA/A
                                                                                                                19
ivcoN k|>o tM hI tusIN `s k, ^ k|>, vAsty spSq                         ibrC cgA fl dy skdA hY=                      hryk ibrC ijh/A
tOr ty vyK skdy hoN=                                                   cgA fl nhIN idÈdA v%i>aA jMdA hY aty a|g iv|c
     6                                                                                       20
      Òpiv|tr vstM ku%itaM ^ nA pAP ik`N ik `h                         su%iqaA jMdA hY=           es lE t¬sIN enHM lokM ^ enHM
                                                                                                                  21
m¬/ t¬hA^ v|>,gy aty aAp,y motI sUrM a|gy nA su|qo                     dy FlM toN pCAn, wog hovoNgy=                   `h ijh/A ik mY^
ik`N ik `h `nHM ^ aAp,y pYrM hyQ im|D dy,gy=                           ÔpRBU< pRBU kihÈdA hY< svrg dy rAj iv|c nhIN v/ygA=
985                                         m|tI 7:22-8:18

isrF `hI ivaktI ijh/A myry iptA dI e|CA anusAr                           aDrg ty drd dA mAiraA Gr iv|c mÈjy ty bImAr
km krdA hY< svrg dy rAj iv|c pRvyS kr skdA hY=                          ipaA hY=Ó
22                                                                         7
     aÈtly idn< anyk lok mY^ aAK,gy< ÔtU sA.A pRBU hY=                     fyr `s ny sUbydAr ^ aAiKaA< ÒmYN aA, ky `s^
asIN tyry lE boly? aty kI tyrA nM lYky BUt nhIN k|>y                     cgA kr idaMgA=Ó
                                                                           8
aty kI tyrA nAm lYky bhut sArIaM krAmAtM nhIN                               pr sUbydAr ny `%tr id|tA< ÒpRBU jI mYN es wog
                 23
kItIaM?Õ              td mYN `nHM ^ sAF aAKMgA< Ôik mYN t¬hAnU          nhIN ik t¬sIN myrI Ct hyQ aAvo< jykr t¬sIN isrF
                                                                                                                              9
kdy vI nhIN jAi,aA hy burA krn vAilP myry koloN                          bcn vI kr dyvo tM myrA nOkr cgA ho jAvygA= ik`N
cly jAP=ÕÓ                                                               ik mYN vI dUijaM dy aiDkAr hyQM e|k mnu|K hM aty
                                                                         ispAhIaM ^ aAp,y aiDkAr iv|c r|KdA hM aty jy iksy
                  isaA,A mn¬|K aty mUrK mnu|K                            ^ aAKdA hM< ÔjAÚÕ tM `h jMdA hY aty jd dUjy ^
                             (lUkA 6:47–49)                              khM< ÔaAÚÕ tM `h aA`NdA hY< aty jd aAp,y nOkr ^
     24
          Òhryk mnu|K jo myry eh bcn s¬,dA hY aty enHM                   kihÈdA hM eÈJ kr tM `h `vyN krdA hY=Ó
                                                                           10
`%ty cldA hY `h `s b%u iDmAn vrgA jAi,aA jAvgA
                                            y                                   iwsU ny eh s¬, ky acrj mÈinaA aty `nHM ^
                                                               25
ijs ny c|qAn `%ty aAp,A Gr b,AeaA= mINh                                  ijh/y mgr-mgr aA`Ndy sn ikhA< ÒmYN t¬hA^ s|c
virHaA< h/H aAxy aty hnyrIaM vgIaM aty `s dy Gr                          aAKdA hM ik es aAdmI iv|c esrAXl dy iksy vI
                                                                                                          11
^ D|kA mAiraA pr `h nA i.%igaA< ik`N ik `s dI                            aAdmI nAloN v|D aAsTA hY=             mYN t¬hA^ aAKdA hM ik
                                            26
nIh c|qAn `%ty DrI hoE sI=                       hryk `h mnu|K jo myry   bhut sAry lok pUrb aty p|Cm iv|coN aA`,gy= `h
eh bcn s¬,dA hY aty `nHM ^ nhIN mÈndA< `h `s                             svrg dy rAj iv|c abrAhAm< eshAk aty wAkUb
                                                                                                12
mUrK aAdmI vrgA hY jo aAp,A Gr ryt ty b,A`NdA                            nAl bYQ ky KA,gy=           pr `h lok ijnHM kol rAj ho,A
      27
hY=        aty mINh virHaA< h/H aAxy< hnyrIaM vgIaM aty                  cAhIdA hY bAhr su|qy jA,gy= `h bAhr hnyry iv|c su|qy
`s Gr ^ D|kA v|jA aty Gr e|k `%cI avAz nAl                               jA,gy< lok `s jgHA cIk,gy aty drd nAl aAp,y
>ih igaA=Ó                                                               dÈd pIs,gy=Ó
     28                                                                    13
          jdoN iwsU eh g|lM aAK hiqaA< tM lok `s dy                             td iwsU ny sUbydAr ^ aAiKaA< ÒtU Gr jA< ijvyN
                                       29
`pdyS `%ty hYrAn ho gX=                     ik`N ik iwsU ny `nHM nym     tU aAsTA kItI hY `h `vyN hI cgA kItA jAvygA=Ó
dy `pdySkM vM{ `pdyS nA id|tA sgoN iwsU ny e|k                           aty `s dA nOkr `sy G/I cgA ho igaA=
aijhy mnu|K vM{ `pdyS id|tA ijs kol aiDkAr sI=
                                                                                   iwsU dA bhut sAry lokM ^ cgA krnA
                      iwsU dA rogI ^ cgA krnA                                        (mrkus 1:29–34; lUkA 4:38–41)
                                                                           14
                  (mrkus 1:40–45; lUkA 5:12–16)                                 iwsU ny ptrs dy Gr aAky `s dI s|s ^ tAp
                                                                                              15

8         jdoN `h phA/I toN `t%iraA tM v|.I BI/ `sdy
                               2
          mgr l|g pE= e|k ko/HI ny iwsU kol aAky `s
a|gy m|TA qyikaA aty ikhA< ÒpRBU jI jy tusIN cAho tM
                                                                         nAl pE vyiKaA=            tM iwsU ny `s dA h|T CoihaA aty
                                                                         `s dA tAp lih igaA< Fyr `s ny `%Q ky `s dI
                                                                         KAitr kItI=
                                                                                        16
                                                                                             jdoN SAm hoE tM `s kol bhut sAry
                                   3
mY^ QIk kr s|kdy hoN=Ó iwsU ny aAp,A h|T FYlAeaA                         aijhy lokM ^ ilaAeaA igaA ijnHM ^ BUt icb/y hoxy
aty `s aAdmI ^ CoihaA aty aAiKaA< ÒmYN tY^ QIk                           sn aty iwsU ny aAp,y bcnM nAl BUtM ^ k|> id|tA
krnA cAhuÈdA hM=Ó aty `sy vyly ko/HI dA ko/H jMdA                        aty iwsU ny `nHM sAry lokM ^ cigaM kr id|tA jo
           4                                                                           17
irhA= tM iwsU ny `s^ aAiKaA< Òhu,y jo kuJ vApiraA                        ibmAr sn=          `s ny eh nbI wsAwAh dy bcnM ^
hY jA ky iksy ^ nA d|sIN< pr jA ky aAp,y jAjk ^                          pUrA krn lE kItA:
ivKAEN aty mUsA dI SrHA dy hukm anusAr jA ky ByqA                          Ò`s ny Kud sA.IaM ibmArIaM lY lEaM aty rogM
c/HA lokM lE eh e|k sAKI hovygI=Ó                                        ^ cu|k ilaA=Ó                                  wsAwAh 53:5


               iwsU dA sUbydAr dy nOkr ^ QIk krnA                                             iwsU dA an¬sr,
                      (lUkA 7:1–10; wuhnA 4:43–54)                                            (lUkA 9:57–62)
     5                                                                     18
      jdoN iwsU kFrnAhUm Sihr iv|c igaA< tM sUbydAr                             jdoN iwsU ny aAp,y aAly duaAly BI/ vyKI< tM `s
                                                  6
`s kol e|k byntI lY ky aAeaA< ÒpRBU jI myrA nOkr                         ny aAp,y cyilaM ^ JIl dy prly pAr jA, lE ikhA=
m|tI 8:19-9:13                                              986
19                                                                                        34
     Fyr e|k nym dy `pdySk ny iwsU ^ kol aAky ikhA<             dA vrn, kr id|tA=              td sArA ngr iwsU ^ iml,
ÒgurU jI ij|Ty ikty vI tU jAvyN mYN tyry ip|Cy c|lMgA=Ó        lE aAeaA aty `s^ `nHM dA elAkA C|., lE
     20
          tM iwsU ny `s^ aAiKaA< ÒlUb/IaM dy Gurny hn          byntI kItI=
aty pÈCIaM lE aAlH,y hn pr mnu|K dy pu|tr ^ isr
r|K ky aArAm krn lE koE TM nhIN hY=Ó                                    iwsU dA e|k lkvy dy mAry aAdmI ^ QIk krnA
     21
          `s dy e|k dUjy cyly ny `s^ aAiKaA< ÒpRBU< mY^                         (mrkus 2:1–12; lUkA 5:17–26)
prvAngI idP ik mYN pihlM jA ky aAp,y ip` ^
dfnAvM ifr mYN t¬hA.A anusr, krMgA=Ó
     22
          pr iwsU ny `s^ ikhA< ÒtU myry mgr c%ilaM aA
                                                                9        iwsU by/I `%ty c/ky pAr liGaA aty aAp,y ngr
                                                                                                   2
                                                                         v|l vAips pritaA= kuJ lok e||k mÈjI `%ty
                                                                pxy hoX e|k aDrgI ^ `s kol ilaAX aty iwsU ny
aty m¬ridaM ^ aAp,y m¬rdy aAp d|b, dy=Ó                         `nHM dI inhcA vyKky `s aDrgI ^ aAiKaA< Òhy putrÚ
                                                                                                              |
                                                                hONslA r|K< tyry sAry pAp mAf hoxy=Ó
                                                                    3
                      iwsU dA tUfAn ^ rok,A                           kE nym dy `pdySkM ny eh g|lM s¬,IaM tM aAp,y
                (mrkus 4:35–41; lUkA 8:22–25)                   mn iv|c ikhA eh mnu|K tM prmyS¬r dI trHM bol irhA
     23
          jdoN iwsU by/I `%ty ci/HaM tM `s dy cyly `s dy        hY< Òeh mnu|K kuFr boldA hY=Ó
                 24                                                 4
mgr aAxy=             JIl iv|c eÈnA tUfAn aAeaA ik by/I               iwsU `nHM dIaM socM ^ jA,dA sI< `s ny aAiKaA<
lihrM iv|c hI lu|kdI jA rhI sI= pr iwsU sON irhA sI=            Òt¬sIN khA^ aAp,y mn iv|c duSq ivcAr r|Kdy hY?
25                                                              5–6
     cyly `s kol aAX aty `s^ jgAeaA= `nHM ny iwsU                     ikh/I g|l suKAlI hY? eh kih,A ik tyry pAp mAF
^ aAiKaA< ÒpRBU sA^ bcAP< asIN .u|b rhy hM=Ó                    hoxy jM eh kih,A K/A ho aty t¬r? pr mYN t¬hA^
     26
          tM `sny `nHM ^ aAiKaA< Òt¬sIN eÈnM ik`N .rdy          ivKAvMgA ik mnu|K dy pu|tr ^ DrtI `%ty pAp mAF
ho?Ó t¬hA^ pUrA ivSvAS nhIN hY=Ó td `sny `%Q ky                 krn dI SktI hY=Ó tM iwsU ny aDrgI mnu|K ^ ikhA<
hvA aty lihrM ^ dbkA mAiraA= ifr e|kdm cYn ho                   ÒK/A ho< aAp,A ibstrA cu|k aty Gr cilaA jA=Ó
                                                                7                                             8
igaA=                                                            tM `h `%Q ky aAp,y Gr ^ t¬r igaA< lokM ny eh
     27
          tM `h mn|uK hYrAn ho ky boly< Òeh ikho ijhA           vyiKaA aty .r nAl GbrA gX= `nHM ny aAdmIaM ^
purK hY ik hvA aty lihrM vI es dI g|l mÈn lYNdIaM               aijhI SktI dy, lE prmyS¬r dI `stit kItI=
hnÚÓ


                iwsU ny do mnu|KM iv|coN BUt k|>y                                  iwsU dA m|tI ^ cun,A
                 (mrkus 5:1–20; lUkA 8:26–39)                                  (mrkus 2:13–17; lUkA 5:27–32)
     28                                                             9
          jdoN iwsU JIl dy pAr gdrInIaM dy dyS iv|c                   jdoN iwsU `h jgHA C|. irhA sI< tM `s ny m|tI
phuÈicaA< tM do mnu|K ijnHM ^ BUt icb/y hoxy sn< kbrM          nAm dy e|k mnu|K ^ msUl dI cONkI ty vyiKaA aty
iv|co inkl ky iwsU kol aAX aty `h eÈny KtrnAk                   `s^ ikhA< Òmyry mgr ho t¬r=Ó aty `h `%Q ky `s
                                                    29
sn ik `s rsty toN koE lG nhIN sI s|kdA=                 `nHM   dy mgr ho t¬iraA=
                                                                    10
do mnu|KM ny `s^ pukAr ky aAiKaA< Òhy prmyS¬r dy                         jdoN iwsU m|tI dy Gr Bojn kr irhA sI< tM bhut
pu|trÚ tyrA sA.y nAl kI km? kI tU imTy hoX vyly toN           sAry msUlIX aty pApI lok aAX aty iwsU aty `s dy
                                                                                                11
pihlM e|Ty sA^ d|uK dy, aAeaA hY?Ó                              cyilaM nAl KA,A KADA=                FrIsIaM ny eh vyK ky
     30
          `nHM toN kuJ dUr< `%Ty sUrM dA bhut v|.A e|z/         iwsU dy cyilaA ^ aAiKaA< Òt¬hA.A gurU msUlIaM aty
                 31
cr irhA sI=           BUtM ny `s dIaM imÈntM krky aAiKaA<       pApIaM dy nAl ik`N KMdA hY?Ó
                                                                    12
Òjykr tU sA^ k|>,A hY tM sA^ sUrM dy e|j/ iv|c                          iwsU ny eh s¬, ky frIsIaM ^ ikhA< ÒtdrustM
                                                                                                                   13
G|l dy=Ó                                                        ^ nhIN sgoN rogIaM ^ hkIm dI lo/ hudI hY=              t¬sIN
     32
          `s ny `nHM ^ ikhA< ÒjAPÓ tM BUt inkl ky sUrM          jAP aty es dA arT smJo: ÔmYN jAnvrM dA blIdAn
iv|c jA v/y< `h sUrM dA e|j/ phA/I dI >lA, toN                  nhIN cAhuÈdA= mYN lokM ivckAr imhr cAhuÈdA hM=Õ * mYN
                                                     33
B|ijaA aty JIl iv|c i.|g ipaA aty .u|b igaA=               td   cgy lokM ^ s|dA dy, nhIN aAeaA= mYN pApIaM ^ s|dA
sUrM dy e|z/ dy rKvAly Sihr aÈdr ^ B|jy= `nHM ny                dy, aAeaA hM=Ó
sUrM aty BUtM dy kAibz lokM nAl vAprn vAlI GqnA                 ÒmYN ... cAhuÈdA hMÓ hoSyaA 6:6=
987                                          m|tI 9:14-10:4

          iwsU bAkI dy DArimk whUdIaM vrgA nhIN                          iwsU dA bhut sAry lokM ^ rAjI krnA
                                                                 27
                (mrkus 2:18–22; lUkA 5:33–39)                         jd iwsU `%ToN t¬iraA< tM do aÈnHy `s dy mgr
     14
          td wUhnA dy cilaM ny `s dy kol aA, ky ikhA<         hAkM mArdy aAxy aty boly< Òhy dA~d dy pu|tr sA.y `%ty
                                                                              28
Òes dA kI kAr, hY ik asIN aty FrIsI bhut vrt                   dwA krÚÓ            jdoN iwsU Gr iv|c igaA tM `h aÈnHy `s
r|Kdy hM< pr tyry cyly vrt nhIN r|Kdy?Ó                        kol aAxy aty iwsU ny `nHM ^ pu%iCaA< ÒkI t¬hA^ ivSvAs
     15
          iwsU ny jvAb id|tA< ÒivaAh iv|c lA/y dy dost<        hY ik mYN t¬hA.y lE t¬hA.I idRSqI vAps ilaA skdA
`nM icr `dAs nhIN ho skdy jdoN t|k lA/A `nHM                   hM?Ó aÈnHy aAdmIaM ny jvAb id|tA< ÒhM pRBU sA^
nAl hY= pr `h idn aA`,gy jdoN lA/A `nHM toN a|.                ivSvAs hY=Ó
                                                                 29
kItA jAvygA< Fyr `h vrt r|K,gy=                                       td `s ny `nM dIaM aKIaM ^ CihaA aty aAiKaA<
                                                                                 H       |       o
     16
          ÒkoE vI nvyN k|p/y dI qAkI pAqy hoX purA,y k|p/y     Òjy t¬hA^ ivSvAs hY ik mYN t¬hA^ iFr toN vyK, wog
                                                                                                           30
ty nhIN lA`NdA< jykr `h aijhA krdA hY< tM qAkI                 kr skdA hM tM evyN hI hovy=Ó                     aty aÈnHy aAdmI
sug/ jAvygI aty k|p/y toN pAq jAvygI aty `h Cyk               vyK, dy wog ho gX< iwsU ny `nHM ^ sKt cytAvnI
                             17                                                                                   31
hor vI ùKrAb idsygA= koE vI nvIN mY ^ purA,IaM                 id|tI< Òes bAry iksy ^ nA d%isPÚÓ                       pr `nHM ny
mSkM iv|c nhIN BrdA= mÈn lvo ik `h aijhA krn<                  bAhr inkl ky sAry KytR iv|c `s dA j|s fYlAeaA=
                                                                 32
tM purA,IaM mSkM pAq jA,gIaM< mY vg jAvygI aty                        `nHM do aÈnHy aAdmIaM dy bAhr inkldy hI lok
mSkM dA nAS ho jAvygA= es lE lok nvIN mY nvIaM                 e|k gugy ^ ijs ^ BUt icbi/aA hoeaA sI `s dy kol
                                                                         33
mSkM iv|c Brdy hn= es trHM< mY aty mSkM dovyN                  ilaAxy<        jd BUt ny aAdmI ^ C|. id|tA< tM `h
cgIaM rihÈdIaM hn=Ó                                           bol, wog ho igaA= lok b/y hYrAn sn aty aAiKaA<
                                                               ÒasIN esrAXl iv|c es trHM kdI vI nhIN vyiKaA=Ó
                                                                 34
                                                                      pr FrIsIaM ny ikhA< Ò`h tM BUtM dy aAgU dI
           iwsU dA moE ku/I ^ pRA, dy,A aty bImAr              shAetA nAl BUtM ^ k|>dA hY=Ó
                     a¯rt ^ rAzI krnA
                 (mrkus 5:21–43; lUkA 8:40–56)                            iwsU ny lokM lE trs mihsUs kItA
     18                                                          35
          jd iwsU `nHM ^ eh g|lM kih irhA sI tM pRArTnA               iwsU ny sAry ipÈ.M aty ngrM rAhIN wAtrA kItI=
sTAn dy e|k aAgU ny aA, ky `s dy a|gy m|TA qyikaM              `s ny `nHM dy pRArTnA sTAnM iv|c `pdyS id|ty aty
aty aAiKaA< ÒmyrI byqI hu,y mrI hY= pr t¬sIN aAP aty           rAj bAry lokM iv|c KuS ùKbrI dA pRcAr kItA= `s ny
                                                                                                                              36
aAky `s^ aAp,y h|T nAl CUho `h Fyr jI pvygI=Ó                  hr trHM dy rogM aty ibmArIaM ^ cgA kItA=                           jdoN
     19
          fyr iwsU `%iQaA aty aAp,y cyilaM s,y `s dy           `s ny BI/M vyKIaM tM `s^ `nHM `%ty trs aAeaA
                     20
mgr t¬r ipaA=             `%Ty e|k a¯rt< ijs dy bArHM virHaM   ik`N ik lok T|ky hoX aty lAcAr sn= `h `nHM By.M
                                                                                                                  37
toN lhU vg irhA sI< `s ny ip|Co dI aA, ky iwsU dy              vM{ sn ijnHM dA koE aAj/I nA hovy=                      iFr iwsU ny
                            21
coZy dA p|lA CoihaA=             ik`N ik `s ny soicaA< Òjykr   aAp,y cyilaM ^ aAiKaA< ÒKytI p|kI hoE hY pr vA>y
                                                                          38
mYN isrF `s dy coZy ^ Coh lvM< mYN cgI ho jAvMgIÓ             To/y hn=        es lE t¬sIN KytI dy mAlk a|gy byntI
22
     iwsU m¬i/aA aty `s^ vyK ky aAiKaA: ÒipaArI a¯rt           kro ik `h aAp,I KytI v|>, lE vA>y G|l dyvy=Ó
KuS rih= tyrI aAsTA ny tY^ cgA kItA hY=Ó `h a¯rt
                             23
`sy pl cgI ho gE=                iFr iwsU pUjA sTAn dy aAgU                              bArHM rsUl
dy Gr igaA= aty iwsU ny vyiKaA kuJ lok jnAzy vAsty                    (mrkus 3:13–19; 6:7–13; lUkA 6:12–16; 9:1–6)
sgItk DunI pYdA kr rhy sn aty `%Ty ku/I ^ mrI
vyK ky ro-ip|q rhy hn=
                                  24
                                       tM `s ny aAiKaA< Òcly
jAvo< ik`N ju ku/I mrI nhIN sgoN su|tI pE hY<Ó pr `h
                                                               10         iwsU ny aAp,y bArHM cyilaM ^ s%idaA= `s
                                                                          ny `nHM ^ iBRSq aAtmAvM k|>, dI SktI
                                                               id|tI= `s ny `nHM ^ hr trHM dy rog aty ibmArI ^
                                                                                                       2
`s `%ty h|sy=                                                  cigaM krn dI SktI id|tI= bArHM rsUlM dy nAm
     25
          jdoN lokM ^ GroN bAhr k|> id|tA igaA< tM `h          e`N hn: Sm~n ijh/A ptrs khA`NdA hY< aty `s
`s kmry iv|c igaA ij|Ty ku/I sI= `sny `s dA h|T                dA BrA aÈidRwAs; zbdI dA p|utr wAkUb aty `s dA
                                         26                                    3
Fi/aA< aty `h K/HI ho gE<                     eh Kbr `s sAry   BrA wUhnA; iFilpus aty brt¬lmE; TomA aty m|tI
                                                                                                                          4
elAky iv|c FYl gE=                                             msUlIaA<hlfE dA pu|tr wAkUb aty T|dE; Sm~n
m|tI 10:5-32                                                   988
knAnI* aty whUdA eskirwotI ijs ny `s^ f/vA                          aty rAijaM dy a|gy pyS kIty jAvogy= t¬sIN myry bAry
vI id|tA=                                                           `nHM rAijaM< rAjpAlM aty lokM ^ d|soNgy ijh/y gYr
  5                                                                                    19
   iwsU ny bArHM rsUlM* ^ eh ihdAetM id|tIaM                        whUdI hn=               pr jdoN lok t¬hA^ igrFtAr krn< tM
aty `nHM ^ Byj id|tA= `sny aAiKaA< ÒgYr-whUdIaM                     eh ictA nA kro ik es bAry kI aAKIX aty `nHM ^
dy elAky ^ nA jA,A aty sAmrIaA* dy iksy vI ngr                      ikvyN d|sIX= ik`N ik ijh/y t¬hA^ Sbd aAK,y cAhIdy
                            6                                                                                          20
iv|c pRvyS nA krnA= sgoN esrAxyl dy GrA,y dIaM                      hn `h `sy G/I t¬hA^ id|ty jA,gy=                        ik`N ik bol,
                                           7
guaAcIaM hoEaM By.M kol jAP= jAP aty pRcAr kro                      vAly t¬sIN nhIN hovoNgy< sgoN t¬hA.y iptA dA aAtmA
                                           8                                                                 21
Ôsvrg dA rAj ny/y aA irhA hY=Õ rogIaM ^ cgA kro<                   t¬hA.yy rAhIN bol irhA hovygA=                BrA aAp,y BrAvM dy
m¬ridaM ^ ijvAlo< ko/HIaM ^ Su|D kro< BUtM ^ k|>o= mYN              vYrI b, jA,gy aty `nHM ^ mrvA`, vAsty igrFtAr
eh aiDkAr t¬hA^ m¬Ft id|tA hY< eslE t¬sIN vI                        krA`,gy= iptA aAp,y b|icaM dy ivru|D K/Hy ho jA,gy
                                       9
horM lokM dI m¬Ft mdd kro= aAp,y kmr k|isaM                         aty b|cy aAp,y mAipaM dy iùKlAF K/Hy ho jA,gy aty
                                                       10                                                              22
iv|c sonA< cMdI nA tMbA kuJ vI nA ilP=                      nA hI   `h `nHM ^ mArn vAsty sONp dy,gy=                        myry nAm kAr,
aAp,y nAl koE JolA cu|ko= aAp,y sFr iv|c isrf                       sB lok t¬hA^ nFrt krngy= ijh/A aÈt tIk shygA
                                                                                                      23
`hI k|p/y aty `hI ju|tI ilP ijh/I t¬sIN pAE hoE                     so hI bcAeaA jAvygA=                   jykr e|k ngr iv|c lok
hY= nA hI t¬sIN aAp,y nAl lAQI lY,I hY= e|k kAmy ^                  t¬hA^ kSq dy, tM< dUsry ngr iv|c cly jAP= mYN
h|k hY ik jo `s^ cAhIdA lY skdA hY=                                 t¬hA^ s|c aAKdA hM ik t¬sIN mnu|K dy pu|tr dy aA`,
  11
        Òjd t¬sIN iksy ngr jM Sihr iv|c v/o tM eh                   toN pihlM esrAXl dy sAry ngrM iv|c nhIN jAvoNgy=
                                                                    24
pu|Co ik e|Ty lAek mnu|K kO, hY= aty ijÈnA icr ikty                      ÒkoE vI cylA aAp,y gurU nALoN v|.A nhIN< aty koE
                                           12                                                                          25
hor nA jAvo `%Ty hI Qihry rho=                  aty `s Gr iv|c      nokr aAp,y mAlk nAloN v|.A nhIN=                        enM hI bhut
                                      13
v/idaM hI `s dI su|K mÈgo=                 jykr `s Gr dy lok        hY ik cylA aAp,y gurU ijhA aty nOkr ap,y mAlk
t¬hA.A suaAgt krdy hn< tM `h t¬hA.I SMtI dy lAek                    ijhA hovy= jykr Gr dy mAlk ^ baAl zbUl (SYtAn)
hn= jo SMtI t¬sIN `nHM lE cAhI `h `nHM dI hovy=                     aAiKaA jMdA< tM Gr dy bAkI lokM ^ es toN vI b|dtr
pr jykr `h t¬hA.A suaAgt nhIN krdy `h t¬hA.I                        nMP nAl s%idaA jAvygA=
SMtI dy lAek nhIN hn= tM jo SMtI t¬sIN `nHM ^
                                14
bKSI `h vAps lY lvo=                 jykr koE Gr jM Sihr                                prmyS¬r toN .ro lokM toN nhIN
t¬hA.A suaAgt nA kry< aty t¬hA.y SbdM v|l iDaAn                                                  (lUkA 12:2–7)
                                                                         26
nA dyvy< tM jdoN t¬sIN `h jgHA C%.oN tM aAp,y pYrM dI                         Òso t¬sIN `nHM kolo nA .ro< ik`N ik koE cIz l¬kI
                   15
DU/ JA/ s|uqo=          mYN t¬hA^ s|c aAKdA hM ik inaM dy           nhIN hY= ijh/I prgq nhIN kItI jAvygI< nA hI kuJ
                                                                                                                  27
idn `s ngr dA hAl sdUm aty amUrAh* dy dyS                           gupt hY jo jAi,aA nhIN jAvygA=                  jo kuJ vI mYN t¬hA^
nAloN vI iBaAnk hovygA=                                             hnyry iv|c aAK irhA hM t¬sIN `s^ cAn, iv|c aAKo
                                                                    aty jo kuJ vI tusIN knM iv|c s¬,dy ho `s dA Ku|lyaAm
                                                                                       28
             iwsU dA m¬SklM bAry ùKbrdAr krnA                       pRcAr kro=              `nHM koloN nA .ro ijh/y dyh ^ tM mAr
                (mrkus 13:9–13; lUkA 21:12–17)                      s|uqdy hn pr rUh ^ nhIN mAr s|kdy< sgoN `sy kolo .ro
  16
        Òs¬,oÚ mYN t¬hA^ By.M vM{ biGaA/M iv|c ByjdA                ijh/A dyh aty rUh dohM ^ nrk iv|c nSq kr skdA
                                                                          29
hM= so tusIN s|pM vrgy huiSaAr aty kbUtrM vrgy Boly                 hY=        e|k pYsy dIaM do ic/IaM ivkdIaM hn aty `nHM
        17
hovo=        lokM toN hoiSaAr rho< ik`N ik `h t¬hA^ kYd             iv|coN e|k vI t¬hA.y iptA dI mrzI ibnM Ktm nhIN ho
                                                                                 30
krky t¬hA.A inr,A kr,gy aty aAp,y pRArTnA sTAnM                     skdI=             aty t¬hA.y isr dy vAl vI ig,y jMdy hn=
                                18                                  31
iv|c t¬hA^ ko/y mArngy=              t¬sIN myry kAr, rAjpAlM             so t¬sIN nA .roÚ t¬sIN bhutIaM ic/IaM nAlo v|D `%tm
                                                                    ho=
knAnI whUdIaM dA e|k rAjsI j|TA=
bArHM rsUl iwsU vlNo `s dI mdd lE c,y hX KAs aAdmI=
                 |                 u   o
                                                                                  lokM ^ t¬hA.y ivSvAs bAry d|s,A
sAmrIaM aDUry whUdI sn< ijnHM ^ whUdI svIkAr nhIN sn
                                                                                                 (lUkA 12:8–9)
krdy==                                                                   32
                                                                              Òjo koE mnu|K lokM ^ d|sdA hY ik `h myry iv|c
sdUm aty amUrAh `h Sihr ijnHM ^ pRBU ny pAp dI szA
dy, lE tbAh kr id|tA=                                               ivSvAs krdA hY< mYN vI aAp,y iptA a|gy ijh/A svrg
989                                      m|tI 10:33-11:18
                                                                          2
iv|c hY d|sMgA ik `h ivaktI myry nAL sbiDt hY=              igaA= wUhnA bpitsmA dy, vAly ny kYdKAny iv|c
33
     pr jo kooE mnu|K lokM ^ d|sdA hY ik `h myry iv|c         msIh dy kmM bAry s¬, ky aAp,y kuJ cyilaM ^ `s
                                                                                   3
ivSvAs nhIN krdA tM mYN vI aAp,y iptA dy a|gy                 v|l ByijaA= wUhnA dy cyilaA ny iwsU ^ aiKaA< ÒkI
ijh/A svrg iv|c hY `s dA ekrAr nhIN krMgA=                    tU `hI ivaktI hYN ijs bAry wUhnA ny ikhA sI ik
                                                              aA`, vAlA hY< jM iFr sA^ iksy hor dA eÈtzAr
               mYN tuhA^ tlvAr dy, aAeaA hM                   krnA cAhIdA hY?Ó
                                                                   4
                  (lUkA 12:51–53; 14:26–27)                         iwsU ny `nHM ^ `%tr id|tA< Òjo kuJ t¬sIN s¬,dy
     34                                                                                                         5
          Òeh nA soco ik mYN DrtI `%ty t¬hA^ SMtI dy,         aty vyKdy ho jAky wUhnA ^ aAK dy,A< ik aÈnHy sujAKy
aAeaA hM= mYN SMtI dy, nhIN< sgoN tlvAr dy, lE                huÈdy hn aty lg/y t¬rdy hn< ko/HI Su|D kIty jMdy hn<
              -  35 36
aAeaA hM=                ik`N ik mYN eh pUrn krn vAsty        boly s¬,dy hn aty m¬rdy ijvAxy jMdy hn aty grIbM
                                                                                                      6
aAeaA hM:                                                     ^ KuSKbrI s¬,AE jMdI hY= ijh/A ivaktI mY^
     Ômnu|K dy vYrI `s dy aAp,y Gr dy jIa ho,gy=              kbUldA hY `h DÈn hY=Ó
                                                                   7
pu|tr aAp,y ipP dy ivruD hovygA aty DI aAp,I mM dy                  iwsU ny wUhnA bAry lokM nAl g|l krnI SurU kItI<
iv|rD hovgI= aty e|k ^h aAp,I s|s dy ivruD hovgI=Õ
    u    y                               |    y               Òt¬sIN bAhr `jA/ iv|c kI vyK, inkly sI?Ó e|k
                                                                                                                         8
                                                mIkAh 7:6     kAny ^ ijh/A hvA nAl ih|ldA hY? nhINÚ s|cm¬|c
                                                              t¬sIN kI vyK, lE bAhr inkly sI? kI mhIn vstr
     37
          Òjo ivaktI ip` jM mM ^ myry nAloN v|D ipaAr         pihny hoxy e|k mnu|K ^ vyK,? nhINÚ `h ijh/y mhIn
                                                  38
krdA hY< `h myry mgr c|l, dy lAek nhIN hY=             jykr   vstr pihndy hn `h rAijaM dy mihlM iv|c hn=
                                                              9
koE ivaktI aAp,I slIb ^ kbUl nhIN krygA `h                     fyr t¬sIN bAhr kI vyK, lE inkly sI? e|k nbI
`s^ td id|tI jAvygI jd `h myry mgr t¬rygA=                    ^? hM mYN t¬hA^ d|sdA hM< wUhnA nbI nAloN vI vDyry
39                                                                  10
     jykr koE ivaktI aAp,I ptnI ^ myry nAloN v|D              hY=        eh Pho hY ijs dy bAry poTIaM iv|c eh iliKaA
ipaAr krdA hY< `h s|cA jIvn guaA lvygA= jo koE                hoeaA hY:
vI myry lE aAp,I jAn dyvgA s|cA jIvn l|B lvygA=Ó
                        y                                          Ôs¬,oÚ mYN t¬hA.y a|gy aAp,A dUt G|l irhA hM ijh/A
                                                              ik t¬hA.y lE t¬hA.A rAh itaAr krygA=Õ mlAkI 3:1
 thA^ kbUl, vAsty prmyS¬r lokM ^ asIsM dyvygA
                                                                   11
                          (mrkus 9:41)                                  mNY thA^ sc dsdA hM: sAry aAdmIaM iv|cNo < ijh/y
                                                                             ¬    |  |
     40
          Òjo koE t¬hA^ kbUldA hY `h mY^ kbUldA hY< aty       a¯rtM toN jmy hn< koE vI wUhnA bpitsmA dy, vAly
jo koE mY^ kbUldA hY `h `s^ kbUl krdA hY ijs                  toN v|.A nhIN hY= pr hAly vI< jo svrg dy rAj iv|c
                         41                                                                               12
ny mY^ ByijaA hY=             jykr koE iksy nbI ^ es krky     ingU,A hY `h wUhnA toN v|.A hY=                 wUhnA bpitsmA
kbUldA hY ik `h nbI hY tM< `h `s dA Fl pRApt                  dy, vAly dy idnM toN hu, tIk svrg dy rAj `%ty zor
krygA jo e|k nbI dA huÈdA hY= aty jo koE cgy aAdmI           mAiraA jMdA hY= ijh/y bl dA `pwog krdy hn es
                                                                                                          13
^ es lE kbUldA hY ik`N ik `h e|k cgA aAdmI                   ^ pA`, dI koiSS kr rhy hn=                       ik`Nju sAry nbI
                                                                                                               14
hY< tM `h `s dA Fl pRApt krygA jo e|k cgy aAdmI              aty t¬ryt wUhnA dy aA`, tIk boly=                    jykr t¬sIN `h
                 42
dA huÈdA hY=          eh Coqy b|cy myry cyly hn= jykr koE     g|lM jo SrHA aty nbIaM ny aAKIaM hn< mÈno tM t¬sIN
enHM CoiqaM iv|coN iksy e|k ^ vI eh socky e|k Q.y            ivSvAs kroNgy ik wUhnA `hI XlIwAh hY jo aA`,
                                                                              15
pA,I dA ipaAlA idÈdA hY ik`N ju `h myry cyly hn< tM           vAlA sI=             jykr t¬sIN mY^ s¬, skdy ho< tM s¬,o=
                                                                   16
s|c m¬|c mYN t¬hA^ d|sdA hM ik< `h aAp,A Fl pRApt                       ÒmYN es pI/HI dy lokM dI t¬lnA iks nAl krM?
krygA=Ó                                                       a|j dy lok `nHM b|icaM vrgy hn jo ik b%icaM dA
                                                              e|k D/A b,A ky bAzAr iv|c bYQY dUjy bAlkM dy D/y ^
              iwsU aty wUhnA bpitsmA dy, vAlA                aAvAz mAr ky aAKdy hn<
                                                                   17
                          (lUkA 7:18–35)                                ÔasIN t¬hA.yy lE bsrI vjAE pr t¬sIN nA n|cy=


11           aAp,y bArHM cyilaM ^ ihdAetM dy, toN
             bAad< iwsU ny `h TM C|. id|tI aty glIlI
dy ngrM iv|c `pdyS dy, aty pRcAr krn lE cilaA
                                                              ÔasIN `dAs gIt gAeaA pr t¬sIN nA ip%iqaA=Õ
                                                              18
                                                                   mYN ik`N kihÈdA hM ik lok eho ijhy hn? ik`N ik
                                                              wUhnA aAeaA pr `s ny dUjy lokM vM{ nA KADA nA
m|tI 11:19-12:13                                               990
                                                                        29
pItA< Ôaty lokM ny aAiKaA ik `s dy aÈdr BUt hY=Õ                             myrA jUlA aAp,y `%ty cu|ko aty mYToN is|Ko< ik`N ik
19
     mnu|K dA pu|tr KMdA pINdA aAeaA aty lok aAKdy                  mYN koml aty inmR idl hM= e`N< t¬sIN aAp,y aAtmy
                                                                                                            30
hn ik vyKo e|k KA~ aty SrAbI mnu|K msUlIaM aty                      aÈdr ivSrAm mihsUs kroNgy=                   ik`N ik myrA jUlA
pApIaM dA wAr hYÚ pr igaAn Kud dIaM krnIaM toN                      s¬KAlA hY aty jo boJ mYN t¬hA^ idÈdA hM `h hOlA hY=Ó
DrmI idKAeaA jMdA hY=Ó
                                                                                      kuJ whUdIaM v|loN iwsU dI inidaA
          iwsU `nHM ^ cytAvnI idÈdA jo ivSvAs                                            (mrkus 2:23–28; lUkA 6:1–5)



     20
                              nhIN krdy
                         (lUkA 10:13–15)
          iwsU ny `nHM SihrM dI aAlocnA kItI ijnHM iv|c
                                                                    12            `s vyly< iwsU k,k dy KytM iv|coN lG irhA
                                                                                  sI= `s dy cyly `s dy nAl sn aty `h B|uKy
                                                                    sn es lE `nHM ny is|qy to/-to/ ky KA,y S¬rU kr
                                                                              2
`s ny bhut sAry kirSmy kIty= `%ToN dy SihrM dy lokM                 idty= FrIsIaM ny eh vyiKaA aty `s^ aAiKaA<
ny aAp,y jIvn >Èg nhIN bdly aty nAhI pAp krny                       ÒvyKÚ tyry cyly `h kr hn jo sbt dy idn dI SrHA dy
               21
bd kIty=           iwsU ny ikhA< Òtyry lE eh burA hovygA           ivru|D hY=Ó
                                                                        3
KurAzInÚ tyry lE eh burA hovygA bYtsYdAÚ* t¬hA.y                        iwsU ny `nHM ^ ikhA< ÒBlA t¬sIN eh nhIN pi/HaA
iv|c mYN bhut kirSmy kIty= jykr `h kirSmy sUr aty                   ik dA~d ny kI kItA sI jdoN `h aty `s dy sATI Bu|Ky
                                                                             4
sYdA* iv|c kIty jMdy< tM bhut pihlM `nHM lokM ny                    sn? dA~d prmyS¬r dy Gr igaA< `sny aty `s dy
                                      22
aAp,y jIvn bdl lX huÈdy=                   pr mYN t¬hA^ aAKdA       sATIaM ny `%Ty c/HAvy dIaM roqIaM KADIaM< ijh/IaM
hM ik inaM dy idn t¬hA.yy nAlo sUr aty sYdA dA hAl                  ik dA~d aty `s dy sATIaM lE KA,IaM wog nhIN
                         23
pu|C, jog hovygA=             hy kFrnAhUmÚ kI tU svrg tIk          sn= isrf jAjkM ^ hI enHM ^ KA, dI ejAzt sI?
                                                                    5
`%cA cu%ikaA jAvygA? nhINÚ tY^ T|ly m¯t dI TAvyN                     kI t¬sIN t¬ryt iv|c eh nhIN pi/HaA ik hr sbt dy
su%iqaA jAvygA< ik`N ik ijh/IaM krAmAtM tyry iv|c                   idn mÈdr iv|c jAjk sbt dy idn dI SrHA ^ to/dy
                                                                                                                     6
ivKAEaM gEaM jykr `hI krAmAtM sdUm iv|c                             hn< aty hAly vI `h doSI nhIN hn? pr mYN t¬hA^
ivKAEaM jMdIaM tM `h a|j tIk bi,aA rihÈdA=                          d|sdA hM ik e|Ty aijhA vI hY< jo mÈdr nAloN vI mhAn
24                                                                      7
     pr mYN t¬hA^ aAKdA hM ik inaM dy idn t¬hA.A                    hY= piv|tr pustk iv|c ikhA igaA hY< ÔmYN jIv blIdAn
hAl sdUm dyS nAloN mA/A hovygA=Ó                                    nhIN cAhuÈdA sgoN mYN dwA cAhuÈdA hM=Õ* jykr t¬sIN
                                                                    es dA arT jA,dy huÈdy tM t¬sIN `nHM lokM dA inr,A
               iwsU aAp,y lokM ^ ivSrAm idÈdA                       nA krdy ijnHM ny kuJ vI Zlt nhIN kItA hY=
                                                                        8
                         (lUkA 10:21–22)                                Òik`N ju mnu|K dA pu|tr sbt dy idn dA pRBU hY=Ó
     25
          td iwsU ny aAiKaA< Òhy iptA< svrg aty DrtI
dy pRBU< mYN tyrI `stit krdA hM aty joo tU enHM g|lM                                  iwsU dA qu.y dy h|T ^ QIk krnA
^ isaA,y aty cust lokM toN gupt r%iKaA= pr tU eh                                         (mrkus 3:1–6; lUkA 6:6–11)
                                                   26                   9
g|lM aAm aAdmIaM ^ pRgq kItIaM hn=                      hM< iptAÚ       iwsU `s jgHM toN t¬r ky `ToN dyy pRArTnA sTAn ty
                                                                                 10
tU aijhA kItA< ik`N ik s|c m¬|c tU ehI krnA cAhuÈdA               igaA=             `%Ty e|k mnu|K sI ijs dA h|T su|ikaA hoeaA
sI=                                                                 sI= `%Ty kuJ whUdIaM ny iwsU dy jumy e|k doS lA`,
     27
          ÒsB kuJ myry iptA ny mY^ sONipaA hoeaA hY= iptA           lE eh kih ky `s^ pu%iCaA ik< ÒkI sbt dy idn
toN ibnA p|utr ^ koE nhIN jA,dA aty nA hI p|utr toN                 iksy ^ cgA krnA SrHA anusAr hY?Ó
                                                                        11
ibnA iptA ^ koE jA,dA hY= ijnHM ^ pu|tr pRgq                                 iwsU ny jvAb id|tA< Òjykr t¬hA.y iv|coN iksy kol
krn lE cu,ygA< isrF `hI lok iptA ^ jAn,gy=                          e|k By. hovy aty jy sbt dy idn `h qoxy iv|c i.|g
28                                                                                                                        12
     Ò`h sAry lok jo T|ky hoX hn aty ijnHM ny BArI boJ              pvy< tM kI t¬sIN `s ^ qoX iv|coN nhIN k|>oNgy?             inScy
cu|ky hoX hn myry kol aAvo< mYN t¬hA^ aArAm dyvMgA=                 hI< aAdmI By. nAloN ikty v|D m¬|lvAn hY= es lE
                                                                    sbt dy idn cgA krnA SrHA anusAr hY=Ó
KurAjIn< bYtsYdA glIlI JIl dy ny/y dy Sihr ij|Ty iwsU ny                13
                                                                             td iwsU ny `s qu.y mnu|K ^ ikhA< ÒmY^ aAp,A
pRcAr kItA=
                                                                    h|T vyK,dy?Ó jd mnu|K ny aAp,A h|T iwsU a|gy kItA
sUr aty sYdA eh `nHM SihrM dy nM hn ij|Ty mÈdy lok rihÈdy
sn=                                                                 ÒmYN ... cAhuÈdA hMÓ hoSyaA 6:6
991                                                m|tI 12:14-41
                                                   14                 28
tM `h dUjy h|T vrgA hI cgA ho igaA=                    pr FrIsI           pr jy mYN prmyS¬r dy aAtmy dI shAetA nAl BUtM ^
pRArTnA sTAn toN ivdA ho gX aty `nHM ny iwsU ^                        k|>dA hM tM es dA mtlb hY ik prmyS¬r dA rAj
mArn dIaM iv`NtM b,AEaM=                                              t¬hA.y `%ty aA phuÈicaA hY=
                                                                           29
                                                                                Òjykr koE mnu|K iksy zorAvr dy Gr iv|c Gu|s ky
             iwsU< pRBU dA cui,aA hoeaA syvk hY                       `s dA mAl corI krnA cAhy tM pihlM `h `s jorAvr
     15
          iwsU FrIsIaM dIaM iv`NtM jA, igaA aty `s                    ^ bnHygA tM hI `h zorAvr dy GroN mAl corI kr
                                                                                     30
ny `h jgHA C|. id|tI= bhut sAry lok `s dy ip|Cy l|g                   s|kdA hY=           `h jo koE myry nAl nhIN hY< myry iùKlAF
                                                           16
t¬ry< aty `s ny `nHM sAiraM ^ rAzI kItA=                        aty   hY= `h jo koE myry nAl nhIN ju/dA< iKÈ. jMdA hY=
                                                                      31
`nHM ^ tAgIt kItI ik `h `s bAry horM ^ nA d|s,=                            es lE mYN t¬hA^ d|sdA hM ik hr pAp aty hr
17
     iwsU ny eh sB nbI wsAwAh dy enHM SbdM ^                          kufh lE mAfI hY jo lok krdy aty kihÈdy hn= pr
pUrn krn lE kItA=                                                     `h kufr< ijh/A piv|tr aAtmy dy ivru|D hovy< mAF
     18                                                                                          32
          Òeh myrA syvk hY ijs ^ mYN cui,aA hY= myrA                  nhIN kItA jAvygA=               aty jy koE mn|uK dy pu|tr ivru|D
ipaArA hY ijs toN mYN pRsn hM= mYN aAp,A aAtmA `s                    g|l kry `s^ mAF kItA jAvygA pr jy koE piv|tr
`%pr r|KMgA< aty `h kOmM iv|c inaM dA aYlAn krygA=                    aAtmy dy ivru|D g|l kry tM `s ^ nA es ju|g iv|c ty
     19
          `h nA Jg/A krygA aty nA hI cIkygA= nA hI                    nA hI aA`, vAly ju|g iv|c mAF kItA jAvygA=
rAhM iv|c koE `s dI aAvAz s¬,ygA=
     20
          `h iltA/y hoxy kAny ^ nhIN to/ygA= `h `s                                 t¬hA.I krnI d|sdI hY ik t¬sIN kI ho
dIvy ^ bAhr r|KygA jo ik buJ, vAlA hY `h aijhA                                                   (lUkA 6:43–45)
                                                                           33
`doN t|k krygA jdoN t|k `h inrp|K inaM dI ij|t                                  Òjykr t¬hA^ cgA fl cAhIdA hY tM< ru|K ^ cgA
sTAipt nA kr dyvy=                                                    bnAP= jykr t¬hA.A ru|K burA hY< tM es dA fl vI
     21
          aty kOmM `s `%pr aAp,I aAs r|K,gIaM=Ó                       BY/A hovygA< ik`N ik ibrC aAp,y floN hI pCAi,aA
                                                                                    34
                                               wsAwAh 42:1-4          jMdA hY=           hy s|pM dy b%icPÚ kI t¬sIN bury ho ky cgIaM
                                                                      g|lM kr s|kdy ho? t¬hA.A idl ijs nAl BiraA hY<
                                                                                                               35
                      iws¬ ^ pRBU v|lo SktI                           t¬hA.A mUÈh vI `hI boldA hY=                  e|k cgy ivaktI dy
             (mrkus 3:20–30; lUkA 11:14–23; 12:10)                    idl iv|c cgIaM g|lM dI smgRI hY= es lE `h
     22
          Fyr lok< e|k aÈnyH ggy mnuK< ijs ^ BUt icbi/aM
                               U     |                                aAp,y idloN cgIaM g|lM boldA hY= aty duSq aAdmI
hoeaA sI< `s dy kol ilaAxy aty iwsU ny `s^ aijhA                      burIaM g|lM r|KdA hY aty `h idloN mÈdA boldA hY=
                                          23                          36
cgA kItA ik `h bol,-vyK, l|gA=                sAry lok hYrAn              pr mYN t¬hA^ aAKdA hM ik hryk akArT g|l lE<
sn aty aAiKaA< ÒkI eh aAdmI dA~d dA pu|tr tM                          jo mn|uK bol,gy inaM dy idn `s dA ihsAb dy,gy=
                                                                      37
nhIN ijs ^ prmySr ny sA.y lok iv|c Byj, dA vAadA
                ¬                                                          tuhA.y SbdM toN< tusIN DrmI mÈny jAvoNgy= tuhA.y SbdM
kItA sI=Ó                                                             toN tuhA.A doSI ho, dA inr,A kItA jAvygA=Ó
     24
          FrIsIaM ny lokM ^ es trHM kihÈidaM s¬i,aA
aty aAiKaA< Ò`h baAl-zbUl dy SAsk dI shAetA                                         whUdIaM ny iwsU toN inSAn mÈigaA
nAl lokM iv|coN BUtM ^ k|>dA hY=Ó                                                        (mrkus 8:11–12; lUkA 11:29–32)
     25                                                                    38
          pr `s ny `nHM dI soc-ivcAr jA,ky `nHM ^                               td kuJ nym dy `pdySkM aty FrIsIaM ny pu%iCaA<
aAiKaA< Òhr `h rAj< jo aAp,y aAp nAl l/dA hY<                         Ògur< asIN tYTNo inSAn vjoN koE kirSmA vyK,A cAhdy
                                                                          U                                            u
nSq ho jAvygA< aty `h Sihr jM pirvAr< jo aAp,y                        hM=Ó
                                              26                           39
aAp nAl l/dA hY< K/HA nhIN ho skdA=             aty jy SYtAn                    iwsU ny `%tr id|tA< ÒduSq aty pApI lok hI inSAn
aAp,y hI BUtM ^ bAhr D|kdA hY< tM SYtAn aAp,y hI                      vjoN kirSmA vyK,A locdy hn= pr `nHM lokM ^ sbUt
iùKlAF l/ irhA hY= es trHM `s dA rAj nhIN cl                          vjoN koE inSAn nhIN id|tA jAvygA< isvA `s inSAn
             27                                                                                                       40
skdA?             jykr mYN BUtM ^ k|>, vAsty baAl zbUl                dy< jo nbI wUnAh nAl vApiraA=                        ijvyN ik wUnAh
dI SktI dI vrtoN krdA hM< tM t¬hA.y cyly BUt k|>,                     itÈn idn aty itÈn rAt v|.I m|CI dy i>|. iv|c irhA<
vAsty iks SktI dI vrtoN krdy hn? es lE t¬hA.y                         `sy trHM mn|uK dA pu|tr vI itÈn idn aty itÈn rAt
                                                                                                      41
aAp,y lok eh sAibt kr idÈdy hn ik t¬sIN Zlt ho=                       DrtI dy aÈdr rhygA=                  nInIvAh dy lok aty `h lok
m|tI 12:42-13:17                                             992
jo a|j ij`Ndy hn< inr,y dy idn `%Q K/y ho,gy aty                 bIj irhA sI tM kuJ bIj bIjdy hoxy s/k v|l i.|g
                                                                                                                           5
enHM ^ doSI QihrA`,gy ik`N ik wUnAh dA pRcAr                     pX< pÈCI aAxy ty `h i.gy hoxy bIj cuZ gxy= kuJ
s¬,ky `nHM ny aAp,y jIvn bdl lX= aty mYN t¬hA^                   bIj pTrIlI zmIn ty i.|g pX aty `nHM ^ kAFI KAd
                                                     42
d|sdA hM ik koE wUnAh toN vI v|.A e|Ty hY=                d|K,   nA imlI= `%Ty bIj bhut jldI `%gy ik`N ik zmIn
                                                                                            6
dI rA,I vI es pI/HI dy lokM nAl inr,y dy idn `%Q                 kAfI .uGI nhIN sI= pr jdoN sUrj ci/HaA< tM bUqy s/
K/HI hovygI aty `h idKAvygI ik t¬sIN Zlt ho= ik`N                gX< `h es lE mry ik`N ik `nHM dIaM j/M .UGIaM
                                                                                                          
                                                                                 7
ik `h dUr-dUrAi.P sulymAn dA `pdyS sun, aAE                      nhIN sn= aty kuJ bIj ki.aM iv|c i.|g gxy
sI aty mYN t¬hA^ d|sdA hM ik koE sulymAn toN vI v|.A             ki.aAlIaM JA/IaM vDIaM aty `nHM ny p¯idaM ^ dbA
                                                                             8
e|Ty hY=                                                         ilaA= kuJ bIj cgI zmIn iv|c i.|gy pX= `h p¯dy
                                                                 b, gX aty anAj pYdA kItA= kuJ p¯idaM toN sO gu,A
                          a|j dy lok duSq hn                     v|D anAj pYdA hoeaA< kuJ toN s|Q gu,A v|D aty kuJ
                                                                                                                    9
                            (lUkA 11:24–26)                      toN tIh gu,A v|D aAnAj pYdA hoeaA= t¬sIN jo lok
  43
       Òpr jdoN duSq aAtmA mnu|K iv|coN inkl igaA                mY^ s¬,dy ho< s¬,o=Ó
hovy< tM `h KuSk TAvM iv|c aArAm BAldA ifrdA hY
                                                       44
pr `s^ koE aArAm dI jgHA nhIN l|BdI=                        td
eh aAKdA hY< ÔmYN aAp,y GroN< ij|To inkilaA sI< `%Ty                                 iwsU `pdyS lE idRSqAt
hI m¬/ jAvMgA=Õ aty jdoN `h m¬/ `s Gr prtdA hY                                             ik`N vrtdA sI
tM `h vyKdA hY ik `h Gr sunA< JAi/aA aty sviraA                                 (mrkus 4:10–12; lUkA 8:9–10)
              45                                                      10
hoeaA hY=          td `h pRyt aAtmA jMdA hY aty aAp,y                      tM cyilaM ny iwsU kol aA, ky `s^ ikhA< ÒtU
toN vI v|D BY/Y s|t hor iBRSq aAtmy nAl ilaA`NdA hY=             `nHM ^ idRSqAt iv|c `pdyS ik`N idÈdA hY?Ó
                                                                      11
ifr `h sAry aAtmy `s mnu|K aÈdr jA vsdy hn=                                `s ny `nHM ^ `%tr id|tA< Òsvrg dy rAj dy
fyr `s mnu|K dA hAl pihlM nAloN vI v|D burA hudA                BytM dI smJ t¬hA^ id|tI gE hY pr `nHM ^ nhIN
                                                                                     12
hY=Ó ehI duSq lokM nAl vAprygA jo a|j ij`Ndy hn=Ó                id|tI gE hY=             ik`N ik ijs kol hY< `s^ v|D id|tA
                                                                 jAvygA= `h aAp,I zrUrt toN v|D pRApt krygA= pr
                  iwsU dy cyly hI `s dA pirvAr                   ijs iksy kol nhIN hY< aty jo To/A ijhA `s kol hY< `s
                                                                                                        13
                  (mrkus 3:31–35; lUkA 8:19–21)                  toN `h vI lY ilaA jAvygA=                   es lE mYN `nHM nAl
  46
       jdoN iwsU lokM nAl g|lM kr irhA sI< `s dI                 idRSqMtM iv|c g|lM krdA hM ik`N ik `h vyKdy hoX
mAtA aty BrA `s nAl g|l krn lE bAhr K/oty                        vI `h nhIN vyKdy aty s¬,dy hoX vI `h nhIN s¬,dy
             47                                                                                 14
hoX sn=           tM e|k bdy ny `s^ aAiKaA< ÒbAhr tyrI          aty nA hI smJdy hn=                 es lE jo wswAh ny aAiKaA
mAtA aty BrA tyry nAl g|l krnI cAhuÈdy hn=Ó                      `nHM dy mAmly iv|c s|c hoeaA:
  48
       iwsU ny `s^ `%tr id|tA< ÒkO, hY myrI mAtA aty
                             49
kO, hn myry BrA?Ó                 aty `s ny aAp,y cyly ivKAX          Ôt¬sIN lok hmySA s¬,dy rhoNgy pr smJogy nhIN= t¬sIN
aty aAiKaA< ÒvyKo ehI myrI mAtA hY aty ehI myry BrA              lok hmySA vyKdy rhoNgy pr dyKoNgy nhIN=
       50                                                             15
hn=         ik`N ik jo koE vI myry surgI iptA dI e|CA                      ik`N ik enHM lokM dy idl sùKt ho gX hn< enHM
pUrI krdA hY `hI myrA BrA< BY, aty mAtA hY=Ó                     dy kn boly ho gX hn< aty enHM ny aAp,IaM a|KM bd
                                                                 kr lEaM hn< tM jo eh aAp,IaM a|KM nAl nA vyK
              iwsU dA bIj bIj, bAry `pdyS                        sk, aty aAp,y knM nAl nA s¬, sk,= aty myry
                      (mrkus 4:1–9; lUkA 8:4–8)                  kol vAps aA`, tM jo mYN `nHM ^ cgA krM=Õ


13          `sy idn iwsU Gro inkl ky JIl dy ny/y jA
                      2
            bYQA= jdoN bhut BI/ `s dy aAs-pAs ek|QI
ho gE tM `h by/I ty c/H bYQ igaA aty sAry lok k>y
                                                                 16
                                                                      pr t¬hA.IaM a|KIaM DÈn hn< ik`N jo `h vyKdIaM
                                                                                                                   wsAwAh 6:9–10



                  3
ty K/Hy sn= iFr iwsU ny idRSqMt iv|c bhut sArIaM                 hn aty t¬hA.yy kn Dn hn ik`N jo `h s¬,dy hn=
                                                                 17
g|lM smJAEaM= `s ny aAiKaA< ÒvyKo e|k iksAn                           mYN t¬hA^ s|c d|sdA hM ik bhut sAry nbI aty cgy
                                               4
aAp,A bIz bIj, lE bAhr igaA= jdoN `h bIj                         lokIN `h g|lM vyK,IaM cAhudy sn jo t¬sIN hu, vyKIaM
                                                                                           È
993                                              m|tI 13:18-44

hn= pr `nM ny eh glM nA vKIaM= `h glM sn,IaM
         H        |      y         |   u                                     iwsU dA bhut sArIaM idRSqAtM nAl `pdyS dy,A
cAhudy sn jo hu, t¬sIN s¬,dy ho pr `nHM ny nA s¬,IaM=
    È                                 H                                                 (mrkus 4:30–34; lUkA 13:18–21)
                                                                             31
                                                                                  `s ny `nHM ^ e|k hor idRSqMt dy ky ikhA: Òsvrg
                   iwsU dI bIj bAry ivaAiKaA                            dA rAj e|k srHoN dy dA,y vrgA hY= e|k mnu|K ny es
                                                                                                                               32
                   (mrkus 4:13–20; lUkA 8:11–15)                        ^ ilaMdA aty aAp,y Kyt iv|c bIj id|tA=                      eh sB
     18
          Òes lE bIj, vAly idRSqMt dA arT s¬,o=                         bIzM toN CoqA hY pr jdoN bIz `%gdA hY< eh bAg dy
19
     koE ivaktI rAj bAry `pdyS s¬,dA hY< pr es ^                        sAiraM p¯idaM nAloN v|.A huÈdA hY= aty eh e|k ru|K
smJdA nhIN= tM duSq aA`NdA hY aty jo kuJ vI `s                          b, jMdA hY= pÈCI aAky es dIaM SAKM iv|c aAp,y
dy idl iv|c bIijaA hoeaA pu|q lY jMdA hY= eh `hI                        aAlH,y b,A`Ndy hn=Ó
                                                         20                  33
hY jo rAh dy pAsy ty bIijaA igaA sI=                       aty ijh/A              `s ny `nHM ^ e|k hor idRSqMt id|tI< Òsvrg
bIz pTrIlI DrtI ty bIijaA igaA sI< `h `s                                dA rAj KmIr vrgA hY< ijs ^ e|k a¯rt ny lYky ds
ivaktI vrgA hY jo `pdyS s¬,dA hY aty J|q KuSI                           iklo aAqy iv|c imlAeaA< aty KmIr sAry aAqy ^ `BAr
                                     21                                                 34
nAl `nHM ^ mÈn lYNdA hY=                  pr `h ivaktI `pdySM           idÈdA hY=Ó           eh sArIaA g|lM iwsU rAhIN lokM ^
^ .UiGaM nhIN lYNdA es nAl `h To/A icr hI rihÈdA                       idRSqMt iv|c d|sIaM gEaM sn= `s ny idRSqAtM dA
                                                                                                                                     35
hY= jdoN enHM `pdySM kArn `s^ du|K jM kSq dA                            estymAl kIty ibnA lokM ^ kuJ nhIN d%isaA=                     eh
sAmH,A krnA pYNdA hY `h J|q aAp,A ivSvAs C|.                            `vyN sI ijh/A bcn nbI ny kItA sI ik:
              22
idÈdA hY=          ijh/A bIj kÈi.aAilaM ty i.%igaA< `h                       ÒmYN idRSqMtM iv|c aAp,A mUÈh KolMgA< mYN `nHM g|lM
`s ivaktI vrgA hY jo `pdyS ^ s¬,dA hY pr es                             ^ `%cArMgM< ijh/IaM ik dunIaM dy m¬|> toN gupt
izÈdgI dI ictA aty Dn dA mAeaA jAl `s `pdyS                            rhIaM hn=                                               zbUr 78:2
dy vD, iv|c ivGn pA idÈdA hY= tM `h koE Fl pYdA
                          23
nhIN kr skdA=               pr ijh/A bIz `pjA~ zmIn ty                             iwsU k,k aty jglI bUqI bAry idRSqMt
i.%igaA `h `s ivaktI vrgA hY jo `pdyS ^ s¬,dA                                                  dI ivaAiKaA krdA
                                                                             36
aty smJdA hY= `h zrUr cgA fl idÈdA hY= koE sO                                    iFr iwsU ny lokM ^ ivdA kItA aty Gr aA igaA
gu,A< koE s|Q gu,A aty koE tIh gU,M Fl idÈdA hY=Ó                       `s dy cyly `s kol aAX aty aAiKaA< ÒsA^ Kyt dI
                                                                        jglI bUqI dI idRSqAt dI ivaAiKaA krky d|s=Ó
                                                                             37
              k,k aty jglI bUqI bAry idRSqMt                                     `s ny jvAb id|tA< Òijs ivaktI ny cgA bIj
     24                                                                                                            38
          `s ny `nHM ^ e|k hor idRSqMt dy ky aAiKaA<                    bIjaA `h mnu|K dA pu|tr hY=                     Kyt dunIaM hY aty
Òsvrg dA rAj e|k aijhy mnu|K vrgA hY ijs ny                             cgy bIj< hkUmt dy pu|tr hn= aty jglI bUqIaM
                                                    25                                               39
aAp,y Kyt iv|c cgA bIj bIijaA=                          pr jdoN sAry   duSq dy pu|tr hn=                 aty `h vYrI ijs ny `nHM ^
lok su|ty hoX sn< `s dA vYrI aAeaA aty `s dI                            bIijaA `h SYtAn hY= vA>I dA vylA jug dy aÈt dA
                                                              26
k,k iv|c jglI bUqI bIj ky cilaA igaA= k,k                              smM hY aty v|>, vAly prmyS¬r dy dUt hn=
                                                                             40
vDI aty k,k dy is|qy vI vDy= aty `s dy nAL jglI                                  Òso ijs pRkAr jglI bUqI ek|QI kItI jMdI hY
                     27
bUqI vI vDI=              Fyr mAlk dy nokr `s kol aAX aty               aty a|g iv|c fUkI jMdI hY< esy trHM es jug dy aÈt
                                                                                               41
aAiKaA< ÔSRI mAn jI< kI t¬sIN aAp,y Kyt iv|c cgy                       dy smyN hovygA=             mnu|K dA pu|tr aApi,aM dUtM ^
bIz nhIN bIjy? tM fyr jglI bUqI ik|To aAE?Õ                            aAp,y rAj iv|coN pAp krA`, dy sAry kAr,A aty
     28
          Òmnu|K ny jvAb id|tA< Ôiksy vYrI ny aijhA kItA                BY/IaM vstM aty pApIaM ty sAry kukrmIaM ^ ek%iQaM
                                                                                                    42
hY=Õ nokrM ny pu%iCaA< ÔkI sA^ jglI bUqIaM ^ ek|QA                     krn lE G%lygA=                   `h `nHM ^ a|g dy B|Qy iv|c s|uq
                                    29
krn jA,A cAhIdA hY?Õ                     mnu|K ny jvAb id|tA< ÔnhIN<    dy,gy= `%Ty `h lok ro,gy aty aAp,y dÈd pIs,gy=
                                                                        43
jdoN t¬sIN jglI bUqI ^ pu|qoNgy tM ho sdkA hY ik t¬sIN                      td DrmI lok aAp,y iptA dy rAj iv|c sUrj vM{
                               30
k,k ^ vI pu|q su|qoN=               es lE vA>I t|k t¬sIN dohM           cmk,gy= ijh/y lok s¬, skdy hn sun,=
^ rly-imly vD, idP aty vA>I dy vyly< mYN kAimaM ^
aAKMgA< pihlM jglI bUqI ^ ek|QA kro aty fUk,                                         KzAinaM aty motIaM bAry idRSqMt
                                                                             44
lE `s dA pUlA bnHo= aty Fyr k,k ^ ek|QA krky                                     Òsvrg dA rAj `s KzAny vrgA hY ijh/A Kyt
myry koQy iv|c jmHM kro=ÕÓ                                              iv|c l¬¬ikaA hoeaA hY= jdoN e|k mnu|K ny es ^ l|B
m|tI 13:45-14:14                                                  994
ilaA< `s ny es ^ Kyt iv|c fyr d|b id|tA= `h bhut                       bhuty kirSmy nA kIty ik`N ik `nHM ny ivSvAs nhIN
KuS sI ik `s ny `s Kyt ^ KrId, vAsty aAp,A sB                          kItA=
kuJ vyc id|tA< jo `s kol sI=
  45
       Òfyr svrg dA rAj `s vpArI vrgA hY jo ik                                           hyrodys ^ iwsU bAry Kbr
                                        46
cgy motIaM ^ l|B irhA sI=                   jd `s^ e|k motI                          (mrkus 6:14–29; lUkA 9:7–9)
BAry dAm dA imilaA tM jA ky aAp,A sB kuJ vyc-vq
ky `s ny `h motI m¬|l lY ilaA=                                         14         `s smyN rAjy hyrodys< glIlI dy SAsk ny
                                                                                                             2
                                                                                  iwsU dI Kbr s¬,I= `s ny aAp,y nokrM ^
                                                                       aAiKaA< Òeh mnu|K bpitsmA dy, vAlA wUhnA hY=
                  m|CI dy jAl bAry e|k idRSqMt                         `h zrUr m¬ridaM iv|coN jI `%iQaM hY= esy lE es
  47
       Òsvrg dA rAj e|k jAl vrgA vI hY< ijh/A                          iv|c aijhIaM cmtkArI SktIaM km kr rhIaM hn=Ó
JIl iv|c pAeaA hoeaA hY= `s jAL ny v|KrI pRkAr
                               48
dIaM m|CIaM F/IaM=                  jdoN `h Br igaA tM mCyry
jAl ^ k>y `%ty iK|c ky lY aAxy aty bYQ ky cÈgIaM                                  wUhnA bpitsmA dy, vAly dI m¯t
                                                                         3
m|CIaM ^ bAlqI iv|c jmA kItA aty iFjUl ^ pry su|q                         hyrodys ny aAp,y BrA iFilpu|s dI tIvIN hyroidwAs
         49
id|tA=        so dunIaM dy aÈt dy smyN vI aijhA hovygA=                dy kAr, wUhnA ^ F/ ky binHaA aty kYd iv|c pA id|tA
                                                                             4
dUt jA,gy aty cgy lokM iv|coN duSqM ^ alg kr                          sI= `s ny wUhnA ^ es lE kYd kItA ik`N ik<
            50
dy,gy=           aty `h `nHM ^ a|g dy B|Qy iv|c suq dy,gy=             wUhnA ny `s^ aAiKaA< ÒhyroidwAs ^ r|K,A t¬hA^
                                                                                     5
`s jgHA ty lokM ^ ro,A pvygA aty aAp,y dÈd pIs,y                       wog nhIN=Ó `h wUhnA ^ mArnA cAhuÈdA sI< pr `h
pY,gy=Ó                                                                lokM toN .rdA sI ik`N ik `nHM ny wUhnA ^ nbI smiJaA
                                                                                                           
  51
       iwsU ny aAp,y cyilaM ^ pu%iCaA< ÒkI t¬sIN eh                    hoeaA sI=
                                                                         6
sB g|lM smJdy ho?Ó cyilaM ny jvAb id|tA< ÒhM<                             pr hyrds dy jnmidn ty hyridwAs dI DI< hyrds
                                                                                o y                o               o y
asIN smJdy hM=Ó                                                        aty `s dy mihmAnM vAsty n|cI= hyrodys `s toN bhut
  52                                                                                     7
       td `s ny `nHM ^ ikhA< Òes lE hryk nym dy                        pRsn hoeaA= tM hyrodys ny sONh KAky `s^< jo kuJ vI
                                                                                                                 8
`pdySk< ijs ^ es svrg dy rAj bAry isiKaA                               `h mÈgy< dy, dA ekrAr kItA= `s dI mM ny `s^
id|tI gE hY< `h Gr dy mAlk vrgA hY< ijh/A aAp,y                        d%isaA hoeaA sI ik `h kI mÈgy< tM `s ny aAiKaA<
KzAny iv|coN nvIaM< aty purA,IaM cIzM bAhr k|>dA                       Òhu,y e|Ty TAl ty r|K ky mY^ wUhnA bpitsmA dy, vAly
                                                                                             9
hY=Ó                                                                   dA isr id`=Ó hyrodys `dAs ho igaA< pr aAp,IaM
                                                                       sONhM dy kAr, aty `nHM lokM dy kAr,< ijh/y `s dy
                  iwsU dI aAp,y Gr v|l vApsI                           nAl bYQy hoX sn< `s ny hukm id|tA ik `s dI byntI
                                                                                                     10
                      (mrkus 6:1–6; lUkA 4:16–30)                      t¬rt pUrI kItI jAvy=              aty `sny mnu|KM ^ Byj ky
  53                                                                                                                         11
       jdoN iwsU ny eh idRSqMt pUry kIty tM `h `ToN                    kYdKAny iv|c wUhnA dA isr v|>vA su%iqaA=                  iFr
                 54
t¬r ipaA=             iwsU `s ngr iv|c igaA ij|Ty `h v|.A              `s dA isr TAl iv|c ilaMdA igaA aty `s dI ku/I
hoeaA sI aty `sny `nHM ^ `nHM dy pRArTnA sTAnM                         ^ id|tA igaA aty `h eh isr aAp,I mM hyroidwAs
                                                                                      12
iv|c `pdyS dy,y SurU kr id|ty= tM `h lok hYrAn ho                      kol lY gE=            wUhnA dy cyilaM ny `%Ty jAky loT cu|kI
gX aty pu%iCaA< Ò`s ny kirSmy krn dA eh igaAn                          aty `s^ d%ibaA aty aA, ky iwsU ^ Kbr id|tI=
                                         55
aty SktI ik|ToN pRApt kItI hY?                BlA eh trKA, dA
pu|tr nhIN< aty es dI mM mirwm nhIN khA`NdI aty                                  iwsU dA pÈj hzAr ^ Bojn krA`,A
es dy BAE wAkUb< wUsuF< Sm~n aty whUdA nhIN                                   (mrkus 6:30–44; lUkA 9:10–17; wuhnA 6:1–14)
       56                                                                13
hn?         aty `s dIaM sArIaM BY,M BlM sA.y kol nhIN                         jdoN iwsU ny eh s¬i,aA tM `h `s TM toN e|klA
                                                            57
hn? fyr `s^ eh sB kuJ ik|To imilaA?Ó                             eÈJ   by/I `%ty bYQ ky e|k ekMt TM ^ clA igaA= aty eh
                                                                                                                             14
`nHM ny iwsU ^ kbUl, toN enkAr kr id|tA=                               s¬, ky lok ngrM toN `s dy ip|Cy pYdl t¬r pxy=              jdoN
  pr iwsUU ny `nHM ^ aAiKaA< Òiksy nbI ^ `s dy                         `h by/I toN `%tiraA< `%Ty `s ny bhut v|.I BI/
aAp,y Sihr jM aAp,y Gr iv|c nhIN sitkAiraA jMdA=                       vyKI= `s ny `nHM lE trs mihsUs kItA aty `nHM dy
                                                  58
bAkI lok `s dA sitkAr krdy hn=Ó                        `%Ty iwsU ny    rogI lokM ^ cgA kItA=
995                                      m|tI 14:15-15:9
     15                                                                 32                                             33
          jdoN SAm hoE tM cyilaM ny `s kol aA, ky ikhA<                      jdoN `h by/I ty c/H gX tM p¯, Tm gE=          fyr<
Òeh `jA/ TM hY aty hu, kuvylA ho igaA hY lokM ^                     `h ijh/y by/I iv|c sn< `nHM ny `sdI `pAsnA kItI
Byj id` tM jo `h ipÈ.M ^ jA sk,= aty aAp,y lE                       aty aAiKaA< Òs|cm¬|c tU prmyS¬r dA pu|tr hYN=Ó
KA,A-dA,A m¬|l lY,=Ó
     16
          pr iwsU ny `nHM ^ jvAb id|tA< Ò`nHM dy jA, dI                        iwsU kE ibmAr lokM ^ rAzI krdA hY
lo/ nhIN= t¬sIN `nHM ^ KA, ^ dyvo=Ó                                                         (mrkus 6:53–56)
     17                                                                 34
          cyilaM ny ikhA< Òpr xyTy sA.y kol isrF pÈj roqIaM                  `h JIl dy pAr lG ky gnysrt dI DrtI `%ty
                          18                                                   35
aty do m|CIaM hn=Ó             iwsU ny aAiKaA< Ò`h roqIaM ty        `try=           jdoN `ToN dy lokM ny `s^ pCAi,aA< tM `nHM
m|CIaM myry kol ilaAP=Ó                                             ny aAsy pAsy dy elAikaM iv|c ùKbr FYlA id|tI ty `nHM
     19                                                                                                                36
          fyr iwsU ny BI/ ^ GAh `%ty bYQ, dA hukm id|tA=            ny aAp,y sAry ibmAr lokM ^ `s kol ilaMdA=               `nHM
`s ny pÈj roqIaM ty do m|CIaM lEaM: `s ny akAS                      ny iwsU ^ byntI kItI ik `h isrF `nHM ^ `s dy cyly
v|l vyiKaA aty Bojn lE prmyS¬r dA SukrAnA kItA=                     dA p|lA Coh, dI aAigaA dyvy< `nHM sB ny< ijÈnHM ny
iFr iwsU ny roqIaM v.IaM aty cyilaM ^ dy id|tIaM=                  CoihaA< cgy ho gxy=
                                                         20
aty cyilaM ny `h roqIaM lokM iv|c v. id|tIaM=                sB
lokM ny r|j ky KADA< KA, toN bAad cyilaM ny bcIaM                                     pRBU dy nym aty lokM dIaM rItM
hoEaM roqIaM dy quki/aM nAl bArM qokrIaM BrIaM=                                              (mrkus 7:1–23)
21
     `%Ty a¯rtM aty b|cy imlA`, toN ibnM ijnHM ny Bojn
kItA= kul pÈj hzAr aAdmI sn=                                        15
                                                                    2
                                                                                    td kuJ FrIsI ty nym dy `pdySk iwsU kol
                                                                                    aAxy= `h wrUSlm toN `s kol aAxy ty ikhA=
                                                                     Òtyry cyly sA.y v.yiraM dI rIt dI `lG,A ik`N
                    iwsU JIl `%ty cldA hY                           krdy hn? tyry cyly Bojn KA, toN pihlM h|T ik`N
                (mrkus 6:45–52; wUhÈnA 6:15–21)                     nhIN DoNdy?Ó
     22                                                                 3
          `s toN bAad< iwsU ny cyilaM ^ by/I iv|c bYQ,                  pr `s ny `nHM ^ `%tr id|tA< Òt¬sIN vI aAp,I
lE ikhA aty aAiKaA ik `h JIl pAr lG jA, aty                        rIt nAl prmyS¬r dy hukm dI `lG,A ik`N krdy ho?
                                       23                           4
`%Ty `s dA eÈtzAr krn=                      BI/ ^ dUr Byj, toN       prmyS¬r ny FrmAeaA hY ik< Ôt¬sIN aAp,y iptA aty
bAad< pRArTnA krn lE `h iblkul ek|lA phA/                           mAtA dA aAdr kro<* aty prmySr ny eh vI FrmAeaA
                                                                                                ¬
`%ty c/H igaA= jdoN SAm hoE< `h `%Ty e|klA hI sI=                   hY ik ijh/A vI mnu|K iptA jM mAtA ^ mÈdA boly `h
24                                                                                               5
     by/I pihlM hI k>y toN bhut dUr sI= lihrM dy kAr,              jAnoN mAiraA jAvy=Õ * pr t¬sIN `pdyS idÈdy ho ik
by/I m¬sIbt iv|c sI= hvA `lqI idSA toN vg rhI                       ijh/A ivaktI aAp,y iptA jM mAtA ^ aAK skdA hY<
       25
sI=        svyr dy itÈn aty Cy dy ivckAr iwsU JIl dy                myry kol kuJ hY jo mYN t¬hA.I shAetA lE estymAl
                                                        26
`%ty t¬rdA hoeaA aAp,y cyilaM kol aAeaA=                     jdoN   kr skdA hM pr eh mYN t¬hA.I shAetA krn lE
`s dy cyilaA ny `s^ JIl dy `pr t¬ridaM vyiKaM                       estymAl nhIN krMgA= mYN eh prmyS¬r ^ dyvMgA=
                                                                    6
GbrA ky aAK, l|gy< Òeh koE BUt hY=Ó `h .r nAl                        t¬sIN `s bdy ^ aAp,y iptA dA sitkAr nA krn dA
cIk `%Qy=                                                           `pdyS idÈdy ho= es trHM< t¬sIN aAp,I prprA kAr,
     27                                                                                                            7
          pr iwsU ny J|q `nHM ^ aAiKaA< ÒGbrAP nAÚ                  prmyS¬r dy hukmM ^ ivarT kr id|tA hY= hy kpqIP;
                               28
eh mYN hM< .ro nA=Ó                 td ptrs ny jvAb id|tA<          wsAwAh ny t¬hA.yy bAry QIk agm vAk kItA hY ik:
ÒpRBU jI< jykr eh s|cm¬|c t¬sIN ho< tM mY^ pA,I `%ty
                                                                        8
t¬rky aAp,y kol aA`N, dA aAdyS dyvo=Ó                                   Ôeh lok aAp,y bu|lM nAl myrA aAdr krdy hn<
     29
          iwsU ny ikhA< Òptrs< aA jAÚÓ td by/IPN `trn               pr enHM dA idl mYToN dUr hY=
                                                         30             9
toN bAad ptrs pA,I `%ty iwsU v|l ^ t¬iraA=                    pr            `h iksy cIz vAsty myrI `pAsnA nhIN krdy ik`N
jdoN ptrs pA,I ty t¬iraA tM< `s ny BArI hvA dA                      ik `h mnu|K dIaM b,AEaM rItM dA `pdyS idÈdy
bu|lA vyiKaA aty .r igaA aty pA,I iv|c .u|b, l|gA=                  hn=ÕÓ                                        wsAwAh 29:13
ptrs cIikaA< ÒpRBU jI< mY^ bcAPÚÓ
     31
          iwsU ny `s^ aAp,y h|T nAl cu%ikaA aty aAiKaA<             Òt¬sIN aAp,y ... aAdr kroÓ kUc 20:12; ibvsTA 5:16
ÒtY^ G|q ivSvAs hY= tU S|k ik`N kItA?Ó                             Òijh/A mn¬|K ... mAiraA jAvyÓ kUc 21:17
m|tI 15:10-16:1                                                    996
  10                                                                        27
       `s ny lokM ^ kol s|d ky `nHM ^ aAiKaA< Òs¬,o                              `s ny aAiKaA< ÒhM pRBU jI< pr ku|ty vI aAp,y
               11
aty smJoÚ           jo kuJ vI mnu|K dy mUÈh aÈdr jMdA hY `h            mAlk dI myz toN i.|gy roqI dy quk/y KMdy hn=Ó
                                                                            28
`s^ aSD nhIN b,A`NdA< sgNo jo kJ vI `s ivaktI
      |u                       u                                                 td iwsU ny `%tr id|tA< Òhy bIbI tyrI aAsTA
dy mUhoN inkldA hY `h `s^ aSuD b,A`NdA hY=Ó                            v|.I hY= ijvyN tU cAhyN `vyN hI hovy=Ó e`N `s dI DI
  12
       td cyly iwsU kol aAX aty pu%iCaA< ÒkI t¬hA^                     `sy vyly hI cgI ho gE=
ptA hY ik jo kuJ t¬sIN aAiKaA sI< frIsI `s^ s¬,ky
nrAz ho gX sn=Ó                                                                     iwsU dA bhut sAry lokM ^ QIk krnA
  13                                                                        29
       iwsU ny ikhA< Òhryk bUqA jo myry surgI iptA ny                            iwsU `%To t¬r ky glIlI JIl dy ny/y aAeaA< aty
                                                   14
nhIN lAeaA so j/o pu%iqaA jAvygA=                       FrIsIaM toN    phA/ `%ty c/Hky `%Ty bih igaA=
                                                                            30
dUr rho= `nHM ^ C|. dyvo= `h aÈnHy lokM dy aÈnHy aAgU                            bhut sAry lok `s kol aAxy= `h aAp,y nAl
hn= aty jykr e|k aÈnA aAdmI dUsry aÈnyH dI rAhnumAE
                    H                                                  lgi/aM< aÈinHaM< qui.aM< gUigaM aty hor bhut sAiraM
                                                                                                  
krdA tM dovyN hI qoxy iv|c i.|g,gy=Ó                                   ^ lYky aAxy= aty `nHM ^ iwsU dy crnIN lAeaA aty
  15                                                                                                                 31
       ptrs ny pu%iCaA< Òjo kuJ t¬sIN lokM ^ ikhA sA^                  iwsU ny `nHM sAiraM ^ cgA kItA=                   lokM ny vyiKaA
`s dA arT d|so=Ó                                                       ik gUgy bol rhy hn< qu.y cgy huÈdy hn< lg/y t¬rdy hn
  16
       `s ny ikhA< ÒdUjy lokM dI trHM kI hAly vI t¬hA^                 aty aÈnHy vyKdy hn tM hYrAn hoXy aty `nHM ny esrAxyl
                                17
smJ,A m¬Sikl hY=Ó                    kI t¬sIN eh nhIN jA,dy ik jo      dy prmyS¬r dI `stit kItI=
kuJ mUÈh iv|c pYNdA hY `h i>|. iv|c jMdA hY< aty fyr
                                                             18
bAhr aA`NdA hY aty pKAny iv|c jMdA hY?                            pr        iwsU dA cAr hzAr toN v|D lokM ^ Bojn krA`,A
ijh/IaM g | l M m U È h o N inkldIaM hn< `h idl o N                                              (mrkus 8:1–10)
                                                                            32
aA`NdIaM hn< aty eho g|lM mnu|K ^ aSu|D b,A                                      td iwsU ny aAp,y cyilaM ^ kol s|d ky ikhA<
                     19
idÈdIaM hn=               ik`N ik sArIaM burIaM g|lM< ijvyN<           ÒmY^ lokM `%ty trs aA`NdA hY< ik`N ik eh itÈnM
dSq ivcAr< ktl< bdkArI< ijnsI gnAh< crI krnA<
 u                             u     o                                 idnM toN myry nAl rih rhy hn< aty enHM dy kol KA,
JUQ bol,A aty B.I krnI< ivaktI dy idloN hI                            ^ kuJ nhIN aty mYN nhIN cAhuÈdA ik enHM ^ B|uiKaM
                          20
aA`NdIaM hn=                   eho g|lM hn ijh/IaM mnu|K ^             ivdA krM< ikty `h rsty iv|c hI Bu|K dy mAry byhoS nA
                                                                                     33
aSuD b,A`NdIaM hn< pr ibnA h|T DoeaM roqI KA,I<
   |                                                                   ho jA,=Ó           cyilaM ny iwsU ^ jvAb id|tA< ÒasIN enHM
mnu|K ^ aSu|D nhIN b,A`NdI=Ó                                           sAry lokM dy KA, lE kAFI Bojn es bIaAbAn jgHA
                                                                       iv|c ik|ToN pRApt kr skdy hM?Ó
                                                                            34
        iwsU dA e|k ZYr whUdI a¯rt ^ bcA`,A                                      td iwsU ny `nHM ^ pu%iCaM< Òt¬hA.y kol ikÈnIaM
                           (mrkus 7:24–30)                             roqIaM hn?Ó `h bol=< Òs|t roqIaM aty To/IaM in|kIaM
                                                                                         y
  21
       iwsU `%ToN c|l ky sUr aty sYdA dy elAky iv|c                    m|CIaM hn=Ó
         22                                                                 35
igaA=         `s elAky iv|coN e|k knAnI a¯rt aAE aty                             td iwsU ny BI/ ^ hyQM zmIn ty bYQ, ^ ikhA=
                                                                       36
`%cI dy,y iwsU ^ bolI< Òhy pRBU< dA~d dy pu|trÚ myry                        td `hny st rqIaM aty mCIaM lEaM aty prmSr
                                                                                     | o          |                y ¬
`%ty dwA kro myrI DI dA BUt dy sAX nAl burA hAl                        dA Sukr krky to/IaM aty cyilaM ^ id|tIaM aty cyilaM
                                                                                                   37
hY=Ó                                                                   ny lokM iv|c v.IaM=             sB lokM ny r|j ky KADA< aty
  23
       pr iwsU ny jvAb iv|c `s a¯rt ^ e|k vI Sbd                       `s dy cyilaM ny bcy hoxy Bojn nAl s|t qokrIaM
                                                                                    38
nA aAiKaA= `s dy cyly `s kol aAX aty `s^ byntI                         BrIaM=            a¯rtM aty b%icaM dy KA, toN Cu|q `%Ty G|q
                                                                                                                39
kItI< Òbu/HI ^ kho ik `h clI jAvy= `h sA.A ip|CA                       toN G|q cAr hzAr aAdmI sn=                    ifr lokM ^ ivdA
krdI hoE rOlA pA rhI hY=Ó                                              krky `h by/I `%ty c/H igaA aty mgdAn dy elAky
  24
       td iwsU ny aAiKaA< ÒmY^ isrF esrAxyl dIaM                       iv|c aAeaA=
guaAcIaM hoEaM By.M lE G%ilaA igaA hY=Ó
  25
       pr `h iwsU kol aAE aty `s dy a|gy m|TA qyk ky                              whUdI aAgUaM ny iwsU dA emithAn ilaA
bolI< ÒpRBU jI< myrI shAetA kro=Ó                                                        (mrkus 8:11–13; lUkA 12:54–56)
  26
       tM iwsU ny `%tr idtA< ÒbAlkM dI rqI lky ktiraM
                         |
a|gy su|q,I cgI nhIN hY=Ó
                                        o   Y    U
                                                                       16           FrIsIaM aty sdUkIaM ny iwsU kol aA,ky
                                                                                    prtA`, lE `s a|gy ardAs kItI ik sA^
997                                           m|tI 16:2-24
                                         2
koE cmtkArI inSAn ivKAvo= pr `s ny `nHM ^                                           ptrs ny ikhA iwsU hI msIh hY
`%tr id|tA< ÒjdoN t¬sIN .u|bdy sUrj ^ vyKdy ho< tM                                   (mrkus 8:27–30; lUkA 9:18–21)
                                                                       13
t¬sIN jA,dy ho ik mosm ikvyN dA hovygA= jykr akAS                           kYsrIaA iFil|pI dy elAky iv|c aAky iwsU ny aAp,y
lAl hovy< tM t¬sIN aAKdy hoN ik m¯sm cgA hovygA=                 cyilaM ^ pu%iCaA< ÒlokIN iks ^ aAKdy hn ik `h
3
 aty jykr svyry akAS lAl aty b|dlvAE hovy tM                      mnu|K dA pu|tr hY?Ó
                                                                       14
t¬sIN aAKdy ho ik eh mINh vAlA idn hovygA= eh sB                            `h boly< ÒkoE tM wUhnA bpitsmA dy, vAly ^
m¯sm dy idn hn= ijvyN t¬sIN enHM sAry idnM dy aAkAS               kihÈdy hn aty koE XlIwAh aty koE iwrimwAh jM
^ vyKdy ho aty jA,dy ho ik enHM dy kI arT hn itvyN                nbIaM iv|coN iksy e|k ^=Ó
                                                                       15
hI< jo kuJ hu, vApr irhA hY< eh vI sB inSAn hn<                             `s ny `nHM ^ ikhA< Òpr t¬sIN mY^ kI kihÈdy ho ik
                                                 4
pr t¬sIN enHM inSAnM toN anjA, ho= es pI/HI dy                    mYN kO, hM?Ó
                                                                       16
duSq aty pApI lok cmtkAr cAhuÈdy hn pr lokM ^                               Sm~n ptrs ny `%tr id|tA< Òt¬sIN msIh ho<
wUnAh dy inSAn* toN ibnA hor koE inSAn nhIN                       jI~Ndy prmyS¬r dy pu|tr ho=Ó
                                                                       17
ivKAeaA jAvygA=Ó td `h `nHM ^ C|. ky cilaA                                  iwsU ny `s^ `%tr id|tA< ÒtU DÈn hY wUnAh dy
igaA=                                                             pu|tr Sm~n= ik`N ik eh g|l tY^ mnu|K duaArA
                                                                  nhIN pRgqAE gE sgoN myry iptA duaArA jo ik svrg
                                                                               18
                                                                  iv|c hY=          mYN vI tY^ aAKdA hM ik tU ptrs* hYN< aty
          iwsU dI whUdI aAgUaM dy ivru|D ictAvnI                  mYN aAp,I klIiswA es c|qAn `%pr b,AvMgA= m¯t
                          (mrkus 8:14–21)                         dI SktI kdI vI myrI klIiswA ^ hrA`, dy kAibl
    5                                                                                 19
    cyilaM ny JIl pAr kr lE< pr roqI ilaA`,I                      nhIN hovygI=             mYN tY^ svrg dy rAj dIaM kujIaM
                6
Bu|l gxy= eslE iwsU ny `nHM ^ aAiKaA< Òscyt                       dvMgA= jo inr,A tU DrtI `%ty krNy gA prmSr daArA
                                                                   y                                       y ¬ u
rhoÚ FrIsIaM aty sdUkIaM dy KmIr toN aAp,y aAp ^                  kItA inr,A hovygA= ijs m¬aAFI dA ekrAr tU DrtI
bcAP=Ó                                                            ty kryNgA `h prmySr duaArA id|tI gE mAFI hovgI=Ó
                                                                                    ¬                         y
    7                                                             20
    cyilaM ny e|k dUjy nAl ivcAr kItA aty aAiKaA<                      td iwsU ny aAp,y cyilaM ^ KbrdAr kItA ik `h
Ò`s ny aijhA eslE aAiKaA hovygA ik`N ju asIN                      iksy ^ nA kih, ik `hI msIh hY=
roqI ilaA`,I Bu|l gX hM?Ó
    8
    pr iwsU ny eh jA,ky ikhA< Òhy To/I prtIt vAilP<                           iwsU aAp,I m¯t bAry agm vAk krdA
t¬sIN roqI nA ho, krky aAps iv|c kI ivcArM krdy                                     (mrkus 8:31–9:1; lUkA 9:22–27)
            9                                                          21
pX hoN? kI ajy vI t¬sIN nhIN smJy? kI t¬hA^ wAd                             `s smyN toN< iwsU ny aAp,y cyilaM ^ vrn, krnA
nhIN ik mYN pÈj roqIaM nAl pÈj hzAr lokM dI Bu|K                  SurU kItA ik `s^ wrUSlm zrUr jA,A pvygA< aty
imqAE sI? kI t¬hA^ wAd nhIN ik bcy hoX Bojn nAl                   bzurg whUdI aAgUaM< prDAn jAjkM< aty nym dy
                                10
t¬sIN ikÈny qokry Bry sn=            kI t¬hA^ wAd nhIN mYN s|tM   `pdySkM duaArA bhut kSq J|l,y pY,gy= aty eh
roqIaM nAl cAr hzAr lokM dI Bu|K imqAE sI? kI                     vI d%isaA ik `h mAiraA jAvygA pr mrn dy tIjy
t¬hA^ wAd nhIN ik bcy hoX Bojn nAl t¬sIN ikÈny qokry              idn `h Fyr jI `%QygA=
                11                                                     22
Bry sn?              tM t¬sIN ik`N nhIN smJdy ik mYN t¬hA^                  td ptrs `s^ e|k pAsy lY jAky `s^ iJ/k,
roqI bAry nhIN aAK irhA sI? pr mYN t¬hA^ FrIsIaM                  l|gA< ÒpRBU< prmyS¬r t¬hA^ `nHM g|lM toN bcAvy= eh
aty sdUkIaM dy KmIr bAry huiSaAr rih, lE kih                      kdy vI t¬hA.y nAl nA vApryÚÓ
                                                                       23
irhA sM=Ó                                                                   iwsU m¬i/aA aty ptrs ^ aAiKaA< Òhy SYtAn<
    12
         fyr `h cyly jA, gX ik `h `nHM ^ roqI iv|c                mYToN dUr cilaA jA= tU myrI shAetA nhIN kr irhA< tU
vrty jA, vAly KmIr toN sAvDAn rih, lE nhIN                        pRBU dy bcnM dA iDaAn nhIN kr irhA sgoN tU `nHM
aAK irhA sI= asl iv|c `h `nHM ^ FrIsIaM aty                       g|lM lE iFkrmÈd hYN ijnHM ^ lok zrUrI smJdy hn=Ó
                                                                       24
sdUkIaM dy `pdySM dy iKlAF aAp,y-aAp dI r%iKaA                              td iwsU ny aAp,y cyilaM ^ aAiKaA< ÒkoE myry
krn lE kih irhA sI=                                               ip|Cy aA`,A cAhuÈdA hY< tM `s ^ `nHM g|lM ^ ÔnMhÕ
                                                                  aAK,I pvygI ijnHM ^ `h cAhuÈdA hY= `s ivaktI ^
wUnAh dy inSAn wUnAh dy v|.I m|CI dy pyq iv|c itÈn idn
iwsU dy kbr ivcly itÈn idnM vrgy hn=                              ptrs dA arT Òc|qAnÓ hY=
m|tI 16:25-17:23                                           998
`h slIb kbUl krnI cAhIdI hY jo `s ^ id|tI gE                   `nHM `s^ nhIN pCAi,aA= aty lokM ny< jo bdI `h
                                         25
hY aty myrA ip|CA krnA cAhIdA hY=             ik`N ik ijh/A    kr skdy sI< `s nAl kItI= esy trHM mnu|K dA pu|tr
                                                                                                 13
aAp,I jAn bcA`,A cAhygA `h `s ^ guaA dyvgA=
                                        y                      vI `nHM h|To du|K pAvygA=Ó             td cyilaM ^ smJ pE
aty hr `h ivaktI jo myry lE aAp,I jAn guaAvygA                 ik iwsU dA BAv wUhnA bpitsmA dy, vAly toN hY ik
                         26
`h `s^ pA lvygA=              iksy ivaktI ^ kI lAB hovgA
                                                      y        `hI asl iv|c xylIwAh sI=
jykr `h sArI dunIaM ij|t lvy< pr aAp,y pRA,
guaA lvy? ivaktI aAp,y pRA, vAps lY, lE kuJ
                       27
vI nhIN dy skdA=            mnu|K dA pu|tr aAp,y dUtM smyt                   iwsU dA bImAr b|cy ^ QIk krnA
aty iptA dI mihmA nAl m¬/ aAvygA= aty `s vkt                                  (mrkus 9:14–29; lUkA 9:37–43)
                                                                 14
mnuK dA putr hr e|k ^ `s dI krnI dA fl dyvgA=
   |      |                               y                           jd iwsU aty `s dy cyly BI/ kol vAps prty tM
28
     mYN s|c m¬|c t¬hA^ s|c aAKdA hM ik eTy K/y lokM           e|k mnu|K `s dy kol aAeaA aty `s a|gy go.y invA
                                                                             15
iv|coN kuJ lok mrn toN pihlM mnu|K dy pu|tr ^ aAp,y            ky boilaA<         pRBU jI< Òmyry pu|tr `%ty dwA kro ik`N ik
rAj nAl aA`NdA vyK,gy=Ó                                        `h imRgI dy mAry bhut du|K pA`NdA hY= `h tM bhut
                                                                                                                16
                                                               vArI a|g iv|c jM pA,I iv|c i.|g pYNdA hY=             mYN `s^
                 iwsU mUsA aty xylIwAh dy nAl                  t¬hA.y cyilaM kol ilaAeaA sI< pr `h `s^ cgA
                 (mrkus 9:2–13; lUkA 9:28–36)                  nA kr sky=Ó
                                                                 17
             iCaM idnM bAad< iwsU ny ptrs< wAkUb aty                  td iwsU ny `%tr id|tA< Òt¬hA^ ivSvAs nhIN hY=
17           `s dy BrA wUhnA ^ ilaA aty `nHM ^ e|k
                               2
`%cy phA/ ty lY igaA= `nHM cyilaM dy sAmH,y iwsU
                                                               t¬hA.A jIvn >Èg Zlt hY= ikÈnA icr mY^ t¬hA.y nAl
                                                               rih,A pvygA? ikÈnA icr mYN t¬hA.y nAl sbr toN km
bdl igaA= `s dA m¬|K sUrj vM{ cmikaA aty `s                    lvMgA= b|cy ^ e|Ty ilaA`=Ó
                                            3                    18
dy k|p/y cAn, vrgy ic|qy ho gxy= fyr `nHM ^ do                        tM iwsU ny bcy adrly Bt ^ sKtI nAl iJ/ikaA=
                                                                                  |   È     U    ù
aAdmI< mUsA aty XlIwAh< iwsU nAl g|lM krdy hoX                 BUt b|cy iv|coN bAhr aAigaA aty `sy G/I b|cA cgA ho
                                                                        19
nzr aAX=                                                       igaA=      Fyr jdoN iwsU ek|lA sI cyly `s kol aAX
     4
      td ptrs ny a|goN iwsU ^ aAiKaA< ÒpRBU jI sA.A            aty pu|iCaA< ik asIN BUt ^ ik`N nA k|> sky?
                                                                 20
e|Ty ho,A cgA hY= jy t¬sIN cAho tM e|Ty itÈn .yry b,AvM<             `s ny `nHM ^ ikhA< Òt¬sIN `s b|cy iv|coN BUt
e|k t¬hA.yy lE e|k mUsA lE e|k xylIwAh lE=Ó                    k|>, iv|c es lE nAkAmwAb rhy ik`N ik t¬hA.I
     5
      ajy ptrs bol hI irhA sI ik e|k jotmAn b|dl               inhcA kmzor sI= mYN t¬hA^ s|c aAKdA hM ik jy t¬hA.yy
ny `nHM `%pr CM kItI aty `s b|dl iv|coN e|k avAz               iv|c srHoN dy dA,y ijÈnI vI aAsTA hovy tM t¬sIN es
eh kihÈdI aAE ik< Òeh myrA pu|tr hY aty mYN es ^               phA/ ^ vI jy khoNgy< Ôe|ToN h|q ky `s TM clA jAÕ< tM
ipaAr krdA=Ó                                                   `h cilaA jAvygA aty t¬hA.y lE koE vI km anho,A
     6                                                                             21
      jdoN cyilaM ny eh aAvAz s¬,I tM `h GbrA                  nhIN hovygA=Ó            *
                                   7
gX= `h mUDy mUÈh i.|g pxy= pr iwsU ny ny/y aA, ky
                                                       8
`nHM ^ CoihaA aty ikhA< Ò`%Qo aty .ro nA=Ó td
`nhM ny aAp,IaA a|KM cu|kIaM tM `%Ty hor iksy ^                              iwsU dA aAp,I m¯t bAry aYlAn
                                        9
nhIN isrF iwsU ^ ek|lA dyiKaA= jdoN iwsU aty `s                               (mrkus 9:30–32; lUkA 9:43–45)
                                                                 22
dy cyly phA/ toN hyQM aA rhy sn< iwsU ny `nHM ^ aAdyS                 bAad iv|c sAry cyly glIl iv|c ek|Qy hoX tM
id|tA< Òjd tIk mnu|K dA pu|tr m¬ridaM iv|coN nA jI             iwsU ny `nHM ^ ikhA< Òmnu|K dA pu|tr lokM dy h|T sONp
                                                                                   23
`%Qy< `s drSn dI g|l iksy ^ nhIN d|s,A=Ó                       id|tA jAvygA=            aty `h mnu|K dy pu|tr ^ mAr s|uq,gy
     10
          td `s dy cyilaM ny `s toN pu%iCaA< Òfyr nym dy       aty `h ifr tIjy idn jI `N|QygA=Ó cyly eh s¬,ky
`pdySk eh ik`N aAKdy hn ik msIh dy aA`, toN                    b/y `dAs hoxy ik iwsU mAiraA jAvygA=
pihlM xylIwAh dA aA`,A zrUrI hY?Ó
     11
          iwsU ny `%tr id|tA< Ò`h QIk aAKdy hn ik `h
                                            12                 t¬k 21 kuJ wUnAnI p|tRIaM iv|c t¬¬k 21 joi/aA igaA hY=
aAvygA aty sB kuJ bhAl krygA=                   pr mYN t¬hA^
                                                               Ò`s trHM dI aAtmM isrf pRArTnA aty vrtM rAhIN bAhr
aAKdA hM< ik XlIwAh pihlM hI aA cu%ikaA hY pr                  aA`NdI hY=Ó
999                                      m|tI 17:24-18:17

              iwsU dA mihsUl dy, bAry `pdyS              pAp krA`, dA kAr, b,dy hn= eh g|lM zrUr
    24
         iwsU aty `sdy cyilaM dy kfrnAhUm aA`, toN       vAprnIaM cAhIdIaM hn= pr `s ivaktI ty hAe
bAad< mÈdr dA kr `grAhu, vAly prts kol aAX               jo enHM g|lM dy vAprn dA kAr, b,dA hY=
                                                           8
aty aAiKaA< Òt¬hA.A gurU do .RAKmA* mÈdr dA kr              Òjykr tuhA.A h|T jM pYr tuhAToN pAp krAvy< tM
idÈdA hY?Ó                                               es^ v|> ky su|q idP= tuhA.y vAsty e|k h|T jM pYr
    25
         ptrs ny `%tr id|tA< ÒhM< iwsU msUl idÈdA hY=Ó   nAl jIvn iv|c dAKl ho,A estoN ikty v|D lAhyvd
    jdoN ptrs Gr aÈdr aAeaA< `s dy bol, toN              hY ik tusIN donM h|TM-pYrM smyt hmySA LE nrkM dI
                                                                                  9
pihlM< iwsU boilaA aty `s^ pu%iCaA< ÒSm~n< tU kI        a|g iv|c su|qy jAvoN= jykr tuhA.I a|K pAp krAvy< tM
socdA hYN? DrtI dy rAjy ikÈnM toN kr aty msUl vsUldy
                            H                            es ^ k|> ky su|q idP= tuhA.y lE kA,A hoky jIvn
hn= aAp,y lokM toN jM dUsiraM toN?Ó                      iv|c dAKl ho,A estoN ikty cgA hY ik tusIN do a|KM
    26
         ptrs ny jvAb id|tA< Ò`h horM toN msUl vsUldy    huÈidaM vI hmySA lE nrkM dI a|g iv|c su|q id|ty
hn=Ó                                                     jAvoN=
    iFr iwsU ny aAiKaA< Òes lE `nHM dy aAp,y lokM
              27
^ Coq hY=          pr asIN msUlIaM ^ nArAz nhIN krnA                 iwsU dA guaAcI By. bAry idRSqMt
cAhuÈdy< es lE es >Èg nAl msUl adA kro< JIl ty                                    (lUkA 15:3–7)
                                                           10
jAP aty m|CIaM F/o= ijh/I m|CI tU pihlM F/yNgA                 ÒsAvDAn rhoÚ enHM Coqy b%icaM ^ nFrt nAl
`s dA mUÈh KolHI aty cAr dRAKmA dA e|k is|kA imlygA=     nA vyKoÚ ik`N ik mYN t¬hA^ aAKdA hM ik enHM b%icaM
`h is|kA cu|kI aty msUlIX ^ dy dyvIN= es nAl myrA        dy dUt svrgM iv|c hn aty `h dUt hmySA `%ty myry
                                                                                            11
tyrA msUl id|tA jAvygA=Ó                                 surgI iptA nAl huÈdy hn=                *
                                                           12
                                                                Òt¬sIN kI smJdy ho? jykr iksy mnu|K kol sO By.M
               iwsU ny d%isaA ik kO, mhAn hY             ho,< aty `nHM iv|co e|k By. guaAc jAvy< tM kI `h
               (mrkus 9:33–37; lUkA 9:46–48)             ni/|nivaM By.M ^ phA/ ty C|.ky `s guacI hoE By.
                                                                                      13

18       2
             `sy G/I cyly iwsU kol aAxy ty aAK, l|gy<
             Òsvrg dy rAj iv|c sBnA nAloN v|.A kO,
hY?Ó td `s ny e|k Coqy b|cy ^ s%idaA aty `s^
                                                         ^ l|B, nhIN jAvygA?               mYN t¬hA^ s|c d|sdA hM< jykr
                                                         mnu|K guaAcI hoE By. ^ l|B lvy< tM `h aAdmI
                                                         ni/|nivaM By.M nAloN< ijh/IaM guaAcIaM nhIN sn<
                                         3                                                               14
cyilaM dy sAmH,y K/A krky aAiKaA< ÒmYN t¬hA^ s|c         `s e|k By. bAry v|D KuS hovygA=                      `sy trHM t¬hA.y
aAKdA hM ik t¬hA^ bdl,A cAhIdA hY aty aAp,y              iptA dI ijh/A svrg iv|c hY eh mrzI nhIN ik
idlM iv|c Coqy b%icaM ijhy b, jA,A cAhIdA hY< nhIN       enHM b%icaM iv|coN koE e|k vI guaAc jAvy=
tM t¬sIN kdy vI svrg dy rAj iv|c dAKl nhIN hovNo gy=
4
 eslE jo kE vI aAp,-aAp ^ es bcy vM{ inmr
          o        y          |                                      jdoN koE mnu|K glt km krdA
b,A`NdA soE svrg dy rAj iv|c sBnM toN v|.A hY=                                     (lUkA 17:3)
    5                                                      15
      Òaty jo koE vI es trHM e|k Coqy b|cy ^ myry nM            Òjykr tuhA.A koE BrA tuhA.y nAl Zlt ivhAr
iv|c kbUldA< `h mYN^ kbUldA hY=Ó                         kry< tM tusIN `s ^ e|klA jA ky smJAP ik `s ny
                                                         eh km Zlt kItA hY= jykr `h tuhA^ s¬,dA hY tM
          iwsU pApM dy kAr,A bAry cytAvnI idÈdA hY       tusIN `s ^ iFr toN aAp,A cgA BrA bnA`, iv|c
                                                                           16
                (mrkus 9:42–48; lUkA 17:1–2)             sFl ho gX hNo =        pr jykr `h tuhA^ sun, toN enkAr
    6
      Òaty ijh/A koE vI enHM CoiqaM b%icaM koloN<        krdA hY tM< aAp,y nAl e|k jM do ivaktIaM ^ lY ky
ijh/y myry iv|c inhcA r|Kdy hn< pAp krA`, dA             jAP tM ik jo kuJ vI vApry< `s bAry `h do jM itÈn
                                                                                                 17
kAr, b,dA hY< `s mnu|K lE eh cgA hovygA ik              ivaktI gvAhI dy sk,=*                        jykr `h `nHM dI vI
`s dy gly iv|c c|kI dA pu/H bnH ky `s^ .UGy sm¬Èdr     nA s¬,y tM ifr klIsIaA ^ Kbr idP= jykr `h
                          7
iv|c .ob id|tA jAvy= `nHM lokM `%ty hAe jo lokM toN      klIsIaA ^ vI sun, toN enkAr krdA hY< tM `s^

do .RAKmA kr whUdI eh mihsUl whUdI mÈdr lE sAl           t¬k 11 kuJ wUnAnI nklM iv|c t¬k 11 jo/I gE hY : ÒaAdmI
iv|c e|k vAr idÈdA sI= eh e|k idn dy mzUrI dy brAbr      dA pu|tr guaAcy lokM ^ bcA`, lE aAeaA=Ó
sI=                                                      ÒtM ik ... sk,Ó ibvsTA 19:15
m|tI 18:18-19:8                                           1000
                                               18                                                 31
gYr whUdI aty e|k msUlIaM mÈn lvo=                  mYN t¬hA^   krzA vAps nhIN dy id|tA=               pr jdoN `s dy nAl dy
s|c aAKdA hM ik jo vI inr,A t¬sIN e|Ty DrtI ty                  nOkrM ny eh g|l vAprdI vyKI tM b/y `dAs hoxy aty
kroNgy `h prmyS¬r duaArA kItA inr,A hovygA= jo                  `nHM jAky aAp,y mAlk ^ sArA hAl d|s id|tA=
                                                                    32
kuJ vI t¬sIN DrtI ty m¬aAF kroNgy `h mAFI prmyS¬r                        Òtd mAlk ny `s nOkr ^ s%idaA aty aAiKaA<
dI id|tI hoE mAFI hovygI=                                       ÒPxy duSq nOkr< tU myry ikÈny Dn dA dy,dAr sI< pr
     19
          ÒmYN t¬hA^ eh vI kihÈdA hM ik jykr tusIN do           tU mY^ krzA C|., lE byntI kItI= eslE mYN tyrA
                                                                                        33
j,yN vI DrtI `%ty iksy g|l lE mÈnogy tM t¬sIN `s                sArA krjA C|. id|tA=         fyr ijvyN mYN tyry ty dwA kItI
lE byntI kr s|kdy ho< aty jo vI t¬sIN mÈgoNgy `h                sI kI tY^ vI aAp,y nAl dy nOkr `%ty `vyN hI dwA
                                                                                          34
t¬hA.y lE myry surgI iptA duaArA pUrA kItA jAvygA=              nhIN krnI cAhIdI sI=Õ            mAlk ^ bhut gusA aAeaA
                                                                                                               |
20
     eh s|c hY ik`N ik do jM itÈn mnu|K myry nM ty e|kQy        aty `s ny nOkr ^ szA dy, lE kYd iv|c su|q id|tA<
ho,< tM mYN `%Ty `nHM dy nAl hM=Ó                               aty `nIN dyr kYd iv|c r|K, dA hukm id|tA ijÈnI dyr
                                                                `h aAp,A krz cuktA nA kr dyvy=
                                                                    35
                          iKmA bAry `pdyS                                Òesy trHM myrA surgI iptA t¬hA.y nAl krygA
     21
          td ptrs iwsU kol aAeaA aty `s^ aAiKaA<                ijvyN rAjy ny nokr nAl kItA jykr t¬sIN aAp,y BAEaM
Òjykr myrA BrA myrA burA krnA jArI r|Ky< tM ikÈnI               aty BY,M ^ aAp,y idloN mAf nhIN kroNgy tM myrA surgI
vArI mYN `s^ mAF krM? kI mYN `s^ s|t vAr burA                   iptA t¬hA^ m¬aAf nhIN krygA=Ó
krn t|k mAF krM?Ó
     22
          iwsU ny `s^ ikhA< ÒtU s|t vAr toN v|D mAF kr=                        iwsU dI tlAk bAry is%iKaA
tU `s^ lgAtAr mAf krdA jA< BAvyN `h tyry nAl                                        (mrkus 10:1–12)
st|tr vAr gltI kry=Ó
     23
          Òso surg dA rAj `s rAjy vrgA hY ijsny aAp,y
`nHM nokrM toN pYsA vsUl, dA mn b,AeaA jo `s dy
                                                                19          jdoN iwsU eh sB g|lM aAK hiqaA tM glIl
                                                                            toN cilaA igaA= aty wrdn ndI toN pAr
                                                                                                           2
                                                                whUidwA dIaM h|dM iv|c aA igaA= bhut sAry lokM ny
                                  24
nOkr `s^ dy,dAr sn=                jdoN rAjy ny pYsA ek|QA      `s dA ip|CA kItA aty `%Ty `s ny bhut sAry bImAr
krnA SurU kItA< tM `sdy e|k nokr ^< jo `s^ cMdI                 lokM ^ cgA kItA=
                                                                    3
dy kE hzAr is%ikaM dA dy,dAr sI< `s kol ilaMdA                      kuJ frIsI `s^ prtA`, lE `s dy kol aA,
            25
igaA=            pr nOkr< kol dy, ^ kuJ nhIN sI< td `s          ky boly< ÒkI eh e|k aAdmI lE SrHA anusAr hY ik
dy mAlk ny hukm id|tA ik `h `s dI tIvIN< bAl-b|cy               `h aAp,I ptnI ^ `s iksy vI kAr, lE tlAk dy
aty jo kuJ vI `s dA hY sB vyicaA jAvy aty krz Br                skdA hY jo `h cAhuÈdA hY=Ó
                                                                    4
ilaA jAvy=                                                          iwsU ny jvAb id|tA< ÒkI t¬sIN poTIaM iv|c nhIN
     26
          Ò`s smyN nokr ny `s a|gy Juk ky byntI kItI<           pi/HaA ik aAid iv|c< Ôisrj,hAr ny lokM ^ puruS
                                                                                             5
Ômyry ty rihm kro aty mYN jo kuJ t¬hAToN ilaA hY< jldI          aty estRI b,AeaA? * aty prmyS¬r ny ikhA< Ôes
                     27
mo/ dyvMgA=Õ              tM mAlk ^ `s ty trs aAeaA=            lE mrd aAp,I mM aty bAp ^ C|. ky aAp,I vhuqI
mAlk ny trs KA ky `s dA krz mAF kr id|tA aty                    nAl imilaA rhygA aty `h dovyN e|k SrIr ho,gy=Õ*
                                                                6
`s^ vI C|. id|tA=                                                eslE `h hu, do nhIN hn< sgoN e|k hnÚ so jo kuJ
     28
          ÒjdoN `hI nOkr bAhr aAeaA< tM `s^ dUjA                prmyS¬r ny jo/ id|tA hY `s^ mnu|K a|. nA kry=Ó
                                                                    7
nokr imilaA jo `s^ cMdI dy e|k sO is%ikaM dA                        `nHM ny `s^ aAiKaA< Òfyr mUsA ny aAdmI ^ itaAg
dy,dAr sI= tM `s nOkr ny dUjy ^ gloN f/ ilaA                    p|tr rAhIN tlAk dy, dI aAigaA ik`N id|tI hY=Ó*
                                                                    8
aty aAiKaA ijsdA tU mY^ dy,dAr hY; so dy=                          iwsU ny `%tr id|tA< Ò`s ny t¬hA^ t¬hA.I sùKt
     29
          ÒtM `s dy nAl dA nOkr `s dy go.I pY igaA              idlI dy kAr, aAp,IaM ptnIaM ^ tlAk dy, dI
aty `s^ byntI kItI< ÔtU myry nAl sbr toN km lY< mYN           aAigaA id|tI= pr m¬|>oN eh estrHM dI rIt nhIN sI=
tyrA sArA krjA dy idaMgA=Õ
     30
          Òpr `s ny enkAr kr id|tA aty kichrI rAhIN             ÒisrjnhAr ... b,AeaAÓ `tpt 1:27 jM 5:2
`s nOkr ^ kYd iv|c su|q id|tA igaA= `s^ `nM                     Òes lE ... SrIr ho,gyÓ `tpt 2:24
icr kYd iv|c r|iKaA igaA jdoN t|k ik `sny sArA                  ÒFyr ... id|tI hYÓ ibvsTA sAr 24:1
1001                                      m|tI 19:9-20:2
9
 pr mYN t¬hA^ aAKdA hM ik jykr koE aAp,I ptnI                   dA aAdr kro* Ôaty aAp,y aAp vM{ aAp,y guaM>I
^ tlAk idÈdA hY aty dUjI a¯rt nAl ivaAh krA                     ^ vI ipaAr kro=Õ*Ó
                                                                  20
lYNdA hY tM< `h ivBcAr dA doSI hY= iksy bdy dA                        `s jvAn ny ikhA< ÒenHM sBnM ^ tM mYN mÈinaM
aAp,I ptnI ^ tlAk dy, lE isrF e|k hI kAr,                       hY< hor hu, myry iv|c kI kmI hY?Ó
                                                                  21
ho skdA hY `h eh ik `s dI ptnI dy iksy dUjy                            iwsU ny `%tr id|tA< Òjy tU pUrn ho,A cAhuÈdA hYN<
aAdmI nAl ijnsI sbD ho,=Ó                                     tM jA jAkyy aAp,IaM sArIaM cIzM vyc dy aty Dn
    10
         cyilaM ny `s^ ikhA< Òjykr aAdmI aty a¯rt dy            grIb lokM iv|c v. dy= estrHM tY^ svrg iv|c
ivckAr eh hAlAt hn< tM ivaAh nA krA`,A cgA                     KzAnA imlygA= Fyr tU aA ky myry ip|Cy ho t¬r=Ó
                                                                  22
hY=Ó                                                                   pr jdoN `s jvAn ny eh s¬i,aA tM< `h `dAsI
    11
         pr `s ny `nHM ^ aAiKaA< ÒsB lok es^ kbUl               iv|c cilaA igaA< ik`N ik `h bhut amIr sI=
                                                                  23
nhIN kr skdy= pr isrF `h lok ijnHM ^ prmyS¬r ny                        td iwsU ny aAp,y cyilaA ^ ikhA< ÒmYN t¬hA^ s|c
                      12
aAigaA id|tI hY=           es dy iBÈn kAr, hn< ik kuJ           aAKdA hM ik amIr dA svrg dy rAj iv|c v/nA
                                                                                24
aAdmI ivaAh ik`N nhIN krA`Ndy= kuJ mrd b|cy pYdA                b/A a¯KA hY=         mYN t¬hA^ d|sdA hM ik amIr ivaktI
krn dI wogtA to ibnA pYdA huÈdy hn< aty kuJ aijhy               dy prmyS¬r dy rAj iv|c v/n nAloN ~Q dA sUE dy n|ky
inpusk bAad iv|c ijÈdgI iv|c lokM v|loN kr id|ty               rAhIN lg,A suKA lA hY=Ó
                                                                  25
jMdy hn= aty kuJ aAdmI ivaAh dA iKaAl svrg                             cyly eh s¬, ky hYrAn ho gX aty boly< ÒtM iks
dy rAj lE itaAg idÈdy hn= pr ijh/A mnu|K ivaAh                  dI m¬ktI ho skdI hY?Ó
                                                                  26
krA s|kdA hY tM `s^ ivaAh bAry eh is%iKaA svIkAr                       td iwsU ny `nHM v|l vyKky `nHM ^ ikhA< ÒlokM
krnI cAhIdI hY=Ó                                                lE eh asBv hY= pr prmyS¬r lE sB kuJ sBv
                                                                hY=Ó
                                                                  27
                                                                       ptrs ny iwsU ^ aAiKaA< ÒthA.y ipCy lg, vAsty
                                                                                                ¬      |   |
                iwsU v%loN b%icaA dA suaAgt                     asIN sB kuJ C|. id|tA hY= ifr sA^ kI pRApt hovgA?Ó
                                                                                                              y
                                                                  28
              (mrkus 10:13–16; lUkA 18:15–17)                          iwsU ny aAp,y cyilaM ^ aAiKaA< ÒmYN t¬hA^ s|c
    13
         td lok Coqy b%icaM ^ `s kol ilaAxy jo `h               d|sdA hM ik jdoN nvIN dunIaM sAjI jAvygI aty mnu|K
`nHM `%ty aAp,A h|T r|Kky pRArTnA kry= jdoN cyilaA              dA pu|tr aAp,y mihmAmE isÈGAsn ty bYQygA< tM t¬sIN
ny e`N dyiKaA< `nHM ny `nHM ^ iJ/ikaA ijh/y aAp,y               vI bArHM isÈGAsnM ty bYQoNgy aty t¬sIN esrAXl dy
                              14
b%icaM ^ ilaAX sn=                 iwsU ny ikhA< Òb%icaA ^      bArHM pirvArM dA inr,A kroNgy=
                                                                  29
a/cn nA pAP aty `nHM ^ myry kol aA`, id`=                              aty hr koE ijsny aAp,y Gr< BAEaM< BY,A<
`nHM lE rukAvq nA b,o ik`N ik svrg dA rAj                       mM-bAp< bAl b%icaM jM zmIn ^ myry nAm dy kAr,
                             15
eho ijihaM dA hI hY=Ó             aty iwsU ny `nHM dy isrM ty   C%i.aA hY `h sO gu,A v|D fl pAvygA aty sdIvI
ap,A h|T r|K, to bAad `h TM C|. id|tI=                          jIvn dA vArs b,ygA=
                                                                  30
                                                                       pr bhut sAry mnu|K ijnHM dA hu, ijÈdgI iv|c
     amIr aAdmI dA iwsU dA an¬sr, krn toN                       rutbA v|.A hY< Biv|K iv|c `nHM dI TM b/I nIvIN hovgI=
                                                                  |                                               y
                            enkAr                               bhut sAry lok ijnHM dA drjA hu, sB toN nIvM hY
              (mrkus 10:17–31; lUkA 18:18–30)                   Biv|K iv|c sB toN `%cA drjA pA`,gy=
    16
         e|k mnu|K ny `s kol aA, ky `s^ ikhA< ÒgurU
jI mNY ikh/A BlA km krM ijs nAl m^ sdIvIN jIvn
                                Y                                      iwsU dA Kyt dy mjdUrM bAry e|k idRSqMt
imly?Ó
    17
         iwsU ny `%tr id|tA< Òt¬sIN nykI bAry mYToN ik`N
pu|Cdy hoN? isrF prmyS¬r cgA hY= pr jy t¬sIN jIvn
                                                                20          Òsvrg dA rAj tM e|k izmIdAr vrgA hY<
                                                                            jo t/ky hI GroN in|kilaA ik aAp,y aÈgUrM
                                                                                               2
                                                                dy bAg iv|c kuJ kAmy lAvy= `s ny kAimaA nAl e|k
iv|c dAKl ho,A cAhuÈdy ho tM< hukmM dI pAl,A kro=Ó              cMdI dA is|kA idhA/I kItI aty `nHM ^ aAp,y bAZ
    18
         `s ny pu%iCaA< Òikh/y hukm?Ó
    iwsU ny ikhA< Òeh< ik KUn nA kro< ivBcAr nA kro<            ÒaAp,y ... aAdr kroÓ kUc 20:12Ð16
                                            19
corI nA kro aty JUQI gvAhI nA idP=               aAp,y mM-bAp   ÒaAp,y aAp ... ipaAr krÓ lyvIaM 19:18
m|tI 20:3-30                                                    1002
                  3                                                                                                             18
iv|c Byj id|tA= nO ku vjy `h aAdmI bzAr igaA tM                          ek|QA kItA aty `nHM ^ ekMt iv|c aAiKaA=                     ÒvyKo<
kuJ bidaM ^ `%Ty K/y vyiKaA< eh lok kuJ vI nhIN                         asIN wrUSlm v|l ^ jA rhy hM= mnu|K dA pu|tr pRDAn
              4
sI kr rhy= tM `s ny `nHM ^ ikhA< Ôjykr t¬sIN vI                          jAjkM aty nym dy `pdySkM ^ F/A id|tA jAvygA aty
                                                                                                         19
myry bAZM iv|c jAky km kro tM mYN t¬hA^ ijÈnA t¬hA.A                    `h `s^ m¯t dy dy,gy=                 `h mnu|K dy pu|tr ^ gYr
                      5
h|k b,ygA dyvMgA=Õ aty `h lok vI `s dy Kyt iv|c                          whUdIaM ^ dy dy,gy= `h `sty h|s,gy aty koi/aM
km krn lE cly gxy=                                                      nAl ku|q,gy aty slIb ty c/HA dy,gy= aty m¯t toN
  Òaty iFr `hI aAdmI bArHM ku vjy bAhr igaA< aty                         tIjy idn bAad< `s^ iFr jIvn v|l `BAiraA
ifr itÈn ku vjy= donoN vArI `s ny kuJ kAimaM ^                           jAvygA=Ó
                                                 6
`sdy bAg iv|c km krn lE ilaMdA= aAT, vyly<
pÈj ku vjy `h bAhr igaA aty kuJ hor lokM ^ bzAr                                            e|k mAtA v|loN ivSyS byntI
iv|c K/y vyiKaA= aty `nHM ^ ikhA< Ôt¬sIN e|Ty sArA                                              (mrkus 10:35–45)
                                       7                                   20
idn kuJ kIty ibnA K/Hy rihÈdy ho?Õ Ò`nHM mnu|KM ny                               `s smyN< zbdI dy pu|trM dI mM aAp,y pu|trM s,y
jvAb id|tA< ÔsA^ iksy ny vI nOkrI nhIN id|tI=Õ                           iwsU kol aAE aty `s a|gy JukI aty `s koloN e|k
  Ò`s aAdmI ny `nHM ^ ikhA< Ôt¬sIN vI myry bAg                           shAetA mÈgI=
                                                                           21
iv|c jA ky km kr skdy ho=ÕÓ                                                     iwsU ny aAiKaA< ÒtU kI cAhuÈdI hY?Ó `s ny iwsU ^
  8
   ÒsAm vyly< aÈgUrM dy bAg dy mAlk ny kAimaM dy                         ikhA< ÒvAadA kro ik tuhA.y rAj iv|c myry eh dovyN
m¬KitaAr ^ aAiKaA< ÔkAimaM ^ s|d aty ipCilaM toN                         pu|tr e|k t¬hA.y s|jy ty e|k t¬hA.y K|by pAsy bYQ,=Ó
                                                                           22
lYky pihilaM tIk `nHM sAiraM ^ `nHM dI mjUrI dy=Õ                                iwsU ny `s dy pu|trM ^ ikhA< Òt¬sIN nhIN jA,dy
  9
   Òijh/y kAmy pÈj vjy ilaMdy gX sn< aAX aty                             t¬sIN kI mÈg rhy ho? kI t¬sIN `h kSq J|l skdy hoN
                                      10
e|k cMdI dA is|kA pRApt kItA=              iFr ijh/y kAmy                ijh/y mYN J|l,y hn= `nHM ny jvAb id|tA< ÒhM asIN
                                                                                              23
pihlM ilaMdy gX sn aAX= `nHM ny soicaA ik SAed                           J|l skdy hMÚÓ             iwsU ny `nHM ^ ikhA< Òs|cm¬|c jo
`h dUijaM kAimaM nAloN v|D pRApt krngy= pr `nHM                          kSq mYN J|lMgA t¬sIN vI J|loNgy= pr mYN `h nhIN hM jo
                                            11
^ vI e|k cMdI dA is|kA hI imilaA=                pr `h eh                es g|l dI co, krygA ik kO, myry s|jy pAsy bYQygA
                                                     12
is|kA lYky Gr dy mAlk `%ty ku/Hn l|gy=                    aty boly<      aty kO, K|by pAsy= `h jgHAvM kO, pAvygA myry iptA ny
Ôijh/y lok aÈt iv|c ilaMdy gX sn aty ijnHM ny                            FYslA kr ilaA hY= `h TMvM `nHM lokM nAl sbiDt
isrF e|k hI Gqy lE km kItA< t¬sIN `nHM ^ vI sA.y                       hn ijnHM lE `h b,AEaM gEaM hn=Ó
                                                                           24
ijÈnA hI id|tA= aty asIN sArA idn Du|py sùKt imhnt                               jdoN dsM cyilaA ny eh s¬i,aA tM `h `nHM dohM
                                                                                                25
kItI=Õ                                                                   BrAvM ty iKJ gxy=           td iwsU ny `nHM sAiraM ek|iQaM
  13
       ÒizmIdAr ny `nHM iv|coN e|k ^ aAiKaA< Ôim|trA<                   ^ kol s|d ky aAiKaA< Òt¬sIN jA,dy ho ik gYr whUdIaM
mYN tyry nAl byEmAnI nhIN kItI= kI tU e|k cMdI dy                       dy hAkm dUijaM ty hukm clA`,A psd krdy hn<
                                                              14
is|ky vAsty km krn lE rAjI nhIN hoeaA?Õ                           tU   aty `nHM dy mh|tvpUr, aAgU lokM ty aAp,I SktI
                                                                                                                  26
aAp,I mjUrI lY ty cilaA jA= pr mYN aKIrly bdy ^                         estymAl krnA psd krdy hn=                 t¬hA.y iv|c aijhA
                                                      15
vI `hI dy,A cAhuÈdA hM jo mYN tY^ id|tA=                   kI eh         nA hov< pr jykr t¬hA.y iv|cNo koE v|.A ho,A cAhy `s^
                                                                               y
                                                                                                                        27
myrA h|k nhIN ik mYN aAp,y pYsy ^ ijvyN cAhM estymAl                     syvk vM{ t¬hA.I syvA krnI cAhIdI hY=                jykr t¬hA.y
krM? jM tY^ ErKA hY ik`N ik mYN `nHM lokM nAl                            iv|coN koE pihlA bn,A cAhy `h pihlM t¬hA.A dAs
                           16                                                     28
`dAr hM jo mgroN aAX=           Òesy trHM ijh/y lokM dA                  hovy=         `vyN hI ijvyN mnu|K dA pu|tr aAp,I syvA
hu, ip|ClA drjA hY Biv|K iv|c `nHM dA drjA pihlA                         krvA`, nhIN sgoN `h hornM lokM dI syvA krn
drjA hovygA aty `h lok ijnHM dA hu, drjA pihlA                           lE aAeaA hY= `h bhut sAry lokM ^ bcA`, dI
hY Biv|K iv|c `nHM dA drjA ipClA hovygA=Ó                                KAitr aAp,I jAn kurbAn krn lE aAeaA hY=Ó


             iwsU dA aAp,I m¯t bAry d|s,A                                               iwsU dA do aÈinHaM ^ rAjI krnA
            (mrkus 10:32–34; lUkA 18:31–34)                                              (mrkus 10:46–52; lUkA 18:35–43)
  17                                                                       29
       jdoN iwsU wrUslm jA irhA sI< `s dy bArMH cyly                             jdoN `h aty `s dy cyly wrIho toN ivdA ho rhy
                                                                                                                                      30
vI `s dy nAl sn= rAh iv|c `s ny `nHM ^ e|ksAT                            sn< lokM dI e|k v|.I BI/ ny iwsU dA ip|CA kItA=                   do
1003                                   m|tI 20:31-21:20

aÈny mnu|K s/k dy k>y bYQy sn= jdoN `nHM s¬i,aA ik              Òsvrg iv|c pRBU ^ `stitÚÓ
                                                                10
iwsU liGaA jMdA hY tM `h `%cI dy,y boly< Òhy pRBU<                  jdoN iwsU ny wrUSlm iv|c pRvyS kItA< `s Sihr
dA~d dy pu|tr< sA.y `%ty dwA kr=Ó                          dy sAry lok SSopÈc iv|c pY gX aty pu%iCaA< Òeh
  31
       `nHM ny aÈnHy aAdmIaM ^ iJ/ikaA aty cu|p rih,       aAdmI kO, hY?Ó
                                                                11
lE ikhA< pr `h hor vI `%cI boly< Òhy pRBU< dA~d dy                   iwsU nAl jA rhI BI/ ny `%tr id|tA< Òeh iwsU
pu|tr< ikrpA krky sA.I shAetA kr=Ó                         hY< glIl dy ksby nAsrt dA e|k nbI=Ó
  32
       td iwsU ruikaA aty `nHM ^ s|dky pu%iCaA< Òt¬sIN
mYToN aAp,y vAsty kI krA`,A cAhuÈdy ho?Ó                                       iwsU dA mÈdr iv|c ho,A
  33
       td `nHM dohM ny ikhA< ÒpRBU jI asIN cAhuÈdy hM ik         (mrkus 11:15–19; lUkA 19:45–48; wUhÈnA 2:13–22)
                                                                12
sA.IaM a|KM KulH jA, jo asIN vyK skIxy=Ó                             fyr iwsU mÈdr dy elAky v|l igaA `s ny `nHM
  34
       iwsU ny `nHM aÈinHaM aAdmIaM lE trs mihsUs          sB lokM ^ ijh/y `%Ty cIzM KrId aty vyc rhy sn
kItA aty `nHM dIaM a|KM ^ CoihaA `h J|q sujAKy ho          bAhr k|> id|tA= aty srAfM dy tKtpoS aty Gu|gIaM
                                                                                                              13
gxy aty iwsU dy mgr ho t¬ry=                               vyc, vAilaM dIaM myjM `lqA su|qIaM=                     Ò`s ny
                                                           `nHM lokM ^ aAiKaA< eh poTIaM iv|c iliKaA hY< Ôik
           iwsU dA wrUSlm iv|c SAhI dAKlA                  myrA Gr pRArTnA dA Gr sdAvygAÕ* pr t¬sIN es
   (mrkus 11:1–11; lUkA 19:28–38; wUhÈnA 12:12–19)         jgHA ^ corM dy l¬¬k, dI jgHA b,A rhy ho=ÕÓ*
                                                                14

21         iwsU aty `s dy cyly wrUSlm dy ny/y aA rhy
           sn< pr rAh iv|c `h jYtUn dy phA/ `%ty<
bYtFgA kol< ruky iwsU ny aAp,y do cyilaM ^ ngr
                                                                     aty `s mÈdr dy elAky iv|c bhut sAry aÈnHy aty
                                                           lg/y iwsU kol aAxy aty `s ny `nHM ^ cgA kItA=
                                                           15
                                                                jdoN prDAn jAjkM aty nym dy `pdySkM ny `nHM
                2
iv|c ByijaA= aty aAiKaA< Òjo Sihr t¬hA.y sAmH,y hY         acrj kmM ^ dyiKaA ijh/y `s ny kIty aty b%icaA
`s aÈdr jAP< Sihr aÈdr v/dy sAr hI< t¬sIN e|k              ^ `s mÈdr iv|c `%cI aAvAz nAl boldy aty ÒdA~d
gDI ^ aAp,y Coqy gDy nAl binHaA pAvoNgy< `s^              dy pu|tr ^ `stitÓ aAKdy vyiKaA tM `h gu|sy iv|c aA
                              3
KolHky t¬sIN myry kol lY aAvo= jykr t¬hA^ koE kuJ khy<     gX=
                                                                16
tM `s^ aAK,A< ÔpRBU ^ enHM giDaM dI lo/ hY= Fyr                      `nHM ny iwsU ^ aAiKaA< ÒkI tU s¬, irhA hYN eh
`h jldI hI `nHM ^ vAips Byj dyvygA=ÕÓ                      b|cy kI aAK rhy hn?Ó iwsU ny `%tr id|tA< ÒkI t¬sIN
  4
   eh es lE hoeaA ik nbI dA eh bcn pUrA                    kdy vI poTIaM iv|c nhIN pi/HaA< Ôt¬sIN b%icaM aty
                                                                                                         17
hov:
   y                                                       juaAkM ^ `stit krnI isKAE?Ó*                   eh vAprn
                                                           toN bAad iwsU `nHM lokM toN ivdA ho igaA aty rAt
  5
   ÒsIwon dy Sihr ^ d|so< Ôik tyrA bAdSAh tyry v|l         k|q, lE bAhr bYtanIaM Sihr ^ cilaA igaA=
aA irhA hY= `h inmRtA nAl gDI `%ty< hM gDI dy b|cy<
`%ty bYQ ky aA irhA hY=ÕÓ                   jkrwAh 9:9                    iwsU ny ivSvAs dI SktI ivKAE
                                                                               (mrkus 11:12–14, 20–24)
  6                                                             18
   tM cyilaM ny jAky ijvyN iwsU ny hukm id|tA sI itvyN               aglI svyr jd iwsU Sihr v|l m¬i/aA jMdA sI
            7                                                                       19
hI kItA= `h gDI ^ gDI dy b|cy smyt ilaAxy aty              tM `s^ Bu|K l|gI=             rsty iv|c aÈjIr dA ibrK vyK
aAp,y k|p/y gDI dy b|cy `%ty pA id|ty aty iwsU `s          ky `s dy ny/y igaA pr isvAe p%itaM dy `%Ty `s^
                     8
`%pr bih igaA= BI/ iv|coN bhut sAry lokM ny iwsU           hor kuJ vI nA l%iBaA tM `s ny ibrK ^ ikhA ik a|j
vAsty rsty ty aAp,y k|p/y ivCA id|t= kEaM ny ibrCM
                                   y                       toN tY^ Biv|K iv|c kdy vI Fl nA l|g,= t¬rt hI ru|K
                                                  9
dIaM qih,IaM v|> ky rsty iv|c ivCA id|tIaM= BI/            su|k igaA=Ó
                                                                20
ijh/I `s dy a|gy ty ip|Cy clI aA`NdI sI `%cI aAvAz                   cyly vyK ky hYrAn hoxy aty `nHM ny pu%iCaA< ÒaÈjIr
iv|c aAK, l|gI<                                            dA ru|K eÈnI CytI ikvyN kumlA igaA?Ó


  ÒdA~d dy pu|tr ^ `stit `h Dn hY ijh/A pRBU dy           ÒmyrA Gr ... s|dAvygAÓ wsAwAh 56:7
nAm `%ty aA`NdA hYÚÓ                                       ÒcorM dy luk, dI jgHA b,A rhy hoÓ iwrimwAh 7:11
                                            jbUr 118:26    Òt¬sIN ... krnI isKAEÓ zbUr 8:3 (wUnAnI anuvAd)
m|tI 21:21-43                                             1004
  21                                                                                     32
       iwsU ny `nHM ^ `%tr id|tA< ÒmYN t¬hA^ s|c aAKdA          rAj iv|c jMdy hn=             ik`N ik wUhnA t¬hA^ ij`,
hM ik jykr t¬hA^ inhcA hovy aty t¬sIN koE Brm nA                dA shI >g isKA`, lE aAeaA pr t¬sIN `s dI
r|Ko= t¬sIN isrf eho hI kroNgy jo aÈzIr dy ibrK nAl             prtIt nA kItI sgoN msUlIaM aty kjrIaM ny `s dI
mYN kItA sgoN t¬sIN es phA/ ^ vI aAK skdy hoN jA                prtIt kItI= pr tsIN eh vKky ipCNo vI aAp,y jIvn
                                                                                ¬       y     |
                                                    22
aty sm¬dr iv|c jA ky i.g tM aijhA hI hovgA=
       È                                y                jykr   nhIN bdly aty nA hI `s `%ty ivSvAs kItA=
t¬sIN ivSvAs kroN< tM `h sB kuJ jo t¬sIN pRArTnA
rAhIN mÈgoNgy t¬hA^ id|tA jAvygA=Ó
                                                                                  pRBU aAp,A pu|tr ByjdA hY
    whUdI aAgUaM ny iwsU dy aiDkAr ty S|k kItA                                  (mrkus 12:1–12; lUkA 20:9–19)
                                                                  33
              (mrkus 11:27–33; lUkA 20:1–8)                            Òe|k hor idRSqAt s¬,: e|k izÈmIdAr sI= `sny
                                                                                           o
  23
       jdoN iwsU mÈdr dy elAky iv|c dAùKl hoeaA< aty            e|k aÈgUrM dA bAg lAeaA= `s ny Kyt dy cufyry vA/
jdoN `h `pdyS dy irhA sI tM pRDAn jAjk aty lokM                 kr id|tI aty `s ny rs vAsty e|k cub|cA k|i>aA=
dy bzurg `s pAsy aAX aty kih, l|gy Òeh sB tU                   ifr `s aAdmI ny `%Ty e|k burj `sAiraA aty `s^
                                                                                                                 34
iks aiDkAr nAl krdA hYN? eh aiDkAr tY^ iks ny                   iksAnM dy hT sNO p ky aAp prds cilaA igaA=
                                                                           |                 y                        jdoN
id|tA?Ó                                                         flM dI ru|t ny/y aAE tM `s ny aAp,y nOkr iksAnM
  24
       iwsU ny `nHM ^ `%tr id|tA< ÒmYN vI t¬hA^ e|k             dy kol aAp,y aÈgUrM dA ih|sA lY, lE Byjy=
                                                                  35
svAl pu|CdA hM= jykr t¬sIN mY^ `%tr dyvoN mYN vI                       Òpr iksAnM ny `nHM ^ F/ ilaA aty e|k ^
t¬hA^ d|sMgA ik iks aiDkAr nAl mYN eh sB g|lM                   ku%iqaAM dUjy ^ mAr id|tA aty tIjy nOkr ^ p|TrM nAl
            25                                                               36
krdA hM=         wUhnA dA bpitsmA kI eh prmyS¬r v|loN          mAr id|tA=        ifr mAlk ny pihlI vAr nAloN v|D nOkr
aAeaA jM mnu|KM v|loN?Ó                                         iksAnM kol Byjy pr iksAnM ny `nHM nAl vI `sy trHM
                                                                           37
  `nHM ny aAps iv|c ivcAr kItA< jy asIN khIxy ÒwUhnA
                                                               hI kItA=        aKIr iv|c mAlk ny aAp,y pu|tr ^ `nHM
dA bpitsmA svrg v|loN sIÓ tM `h sA^ aAKygA ik                   dy kol eh soc ky ByijaA ik Ô`h myry pu|tr dA aAdr
                                              26
fyr t¬sIN `s ty BrosA ik`N nA kItA?                pr jykr      krngy=Õ
                                                                  38
asIN aAKIxy< Ôeh lokM v|loN sIÕ< tM sAry lok sA.y nAL                  Òpr jdoN iksAnM ny `s dy pu|tr ^ vyiKaA tM
gu|sy ho,gy= ik`N ik eh sB wUhnA ^ nbI smJdy                   aAps iv|c soicaA< ÔvArs eho hY= asIN es ^ mAr
                                                                                                                   39
hn=ÕÓ                                                           dyEX aty `s dy ivrsy ty kbzA kr lExy=Õ                  tM
  27
       so `nHM ny iwsU ^ `%tr id|tA< ÒasIN nhIN jA,dy           `nHM ny pu|tr ^ f/ ilaA aty bAg iv|coN bAhr k|>
ik wUhnA ^ bpitsmA dy, dI SktI< ik|ToN aAE=Ó tM                `s ^ mAr id|tA=
                                                                  40
iFr iwsU ny aAiKaA< ÒtM mYN vI t¬hA^ nhIN d|sMgA ik                    ÒtM jdoN Kyt dA mAlk aAvygA< `h `nHM iksAnM
eh sB g|lM mYN iks aiDkAr nAl kr irhA hM=                       nAl kI krygA?Ó
                                                                  41
                                                                       `nHM ny `s^ aAiKaA< Ò`h `nHM duSq lokM ^
          iwsU do pu|trM dI idRSqMt s¬,A`NdA                    kSq dAek m¯t dyvygA aty Kyt hornM iksAnM dy h|T
  28
       ÒmY^ dso ik t¬sIN kI socdy ho? e|k mnu|K dy do           sONp dyvgA jo `s^ vA>I dy smyN `s dA ih|sA dy,gy=Ó
                                                                        y
                                                                  42
pu|tr sn aty `h pihly dy kol aA, ky boilaA< Ôpu|tr<                    iwsU ny `nHM ^ aAiKaA< ÒBlM t¬sIN poTIaM iv|c
jAÚ a|j aÈgUr dy bAg iv|c km kr=Õ                              kdy nhIN pi/HaA:
  29
       Ò`s ny `%tr id|tA< 'mYN nhIN jAvMgAÕ< pr bAad
iv|c< `s ny aAp,A mn bdilaA aty cilaA igaA=                       Ôijh/A p|Tr `sArIaM duaArA nAmÈzUr kItA igaA
  30
       Òfyr iptA dUjy pu|tr kol igaA aty `s^ vI `hI             sI KUÈjy dA isrA ho igaA= pRBU ny es^ vApr, id|tA
g|l khI= `s ny `%tr id|tA< ÔhM jI< mYN jAvMgAÕ pr               aty sA.y lE eh acBA hY=Õ                 zbUr 118:22–23
`h nA igaA=
  31                                                              43
       Òso dohM iv|coN iksny iptA dI mrzI pUrI kItI?Ó                  Òes krky mYN t¬hA^ aAKdA hM ik prmyS¬r dA
  `nHM aAiKaA< Òpihly ny=Ó                                      rAj t¬hA.y koloN KoihaA jAvygA aty eh `nHM lokM ^
  iwsU ny `nHM ^ ikhA< ÒmYN t¬hA^ s|c aAKdA hM ik               id|tA jAvygA ijh/y `hI g|lM krngy jo prmySr aAp,y
                                                                                                          ¬
msUlIX aty kjrIaM t¬hA.y nAloN pihlM prmyS¬r dy                rAj iv|c cAhuÈdA hY=
1005                                   m|tI 21:44-22:24
    44                                                                       12
         jykr koE `s p|Tr `%ty i.|gygA< `h cUr-cUr ho    nhIN pAX hoX sn=         bAdSAh ny `s^ ikhA< ÔBE tU
jAvgA= jkr pTr iksy `%pr i.ggA< tM `h ivaktI
   y    y   |              | y                           e|Ty ivaAh vAlI poSAk pAxy bgYr aÈdr ikvyN aAeaA?
                                                                                               13
vI p|Tr duaArA kucilaA jAvygA=Ó*                         pr `s aAdmI ny kuJ nA< ikhA=               tM bAdSAh ny kuJ
    45
         jdoN pRDAn jAjkM aty frIsIaM ny iwsU dy aAKy    nOkrM ^ ikhA< Ôes dy h|T-pYr bnH ky es^ bAhr dy
idRsqMt s¬,y< tM `h jA, gX ik `h `nHM bAry hI            hnyr iv|c su|q id`= `s jgAH lok rody ho,gy aty
g|lM kr irhA sI=                                         drd nAl aAp,y dÈd krIc rhy ho,gy=Õ
    46                                                     14
         `h `s^ igrFtAr krn dA koE `pAa krnA                    ÒhM< bhut sAiraM ^ s|dA id|tA igaA hY pr To/y
cAhuÈdy sn< pr `h lokM toN .rdy sn ik`N ik `h            hI cu,y gX hn=Ó
`s^ nbI mÈndy sn=
                                                                   kuJ whUdIaM ny iwsU nAl DoKA krn
    ivaAh dI dAavt dy in`Nty bAry e|k idRSqMt                                dI koiSs kItI
                         (lUkA 14:15–24)                             (mrkus 12:13–17; lUkA 20:20–26)
                                                           15

22           iwsU `nHM nAl Fyr idRSqAtM iv|c boilaA:
             2
                Òsvrg dA rAj e|k bAdSAh vrgA hY
ijsny aAp,y pu|tr dy ivaAh dI dAavt itaAr
                                                                `s toN bAad FrIsI bAhr gX aty `nHM ny iwsU
                                                         ^ pRSnM rAhIN FsA`, dA FYslA kItA=
                                                         aAp,y kuJ cyilaM ^ hyrdIaM nAmy smUh dy kuJ admIaM
                                                                               o
                                                                                                           16
                                                                                                                `nHM ny

             3
krvAE= rAjy ny aAp,y nOkrM ^ `nHM lokM ^ ilaA`,          nAl iwsUÊkol ByijaA= enHM aAdmIaM ny aAiKaA< ÒgurU
lE ByijaA ijnHM ^ `s ny ivaAh dI dAavt ty s|dA           jI< asIN jA,dy hM ik t¬sIN e|k emAndAr aAdmI hoN
id|tA sI= jdoN dAavt dI itaArI ho gE tM `s ny            aty t¬sIN prmyS¬r dy rAh bAry scAE dA `pdyS idÈdy
ijnHM ^ s|dA id|tA sI `nHM ^ nOkrM h|T aA`, lE           ho= t¬sIN iksy toN vI pRBAivt nhIN huÈdy ik`N ik t¬sIN
                                                                                                                   17
sunyhA ByijaA< pr lokM ny rAjy dI dAavt ty aA`,          es g|l dI pRvAh nhIN krdy ik `h kO, hn?Ó                       so
toN enkAr kr id|tA=                                      sA^ d|so ik t¬sIN kI socdy hoN kI kYsr* ^ msUl dy,A
    4
    Òifr `s ny hor v|D nOkrM ^ s|dy hoX lokM ^           inaM anusAr hY jM nhIN?Ó
                                                           18
d|s, lE ByijaA< Ô`nHM lokM ^ d|so ijnHM ^ mYN s%idaA;           pr iwsU `nHM dy duSq erAidaM ^ jA,dA sI tM
dAavt itaAr hY= mYN aAp,y bldM aty moqy pSUaM ^          `s ny aAiKaA< Òt¬sIN kpqI ho< t¬sIN ik`N mY^ FsA`,
KA, lE v%i>aA hY ty sB kuJ itaAr hY ivaAh dI             dI koiSS ik`N kr rhy hoN?
                                                           19
dAavt lE aAP=Õ                                                  ijh/A is|kA t¬sIN mihsUl idÈdy ho mY^ ivKAP=Ó
    5                                                                                                             20
    Òsyvk gxy aty lokM ^ aA`, vAsty kih aAXÓ             t|d `h e|k cMdI dA is|kA `s kol ilaAxy=                       tM
pr lokM ny `nHM ^ sun, toN enkAr kr id|tA= koE           iwsU ny `nHM ^ ikhA< Òes `%pr eh mUrt aty ilKt
aAp,y KytM ^ clA igaA aty koE aAp,yy v,j ^=              iks dI hY?Ó
6                                                          21
 kuJ hor lokM ny e|kQy hoky `nHM nOkrM ^ fi/aA<                 `nHM ny `%tr id|tA< Òeh kYsr dI tsvIr aty
                                    7
ku%iqaA aty jAno mAr id|tA= bAdSAh ^ b/A gu|sA           kYsr dA nM hY=Ó td `s ny `nHM ^ aAiKaA< ÒtM ifr
aAeaA= `s ny `nHM kAtlM ^ mArn aty `nHM dA               ijh/IaM vstM kYsr dIaM hn `h kYsr ^ id`
Sihr sA/n lE aAp,I FOj ^ ByijaA=                         aty ijh/IaM vstM prmyS¬r dIaM hn `h prmyS¬r
    8
    Ò`s toN bAad bAdSAh ny aAp,y nOkrM ^ aAiKaA<         ^ id`=Ó
                                                           22
ÔdAavt tM itaAr hI hY= mYN ijnHM ^ es dAavt                     aty `h eh s¬,ky b/y hYrAn hoxy aty `s^ C|.
lE s|dA id|tA sI `h es kAibl nhIN sI ik e|Ty             ky cly gxy=
            9
aA`Ndy= so t¬sIN curAihaM ty jAvo aty ijnHM lokM ^
vI t¬sIN imlo `nHM ^ ivaAh dI dAavt ty aA`, dA                     kuJ sdUkIaM ny iwsU nAl cAl c|lI
                    10
in`NtA id`=Õ             tM nOkr bAhr curAihaM ty gxy=               (mrkus 12:18–27; lUkA 20:27–40)
                                                           23
ijnHM ^ vI `h l|B sky< `nHM ny sAry Bly bury lok                `sy idn< kuJ sdUkI iwsU kol aAX= `h ivSvAs
ekQy kr lX= tM `h jgHA mihmAnM nAl Br gE=                krdy sn ik punr `%TAn nhIN hY= aty eh kih ky
    11                                                                             24
         ÒjdoN bAdSAh mihmAnM ^ vyK, aÈdr aAeaA<         `s toN svAl pu%iCaA<           ik ÒgurU jI mUsA ny aAiKaA
tM `s ny e|k aAdmI ^ vyiKaA ijsny ivaAh dy k|p/y         sI ik jy koE ivaAhutA mrd by`lAd mr jAvy tM `s

t¬k 44 kuJ wUnAnI nklM iv|c t¬k 44 nhIN hY=              kYsr rom dy SAsk dA nM=
m|tI 22:25-23:9                                                    1006
dA BrA `s dI ptnI nAl ivaAh kr lvy= aty `s                                             iwsU dA frIsIaM ^ e|k svAl
^ aAp,y BrA lE vAirs dy, lE b|cy pYdA krny                                             (mrkus 12:35–37; lUkA 20:41–44)
                     25                                                     41
cAhIdy hn=*               sA.y ivckAr s|t BrA sn= pihly ny                       jdoN frIsI ek|Qy hoxy< tM iwsU ny `nHM ^ e|k
                                                                                             42
ivaAh kItA aty mr igaA= ik`N ju `s dI koE `lAd                          svAl pu%iCaA=             Òt¬sIN msIh bAry kI socdy ho= ik
nhIN sI< `s dy BrA ny `s dI ivDvA nAl ivaAh                             `h iks dA pu|tr hY?Ó
                    26
krvA ilaA=               dUjy aty tIjy BrA toN lYky s|tM BrAvM              `nHM iwsU ^ ikhA< ÒdA~d dA pu|tr=Ó
                                    27                                      43
nAl evyN hI vApiraA=                     sAiraM dy ip|Co `h a¯rt                 tM iwsU ny `nM ^ aAiKaA< ÒtM ifr dA~d pivtr
                                                                                              H                           |
                    28
vI mr gE=                eslE< ijvyN ik sAry BrAvM ny `s                aAtmA rAhIN `s^ ÔpRBUÕ ik`N bulA`NdA hY? jdoN `s
nAl ivaAh kItA< punr `%TAn dy idn `h iksdI                              ny eh aAiKaA<
                                                                            44
ptnI hovygI?Ó                                                                    ÔpRBU ny myry pRBU ^ aAiKaA< tU myry s|jy pAsy bYQ
     29
          iwsU ny `nHM ^ `%tr id|tA< Òt¬sIN Bu|l iv|c ho                jd tIkr mYN tyry vYrIaM ^ tyry pYrM hyQ nA kr idaM=Õ
ik`N ik t¬sIN nhIN jA,dy ik poTIaM kI aAKdIaM                                                                            jbUr 110:1
                                                                            -
                                                                        45 46
hn= aty t¬sIN prmyS¬r dI SktI bAry nhIN jA,dy=                                    eslE jykr dA~d `s^ ÔpRBUÕ< bulA`NdA hY<
30
     ik`N jo punr `%TAn toN bAad< `%Ty koE ivaAh                        tM `h `s dA pu|tr ikvyN ho skdA hY?Ó koE vI frIsI
nhIN hovygA= `h e|k dUjy nAl ivaAhy nhIN jA,gy=                         iwsU dy svAl dA jvAb nA dy sikaA= `s idn toN
                                              31
`h svrg iv|c dUtM vM{ ho,gy=                       kI t¬sIN `h nhIN     bAd< iksy ny vI `s^ koE hor svAl krn dA hONslA
pi/HaA jo prmyS¬r ny m¬ridaM dy punr `%TAn bAry                         nA kItA=
               32
iliKaA h=
        Y           Ôik mYN abrAhAm dA prmySr aty eshAk
                                            ¬
dA prmSr aty wAkb dA prmSr hM=Õ* `h m¬ridaM
      y ¬       U       y ¬                                                         iwsU ny DArimk aAgUaM dI indA kItI
dA prmyS¬r nhIN ij`NidaM dA hY=Ó                                                  (mrkus 12:38–40; lUkA 11:37–52; 20:45–47)
     33
          lok `s dA eh `pdyS s¬,ky hYrAn hoxy=
                                                                        23            iFr iwsU ny BI/ aty aAp,y cyilaM nAl
                                                                                                                 2
                                                                                      g|l kItI< aty aAiKaA< nym dy `pdySkM
                                                                        aty frIsIaM ^< mUsA dI SrHA bAry `pdyS dy, dA
                                                                                                                 3
                    ikh/A nym sB toN zrUrI hY                           aiDkAr hY ik `h kI aAKdI hY= es lE t¬hA^
               (mrkus 12:28–34; lUkA 10:25–28)                          `nHM dI aAigaA dA pAl, krnA cAhIdA hY aty jo
     34
          jdoN frIsIaM ny s¬i,aA ik `s ny sdUkIaM dA                    `h kih, iDaAn nAl kro< pr `nHM vrgy km nA kro
                                                             35
mUÈh bd kr id|tA hY tM `h e|k TM ek|Qy hoX=                      e|k   ik`N ik `nHM dy jIvn cgy `dAhr, nhIN hn ik`N
FrIsI jo mUsA dI SrHM dA `stAd sI iwsU ^ prtA`,                         ik jo vI `h krn ^ kihÈdy hn Kud `nHM ty aml
                                             36                                         4
lE `s^ e|k svAl pu%iCaA<                          FrIsI ny aAiKaA<      nhIN krdy= `h sKt nym b,A`Ndy hn ijh/y mÈn,
ÒgurU jI< SrHA iv|c sB toN zrUrI hukm ikh/A hY?Ó                        lE b/y kQor hn< `h enHM ^ lokM ty lAgU krdy
     37
          iwsU ny jvAb id|tA< ÒtY^ aAp,y pRBU prmyS¬r ^                 hn= pr `h enHM iv|coN iksy vI nym dA anusr,
aAp,y sAry idl nAl< aAp,I sArI rUh nAl< aty pUry                        krn dI koiSS vI nhIN krdy=
                                               38                           5
mn nAl ipaAr krnA cAhIdA=*                         pihlA aty ehI                Ò`h aAp,y sB km lokM ^ ivKAvy lE krdy
                                   39
sB toN zrUrI hukm hY=                   aty dUjA hukm vI pihly          hn= `h aAp,y KAs bsitaM ^ poTIaM nAl Br lYNdy
ijÈnA hI mh|tvpUr, hY: ÒtY^ aAp,y guaM>I ^ `vyN                         hn aty `nHM ^ v|.y hI v|.y krdy rihÈdy hn= `h
hI ipaAr krnA cAhIdA hY ijvyN tU aAp,y aAp ^                           aAp,y KAs pArTnA vAly vstrM dI lbAE bht rKdy
                                                                                   R                         u  |
                             40                                                                                      6
ipaAr krdA hYN=*                  enHM dohM hukmM `%ty hI sAry          hn tM jo lok `nHM v|l iDaAn dy,= `h FrIsI aty
nym aty nbIaM dIaM ilKtM ty iqky hoxy hn=Ó                              nym dy `pdySk dAavtM iv|c `%cIaM TAvM dy loBI
                                                                        hn< aty `h pRArTnA sTAnM iv|c vI `%cy ahudy m|l,
                                                                                             7
                                                                        dy b/y Bu|Ky hn= bzArM iv|c mAn snmAn lY, dy vI
Òjy koE... cAhIdy hnÓ ibvsTA sAr 25:5 aty `tpt 38:8                     b/y Bu|Ky hn= `h mnu|KM koloN gurU khA`,A cAhudy hn=
                                                                            8
ÒmYN...dA prmyS¬r hMÓ kUc 3:6                                                   Òpr t¬sIN sB gurU< nA khA`,A ik`N jo t¬hA.A
ÒtY^ ... krnA cAhIdAÓ ibvsTA 6:5                                        e|k hI gurU hY aty t¬sIN sB aAps iv|c BrA-BrA ho=
                                                                        9
ÒtY^ ... ipaAr krdA hYNÓ lyvIaM 19:18                                    aty DrtI `%pr iksy vI mnu|K ^ aAp,A iptA nA
1007                                             m|tI 23:10-37

aAKo ik`N jo t¬hA.A isrF e|ko hI iptA hY< jo svrg                          vFAdArI hn= eh mh|tvpUr, hY ik t¬sIN dUjy asUlM
              10
iv|c hY=           aty t¬sIN aAp,y aAp ^ mAlk vI nhIN                      dI a,gihlI kIty ibnA enHM g|lM ty vI aml kro=
                                                                           24
khA`,A ik`N ik t¬hA.A sBnM dA mAlk vI e|ko BAv                                  t¬sIN aÈnHy aAgU hoÚ t¬sIN `h ho jo m|Cr-m|KI ^ tM
              11
msIh hY=           ijh/A mnu|K t¬hA.A syvk b, t¬hA.I syvA                  pu, lYNdy hn pr ~NQ ^ ingl jMdy hn=
                                                             12                 25
krdA hY< `h t¬hA.y sAiraM iv|coN v|.A hY=                         ijh/A              Òt¬hA.y ty lAhnt hY< nym dy `pdySko aty FrIsIP=
ivaktI aAp,y aAp ^ mhAn smJdA dIn b,AeaA                                   t¬sIN kpqI ho= t¬sIN aAp,y kqory aty TAlIaM ^ bAhroN
jAvygA aty jo koE aAp,y-aAp ^ sB iv|cNo nIvM jA,ygA                        tM sAF krdy hoN= pr aÈdrly pAsy< `nHM g|lM nAl Bry
                                               13
`s^ sB toN `%cA smiJaA jAvygA=                      nym dy `pdySko         hoX ho ijh/IaM t¬sIN dUijaM nAl dgAbAjI krky aty
                                                                                                                                        26
aty FrIsIP< tuhA.y ty lAhnt= t¬sIN kpqI ho ik`N ik                         aAp,y aAp ^ pRsn krky pRApt kItIaM hn=                           Òhy
t¬sIN svrg dy rAj dy rAh iv|c a/cnM pYdA krdy                              aÈnHy FrIsIPÚ pihlM kqory aty TAlI dy aÈdr ^ sAF
ho= t¬sIN Kud vI pRvyS nhIN krdy aty `nHM ^ vI pRvyS                       kro tM `h bAhroN vI sAF ho,gy=
                                                    14                          27
nhIN krn idÈdy jo koiSS kr rhy hn=Ó                      *                           Òt¬hA.y ty lAhnt< nym `pdySko aty FrIsIPÚ
     15
          Ònym dy `pdySko aty frIsIP< t¬hA.y ty lAhnt                      t¬sIN kpqI ho= t¬sIN klI kItIaM kbrM vM{ ho< jo
hY< t¬sIN kpqI hoÚ ik`N ik t¬sIN iksy ^ aAp,y Drm                          bAhroN soh,IaA idsdIaM hn pr jo aÈdro m¬rdA lokM
iv|c bdl, lE sm¬Èdr aty DrtI ty sFr krdy ho=                               dIaM h|.IaM aty hor a,DotIaM cIzM nAl BrIaM
                                                                                              28
aty jdoN t¬sIN iksy ivaktI ^ bdl idÈdy ho< tM t¬sIN                        hoEaM hn=Ó              t¬sIN vI `vyN hI ho= t¬sIN bAhroN cgy
`s^ aAp,y nAloN vI du|g,A burA b,A idÈdy ho= t¬sIN                         mnu|KM vM{ idKAE idÈdy ho pr aÈdroN kpqtA aty
vI eÈny bury ho ik t¬sIN nrk iv|c jAvoNgy=                                 duStqA nAl Bry hoxy ho=
     16                                                                         29
          Òhy aÈnHy rAh n¬mAP< tuhA.y ty lAhntÚ t¬sIN aAKdy                          Òt¬hA.y ty lAhnt nym dy `pySko aty FrIsIPÚ
ho< Ôjykr koE mÈdr dI sONh KAvy esdA koE arT                               t¬sIN kpqI ho= ik`N ju t¬sIN nbIaM lE kbrM b,A`Ndy
nhIN pr jykr `h mÈdr dy sony dI sONh KAvy< tM `h                           ho aty DrmI lokM dIaM kbrM dA sitkAr krdy ho=
                    17                                                     30
sONh b|D hY=Õ            mUrKo t¬sIN aÈnHy hoÚ ikh/A v|.A hY? sonA              t¬sIN aAKdy hoN< jykr asIN aAp,y bzurgM dy simaM
jM mÈdr< ijh/A ik sony ^ vI piv|tr b,A`NdA hY=                             iv|c ij`Ndy huÈdy< tM asIN `nHM dI enHM nbIaM ^
18                                                                                                                        31
     t¬sIN eh vI kihÈdy ho< Ôjykr koE j|gvydI dI sONh                      mArn iv|c shAetA nA kItI huÈdI=Õ                    eslE t¬sIN
KMdA hY< esdA koE arT nhIN< pr jykr `h jgvydI                              gvAhI idÈdy ho ik t¬sIN `nHM dy b|cy hoN ijnHM ny nbIaM
                                                              19                                   32
dI ByNq dI sONh KMdA hY< tM `h sONh b|D hY=Õ                       t¬sIN   dI h%itaA kItI=              aty ijh/y pAp t¬hA.y ip`-dAidaM
aÈnyH hoÚ ikh/I cIz v|.I hY : Byq< jM jgvydI< jo ByNq ^                    ny SurU kIty sn t¬sIN `nHM ^ pUrA kroNgy=
                                                                                33
piv|tr b,A`NdI hY?                                                                   ÒtusIN s|p hoÚ hy s|pM dy b%icPÚ t¬sIN prmyS¬r dy
     20
          Òes lE jykr koE jgvydI dI sONh KMdA hY<                          inr,y toN ikvyN bcoNgy< jo ik t¬hA^ nrk ^ ByjygA?
                                                                           34
`h jgvydI aty `s `prlIaM sB vstM dI sONh                                        es lE vyKo mYN nbIaM< igaAnIaM aty `pdySkM
              21
KMdA hY=           jykr koE mÈdr dI sONh KMdA hY< tM `h                    ^ t¬hA.y kol ByjdA hMÚ t¬sIN `nHM iv|coN kEaM ^ mAr
mÈdr dI aty `s dI sONh KMdA jo e|k `s iv|c                                 dyvoNgy; t¬sIN `nHM iv|coN kEaM ^ slIb dy id`Ngy<
                   22
rihÈdA hY=              jykr koE svrg dI sONh KMdA hY so                   kEaM ^ t¬sIN aAp,yy pRArTnA sTAnM iv|c ko/y mArogy
                                                                                                                                35
prmyS¬r dy isGAsn dI aty `s `%pr bYQ, vAly dI                             aty SihroN Sihr `nHM dA ip|CA kroNgy=                     hM< t¬sIN
sONh KMdA hY=                                                              DrmI hAbl dy smyN toN lYky zkrwAh t|k sAry DrmI
     23
          Ònym dy `pdySko aty FrIsIP t¬hA.y ty lAhnt=                      lokM dy ktl dy doSI hovg= bkrwAh dA putr zkrwAh
                                                                                                  o y            |
                                                                                                                                         36
t¬sIN kpqI hoÚ ik`N jo t¬sIN pudIny< sONf aty jIry dA                      mÈdr aty jgvydI dy ivckAr mAiraA igaA sI=                          mYN
dsOND idÈdy ho pr t¬sIN SrHA dy v|D mh|tvpUr, `pdySM                       t¬hA^ s|c d|sdA hM= eh sB g|lM es pI/HI dy lokM
^ mÈn, toN a,gihlI krdy ho< jo inaM< deaA< aty                             nAl vAprngIaM=

t¬¬k 14 kuJ wUnAnI p|tRIaM t¬k 14 jo/dIaM hn Ònym dy                                   iwsU v|loN wrUSlm dy lokM ^ ictAvnI
pRcArko aty FrIsIP t¬hA.y ty lAhnt= t¬sIN kpqI ho= Ôt¬sIN
                                                                                                        (lUkA 13:34–35)
ivDvAvMÕ dy Gr l¬|q lYNdy ho< aty t¬sIN lbIaM pRArTnAvM                        37
                                                                                     Òhy wrUSlm< wrUSlm tU hI `h Sihr hYN jo nbIaM
krdy ho jo lok t¬hA^ vyK sk,= es vAsty t¬hA^ BY/I szA
imlygI= mrk¬¬s 12:40; l¬¬kA 20:40                                          ^ ktl krdA hY< aty ijh/y tyry kol Byjy jMdy hn
m|tI 23:38-24:28                                                    1008
                                                                                                            13
`nHM ^ p|TrM nAl mAr idÈdA hYN< mYN ikÈnI vArI cAihaA                     dA ipaAr Q.A pY jAvgA=
                                                                                            y                   pr ijh/A aÈt tIk shygA
                                                                                                           14
ik tyry b%icaM ^ `sy trHM e|kQA krM ijvyN kuk/I                           `hI bcAeaA jAvygA=                    aty prmyS¬r dy rAj bAry
aAp,y cUicaM ^ KBM dy hyQM e|kQA krdI hY< pr tU                         eh KuSKbrI sArI dunIaA iv|c FYlAE jAvygI= hr
                              38
e`N nhIN cAhuÈdA=                  vyK< tyrA Gr iblkul sK,A C|.           e|k kOm ^ es bAry d%isaA jAvygA `s toN mgroN aÈt
                       39
id|tA jAvygA=               mYN tY^ d|s irhA hM ik tU mY^ es toN         aAvygA=
                                                                            15
bAad ifr nhIN vyKyNgA td tk jd sB eh nhIN                                        ÒdAnIxl nbI ny `s iG,A`,I idl kbA~ vst
                                                                                       y                        
khi,gy DÈn hY `h ijh/A pRBU dy nAm `%ty aA`NdA                            bAry aAiKaA hY ijs nAl BArI nuksAn ho,A hY=* t¬sIN
hY=Ó*                                                                     `h iBaAnk vst piv|tr sTAn iv|c K/I vyKoNgy=Ó
                                                                          t¬hA.y iv|c ijnHM ny es bAry pi/HaA hY `h smJdy hn
                                                                                                     16
            mÈdr dA Biv|K iv|c ho, vAlA nuksAn                            ik es dA kI arT hY=             Ò`s vkt ijh/y lok whUidwA
                                                                                                                               17
                     (mrkus 13:1–31; lUkA 21:5–33)                        iv|c ho, `h phA/IaM ^ B|j jA,=                            lokM ^ `s


24           iwsU mÈdr toN bAhr inkl ky jA irhA sI ik
             `s dy cyly `s^ mÈdr dIaM emArtM ty
                                          2
mÈdr ivKA`, lE aAxy= iwsU ny cyilaM ^ aAiKaA<
                                                                          vkt ibnA aAp,A vkt zAeaA kIitaM `%Ty jA,A
                                                                          cAhIdA hY= jykr koE mnu|K aAp,y Gr dI C|t `%ty hY<
                                                                          tM `s^ Gr iv|coN aAp,IaM cIzM lY, vAsty hyQM
                                                                                                       18
Òt¬sIN vyK,A< mYN t¬hA^ s|c aAKdA ik es sTAn dI                           nhIN aA`,A cAhIdA=                jykr koE mnu|K Kyt iv|c hY
hr emArt nSq ho jAvygI< es jgHA dA hr p|Tr                                tM `s^ aAp,A colA lY, vAsty vAips nhIN aA`,A
                                                                                      19
DrtI `%pr i.|gygA=Ó                                                       cAhIdA=          eh vkt `nHM a¯rtM vAsty b/A KrAb
    3
    bAad iv|c< jdoN iwsU zYtn dy phA/ ty bYQA hoeaA
                            U                                             hovgA ijh/IaM grBvtIaM ho,gIaM jM ijnHM dy b|cy
                                                                             y
                                                                                                20
sI< `s dy cyly ekMt iv|c `s kol aAxy aty pu%iCaA<                         du|D cuGdy ho,gy=         pr t¬sIN pRArTnA kro ik t¬hA.I
                                                                                                                                       21
ÒsA^ d|so< eh g|lM kdoN vAprngIaM aty tuhA.y                              BAj srdIaM iv|c jM sbt dy idn nA hovy=                            ik`N
aA`, dA aty jug dy aÈt dA kI inSAn hovygA?Ó                               ik< `s smyN bhut v|.I m¬sIbt hovygI= aijhI m¬sIbt
    4
    iwsU ny aAiKaA< ÒsAvDAn rih,A iksy koloN vI DoKA                      ssAr dy aAid toN lYky hu, t|k kdI nhIN vAprI aty
                 5                                                                                               22
nA KA,A= ik`N ik bhut lok myry nM ty aA`,gy aty                           nA hI eh Fr kdy vAprgI=
                                                                                    y         y                       prmySr ny `h m¬sIbtM
                                                                                                                           ¬
aAK,gy< ÒmYN msIh hM=Ó ty `h bhut lokM ^ gumrAh                           dy idn GqA`, dA FslA kItA h= jkr `s ny aijhA
                                                                                           Y         Y y
             6
krngy= t¬sIN l/IaM jA, vAlIaM l/AEaM bAry vI                              nA kItA< tM koE ij`NdA nhIN rhygA= pr prmyS¬r ny
s¬,oNgy= t¬sIN `nHM l/AEaM dy SurU ho, dIaM afvAhM                        `h smM aAp,y cu,y hoX lokM dI BlAE lE GqA
                                                                                      23
s¬,oNgy= pr t¬sIN .rnA nhIN ik`Nik eh sB g|lM                             id|tA hY=        `s vkt jykr t¬hA^ koE aAKy ik vyKo
vAprnIaM cAhIdIaM hn= pr hAly eh aÈt nhIN=                                msIh e|Ty hY< ty koE khy ik vyKo `h e|Ty hY< tM t¬sIN
7                                                                                                                24
 e|k kOm dUjI kOm `%pr hI e|k ptSAhI dUjI `%pr                            `nHM dA ivSvAs nA krnA=                     ik`N ik JUQy msIh aty
c/AE krgI= bht TAvM `%ty akAl p,gy aty BcAl
       y     u                 Y        U                                 JUQy nbI `Q,gy aty kE trHM dy acrj inSAn aty
                 8
aA`,gy= eh sB g|lM a¿rt dI grBavsTA dIaM                                  adBut krAmtM ivKA`,gy ik `h prmyS¬r v|loN
pI/M vM{ ho,gIaM< jdoN `h e|k b|cy ^ jnm dy rhI                           cui,aM hoeaM ^ vI Bulyvy iv|c pA s|k,= `h eh
huÈdI hY=                                                                 g|lM< jykr sBv hoeaA tM< prmyS¬r dy cu,y hoX lokM
    9                                                                                                                   25
    Òifr lok t¬hA^ SAskM h|TIN kSq dy,gy aty mAry                         ^ gumrAh krn lE vI krngy=                          hu, mYN t¬hA^ eh
jA, lE F/A dy,gy= sB lok t¬hA^ nfrt krngy=                               sB kuJ vApr, toN pihlM hI d|s id|tA hY=
                                                                            26
eh sB g|lM t¬hA.y nAl es lE vAprngIaM ik`N                                       ÒkuJ lok t¬hA^ jykr eh kih, ik msIh TlM
                                                  10
ik t¬sIN myry iv|c ivSvAs r|Kdy ho=                    `h vkt bhut        iv|c hY= tM t¬sIN `nHM dy khy `jA/ iv|c msIh ^
sAry inhcAvAn aAp,A ivSvAs guaA bYQ,gy aty                                l|B, nA cly jA,A= koE t¬hA^ eh vI kih s|kdA hY
`h e|k dUjy dy ivroD iv|c `Q K/o,gy ty aAp,y iv|c                         ik vyKo msIh aÈdrlI koQ/I iv|c hY= pr t¬sIN `s ty
                                    11                                                          27
nfrtM pAl bYQ,gy=                        bhut sAry JUQy nbI aA`,gy        ivSvAs nA kirP=            ik`N ik ijs trHM ibjlI c/Hid`N
                                                       12
aty bhut lokM ^ Zlt rAh pA dy,gy=                           dunIaM iv|c   cmkA mArky lihÈdy tIkr id|sdI hY `sy trHM mnu|K dy
                                                                                                                 28
duSqtA vD jAvygI= es lE bhut sAry SrDAlUaM                                pu|tr dA aA`,A hovygA=                      jdoN t¬sIN igrJM ^

                                                                          Ò`s iGnA`,I ... ho,A hYÓ dAnIXl 9:27; 12:11
ÒDÈn hY ... aA`NdA hYÓ zbUr 118:26                                        (dAnIXl 11:31 vI vyKo=)
1009                                             m|tI 24:29-25:8
                                                                          42
ek%iQaM huÈidaM dyKdy ho tM t¬sIN jA, jMdy hoN e|Ty                            Òso huiSaAr rhoÚ t¬sIN nhIN jA,dy ik t¬hA.A pRBU
                                                                                                     43
koE m¬rdA hY= `sy trHM myrA aA`,A vI sB lE sAF                        ikh/y idn aAvygA=                   eh g|l wAd r|K,A ik jykr
hovygA=                                                               Gr dA mAlk jA,dA hovy ik cor iks vkt aA`,
     29
          Ò`nHM idnM dIaM tklIFM toN t¬rt bAad< eh                   vAlA hY< `h strk rhygA aty cor ^ aAp,y Gr dy
                                                                                                                44
vAprygA:                                                              aÈdr v/Hn nhIN dyvygA=                         evyN t¬hA^ vI itaAr
     J|q hI sUrj hnyrA ho jAvygA aty cn aAp,I cAn,I rih,A cAhIdA hY ik`N ik ijs G/I t¬hA^ ic|t cytA
nhIN dyvygA tAry akAS toN i.|g pY,gy aty akASM                        vI nhIN ho,A `s G/I mnu|K dA pu|tr aA jAvygA=
dIaM SktIaM ihlAEaM jA,gIaM=Ó
                                             wsAwAh 13:10; 34:4                              cgy nOkr aty bury nOkr
                                                                                                    (lUkA 12:41–48)
     30                                                                   45
          Ò`s vkt< akAS iv|c e|k inSAn pRgqygA< eh                             ÒigaAnI aty Brosy wog nOkr kO, hY? `h aijhA
ivKA`, lE< ik mnu|K dA pu|tr aA irhA hY= iFr                          hY ijs ^ mAlk ny hornM sAry nOkrM `%ty ingrAnI
DrtI dy sAry lok cIk,gy= `h mnuK dy putr ^ SktI
                               |      |                               r|K, aty `nHM ^ QIk smyN ty Bojn dy, dI izmydArI
                                                                                       46
aty mhAn mihmA nAl akAS dy b|dlM ty aA`NdA                            id|tI hY?Ó            jdoN mAlk aA`NdA hY aty nOkr ^ id|tA
              31
vyK,gy=            mnu|K dA pu|tr tUrHI dI v|.I aAvAz nAl             hoeaA km kridaM vyKdA hY< tM `h nOkr bhut KuS
                                                                                  47
aAp,y dUtM ^ ByjygA= `h `s dy cu,y hoX lokM ^                         huÈdA hY=        mYN t¬hA^ s|c d|sdA hM= mAlk `s nOkr ^
                                                                                                                                         48
DrtI dy e|k isry toN dUjy isry t|k aty akAS dy e|k                    aAp,I sArI jAedAd dI izmydArI dy dyvygA=                               pr
isry toN dUjy isry t|k e|kiQaM kr,gy=Ó                                `doN kI hovygA jy nOkr duSq hovy aty socy ik `sdA
     32                                                                                                               49
          ÒaÈjIr dA dRKt sA^ sbk isKA`NdA hY= t¬sIN                   mAlk CytI vAips nhIN aAvygA?                         iFr `h dUjy nOkrM
jA,dy ho ik jdoN aÈjIr dy dRKt dIaM qih,IaM nrm                       ^ mArnA kuq,A SurU kr dyvygA aty SrAbIaM nAl
                                                                                                                                   50
aty hrIaM huÈdIaM hn aty `nHM ty p|ty fu|qdy hn tM                    KA, pI, aty aAnd mAn, l|g pvygA=                                 tM `s
                                                     33
ptA l|g jMdA hY ik grmI dI ru|t ny/y hY=                  esy trHM<   nOkr dA mAlk acAnk aAvygA< jdoN `s^ `sdI
jdoN t¬sIN eh sB g|lM vAprdIaM vyKoNgy< t¬sIN jA,                     aAs vI nhIN hovygI< aty `h `s^ wAd cyty nhIN
                                                     34                           51
jAvogy ik mnu|K dy pu|tr dA aA`,A ny/y hY=                mYN t¬hA^   hovygA=          iFr mAlk `s^ szA dyvygA aty `s^
s|c d|sdA hM= eh sB g|lM `doN vAprngIaM jdoN                          kpqIaM nAl Byj dyvygA< ij|Ty lok cIkdy aty aAp,y
                                            35
hAly eh pI/HI ij`NdI hovygI=                     DrtI aty akAS        dÈd krIcdy ho,gy=
Ktm ho jA,gy pr myry bcn kdy vI nhIN mrngy=
                                                                                            ds kuaArIaM bAry idRSqMt



     36
       isrf pRBU jA,dA hY ik `h smM kdoN aAvygA
            (mrkus 13:32–37; lUkA 17:26–30< 34–36)
          Òpr `s idn aty `s G/I ^ kE nhIN jA,dA=nA
                                   o
                                                                      25           Ò`s vkt< surgI rAj `nHM ds kuaArIaM
                                                                                   vrgA hovygA ijnHM ny aAp,IaM mSAlM
                                                                      lEaM aty lA/y ^ iml, gEaM= `nHM iv|coN pÈj tM
                                                                                                                           2
                                                                                                                                  3
svrg dy dUt nA pu|tr isrf iptA hI jA,dA hY=                           mUrK sn aty bAkI dIaM pÈj isaA,IaM= pÈj mUrK
37
     ijvyN noNh dA smM sI `sy trHM mnu|K dy pu|tr dA                  kuaArIaM aAp,y nAl mSAlM tM lY ky aAEaM pr `nHM
                            38
aA`,A vI hovygA=                 `nHM idnM iv|c h/H toN pihlM<        dy jgdy rih, vAsty hor tyl nA lY ky aAEaM< tM j¬
                                                                                                4
lok KA rhy sn< pI rhy sn< ivaAh krvA rhy sn aty                       mSAl jgdI rhy= dUjy pAsy< pÈj isaA,IaM kuaArIaM
aAp,y b%icaM dy ivaAh vI kr rhy sn aty lok eh                         aAp,IaM mSAlM nAl tyl vAlA BM.A vI ilaAEaM=
                                                                      5
sB kuJ krdy rhy jd t|k ik noh ikStI `%ty nhIN                          ik`N ik lA/A bhut dyrI nAl aAeaA< sB kuaArIaM
                   39                                                                                       6
ci/aM sI=               lokM ^ nhIN ptA sI ik kI vApr irhA            T|k gEaM aty sON gEaM= a|DI rAt vyly iksy ny aYlAn
sI= `nHM ^ h/H aA`, aty sB lokM ^ nSq kr dy,                          kItA< ÔlA/A aA irhA hY< `s^ iml, lE bAhr aAPÚÕ
                                                                          7
tk kuJ vI ptA nhIN sI= evyN hI mnu|K dy pu|tr dy                          Òtd sArIaM kuaArIaM `%QIaM< !p,IaM msAlM
                           40                                                                   8
aA`, ty hovygA=                 do mnu|K e|kQy Kyt iv|c km kr        itaAr kItIaM= pr mUrK kuaArIaM ny isaA,IaM
rhy ho,gy< `nHM iv|co e|k F/ ilaA jAvygA aty dUjA                     kuaArIaM ^ aAiKaA< ÔsA^ aAp,IaM msAlM iv|c To/A
                           41
C|. id|tA jAvygA=               do a¯rtM c|kI pIh rhIaM ho,gIaA       tyl dy dyvo< jo tyl sA.y kol sI l|gB|g m¬|k cu%ikaA hY
e|k lY il|tI jAvygI aty dUjI ^ C|. id|tA jAvygA=                      aty sA.IaM mSAlM buJ rhIaM hn=Õ
m|tI 25:9-34                                               1010
     9                                                            22
      ÒisaA,IaM kuaArIaM ny `%tr id|tA< ÔnhIN eh                       Òifr< `h nOkr aAeaA ijs ny Dn dy do Joly
tyl sA.y ty t¬hA.y jgA`, vAsty kAfI nhIN hovygA=                pRApt kIty sn= `h mAlk pAs aAeaA aty `s^
eh ibhtr hovygA ik t¬sIN tyl vycn vAly toN m¬|l lY              ikhA< ÔsuaAmI jI< mY^ do TYly rKvAlI lE dy gxy sI<
             10
aAvoN=Õ           e`N pÈj mUrK kuaArIaM tyl lY, vAsty           mYN `s^ vrt ky do hor b,A lxy hn=Õ
                                                                  23
clIaM gEaM< jdoN `h clIaM gEaM tM ip|Co lA/A                           ÒmAlk ny aAiKaA< Ôbhut vDIaAÚ tU e|k cgA
aA igaA aty ijh/IaM kuaArIaM itaAr sn `h lA/y                   aty vFAdAr nOkr hY tU `s To/y ijhy Dn dI shI
nAl ivaAh dI dAavt vAsty nAl clIaM gEaM                         vrtoN kItI hY< es lE mYN tY^ v|.IaM izmydArIaM
aty `s toN bAad drvAzA bd ho igaA=                             dyvMgA= tU aA aty myry nAl pRSsA sMJI kr=Õ
     11                                                           24
          ÒbAad iv|c `h dUjIaM kuaArIaM vI prtIaM                      Òijs nokr ny Dn dA isfr e|k hI JolA pRApt
aty `nHM ikhA< ÔSRI mAn jI< SRI mAn jI< drvAzA KolHo            kItA sI< `h aAeaA aty aAiKaA< ÔsuaAmI jI< mYN jA,dA
tM jo asIN vI aÈdr aA skIxyÚÕ                                   sM ik tusIN e|k sKt idl aAdmI ho ik`N ik ij|Ty
     12
          Òpr lA/y ny jvAb id|tA< ÔmYN t¬hA^ s|c aAKdA          t¬sIN kuJ nhIN bIjIaA t¬sIN `%ToN vI v|>ydy ho aty ij|Ty
                                                                                                          25
hM ik mYN nhIN jA,dA ik t¬sIN kO, ho=Õ                          iKlAiraA nhIN `%ToN e|kQA krdy ho=Õ            es lE mYN
     13
          Òes lE hmySA itaAr rho< ik`N ik t¬sIN nhIN            .rdA sM= mYN igaA aty t¬hA.A Dn DrtI iv|c lko
jA,dy ik mnuK dA putr iks pl jM iks idn aAvygA=
            |      |                                            id|tA= aAh irhA t¬hA.A Dn dA JolA=
                                                                  26
                                                                       ÒmAlk ny `s^ aAiKaA ik tU e|k burA aty aAlsI
                        itÈn nOkrM bAry idRSqMt                 nOkr hYN= tU jA,dA sI ik ij|Ty mYN bIijaA nhIN `%ToN
                            (lUkA 19:11–27)                     v|>dA hM aty ij|Ty mYN iKlAiraA nhIN sI `%ToN e|kQA
     14                                                                     27
          Òsvrg dA rAj iksy ivaktI dy ivdyS jA,                 krdA hM=         so tY^ cAhIdA sI ik tU myrA Dn srAFM ^
vrgA hY= ivdA ho, toN pihlM< `s ny aAp,y nOkrM ^                dy iddA tM jo jdoN mYN vAips m¬/dA tM mY^ es Dn
                                                     15
s%idaA aty aAp,I jAedAd `nHM ^ sONp id|tI=                `s    nAl ibaAj imldA=
                                                                  28
ny hr nOkr dI wogtA anusAr< e|k nOkr ^ Dn dy                           ÒtM mAlk ny dUjy nOkrM ^ aAiKaA< ÔDn dA eh
pÈj Joly< dUjy ^ do aty tIjy ^ Dn dA e|k JolA id|tA             e|k JolA es koloN lY lvo aty `s^ dy dyvo ijs kol
                                                                                 29
es toN bAad `h aAp,I wAtrA ty cilaA igaA=                       ds Joly hn=           ik`N ik hr koE ijs kol jo hY `s^
16
     ijs nOkr ny Dn dy pÈj Joly pRApt kIty sn `h J|q            vrtdA hY `s^ v|D imlygA aty `h aAp,I zrUrt
hI clA igaA aty Dn lA id|tA aty Dn dy pÈj hor Joly              toN vI v|D pRApt krygA= aty `h ijs kol jo hY `s dI
                  17
kmA lxy=               aty ijs^ Dn dy do Joly imly sn `s ny     vrtoN nhIN krdA< tM `s koloN `h vI lY ilaA jAvygA
                                                      18                           30
vI Dn lA id|tA aty Dn dy do hor Joly kmA lxy=              pr   jo `s kol hY=Õ         tM `s dy mAlk ny ikhA< Ô`s inkmy
ijs ^ Dn dA isrf e|k hI JolA imilaA sI< `sny                    nOkr ^ bAhr hnyry iv|c su|q id`< `s jgHM ij|Ty lok
DrtI iv|c qoaA pu%iqaA aty aAp,y mAlk dA Dn d|b                 cIkdy aty drd nAl aAp,y dd pIsdy hn=Õ
id|tA=
     19
          Òlby smyN bAad< `nHM nOkrM dA mAlk vAips                      mn¬|K dA pu|tr sAiraM dA inr,A krygA
                                                                  31
pritaA aty `nHM ^ pu%iCaA ik `nHM ny `s dy Dn dA                       ÒjdoN mnu|K dA pu|tr aAp,I mihmA iv|c aAp,y
              20
kI kItA=           ijs nOkr ^ `s ny pÈj TYly id|ty sI `h        sAry dUtM nAl aAvygA< `h pAtSAh dI trHM aAp,y
                                                                                                                32
mAlk pAs `nHM pÈj TYilaM dy nAl hor pÈj TYly vI lY              mihmAmE isÈGAsn ty ivrAjmAn hovygA=                  sArIaM
aAeaA jo `s ny kmAxy sn< aty `nHM ^ mAlk dy a|gy                kOmM `s dy a|gy ek|QIaM kItIaA jA,gIaA aty `h
r|K id|tA= nOkr ny ikhA< ÔsuaAmI jI< t¬sIN mY^ Dn dy            `nHM ^ do ih%isaA iv|c v.ygA= eh eÈJ hovygA ijvyN
                                                                                                                     33
pÈj Joly sONpy sn= aAh Dn dy pÈj hor Joly hn ijh/y              aAj/I By.M iv|cNo b|krIaM ^ v|KrIaM krdA hY=              mnu|K
mYN enHM nAl kmAX hn=Õ                                          dA pu|tr By.M ^ aAp,y s|jy pAsy aty b|krIaM ^ aAp,y
     21
          ÒmAlk ny `%tr id|tA< Ôbhut vDIaA< tU e|k cgA        K|by pAsy r|KygA=
                                                                  34
nOkr hYN ijs ty BrosA kItA jA skdA hY= tU `s To/y                     Òfyr pAtSAh `nHM aAdmIaM ^< ijh/y `s dy s|jy
ijhy Dn ^ shI >Èg nAl vritaA hY= es lE mYN                      pAsy ho,gy aAKygA< ÔaAPÚ myry iptA ny t¬hA^ sB ^
hu, tY^ es toN v|.A eKitaAr dyvMgA= es lE tU                   asIsM id|tIaM hn= aAP aty `h rAj pRApt kro ijs
hu, aAp,y mAlk dI KuSI iv|c SAiml ho=Õ                          dA pRBU ny t¬hA.y nAl vAadA kItA hoeaA hY= eh rAj
1011                                 m|tI 25:35-26:14

tM ssAr dy m¬|> toN hI t¬hA.y lE itaAr kItA hoeaA                    prsoN psAh dA it`hAr* hY= `s idn< mnu|K dA pu|tr
      35
hY=        t¬sIN eh rAj pA skdy ho ik`N ik jdoN mYN Bu|KA             aAp,y duSmnM h|TIN slIb id|ty jA, lE dy id|tA
sI< t¬sIN mY^ KA, ^ id|tA aty jdoN mYN ipaAsA sI< t¬sIN               jAvygA=Ó
                                                                          3
mY^ pI, ^ id|tA= jdoN mYN Gr toN dUr aty e|klA sI                         td pRDAn jAjk aty bzurg whUdI aAgU srdAr
                                              36
t¬sIN mY^ aAp,y Gr inPtA id|tA=                    jdoN mYN vstr      jAjk dy mhl iv|c ek|Qy hoX= srdAr jAjk dA
hI, sM< t¬sIN mY^ pihn, lE k|p/y id|ty= mYN ibmAr                     nAP kwAfA sI=
                                                                          4
sI tM t¬sIN myrI Kbr il|tI aty jdoN mYN kYd iv|c sI tM                    aty `s sBA iv|c< `nHM ny DoKy nAl iwsU ^ igrFtAr
                                                                                                                      5
tusIN myry kol aAxy=Õ                                                 krn aty mAr dy, dI iv`Nt b,AE= pr `nHM ny
  37
       Òtd cgy lok `s^ `%tr dy,gy< ÔpRBU< asIN kdoN                  aAiKaA< ÒasIN iwsU ^ psAh dy it`hAr vly igrFtAr
                                                                                                           y
t¬hA^ Bu|KA vyiKaA aty t¬hA^ Bojn id|tA jM kdoN asIN                  nhIN kr skdy ik`N ik lok gu|sy iv|c aA jA,gy aty
                                                          38
t¬hA^ ipaAsA vyiKaA aty kuJ pI, ^ id|tA?Õ                      kdoN   fsAd kr dy,gy=Ó
asIN t¬hA^ bgAinaM vM{ vyiKaA aty t¬hA^ aAp,y
Gr in`tA id|tA< jM kdoN asIN t¬hA^ ibn k|pi/PN                                       e|k a¯rt ny ivSys km kItA
                                 39
viKaA aty thA^ kp/y idt?
 y         ¬    |     | y             kdoN asIN t¬hA^ ibmAr                          (mrkus 14:3–9; wUhÈnA 12:1–8)
                                                                          6
jM kYd iv|c vyiKaA aty t¬hA.I dyKBAl krn lE                               jdoN iwsU bYtanIaA iv|c Sm~n ko/HI dy Gr sI=
                                                                      7
aAX?Õ                                                                  tM e|k a¯rt `s kol aAE= `s kol sgmrmr dI
  40
       Òtd pAtSAh jvAb dyvgA< ÔmYN t¬hA^ s|c aAKdA
                          y                                           SISI iv|c b/A mihÈgA atr BiraA hoeaA sI= `s
hM< ik jo kuJ vI t¬sIN enHM t¬|C lokM lE kItA jo myry                 a¯rt ny jdoN iwsU Bojn kr irhA sI< eh atr `s dy
nAl sbiDt hn< t¬sIN eh myry lE kItA=Õ                               isr `%ty ro/H id|tA=
  41                                                                      8
       Òfyr pAtSAh aAp,y K|by pAsy vAly lokM ^ aAKygA<                    jdoN cyilaM ny a¯rt ^ e`N kridaM vyiKaA< `h
ÔmYToN dUr cly jAP< t¬sIN srApy hoX ho= `s sdIvI                      b/y prySAn ho gX aty aAiKaA< Òeh bykAr hI ik`N?
                                                                      9
m|cdI hoE a|g iv|c cly jAP< ijh/I SYtAn aty `s                         eho atr mihÈgy m¬|l vyicaA jA skdA sI aty pYsy
                                          42
dy dUtM lE itaAr kItI gE hY=Õ                  t¬hA^ jA,A hI          grIb lokM ^ id|ty jA skdy sn?Ó
                                                                          10
pvygA ik`N ik jd mYN Bu|KA sM t¬sIN mY^ nA KuaAeaA                             iwsU jA,dA sI ik kI vApiraA sI= es lE `s
                                 43
aty nA hI kuJ pI, ^ id|tA=            jdoN mYN ek|lA aty Gr           ny aAiKaA< Òt¬sIN es a¯rt ^ ik`N iKJA rhy hoN? `s
toN dUr sM t¬sIN mY^ aAp,y Gr in`tA nhIN id|tA aty                    ny myry lE eh bhut cgA kItA hY=
                                                                          11
jd vstr hI, sM t¬sIN mY^ k|p/A nhIN id|tA< jdoN                                grIb lok hmySA t¬hA.yy nAl ho,gy pr mYN sdA
                                                                                                     12
mYN ibmAr aty kYd iv|c sM< t¬sIN myrA iDaAn nhIN                      t¬hA.y nAl nhIN rhMgA=*          es a¯rt ny atr myry
r%iKaA=Õ                                                              SrIr ty roi/HaA hY= esny eh sB kuJ myry mrn `prt
  44                                                                                                      13
       Òfyr `h vI `%tr dy,gy; ÔpRBUÕ kdoN asIN t¬hA^                  dyh ^ dfnA`n lE kItA hY=                 mYN t¬hA^ s|c aAKdA
Bu|KA jM ipaAsA e|k bgAny vM{ jM ibn k|pi/PN< jM                      hM< ik KuSKbrI dA pRcAr sAry ssAr iv|c kItA jAvygA
bmAr jM kYd iv|c vyiKaA aty t¬hA.I shAetA nhIN                        aty ij|Ty ikty eh KuSKbrI phuÈcygI< jo es a¯rt ny
kItI=Õ                                                                kItA hY eh khA,I vI khI jAvygI aty lok `s^
  45
       ÒFyr rAjA `%tr dyvygA< ÔmYN t¬hA^ s|c aAKdA                    wAd kr,gy=Ó
hM< ik jdoN t¬sIN enHM t¬|C lokM lE kuJ vI krn toN
enkAr krdy hoN< jo myry nAl sbiDt hn< t¬sIN eh
myry lE krn toN enkAr krdy hoN=Ó                                                  whUdA dA iwsU dA duSm, b, jA,A
  46                                                                                 (mrkus 14:10–11; lUkA 22:3–6)
       Òtd `h bury lok sdIvI szA pA`,gyy pr cgy                          14
lok sdIvI jIvn pA`,gy=Ó                                                        td `nHM bArHM cyilaM iv|c e|k ny ijs dA nA`N
                                                                      whUdA eskirwotI sI< pRDAn jAjk kol jAky aAiKaA<

      whUdI aAgUaM v|loN iwsU ^ mrvA`, dI iv`Nt
                                                                      psAh dA it`hAr whUdIaM dA KAs DArimk idn< es idn
       (mrkus 14:1–2; lUkA 22:1–2; wUhÈnA 11:45–53)
                                                                      pRBU ^ wAd kridaM ik `s ny `nHM mUsA dy smyN imsr iv|coN
              jdoN iwsU eh sB bcn aAK hiqaA< `s ny
26                                        2
              aAp,y cyilaM ^ aAiKaA< Òt¬hA^ ptA hY ik
                                                                      gulAmI toN m¬kt kItA sI< `h ivSyS Bojn krdy hn=
                                                                      ÒgrIb lok ... nhIN ho,AÓ ibvsTA 15:11
m|tI 26:15-38                                             1012
15
     ÒmYN iwsU ^ t¬hA.y h|T F/vA dyvMgA tM t¬sIN mY^            iwsU ny roqI lE prmyS¬r dA S¬krAnA kItA aty es ^
es kArj lE kI dyvoNgy?Ó tM `nHM jAjkM ny `s^                    aAp,y cyilaM iv|c v. id|tA aty ikhA< Òeh roqI lvo
tIh cMdI dy is|ky dy id|ty=                                     ty KA lP ik`N j¬ eh myrA SrIr hY=Ó
     16                                                              27
          `s vyly toN bAad whUdA iwsU ^ jAjk dy h|T                       ifr iwsU ny mY dA ipaAlA fi/aA aty prmyS¬r dA
F/vA`, dA dAa l|B, l|gA+                                        SukrAnA kItA aty ikhA< Òt¬hA.y iv|coN hr koE es ^
                                                                           28
                                                                pIP=            eh myrA lhU hY= myrA lhU prmyS¬r aty `sdy
                   iwsU ny psAh dA Bojn kItA                    lokM ivckAr nvM krAr SurU krdA hY= bhut sAry lokM
(mrkus 14:21–22; lUkA 22:7–14< 21–23; wUhÈnA 13:21–30)          dy pAp m¬aAF krn lE eh lhU vhAeaA igaA hY=
  17                                                            29
          ptIrI roqI dy itPhAr* dy pihly idn< cyilaM                 mYN t¬hA^ d|sdA hM< ik mYN es mY ^ fyr kdy nhIN
ny iwsU kol aA,ky aAiKaA< Òt¬hA.y KA, lE psAh dA                pIvMgA= pr jdoN mYN es ^ aAp,y iptA dy rAj iv|c
Bojn asIN ik|Ty itaAr krIX?Ó                                    t¬hA.y nAl pIvMgA tM eh nvIN hovygI=Ó
     18                                                              30
          iwsU ny `%tr id|tA< ÒSihr aÈdr jAP aty `s                       iFr `nHM ny Bjn gAeaA= es toN bAad jYtUn
ivaktI ^ imlo ijs^ mYN jA,dA hM aty `s^ d|so ik                 dy phA/ v|l ^ cly gxy=
tyry gurU ny ikhA< ÔmyrA cui,aA hoeaA vylA ny/y aA
igaA hY aty mYN psAh dA Bojn aAp,y cyilaM smyt                                    iwsU agm vAk krdA ik `sdy
tyry Gr hI krMgA=ÕÓ                                                                      cyly `s^ C|. jA,gy
     19
          ijs trHM iwsU ny cyilaM ^ ikhA< `nHM ny `sy trHM           (mrkus 14:27–31; lUkA 22:31–34; wUhÈnA 13:36–38)
                                                                     31
hI kItA aty `vyN psAh dA Bojn itaAr hoeaA=                                iwsU ny cyilaA ^ ikhA< Òa|j rAt myry kAr, t¬sIN
     20
          SAm vyly iwsU aAp,y bArHM cyilaM smyt myz ty          sAry aAp,A BrosA guaA lvoNgyy= ik`N ju eh iliKaA
                        21
bYQA hoeaA sI=               jdoN `h KA rhy sn tM iwsU ny       hoeaA hY:
ikhA< ÒmYN t¬hA^ s|c aAKdA hM ik t¬hA.y bArHM iv|coN
e|k cylA mY^ jldI hI myry duSm,M dy h|T F/vA                         ÔmY aAj/I ^ mAr dyvMgA< aty `s dy e|z/ dIaM
              22
dydygA=Ó           eh s¬, ky cyly b/y inrAS hoX= iwsU dy        By.M iK|lr jA,gIaM=Õ                           zkrjAh 13:7
hr cyly ny ikhA< ÒpRBU< inSict hI mYN `h nhIN hMÚ kI
                                                                32
eh s|c nhIN hY?Ó                                                     pr mYN m¯t bAad ifr jI `QMgA aty glIlI v|l
     23
          iwsU ny `%tr id|tA< Òijs aAdmI ny myry nAl es         jAvMgA= mYN t¬hA.y `%Ty phuÈc, toN pihlM hI `%Ty
kqory iv|c h|T .uboeaA hY `hI ivaktI hY ijh/A mY^               hovMgA=Ó
                                     24                              33
myry duSm,M dy h|TIN F/AvygA=             mnuK dA putr jAvygA
                                             |      |                     td ptrs ny `s^ `%tr id|tA< ÒBAvyN tyry kArn
aty `vyN hI mrygA ijvyN `s bAry< poTIaM iv|c iliKaA             bAkI sAry cyly BrosA guaA bYQ,< mYN aAp,A BrosA kdy
hoeaA hY= pr `s mn¬|K ty lAhnt ijh/A mnu|K dy                   nhIN guaAvMgA=Ó
                                                                     34
pu|tr ^ vYrIaM dy h|TIN F/vAxygA= `s mnu|K lE                             iwsU ny aAiKaA< ÒmYN s|c aAKdA ik a|j rAt k|uk/
BlA huÈdA ik `h nA hI jmdA=Ó                                   dy bMg dy, toN pihlM tU mY^ nAmÈzUr kryNgA=Ó
     25                                                              35
          td whUdA ny iwsU ^ aAiKaA< ÒgurU jI< inSict                     pr ptrs ny aAiKaA< ÒBAvyN mY^ t¬hA.y nAl mrnA
hI mYN `h nhIN hM= kI eh s|c nhIN hY? whUdA hI `h               pvy mYN tY^ kdy vI nAmÈzUr nhIN krMgA=Ó aty e`N hI
mnu|K sI jo iwsU ^ `s dy duSm,M dy h|T F/vA`,A                  bAkI sAry cyilaM ny vI ikhA=
cAhuÈdA sI tM iwsU ny aAiKaA< ÒhM `h tU hYN=Ó
                                                                                   iwsU e|klA pRArTnA krdA hY
                      pRBU dA rAt dA KA,A                                         (mrkus 14:32–42; lUkA 22:39–46)
                                                                     36
 (mrkus 14:22–26; lUkA 22:15–20; 1kuirÈTIaM 11:23–25)                     iFr< iwsU aAp,y cyilaM nAl gTsmnI nAmyN dI
  26
          jdoN `h KA rhy sn tM iwsU ny To/I roqI lE=            e|k TM ty igaA< aty `nHM ^ aAiKaA< ÒijÈnA icr mYN
                                                                                                                    37
                                                                `%Ty rhM aty pRArTnA krM< t¬sIN e|Ty bYQo=Ó              iwsU ny
ptIrI roqI dA it`hAr whUdIaM dA Cu|qI dA e|k KAs
                                                                ptrs aty zbdI dy dovyN pu|trM ^ aAp,y nAl aA`,
hFtA< purA,y nym iv|c eh psAh dy it`hAr toN agly idn
                                                                ^ ikhA pr nAl hI iwsU b/A `dAs aty bykrAr nzr
SurU huÈdA sI< pr a|j k|l eh dovyN Cu|qIaM e|k hI ho gEaM                           38
hn=                                                             aA`, lgA=
                                                                      |                  iwsU ny ptrs aty zbdI dy dhM ptrM
                                                                                                                   o   |u
1013                                                 m|tI 26:39-64
                                                                           52
^ ikhA< ÒmyrA aAtmA du|K nAl BrpUr hY aty myrA idl                              iwsU ny `s^ ikhA< ÒaAp,I tlvAr m¬/ imaAn
`dAsI nAl quqdA jA irhA hY= t¬sIN e|Ty myry nAl                       iv|c pA lY< ik`N ik ijh/y tlvAr clA`Ndy hn `h
                                                                                                                53
jAgdy rho aty rtA `.Ik kro=Ó                                          tlvAr nAl hI mAry jA,gy=                       kI t¬sIN nhIN jA,dy
     39
          td iwsU `nHM toN To/A ku a|gy ^ viDaA= iwsU mUÈh            ik mYN aAp,y iptA ^ byntI kr skdA hM aty `h J|q
BAr jmIn `%ty ipaA aty pRArTnA kItI< Òhy myry iptA<                   myry vAsty dUtM dIaM bArHM sYnA toN v|D Byj dyvygA=
                                                                      54
jykr eh sBv hY tM d|uKM dA eh ipaAlA lY lvo= pr                           pr es^ evyN vAprnA cAhIdA hY tM jo `vyN hI
tU `hI kr jo tU cAhuÈdA hY nA ik jo mYN cAhuÈdA hM=Ó                hovy ijvyN poTIaM aAKdIaM hn=Ó
40                                                                         55
     td iwsU aAp,y cyilaM kol aAeaA aty `nHM ^                                  td iwsU ny sAry lokM ^ aAiKaA< ÒkI t¬sIN enHM
su%itaM pAeaA= iwsU ny ptrs ^ aAiKaA< ÒkI t¬sIN                       tlvArM aty .MgA nAl mY^ igrFtAr aAX hoN< ijvyN
                                                          41
myry nAl e|k Gqy lE vI nhIN jAg skdy?                         jAgo   mYN koE aprADI hovM? hr roz mYN mÈdr dy elAky iv|c
aty pRArTnA kro ik t¬sIN prtAvy iv|c nA pvo= aAtmA                    bYQdA sI aty lokM ^ `pdyS idÈdA sI< pr tusIN mY^
                                                                                                    56
tM e|Cuk hY< pr t¬hA.A SrIr kmzor hY=Ó                                igrFtAr nhIN kItA=                 pr eh sB kuJ es lE
     42
          iFr iwsU djI vAr `%Ty cilaA igaA aty pArTnA
                    U                           R                     hoeaA tM ik nbIaM dIaM ilKtM pUrIaM ho,=Ó es
kItI< Òmyry iptA< jykr eh du|KM dA ipaAlA myry J|l,                   toN bAad iwsU dy sAry cyly `s^ C|. ky B|j gX=
toN ibnA hqAeaA jA,A sBv nhIN< kAS t¬hA.I e|CA
hI pUrn hovy=Ó                                                                         iwsU whUdI aAgUaM dy snm¬|K
     43
          jdoN iwsU vAips aAeaA< `s ny aAp,y cyilaM ^                             (mrkus 14:53–65; lUkA 22:54–55< 63–71;
ifr sutA hoe! pAeaA= `nHM dIaM a|KM T|kIaM hoEaM
      |                                                                                   wUhÈnA 18:13–14< 19–24)
          44                                                               57
sn=            tM iwsU `nHM toN ivdA hoky e|k vAr ifr clA                       ijnHM ny iwsU ^ igrFtAr kItA sI `h `s^
igaA aty tIjI vAr `hI bcn aAKdy hoX pRArTnA                           srdAr jAjk kwAfA dy Gr lY gX ij|Ty nym dy `pdySk
                                                                                                                 58
kItI=                                                                 aty v.yry aAgU ekQy hoxy sn=                    jdoN `s^ srdAr
     45
          ifr iwsU vAips cyilaM kol igaA aty aAK,                     jAjk dy Gr iljAeaA jA irhA sI tM ptrs ny kuJ
l|gA< Òt¬sIN ajy vI sO rhy ho aty aArAm kr rhy ho?                    iv|T nAl `s dA ip|CA kItA= `s ny ivh/y iv|c pRvyS
vyKo `h G/I aA gE hY jdoN mnu|K dA pu|tr pApIaM dy                    kItA aty ispAhIaM nAl bYQ igaA= `h eh vyK,
                                46
h|T f/vAeaA jA,A hY=                 vyK<o jo mnuK mY^ myry duSm,M
                                                 |                    lE `ts¬k sI ik aÈt iv|c iwsU nAl kI vAprygA=
                                                                           59
h|TIN F/vAXgA `h aA igaA hY=Ó                                                   pRDAn jAjk aty whUdIaM dI pUrI sBA iwsU dy
                                                                      iKlAf JUQy gvAh l|B rhI sI= tM jo `h `s^ mrvA
                  iwsU dA igrFtAr kItA jA,A                           sk,= `h aijhy lokM ^ l|B, dI koiSS kr rhy sn
                                                                                                            60
      (mrkus 14:43–50; lUkA 22:47–53; wUhÈnA 18:3–12)                 jo iwsU dy ivru|D kuJ kih,=                bhut sAry lok sAmH,y
     47
          jdoN iwsU ajy bol irhA sI< bArHM cyilaM iv|coN              aAxy ijnHM ny iwsU bAry JUQIaM g|lM aAKIaM= pr `h
e|k< whUdA `%Ty aA igaA= pRDAn jAjkM duaArA Byjy                      aijhI koE vI gvAhI nA l|B sky= fyr do lok bAhr
                                                                                                    61
hoX bhut sAry lok aty lokM dy bzurg aAgU vI `s dy                     aAX aty `nHM aAiKaA<               Òes aAdmI ny aAiKaA< ÔmYN
nAl sn= `nHM kol tlvMrA aty .MgM f/IaA hoEaM                          prmyS¬r dA mÈdr tbAh kr skdA hM aty itÈn idnM
          48                                                                                               62
sn=            whUdA ny `nHM lokM ^ eh inSAn id|tA hoeaA              iv|c fyr b,A s|kdA hM=ÕÓ                  srdAr jAjk `%iQaA
sI: Òik ijs ivaktI ^ mYN cumM `hI iwsU hY= `s^                       aty iwsU ^ aAK, l|gA< Òeh lok tyry ty doS lA rhy
                           49
igrFtAr kr lY,AÓ                tM whUdA is|DA iwsU kol igaA          hn= kI tyry kol koE jvAb nhIN? kI eh lok s|c
                                                                                          63
aty aAiKaA< ÒgurU jI nmskArÚÓ ifr `s ny `s^                           aAK rhy hn?Ó             pr iwsU ny kuJ nA ikhA=
cuimaA=                                                                   dobArA srdAr jAjk ny iwsU ^ pu%iCaA< ÒmYN tY^
     50
          iwsU ny `%tr id|tA< Òim|tr< tU jo e%Ty krn aAeaM           ij`Ndy prmyS¬r dI sONh idÈdA hM aty hukm idÈdA hM
hYN `h kr=Ó                                                           sA^ d|s< kI prmyS¬r dA pu|tr msIh tU hYN?Ó
                                                                           64
     `doN hI aAdmI aA gX `nHM ny iwsU ^ fi/aA aty                               iwsU ny jvAb id|tA< ÒhM mYN hI hM= pr mYN t¬hA^
                           51
igrFtAr kr ilaA=                jdoN eÈJ vApiraA tM iwsU dy           d|sdA hM< Biv|K iv|c< t¬sIN mnu|K dy pu|tr ^ prmyS¬r
cyilaM iv|co e|k ny aAp,I tlvAr k|>I aty srdAr                        dy s|jy bYiQaM< aty svrgM dy b|dlM coN aA`NidaM
jAjk dy syvk ty clAE aty `s dA kn v|> id|tA=                         vyKoNgy=Ó
m|tI 26:65-27:14                                            1014
  65
       jdoN srdAr jAjk ny eh s¬i,aA `h b/y kroD                                    whUdA ny aAtm h%itaA kItI
iv|c aAeaA= tM `s ny aAp,y k|p/y pA/y aty aAiKaA<                                    (rsUlM dy krt|b 1:18–19)
                                                                      3
Òes mnu|K ny `h g|lM aAKIaM hn jo prmyS¬r dy                           whUdA ny vyiKaA ik `nHM ny iwsU ^ mArn dA FYslA
iùKlAF hn< es lE sA^ koE hor gvAhI nhIN lo/INdI=                  kr ilaA hY= eh whUdA hI sI ijs ny iwsU ^ duSm,M
t¬sIN sB ny es ^ prmyS¬r dy iKlAf bolidaM s¬i,aM                  dy h|T F/A id|tA sI= jdoN `s ny eh sB vAprdA
      66
hY=        t¬hA.I kI slAh hY?Ó                                    vyiKaA< `h pCtAeaA< aty `sny `h 30 is|ky pRDAn
                                                                                                                 4
  whUdIaM ny `%tr id|tA< Òeh ksUrvAr hY< aty `s^                  jAjkM aty bzurg aAgUaM ^ vAips mo/ id|t= whUdA
                                                                                                         y
mr jA,A cAhIdA hY=Ó                                               ny `nHM ^ aAiKaA< ÒmYN pAp kItA hY jo e|k inrdoS
  67
       td lokM ny iwsU dy mUÈh ty T¬%ikaM aty `s^ m¬|ky           jAn ^ mArn lE f/vA id|tA=Ó
                                                68
mAry= hornM lokM ny iwsU ^ T|p/ mAry=                `nHM ikhA<       whUdI aAgUaA ny jvAb id|tA< ÒsA^ esdI koE
ÒidKA ik tU e|k nbI hY= hy msIh< agm vAk kr ik                  prvAh nhIN eh tyrI sm%isaA hY< tU jA,=Ó
                                                                      5
tY^ iksnyN mAiraA hY=Ó                                                 tM whUdA ny `h cMdI dy is|ky mÈdr iv|c su|q id|ty
                                                                  aty vAips m¬/ ky aAp,y aAp^ fAhA lA ilaA=
                                                                      6
      ptrs eh d|s,o .iraA ik `h iwsU ^ jA,dA                           pRDAn jAjkM ny `%To `h is|ky cuky aty ikhA< ÒenHM
                                                                                                      |
                (mrkus 14:66–72; lUkA 22:56–62;                   pYisaM ^ mÈdr dy KzAny iv|c pA`,M wog nhIN ik`N
                      wUhÈnA 18:15–18< 25–27)                     ik eh DÈn iksy dI m¯t lE id|tA igaA sI=Ó
  69                                                                  7
       `s sAry smyN ptrs ivh/y iv|c bYQA irhA= e|k                     tM `nHM e|k mtA pAs kItA ik es DÈn nAl e|k
nokrA,I ptrs kol aAE aty aAiKaA< ÒtU vI glIl                     GuimaAr dA Kyt KrIidaA jAvy= eh Kyt `nHM lokM dy
dy iwsU nAl sI=Ó                                                  km aAvygA jo wrUSlm iv|c aA`Ndy hoxy e|Ty mr jMdy
  70
       pr ptrs ny es dA sB a|gy enkAr kItA< aty                   hn< eh Kyt `nHM lokM ^ dFnA`, dy km aAvygA=
                                                                  8
aAiKaA< ÒmYN nhIN jA,dA t¬sIN iks bAry g|l kr rhy                  esy kAr, a|j vI `h Kyt< lhU dA Kyt krky jAi,aA
       71                                                                      9
ho=Ó        fyr ptrs `s ivh/y toN bAhr cilaA igaA=                jMdA hY= tM ijh/A bcn iwrimwAh nbIN dI rAhIN
fAqk kol e|k hor nokr ku/I ny `s^ vyiKaA aty                      ikhA igaA sI `h pUrA hoeaA ik<
`%Ty lokM ^ aAiKaA< Òeh vI iwsU nAsrI dy nAl                          Ò`nHM ny tIh cMdI dy is|ky vAps lY lxy< jo e|k
sI=Ó                                                              mnu|K dI jAn dA m¬|l QihrAeaA igaA sI= evyN hI
  72                                                                                                             10
       iFr< ptrs ny sONh KAky eh aAKidaM enkAr                    kuJ whUdIaM ny `s dI jAn dI kImt lAE sI=            `nHM
kr id|tA< ÒmYN es aAdmI ^ nhIN jA,dA=Ó                            ny `s Dn ^ GuimaAr dA Kyt KrId, lE vritaA
  73
       kuJ dyr bAad< jo lok `%Ty K/Hy sn `h ptrs                  ijvyN ik pRBU ny hukm id|tA sI=Ó*
kol aAX aty aAiKaA< Òtyry `%cAr, toN hI sA^ ptA hY
ik tU `nHM iv|coN e|k hYN=Ó
  74
       t|d `h aAp,y aAp ^ srAp, l|gA aty `sny                                 rAjpAl iplAt¬s dy iwsU nAl pRSn
aAiKaA< ÒmYN prmySr dI sONh KMdA hM ik mYN es aAdmI
                  ¬                                                                (mrkus 15:2–5; lUkA 23:3–5;
^ nhIN jA,dA=Ó ijvyN hI ptrs ny eh aAiKaA<                                               wUhÈnA 18:33–38)
                           75                                         11
ku|k/ ny bMg id|tI=             td ptrs ^ wAd aAeaA ik                     iwsU rAjpAl dy sAmH,y K/HA sI< aty rAjpAl ny
iwsU ny `s^ kI aAiKaA sI: Òik ku|k/ dy bMg dyy, toN               `s^ eh pu%iCaA< ÒkI tU whUdIaM dA pAtSAh hYN?Ó
pihlM< tU mY^ itÈn vArI jAn, toN enkAr kryNgA=Ó                      iwsU ny ikhA< ÒhM< mYN hM=Ó
                                                                      12
iFr ptrs bAhr igaA aty BubM mAr ky roeaA=                                  jdoN pRDAn jAjkM aty bzurg whUdI aAgUaM ny
                                                                  `s ty doS lAxy< `s ny jvAb iv|c kuJ nhIN aAiKaA=
                                                                      13
                iwsU rAjpAl iplAt¬s dy snmu|K                              td iplAt¬s ny `s^ ikhA< ÒkI tU nhIN s¬, irhA
           (mrkus 15:1; lUkA 23:1–2; wUhÈnA 18:28–32)             jo elzAm eh tyry iùKlAF lA rhy hn?Ó
                                                                      14

27            aglI svyr prDAn jAjkM aty lokM dy
              bzurg aAgUaM ny iwsU ^ jAn toN mArn dA
                  2
FYslA kItA= `nHM ny `s^ jzIrM pA id|tIaM aty
                                                                           pr iwsU ny `s^ koE vI `%tr nhIN id|tA= aty
                                                                  eh sB vyK ky rAjpAl b/A hYrAn hoeaA=


iplAt¬s dy hAvAly krn lE lY gX=                                   Ò`nHM ny ... idtA sIÓ zkrwAh 11:12Ð13; iwrimwAh 32:6–9
                                                                                 |
1015                                               m|tI 27:15-44
                                                                         28
iplAt¬s dI iwsU ^ aAzAd krn dI koiSs nAkAmwAb                 kIty=           ispAhIaM ny `s dy sAry kp/y lAh ky e|k
                                                                                                   29
 (mrkus 15:6–15; lUkA 23:13–25; wUhÈnA 18:39–19:16)           lAl cogA `s^ puvAeaA=                     ki.aM ^ gud ky `nHM ny
  15
          eh irvAj sI ik psAh dy it`hAr `%ty ijs^             e|k ki.aM dA tAj b,AeaA aty `s dy isr ty pA
lok cAhu, rAjpAl kYd iv|coN `s kYdI ^ irhA krdA               id|tA= e|k soqI `s dy s|jy h|T iv|c F/vA id|tI= iFr
               16
huÈdA sI=           `s vkt br|bAs nA`N dA e|k bhut            ispAhI `s a|gy Juky aty `s^ msKrI kItI< Òhy
                                       17                                                                      30
KtrnAk aAdmI kYd iv|c sI=                   sAry lok rAjpAl   whUdIaA dy pAtSAh< nmskArÚÓ                       ispAhIaM ny iwsU
iplAt¬s dy Gr e|kQy hoxy tM `s ny lokM ^ ikhA<                `%ty T¬%ikaA aty ifr `s dy h|T iv|c f/AE hoE soqI
Òt¬sIN mYToN aAp,y vAsty iks ^ irhA krA`,A cAhuÈdy            ^ Koh ky `s dy nAl ikÈnI vArI `s dy isr ty s|q
                                                                         31
ho= br|bAs< jM iwsU ^ jo ik msIh khA`NdA hY?Ó                 mArI=           jd `h `s nAl msKrI kr hqy tM `nHM ny
18
     ik`N ik `h jA,dA sI ik lokM ny `s^ ErKA                  `h lAl coZA `s toN lAh ky< `s dy kp/y `s^
kAr, `s dy h|TIN f/vAeaA sI=                                  puaAxy aty slIb `%ty c/HA`, lE `s^ lY gxy=
     19
          jdoN `h inr,y vAlI kursI ty bYQA hoeaA sI< tM
`s dI ptnI ny sunyhA ByijaA< Òes mnu|K ^ kuJ nA
kr= eh aprADI nhIN hY aty a|j mYN es bAry supnA                                 iwsU dA slIb ty mAiraA jA,A
vyiKaA hY aty `s ny mY^ bhut prySAn kr id|tA hY=Ó                  (mrkus 15:21–32; lUkA 23:26–43; wUhÈnA 19:17–27)
     20                                                            32
          pr pRDAn jAjkM aty bzurg whUdI aAgUaM ny                      jdoN ispAhI iwsU ^ Sihr toN bAhr lY jA rhy sn<
lokM ^ br|bAs ^ irhA krn dI byntI krn lE                      `nHM ny kurysI dy Sm~n ^ vyiKaA< aty `s^ iwsU dI
                                                                                                          33
mnvAeaA aty iwsU ^ mAry jA, lE=                               slIb cu|k, lE mzbUr kItA=                        `h glgTA nA`N
     21                                                                                                                         34
          iplAt¬s ny ikhA< ÒdohM iv|co t¬sIN mYToN iks ^      dI jgHM ty phucy ijs dA arT hY ÒKoprI dI TMÓ
                                                                            È                                                        `%Ty<
irhA krA`,A cAhuÈdy ho?Ó                                      `nHM ny iwsU ^ ipt nAl imiSRt mY pI, ^ id|tI= pr
     lokM ny ikhA< Òbr|bAs ^ C|. id`=Ó                        esdA suaAd dyK, toN bAad< `s ny es^ pI, toN
     22                                                                                     35
          iplAt¬s ny ikhA< Òfyr mYN iwsU nAl kI krM ijh/A     enkAr kr id|tA=                    tM `nHM ny `s^ slIb ty
ik msIh khA`NdA hY?Ó                                          c/AeaA aty `s^ ik|lM QokIaM= prcIaM pAky `nHM
                                                                                                                           36
     lokM ny `%tr id|tA< Ò`s^ slIb id`=Ó                      ny aAp,y ivckAr `s dy k|p/y v. lX=                               ispAhI
     23                                                                                                                    37
          rAjpAl ny aAiKaA< Òik`N? `s ny kI aprAD             `%Ty bYQy `s dI pihrydArI kr rhy sn=                              `nHM ny
kItA hY=Ó                                                     `s dy iKlAF doSM dI inSAn p|trI iwsU dy isr ty pA
     pr sBnM ny hor `%cI .. pAky ikhA< Ò`s^ slIb             id|tI= ijs ty iliKaA sI< Òeh whUdIaM dA pAtSAh
                                                                              38
idP=Ó                                                         iwsU hY=Ó            iwsU dy aAsy pAsy hor do ji,aM ^ slIb
     24                                                                                                                          39
          iplAt¬s ny mihsUs kItA ik `h lokM dA mn             id|tI gE sI= e|k s|jy pAsy aty dUjA K|by pAsy=                          aty
bdl, iv|c kAmwAb nhIN sI ho irhA< aty es dI                   aA`, jA, vAly lok `s^ aMdy jMdy hoxy tAny mArn
                                                                                                               40
jgHA< `h gu|sA kr rhy sn aty `h hor vI rOlA pA rhy            l|gy aty isr ihlA ky kih, l|gy<                       ÒtU jo kihÈdA sI
sn= `s ny pA,I lYky lokM dy sAhm,y aAp,y h|T Doty             ik es mÈdr ^ >Ah ky itÈn idnM iv|c dobArA b,A
aty aAiKaA< ÒmYN es mnu|K dy lhU toN inrdoS hM= doS           skdA hYN< hu, aAp,y aAp ^ bcA? jy tU s|c iv|c
                              25
t¬hA.y isr hI l|gygA=Ó             sB lokM ny jvAb id|tA<     prmyS¬r dA pu|tr hYN tM slIb toN `tr ky aAp,y aAp
ÒasIN aty sA.y b|cy es dy lhU dy ijÈmyvAr hovMgy=Ó            ^ bcA=Ó
     26                                                            41
          t|d iplAt¬s ny br|bAs ^ C|. id|tA aty `s ny                   es trHM pRDAn jAjkM< nym dy `pdySkM aty
                                                                                                                                42
ispAhIaM ^ hukm id|tA ik `h iwsU ^ koi/aM nAl                 bzrg whdI aAgaM ny iwsU dA mzAk `.AeaA
                                                                u    U     U                                                         `nHM
mArn= aty `s ny iwsU ^ ispAhIaM h|TIN slIb `%ty               aAiKaA< Ò`s ny hornM ^ bcAeaA< pr `h aAp,y-aAp
c/HA`, lE dy id|tA=                                           ^ nhIN bcA s|kdA= lok `s^ esrAxyl dA pAtSAh
                                                              bulA`Ndy hn= jykr `h pAtSAh hY tM `s^ slIb toN
          iplAt¬s dy ispAhIaM v|loN iwsU ^ msKrIaM            hyQM `tr aAvy< aty asIN `s iv|c ivSvAs krMgy=
                                                              43
                (mrkus 15:16–20; wUhÈnA 19:2–3)                    `s ny prmSr ivc BrsA r%iKaA= jkr `h cAhdA
                                                                            y ¬  |   o           y        Èu
     27
          td iplAt¬s dy ispAhI iwsU ^ rAjpAl dy mihl          hY tM h, prmSr `s^ bcAv= `s ny aAp hI aAiKaA
                                                                     u    y ¬        y
                                                                                                          44
iv|c ilaAX aty `s dy duaAly sAry pihrydAr ek|Qy               sI< ÔmYN prmyS¬r dA pu|tr hM=ÕÓ                  jo .AkU iwsU dy nAl
m|tI 27:45-28:4                                        1016
                                                                                                 59
slIb ty c/HAxy gxy sn< `nHM ny vI iwsU ^ bye|ztI             aAp,y sYnkM ^ hukm id|tA=                wUsuF ny SrIr ilaA
                                                                                                               60
vAly sbd aAKy=                                               aty `s^ nvyN mhIn kp/y iv|c lpyiqaA=                   wUsuF ny
                                                             iwsU dy SrIr ^ `sdI nvIN kbr iv|c r%iKaA ijh/I
                        iwsU dI m¯t                          `s ny c|qAn iv|c trASI hoE sI= ifr `s ny kbr dA
  (mrkus 15:33–41; lUkA 23:44–49; wUhÈnA 19:28–30)           pvS daAr v.y pTr nAl >k idtA aty cilaA igaA=
                                                              R y u    | |             |
  45                                                         61
       dupihr vyly< hnyry ny sAry dyS ^ >k ilaA= jo ik            mirwm mgdIlInI aty mirwm nA`N dI dUjI a¯rt
                             46
tkrIbn itÈn Gqy irhA=             tkrIbn itÈn vjy iwsU ny   `%Ty hI kbr dy sAmH,y bYQIaM rhIaM=
`%cI aAvAz iv| c pu k AiraA< Òxy l I-xy l I lmA
sbktAnI?Ó es dA mtlb sI< Òhy myry prmyS¬r< hy                                      iwsU dI kbr dI rAKI
                                                                  62
myry prmyS¬r< tU mY^ ik`N C|. id|tA hY?Ó*                             `h idn< itaArI dA idn* khA`NdA sI= agly
  47
       kuJ lok jo `%Ty K/Hy sn `nHM ny eh s¬i,aA aty         idn pRDAn jAjk< aty FrIsI e|kQy hoky iplAt¬s kol
                                                                                  63
lokM ikhA< Òeh XlIwAh ^ aAvAz mArdA hY=Ó                     aAxy aty boly<            ÒmhArAj< sA^ wAd hY ik jdoN `h
  48
       t¬rt hI< `nHM iv|co e|k bdA B|j ky igaA aty         jI`NdA sI `s dgAbAz ny aAiKaA sI< ÔitÈn idnM
                                                                                                  64
e|k spÈj lY aAeaA= aty `s^ isrky iv|c iB`NeaA                bAad< mYN m¯t toN jIa `QMgA=Õ             es lE hukm id`
aty spÈj ^ soqI ty binHaA aty `s iv|coN pI, lE              ik itÈn idn t|k kbr dI iDaAn nAl pihrydArI kItI
                49
iwsU ^ id|tA=        pr dUjy lokM ny aAiKaA< ÒeÈtzAr         jAvy= nhIN tM< `s dy cyly aAky `s dA SrIr lY jA
krIX aty vyKIX ik kI XlIwAh `s^ bcA`, aA`NdA                 skdy hn< aty iFr lokM ^ d|s,gy ik `h m¯t toN `%Q
hY?Ó                                                         ipaA hY= eh aKIrlA pAKÈ. pihly nAloN vI BY/A
  50
       iFr iwsU ek vAr bht `%cI aAvAz nAl cIkIaA
                 |       u                                   hovygA=Ó
                                                                  65
aty pRA, hI, ho igaA=                                                  iplAt¬s ny aAiKaA< Òt¬sIN kuJ ispAhI lY lvo aty
  51
       jdoN iwsU mr igaA< tM mÈdr dA p/dA `pr toN            ijÈnI cgI trHM t¬sIN jA,dy ho `s dI kbr dI rAKI
                                                                        66
hyQM t|k do quki/aM iv|c pAq igaA= DrtI kb gE               kro=Ó           td `h sAry kbr vl gxy aty crM tNo bcA`,
                                                                                                        o
                                       52
aty c|qAnM it/k gEaM sn=                 kbrM KulH gEaM<     lE `s dI rAKI kItI= `nHM ny kbr dI rAKI lE
aty bhut sAry prmyS¬r dy lok< jo mr cu|ky sn m¯t toN         kbr vAly p|Tr `%ty mohr lAky kuJ ispAhIaM ^ `%Ty
               53
`Br aAxy=           `h kbrM toN bAhr aA gX< iwsU dy          ibQA ky kbr dI rAKI krvAE=
pUrn `%TAn toN bAad< `h piv|tr Sihr wrUSlm
iv|c gX aty `h bhut sAry lokM ^ idKAE id|ty=                                        iwsU dA punr `%TAn
  54
       sUbydAr aty `nHM ispAhIaM ny< ijnHM ny iwsU dI                  (mrkus 16:1–8; lUkA 24:1–12; wUhÈnA 20:1–10)
pihrydArI kItI sI< eh BUcAl aty eh sB GqnvM
vyKIaM tM `h bhut GbrAxy aty ikhA< Ò`h s|c m¬|c
prmyS¬r dA pu|tr sI=Ó
                                                             28               jdoN sbt dA idn* bIt igaA tM `stoN
                                                                              aglA idn hfty dA pihlA idn sI= bhut
                                                             hI svyry< mirwm mgdIlInI aty dUjI mirwm kbr
  55                                                                                        2
       bhut sArIaM a¯rtM vI `%Ty sn= `h To/I dUr toN         ^ vyK, lE gEaM= `s vkt `%Ty b/A zor dA
vyK rhIaM sn= `h glIl toN `s dI syvA krn lE                  BUcAl aAeaA= aAkAS toN e|k pRBU dA dUt aAeaA=
                56
aAEaM sn=            mirwm mgdlInI< wAkUb aty wosys          pRBU dy dUt ny `s kbr dy ny/y aAky `s dy `%proN `h
dI mAtA mirwm aty zbdI dy pu|trM dI mAtA=                    v|.A p|Tr ry/H ky pAsy kItA aty `s p|Tr dy `%pr
                                                                                            3
                                                             aAp jA ky bYQ igaA= `s dUt dA rUp ibjlI vM{
                     iwsU ^ dFnA`,A                          cmkdA sI aty `s dy k|p/y brf vrgy sfyd sn=
                                                             4
  (mrkus 15:42–47; lUkA 23:50–56; wUhÈnA 19:38–42)            kbr dI pihrydArI krdy ispAhI dUt ^ vyKky bhuut
  57 58-
           `s SAm< wUsuF nM dA e|k amIr aAdmI                .r gX= `h eÈnA .ry ik .r dy mAry kb, l|gy aty
iplAt¬s kol aAeaA= wUsuF arImTYaA toN sI< aty `h             byhoS ho gxy=
vI iwsU dA cylA sI= `s ny iplAt¬s toN iwsU dA SrIr
mÈigaA= iplAt¬s ny iwsU dI loT `s^ dy dy, lE                 itaArI dA idn SkrvAr sbt dy idn tNo ek idn pihlM=
                                                                            u                     |
                                                             sbt dA idn whUdI hFty dA s|tvM idn jo ik whUdIaM
Òhy myry ... id|tA hYÓ zbUr 22:1                             lE ivSyyS DArimk idn huÈdA hY=
1017                                              m|tI 28:5-20
     5
      dUt ny `nHM a¯rtM ^ ikhA< Òt¬sIN< nA .ro< mYN jA,dA     aty e|k iv`Nt b,AE= `nHM ny ispAhIaM ^ bhut
                                                                                       13
hM ik t¬sIN `s iwsU ^ l|B rhIaM ho ijs ^ slIb                 sArA Dn id|tA=                `nHM ny `nHM ^ ihdAet id|tI<
                  6
id|tI gE sI= pr iwsU e|Ty nhIN hY< ik`N ik< ijvyN             Òt¬sIN lokM ^ aAK,A: rAt dy vkt jdoN asIN sON rhy
`s ny ikhA sI< `h m¯t toN `BAiraA igaA hY= aAP                sM< iwsU dy cyly aAX aty `s dA SrIr corI krky lY
                                                                     14
aty vyKo ijs TM ty `s dA SrIr r%iKaA igaA sI=                 gX=         jykr rAjpAl es g|l bAry jA, jAvygA tM
7
aty jldI jA ky `s dy cyilaM ^ aAKo< Ô`h m¬ridaM               asIN `s^ inSicÈt kr dyvMgy aty t¬hA^ m¬sIbt toN
                                                                                15
iv|coN jI `%iQaA hY aty `h glIlI v|l jA irhA hY=              dUr r|KMgy=Ó           tM ispAhIaM ny pYsy lY lX aty `nHM ^
`h t¬hA.yy phuÈc, toN pihlM `%Ty mOjUd hovygA aty             id|tIaM hoEaM ihdAetM anusAr hI kItA= eh g|l
`%Ty t¬sIN `s^ vyKoNgIaM=Ó mYN t¬hA^ ehI d|s, lE              a|j vI aAmtOr ty whUdIaM iv|c FYlI hoE hY=
aAeaA sI=ÕÓ
     8
      `h a¯rtM CytI hI kbr toN ivdA ho gEaM= BAvyN
`h .rIaM hoEaM sn pr `h KuS vI b/IaM hoEaM=                            iwsU dA aAp,y cyilaM nAl g|l krnA
`h `s dy cyilaM ^ eh Kbr d|s, lE gEaM=                           (mrkus 16:14–18; lUkA 24:36–49; wUhÈnA 20:19–23;
9
jdoN `h cyilaM ^ Kbr dy, vAsty n|sIaM jA rhIaM
                 ù                                                                    rsUlM dy krt|b 1:6–8)
                                                                16
sn< acAnk `%Ty iwsU `nHM sAmH,y Klo igaA aty `nHM                    ifr igaArM cyly glIlI ^ ivdA ho gX aty `s
^ aAiKaA< ÒSuBkAmnvMÚÓ `h `s kol gEaM aty                     phA/I ty aA gX ij|Ty iwsU ny `nHM ^ jA, vAsty
                                                    10                                      17
`s dy crn F/ lX aty `s dI `pAsnA kItI=                   tM   ihdAet id|tI sI=               jdoN `nHM ny `s^ vyiKaA< `h
iwsU ny `nHM ^ ikhA< Ò.ro nA< jAP aty myry BrAvM ^            `s a|gy Juk gX aty `s dI `pAsnA kItI= pr
                                                                                        18
aAKo ik glIlI v|l jA,= `h mY^ `%Ty vyK,gy=Ó                   kEaM ^ S|k sI=                 iFr iwsU `nHM kol aAeaA aty
                                                              aAiKaA< Òsvrg aty DrtI dy sAry aiDkAr mY^ id|ty
                                                                           19
                  whUdI aAgUaM ^ ùKbr                         gX hn=            es lE jAP aty sArIaM kOmM iv|c cyly
     11
          `h a¯rtM `s dy cyilaM ^ eh Kbr dy, clIaM
                                     ù                        b,AP aty `nHM ^ iptA< pu|tr aty piv|tr aAtmA dy
                                                                                                 20
gEaM= `sy vkt kuJ ispAhI jo kbr dI rAKI kr                    nAm iv|c bpitsmA id`=                   `nHM ^ eh vI isKAvo ik
rhy sn< Sihr v|l gxy= `h prDAn jAjkM kol                      `h `nHM sArIaM g|lM dI pAlnA krn ijnHM dA mYN
gX aty jo kuJ vApiraA sI sB kuJ `nHM ^ d%isaA=                t¬hA^ hukm id|tA hY= inSict hI< dunIaM dy aÈt tIkr
12
     fyr pRDAn jAjk aty bzurg whUdI aAgU ek|Qy hoX            mYN hmySA t¬hA.y nAl hM=Ó
1018




                            mrkus dI eÈjIl
                     iwsU dA aAgmn                           iv|cNo piv|tr aAtmA iwsU kol GugI vM{ T|ly `%tiraA=
                                                                                            |
                                                             11
      (m|tI 3:1–12; lUkA 3:1–9< 15–17; wUhnA 1:19–28)            s¬rg iv|co aAkAS vA,I hoE< ÒtUÇ myrA ipaArA pu|tr


1  prmySr dy putr iwsU msIh dI KuSKbrI dA aArÈB:
   2
        ¬      |                  ù
      ijvNy ik eh nbI wsAwAh dI pstk ivc iliKaA
hoeaA hY:
                                 u     |
                                                             hY= mYN tYToN bhut KuS hM=Ó


                                                                                iwsU dA prtAeaA jA,A
  Òsu,oÚ mYN aAp,y dUt ^ tyry a|gy ByjMgA= `h tyry                              (m|tI 4:1–11; lUkA 4:1–13)
                                                                  12
lE rstA itaAr krygA=Ó                            mlAkI 3:1             td aAtmA iwsU ^ ek%ilaM `jA/ iv|c lY igaA=
  3                                                          13
   Ò`jA/ iv|c e|k mn¬|K pukAr irhA hY:                            `h `%Ty cAlI idn t|k SYtAn duaArA prtAeaA
  ÔpRBU lE rsty ^ itaAr kro< `s dy rAhM ^ is|Dy              igaA= jdoN `h `%Ty jglI jAnvrM nAl sI< dUt `s
kro=ÕÓ                                         wsAwAh 40:3   dI syvA kr rhy sn=

  4
   wUhÈnA bpitsmA dy, vAlA aAeaA< aty `s ny                                   iwsU dA kuJ cyilaM ^ cun,A
`jA/ iv|c aA ky lokM ^ bpitsmA id|tA= `s ny `nHM                           (m|tI 4:12–22; lUkA 4:14–15; 5:1–11)
                                                                  14
^ isKAeaA ik `h bpitsmA lYky eh ivKA`, ik                              `s toN bAad< wUhÈnA ^ kYd kr id|tA igaA aty
`nHM ny aAp,y jIvn bdl lX hn= es trHM< `nHM                  Fyr iwsU glIl ^ aAeaA aty prmyS¬r dI KuSùKbrI
                                       5                                                     15
dy pAp muaAF kIty jA sk,gy= sAry whUidwA aty                 dA pRcAr kItA aty ikhA<              Òhu, QIk smM aA igaA
wrUSlm dyS dy lok `s kol aAX aty aApo-aAp,y                  hY= prmyS¬r dA rAj ny/y aA igaA hY= t¬sIN aAp,A
kIty pApM bAry d|s, l|gy tM `s toN bAad wUhÈnA ny            jIvn bdl lvo aty es KuSKbrI `%ty etbAr kro=Ó
                                                                                    ù
                                                 6                16
`nHM ^ wrdn ndI iv|c bpitsmA id|tA= wUhÈnA dy                          glIlI JIl dy kÈ>y `%ty ifridaM iwsU ny Sm~n
kp/y ~|Q dy vAlM dy sn aty `s dI kmr `%ty cm/y               aty `s dy BrA aÈidRwAs ^ jo ik mCyry sn< JIl iv|c
                                                                                                                  17
dI pyqI bDI hoE sI= `h iq|.IaM aty jÈglI Sihd               m|CIaM f/n lE jAl pA`NidaM vyiKaA=                    tM iwsU
            7
KMdA sI= aty `s ny lokM iv|c eh pRcAr kItA ik                ny `nHM ^ ikhA< ÒaAP aty myry ip|Cy c|lo< mYN t¬hA^
                                                                                                             18
BE: Òmyry toN bAad `h e|k aAvygA aty `h myry toN             lokM ^ ek|Qy krn vAly b,AvMgA=Ó                      tM Sm~n
v|D mhAn hY aty mYN es lAek vI nhIN ik in`N ky               aty aÈidRwAs aAp,y jAl ^ `%Ty hI C|. ky `s dy
                                   8                                            19
`s dI ju|tI dA tsmA KolHM= mYN t¬hA^ pA,I nAl                mgr ho t¬ry=            iwsU glIl JIl dy iknAry To/A hor
bpitsmA id|tA hY pr `h mn¬|K ijh/A ik aA irhA hY             agHM t¬iraA `s ny do hor BrAvM< zbdI dy putr wAkUb
                                                                                                       |
t¬hA^ piv|tr aAtmA nAl bpitsmA dyvygA=Ó                      aty wUhÈnA< ^ vyiKaA< jo ik aAp,I by/I iv|c aAp,y
                                                             jAlM ^ QIk kr rhy sn tM ik m|CIaM f/ sk,=
                                                             20
                     iwsU ^ bpitsmA                               jdoN iwsU ny dohM BrAvM ^ bulAeaA< `h aAp,y
                (m|tI 3:13–17; lUkA 3:21–22)                 iptA ty `nHM dy kAimaM ^ C|. ky iwsU dy ip|Cy ho t¬ry=
  9
   `s vkt iwsU glIl dy nAsrt Sihr toN wUhÈnA
dy kol aAeaA aty wUhÈnA ny `s ^ wrdn ndI iv|c                     iwsU e|k BirSq aAtmA vAly mn¬|K ^U QIk krdA
                    10
bpitsmA id|tA=           ijs vkt iwsU pA,I iv|coN bAhr                                 (lUkA 4:31–37)
                                                                  21
inkl irhA sI tM `s ny akAS ^ Ku|lHidaA vyiK!                           iwsU aty `s dy cyly ifr kFrnAhUm iv|c gX=
aty `s                                                       sbt dy idn `h pRArTnA sTAn ty jA ky lokM ^ `pdyS
1019                                       mrkus 1:22-2:4
               22
dy, l|gy=           lok iwsU dy `pdyS ty hYrAn sn= `s ny                      iwsU ^ l|B ilaA tM aAK, l|gy< ÒsB lok t¬hA^ BAl
`nHM ^ `s mn¬|K vM{ `pdyS id|ty ijs kol aiDkAr                                rhy hn=Ó
                                                    23                          38
hovy nA ik nym dy `pdySkM vM{=                           jdoN ajy iwsU                iwsU ny aAiKaA< ÒaAP< asIN eh jgHA C|.IX aty
pRArTnA sTAn iv|c hI sI< `%Ty e|k mn¬|K sI ijs^                               ny/y dy hor ngrM iv|c jAEX tM jo mYN `nHM TAvM ty vI
                                                                                                                                     39
BirSq aAtmA icbi/aA hoeaA sI= aty `h cIkdA                                   pRcAr kr skM ijs lE mYN aAeaM hM=Ó                          es trHM<
                                    24
hoeaA iwsU kol aAeaA<                    ÒP iwsU nAsrIÚ tUÇ sA.y              iwsU pRArTnA sTAnM iv|c pRcAr krdA hoeaA pUrI
kol iks lE aAeaA hYN? kI tUÇ sA.A nAS krn aAeaA                               glIl iv|c hr jgHA igaA aty `s ny lokM iv|coN BUt
hYN? mYN jA,dA hM ik tUÇ kO, hYN< tUÇ prmyS¬r dA piv|tr                       k|>y=
purK hYN=Ó
  25
       iwsU ny b/y roab nAl `s ^ ikhA< Òcu|p krÚ aty                                   iwsU dA e|k ibmAr aAdmI ^ QIk krnA
                                         26
es mn¬|K iv|coN inkl jAÚÓ                     Fyr BirSq aAtmA ny                              (m|tI 8:1–4; lUkA 5:12–16)
                                                                                40
`s mn|uK ^ kÈb,I Cy/I= Fyr `h BirSq aAtmy `%cI                                        e|k aAdmI ijs ^ ko/H hoeaA sI< `s ny Ju|k ky
`%cI cIkdA hoeaA `s iv|coN bAhr inkl aAeaA=                                   iwsuU a|gy arjoE kItI< Òjy tUÇ cAhyN tM mY^ QIk kr
  27
       lok eh vyK ky hYrAn hoX= `nHM e|k dUjy toN pu%iCaA<                    skdA hYN=Ó
                                                                                41
Òe|Ty kI ho irhA hY? eh nvIN trHM dA hI `pdyS hY<                                     iwsU ^ `s mn¬|K ty trs aAeaA tM `s ny `s
eh aAdmI tM b/y aiDkAr dy nAl `pdyS idÈdA hY                                  aAdmI ^ CuihaA aty ikhA< ÒmYN cAhuÇdA hM ik tU QIk ho
                                                                                                          42
aty e|ToN t|k ik eh tM BirSq aAtimaM ^ hukm vI                                jAvyN so tU rAzI ho jA=Ó        iFr ko/H ny `s ^ C|. id|tA
                                                         28                                                      43
idÈdA hY aty `h `s dI mÈn lYNdy hn=Ó                          e`N glIl        aty `h inrml ho igaA=                   iwsU ny `s aAdmI ^
                                                                                                                                    44
dy sAry KytR iv|c iwsU bAry ùKbr b/I tyzI nAl FYl                             b/I sKtI nAl tgId kr ky Byj id|tA<                     `s ny `s
gE=                                                                           ^ aAiKaA< ÒtUÇ es bAry iksy ^ nA d|sIN= pr jA aty
                                                                              aAp,y aAp ^ jAjk ^ ivKA= ik`N ju tU cgA kItA
             iwsU dA bhut sAry lokM ^ cgA krnA                               igaA hYN< prmyS¬r ^ ByqA pyS kr= tU `hI ByqA arp,
                    (m|tI 8:14–17; lUkA 4:38–41)                              krI ijs dA mUsA ny hukm id|tA sI= es nAl lokM ^
  29                                                                                                                                     45
       iwsU aty `s dy cyly ifr pRArTnA sTAn C|. ky                            ptA l|g jAvygA ik tU rAzI ho igaA hYN=Ó                        pr `h
wAkUb aty wUhÈnA smyt Sm~n aty aÈidRwAs dy Gr                                 aAdmI bAhr jA ky eh crcA krn l|gA ik iwsU ny
        30
aAX=         Sm~n dI s|s mÈjy ty pE tAp nAl t|p rhI                           `s ^ rAzI kItA hY= e`N iwsU dI ùKbr sB jgHA fYl
                                                               31
sI= `%Ty lokM ny iwsU ^ `sdy bAry d%isaA=                           tM iwsU   gE= es lE iwsU KulHy aAm iksy ngr iv|c nA v/
`s dy mÈjy kol igaA= `s ny `s dA h|T f/ ky `s ^                               s%ikaA= tM `s ny ekMt jgHAvM iv|c rih,A SurU kr
`QAeaA< aty buKAr ny `s ^ C|. id|tA= `s toN bAad                              id|tA= pr tM vI lokM ny sB ngrM toN iwsU kol aA`,A
`s ny iwsU dI syvA kItI=                                                      jArI r%iKaA=
  32
       `s rAt< jdoN sUrj .u|b cu|kA tM lok bhut sAry
ibmAr lokM aty `nHM ^ ijnHM ^ BUt icb/y hoX sn<                               iwsU dA e|k aDrg toN pI/t aAdmI ^ QIk krnA
                         33
iwsU kol ilaAX=               sArA ngr `s Gr dy bUhy a|gy                                     (m|tI 9:1–8; lUkA 5:17–26)
                        34
ek|QA ho igaA=               iwsU ny bhut sAry lokM ^ v|K v|K
trHM dy rogM toN cgA kItA= aty `s ny bhut sAry lokM
iv|coN BUt k|>y= pr `s ny BUtM ^ bol, dI aAigaA nA
                                                                              2       kuJ idnM bAad iwsU kFrnAhUm iv|c vAps
                                                                                      phuÇicaA= aty J|q hI eh ùKbr hr pAsy FYl
                                                                              gE ik `h vAps Gr aA igaA hY= bhut sAry lok
                                                                                                                                2

id|tI ik`N ik `h `s ^ jA,dy sn=                                               `s dA `pdyS sun, lE ek|Qy hoX= es lE ij|Ty
                                                                              `h sI PTy Gr dy bUhy ty K/Hn dI jgHA vI nhIN sI=
                                                                                                                        3
        iwsU KuSùKbrI dy pRcAr dI itaArI krdA                                 iwsU ny `nHM lokM ^ `pdyS id|ty= e|k aDrÈgI mrIz
                                                                                                                            4
                             (lUkA 4:42–44)                                   ^ kuJ lok cu|k ky iwsU kol lY aAX= pr `h iwsU t|k
  35
       aglI svyr< iwsU b/I svùKty `%iQaA= aty ajy                             `s dy Gr aÈdr nA phuÇc s|ky ik`N ik Gr BI/ nAl
hnyrA hI sI jdoN `h GroN inkl ipaA< aty ekMt                                  KcA-K|c BiraA sI= iFr eh lok C|t `%pr cly gX
                                              36
iv|c jAky `s ny pRArTnA kItI=                      bAad iv|c Sm~n             aty ij|Ty iwsU KlotA sI C|t iv|c moGA b,A id|tA= iFr
                                                     37
aty `s dy sATI `s ^ l|B, gX=                              jdoN `nHM ny        `nHM ny ibmAr aAdmI ^ `s dy mÈjy smyt moGy rAhIN
mrkus 2:5-28                                                 1020
                      5
hyQM kr id|tA= jdoN iwsU ny vyiKaA ik `nHM mn¬|KM                              iwsU bAkI DArimk aAgUaM vrgA nhIN
^ bhut ivSvAs sI< `s ny aDrÈgI mn¬|K ^                                                 (m|tI 9:14–17; lUkA 5:33–39)
                                                                        18
aAiKaA< Òhy nOjvAn< tyry sAry pAp mAF ho gX hn=Ó                             wUhÈnA dy cyly aty FrIsI vrt r|Kdy sn= kuJ
  6
   kuJ nym dy `pdySk `%Ty bYQy sn= `h iwsU ^ eh                    lok iwsU kol aAX aty aAK, l|gy< Òes dA kI kAr,
                                                         7
sB krdy vyK aAp,y mnM iv|c ivcAr krn l|g<y Òeh                     hY ik wUhÈnM dy cyly aty FrIsIaM dy cyly tM vrt r|Kdy
mn|uK e`N ikvyN boldA hY? eh pRBU dy iùKlAF bol                    hn< pr t¬hA.y cyly vrt nhIN r|Kdy?Ó
                                                                        19
irhA hY= e|k pRBU toN ibnM hor koE pAp mAF nhIN kr                           iwsU ny aAiKaA< ÒjdoN lA/A aAp,y jnytIaM dy
skdA=Ó                                                             nAl huÈdA hY tM kI BlA `h `dAs ho skdy hn jM `h
  8
   iwsU jA,dA sI ik eh nym dy `pdySk `s bAry                       vrt r|K s|kdy hn? ijÈnA icr lA/A `s dy im|trM
                                                                                                                  20
e`N soc rhy hn= es lE iwsU ny `nHM ^ ikhA<                         nAl hY< `h vrt nhIN r|K skdy=                       pr e|k smM
Òt¬sIN iks lE aAp,y mnM iv|c eÈJ dy ivcAr pX                       aAvygA jdoN lA/A `nHM iv|coN Koh ilaA jAvygA= `s
            9
krdy ho? kI suKAlA hY? es aDrgI mn¬|K ^ eh                        smyN< `h vrt r|K,gy=
                                                                        21
aAK,A< Ôtyry pAp mAf ho gX hn=Õ jM eh aAK,A<                                 ÒkoE vI mn¬|K ans¬g/y k|p/y dI qAkI purA,y
                                           10
ÔK/A ho< aAp,A ibstrA lY ty jA?Õ                pr mYN t¬hA^       kp/y `%ty nhIN lA`NdA= pr jykr Fyr vI `h aijhA
eh sAbt krMgA ik mn|uK dy pu|tr kol DrtI `%ty                      krdA hY tM k|p/y dI nvIN qAkI s¬g/ jAvygI aty
lokM dy pAp mAF krn dI SktI hY=Ó tM `s ny aDrÈgI                   purA,y k|p/y toN pAq jAvygI aty morI ^ hor vI v%i.aM
                11                                                                    22
^ aAiKaA<            ÒmYN tY^ aAKdA hM< `%Q K/A ho< aty            kr dyvygI=              eÈJ hI< lok nvIN mY purA,IaM mSkM
                                            12
aAp,A ibstrA cuk ty Gr cilaA jA=Ó
               |                                 `h aDrÈgI         iv|c nhIN r|Kdy= ik`N ik nvIN mY purA,IaM mSkM ^
`iQaA< `s ny aAp,I mÈjI cu|kI aty kmry iv|coN dI                   pA/ dyvygI aty dovyN hI< nvIN mY aty mSkM< nSq ho
bAhr ho igaA= sBnM ny eh idRS vyiKaA aty hYrAn                     jA,gIaM= esy lE lok nvM dAKrs nvINaM mSkM
hoX< `nHM ny pRBU dI `stit kItI aty ikhA< ÒasIN                    iv|c r|Kdy hn=Ó
es trHM dI hYrAnIjnk g|l pihlM kdy vI nhIN vyKI=Ó


                                                                                     kuJ whUdIaM ny iwsU ^ inÈidaA
                lyvI iwsU dA an¬sr, krdA                                                (m|tI 12:1–8; lUkA 6:1–5)
                                                                        23
                 (m|tI 9:9–13; lUkA 5:27–32)                                 sbt dy idn< iwsU anAj dy KytM iv|coN dI lÈG
  13
       iwsU Fyr JIl dy kÈ>y igaA aty kAFI lok `s dy                irhA sI aty `s dy cyly `s dy nAl sn= KytM iv|coN
                                                  14
ip|Cy aAX tM `s ny `nHM ^ `pdyS id|tA=                 jdoN iwsU   lGidaM< cyilaM ny kuJ anAj dy dA,y cu|ky ty KA lX=
                                                                   24
JIl k>y t¬r irhA sI tM jMdy hoX `s ny hlfA dy                          FrIsIaM ny eh vyK ky iwsU ^ ikhA< Òtyry cyly eÈJ
pu|tr lyvI ^ msUl dI cONkI `%ty bYQy vyiKaA aty `s                 ik`N kr rhy hn? sbt dy idn evyN krnA whUdI
^ ikhA< Òmyry ip|Cy ho t¬r=Ó tM lyvI `iQaA aty `s dy               nym an¬sAr glt hY=Ó
                      15                                                25
ip|Cy ho t¬iraA=           bAad iv|c `s idn iwsU lyvI dy                     `s ny jvAb id|tA< ÒBlA t¬sIN eh nhIN pi/HaA
Gr roqI KA, bYQA tM `%Ty hor bhut sAry msUlIX aty                  ik dA~d ny `doN kI kItA jdoN `h ty `s dy cyly B|uKy
                                                                                                            26
pApI vI iwsU aty `s dy cyilaM dy nAl bYQy hoqI KA                  sn aty `nHM ^ Bojn dI lo/ sI=                 eh `s vkt dI
rhy sn= BI/ iv|c bhut lok sn ijnHM ny iwsU dA ip|CA                g|l hY jdoN abwATAr srdAr jAjk sI= `doN dA~d
           16
kItA sI=        nym dy kuJ `pdySkM ny< ijh/y ik FrIsI              prmyS¬r dy Gr iv|c igaA aty `s ny prmyS¬r dy
sn< iwsU ^ msUlIaM aty pApIaM nAl Bojn krdy                        c/HAvy vAlIaM roqIaM KA lEaM= jd ik mUsA dA nym<
vyiKaA tM `nHM `s dy cyilaM ^ pu%iCaA< ÒiwsU msUlIaM               aAKdA hY ik kyvl jAjk hI `h roqI KA skdA hY= pr
aty pApIaM nAl rl ky roqI ik`N KA irhA hY?Ó                        dA~d ny Kud `h roqI KADI aty `nHM ^ vI id|tI jo
  17
       iwsU ny eh g|l su, lE aty `nHM ^ aAiKaA<                    `s dy nAl sn=Ó
                                                                        27
Òtdrust lokM ^ vYd dI zrUrt nhIN huÇdI< pr eh                               iFr iwsU ny frIsIaM ^ ikhA< Òsbt dA idn
`h rogI hn ijnHM ^ vYd dI lo/ hY= mYN DrmIaM ^                     mn¬|K dI ùKAtr b,AeaA igaA hY nA ik mn¬|K sbt dI
                                                                               28
s|dA dy, nhIN aAeaA sgoN mYN pApIaM ^ hI s|dA dy,                  ùKAtr=           es lE mn¬|K dA pu|tr sbt dy idn dA vI
lE aAixaA hM=Ó                                                     mAlk hY=Ó
1021                                               mrkus 3:1-29
                                                                                             14
                    iwsU dA quÇ.y dA h|T QIk krnA                        kol aAX=                 iwsU ny bArHM bÈdy cu,y aty `nHM ^ rsUl
                      (m|tI 12:9–14; lUkA 6:6–11)                        aAiKaA= iwsU cAhuÇdA sI ik eh bArHM mn¬|K `s dy


3        2
          iwsU Fyr pRArTnA sTAn ty igaA= pRArTnA sTAn
          iv|c e|k qu.A mn¬K sI ijs dA h|T s|ikaA hoeaA
                     Ç     |
sI= lok iwsU ^ kuJ glt g|l kridaM F/n dI
                                             u
                                                                         nAl rih, tM jo `h `nHM ^ alg-alg TAvM ty
                                                                         pRcAr krn lE Byj sky=
                                                                         iv|coN BUt k|>, dI SktI ho,I cAhIdI hY=
                                                                                                                15
                                                                                                                     enHM lokM kol vI lokM
                                                                                                                                           16
                                                                                                                                                iwsU ny
tAk iv|c sn= tM jo `h `s dy ivru|D doS lA sk,=                           ijh/y bArHM rsUl cu,y ijnHM dy nM sn: Sm~n< ijs
                                                                                                                      17
es lE sB `s ^ b/y iDaAn nAl dyK rhy sn aty                               dA nA` `s ny ptrs r%iKaA=                         aty zbdI dy pu|tr
eh vI tA/ rhy sn ik vyKIX BlA `h sbt dy idn                              wAkUb aty wUhÈnA ijnHM dA nA` `s ny bnI roigz
                                          3                                                                                                      18
`s quÇ.y ^ QIk krygA ik nhIN= iwsU ny `s quÈ.y h|T                       r%iKaA ijs dA arT hY< Ògrj, dy pu|trÓ                                        aty
vAly mn¬|K ^ ikhA< ÒtUÇ e|Ty ivcAly K/HA ho< tM ik lok                   aÈidRwAs< ifil|pus< brTulmE< m|tI< TomA< hlFA dA
                                                                                                                                      19
tY^ vyK lY,=Ó                                                            pu|tr wAkUb< T|dE aty Sm~n knAnI<*                                aty whUdA
     4
      td iwsU ny lokM ^ ikhA< Òsbt dy idn kI krnA                        eskirwotI= eh `hI whUdA sI ijs ny iwsU ^ `s
QIk hY? cÈgA krnA jM burA krnA? iksy dI jAn                              dy duSm,M dy h|T f/vA id|tA sI=
bcA`,I cÈgI hY jM jAno mArnA?Ó pr lokM ny iwsU ^
koE jvAb nA id|tA< sB cu|p rhy=                                                      kuJ lokM ny aAiKaA iwsU ^ baAl zbUl
     5
      iFr iwsU `nHM dI izd dy kArn `dAs sI aty gu|sy                                                  icÈbi/aA hoeaA hY
iv|c `nHM v|l vyiKaA aty `s aAdmI ^ aAiKaA<                                             (m|tI 12:22–32; lUkA 11:14–23; 12:10)
                                                                              20
ÒaAp,A h|T ivKA=Ó td `s mn¬|K ny aAp,A h|T                                         ifr iwsU Gr aAeaA= pr iFr eÈnI v|.I BI/
                                                        6
ivKAeaA aty `s dA h|T cgA ho igaA= td FrIsI                             ek|QI ho gE ik iwsU aty `s dy cyly roqI vI nA KA
                                                                                   21
ivdA ho gX aty hYrdIaM nAl iwsU ^ mArn dI iv`Nt
                  o                                                      s|ky=          jdoN iwsU dy pirvAr ny enHM sB cIzM bAry
b,AE=                                                                    s¬i,aA tM `h `s ^ FsA`, lE aAX= ik`N ik
                                                                         lokM ny aAiKaA ik `h aAp,I su|D bu|D iv|c nhIN sI=
                                                                              22
              kE lok iwsU dA an¬sr, krdy hn                                        aty wrUSlm toN aAX nym dy `pdySkM ny vI
     7
      iwsU aAp,y cyilaM nAl JIl v|l t¬r ipaA aty                         aAiKaA< ÒiwsU ^ baAl zbUl icÈbi/aA hoeaA hYÚ es
                                                                 8
bhut sAry lok glIl iv|c `s dy mgr ho t¬ry= bhut                          lE `h BUtM dy srdAr dI SktI nAl lokM iv|coN BUtM
sAry hor lok< ijnHM ny iwsU dIaM kItIaM g|lM bAry                        ^ bAhr k|>dA hY=Ó
                                                                              23
s¬i,aA sI< `s dy aAly duaAly ek|Qy ho gX= eh lok                                   Fyr iwsU ny lokM ^ aAp,y kol s|dky idRSqMtM
whUidwA< wrUSlm< adUm aty wrdn ndI dy pAroN                              iv|c `nHM ^ smJAeaA< ÒSYtAn ikvyN aAp,y hI
                                                    9                                                                       24
aty sUr aty sYdA toN vI aAX hoX sn= jdoN `s ny                           aAtimaM ^ bAhr k|> skdA hY=                             jykr e|k rAj
bhut sAry lokM ^ vyiKaA tM `s ny aAp,y cyilaM ^                          aAp,y hI iùKlAF l/dA hY< tM eh nhIN rih skdA=
                                                                         25
ikhA ik `h `s lE e|k CoqI by/I itaAr krn= tM                                  aty jykr e|k pirvAr vi.aA hoeaA hY aty aAp,y
                                                            10                                                                                   26
ik ikty lokM dI BI/ `s ^ dbA nA lvy=                             `s ny   hI iùKlAF l/ irhA hY tM eh nhIN bc s|kdA=                                    aty
bhut sAry lokM ^ cgA kItA sI< es lE ibmAr lokM                          jykr SYtAn aAp,y hI ivruD ivdRh krdA hY aty vi.aA
                                                                                                 |     o
ny `s ^ CUh, lE `s dy aAly duaAly Ju. b,A                               hoeaA hY tM< `h nhIN bc skdA aty `s dA aÈt ho
             11                                                                          27
ilaA=             kuJ lokM aÈdr SYtAn dy BirSq aAtmy sn=                 jAvygA=              pr jdoN koE bÈdA iksy tg/y aAdmI dy
jdoN BirSq aAtimaM ny iwsU ^ vyiKaA tM `h `s                             Gr iv|c v/ ky `s dIaM cIzM corI krn dI koiSS
a|gy Ju|k ky cIk, l|gy< ÒtUÇ prmyS¬r dA pu|tr hYN=Ó                      krdA hY< tM pihlM `s ^ tk/y aAdmI ^ bÈnH,A
12                                                                                                                               28
     pr `s ny BirSq aAtimaM ^ idR/HtA nAl hukm                           pvygA< aty Fyr `h Gr lu|q s|kdA hY=                          mYN t¬hA^ s|c
id|tA ik `h lokM ^ nA d|s, ik kO, hY=                                    aAKdA hM ik mn¬|KM dy sAry pAp mAF kIty jA,gy aty
                                                                         jo vI `h prmyS¬r dy ivru|D boly `h vI mAf kr id|tA
                                                                                        29
                  iwsU v|loN bArHM rsUlM dA cu,y jA,A                    jAvygA<             pr jykr koE piv|tr aAtmy dy ivru|D kuJ
                      (m|tI 10:1–4; lUkA 6:12–16)                        aAKdA hY< tM `h kdy vI mAf nhIN kItA jAvygA< aty
     13
          td iwsU phA/I v|l t¬r igaA aty ijnHM ^ `h                      `h hmySA `s pAp dA doSI rhygA=Ó
aAp cAhuÇdA sI `nHM ^ kol s%idaA aty `h `s dy                            knAnI whUdIaM dA e|k rAjsI j|TA=
mrkus 3:30-4:21                                              1022
  30
       iwsU ny eh es lE aAiKaA ik`N ik nym dy                        iwsU ny d%isaA ik `h idRSqMtA ik`N idÈdA hY
`pdySkM ny aAiKaA sI ik iwsU BirSq aAtmy dy                                       (m|tI 13:10–17; lUkA 8:9–10)
                                                                    10
v|s hY=                                                                  bAad iv|c jdoN iwsU ekMt iv|c sI tM bArHM
                                                               rsUlM aty cyilaM ny `s ^ idRSqMtM dA arT pu%iCaA=
                                                                    11
         iwsU dy cyly hI `s dA s|cA pirvAr hn                            `s ny aAiKaA< ÒprmyS¬r dy rAj dy Byt dA ptA
                      (m|tI 12:46–50; lUkA 8:19–21)            isrF t¬hA^ hI id|tA igaA hY= pr dUjy lokM ^< mYN
  31                                                                                           12
       ifr iwsU dI mAtA aty BrA aAX; aty bAhr K/y ho           idRSqMtM iv|c d|sdA hM=              mYN e`N krdA hM tM jo:
gX= `nHM ny iwsU ^ bulA`, lE e|k ivaktI rAhIN                       Ô`h t|kdy rih,gy pr kdy vI nhIN vyK,gy= `h
                         32
sunyhA ByijaA=                `s vkt iwsU dy aAs-pAs bhut      s¬,dy rih,gy pr kdy vI nhIN smJ,gy= jykr `nHM
sAry lok bYQy sn= `nHM `s ^ ikhA< ÒtyrI mM aty tyry            ny vyiKaA aty smiJaA huÈdA tM SAed `h prmyS¬r
BrA bAhr tyry bAry pu|C ig|C kr rhy hn=Ó                       v|l m¬/ pYNdy aty pApM dI muaAfI pRApt kr skdy=ÕÓ
  33
       iwsU ny aAiKaA< ÒmyrI mM kO, hY? kO, hn myry                                                               wsAwAh 6:9Ð10
            34
BrA?Ó            td `s ny aAp,y aAs-pAsy sAry lokM v|l
vyiKaA aty aAiKaA< ÒehI lok myrI mM aty myry BrA                                  iwsU dI bIj bAry ivaAiKaA
       35
hn=         ik`N ik jo koE prmyS¬r dI mrzI `%ty cldA                              (m|tI 13:18–23; lUkA 8:11–15)
                                                                    13
hY `hI myrA BrA< BY, aty mAtA hY=Ó                                       ifr iwsU ny aAp,y cyilaM ^ ikhA< ÒkI t¬sIN es
                                                               idRSqMt ^ smJy ho? jykr t¬sIN eh nhIN smJy tM
                                                                                                            14
                                                               bAkI dy idRSqMt ikvyN smJogy?                     bIj, vAlA `s
             bIj bIj, vAly iksAn dI idRSqMt                    mn¬|K vM{ hY jo lokM iv|c prmyS¬r dA bcn bIjdA hY=
                                                               15
                        (m|tI 13:1–9; lUkA 8:4–8)                   kuJ lok `nHM bIjM vrgy hn ijh/y rsty dy iknAry


4       e|k hor smyN iwsU ny JIl dy iknAry `pdyS dy,A
        SurU kItA aty bhut sArI BI/ `s dy igrd ju/
gE= tM `h e|k by/I iv|c c/H igaA jo ik JIl dy
                                                               vAlI jgHM i.|gy= prmyS¬r dA sdyS `nHM iv|c boeaA
                                                               igaA hY= `h `s ^ s¬,dy hn< pr SYtAn aA`NdA ty
                                                               jo `pdyS `nHM iv|c boX gX sn `nHM ^ lY jMdA hY=
                                                               16
iv|c sI ty bYQ igaA= bAkI dy lok JIl dy kÈ>y DrtI                   bAkI lok `nHM bIjM vM{ hn ijh/y pTrIlI zmIn
                  2
`%pr rhy= iwsU ny lokM ^ by/I toN bhut sArIaM g|lM             ty i.|gy= `h `pdyS su,idaM sAr `nHM ^ KuSI nAl
                                                         3                           17
idRSqAtM rAhIN smJAEaM= `s ny ikhA< Òsu,oÚ e|k                 kbUl lYNdy hn=             pr eh lok `pdyS ^ aAp,y iv|c
                                                 4
iksAn bIj bIj, lE inkilaA=Ó jdoN `h bIj bo                     .UiGaM nhIN jA, idÈdy= `h isrF To/I dyr lE hI
irhA sI< tM kuJ bIj s/k dy iknAry i.|g pX< pÈCI                enM dA ansr, krdy hn= jdNo `pdSM kArn skq
                                                                 H      ¬                    y        È
                                             5
aAX ty `hnM bIjM ^ cuZ gX= kuJ bIj pTrIlI                      jM d. imldA hY tM `h J|q hI enHM ^ itaAg iddy
                                                                         18
zmIn ty i.|gy< `s zmIn ty bhutI im|qI nhIN sI= `%Ty            hn=            bAkI kuJ lok `nHM bIjM vrgy hn ijh/y
bIj b/I jldI fu|q pX ik`Nik im|qI izaAdA .UÈGI                 ki.aAlIaM JA/IaM ty i.|gy= eh lok `pdyS s¬,dy
                                                                         19
nhIN sI=                                                       hn<            pr jdoN es izdgI dIaM icÇtAvM< Dn dI
  6
   pr jdoN hI sUrj ci/aA tM pOdy kumlA gX aty                  cmk dmk aty sArIaM cIzM ty kbzA krn dA lAlc
s/ gX= `h pOdy es lE suk s/ gX ik`N ik `nHM                    `nHM dy idlM iv|c aA`NdA hY tM< eh g|lM `pdySM ^
                                     7
dI j/ bhutI .UÈGI nhIN sI= kuJ hor bIj kÈi.aAlIaM              Gu|q iddIaM hn aty `h Fl nhIN dy, iddIaM= es
                                                                                                     20
JA/IaM dy ivckAr i.|gy< pr `%Ty kÈi.aAlIaM JA/IaM              lE `h aFl rih jMdy hn=                     bAkI lok vDIaA zmIn
vDIaA< `nHM ^ Gu|q ilaA aty `nHM ^ vD, nA id|tA                ty bIjy gX bIj vM{ hn= `h `pdySM ^ s¬,dy hn
                                                     8
eslE `nHM bIzM ny Fl nA id|ty= kuJ hor bIj                     aty `nHM ^ kbUl lYNdy hn aty `h fl pYdA krdy
vDIaM zmIn `%pr i.|gy = aty jdoN `s vDIaA zmIn                 hn< koE tIh gu,A<koE s|Q gu,A aty koE dy sO gu,A=Ó
ty bIj i.|gy tM `h puÈgry aty anAj pYdA kItA= kuJ
p¯idaM ny tIh gu,A kuJ ny s|Q gu,A aty kuJ ny sO                                jo t¬hA.y kol hY `s dI vrtoN kro
gu,A v|D JA/ id|tA=Ó                                                                      (lUkA 8:16–18)
  9                                                                 21
   ifr iwsU ny ikhA< Òjykr t¬sIN su, skdy ho tM< myry                    td iwsU ny `nHM ^ ikhA< ÒkI t¬sIN dIvA ilaA ky
v|l iDaAn id`=Ó                                                `s ^ kqory hyQ jM mÈjy hyQ r|K idÈdy ho? nhIN= t¬sIN
1023                                          mrkus 4:22-5:9
                                         22
`s dIvy ^ SmHAdAn ty r|Kdy ho=                hr lukI cIz d|sI                         iwsU dA tUFAn ^ rok,A
                                                         23
jAvygI aty hr gupt g|l pRgq kItI jAvygI=                      t¬sIN                   (m|tI 8:23–27; lUkA 8:22–25)
                                                                        35
lok jo su, skdy ho< su,oÚ                                                    `s idn SAm vyly iwsU ny !p,y cyilaM ^ ikhA<
     24                                                                                                        36
          Ò`s ny `nHM ^ eh vI aAiKaA< jo kuJ vI t¬sIN                 ÒaAPÚ JIl dy `s pAr clIX=Ó                    iwsU ty `s dy cyly
su,o< `s bAry iDaAn nAl soco= ijs nAp nAl t¬sIN                       bAkI lokM ^ `%Ty hI C|. ky< `s by/I iv|c bYQky cly
nApdy ho `sy nAl t¬hA.y lE vI nAipaA jAvygA pr                        gX ijs by/I c bYQ ky `h `pdyS dy irhA sI= kuJ
                                                                                                              37
prmyS¬r t¬hA^ `s toN vDIk dyvygA ijÈnM tusIN id|tA                    hor vI by/IaA `s dy nAl sn=                  td JIl ty iBaAnk
      25
hY=        ijs mn|uK kol kuJ hY `s ^ hor id|tA jAvygA                 hnyrI vgHI= lihrM by/I dy nAl v|j rhIaM sn= by/I
                                                                                                     38
pr ijs mn¬|K kol kuJ izaAdA nhIN hY< tM jo kuJ vI                     pA,I nAl Br clI sI=             iwsU `s vkt by/I dy ipCly
`s kol hY `h vI lY ilaA jAvygA=Ó                                      pAsy e|k isrhA,A r|K ky sutA hoeaA sI= `s dy cyilaM
                                                                                                |
                                                                      ny `s ^ `QAeaA= `nHM aAiKaA< ÒgurU jI< kI t¬hA^
                                                                      koE iFkr nhIN ik asIN .u|b rhy hM=Ó
                                                                        39
                 iwsU bIj dA idRSqMt vrtdA hY                                iwsU `iQaA aty `s ny hnyrI aty lihrM ^ hukm
     26
          Fyr iwsU ny ikhA< ÒprmyS¬r dA rAj `s mn|uK                  id|tA ÒSMt ho jAP< Tm jAP=Ó tM hnyhI ruk gE aty
                                                  27
vM{ hY jo DrtI `%ty bIj bIjdA hY=                      bIj vD,        JIl SMt ho gEaM=
                                                                        40
lgdA hY= `h idn rAt v|DdA hY= eh zrUrI nhIN ik                               iwsU ny aAp,y cyilaM ^ ikhA< Òt¬sIN eÈny GbrAX
mn¬|K su|tA hY jM jAgdA hY bIz tM vDdA hI rhygA=                      hoX ik`N ho? kI t¬hA^ ajy vI ivSvAs nhI?Ó
                                                                        41
mn|uK nhIN jA,dA ik `h bIj ikvNy v|D irhA hY=                                cyly bhut .ry hoX sn aty e|k dUjy toN pu|C rhy
28
     zmIn tM aAp,y aAp dA,y pYdA krdI hY= pihlM<                      sn< Òeh ikho ijhA mn¬|K hY? hvA aty JIl vI `s
qih,I vDdI hY< ifr is|qA< Fyr `s is|qy iv|c pUry dA,y                 dI aAigaA dA pAl, krdy hn=Ó
                  29
b,dy hn=               jdoN tIkr dA,y p|k jANdy hn tM Fyr
mn|uK `s ^ v|>dA hY ik`N ik Fyr vA>I dA smM aA                        iwsU dA e|k aAdmI ^ BirSq aAtmy toN mukt krnA
jMdA hY=Ó                                                                             (m|tI 8:28–34; lUkA 8:26–39)




                       rAj srHoN dy dA,y vM{ hY
                                                                      5       iwsU aty `s dy cyly JIl dy dUjy pAr gX aty
                                                                                                               2
                                                                              igrsynIaA dy dyS ^ aAX= jdoN iwsU by/I iv|coN
                                                                      bAhr aAeaA tM< kbrM v|loN e|k mn¬|K ijs^ BirSq
                                                                                                                                3
             (m|tI 13:31–32< 34–35; lUkA 13:18–19)                    aAtmA icÈbi/aA hoeaA sI `s kol aAeaA= eh
     30
          Fyr iwsU ny ikhA< ÒprmyS¬r dy rAj dA vrn,                   mn¬|K kbrM ivckAr rihÈdA sI= koE `s ^ jzIrM
                                                                                                          4
krn lE mYN ikh/A `dAhr, dyvM? eÈJ ivstAr                              nAl vI nhIN bnH skdA sI= kE vAr `s dy h|T aty
pUrvk d|s, lE mY ikh/I khA,I vrtoN c ilaAvM                           pYr sÈglM nAl jk/y gX sn= pr `h `nHM ^ to/
31
     prmyS¬r dA rAj `s rAE dy dA,y vM{ hY ijh/A ik                    su|qdA= koE vI aAdmI eÈnA tAktvr nhIN sI ik `s
                                                                                                 5
sB bIjM toN CoqA huÇdA hY aty DrtI ty boeaA jMdA hY=                  ^ kAbU kr s|kdA=               idn-rAt eh aAdmI kbrM
32
     pr jdoN eh bIijaA jMdA hY< eh vDdA hY aty                        ivckAr aty phA/IaM ty rihÈdA sI= aty cIkdA rihÈdA
eh t¬hA.y bAg dy sAry pOidaM iv|coN sB toN v|D v|.A                   aty aAp,y-aAp ^ p|TrM nAl zKmI krdA rihÈdA
                                                                         6
b, jMdA hY= esdIaA SAKAvM b/IaA v|.I! hudIaM=
                                                                     sI= jdoN iwsU ajy dur hI sI tM es aAdmI ny `s ^
e|Ty jÈglI pÈCI aA ky aAp,y aAlH,y pA ky aAp,y aAp                    vyK ilaA aty `h `s v|l n%isaA= aty `s a|gy jA
                                                                                   -   7 8
^ Du|p toN bcA`Ndy hn=Ó                                               ky Juk igaA=           aty `h cIkIaA< ÒiwsU< tU myry nAl
     33
          iwsU ny aijhy kE idRSqMt `nHM ^ pRcAr krdy                  kI krnA cAhuÈnM? tU a|t mhAn prmyS¬r dA pu|tr hYÚ
smyN id|ty= iwsU ny `nHM ^ `ny hI `pdyS id|ty ijÈny                   mYN tY^ prmyS¬r dI sONh iddA hM ik tU mY^ kSq nhIN
                                                                                  8
v|D toN v|D `h smJ, wog sn=                                           dyvyNgA=Ó `s ny aijhA es lE aAiKaA ik`N ik
     34
          iwsU    hmySA lokM iv|c pRcAr krn lE                        iwsU ny `s aAdmI ^ aAiKaA sI< ÒtU iBRSq aAtmA<
khA,IaM dI vrtoN krdA= pr jdoN `h aAp,y                               es mn¬|K iv|coN bAhr aA jA=Ó
                                                                        9
cyilaA dy nAl ek|lA huÈdA tM `h `nHM ^ hr g|l dA                         ifr iwsU ny `s mn¬|K ^ pu%iCaA< ÒtyrA kI nM hY?Ó
ivstAr iddA=                                                         `s mn¬|K ny jvAb id|tA< ÒmyrA nM lSkr hY< ik`N ik
mrkus 5:10-39                                                     1024
                                                       10
bhut sAry iBRSq aAtmy myry aÈdr hn=Ó                        iFr `s     DI mrn iknAry hY= ikrpA krky aAp,y h|T `s `%pr
aAdmI ny iwsU a|gy byntI kItI ik `h `nHM ^ `s TM                       r|K id`= `h cgI ho jAvygI ty ij`N pvygI=Ó
                                                                         24
toN bAhr nA k|>y=                                                             tM `h jYrus dy nAl igaA= bhut sAry lok
     11
          `%Ty phA/ dy ny/y sUrM dA e|k v|.A e|j/ cr                   `s dA ip|CA kr rhy sn aty `h `s ^ dbAE
                12
irhA sI=             `nHM BirSq aAtimaM ny `s a|gy arjoE               jA rhy sn=
                                                                         25
kItI ik ÒsA^ sUrM iv|c Byj dy tM jo asIN `nHM iv|c                            `%Ty e|k a¯rt sI< ijs ^ ip|Cly bArHM virHaA toN
                     13                                                                    26
jA v/IX=Ó                 tM iwsU ny `nHM ^ jA, id|tA= tM `h           KUn aA irhA sI=          `h a¯rt b/I tklIf iv|c sI aty
BirSq aAtmy `s mn¬|K iv|coN inkl ky sUrM iv|c jA                       bhut sAry vYdM ny `s ^ QIk krn dI koiSS vI kItI
v/= aty ej/ phA/I dI isDI >lA, ty BjdA heaA
  y      |             |           |    o                              sI= `s kol ijÈnI vI dOlt sI `s ny aAp,y ixlAj ty
JIl iv|c i.|g ipaA= `s ej/ iv|c do-hzAr dy                             ùKrc id|tI sI< pr `h cgI nA hoE= aty `s dI
                                                                                                           27
krIb sUr sn aty `h sAry dy sAry JIl iv|c .u|b gX=                      hAlt hor vI ùKrAb ho gE=                 jdoN `s a¯rt ny iwsU
     14
          ijh/y aAdmI `%Ty sUrM ^ crvA aty `nHM dI                     bAry s¬i,aA aty `h BI/ ivckAr `s dy ip|Cy aA
                                                                                                                28
rKvAlI kr rhy sn n|s gX aty n|sdy hoX SihrM                            gE aty `s dy kp/y ^ CihaA=
                                                                                            U                        `s a¯rt ny soicaA<
aty KytM iv|c jA ky `nHM ny lokM ^ eh sArA hAl jA                      Òjykr mYN isrF iwsU dy kp/y ^ vI CUh lvM< mYN cgI
                                                                                     29
su,AeaA= lok vyK, lE aAX ik kI vApiraA sI=                             ho jAvMgI=Ó        jdNo `s art ny iwsU dA kp/A CihaA<
                                                                                                   ¯              |    U
15
     jdNo `h iwsU kl aAX< `nM ny `s aAdmI ^ viKaA
                   o        H                y                         `s dA lhU vg,A ru|k igaA aty `s ny aAp,y SrIr
jo BirSq aAtimaM dy kbzy iv|c sI= `h aAdmI `%Ty                        iv|c eh mihsUs kItA ik `h aAp,IaM tklIFM toN
                                                                                            30
kp/y pAE bYQA sI aty `s dI surt vI hu, iqkA,y                          cgI ho gE sI=            jdoN iwsU ny mihsUs kItA ik koE
                                      16
sI= eh vyK lokI .r gX=                     kuJ lok `%Ty sn< aty        SktI `s iv|co bAhr aAE hY< `s ny aAsy pAsy vyiKaA
`nHM eh sB jo iwsU ny kItA sI vyiKaA= `nHM ny< jo                      aty pu%iCaA< Òiks ny myrA k|p/A CoihaA hY?Ó
                                                                         31
kuJ vI `s BUtM dy kbzy hyQ aAdmI nAl vApiraA<                                 `s dy cyilaM ny `s ^ aAiKaA< ÒtUÇ jA,dA hY ik
aA, su,AeaA< aty `nHM ny lokM ^ sUrM bAry vI d%isaA=                   lok tY^ dbAE jA rhy hn= aty hAly vI tU pu|C irhA
17
     td `nHM ny iwsU ^ `nHM dA elAkA C|. ky cly jA,                    hY< iks ny mY^ CoihaA hY?Ó
                                                                         32
lE imÈnt kItI=                                                                pr iwsU `s ivaktI ^ l|B, lE aAsy pAsy vyK
     18                                                                                              33
          ij`N hI iwsU by/I iv|c c/Hn vAlA sI< jo ivaktI               irhA sI ik `h kO, hY=              `h a¯rt jA, gE sI ik
BUtM toN mukt hoeaA sI `s ny `s dA an¬sr, krn                          `h hu, QIk ho gE hY `h iwsU kol aAE aty .r
dI aAigaA mÈgI=                                                        nAl kbdI hoE iwsU dy crnM ty i.|g pE= `s ny
     19                                                                                                    34
          pr iwsU ny `s ^ aAp,y nAl aA`, dI ejAzt                      iwsU ^ sArI vArtA su,AE=                tM `s ny `s a¯rt ^
nA idtI aty ikhA< ÒtÇU aAp,y pirvAr aty sgI-sATIaM
     |                                   È                             aAiKaA< Òhy ipaArI estrIÚ tU aAp,y ivSvAs kAr,
iv|c jA= tU `nHM ^ d|s jo pRBU ny tyry lE kItA hY=                    cgI hoE hYN= KuS rihÚ hu, tU koE hor tklIf nhIN
                                                             20
`nHM ^ d|s ik `h tyry ty imhrbAn hoeaA hY=Ó                       `h   J|lyNgI=Ó
                                                                         35
aAdmI cilaA igaA= `s ny idkApuils dy lokM ^                                   jdoN iwsU ajy bol irhA sI< kuJ lok pRArTnA-sTAn
d%isaA ik iwsU ny `s vAsty kI kItA sI= sAry lok                        dy aAgU jYrus dy Gro aAX aty `s^ aAiKaA< ÒtyrI DI
`s dIaM g|lM su, ky hYrAn sn=                                          mr gE hY= tUÇ gurU ^ hor Kycl ik`N dy irhA hYN?Ó
                                                                         36
                                                                              pr iwsU ny `s g|l dI iblkul koE prvAh nA
             iwsU dy moE ku/I ^ pRA, dy,y ty ibmAr                     kItI ik `h kI aAK rhy sn aty pRArTnA sTAn dy
                           a¯rt ^ rAzI krnA                            aAgU ^ aAiKaA< Ò.r nhINÚ isrf BrosA r|K=Ó
                                                                         37
                      (m|tI 9:18–26; lUkA 8:40–56)                            iwsU ny aAp,y nAl ptrs< wAkUb aty `s dy BrA
     21
          ijvyN hI iwsU Fyr toN by/I duaArA JIl dy dUjy pAsy           wUhÈnA ^ ilaA aty pRArTnA sTAn dy aAgU jYrus dy
                                                                                            38
igaA< JIl dy ny/y `s kol e|k v|.I BI/ ek|QI ho                         Gr clA igaA=              jdoN `h `%Ty phuÈcy< iwsU ny `%Ty
           22
gE=             `%Ty pRArTAnA sTAn dA e|k aAgU `s kol                  bhut sAry lokM ^ roNidaM aty ipqidaM vyiKaA= `%Ty
                                                                                                          39
aAeaA ijs dA nM jYrus sI= jdoN `s ny iwsU ^ l|B                        b/I BAj/ pE hoE sI=                     iwsU `s Gr dy aÈdr
                                               23
ilaA< tM `h `s dy pYrIN pY igaA=                    aty `h `s dy       vi/aA aty lokM ^ ikhA< Òt¬sIN lok ik`N ro rhy ho aty
pYrI pY ky bAr-bAr imÈnt krn l|gA< ÒmyrI CoqI ijhI                     aSMtI ik`N FYlA rhy ho? b|cI mrI nhIN `h isrf sON
1025                                            mrkus 5:40-6:21
             40
rhI hY=Ó          pr lokM ny iwsU dA mzAk `.AeaA= `s                  t¬sIN iksy vI Gr iv|c pRvyS kro< `nM icr `%Ty hI rho
                                                                                                                             11
ny sB ^ GroN cly jA, vAsty ikhA= `h `s kmry                           ijÈnA icr t¬sIN dUjy Sihr ^ nhIN jMdy=                  jykr iksy
iv|c igaA ij|Ty b|cI sI= `s ny aAp,y nAl `s kmry                      vI Sihr dy vAsI t¬hA^ kbUl, aty sun, toN enkAr
iv|c b|cI dy iptA mAtA aty aAp,y itÈn cyilaM ^                        krdy hn< iFr aAp,y pYrM toN DU/ JA/ dy,I aty e|ko
        41
ilaA=        td iwsU ny `s ku/I dA h|T Fi/aA aty `s                   vAr `h Sihr C|. dy,A= eh `nHM lE ictAvnI
                                                                                      12
^ ikhA< ÒtlITA kUmIÓ ijs dA arT hY ik hy kinaA<                      hovygI=Ó             tM cyly `%ToN ifr hor jgHM v|l ^ cly gX=
                                    42
"mYN tY^ aAKdA hM< `%QÚÓ                 `h ku/I J|q `%Q K/HI         `nHM ny lokM ^ aAp,y jIvn mArg bdl, dy `pdyS
                                                                                 13
hoE aty t¬rn ifrn l|gI= `h ku/I bArHM virHaM dI                       idt=
                                                                         y            aty `nM ny `nM ivcNo kAFI sAry BtM ^ k%i>aA
                                                                                            H      H |                U
                                                          43
sI= `s dy mM ip` aty cyly b/y hYrAn ho gX=                     aty    aty `nHM ny mrIzM ^ jYtUn dy tyl nAl mAilS krky
iwsU ny `nHM ^ sùKt ictAvnI id|tI ik `h lokM ^                        cgA kItA=
es bAry nA d|s,= `s ny `nHM ^ `s ku/I ^ kuJ
KA, ^ dy, lE ikhA=                                                                     hyrodys ny soicaA iwsU hI bpitsmA
                                                                                                   dy, vAlA wUhÈnA hY
                  iwsU dA aAp,y vtn ^ m¬/nA                                                     (m|tI 14:1–12; lUkA 9:7–9)
                                                                           14
                  (m|tI 13:53Ð58; lUkA 4:16Ð30)                                 rAjA hyrodys ny vI iwsU bAry s¬i,aA< ik`N ju iwsU


6     iwsU ny `h jgHA C|. id|tI aty aAp,y Sihr aA
      igaA= `s dy cyly `s dy nAl sn= `s ny sbt
dy idn pRArTnA sTAn iv|c `pdyS dy,A SurU kr id|tA
                                                  2
                                                                      dA nM pRis|D ho igaA sI= kuJ lokM ny aAiKaA< Ò`h
                                                                      wUhÈnA bpitsmA dy, vAlA hY jo muridaM iv|coN jI
                                                                      `%iQaA hY aty esy kAr, `h eh SktIaM ty kirSmy
aty bhut sAry lok `s ^ su, ky hYrAn sn aty aAiKaA<                    kr skdA hY=Ó
                                                                           15
Ò`s ny eh sB ik|ToN is%iKaA aty `s ^ eh igaAn                                   kuJ hor lokM ny aAiKaA< Òeh XlIwAh hY=Ó
iks ny id|tA? aty eÈny kirSmy krn dI SktI es ny                            hrnM ny aAiKaA< ÒiwsU prA,y idnM dy nbIaM vrgA<
                                                                            o                     u
                            3
ik|ToN hAisl kItI hY? `h tM kyvl trùKAn hY aty                        e|k nbI hY=Ó
                                                                           16
`s dI mM mirwm hY aty `h wAkUb aty woss< whUdAh<
                                      y                                         hyrds ny iwsU bAry eh sB kuJ s¬i,aA aty ikhA<
                                                                                   o y
Sm~n dA BrA hY aty `s dIaM BY,M e|Ty sA.y ivckAr                      ÒwUhÈnA ijs dA mYN isr vi>aA sI hu, Fyr jI `%iQaA
rihÈdIaM hn=Ó esy kAr, lokM ny `s ^ svIkAr n                          hY=Ó
kItA=
  4
   iwsU ny lokM ^ aAiKaA< Òhor lok nbI dA aAdr                              wUhÈnA bpitsmA dy, vAlA ikvyN mAiraA igaA
                                                                           17
krdy hn= pr `s dy aAp,y Sihr dy lok aty `s dy                                   hyrodys ny ùKud wUhÈnA ^ igrFtAr krn lE
aAp,y irStydAr aty aAp,A pirvAr `s dA aAdr                            aAiKaA= eÈJ `s ^ kYdKAny iv|c pAeaA igaA= rAjA
                   5
nhIN krygA=Ó iwsU `%Ty koE vI kirSmA nA kr sikaA                      hyrodys ny eh sB aAp,I ptnI ^ KuS krn lE
`s ny isrf kuJ ibmAr lokM `%ty aAp,A h|T Dr ky                        kItA< ijs dA n` sI hyroidwAs= hyroidwAs< hyrodys dy
                                6
`nHM ^ cgA kr id|tA= iwsU hYrAn hoeaA ik`N ik                        BrA ifil|pus dI ptnI sI= pr hyrodys ny `s nAl
                                                                                                    18
`nHM lokM ^ ivSvAs nhIN sI= ifr `h `s jgHM dy                         ivaAh krA ilaA=                    wUhÈnA ny hyrodys ^ ikhA< ÒaAp,y
hornM ipÈ.M iv|c igaA aty lokM ^ `pdyS id|ty=                         BrA dI tIvIN nAl ivaAh krA,`,A QIk nhIN=Ó
                                                                      19
                                                                           esy lE hyroidwAs wUhÈnA nAl nfrt krdI sI
        iwsU dA ap,y rsUlM ^ imSn ty Byj,A                            `h `s ^ mArnA chuÈdI sI pr `s dA koxI v|s nhIN
                                                                                           20
                  (m|tI 10:1, 5–15; lUkA 9:1–6)                       sI c|ldA=                 hyrodys wUhÈnA toN .rdA sI ik`N ik `h
  7
   iwsU ny bArHM cyilaM ^ ek%iQ! s%idaA aty `nHM                      jA,dA sI ik wUhÈnA e|k DrmI aty piv|tr purK sI<
^ do-do krky Byj, l|gA aty `nHM ^ BirSq-aAtimaM                       es lE `s ny `s dI r%iKaA kItI= `h wUhÈnA dy
                                            8
^ bAhr k|>, dI SktI vI id|tI= aty aAp,y cyilaM                        `pdyS ^ b/y and nAl s¬,dA sI= pr `s dy es
^ eh aAiKaA< ÒaAp,y sfr iv|c isvAe e|k lAQI                           `pdyS ny hyrodys ^ prySAn kItA=
                                                                           21
dy hor kuJ nA lY ky jA,A= nA koE roqI< nA TYlA nA hI                            Fyr wUhÈnA dI m¯t lE hyroidwAs dy h|T `doN shI
                                                      9
aAp,IaM jybM iv|c koE pYsA lY ky jA,A= z|tI pAP                       smM l|g igaA jdoN rAjA hyrodys dA jnm idn sI=
                                                          10
aty ijh/y kp/y tsIN pA`Ndy ho isrf `hI lP=
                ¬                                              jdoN   `s idn< hrds ny ek dAavt ty aAp,y aiDkArIaM<
                                                                               y o y   |
mrkus 6:22-48                                                1026
FOj dy aiDkArIaM< aty glIl dy mh|tvpUrn lokM ^                    sn= iwsU ^ `nHM ty trs aAeaA< ik`N ik `h ibn
                 22
in`NtA id|tA=         hyroidwAs dI DI `s dAavt iv|c               aAj/I dIaM By.M vM{ sn= tM `s ny `nHM ^ bhut
aAE aty n|cI= rAjy aty `s nAl dy hor ivSyS                        sArIaM g|lM bAry `pdyS id|tA=
                                                                    35
ivaktIaM ny `s dy nAc dA aAnd mi,aM= rAjA                               kAFI idn lih cu|kA sI tM `s dy cyly `s kol
hyrodys ny `s ku/I ^ aAiKaA< Òjo kuJ vI tY^ cAhIdA                aAX aty aAiKaA< Òeh e|k `jA/ TM hY aty kAFI dyr
                                            23                                       36
mÈÈg aty mYN `h tY^ dy dyvMgA=Ó               `s ny sONh KAky     ho rhI hY=              es lE enHM lokM ^ jA, id` tM jo
`s nAl ekrAr kItA< Òjo kuJ tU mÈgNy gI mYN tY^ dyvMgA            eh aAly duaAly dy KytM ty ngrM iv|coN aAp,y lE
BAvyN eh myrA a|DA rAj hI ik`N nA hovy=Ó                          Bojn dA eÈtzAm kr sk,=Ó
  24                                                                37
       tM ku/I ny aAp,I mM kol jA ky pu|iCaA< ÒmY^ kI                    pr iwsU ny `%tr id|tA< Òt¬sIN hI `nHM ^ KA,
mÈg,A cAhIdA?Ó tM `s dI mM ny aAiKaA< ÒwUhÈnA                     lE dyvo=Ó
bpitsmA dy, vAly dA isr mÈg lY=Ó                                    cyilaM ny iwsU ^ pu%iCaA< ÒkI sA^ jA,A cAhIdA hY
  25
       td `h jldI nAl rAjy kol gE aty aAiKaA<                     aty eÈnHM sAryy lokM vAsty Bojn KrId,A cAhIdA hY?
ÒmY^ hu,y hI e|k TAlI ty r|K ky wUhÈnA bpitsmA dy,                jkr enM sAiraM lkM ^ Bjn d,A hY tM sA^ sAiraM
                                                                   y    H         o     o   y
vAly dA isr cAhIdA hY=Ó                                           ^ kAFI pYsA kmA`, lE e|k mhInA km krnA cAhIdA
  26
       td rAjA bhut `dAs ho igaA= pr `s ny sONh                   hY tM jo asIN enHM lokM ^ Boj, KrId ky dy, wog ho
                                                                                38
KAky `s ku/I nAl ekrAr kItA sI ik `h jo kuJ vI                    skIX=Ó             iwsU ny cyilaM ^ aAiKaA< ÒjAP aty vyKoÚ
mÈgyNgI< dyvygA= aty `s dy mihmAnM ny vI `s dA                    t¬hA.y kol ikÈnIaM roqIaM hn?Ó cyilaA ny aAp,IaM
vAadA s¬i,aA sI= es lE hyrodys `s ^ enkAr                         roqIaM ig,IaM aty iwsU kol aA, ky ikhA< ÒsA.y kol
                       27
nhIN sI kr skdA=            rAjy ny J|q e|k ispAhI ^ hukm         pÈj roqIaM aty do m|CIaM hn=Ó
                                                                    39
dyky ByijaA ik `h wUhÈnA dA isr lYky aAvy tM ispAhI                      tM iwsU ny cyilaM ^ ikhA< Ò`nHM ^ aAKo ik sB
                                                        28                                                                    40
kYdKAny ^ igaA aty wUhÈnA dA isr v|> id|tA=                  td   ku.lIaM b,A ky hrI GAh `%ty bYQ jA,=Ó                        tM sAry
ispAhI TAlI iv|c `s dA isr Dr ky ilaAeaA aty                      lok kuÇ.lIaM b,A ky bih gX aty hr kuÈ.lI iv|c
                                                                                                41
`h isr `s ny ku/I a|gy pyS kItA aty `s ku/I ny                    pÈjAh jM sO bÈdy sn=               iwsU ny `h pÈj roqIaM aty do
                                     29
`h isr aAp,I mM ^ dy id|tA=               jdoN wUhnA dy cyilaM
                                                  Ç               m|CIaM h|T iv|c f/IaM< akAS v|l vyK ky enHM vAsty
^ eh ptA l|gA< `h aAX aty `s dA SrIr lY jA ky                     prmyS¬r dA SukrAnA kItA= Fyr `s ny roqIaM to/IaM
kbr iv|c r|K id|tA=                                               aty lokM iv|c v>, lE aAp,y cyilaM ^ dy id|tIaM=
                                                                  eÈJ hI iwsU ny m|CIaM dy qoqy kIty aty `h lokM ^ dy
                                                                           42                                                      43
    iwsU dA pÈj hzAr toN v|D ^ Bojn krvA`,A                       id|ty=        sB lokM ny aAp,I Bu|K mutAbk KADA=                      ifr
       (m|tI 14:13–21; lUkA 9:10–17; wUhnA 6: 1–14)              cyilaM ny bcIaM hoEaM roqIaM aty m|CIaM dy quki/aM
  30                                                                                                   44
       Fyr rsUl vAps aAX aty iwsU dy duaAly ek|Qy ho              nAl bArHM qokrIaM BrIaM=                  `s Bjn ivc pj hzAr
                                                                                                                o    |  È
gX aty jo kuJ vI `nHM ny kItA sI aty jo pRcAr kItA                dy krIb aAdmI sn=
                             31
sI sB `s ^ d%isaA=                bhut sAry lok `%Ty aA`Ndy
aty jMdy sn= es lE iwsU aty rsUlM kol roqI KA,                                        iwsU dA pA,I `%pr c|l,A=
dA vI smM nhIN sI= iFr iwsU ny aAp,y cyilaM ^                                        (m|tI 14:22–33; wUhnA 6: 15–21)
                                                                    45
aAiKaA< Òmyry nAl aAP< asIN ek|ly iksy invyklI TM                        ifr `s ny aAp,y cyilaM ^ by/I iv|c c/Hn dI
ty c|lIX tM jo asIN To/y smyN lE arAm kr skIX=Ó                   tgId kItI= iwsU ny `nHM ^ JIl dy dUjy kÈ>y bYtsYdA
  32
       tM iwsU aty `s dy cyly ek%ilaM inkl gX=                    nM dI TM ty jA, ^ ikhA aty aAp `%Ty hI rih ipaA=
                                                        33
`h ikStI duaArA e|k ekMt jgHA ty cly gX=                     pr   iwsU aAp `%Ty hI ruk igaA aty aAiKaA ik `s ^
bhut sAry lokM ny `nHM ^ jMidaM vyiKaA sI aty `h                  aA`, iv|c dyrI ho skdI hY= aty `sny bAkI lokM ^
                                                                                                                        46
jA,dy sn ik eh iwsU hI hY= tM sAry SihrM dy lok                   vI vAips GrM ^ m¬/ jA, lE ikhA=                            jdoN `s ny
t¬r ky `%Ty phuÇcy ij|Ty iwsU aAp,y cyilaA nAl by/I               lokM ^ ivdA kItA tM `h aAp phA/I `%ty pRArTnA
iv|c igaA sI= sgoN lok `s dy `%Ty phuÇc, toN pihlM                lE clA igaA=
                       34                                           47
hI `%Ty mOjUd sn=        jdoN iwsU `%Ty phÈuicaA tM `s                   aAT, t|k< by/I JIl dy ivckAr sI pr ek|lA
                                                                                                             48
ny vyiKaA ik bhut sAry lok `s dA eÈtzAr kr rhy                    iwsU hAly vI k|>y `%ty K/HA sI=                 `s ny vyiKaA ik dUr
1027                                     mrkus 6:49-7:18
                                                                         5
by/I ajy JIl ivckAr hY aty c|pU clA`, lE cyly                             td frIsIaM aty nym dy `pdySkM ny `s ^ pu%iCaA<
b/A zor lgA rhy hn ik`Nik hvA `lqI idSA v|l                         Òjo rItM sA.y v.yiraM ny sA^ id|tIaM hn tyry cyly
dI sI= rAt dy ip|Cly pihr tkrIbn itÈn toN Cy dy                     `nHM dI pAl,A ik`N nhIN krdy? tyry cyly a,Doty
ivckAr iwsU JIl dy `%proN dI t¬ridaM `nHM dI by/I                   h|TM nAl roqI ik`N KMdy hn?Ó
                                                         49              6
vl aAeaA< aty `h b/I tNo T/A agMh tiraA=
 |                y       o        ¬                          pr          iwsU ny aAiKaA< Òt¬sIN sB kpqI ho= t¬hA.y bAry
jdoN cyilaA ny iwsU ^ pA,I ty t¬ridaM vyiKaA< `nHM                  wsAwAh ny QIk agÈm vAk kItA= ijvyN ik iliKaA hY
ny smiJaA ik `h koE BUt hY aty `h .r nAl cIk,                            Ôeh lok aAp,y bu|lHM nAl myrA aAdr krdy hn<
        50
l|gy=        sAry cyly `s ^ vyK ky bhut GbrAX pr `h                 pr enHM dA idl myry toN dUr hY=
                                                                         7
cyilaM ^ boilaA< ÒhONslA r%KoÚ eh mY hI hMÚ t¬sIN .ro                     `nHM dA m|TA qyk,A myry iksy km dA nhIN= `h
         51
nhINÚÓ        td iwsU `nHM dA sAT dy, lE by/I iv|c                  isrF mn¬|KM dy b,AX k^nM dy `pdyS ik`N idÈdy
c/H igaA aty hvA SMt ho gE= cyilaM ny eh sB                         hn=Õ                                         wsAwAh 29:13
                               52
vyiKaA aty hYrAn ho gX=             `nHM ny iwsU ^ roqIaM
                                                                    8
vAlA kirSmA kridaM vyiKaA vI sI pr `h eh nA                          t¬sIN< lokM dy `pdyS dA an¬sr, krn dI KAitr
smJ sky ik`N ik `h p|Tr idl sn=                                     prmyS¬r dy hukmM ^ qAl iddy ho=Ó
                                                                         9
                                                                          ifr iwsU ny `nHM ^ ikhA< Òt¬sIN aAp,y aAp ^
              iwsU bhut sAry lokM ^ cgA krdA                       b/A huiSaAr smJdy hoÚ t¬sIN prmyS¬r dy hukm ^ qAl
                                                                                                                        10
                      (m|tI 14:34–36)                               iddy ho aty aAp,y hI `pdySM ^ mÈndy hoÚ                 mUsA ny
  53
       jdoN `nHM ny JIl pAr kr lE tM `h gÈnysrt                     aAiKaA< Ôt^ aAp,y mAtA iptA dA aAdr krnA cAhIdA
                                                                              Y
                                                        54
dy kÈ>y phuÇcy aty `%Ty jA ky by/I ^ bÈnH id|tA=             jdoN   hY=Õ* mUsA ny eh vI aAiKaA< ÔkoE vI jo aAp,y iptA
`h by/I toN bAhr inkly tM lokM ny iwsU ^ vyiKaA=                    jM mAtA dy ivru|D mÈdA boldA hY `s^ mAiraA jA,A
                                     55                                              11
`h jA,dy sn ik eh kO, hY=                 `h lok dUjy lokM ^        cAhIdA hY=Ó           pr t¬sIN d|sdy ho ik e|k aAdmI aAp,y
etlAh dy, vAsty ngr dy cAry pAsy dO/y< eh d|s,                      mAtA iptA ^ aAKdA hY< Ômyry kol kuJ hY jo t¬hA.I
lE ik iwsU `%Ty sI= ij|Ty vI iwsU jMdA lok ibmAr                    shAetA lE `pwogI ho skdA< pr mYN es ^ prmySr
                                                                                                               ¬
                                                  56                                                               12
lokM ^ mÈijaM `%ty pA ky `s kol lY aMdy=               iwsU `s      dI Byq lE e|k pAsy sBAilaA hoeaA hY=Õ              t¬sIN `s
KytR iv|c SihrM< ngrM aty KytM iv|c hr TM igaA=                     mn¬|K ^ aAp,y mAtA-iptA lE kuJ vI nhIN krn
                                                                               13
ij|Ty vI `h igaA lok bzArM iv|c vI mrIzM ^ lY                       iddy=       es lE t¬sIN prmyS¬r dy bcnM ^ aAp,y
aA`Ndy sn= aty `nHM ny iwsU ^ byntI kItI ik `h                      duaArA lokM ^ an¬sr, krn lE id|ty hoX irvAzM
aAp,y ku/ty dy iksy vI ih|sy ^ `nHM ^ Coh, dyvy=                    nAl r|d kr iddy ho aty esy trHM t¬sIN hor vI bTyry
ijnHM ny `s ^ CoihaA cgy ho gX=                                    kArj krdy ho=Ó
                                                                         14
                                                                              iwsU ny lokM ^ Fyr aAp,y kol bulA ky aAiKaA<
                                                                    Òt¬hA.y iv|coN hr koE mY^ iDaAn nAl su,y aty smJy=
                                                                    15
   prmySur dy nym aty mnu|KM dIaM b,AEaM rItM                            aijhA kuJ vI nhIN ijh/A mn¬|K iv|c bAhroN pRvyS
                       (m|tI 15:1–20)                               krdA hY aty `s ^ dUUiSt krdA hY= pr ijh/IaM


7       kuJ frIsI aty kE nym dy `pdySk wrUSlm toN
        aAX aty iwsU dy igrd ek|Qy ho gX= FrIsIaM
aty nym dy `pdySkM ny vyiKaA ik iwsU dy kuJ cyly
                                                   2
                                                                    g|lM `s ivaktI dy aÈdro in|kldIaM hn< `hI `s
                                                                    ^ dUiSt krdIaM hn=Ó
                                                                         17
                                                                                                  16
                                                                                                       *
                                                                              jdoN iwsU lokM ^ C|. ky Gr iv|c vi/aA< `s dy
                                           3                                                                            18
a, Doty h|TM nAl hI roqI KMdy sn= frIsI aty whUdI                   cyilaM ny `s ^ es idRSqMt bAry pu%iCaA=                  `s ny
aAp,y v.yiraM dI rIt dy an¬sAr jdoN t|k h|TM ^                      aAiKaA< ÒkI thA^ vI eh smJ, iv|c muSikl ho
                                                          4
KAs trHM nA Do lY, `h roqI nhIN KMdy sn= aty                        rhI hY? kI t¬sIN nhIN smJdy ik jo kuJ vI ivaktI dy
jykr whUdI kuJ vI bzAro ilaA`Ndy< `h `doN t|k                       aÈdr bAhroN jMdA hY `h `s ^ dUiSt nhIN kr skdA=
nhIN KMdy sn jd t|k `h `nHM ^ rsmI trIky nAl
nA Do lY,= `sy trHM hI hor vI rItM sn jo `h inBA`Ndy                ÒtY^ ... cAhIdA hYÓ kUc 20:12; ibvsTA 5:16
sn= `dAhr, lE< ipaAly< Gi/aM aty hor brtnM
                                                                    t¬k 16 kuJ wUnAnI nklM iv|c t¬k 16 jo/I gE hY: Òt¬sIN
^ Do,A=                                                             lok ijh/y mY^ s¬,dy ho< s¬,o=Ó
mrkus 7:19-8:10                                                 1028
19                                                                         33
     ik`N ik eh cIzM i>|. iv|c jMdIaM hn nA ik                                  iwsU `s bÈdy ^ BI/ toN vKrA kr ky lY igaA aty
idl ivc= aty eh cIzM SrIr ivcNo bAhr aA jMdIaM
      |                     |                                         aAp,IaM `glA `s dy kÈn iv|c pAEaM= ifr iwsU
                                                                                                                    34
hn=Ó jdoN iwsU ny eh aAiKaA< tM `s dA BAv eh                          ny Tu%ikaA aty `s dI jIB ^ CoihaA=                 iwsU ny akAS
sI ik koxI vI Bojn nhIN ijh/A mn¬|K lE aSuD hY                        v|l vyiKaA aty mUh c h`NkA BiraA aty `s ^ aAiKaA<
                                                                                       È
     20                                                                                                              35
          aty iwsU ny aAiKaA< Ò`h jo iksy ivaktI iv|coN               Òe|FtAÚÓ (es dA BAv< ÒKu|lH jAhÚÓ)                  jdoN `s ny
bAhr aA`NdA hY `hI hY jo `s ^ aSu|D b,A`NdA hY=                       aijhA kItA mn|uK sun, dy smr|T ho igaA aty `h
21
     ik`Nik eho ijhIaM mÈdIaM g|lM mn¬|K dy idl iv|coN                sAF sAF bol, dy vI smr|T sI=
                                                                           36
aA`NdIaM hn bury ivcAr< ijnsI pAp< corIaM< ktl=                                 iwsU ny lokM ^ tgId kItI ik es GqnA bAry
22
     ivBcAr< suaArTpu,A< burA ivavhAr< pApI g|lM<                     iksy ^ nA kih,A= iwsU ny hmySA lokM ^ es dA hukm
DoKA< ErKA< lokM bAry burA-BlA kih,A< hÈkArI bol                      id|tA= pr ijnM `h hornM ^ nA d|s, vAsty v|D
                          23
aty mUrKtAE=                   eh sB burIaM g|lM ivaktI dy            hukm iddA sI `h `s bAry hor vI izaAdA d|sdy=
                                                                      37
aÈdro bAhr inkldIaA hn aty eh g|lM `s ^ aSuD
                                           |                               lok b/y hYrAn sn aty aAiKaA< ÒiwsU sB kuJ vDIaA
b,A`NdIaM hn=Ó                                                        krdA hY= `h boilaM ^ sun, aty gUigaA ^ bol, dy
                                                                      kAibl vI b,A`NdA hY=Ó
          iwsU dA gYr whUdI a¯rt dI shAetA krnA
                               (m|tI 15:21–28)                                 iwsU dA cAr hzAr toN vDIk ^ Bojn krA`,A
     24
          Fyr iwsU `%ToN `%Q ky sUr dy elAky iv|c aAeaA                                       (m|tI 15:32–39)
aty e|k Gr iv|c igaA= aty `h cAhuÈdA sI ik iksy ^
`sdy aA`, dI ùKbr nA hovy< pr `h aAp,y aAp ^
l¬ikaA nA r|K s%ikaA=
                                  25
                                       e|k a¯rt ny iwsU bAry s¬i,aA
                                                                      8         `nHM idnM iv|c hI< iwsU dy duaAly bhut sAry lok
                                                                                Fyr ek|Qy hoX= ty `nHM kol KA, lE kuJ nhIN
                                                                      sI= tM iwsU ny aAp,y cyilaM ^ aAp,y kol bulAeaA
                                                                                      2
aty aAp,I CoqI ijhI ku/I ^ ilaAE ijs aÈdr e|k                         aty ikhA< ÒmY^ enHM lokM ty trs aA`NdA hY ik`N ik
BirSq aAtmA sI= a¯rt iwsU dy cr,M ty JukI ty                          eh ipCly itÈnM idnM toN myry nAl rih rhy hn aty
                     26                                                                                             3
pR,Am kItA=               `h a¯rt ZYr whUdI wUnAn, sI aty             hu, enHM kol KA, ^ kuJ vI nhIN hY= jykr mYN enHM
`s dA jnm sUrfnIk, dA sI jo ik sIiraA dA elAkA
             u Y                                                      ^ Bu%iKaM ByjdA hM= eh rAh iv|c hI byhoS ho jA,gy=
hY= `s ny iwsU ^ `s dI DI aÈdroN BUt ^ k|>, vAsty                     kuJ lok enHM iv|co e|ToN kAFI dUr rihÈdy hn=Ó
                                                                           4
byntI kItI=                                                                 iwsU dy cyilaM ny aAiKaA< Òpr asIN e|Ty iksy vI
     27
          iwsU ny `s a¯rt ^ aAiKaA< ÒsB toN pihlM ijÈnI               Sihr toN bhut dUr hM aty asIN es lE eÈny sAry
roqI b%cy cAhuÈ, `nHM ^ KA, idP ik`N ik b%icaM dI                     lokM lE KA, dA eÈtzAm ik|ToN kr s|kdy hM?Ó
                                                                           5
roqI lY ky ktUiraM ^ pA`,I cÈgI g|l nhI=Ó                                   iFr iwsU ny `nHM ^ pu%iCaA< Òt¬hA.y kol ikÈnIaM
     28
          a¯rt ny jvAb id|tA< ÒpRBU jI< eh s|c hY< pr myz             roqIaM hn?Ó
dy hyQM bYQy ku|ty vI b%icaM duaArA C|.y gX roqI dy                        cyilaM ny ikhA< ÒsA.y kol isrf s|t roqIaM hn=Ó
                                                                           6
quk/y KMdy hn=Ó                                                             iwsU ny lokM ^ zmIn ty bYQ, lE ikhA= `s ny
     29
          tM iwsU ny `s a¯rt ^ aAiKaA< Òeh e|k cÈgA                   s|t roqIaM lY ky prmyS¬r dA SukrAnA kItA aty roqIaM
jvAb hY= iFr tU jA s|kdI hY= BUt ny tyrI DI ^ C|.                    to/IaM aty aAp,y cyilaM ^ dy id|tIaM= `nHM ^ ikhA
               30
id|tA hY=Ó          iFr `h a¯rt Gr gE aty `s dI DI ^                  ik eh roqIaM ek|QI hoE BI/ ^ vÈ. dyvo= cyilaM ny
                                                                                                                7
mÈjy ty pE vyiKaA aty BUt ny `s ^ C|. id|tA sI=                       `vyN kItA ijvyN `s ny aAiKaA sI= cyilaM kol kuJ
                                                                      CoqIaM m|CIaA vI sn aty `s ny m|CI vI lE aty
                iwsU dA e|k boly ^ QIk krnA                           prmySur dA DÈnvAd kItA= aty `s ny `nHM ^ m|CIaM
     31                                                                                                  8
          `s ny sUr dA `h KytR C|. id|tA aty sYdA rAhIN               vI lokM iv|c v., lE ikhA= sB lokM ny i>|. Br ky
idkApuils dy KytR iv|c dI lGdA hoeaA glIlI JIl                       KADA= es toN bAad cyilaA ny bcy hoX Bojn dy quki/aM
               32                                                                             9
^Ç igaA=            jdoN `h `%Ty sI< kuJ lok `s kol e|k               nAl st qkry Br= tkrIbn cAr hjAr lokM ny Bojn
                                                                           |  o     y
bÈdy ^ ilaAX< `h mn¬|K gUÇgA aty bolA sI= `nHM ny                     kItA< jdoN `h KA cu|ky tM iwsU ny `nHM ^ Gr jA, ^
                                                                                 10
`s ^ arjoE kItI ik `h aAp,y h|T `s `%pr r|K                           ikhA=           td iwsU aAp,y cyilaM nAl by/I iv|c c/H
ky `s ^ cgA kr dyvy=                                                 igaA aty dlmnUTA dy elAky iv|c aAeaA=
1029                                       mrkus 8:11-33
                                                                                                                 23
    FrIsIaM ny iwsU ^ prtA`, dI koiSS kItI                          a|gy imÈnt kItI ik `h `s ^ Cohy=                  tM `h aÈnHy
                        (m|tI 16:1–4)                               aAdmI dA h|T f/ ky `s ^ Sihro bAhr lY igaA= Fyr
  11
       frIsI iwsU kol aAX aty `s ^ kuJ svAl kIty=                   iwsU ny `s dIaM aKM ty Tu%ikaA ty aAp,y h|T `s
`h iwsU ^ prtA`,A cAhuÇdy sn esy lE `nHM ny                         `%ty r|K ky pu|iCaA ÒkI hu, tU kuJ vyK skdA hY?Ó
                                                                      24
`s ^ ikhA< Ôeh d|s, lE< tUÇ koE kirSmA kr ky                               aÈnHy aAdmI ny nzr p|q ky vyiKaA aty ikhA< ÒhM<
                                    12
ivKA ik `h prmySur v|loN hY=Õ            iwsU ny aAp,y aAtmy        mY lokM ^ vyKdA hM aty `h t¬rdy ifrdy mY^ ru|KM vM{
toN h`NkA Br ky ikhA< Òt¬sIN koE kirSmA ik`N vyK,A                  idsdy hn=Ó
                                                                      25
cAhuÈdy ho? pr mYN t¬hA^ s|c d|sdA hM< ik t¬hA^ koE                        td iwsU ny Fyr `s dIaA a|KM `%ty h|T r|Ky tM
                                          13
kirSmA nhIN ivKAeaA jAvygA=Ó                   iFr `h frIsIaM       `s aAdmI ny a|KM KolH ky vyiKaA tM `s dIaM a|KM
^ C|. ky< by/I iv|c ci/HaA aty JIl pAr kr igaA=                     QIk sn aty hu, `h sB kuJ sAF vyK, dy smr|T
                                                                           26
                                                                    sI=         iwsU ny `s aAdmI ^ Gr vAps jA, lE
         iwsU ny whUdI aAgUaM ^ ùKbrdAr kItA                        aAiKaA aty ictAvnI id|tI< ÒSihr iv|c nA jAvIN=Ó
                       ( m|tI 16:5–12 )
  14
       cyilaM kol by/I iv|c isrf e|ko hI roqI sI< cyly                             ptrs ny ikhA iwsU hI msIh hY
                                                     15
aAp,y nAl roqI ilaA`,I Bu|l gX sn=                        iwsU ny                  ( m|tI 16:13–20; lUkA 9:18–21 )
                                                                      27
`nHM ^ KbrdAr kItA aty aAiKaA< ÒsAvDAn rho aty                             iwsU aty `s dy cyly `nHM ngrM iv|c gX jo
aAp,y aAp ^ frIsIaM dy KmIr aty hyrodys dy KmIr                     kYsrIaA ifil|pI dy elAky iv|c sn= jdoN `h rsty
toN bcAPÚÓ                                                          iv|c sn tM iwsU ny aAp,y cyilaA ^ pu|iCaA< lok kI
  16
       cyilaM ny aAps iv|c es g|l ty ivcAr kItA                     kihÈdy hn ÒmYN kO, hM?Ó
                                                                      28
aty ikhA< Ò`s ny eh es lE aAiKaA hY ik`N j¬                                cilaM ny aAiKaA< ÒkJ lk aAKdy hn ik tÇU whnA
                                                                            y                 u  o                  U Ç
sA.y kol roqI nhIN hY=Ó                                             bpitsmA dy, vAlA hYN ty kuJ aAKdy hn tU XlIwAh
  17
       iwsU jA,dA sI ik `s dy cyly es bAry g|l kr                   hYN= aty kuJ aAKdy hn ik tUÇ nbIaM iv|coN hY=Ó
                                                                      29
rhy hn= esy lE `s ny `nHM ^ ikhA< Òt¬sIN eh                                tM iwsU ny aAiKaA< Òt¬sIN kI ikhA ik mY kO, hM?Ó
ivcAr ik`N kr rhy ho ik sA.y kol roqI nhIN hY?                      ptrs ny jvAb id|tA< ÒtUÇ msIh hY=Ó
                                                                      30
kI t¬sIN ajy vI vyK smJ nhIN skdy? kI t¬sIN eh                             iFr `s ny cyilaA ^ k/I ictAvnI id|tI< Òiksy
                           18
smJ, dy smr|T nhI?              kI t¬sIN aAp,IaM a|KM nAl           ^ vI myry bAry kuJ nA d%isP=Ó
nhIN vyK skdy? kI t¬sIN aAp,y knM nAl nhIN su,
skdy? kI t¬hA^ wAd nhIN jdoN sA.y KA, ^ kuJ nhIN
                           19
sI tM mYN kI kItA sI=           mY pÈj roqIaM ^ pÈj hzAr                          iwsU kihÈdA `s ^ mrnA cAhIdA
lokM iv|c vi.aA sI= kI t¬hA^ wAd hY< lokM ^ KuaA`,                                ( m|tI 16:21–28; lUkA 9:22–27 )
                                                                      31
toN bAad bcy hoX Bojn dy quki/aM dIaM t¬sIN ikÈnIaM                        iFr iwsU ny aAp,y cyilaM ^ `pdyS dy,y SurU
qokrIaM BrIaM sn?                                                   kIty ik ikvyN mn¬|K dy pu|tr ^ bhut sArIaM tklIFM
  cyilaA ny jvAb id|tA< ÒasIN bArHM< qokrIaM BrIaM                  rAhIN gzrnA pvgA= `s ny eh vI aAiKaA ik bzrg
                                                                           u      y                           u
sn=Ó                                                                whUdI aAgU< pRDAn jAjk aty nym dy `pdySk mn¬|K dy
  20
       Òaty wAd kro jdoN mYN s|t roqIaA ^ v. ky cAr                pu|tr ^ nAmÈzUr kr,gy= aty iwsU ny eh vI aAiKaA
hzAr lokM iv|c vÈi.aA sI< aty t¬sIN bcy hoX Bojn dy                 ik mn¬|K dA pu|tr mAiraA jAvygA= mrn toN itÈn idn
                                                                                                         32
quki/aM dIaM ikÈnIaM qokrIaM BrIaM sn?Ó                             bAad `h ifr jIa `%QygA=                   jo kuJ vI vAprn
  cyilaM ny `%tr id|tA< ÒasIN s|t qokrIaM BrIaM                     vAlA sI= iwsU ny `h sB kuJ aAp,y cyilaA ^ d|s
        21
sn=Ó         td iwsU ny `nHM ^ ikhA< Òt¬hA^ wAd hY mYN jo           id|tA= `s ny koxI vI Byd nA r%iKaA= td ptrs `s
kuJ kItA sI< Òpr kI Fyr vI t¬sIN nhIN smJdy?Ó                       ^ e|k pAsy lYjA ik `s dIaM khIaM g|lM kAr, `s
                                                                                        33
                                                                    ^ iJ/k, lgA=
                                                                             |               pr iwsU ny mUh Fyr ilaA aty aAp,y
                                                                                                          Ç
       iwsU dA bYtsYdA iv|c e|k aÈnHy ^ QIk krnA                    cyilaM v|l t%ikaA= td `s ny ptrs ^ inÇidaA aty
  22
       iwsU aty `s dy cyly bYtsYdA ^ aAX= `%Ty kuJ                  `s ^ ikhA< Òmyry toN dUr cilaA jA SYtAn= tyrI soc,I
lok `s kol e|k aÈnHy aAdmI ^ ilaAX= `nHM ny `s                      mn¬|KM vrgI hY nA ik prmyS¬r vrgI=Ó
mrkus 8:34-9:21                                           1030
  34
       td iwsU ny lokM ^ aAp,y kol bulAeaA aty `s               bAry iksy nAl g|l nhIN krnI= `nI dyr eÈtzAr kro
dy cyly vI `s dy nAl sn= `s ny `nHM ^ ikhA< Òjy                 jd t|k ik mn¬K dA p|tr m¯t toN nhIN `BAiraA jMdA=Ó
                                                                             |      u
                                                                  10
koE myry ip|Cy c|l,A cAhuÈdA hY< `s ^ `h C|.,A                         `nHM ny eh g|lM aAp,y ivckAr hI r|KIaA< aty
pvygA jo `h cAhuÈdA hY aty `h aAp,I slIb cu|k ky                `h aAps iv|c ivcAr kr rhy sn ik Ôm¯t toN `BrnÕ
                   35                                                                   11
myry ip|Cy c|ly=        ik`N ik jykr koE mn|uK aAp,I jAn        dA arT kI hoeaA?             cyilaM ny iwsU ^ aAiKaA< Ònym
bcA`,I cAhuÈdA hY< `h `s ^ guaA lvygA= pr jykr                  dy `pdySk eh BlM ik`N aAKdy hn ik XlIwAh dA
koE mn¬|K myry lE aty KuSùKbrI lE aAp,I jAn                     pihlM aA`,A zrUrI hY?Ó
                                        36                        12
vArygA< `h `s ^ bcA lvygA=                   pr kI fAedA jykr          iwsU ny `%tr id|tA< Ò`nHM dA eh kih,A ik
koE ivaktI sArI dunIaM ^ pA lvy pr aAp,I jAn                    XlIwAh pihlM aAvygA drust hY ik`N ik `h pihlM
             37
guaA lvy?          ik`N ik e|k mn¬|K aAp,I jAn dy mo/y          aA ky sB kuJ m¬/ suaArygA= pr eh mn¬|K dy pu|tr
                                   38
dI kI kImt tAr skdA hY?Ó                ik`N ik jo mnu|K es     bAry ik`N iliKaA igaA hY ik `h bhut tsIhy J|lygA
                                                                                                               13
pI/HI iv|c jIa rhy hn `h b/I burI aty pAp dI                    aty lokM duaArA nAmÈzUr kItA jAvygA?                mYN t¬hA^
izÈdgI vtIt kr rhy hn= jykr koE myry aty myry                   d|sdA hM ik XlIwAh aA cu%ikaA hY< aty lokM ny `s
`pdyS bAry SrimÈdgI mihsUs krdA hY tM< mYN vI                   nAl bdslUkI kItI ijvyN ik `nHM ny cAihaA= `sy dy
`doN `s ivaktI toN SrmAvMgA jdoN mYN aAp,y iptA                 an¬sAr jo ik poTIaM iv|c aAiKaA igaA hY=Ó
dI mihmA aty piv|tr dUtM s,y aAvMgA=Ó


9      td iwsU ny aAiKaA< ÒmY t¬hA^ s|c d|sdA hM ik
       enHM< iv|coN ijh/y e|Ty K/Hy hn kuJ lok `doN t|k
nhIN mrngy jd t|k ik `h prmySr dy rAj ^ aA`NdA
                             ¬
                                                                  14
                                                                            iwsU dA ibmAr b%cy ^ QIk krnA
                                                                              (m|tI 17:14–20; lUkA 9:37–43)
                                                                       td iwsU< ptrs< wAkUb aty wUhÈnA bAkI cyilaM
nA vyK,= prmyS¬r dA rAj SktI nAl aAvygA=Ó                       kol aAX= `nHM vyiKaA ik e|k v|.I BI/ `nHM dy igrd
                                                                ekQI ho gE hY= nym dy `pdySk cyilaM nAl bhs
                                                                               15
              iwsU mUsA aty XlIwAh dy nAl                       kr rhy sn=          jdoN lokM ny iwsU ^ vyiKaA< `h `s ^
                 (m|tI 17:1–13; lUkA 9:28–36)                   vyK ky b/y hYrAn hoX aty `h `s dA svAgt krn
  2
    Cy idnM bAad iwsU ny ptrs< wAkUb aty wUhÈnA ^               lE `s v|l B|jy=
                                                                  16
nAl ilaA aty `nHM ^ e|k `cI phA/I ty lY igaA                           iwsU ny pu|iCaA< Òt¬sIN nym dy `pdySkM nAl kI
isrF `hI `%Ty `sdy nAl sn= jdoN hAly `s dy cyly                 ivvAd kr rhy ho?Ó
                                                                  17
`s v|l vyK rhy sn= iwsU `nHM dy sAmH,y bdl igaA                        BI/ iv|coN e|k mn¬|K ny jvAb id|tA< ÒgurUÚ mYN
      3
sI= `s dy kp/y cmkIly ic|qy ho gX aty `h eÈny                   aAp,A pu|tr t¬hA.I Sr, iv|c ilaAeaA hM< es dy
ic|qy sn ik dunIaM dA koE vI DobI aijhy ic|qy krn               aÈdr aAtmA pRvyS kr igaA hY jo myry b%cy ^ bol, toN
             4                                                                  18
wog nhI= iFr do aAdmI< mUsA aty XlIwAh< `nHM                    hqA`NdA hY=          `h BirSq-aAtmA jdoN vI `s ^
a|gy pRgqy aty `h iwsU nAl g|lM kr rhy sn=                      f/dA hY< `s ty hmlA krky `s ^ pqkA ky zmIn ty
  5
    ptrs ny iwsU ^ ikhA< ÒgurUÚ sA.y lE e|Ty ho,A               mArdA hY= myry pu|tr dy mUÇh coN J|g vgdI hY aty `h
cgA hY= asIN e|Ty itÈn tÈbU lgAvMgy= e|k tyry lE<              aAp,y dÈd krIcdA hY aty aAk/ jMdA hY= mYN tyry
                                         6
e|k mUsA aty e|k xylIwAh lE=Ó ptrs nhIN jA,dA                   cyilaM ^ eh BirSq aAtmA bAhr k|>, lE aAiKaA
sI ik `h `s^ kI `%tr dyvy ik`Nik `s vkt `h                      sI< pr `h e`N krn toN asmrT rhy=Ó
                                                                  19
aty bAkI dy do cyly bhut .r gX sn=                                     iwsU ny aAiKaA< Òhy anAsTAvAn lokoÚ mYN^ kdoN
  7
    td e|k b|dl aAeaA ty `s ny `nHM `%pr CM                     t|k t¬hA.y sÈg rih,A pvygA? mYN tuhA^ ikÈnA icr
kItI aty `s iv|coN e|k aAvAz aAE ijs ikhA< Òeh                  shArMgA? b%cy ^ myry kol ilaAPÚÓ
                                                                  20
myrA ipaArA pu|tr hY< t¬sIN es ^ su,o=Ó                                tM cyly `s l/ky ^ `s kol ilaAX= jdoN BirSq-
  8
    pr `nHM cuFyry nzr kr ky vyiKaA tM `nHM ny iwsU             aAtmy ny iwsU ^ vyiKaM tM aAtmy ny b%cy ^ kb, lE
toN ibnA hor iksy ^ vI nA vyiKaA= `%Ty `nHM nAl                 mjbUr kItA= iFr mUÈhoN J|g k|>dA hoeaA b%cA i.|g
isrF `hI sI=                                                    ipaA aty zmIn ty lyq igaA=
  9                                                               21
    iwsU aty cyly jdoN phA/ toN `%tr rhy sn tM iwsU                    iwsU ny b%cy dy iptA ^ pu%iCaA< Òeh b%cyy dy nAl
ny cyilaM ^ hukm id|tA< Òt¬sIN jo kuJ vyiKaA hY< es             kdoN dA vApr irhA hY?Ó
1031                                      mrkus 9:22-45

     iptA ny jvAb id|tA< ÒjdoN `h bhut CoqA sI=                     ÒmY t¬hA^ rAh iv|c vAd ivvAd krdy s¬i,aA hY< t¬sIN
22                                                                                                       34
     BirSq aAtmA `s ^ mArn lE aksr a|g ty kdy                       iks bAry bihs kr rhy sI?Ó                 pr cyilaM ny koE
pA,I iv|c su|q idÈdA sI= jykr tU kuJ kr skdA hY tM                 jvAb nA id|tA ik`Nik `nHM ny rsty iv|c eh bihs
                                                  23
sA.y ty dwA kr? sA.I shAetA kr=Ó                       iwsU ny `s   kItI sI ik `nHM iv|coN sB toN mhAn kO, hY?
                                                                      35
dy iptA ^ ikhA< ÒtU aAiKaA< Ôjy tU kr skdA hYN=Õ                         ifr iwsU bQ igaA aty `nM bArM rslM ^ s%idaA
                                                                                     Y            H    H   U
ivSvAs krn vAly ivaktI lE sB kuJ sÈBv hY=Ó                          aty ikhA< Òjykr koE mhAn bn,A cAhuÇdA hY tM `s
     24
          iptA b/A `tsuk ho igaA aty aAK, l|gA< ÒmY                 ^ sB lokM toN CoqA ho,A cAhIdA hY< aty `s ^ `nHM dI
prtIt vAlA hM= myry ty ikrpA kro ik mY hor prtIt                    syvA krnI cAhIdI hY=Ó
                                                                      36
krn vAlA b,M=Ó                                                             ifr iwsU ny e|k Coqy bAlk ^ lY ky `nHM cyilaM
     25
          iwsU ny vyiKaA sB lok eh vyK, lE `s kol                   dy ivckAr K/A kItA= Fyr `s ^ ku|C/ cu|k ky `nHM ^
                                                                            37
n|sy aA rhy sn ik kI vApr irhA sI= iFr `s ny                        ikhA<        Òjykr koE myry nM krky aijhy bAlk dA
BirSq aAtmy ^ iJ/ikaA aty aAiKaA< ÒtU BirSq                        svAgt krdA hY tM `h myrA svAgt krdA hY< aty
aAtimaA< tU es b%cyy ^ gUgA aty bolA b,A id|tA hY<                `h jo myrA svAgt krdA hY< `h `s dA svAgt
mYN tY^ hukm iddA hM ik tUÇ es b%cy iv|coN bAhr aA                 krdA ijs ny mYN^ ByijaA hY=Ó
jA< aty m¬/ kdI vI `s iv|c pRvyS nA krIN=Ó
     26
          BirSq aAtmA cIikaA aty b%cy ^ pUrI trHM ihlA                           jo sA.y ivru%D nhIN `h sA.y lE hY
id|tA aty Fyr bAhr inkl aAeaA= jdoN `h b%cy ^                                                (lUkA 9:49–50)
                                                                      38
Bujy .yg ky `s iv|coN bAhr inikilaA tM b%cA miraA                         ifr wUhÈnA ny aAiKaA< ÒgurUÚ asIN e|k bÈdy ^ tyry
hoeaA jApdA sI= b/y lokM ny ikhA< Ò`h mr igaA                       nM ty BUt k|>idaM vyiKaA hY< pr `s ^ asIN eh sB
hY=Ó                                                                krn toN roikaA< ik`N ik `h sA.y D/y iv|coN nhIN sI=Ó
     27                                                               39
          pr iwsU ny b%cy dA h|T Fi/aA ty `h `%Qky Klo                     iwsU ny aAiKaA< Ò`s ^ roko nA= ik`N ik jykr
ig!=                                                                koE myry nM `%ty kirSmy krdA hY tM J|q hI `h myry
     28                                                                                                        40
          jdoN iwsU Gr vAps aAeaA tM `s dy cyly `s                  bAry koE burIaM g|lM nhIN aAKygA=               `h ivaktI jo
                                                                                                                    41
vkt `s kol `%Ty ek|ly sn tM `s ^ aAK, l|gy<                         sA.y ivru|D nhIN hY< `h sA.y lE hY=                  mY t¬hA^ s|c
ÒkI vjh hY ik asIN `s Birsq-aAtmy ^ `s iv|coN                       d|sdA hM jykr koxI t¬hA^ pA,I dA ipaAlA pI, ^
bAhr nhIN k|> sky?Ó                                                 iddA hY< ik`N ik t¬sIN msIh dy ho< tM `h zrUr aAp,A
     29
          iwsU ny `%tr id|tA< Òes trHM dA aAtmA isrf                fl pAvygA=
pRArTnA krn dy nAl hI bAhr k|i>aA jA skdA hY="
                                                                            iwsU pApM dy kAr,A bAry ictAvnI iddA hY
             iwsU dA aAp,I m¯t bAry g|lM krnA                                        (m|tI 18:6–9; lUkA 17:1–2)
                                                                      42
                   (m|tI 17:22–23; lUkA 9:43–45)                           Òjykr koE mn¬|K enHM CoiqaM b%icaM toN< ijh/y
     30
          td iwsU ty `s dy cyly `%ToN t¬r pX aty glIl               ik myry ty inhcA r|Kdy hn< pAp krvAX tM `s mn|uK
iv|coN dI lÈGy pr `h nhIN cAhuÇdA sI ik lokM ^ Kbr                  lE eh bhut mA/A hovgA= `s mn¬K lE cÈgA hovgA
                                                                                       y         |            y
                           31
hovy ik `h ikTy hn=             `h aAp,y cyilaM ^ ek|ilaM           ik `h aAp,y g|l iv|c c|kI dA pu/H bÈny aty smuÇdr
                                                                                        43
`pdyS dy,A cAhudA sI= `s ny `nHM ^ aAiKaA< Òmn¬K
               È                               |                    iv|c ku|d jAvy=          jykr t¬hA.A e|k h|T t¬hAToN pAp
dA pu|tr aAdmIaM ^ F/A id|tA jAvygA< jo `s^ mAr                     krvA`NdA hY< tM es ^ v|> su%qo= t¬hA.y lE quÇ.A
dy,gy< aty m¯t toN itÇn idn bAad `h ifr jIa                         huÈidaM hoeaM jIvn iv|c v/nA cgA hY nA ik do h|TM
              32
`%QygA=Ó           pr cyly `s dI eh g|l nA smJ sky pr               nAl< ijs nAl t¬sIN nrk iv|c jAvoNgy ij|Ty aijhI
                                                                                                              44 45
`h `s toN es dA mtlb pu|C, toN vI .rdy rhy=                         a|g hovgI jo buJAE nhIN jA skdI=
                                                                           y                                    *        jykr tuhA.A
                                                                    e|k pYr tuhAToN pAp krA`NdA hY< tM es ^ v|> su|qo=
              iwsU d|sdA ik kO, sB toN mhAn hY                      lg/A ho ky ij`,A tuhA.y lE `s toN BlA hY jo do pYr
                    (m|tI 18:1–5; lUkA 9:46–48)                     huÇidaM vI tuhA^ nrk dI `s a|g iv|c< ijh/I buJ,
     33
          iwsU aty `s dy cyly kFrnAhUm iv|c gX= `h
                                                                    t¬k 44 mrkus dIaM kuJ wUnAnI nklM iv|c t¬k 44 jo/I
e|k Gr iv|c gX tM `s ny aAp,y cyilaM ^ ikhA<                        gE ty ijh/I ik t¬k 48 nAl imldI hY=
mrkus 9:46-10:25                                                      1032
                               46 47
vAlI nhIN< su%iqaA jAvy=          *        jykr tuhA.I a|K tuhAToN                      iwsU dA b%icaM ^ svIkArnA
koE pAp krvAX< es ^ vI bAhr k|> su|qo= e|k a|K                                          (m|tI 19:13–15; lUkA 18:15–17)
                                                                             13
nAl jIvn iv|c v/nA cgA hovygA< `s kolo ik tuhA^                                  lokI aAp,y Coqy b%icaM ^ `s kol ilaA rhy sn
                                                                48
do aKM dy hidaM heaM nrk ivc s%u iqaA jAv=
    |      Çu    o         |             y                           nrk   tM jo `h `nHM ^ Cohvy pr `s dy cyilaM ny `nHM lokA
                                                                                                                            14
iv|c< `h kI/y jo lokM ^ KMdy hn< kdy nhIN mrdy< ty                         ^ bicaM ^ `s kol ilaA`, toN vrijaA=                   jdoN
                                                       49
`%ToN dI a|g kdy nhIN buJAE jA skdI=                    sB ^ a|g           iwsU ny cyilaM ^ e`N kridaM vyiKaM tM `s ^ eh
                                      50
duaArA szA id|tI jAvygI=               lU, cÈgA hY= jykr lU,               mA/A l|gA tM `s ny `nHM ^ ikhA< ÒCoqy b%icaM ^ myry
aAp,A lU,Apn C|. dyvy tM `h dobArA nmkIn nhIN                              kol aA`, dyvo= `nHM ^ roko nA ik`N ik prmyS¬r dA
                                                                                                                                 15
ho skdA= es lE hmySA cÈigaAE nAl BrpUr rho                                 rAj `nHM lE hY jo eho ijhy b%icaA vrgy hn=                 mY
aty e|k-dUjy nAl SMtI pUrvk rho=Ó                                          t¬hA^ s|c aAKdA hM jo mn¬|K prmyS¬r dy rAj ^ bAlk
                                                                           vM{ kbUl nhIN krygA `h kdy vI `s iv|c pRvyS
                                                                                               16
                   iwsU dA tlAk bAry `pdyS                                 nhIN kr skdA=Ó           tM iwsU ny `nHM ^ ku|C/ cuikaA<
                          (m|tI 19:1–12)                                   `nHM ty h|T r%iKaA aty `nHM ^ asIs id|tI=


10       Fyr iwsU `To `%Q ky whUidwA dIaM h|dM iv|c
         aty wrdn ndI dy pAr phuÇicaA= `%Ty ifr
lok ek|tr hoX aty hmySA vM{ `h `nHM ^ `pdyS
                                                                           e|k amIr aAdmI dA iwsU ^ mÈn, toN enkAr krnA
                                                                                        (m|tI 19:16–30; lUkA 18:18–30)
               2                                                             17
dy, l|gA= kuJ frIsI `s kol aAX= `nHM koiSS                                        jdoN iwsU `h TM C|., hI vAlA sI tM< tM e|k
kItI ik `h aAp,y mUÇho kuJ glt aAKy tM `nHM ny iwsU                        aAdmI aAeaA aty `s dy a|gy JuikaA aty pu%iCaA<
^ pu|iCaA< ÒkI mn¬|K lE eh vAijb hY ik `h aAp,I                            Òsit gurU jI< mYN sdIvI jIvn pRApt krn lE kI
                              3
ptnI ^ tlAk dyvy?Ó iwsU ny jvAb id|tA< ÒmUsA ny                            krM?Ó
                                  4                                          18
t¬hA^ kI hukm id|tA hY?Ó frIsIaM ny ikhA< ÒmUsA ny                                `s ny aAiKaA< ÒtUÇ mY^ sitgurU ik`N bulA`NdA
                                                                                                                             19
tM prvAngI id|tI hY ik koE vI mn¬|K aAp,I ptnI                             hY? koE mn¬|K sit nhIN hY kyvl pRBU hI sit hY=         pr
^ tlAknAmA ilK ky tlAk dy skdA hY=Ó*                                       mY tyry svAl dA jvAb dyvMgA= kI tUÇ nymM ^ jA,dA
  5
   iwsU ny aAiKaA< ÒmUsA ny t¬hA^ eh hukm eslE                             hYN= iksy ^ nA mAro; bdkArI dA pAp nA kro; corI nA
                                                   6
iliKaA ik`Nik t¬hA.y idl sùKt sn= jdoN prmyS¬r                             kro; JUQI gvAhI nA dyvo; DoKA nA kro aty ÔaAp,y
ny eh dunIaM ^ isrijaA< Ô`s ny lokM ^ nr aty                               mAtA iptA dA aAdr mAn kro=ÕÓ*
                          7                                                  20
mAdA b,AeaA= *Õ Ôesy lE< mrd aAp,y mM-bAp                                         `s mn¬|K ny ikhA< ÒgurU jI< mYN enHM hukmM ^
                                                            8
^ C|. ky aAp,I ptnI nAl ju/ jAvygA= aty `h                                 `doN toN vyKdA aA irhA hM jd ik mYN hAly b|cA hI sI=Ó
                                                                             21
e|k ho jAv,gy= Ôes lE `h do lok nhIN sgoN e|k                                     iwsU ny `s v|l ipaAr nAl vyiKaA aty ikhA<
           9
ho,gy=Õ * es lE jo vI prmyS¬r ny ek%iQaM kItA                              Òajy vI tyry lE e|k cIz krnI bAkI hY= `h eh ik
                                                            10
hY< mn|uK ^ `h v|KrA nhIN krnA cAhIdA=Ó                          bAad      jo kuJ vI tyry kol hY sB kuJ vyc dy= eh sArA Dn tUÇ
iv|c jdoN cyly Gr iv|c sn tM `nHM Fyr `s ^ tlAk                            grIbM iv|c vÈ. dy tM tY^ svrg iv|c es dA Fl
                     11
bAry pu%iCaA tM       iwsU ny aAiKaA< Òjykr koE aAp,I                      imlygA aty Fyr aAky tU myry ip|Cy ho t¬r=Ó
                                                                             22
ptnI ^ tlAk iddA hY aty dUsrI a¯rt nAl ivaAh                                     pr `h aAdmI bhut inrAS sI aty `dAsI nAl
krA`dA hY< `h aAp,I ptnI ivru|D bdkArI dA pAp                              `%ToN clA igaA ik`N ik `h bhut DnvAn sI=
           12                                                                23
krdA hY=        aty jykr koE a¯rt aAp,y mrd ^ tlAk                                td iwsU ny aAly duaAly vyiKaA aty aAp,y cyilaM
iddI hY aty dUjy mrd nAl ivaAh krA`NdI hY< tM                             ^ aAiKaA< ÒamIr aAdmI lE prmyS¬r dy rAj iv|c
`h vI ptI nAl bdkArI dA pAp krdI hY=Ó                                      pRvyS krnA ikÈnA aOKA hY=Ó
                                                                             24
                                                                                  iwsU dy es kTn ty cyly b/y hYrAn hoX pr `s ny
t¬k 46 mrkus dIaM kuJ wUnAnI nklM iv|c t¬k 46 jo/I                         Fyr ikhA< Òmyry b%icP< prmyS¬r dy rAj iv|c dAiKl
                                                                                                 25
gE hY ijh/I t¬k 48 nAl imldI hY=                                           ho,A ikÈnA aOKA hYÚ        sUE dy n|ky iv|coN dI ~Q dA
ÒmUsA ny ... dy skdA hYÓ ibvsTA 24:1                                       lÈG,A sOKA hY pr DnvAn dA prmyS¬r dy rAj iv|c
Ò`sny ... b,AeaAÓ `tpt 1:27                                                jA,A aOKA hYÚÓ

Òes lE ... e|k ho,gyÓ `tpt 2:24                                            ÒaAp,y mAtA ... mAn kroÓ kc 20:12–16; ibvsTA 5:16–20
                                                                                                     U
1033                                      mrkus 10:26-49
  26                                                                  38
       cyly hor vI izaAdA hYrAn hoX ty e|k dUjy ^ aAK,                     `s ny ikhA< Òt¬hA^ nhIN ptA ik t¬sIN kI mÈg
l|gy< ÒtM Fyr kO, bc skdA hY?Ó                                   rhy ho= kI ijs trHM dy du|K mYN^ J|l,y pY rhy hn< Pho
  27
       iwsU ny cyilaM v|l vyiKaA aty aAiKaA< Òeh                 ijhy t¬sIN shAr, ^ itaAr ho? aty ijho ijhA bpitsmA
mn¬|K nAl asBv hYN pr isrF prmyS¬r nAl sBv hY=                 mYN lY,A hY< kI t¬sIN `ho ijhA bpitsmA lY skdy ho?Ó
                                                                      39
ik`N ik prmyS¬r lE sB kuJ sBv hY=Ó                                        `nHM `s ^ aAiKaA< ÒhM ho skdA hYÚÓ iwsU ny
  28
       ptrs ny iwsU ^ ikhA< Òt¬hA.A an¬sr, krn                   `nHM ^ aAiKaA< ÒijnHM tklIFM rAhIN mYN gujrMgA<
lE asIN aAp,A sB kuJ itaAg id|tA hY=Ó                            t¬sIN vI gujroNgy= ijh/A bpitsmA mYN lvMgA t¬sIN
  29                                                                            40
       `s ny aAiKaA< ÒmY t¬hA^ s|c d|sdA hM ik ijs               vI lvoNgy=          pr kO, myry s|jy aty K|by pAsy bYQygA es
iksy ny vI myrI jM KuS-ùKbrI dI KAtr aAp,A Gr<                   dA fYslA krn vAlA mYN nhIN hMÚ eh jgHAvM `nHM
BrA-BY,M < mM-bAp< b%cy jM Kyt C|.y hn< es dunIaM                lE r|KIaM gEaM hn ijnHM lE eh itaAr kItIaM
                                           30
nAloN vI sO gu,A v|D pRApt krygA=               es dunIaM iv|c   gEaM hn=Ó
                                                                      41
`s ^ vDyry Gr< BrA-BY,M< mM-bAp< b%cy aty Kyt                              bAkI ds cyilaM ny vI eh s¬i,aA= `hnM ^
                                                                                                              42
pRApt ho jA,gy aty `nHM vstM nAl `s mn¬|K ^ d.                  wAkUb aty wUhÈnA ty kroD aAeaA tM                iwsU ny sAry
imlygA pr agly jIvn iv|c `s ^ sdIvI jIvn vI                      cyilaM ^ ek%iQaM kItA aty ikhA< Òt¬sIN jA,dy ho
           31
imlygA=        kuJ lok ijnHM< dA rutbA es vyly b/A               ik `h lok ijnHM ^ prAEaM kOmM ty hAkm smiJaA
`cA hY< BivK iv|c `hnM dA rutbA sB toN nIvyN drjy                jMdA hY< `h `nHM ty dbdbA r|K,A psd krdy hn
dA hovygA aty kuJ lok ijnHM dA rutbA es vkt bhut                 aty `nHM dy ivSyS aAgU `nHM `%ty aiDkAr estymAl
                                                                                               43
nIvM hY aA`, vAly smyN iv|c b/y `cy rutby dy ho,gy=Ó             krnA psÈd krdy hn=              pr t¬hA.y iv|c aijhA nhIN
                                                                 ho,A cAhIdA= sgoN t¬hA.y iv|co jykr koE mhAn ho,A
                                                                                                                      44
         iwsU dA aAp,I m¯t bAry Fyr g|l krnA                     cAhuÇdA hY `s^ t¬hA.A syvk ho,A cAhIdA hY=                jykr
                (m|tI 20:17–19; lUkA 18:31–34)                   t¬hA.y iv|coN koE sB toN v|.A bn,A cAhuÇdA hY< tM `s
  32                                                                                                                   45
       iwsU dy nAl lok vI wrUSlm v|l ^U jA rhy sn=               ^ nkr vM{ sB lkM dI svA krnI cAhIdI h=
                                                                    O          o      y               Y                    ik`N
`h `nHM dy a|gy c|l irhA sI= `s dy cyly hYrAn sn<                ik mn¬K dA putr dUijaM toN aAp,I syvA nhIN krA`,
                                                                       |      |
pr ijh/y lok `s mgr t¬r rhy sn `h .ry hoX sn=                    aAeaA pr lokM dI syvA krn aty bhuty lokM ^ bcA`,
`s ny Fyr bArHM rsUlM ^ ek%ilaM bulA ky `nHM nAl                 KAtr aAp,I jAn dy, lE aAeaA hY=Ó
g|l kItI= `s ny `nHM ^ d|isaA ik `s nAl kI
                    33
vApr skdA hY=            `s ny ikhA< ÒasIN wrUSlm ^ jA                          iwsU dA e|k aÈnHy ^ QIk krnA
rhy hM= mnK dA ptr pDAn jAjkM aty nm dy `pdSkM
          |¬    |u  R              y       y                                     (m|tI 20:29–34; lUkA 18:35–43)
                                                                      46
^ dy id|tA jAvygA `h `s ^ mAr dy,gy aty gYr-                               td `h wrIho iv|c aAX= jd `h< `s dy cyly
                                   34
whdIaM dy hvAly kr d,g=
  U                 y y                 `h lok `s dA mzAk        aty hor bhut sAry lok wrIho ^ C|. ky jA rhy sn e|k
`.A`,gy aty `s ty Tuk,gy= `h `s ^ ko/y mAr-mAr                   anA aAdmI (tmE dA ptr) britmE s/k dy iknAry
                                                                  È H               |u
ky jAno mAr suq,gy< pr `h m¯t toN tIjy idn ipCo                  bYQA sI= eh aAdmI s/k kÈ>y bYQA BIK mÈg irhA sI=
                                                                 47
ifr jIa `%QygA=Ó                                                      `s ny s¬i,aA ik iwsU nAsrI eDr dI lG irhA
                                                                 sI= `s ny `%cI `%cI rOlA pA`,A SurU kr id|tA<
        wAkUb aty wUhÈnA dA `s toN mdd mÈg,A                     ÒiwsU< dA~d dy pu|tr<Ú myry ty imhr kr=Ó
                                                                      48
                         (m|tI 20:20–28)                                   bht sAry lkM ny `s ^ rlA pA`, lE iJ/ikaA
                                                                             u       o           O
  35
       td zbdI dy pu|tr wAkUb aty wUhÈnA `s dy kol               aty cu|p rih, lE ikhA< pr `s aÈnHy aAdmI ny hor
aA, ky `s ^ kih, lgy< ÒgurU jIÚ asIN cAhuÈny hM ik               vI zor dI rOlA pAeaA< ÒdA~d dy pu|tr myry ty imhr
t¬sIN sA.y lE e|k imhrbAnI kro=Ó                                 kr=Ó
  36                                                                  49
       iwsU ny aAiKaA< ÒtsIN mTNo aAp,y lE kI krA`,A
                         ¬    Y                                            iwsU `%Ty ruikaA aty aAiKaA< Ò`s aAdmI ^
cAhuÈdy ho?Ó                                                     kho< eDr aAvyÚÓ
  37
       `nHM ny jvAb id|tA< ÒsA^ dohM ^ vcn dy ik                      tM `nHM ny `s aÈnHy aAdmI ^ bulAeaA aty ikhA<
tyrI mihmA iv|c< sA.y iv|coN e|k tyry s|jy pAsy aty              ÒKuS hoÚ aty Klo jA< ik`N ik iwsU ny tY^ bulAeaA
dUsrA tyry K|by pAsy bYQyÚÓ                                      hY=Ó
mrkus 10:50-11:21                                             1034
    50
         aÈnHA aAdmI fqA-fq K/A hoeaA< `s ny aAp,A              hI dyr ho cu|kI sI= es lE `h bArHM rsUlM dy nAl
k|p/A `%Ty hI C%i.aA ty `s kol aA igaA=                         bYtanIaA ^ igaA=
    51
         iwsU ny `s aAdmI ^ ikhA< ÒmYToN aAp,y lE kI
krA`,A cAhudA hYN?Ó `s ny jvAb id|tA< ÒgurU< mY m¬/                        iwsU aAKdA hY aÈjIr dA ru|K mr jAvygA
toN vyK,A cAhuÇdA hM=Ó                                                                    (m|tI 21:18–19)
    52                                                               12
         `s ny ikhA< ÒjA< tyrI aAsTA ny tY^ bcAeaA                        agly idn< jdoN `h bYtanIaA ^ C|. rhy sn<
                                                                                            13
hY=Ó td `h aAdmI dobArA vyK, dy smrT ho igaA                    iws ^ Bu|K lgI sI=               `s ny To/I iv|T ty e|k p%itaM
aty `s rsty `h iwsU dy mgr t¬r ipaA=                            vAlA aÈjIr dA dRKt vyiKaA= `h dRKt dy kol
                                                                igaA< eh vyK, lE ik kI es ty koE fl l|gA
               iwsU dA wrUSlm iv|c SAhI dAKlA                   hoeaA hY= pr `s ny vyiKaA `s ty koE aÈjIr nhIN
        (m|tI 21:1–11; lUkA 19:28–40< wUhnA 12: 12–19)         sI< isrf p|ty hI sn= ik`Nik ajy aÈjIr l|g, dA
                                                                                    14

11             iwsU aty `s dy cyly wrUSlm dy ny/y phuÇc rhy
               sn= `h jYtUn dy phA/ kol bYtFgA aty
bYtanIaA tIkr phuÇcy< `%Ty `s ny aAp,y do cyilaM
                                                                mOsm nhIN sI=            tM `s ny dRKt ^ ikhA ÒiFr toN koE
                                                                tyrA Fl nA KAvy=Ó `s dy cyilaM ny `s^ eh
                                                                kihÇdy s¬i,aA=
                 2
^ ByijaA= `s nyy cyilaM ^ ikhA< Ò`h ipÈ. ijh/A
t¬hA.y sAmH,y hY `%Ty jAP< jdoN t¬sIN `%Ty dAKl hovoNgy                            iwsU dA mÈdr v|l ^ jA,A
tM `%Ty t¬sIN e|k gDI dA b|cA bÈinHaA hoeaA vyKoNgy<                      (m|tI 21:12–17; lUkA 19:45–48; wUhnA 2:13–22)
                                                                     15
ijs `%pr kdy koE svAr nhIN hoeaA= `s ^ `%ToN                              iwsU wrSlm jAky mdr adr igaA= jo lk mdr
                                                                                 U         È   È            o  È
                              3
KolH ky myry kol lY aAP= jykr koE mn¬|K t¬hA^ aAKy              iv|c vyc aty KrId rhy sn `nHM ^ bAhr k|>, l|gA=
ik es ^ ikTy lY jA rhy ho< tM `s bdy ^ kih,A< ÔpBU             `s ny `nHM dIaM myzM vI `lqA id|tIaM ijnHM ny Dn
jI< ^ es dI lo/ hY= `h jldI hI es ^ vAps Byj                    dI adlA-bdlI kItI= aty `h cOkIaM vI `lqA
                                                                                                                  16
dyvygA=Õ                                                        id|tIaM ij|Ty lok GugIaA vyc rhy sn=                   iwsU ny iksy
    4
       cyly ipÈ. ^ cly gX= `nHM ny e|k gDI dy b%cy ^            ^ vI mÈdr rAhIN kuJ lY jA, dI aAigaA nA id|tI=
                                                                17
e|k glI iv|c Gr dy drvAzy kol b|JA hoeaA vyiKaA=                     Fyr `s ny lokM ^ smJAeaA aty aAiKaA< Òeh
                                  5
cyilaM ny `s ^ KoilHaA= kuJ lok `%Ty K/y sn aty                 poTIaM iv|c iliKaA hY< ÔmyrA Gr sArIaM kOmM vAsty
`nHM ny jdoN eh vyiKaA tM aAiKaA< Òt¬sIN kI kr rhy              pRArTnA dA asTAn khAvygA<Õ* pr t¬sIN es ^
                                                   6
h? tsIN es gDI dy b%cy ^ ik`N KlH rhy h?Ó cyilaM
 o ¬                           o       o                        Ô.AkUaM dy luk, dI jgHA * b,A id|tA hY=ÕÓ
                                                                     18
ny `nHM ^ `hI `%tr id|tA jo iwsU ny `nHM ^ ikhA sI=                       pRDAn jAjkM aty nym dy `pdySkM ny jdoN eh
tM lokM ny `nHM ^ `s gDI dy b%cy ^ lY jA, id|tA=                sB si,aA tM `h iwsU ^ jAno mArn dI iv`Nt bnA`,
                                                                    ¬
7
 aty `h gDI dy b%cy ^ iwsU kol lY aAX= `nHM ny                  l|gy= pr `h `s toN .r rhy sn ik`N ik lok `s dy
                                                                                                 19
aAp,y kp/y gDy `%ty ivCAX aty iwsU `s `%pr bYQ                  `pdyS ty hYrAn sn=                    `s rAt iwsU aty `s dy
           8
igaA= bhut sAry lokM ny aAp,y k|p/y rAh ty ivCA                 cyilaM ny `h Sihr C|. id|tA=
id|ty= kuJ lokM ny rAh iv|c hrIaM qih,IaM ivCA
                                                          9
id|tIaM< ijh/IaM `nHM ny KytM iv|cNo v|>IaM sn= `h                              iwsU ny aAsTA dI tAkt ivKAE
lok ijh/y `s dy a|gy aty ip|Cy cly aA rhy sn< sAry                                        (m|tI 21:20–22)
                                                                     20
`%cI-`%cI rOlA pA rhy sn<                                                 aglI svyr< jd iwsU aAp,y cyilaM nAl jA
    ÒÔ`s dI `stit kroÚÕ ÔDn hY jo pRBU dy nM ty aA`NdA         irhA sI< `nHM ny `h dRKt vyiKaA ijs ^ iwsU ny
hYÚÕ                                     zbUr 118:25Ñ26         ipCly idn srAp id|tA sI= `h su|k igaA sI aty `s
                                                                                                          21
                                                                dIaM j/HM vI s/ gEaA sn=                       td ptrs ny cyty
    10
         sA.y iptA dA~d dA rAj jo aA`NdA hY< `s `%ty            krky `s ^ ikhA< ÒgurU jI vyKo< k|l t¬sIN es dRKt ^
pRBU dI ikrpA rhyÚ s¬rg Õc pRBU dI `stit hovyÚÓ                 srAp id|tA sI ty `h s|uk igaA hY=Ó

    11
         iwsU wrUSlm iv|c jA ky mÈdr ^ igaA aty `s              ÒmyrA Gr ... khAvygAÓ wsAwAh 56:7
ny mÈdr dy cAry pAsy hr cIz ty ingAh mArI= pihlM                Ò.AkUaM dy luk, dI jgHAÓ iwrimwAh 7:11
1035                              mrkus 11:22-12:14
     22                                            23
          iwsU ny aAiKaA< ÒpRBU ty aAsTA r|Ko=          mY t¬hA^     lgAeaA= `s ny bAZ dy aAly-duaAly bA/ kItI< aty
s|c d|sdA hM= jykr t¬sIN es phA/ ^ kho< K/A ho                       rs pRApt krn lE e|k cubcA k%i>aA aty e|k burj
                                                                                            |
aty aAp,y aAp ^ smuÇdr iv|c su|q lY= aty jykr t¬sIN                  `sAiraA= `h aAdmI eh bAg ikrAX ty iksAnM dy
                                                                                                              2
mn iv|c ibnA iksy SÈkA aAsTA r|Ko ik t¬sIN jo aAiKaA                 h|T sONp ky Kud wAtrA ty clA igaA= `s ny Fl dI
`h vAprygA< tM t¬hA.y lE `h zrUr hI vAprygA=                         ru|t vyly< aAp,y nOkr ^ iksAnM koloN aAp,A aÈgUrM dA
24                                                                                                3
     esy lE mY t¬hA^ aAKdA hM ik jo kuJ vI t¬sIN                     ih|sA lY, vAsty ByijaA= pr `nHM ny `s ^ f/ ky
                                                                                                                      4
pRArTnA iv|c mÈgo tM pRBU ty BrosA r|Ko ik jo t¬sIN                  kuiqaA aty ibnHM kuJ idty vAps Byj id|tA= ifr `s
mÈigaA hY< t¬hA^ iml igaA hY< tM t¬hA^ zrUr imlygA=                  aAdmI ny `nHM kol aAp,y e|k hor nokr ^ ByijaA<
25
     jdoN t¬sIN pRArTnA kro< jykr t¬hA^ wAd aAvy ik                  pr `nHM ny `s dy isr `%ty s|q mArI aty `s dI vI
                                                                                       5
t¬sIN iksy nAl g|usy ho< t¬sIN `s mn¬|K ^ muaAf kr                   byeztI kItI= tM ifr `s aAdmI ny e|k hor nokr
dyvo= jykr t¬sIN eÈJ krogy< s¬rg iv|c bYQA t¬hA.A                    ^ ByijaA= `hnM es ^ jAno hI mAr id|tA= `h aAdmI
                                              26
iptA vI t¬hA.y pAp muaAf kr dyvygA=Ó               *                 hor vI bhut sAry nokrA ^ ByjdA irhA pr `nHM ny
                                                                     kEaM ^ kuiqaA aty `nHM iv|coN kEaM ^ jAno mAr
            whUdI aAgUaM ^ iwsU dy aiDkAr ty SÈkA                    id|tA=
                                                                       6
                   (m|tI 21:23–27; l¡kA 20:1–8)                         Òhu, `s aAdmI kol e|k hI bÈdA rih igaA so vI
     27
          iwsU aty `s dy cyly ifr wrUSlm ^ aAX aty                   `s ny `nHM kol ByijaA= eh bdA `s dA aAp,A
jd `h mÈdr iv|c GuÈm irhA sI< pRDAn jAjk< nym dy                     pu|tr sI aty `s ^ `h bhut ipaAr krdA sI< pr
                                                         28
`pdSk aty bzrg whdI aAgU `s kl aAX=
   y        u    U           o                                `nHM   ifr vI `s ny aAp,y ptr ^ iksAnM kl eh kihidaM
                                                                                         u            o       È
`s ^ ikhA< ÒsA^ d|s< eh sB kuJ krn dA tyry kol                       ByijaA ik ÔmAlI myry pu|tr dA sitkAr kr,gy=Õ
                                                                       7
kI aiDkAr hY? eh g|lM krn dA aiDkAr tY^ iksny                           Òpr iksAnM ny aAps c ivcAr kItI aty aAiKaA<
             29
id|tA?Ó        `s ny `nHM ^ ikhA< ÒmY t¬hA^ e|k svAl                 Ôeh mAlk dA pu|tr hY= bAg `s dA hovygA= asIN
                                                                                                                           8
krdA hM< mY^ `s dA jvAb dyvo= tM Fyr mYN t¬hA^                       es ^ mAr dyEX aty eh bAg sA.A ho jAvygA=Õ tM
d|sMgA ik eh sB krn dA aiDkAr mY^ iksny id|tA                        `nHM ny `s dy p|utr ^ vI fi/aA aty jAno mAr ky KytoN
      30                                                                               9
hY=        myry svAl dA `%tr id`; kI wUhnA dA bpitsmA
                                        È                            pAr s|uq id|tA= so hu, bAg dA mAlk kI krygA? hu,
s¬rg v|loN sI jM mnu|K v|loN?Ó                                       `h bAg iv|c aAvygA aty sAry iksAnM ^ mAr dyvygA
     31                                                                                                     10
          enHM whUdI aAgUaM ny `s dy svAl bAry aAps                  aty aÈgUrM dA bAg hornA ^ sOpygA=           t¬sIN eh av|S
iv|c ivcAr kItI aty< e|k-dUjy ^ ikhA< Òjykr asIN                     poTI iv|c pi/HaA hovygA:
eh khIX ik wUhÈnA dA bpitsmA s¬rg v|lo sI tM                           Ôijs p|Tr ^ `sArIX ny r%idaA so KUÇjy dA isrA ho
`h khygA< Ôty< Fyr t¬sIN wUhÈnA ^ ikP nhIN mÇndy?Õ                   igaA=
32                                                                     11
     pr jykr asIN kihÈdy hM< Ô`s dA bpitsmA mn¬|KM                          pRBU ny eh sArA BA,A vrtAeaA ty sA.I nzr
v|lo sI tM lok sA.y ty nrAz ho,gyÕ ik`N ik sB lokM                   iv|c eh acrj hY=ÕÓ                      zbUr 118:22Ð23
dA ivSvAs sI ik wUhÈnA e|k s|cA nbI sI< es lE
                                33                                     12
aAgU `nHM toN .rdy sn=               eslE aAgUaM ny iwsU ^                  `nHM whUdI aAgUaM ny vI eh idRSqMt su,I aty
ikhA< ÒsA^ es dA jvAb nhIN ptA=Ó                                     `h jA,dy sn ik eh idRSqANt `nHM bAry hI sI= es
     iwsU ny aAiKaA< ÒtM nA hI mYN t¬hA^ eh d|sMgA ik                lE `h iwsU ^ igrFtAr krn lE avsr l|B rhy
iks aiDkAr nAl mYN eh g|lM kr irhA hM=Ó                              sn pr `h lokM toN .rdy sn< es lE `h `s ^
                                                                     `%Ty hI C|. ky cly gX=
                  prmySur aAp,A pu|tr ByjdA hY
                   (m|tI 21:33–46; lUkA 20:9–19)                     whUdI aAgUaM ny `s nAl cAl Ky., dI koiSS kItI


12           iwsU lokM ^ idRSqMtM iv|c smJA`, l|gA
             aty aAiKaA< Òe|k aAdmI ny aÈgUrM dA bAg
                                                                       13
                                                                                    (m|tI 22:15–22; lUkA 20:20–26)
                                                                            Fyr `nHM ny kuJ FrIsIaM aty hyrodIaM ^ `s kol
                                                                     ByijaA tM jo `h `s dy bcnM iv|c kuJ doS l|B
t¬k 26 kuJ mu>lIaM wUnAnI nklM iv|c t¬k 26 jo/I gE                            14
                                                                     sk,=          tM frIsI aty hyrodIaM ny `s kol jA ky
hY: Òpr jy t¬sIN hornM lokM ^ mAF nhIN krdy< tM svrg
                                                                     aAiKaA< ÒgurU jIÚ asIN jA,dy hM ik tUÇ e|k emAndAr
iv|c t¬hA.A iptA t¬hA.y pApM ^ mAF nhIN krygA=Ó
mrkus 12:15-36                                                 1036
aAdmI hY aty lok tyry bAry kI aAKdy hn= tUÇ iksy gloN               ny mUsA ^ kI aAiKaA; ÔmY abrAhAm dA prmySr< eshAk
                                                                                                             ¬
                                                                                                                     27
vI nhIN GbrA`NdA= tyry a|gy sAry mn¬|K brAbr hn                     dA prmyS¬r aty wAkUb dA prmyS¬r hM=*Õ                 jykr pRBU
aty tU prmyS¬r dy rAh bAry scAE d|sdA hYN= tUÇ sA^                 aAKdA hY ik `h enHM dA pRBU hY tM< eh mn¬|K vAstv
eh d|s ik kI kYsr ^ mihsUl dy,A wog hY ik nhI?                      iv|c mry nhI= t¬sIN sdUkIaM ny es ^ glt smiJaA
sA^ `s ^ mihsUl dy,A cAhIdA hY jM nhI?Ó                             hY= prmySr murdy lokM dA prmySr nhIN sgoN ij`NidaM
                                                                             ¬                    ¬
     15
          iwsU jA,dA sI ik eh aAdmI s|cm¬|c `s nAl                  dA hY=Ó
koE cAl Ky. rhy hn tM `s ny ikhA< Òt¬sIN mY^ ikP
prtA`Ndy ho? cMdI dA e|k iskA myry kol ilaAP aty                                   ikh/A hukm v|D mh|tvpUrn hY
                      16
mY^ vyK, idP=Ó             `nHM `s ^ e|k is|kA dy id|tA tM                          (m|tI 23:34–40; lUkA 10:25–28)
                                                                      28
iwsU ny `nHM ^ aAiKaA< Òis|ky ty iks dI tsvIr hY?                          e|k nym dA `pdySk iwsU kol aAeaA= `s ny
aty `s `%pr iks dA nA` iliKaA hoeaA hY?Ó tM                         iwsU ^ sdUkIaM aty frIsIaM nAl bihs krdy s¬i,aA=
`hnM ikhA Òes ty kYsr dI tsvIr aty `s dA                            `s ny vyiKaA ik iwsU ny `nHM dy svAlM dy b/y vDIaA
nA`N iliKaA hY=Ó                                                    jvAb id|ty hn< tM `s ny iwsU ^ pu%iCaA< Òikh/A
     17
          tM `s ny `nHM ^ ikhA< Òjo vstM kYsr dIaA ny               hukm s|B toN vD mh|tvwog hY?Ó
                                                                      29
`h `s^ dyvo aty jo pRBU dIaA hn `h pRBU ^UÇ dyvo=Ó                         iwsU ny aAiKaA< ÒsB toN muK ehI hY ik: Ôhy
lok `sty hYrAn sn< jo iwsU ny `nHM ^ smJAeaA sI=                    esrAXl dy loko< su,Ú sA.A pRBU prmyS¬r hI e|ko pRBU
                                                                          30
                                                                    hY=        tU aAp,y pRBU prmyS¬r ^ idl jAn nAl ipaAr
              kuJ sdUkIaM ny iwsU nAl cAl Ky.I                      kr= tU aAp,I pUrI rUh< pUry idmAZ aty pUrI tAkt
                                                                                                     31
                (m|tI 22:23–33; lUkA 20:27–40)                      nAl `s nAl ipaAr kr=*Õ                dUjA mh|tvpUrn hukm
     18
          ifr kuJ sdUkI iwsU kol aAX= sdUkIaM dA ivSvAs             eh hY ik< ÔijvyN tU aAp,y aAp nAl ipaAr krdA hYY
sI ik mrn `prÈt koE m¬/ mhIN jI`NdA= ty sdUkIaM                     evyN hI dUijaM ^ vI ipaAr kr=*Õ ehI hukm sB toN
                                         19
ny iwsU ^ e|k svAl pu%iCaA<                   ÒgurU jI< sA.y lE     v|D mh|tvpUr, hn=Ó
                                                                      32
mUsA ny iliKaA hY ik jykr koE ivaAihaA purK by-`lAd                        td `s aAdmI ny ikhA< ÒgurU jIÚ t¬sIN iblkul
mr jAvy< tM `s dy BrA ^ `sdI tIvI nAl ivaAh                         QIk aAiKaA hY ik prmySur isrf e|k hY hor `s toN
                                                                                                          33
krvA lY,A cAhIdA hY< tM jo `h mry hoX BrA lE                        ibnM dUjA prmySr koE nhIN hY=
                                                                                   ¬                           aty mnK ^ prmSr
                                                                                                                     |¬     y u
                                   20
`lAd pYdA kr sk,= *                  e|k vArI s|t BrA sn=           ^ pUry idl jAn nAl< pUrI rUh< pUry idmAg aty pUrI
pihly dA ivaAh hoeaA aty `h mr igaA< `s dy                          tAkt nAl ipaAr krnA cAhIdA h= aty mnK ^ aAp,y
                                                                                                Y       |¬
                        21
koE `lAd nhIN sI<            Fyr dUjy BrA ny `s nAl ivaAh           vM{ hI dUijaM ^ jAn,A ty ipaAr krnA cAhIdA hY=
krvAeaA pr `h vI by-`lAdA hI mr igaA= eÈJ                           eh do hukm sAry homM aty blIdAnM toN< jo asIN prmySr
                                                                                                                       u
                                        22
hI tIjy BrA nAl vI hoeaA=                    eÈJ vArI-vArI s|tM     ^ ByNq krdy hM< v|D mh|tvpUr, hn=Ó
                                                                      34
BrAvM ny `s nAl ivaAh kItA pr sB hI ibnM `lAd                              jd iwsU ny vyiKaA ik `s aAdmI ny isaA,p
dy vArI-vArI mr gX= iksy vI BrA ^ `s a¯rt nAl                       nAl `%tr id|tA tM iwsU ny `s aAdmI ^ ikhA< ÒtUÇ
sÈtAn nA imlI= aAiKrkAr< `h a¯rt vI mr gE=                          prmyS¬r dy rAj dy ny/y hYN=Ó aty es toN bAad iksy dA
23
     ik`N ju sAry s|tM BrAvM ny `s ^ aAp,I ptnI                     hONslA nA ipaA jo `s kolo kuJ hor suaAl kry=
b,AeaA< punr `%TAn dy idn< `h a¯rt iks dI
tIvI khAvygI?Ó                                                                          msIh iksdA pu|tr hY
     24                                                                             (m|tI 22:41–46; lUkA 20:41–44)
          iwsU ny aAiKaA< ÒkI t¬sIN Zlt nhIN ho?Ó t¬sIN
                                                          25          35
poTIaM jM prmyS¬r dI SktI ^ nhIN jA,dyÚ                        jd          jdoN iwsU mÈdr iv|c `pdyS dy irhA sI tM `s ny

lok m¯t toN `Brngy< `h ivaAh nhIN krngy= lokM                       aAiKaA< Ònym dy `pdySk eh ik`N kihÈdy hn ik
                                                                                                   36
dA e|k dUjy nAl ivaAh nhIN hovygA< sB lok s¬rg                      msIh dA~d dA pu|tr hY?              dA~d ny piv|tr aAtmy
                              26                                    rAhIN Kud aAiKaA hY ik:
iv|c dUtM vM{ ho,gy=               pr muridaM dy `Brn dy
sbD iv|c< kI t¬sIN mUsA dI poTI iv|c Ôm|cdI hoE                   ÒmYN...dA prmyS¬r hMÓ kUc 3:6
JA/IÕ bAry nhIN pi/HaA= `%Ty iliKaA hoeaA ik prmySr
                                                  ¬                 Òhy esrAXl ... ipaAr krÓ ibvsTA 6:4–5
Òjykr koE ... pYdA kr skyÓ ibvsTA 25:5–6                            ÒijvyN tU ... ipaAr krÓ lyvIaM 19:18
1037                            mrkus 12:37-13:14
                                                                    2
     ÔpRBU ny< myry pRBU ^< aAiKaA< tUÇ myry s|jy pAsy bYQ=Õ        `s ny ikhA< Òeh v|.IaM emArtM< jo tU vyK irhA
aty mYN tyry duSm,M ^ tyry pYrM hyQ kr idaMgA=                  hYN< sArIaM nSq ho jA,gIaM= e|k-ek pTr zmIn
                                                   zbUr 110:1   ty i.g pvygA= e|k vI p|Tr dUjy `%ty K/A nhIN rhygA=Ó
                                                                    3
                                                                    bAad iv|c `h jYtUn dy phA/ `%ty ptrs< wAkUb<
37
     dA~d tM aApy hI msIh ^ ÔpRBUÕ bulA`NdA hY= jykr            wUhÈnA aty aÈidRwAs nAl ek|lA bYQA sI= `%ToN `h
aijhA hY< tM msIh `s dA pu|tr ikvyN ho skdA hY?Ó                mÈdr vyK skdy sn= tM `nHM cyilaM ny `s ^ pu%iCaA=
                                                                4
aty v|.I BI/ KuSI nAl `s dy `pdyS su, rhI sI=                    ÒsA^ eh d|s ik eh sB kdo vAprygA? aty es
                                                                dA kI sbUt hY ik eh sB vApr, vAlA hY?Ó
                                                                    5
           iwsU nym dy `pdySkM dI alocnA krdA                       iwsU cyilaM ^ aAK, l|gA< ÒhoiSaAr rhoÚ iksy ^
                                                                                                               6
                   (m|tI 23:1–36; lUkA 20:45–47)                vI aAp,y aAp^ gumrAh nA krn idP= bhut sAry
     38
          `h lgAtAr `pdS iddA irhA aty aAiKaA< Ònm
                       y   È                     y              lok myry nM iv|c aAK,gy< ÔmY Pho hMÕ e` `h bhut
                                                                                                7
dy `pdySkM toN sAvDAn rho= `h lby coZy pA ky eh                sAry lokM ^ mUrK bnA`,gy= t¬sIN bhut sArIaM jÈgM<
ivKA`, lE ik `h mh|tvpUr, hn< eDr-`Dr                           ijh/IaM ik ho,gIaM< `nHM dIaM khA,IaM bAry su,g=
                                                                                                              o y
Bqkdy rihÈdy hn= aty bzArM iv|c lok `nHM ^ e|zt                 pr t¬sIN GbrA`,A nA= aÈt aA`, toN pihlM eh
                            39
dy, dy e|Cuk hn=                 aty `h pRArTnA sTAnM iv|c      sB GqnAvM vAprnIaM cAhIdIaM hn pr aÈt hAly
                                                                                   8
aty dAavtM iv|c v|.y ahudy dIaM kursIaM ty bYQ,A                aA`, vAlA hY= ik`Nik e|k kOm dUjI kOm dy ivru|D
                   40
cAhuÈdy hn=             `h ivDvAvM dy GrM ^ vI lu|q lYNdy       l/ygI< e|k rAj dUjy rAj dy ivru|D l/ygA= aty e|k
hn< aty cÈgy bn, lE ivKAvy krn vAsty lÇbIaM                     vkt aAvygA jdoN lokM kol KA, lE kuJ vI nhIN
lÈbIaM pRArTnM krdy hn= pRBU `nHM ^ bhut szA                    hovygA= DrtI dy v|K v|K BAgA iv|c BUcAl aA`,gy=
dyvygA=Ó                                                        eh g|lM sUtk dy drd vrgIaM ho,gIaM=
                                                                    9
                                                                    Òpr t¬sIN cOks rih,A ik`N              ik lok t¬hA^
             e|k ivDvA dy, dA mtlb d|sdI hY                     kichrIaM dy hvAly kr,gy aty aAp,y pRArTAnA sTAnM
                            (lUkA 21:1–4)                       iv|c iljA ky ku|q,gy= t¬hA^ rAijaM aty hAkmM dy
     41
          iwsU mÈdr dy KzAny dy sÈdUk kol bYQA eh vyK           a|gy myry kAr, K/Hy kr,gy aty t¬sIN myry bAry gvAhI
irhA sI ik lok aMdy-jMdy `s iv|c kI ByqA pA`Ndy                 dyvoNgy= eh sB `h es lE kr,gy ik`N ik t¬sIN
                                                                                         10
hn= bhut sAry amIr lok es iv|c bhut sArA Dn pA                  myrA an¬sr, krdy ho=          sB toN pihlM eh zrUrI hY
             42                                                                                                      11
rhy sn=           ifr e|k grIb ivDvA aAE aty `s ny do           ik eÈjIl dA pRcAr sArIaM kOmM ^ kItA jAvy=                jdoN
Coqy-Coqy tMby dy is|ky ByqA kIty jo ik e|k pYsy dy t¬|l vI     `h t¬hA^ igrFtAr krn aty kichrIaM dy hvAly
                  43
nhIN sn=               iwsU ny aAp,y cyilaM ^ aAp,y pAs         krn tM t¬sIN a|go hI icÈtA nA krnI ik asIN kI
bulAeaA aty aAiKaA< ÒmYN t¬hA^ s|c d|sdA hM< es                 khIX= tsIN `hI aAK,A jo `s vkt thA^ pBU elhAm
                                                                       ¬                        ¬    R
grIb ivDvA ny do Coqy is|ky c/HAX hn< asl iv|c jo               kry= eh t¬sIN nhIN bol rhy hovygy< eh t¬hA.y iv|coN
                                                                                               12
ik sAry DnA>M dI c/HAE >yr sArI ByqA nAloN ikty                 piv|tr aAtmA aAp bolgA=
                                                                                    y               BrA BrA dy ivruD hovgA
                                                                                                                   |    y
                  44
vDyry hn=              `nHM amIr lokM kol aTAh Dn hY aty        aty `h e|k dUjy ^ mArn lE F/vA`,gy= ipP
`s sB kAsy iv|coN< `nHM kol jo fAltU sI< so `nHM ny             aAp,y b%icaM dy iùKlAF hovygA aty `nHM ^ mArn
ByqA kr id|tA= pr eh a¯rt bhut grIb hY aty `s                   lE F/vAXgA= eÈJ hI< b%cy aAp,y mM-bAp dy ivru|D
                                                                                                              13
kol jo vI sI `s ny arp, kr id|tA hY= jo kuJ `s ny               ho,gy aty `nHM ^ mArn lE F/vA`,gy=                 mry kAr,
                                                                                                                    y
arp, kItA hY `h `s dy aAp,y ij`, vAsty sI=Ó                     sB lok thA^ nFrt kr,gy= pr ijh/A aÈt t|k
                                                                sbr nAl eh sB shygA `hI bcAeaA jAvygA=
                                                                    14
            mÈdr dA Biv|K iv|c ho, vAlA ivnAS                            ÒtusIN `s ÔiBaAnk cIz ^ vyKogy ijh/I tbAhI
                   (m|tI 24:1–44; lUkA 21:5–33)                 ilaA`NdI h=Õ* tusI es^ `s jgHA vyKNo gy ij%Ty es^
                                                                          Y


13           jdoN iwsU mÈdr vAlI TM C|. ky jA irhA sI tM
             `s dy e|k cyly ny ikhA< ÒgurU jI vyKoÚ es
mÈdr dIaM emArtM ikÈnIaM KUbsUrt hn ty ikÈny v|.-
                                                y
                                                                nhIN aA`,A cAhIdA hY=ÕÓ (tusIN ijh/A es ^ p/HdA
                                                                smJ,A cAhIdA ik esdA kI arT hY=) `s smyN<

                                                                ÒiBaAnk cIz ³³³ ilaA`NdI hYÓ           dAnIXl 9:27; 12:11
v|.y p|TrM dIaM b,IaM hoEaM hnÚÓ                                (dAnIXl 11:31 vI vyKo)
mrkus 13:15-14:7                                                    1038
                                                                              32
whidwA ivcly lkM ^ phA/M vl ^ Bj jA,A cAhIdA
  U           o           |    |                                                   ÒkoE nhIN< nA svrg iv|c dUt aty nA hI pu|tr
          15
hY=Ó           lokM ^ ibnA iksy dyrI dy B|j jA,A cAhIdA hY=              hI eh jA,dA ik `h vkt kdoN aAvygA= pr isrF
                                                                                              33
jykr koE mn|uK Gr dI C|t ty hY `s ^ T%ilPN aAp,y                         iptA jA,dA hY=            cOks rhoÚ aty hr smyN itaAr rhoÚ
                                                      16                                                                    34
GroN kuJ lY, lE nhIN jA,A cAhIdA=                          jykr koE      ptA nhIN `h G/I iks vyly aA jAvy=                       eh jmM
mn¬|K Kyt iv|c hY< `s ^ aAp,A ku/tA lY, vAps                             mn¬|K dI wAtrA vM{ hY= `s ny aAp,A Gr C%i.aA=
                              17
nhIN aA`,A cAhIdA=                 `h vkt grBvtI a¯rtM                   `h aAp,y Gr dA iDaAn r|K, lE aAp,y nokrM ^
lE aty `nHM lE bhut mA/A hovygA ijh/IaM du|D                             inwukt krdA hY= hr nokr ^ e|k KAs km id|tA
                                          18
pINdy inaAi,aM dIaM mAvM hn=                  pRArTnA krnA ik            igaA hY= `h e|k drbAn ^ drvAjy ty inwukt krdA
                                          19
eh sB srdIaM iv|c nA vApry=                    BlM ikP? `nHIN            hY aty hmySA pihrydArI krdy rih, lE aAKdA hY=
                                                                         35
idnI< ijh/IaM musIbtM aA`,gIaM< `h SurU toN lY ky                             es lE t¬sIN hmySA t|tpr rih,A= t¬sIN nhIN jA,dy
`doN t|k dIaM sB toN iBaAnk musIbtM ho,gIaM jdoN                         kdoN Gr dA mAlk vAps m¬/ aAvy= koE nhIN jA,dA
pRBu ny eh dunIaA sAjI sI< e|Ty Biv|K iv|c aA`,                          ik kI `h aAT, vyly jM a|DI rAt vyly jM bhut hI
                                                              20                                                           36
vAlIaM tklIFM nAloN vI v|D muSiklM ho,gIaM=                        aty   t/ky jM sUrj c/Hn toN bAad aAvygA=                     `h J|q hI
jykr prmyS¬r `nHM idnM ^ G|q nA krdA tM koE                              vAps aA skdA hY= jykr t¬sIN hmySA cOks rhoN jdoN
                                                                                                             37
mn¬|K jI~NdA nA b|cdA= pRBU ny `nHM idnM ^ `nHM                          `h aAvy tM t¬sIN su|ty n hovo=           mY eh t¬hA^ vI aty
lE GqAeaA hY ijnHM ^ prmyS¬r ny cui,aA hoeaA                             hr mn¬|K ^ vI kihÇdA hM ik jAgdy rho=Ó
      21
hY=        `s vkt kuJ lok t¬hA^ eh vI aAK,gy< ÔvyKoÚ
msIh e|Ty hYÕ kuJ hor lok SAed eh vI aAK,< Ô`h                                     whUdI aAgUaM dI iwsU ^ mArn dI iv`Nt
                                                             22
`%Ty hYÚÕ pr t¬sIN `nHM ty ivSvAs nA krnA=                        bhut              (m|tI 26:1–5; lUkA 22:1–2; wUhnA 11:45–53)
sAry JUQy msIh aty JUQy nbI aA`,gy aty kirSmy aty
acBy ivKA`,gy aty hr sBv trHM nAl `s dy cu,y
hoX lokM ^ vI gumrAh kr,gy=
                                         23
                                              es lE pUry cOks
                                                                         14            do idnM ip|CoN psAh aty ptIrI roqI dA
                                                                                       it`hAr aA`, vAlA sI= pRDAn jAjk aty
                                                                         nym dy `pdySk es g|l dy ip|Cy lgy hoX sn ik `s
                                                                                                                                    2
rih,A= esy lE sB kuJ vApr, toN pihlM hI mYN                              ^ ikvyN C|l nAl f/ sk, ty jAnoN mAr su|q,? `nHM
t¬hA^ cOks kr id|tA hY=                                                  aAiKaA< Òpr asIN it`hAr dy smyN `s ^ nhIN mAr
     24
          Òpr `nHM idnM dy kSqM toN bAad<                                skdy ik`Nik asIN nhIN cAhuÇdy ik lok kRoD iv|c aA ky
     ÔsUrj hnyrA ho jAvygA aty cÈn aAp,I cAn,I guaA koE hÈgAmA krn=Ó
lvygA=
     25
          tAry akAS toN i.|g pY,gy aty akAS ivclIaM                                       e|k a¯rt v|loN ivSyS kArj
SktIaM ih|l jA,gIaM=Õ                     wsAwAh 13:10; 34:4                               (m|tI 26:6–13; wUhnA 12:1–8)
                                                                              3
                                                                               jdoN iwsU bYtanIaA iv|c sI tM `h Sm~n ko/HI
     26
          Òtd lok mn¬K dy putr ^ b|dlM iv|c mhAn SktI
                     |      |                                            dy Gr roqI KA, bYQA sI tM e|k a¯rt `s kol aAE=
                                               27
aty mihmA nAl aA`NdA vyK,gy=                        mnu|K dA pu|tr       `h e|k sÈgmrmr dI SISI iv|c kImtI atr Br ky
aAp,y dUtM ^ DrtI dy cArI pAsIN ByjygA= dUt `sdy                         ilaAE= eh atr nrd p¯dy toN bi,aA hoeaA sI=
cu,y hoeaM ^ DrtI dI hr kOm iv|coN ek|QA krngy=                          `s a¯rt ny SISI KolI aty iwsU dy isr `%ty ro/H id|tI=
                                                                                            H
     28                                                                       4
          ÒaÈjIr dA ru|K sA^ e|k sbk isKA`NdA hY= jdoN                         `%Ty bYQy kuJ lokM ny eh vyiKaA aty gu|sy ho gX
aÈjIr dy ru|K dIaM qih,IaM hrIaM aty koml huÇdIaM                        aty es bAry e|k dUjy nAl g|lM krn l|gy= `nHM
hn< aty nvy p|ty `g,y surU huÇdy hn< iFr t¬sIN jA,                       aAiKaA< Ò`s ny es atr ^ ifzUl ikP guaAeaA=
                                              29                         5
jMdy ho ik grmI aA`, vAlI hY=                       esy trHM t¬sIN        ik`Nik `h atr e|k sAl dI imhnt ijÈnA sI aty
jdoN vyKo ik aijhIaM glM huÈdIaM hn ijh/IaM mY                           ehI atr vyc ky es dA pYsA grIb lokM iv|c vÇi.aA
t¬hA^ d|sIaM hn tM t¬hA^ ptA l|gygA ik smM ny/y hI                       jMdA tM ikÈnA cÈgA huÇdA=Ó e`N `h `s a¯rt dI
                               30
nhIN sgoN bUhy `%ty hY=             mY t¬hA^ s|c d|sdA hM ik             alocnA krn l|gy=
                                                                              6
eh sB g|lM es pI/HI dy jI`Ndy jI vAprngIaM=                                    iwsU ny aAiKaA< Òt¬sIN `s ^ ek|lA C|. id`=
31
     sArI dunIaM< akAS aty DrtI sB nSq kIty jA,gy                        t¬sIN `s ^ prySAn nA kro? `s ny myry lE bhut
                                                                                                7
pr myry bcn kdy vI nSq nhIN ho,gy=                                       cÈgA kÈm kItA hY= ik`N ik grIb lok tM hmySA t¬hA.y
1039                                       mrkus 14:8-30
                                                                        19
nAl hI rih,y hn aty t¬sIN jd cAho `nHM dI mdd                                cyly eh su, ky b/y `dAs hoxy aty hr e|k ny
kr skdy ho= pr mYN hmySA t¬hA.y kol nhIN rih,A=                    `s^ ikhA< ÒwkInn< mYN `h nhIN hMÚ kI eh s|c
8
`s ny `hI kItA jo `h kr skdI sI= `s ny myry                        nhIN hY?
                                                                        20
SrIr ty atr .oilHaA= `s ny eh imTy smyN toN pihlM                            `s ny aAiKaA< Òjo aAdmI mY^ f/vAXgA `h
                                                     9
myry SrIr ^ dfnA`, lE itaAr kItA hY= mY t¬hA^                      t¬hA.y bArHM iv|coN hI hY aty eh `h hY jo mYry Bojn
                                                                                                                   21
s|c d|sdA hM= sArI dunIaA iv|c ij|Ty ikty KuSùKbrI                 vAly kqory iv|c myry nAl hI h|T pA`NdA hY=           ijvyN ik
dA pRcAr hovygA< `%Ty jo es ny kItA hY< `h vI ikhA                 poTIaM `s bAry aAKdIaM hn< mn|uK dA pu|tr mr
jAvygA= aty lok es ^ wAd r|K,gy=Ó                                  jAvygA= pr jo `s ^ f/vAXgA `s lE eh bhut
                                                                   burA hovygA= es nAlo tM cÈgA sI ik `h aAdmI pYdA
    whUdA dA iwsU dy duSm,M dI mdd lE rAzI ho,A                    hI nA huÇdA=Ó
                  (m|tI 26:14–16; lUkA 22:3–6)
    10
         td bArM rslM ivcNo ek pDAn jAjk kl igaA=
               H   U    |    | R          o                                               pRBU dA rAt dA KA,A
`s dA nM sI whUdA eskirwotI aty eh iwsU ^ `s                         (m|tI 26:26–30; lUkA 22:15–20; 1kuirÈTIaM 11:23–25)
                                             11                       22
dy vYrIaA dy hvAly krnA cAhuÇdA sI=               pRDAn jAjk                 jdoN `h Bojn KA rhy sn< iwsU ny roqI lE ty
eh su, ky b/y KuS hoX aty es bdly `s^ rUpX                         prmySr dA SukrAnA krky roqI to/I aty aAp,y cyilaM
                                                                        ¬
dy, dA vAadA kItA= es lE `h `s ^ F/vA`,                            ^ dy id|tI aty aAiKaA< Òeh roqI f/o ty KA lvo< eh
dA m¯kA vyK irhA sI=                                               myrA SrIr hY=Ó
                                                                        23
                                                                             tM `s ny dAK rs dA ipaAlA fi/aA ty ifr
                                                                   prmySur dA SukrAnA kItA aty aAp,y cyilaAM ^ dy
                        psAh dA Bojn                               id|tA= sB ny `s ipaAly iv|coN `h dAK rs pItA=
                                                                        24
(m|tI 26:17–25; lUkA 22:7–14, 21–23; wUhnA 13:21–30)                        tM ifr iwsU ny aAiKaA< Òeh myrA lhU hY< eh
 12
         eh whUdIaM dy ptIrI roqI dy it`hAr dA pihlA               nvyN krAr dA lhU hY ijh/A bhuitaM lE vhAeaA
                                                                                 25
idn sI= eh `h smM sI jd `h psAh dy lyly dA                         igaA hY            mYN t¬hA^ s|c aAKdA hM= mYN eh dAK rs
blIdAn krdy sn= tM iwsU dy cyilaM ny `s ^ ikhA<                    Fyr nhIN pIvMgA< jdoN mYN eh prmyS¬r dy rAj iv|c
ÒtU sAToN aAp,y vAsty psAh dA Bojn ik|Ty itaAr                    pIvMgA eh nvM hovygA=Ó
                                                                        26
krA`,A cAhuÈnA hY?Ó                                                          `nHM sAiraM ny iml ky e|k gIt gAeaA aty
    13
         iwsU ny aAp,y do cyilaM ^ Sihr iv|c ByijaA=               jYtUn dy phA/ ^ cly gX=
iwsU ny `nHM ^ aAiKaA< Òt¬sIN Sihr v|l jAvo aty
`%Ty t¬hA^ e|k aAdmI pA,I dA G/A cu|kI aA`NdA                                    iwsU dy sAry cyly `s ^ C|. jA,gy
imlygA= `h t¬hA.y v|l aAvygA tM t¬sIN `s dy ipCy ho                       (m|tI 26:31–35; lUkA 22:31–34; wUhnA 13:36–38)
           14                                                           27
t¬rnA=          `h aAdmI e|k Gr v|l jAvygA tM t¬sIN vI                       ifr iwsU ny aAp,y cyilaM ^ aAiKaA< Òt¬sIN sAry
`s Gr iv|c jA ky `s dy mAlk ^ aAK,A< ÔgurU                         aAp,A ivSvAs guaA lvoNgy= e`N poTIaM iv|c iliKaA
pu|CdA hY ik sA^ `h kmrA ivKA ij|Ty `h aty `s dy                   hoeaA hY:
                                     15
cyly psAh dA Bojn KA sk,=Õ                mAlk t¬hA^ Gr dy
`%pr e|k v|.A cubArA ivKAXgA= aty `h kmrA jo                            ÔmY aAj/I ^ mArMgA aty By.M iK|Lr jA,gIaM=Õ
sA.y lE itaAr hY< `%Ty jA ky sA.y lE Bojn dI                                                                    zkrwAh 13:7
itaArI kro=Ó
    16                                                             28
         e` `h cyly Sihr v|l ^ cly gX= sB kuJ `vyN                      pr mYN mrn `prÈt m¬/ jI~, dy bAad glIl ^
hI vApiraA ijvyN iwsU ny aAiKaA sI< aty `%Ty hI                    jAvMgA= t¬hA.y `%Ty phuc, toN pihlM mY `%Ty hovMgA=Ó
                                                                                          Ç
                                                     17                 29
cyilaM ny psAh dy Bojn dI itaArI kItI=                    SAm dy             tM ptrs ny ikhA< ÒBAvy sAry cyly tyry ty aAsTA
                                            18
vyly< iwsU bArHM rsUlM nAl aAeaA=                jdoN `h sAry      C|. dy, pr mYN nhIN C|.MgA=Ó
                                                                        30
KA rhy sn tM `s ny aAiKaA< ÒmY t¬hA^ sc d|sdA                                iwsU ny aAiKaA< ÒmYN t¬hA^ s|c d|sdA hM= a|j hI<
hM= t¬hA.y iv|coN jo e|k myry nAl KA irhA hY mY^                   rAt kuk/ dy do vAr bMg dy, toN pihlM tUÇ mY^ itÈn
f/vAXgA=Ó                                                          vAr aAKyNgA ik tU mY^ nhIN jA,dA?Ó
mrkus 14:31-59                                                   1040
     31
          pr ptrs ny b/I idR/HtA nAl ikhA< ÒmY eh kdy                 hY< iv`Nt b,AE= `s ny aAiKaA< Òijs aAdmI ^ mYN
vI nhIN khMgA=Ó bAkI sAry cyilaM ny vI `s ^ eÈJ                       cuÈmM< `hI iwsU hY= t¬sIN `s ^ igrFtAr kr lY,A
                                                                                                                        45
hI aAiKaA=                                                            aty `s ^ ingrAnI nAl lY jA,A=Ó                         tM whUdA is|DA
                                                                      `s kol aAeaA aty aAiKaA< ÒgurUÚÓ aty ifr `s ny
                                                                                             46
                 iwsU dA ek|ilaA pRArTnA krnA                         iwsU ^ cuimaA=             td lokM ny `s ^ bnH id|tA aty
                                                                                                    47
                   (m|tI 26:36–46; lUkA 22:39–46)                     igrFtAr kr ilaA=                   iwsU dy cyilaM iv|coN kol K/oty
     32
          Fyr iwsU aty `s dy cyly gTsmnI nM dI e|k                    e|k cyly ny aAp,I tlvAr k|>I aty tlvAr srdAr
jgHM ty gX aty `s ny jA ky aAp,y cyilaM ^ ikhA<                       jAjk dy e|k nokr dy kn ty clAE aty aAp,I tlvAr
                                                            33
Òjd t|k mY pRArTnA krdA hM t¬sIN eTy bYQo=Ó                      `s   nAl `s dA kÈn v|> id|tA=
                                                                           48
ny ptrs< wAkUb aty wUhÈnA ^ aAp,y nAl aA`, ^                                    td iwsU ny ikhA< ÒkI t¬sIN mY^ mujrm krAr
                                                   34
ikhA= `h b/A duKI aty idlgIr sI=                        `s ny `nHM    iddy ho aty mY^ tlvArM aty .MgA nAl igrFtAr
                                                                                           49
^ ikhA< ÒmyrA aAtmA b/A `dAs blik mrn tIkr                            krn aAX ho?               hr roz mYN mÈdr iv|c `pdyS iddA<
`dAs hY= e|Ty Qihro aty jAgdy rho=Ó                                   t¬hA.y nAl hudA sI< pr t¬sIN mY^ igrFtAr nhIN kItA?
                                                                                   È
     35
          iwsU `nHM toN To/I hor a|gy igaA aty zmIn ty                pr eh sB es lE hoeaA ik poTIaM pUrIaM ho,=Ó
                                                                      50
i.|g ky pRArTnA kItI ik jy sBv hovy tM du|KM dA eh                        iFr `s dy sAry cyilaM ny `s ^ C|. id|tA aty n|s
                               36
smM `s toN ql jAvy=                 `s ny pRArTnA kItI< Òa|bA<        gX=
                                                                           51
hy iptA< tUÇ sB kuJ kr skdA hYN= eh du|KM dA ipaAlA                             ek jvAn aAdmI iwsU dA ip|CA kr irhA sI
mYToN lY lvo< tM vI hy pRBU jo mYN cAhuÇdA hM `h nA hovy<             `snyy isrf e|k ptlA k|p/A ilaA hoeaA sI= lokM ny
                                                                                                                  52
`hI hovy jo tY^ BAvy=Ó                                                `s ^ vI f/n dI koiSS kItI=                       pr `s ny aAp,A
     37
          tM `h vAps aAp,y cyilaM kol igaA tM `s ny                   ptlA k|p/A `nHM dy h|TM iv|c hI C|. id|tA aty nÇgA
`nHM ^ su%itaM hoeaM vyiKaA= `s ny ptrs ^ ikhA<                       hI `ToN B|j igaA=
Òhy Sm~nÚ kI tU sON irhA hY? kI tUÇ e|k GÈqy vAsty
                          38
nhIN jAg skdA?              jAgdy rho aty pRArTnA kro ik                         iwsU ^ whUdI aAgUaM a|gy pyS kItA igaA
t¬sIN prtAvy iv|c nA pvo= aAtmA tM e|Cuk hY< pr                                    (m|tI 26:57–68; lUkA 22:54–55, 63–71;
tuhA.A SrIr kmzor hY=Ó                                                                      wUhnA 18:13–14< 19Ð24)
     39                                                                    53
          iwsU ifr `%Ty igaA aty `ho g|lM aAK ky pRArTnA                        ijnHM lokM ny `s ^ igrFtAr kItA sI `h `s
            40
kItI=            ifr `h cyilaM kol vAps aAeaA aty `s                  ^ srdAr jAjk dy Gr lY gX ijTy ik sAry pRDAn
ny ifr `nHM ^ su|itaM pAeaA= `nHM dIaM a|KM b/IaM                     jAjk< bzurg whUdI aAgU aty nym dy `pdySk ekQy
                                                                                    54
T|kIaM hoEaA sn aty `h nhIN jA,dy sn ik `h                            hoX sn=            ptrs kuJ iv|T ty `s dy ip|Cy-ip|Cy irhA
                               41
`s ^ kI jvAb dy,=                   jdoN iwsU tIjI vAr pRArTnA        pr `s dy ny/y nA igaA= `h srdAr jAjk dy Gr dy
krky aAp,y cyilaM kol vAps aAeaA tM `s ny `nHM                        ivh/y aÈdr cilaA igaA= aty `h ispAhIaM nAl
                                                                                                                                  55
^ aAiKaA< Òt¬sIN ajy vI sO rhy ty arAm kr rhy ho?                     bYQ ky a|g nAl aAp,y aAp ^ syk, l|gA=                            pRDAn
bhut ho igaA= mn¬|K dy pu|tr dA pApIaM h|TIN f/vAX                    jAjk aty sArI whUdI sBA ny iwsU dy ivruD koE pRmA,
                                                                                                             |
                                     42
jA, dA vkt aA igaA hY=                    `%Qo< sA^ c|l,A cAhIdA      l|B, dI koiSS kItI tM jo `h `s ^ mAr sk,< pr
                                                                                                     56
hYÚ vyKoÚ myrA f/vA`, vAlA ny/y aA igaA hYÚÓ                          `h aijhA nA kr sky=                 b/y lk `s dy iKlAF JQIaM
                                                                                                               o        ù     U
                                                                      glM aAK, l|gy pr iksy dI gvAhI dUjy nAl nhIN sI
                      iwsU dA igrFtAr ho,A                            imldI=
                                                                           57
          (m|tI 26:47–56; lUkA 22:47–53; wUhnA 18:3–12)                        ifr kE lokM ny `%Q ky `s dy ivru|D eh kih ky
     43                                                                                                  58
          jdoN `h ajy bol hI irhA sI ik whUdA `%Ty                    JUQI gvAhI id|tI ik<                    ÒasIN es aAdmI ^ eh
phuÇicaA< ijh/A ik bArHM rsUlM iv|coN e|k sI< aty `s                  kihÈidaM s¬i,aA< ÔmYN es mÈdr ^< jo h|TM nAl
nAl hor vI b/y lok sn jo ik pRDAn jAjkM< nym dy                       b,AeaA igaA hY< >Ah dyvMgA aty es dI jgHA<
`pdySkM aty bzurg whUdI aAgUaM v|lo Byjy gX sn<                       dUjA itÈnA idnM iv|c nvM K/HA kr dyvMgA ijh/A ik
                                                                                                                        59
aty `nHM dy h|TM iv|c tlvArM aty .MgM f/IaM sn=                       h|TM nAl nhIN b,AeaA hovygA=ÕÓ                         hAly vI enHM
44
     whUdA ny lokM ^ eh skyt dy, vAsty ik kO, iwsU                   lokM dI gvAhI e|k dUjy nAl nhIN imlI=
1041                                  mrkus 14:60-15:15
  60                                                             72
       srdAr jAjk lokM dy sHAm,y K/HA hoeaA aty iwsU                  jdoN ptrs ny eh ikhA< Òku|k/ ny dUjI bMg
^ pu%iCaA< Òeh lok tyry ivru|D gvAhI idÈdy hn= kI            id|tI= iFr ptrs ny wAd kItA ik iwsU ny `s ^ kI
tU aAp,y aAp ^ bcA`, lE koE sfAE dy,A cAhudA
                                           Ç                 ikhA sI; ik kuk/ dy dUjI bMg dy, toN pihlM tU itÇn
                                       61
hYN? kI `h s|c aAK rhy hn?Ó                 pr iwsU ny koE   vArI mukryNgA eh kih ky ik mY iwsU ^ nhIN jA,dA=Ó
jvAb nA id|tA aty cup irhA=                                  td ptrs b/A duKI hoeaA aty ro, l|g ipaA=
  Fyr srdAr jAjk ny `s ^ e|k hor pRSn pu%iCaA<
ÒkI tU msIh hYN< prmDÈn prmyS¬r dA pu|tr hYN?Ó                           gvrnr iplAt¬s dy iwsU nAl svAl
  62
       iwsU ny aAiKaA< ÒhM< mY prmyS¬r dA pu|tr hM aty           (m|tI 27:1–2, 11–14; lUkA 23:1–5; wUhnA 18:28–38)
BivK iv|c t¬sIN mn¬|K dy pu|tr ^ a|t SktISAlI pRBU
dy sjy pAsy ibrAjmAn hoeaA aty s¬rg dy b|dlM iv|c
aA`NdA vyKoNgy=Ó
                                                             15           bhut hI t/ky< pRDAn jAjk< bzurg whUdI
                                                                          aAgU< nym dy `pdySk aty sArI whUdI sBA
                                                             ny e|k iv`Nt b,AE< `nHM ny iwsU ^ binHaA ty gvrnr
  63
       jdoN srdAr jAjk ny eh s¬i,aA< tM `s ^ b/A             kol lY gX< aty `nHM ny `s ^ iplAt¬s dy hvAly kr
kroD aAeaA= gu|sy nAl `s ny aAp,y kp/y fA/ ky                id|tA=
                                                      64         2
aAiKaA< Òhu, sA^ iksy hor gvAh dI lo/ nhIN=             jo        iplAt¬s ny iwsU ^ pu%iCaA< ÒkI tUÇ whUdIaM dA
sArIaM g|lM `s ny prmyS¬r dy iùKlAF aAKIaM hn                bAdSAh hY?Ó iwsU ny ikhA jo kuJ t¬sIN ikhA `h QIk
                                                                  3
t¬sIN sB ny su,IaM= t¬sIN kI socdy ho?Ó                      hY= pRDAn jAjk ibnA sbUt `s dy ivru|D bhut sAry
                                                                               4
  sB lokM ny iwsU ^ doSI aty m¯t dA aiDkArI krAr             gvAh ilaAX= tM iplAt¬s ny iwsU ^ hor svAl pu%iCaA<
         65
id|tA=        kuJ lokM ny `s `%pr TuikaA aty kuJ ny `s       ÒtUÇ jA,dA hY ik eh lok tyry ty bhut sArIaM g|lM dA
dy ichry ^ >|k ky `s ^ muky mAry aty ikhA< ÒsA^              doS lA rhy hn= kI tU koE jvAb nhIN dyvygA?Ó
                                                                 5
ivKA ik tUÇ nbI hYÚÓ ifr ispAhI `s ^ dUr lY gX aty                pr ajy vI iwsU ny koE jvAb nA id|tA aty iplAt¬s
`s ^ k|uiqaA=                                                `s ^ vyK ky hYrAn sI=


          ptrs eh kihÈidaM .iraA ik `h                                iplAt¬s iwsU ^ Cu.A`, toN asmrT irhA
                        iwsU ^ jA,dA hY                          (m|tI 27:15–31; lUkA 23:13–25; wUhnA 18:39–19:16)
                                                                 6
(m|tI 26:69 –75; lUkA 22:56–62; wUhnA 18:15–18< 25:27)           hr sAl psAh dy it`hAr ty rAjpAl e|k kYdI<
  66
       `s vkt< ptrs T|ly ivh/y iv|c sI= srdAr                ijs lE lok arz krdy sn `s ^ mukt krdA sI=
                                                             7
jAjk dI e|k nOkr ku/I aAE aty `sny ptrs ^                    `s vkt< br|bAs nM dA e|k kYdI hor ivdrohIaM dy
                            67
a|g sykidaM vyiKaA=              `h `s v|l ingAh kr ky       nAl kYd iv|c sI< ijnHM ny ivdRohM dy vyly ktl kIty
                                                                      8
bolI< ÒtUÇ vI iwsU nAsrI dy nAl sI=Ó                         sn= lok iplAt¬s kol e|k kYdI ^ mukt krvA`,
  68
       pr ptrs ny ikhA ik `h tM `s nAl nhIN sI               lE aAX=
                                                                 9
aty aAK, l|gA< ÒmY^ nhIN ptA aty nA hI mY^ smJ                    iplAt¬s ny `nHM ^ ikhA< ÒkI t¬sIN cAhuÇdy ho ik mY
                                                                                                      10
aA rhI hY ik tUÇ kI kih rhI hYN=Ó ifr ptrs `ToN `%Q          whUdIaM dy bAdSAh ^ C|. dyvM?Ó                iplAt¬s jA,dA
ky i.P>I v|l ^ clA igaA=*                                    sI ik `nHM ny iwsU ^ duSm,I kAr, hI `s h|TIN
  69                                                                               11
       jdoN nokrA,I ny `s ^ `%Ty K/A vyiKaA< `s ny           f/vAeaA sI=                pr pRDAn jAjkM ny lokM ^ cuikaA
`%Ty K/y lokM ^ ifr aAiKaA< Òeh aAdmI `nHM iv|coN            ik `h iwsU dI TAvy br|bAs ^ aAzAd krvA`, lE
              70                                                              12
e|k hY=Ó           ptrs ifr `s dy kih,y toN mukr igaA=       zor pA`,=             iplAt¬s ny Fyr lokM ^ pu%iCaA< ÒtM
kuJ dyr bAd< kuJ lok ptrs dy kol K/y sn aty `h               t¬sIN mYToN es ivaktI nAl< jo whUdIaM dA bAdSAh
kih, lgy< ÒasIN jA,dy hM ik tU `nHM iv|coN e|k hYN=         khA`NdA hY< kI krA`,A cAhuÈdy ho?Ó
                                                                 13
ik`N ik tU glIl toN hYN=Ó                                            lokM ny iFr toN rOlA pAeaA< Òes ^ slIb idP=Ó
  71                                                             14
       pr ptrs aAp,y aAp ^ SrAp, l|gA aty idR/tA
                                              H                       iplAt¬s ny pu%iCaA< Òik`N? es ny kI pAp kItA
nAl aAiKaA< ÒmYN sONh KMdA hM ik ijs aAdmI dI t¬sIN          hY?Ó pr lok hor zor-zor dI cIk, l|gy< Òes ^
g|l krdy ho mY `s ^ nhIN jA,dA=Ó                             slIb ty c/HA dyvo=Ó
                                                                 15
                                                                      iplAt¬s lokM ^ KuS krnA cAhuÇdA sI< es lE
t¬k 68 bhut sArIaM wUnAnI nklM iv|c enHM SbdM ^
joi/aA igaA hY: Òaty m¬rgy ny bMg id|tI=Ó                    `s ny lokM lE br|bAs ^ azAd kr id|tA aty
mrkus 15:16-43                                                     1042
ispAhIaM ^UÇ iwsU ^ ko/y mArn ^ aAiKaA= iFr `s ny                        `h s|cI esrAXyl dA rAjA msIh hY< tM hu,y `h
iwsU ^ slIb dy, lE ispAhIaM dy hvAly kr id|tA=                           slIbo `%tr aAvy aty aAp,y-aAp ^ bcAvy< td asIN
     16
          iplAt¬s dy ispAhI iwsU ^ rAjpAl dy mhl iv|c                    `s ty iFr prtIt krMgy=Ó ijh/y cor `s dy K|by pAsy
lY gX aty bAkI sAry ispAhIaM ^ e|k sAT bulAeaA=                          aty s|jy pAsy sn `nHM ny vI `s dA mzAk `.AeaA=
17
     `nHM ny jAmunI rÈg dA k|p/A iwsU ty pAeaA< iFr
`nHM ny ki.aM ^ gud ky ki.aA dA tAj b,AeaA aty
                                  18
`s dy isr ty pAeaA=                    iFr `h iwsU ^ slAm krn                                    iwsU dA mrnA
l|gy aty aAiKaA< ÒwhUdIaM dy pAtSAh< nmskArÚÓ                                   (m|tI 27:45–56; lUkA 23:44–49; wUhnA 19:28–30)
19                                                                            33
     ispAhIaM ny vAr vAr `s dy isr ty soqIaM mArIaM=                               dupihr vyly< hnyry ny sAry dyS ^ >k ilaA= aty
                                                                                                                          34
`s `%pr Tu|ikaA aty bAr-bAr `s a|gy isr invA ky                          eh hnyrA dupihr dy itÈn vzy tk irhA=                  itÈn ku
                                   20
`s ^ mKOl krn l|gy=                     jdoN `h `s ^ mK¯l kr             vjy< iwsU `%cI aAvAz iv|c cIikaA< ÒXloE XloE
hqy tM `nHM ny `h jAmnI k|p/A `tAiraA aty iFr                            lmA sbktAnI=Ó ijs dA arT hY< Òmyry prmyS¬r< myry
iwsU ^ `s dy k|p/y puaA id|ty aty `s ^ `s mh|l toN                       prmyS¬r< tUÇ mYN^ ek|lA ik`N C|. id|tA hY?Ó*
                                                                              35
bAhr lY gX tM ik es ^ slIb id|tI jAvy=                                             `%Ty K/y kuJ lokM ny eh cIk su,I aty aAiKaA<
                                                                         Òsu,oÚ `h XlIwAh ^ s|d irhA hY=Ó
                                                                              36
                        iwsU ^ slIb id|tI gE                                       `%Ty e|k aAdmI< B%ijaA aty spÈj ilaAeaA
       (m|tI 27:32–44; lUkA 23:26–43; wUhnA 19:17–27)                   aty isrky iv|c iB`NeaA aty spÈj ^ e|k soqI nAl
     21
          rsty iv|c `nHM ny e|k kurynI aAdmI ^ vyiKaA=                   binHaA aty es iv|coN pI, lE iwsU ^ id|tA= `s
`h aAdmI sm~n sI iskÈdr aty rufUs dA iptA=                               aAdmI ny ikhA< ÒsA^ eÇtzAr krnA cAhIdA hY aty
`h KytM v|lo Sihr v|l ^ jA irhA sI aty ispAhIaM                          vyK,A cAhIdA hY ik BlM XlIwAh es ^ slIb toN
ny `s ^ mjbUr kItA ik `h iwsU dI slIb c|uky=                             `tArn aA`NdA hY ik nhIN=Ó
22                                                                            37
     `h `s ^ glgTA nM dI jgHA ty lY gX glgTA                                       Fyr iwsU `%cI dy,y cIikaA aty pRA, hI, ho igaA=
                                           23                                 38
ijs dA arT hY ÒKoprI dA TMÓ                     `%Ty jA ky ispAhIaM                jdoN iwsU ny pRA, C|.y tM mÈdr dA p/dA `%pr toN
                                                                                                          39
ny mY iv|c gDrs imlA ky `s ^ pI, lE id|tI< pr                           lY ky Tly t|k doFA/ ho igaA=          tM `h sUbydAr ijh/A
                             24
`s ny nhIN pItI=                  ispAhIaM ny `s ^ slIb ty               sAmH,y K/A sB vyK irhA sI< jd `s ny vyiKaA ik
ik|lM nAl QoikaA aty `s dy kp/y aAps iv|c vÈ.                            iwsU ikvyN miraA hY tM kih, l|gA< Òeh mn¬|K s|cm|uc
lX= eh kp/y `nHM ny gu,y pA ky aAps iv|c vÈ.y ik                         hI prmyS¬r dA pu|tr sI=Ó
                                                                              40
ikh/A ikh/y kp/y lvygA=                                                            kuJ a¯rtM To/I dUrI ty K/HIaM eh vyK rhIaM
     25
          svyr dy n¿ vjy sn jdoN `nHM ny `s ^ slIb ty                    sn= `nHM ivc mirwm mgdlInI< slomI aty wAkUb
                  26
c/HAeaA=               aty `%Ty e|k p|trI sI ijs `%ty `s dy              aty wosys dI mM mirwm sn wAkUb CoqA pu|tr sI=
                                                             27          41
ivruD doS ilKy hoX sn< ÒwhUdIaM dA pAtSAh=Ó
    |                                                             `nHM        ijs vkt iwsU glIl iv|c sI< `s vkt eh a¯rtM
ny `s dy nAl do hor corM ^ vI slIb ty c/HAeaA=                           `s dy nAl rihÈdIaM aty `sdI dyK BAl krdIaM
e|k ^ `s dy s|jy aty dUjy ^ `s dy K|by pAsy c/HAeaA=                     sn= hor vI bhut sArIaM a¯rtM `%Ty mOjUd sn= eh
28        29
     *         aty jo lok `%ToN dI lGy `nHM ny `s dA mzAk               a¯rtM `s nAl wrUSlm toN aAEaM sn=
`.AeaA= Ò`nHM ny aAp,y isr ihlAX aty aAiKaA<
b|lyÚ tU aAiKaA sI ik tU eh mÈdr nSq kr skdA hY
                                                   30
aty itÈnA idnM iv|c b,A skdA hY=                        tM hu, slIb                         iwsU dA dfnAeaA jA,A
toN T|ly `%tr ky aAp,y-aAp ^ bcA?Ó                                              (m|tI 27:57–61; lUkA 23:50–56; wUhnA 19:38–42)
     31                                                                       42
          pRDAn jAjk aty nym dy `pdySk vI `sy jgHA                                 es idn ^ itaArI dA idn ikhA jMdA sI (ijs
K/y sn= `nHM ny dUjy lokM vM{ iwsU dA mzAk `.AeaA=                       dA arT sbt toN e|k idn pihlM) atyN hnyrA ho irhA
                                                                               43
`h aAps iv|c kih, lgy< Ò`s ny dUjy lokM ^ tM                             sI=        airmTYaA dA wUsuf e|k whUdI sBA dA mÈinaA
                                                             32
bcAeaA< pr aAp,y aAp ^ nhIN bcA s%ikaM=                           jykr   hoeaA pRis|D s|ds sI aty `h vI prmyS¬r dy rAj dI
                                                                         ~.Ik kr irhA sI= `h b/I bhAdurI nAl iplAt¬s
t¬k 28 kuJ wUnAnI nklM iv|c t¬k 28 jo/I gE hY: Òaty
pTI aAKdI h< Ò`nM ny `s ^ mjrmM ivcNo ek igi,aA=ÕÓ
 o         Y    H          u      |    |                                 Òmyry prmyS¬r ... C|. id|tA hYÓ zbUr 22:1
1043                                  mrkus 15:44-16:20
                                                 44
kol aAeaA ty iwsU dy SrIr dI mÈg kItI=                   iplAt¬s                        kuJ cyilaM ny iwsU ^ vyiKaA
eh su, ky hYrAn hoeaA ik iwsU pihlM hI mr cu|kA                                (m|tI 28:9–10; wUhnA 20:11–18; lUkA 24:13–35)
                                                                          9
sI= `s ny Foj dy e|k sUbydAr ^ s%idaA aty `s ^                            hFty dy pihly idn< t/ky< iwsU pihlM mirwm
                                                45
pu%iCaA ik kI vAkE `h mr cu%ikaA sI=                 sUbydAr ny      mgdlInI a|gy pRgq hoeaA ijs iv|coN `s ny s|t
                                                                                                 10
iplAt¬s ^ d%isaA ik iwsU mr igaA hY= jdoN `s ny                      BUtM ^ k%i>aA sI=             jdoN `s ny iwsU ^ vyiKaA< `h
                                                           46
eh s¬i,aA tM iplAt¬s ny loT wUsuF ^ dy id|tI=                   tM   gE aty cyilaM ^ ikhA< jo ik ro aty ip|q rhy sn=
                                                                     11
wUsuf ny e|k mhIn k|p/A KrIidaA aty loT ^ slIb                            pr jdoN `s ny eh disaA ik `h jI `iQaA hY
toN `tAr ky `s k|p/y iv|c lpyiqaA= ifr wUsuf ny loT                  aty `s ny Kud aAp,I a|KI `s ^ vyiKaA hY< cyilaM
^ `s kbr iv|c pAeaA ijh/I c|qAn iv|c v|>I hoE                        ny es g|l ^ s|c nA mÇinaA=
                                                                          12
sI aty kbr dy pRvyS duaAr ^ >k, lE e|k v|.A                                    es toN bAad< iwsU aAp,y do cyilaM ^ dUsry rUp
                       47
p|Tr ry/H id|tA=            mirwm mgdlInI aty wosys dI               iv|c pRgiqaA jo ik aAp,y ipÈ. dy rAh ty t¬ry jA rhy
                                                                               13
mAtA mirwm `s jgHM ^ vyK rhIaM sn ij|Ty ik iwsU                      sn=            eh cyly vAps gX aty es bAry bAkI dy cyilaM
^ r%iKaA igaA sI=                                                    ^ d%isaA< pr `nHM ny `nHM dA vI ivSvAs nhIN kItA=


             eh ùKbr ik iwsU m¬/ jIa `iQaA                                              iwsU dI rsUlM nAl g|l bAt
          (m|tI 28:1–8; lUkA 24:1–12; wUhnA 20:1–10)                         (m|tI 28:16–20; lUkA 24:36–49; wUhnA 20:19–23<


16         sbt toN agly idn< mirwm mgdlInI< slomI
           aty wAkUb dI mAtA mirwm kuJ atr KrId
ilaAEaM `h aAky `nHM ^ `sdy SrIr ty pA`,A
                                                                          14
                                                                                            rsUlM dy krt|b 1:6–8)
                                                                               bAad iv|c iwsU igaArHM rsUlM ^ `doN ivKAlI
                                                                     id|tA jdoN `h Bojn kr rhy sn= `s ny `nHM ^ `nHM
                   2
cAhuÈdIaM sn= hFty dy pihly idn bhut svyry< sUrj                     dy To/y ivSvAs aty `nHM dI izd lE iJ/ikaA ik`N
                                            3
c/Hn toN bAad `h kbr ty aAEaM= `nHM ny aAps                          ik `nHM ny `nHM ty ivSvAs nhIN kItA ijnHM ny `s ^
iv|c aAiKaA< Òek v|.y p|Tr nAl kbr dy pRvS duaAr
                                         y                           m¯t toN `Brn toN bAad vyiKaA sI=
                                                                          15
^ >ikaA hoeaA sI= sA.y lE es ^ e|k pAsy kO,                                    `s ny `nHM ^ aAiKaA< ÒsArI dunIaM iv|c jAvo
                                                                                                                                16
ry/HygA?Ó                                                            aty hr ivaktI ^ KuS-ùKbrI dA prcAr kro=                         jo
  4
   pr jdoN `nHM ny aAky t%ikaA< tM `nHM ny vyiKaA                    koE vI ivSvAs krygA aty bpitsmA lvygA bcAeaA
ik kbr dy pRvyS toN `h v|.A p|Tr prHM hiqaA hoeaA                    jAvygA< aty jo koE ivSvAs nhIN krygA `s ^ dÈ.
      5                                                                                   17
sI= ijvyN hI `h kbr iv|c v/IaM< `nHM ny e|k                          id|tA jAvygA=             aty jo koE vI aAsTA krdy hn eh
juaAn aAdmI ^ sfyd kp/y pAE kbr dy s|jy pAsy                         kirSmy sbUt dy tOr ty krngy: `h myry nM ty BUtM ^
                                                     6
bYQy vyiKaA= eh vyK ky `h GbrAEaM= pr `s                             k|>,gy= aty `h nvIaM-nvIaM bolIaM bol,gy
                                                                                                                     18
aAdmI ny aAiKaA< Ò.ro nhIÚ t¬sIN iwsU nAsrI ^                        ijh/IaM ik `nHM kdy vI nhIN is|KIaM=                 `h s|pM ^
lBdIaM ho< jo slIb `%ty c/AeaA igaA sI= `h tM                        aAp,y h|TM iv|c f/ lY,gy aty jykr `h koE zihr
ifr jIa `iQaA hY= `h e|Ty nhIN hY= vyKoÚ eh `hI                      vAlI cIz pI lY,gy< eh `nHM ^ n¬ksAn nhIN krygI=
                                                     7
TM hY ijTy `s^ mrn toN bAad r%iKaA sI= hu, jAvo                      jykr `h ibmArM `%ty h|T r|K,gy `h QIk ho jA,gy=Ó
aty `s dy cyilaM ^ aAKo ik< KAs kr ptrs ^ jA ky
kho ik< ÔiwsU t¬hA.y toN pihlM hI glIl iv|c phuÇicaA                                    iwsU svrg ^ vAps jMdA hY
hovygA= t¬sIN `s ^ `%Ty vyKoNgy ijvyN ik `s ny aAp                                  (lUkA 24:50–53; rsUlM dy krt|b 1:9–11)
                                                                          19
t¬hA^ d%isaA sI=ÕÓ                                                             jdoN iwsU `nHM nAl g|l kr hiqaA< tM `h `%pr
  8
   `h a¯rtM .r aty GbrAhq nAl BrIaM hoEaM                            svrg iv|c cu|k ilaA igaA aty `h prmyS¬r dy s|jy
                                                                                            20
sn< aty kbr koloN B|j gEaM= `nHM ny iksy ^ kuJ nA                    pAsy bYQ igaA=              tM `s dy cyly cly gX ty `nHM ny
ikhA ik`N ik `h bhut .rIaM hoEaM sn=                                 sArI dunIaM iv|c jA ky es KuSKbrI dA prcAr kItA=
                                                                                                  ù
                                                                     aty pRBU ny `nHM dI mdd kItI= pRBU ny `nHM nAl km
[ kuJ mrkus dIaM purA,IaM wUnAnI pustkM es pustk ^                   kItA aty `nHM ^ `s v|loN id|tI hoE kirSmy krn dI
                 e|Ty hI ùKtm krdIaAM hn= ]                          SktI rAhIN `nHM dy sdyS ^ pRmAi,t kItA=
1044




                                   l°kA dI e»jIl
             l°kA iws° dy jnm bAry ilKdA hY                       tyrI ptnI elIsbt e|k b|cy ^ jnm dyvygI= aty
                                                                                                         14

1       ipaAry iT`iFl¨s< jo GqnAvM sA.y drimaAn
        vAprIaM hn< bh¨t sAry lokM ny `nHM dA eithAs
                                   2
ilK, dI koiSS kItI hY= jo k¨J asIN d°ijaM koloN
                                                                  t°« `s dA nAm w°h«nA rKIN=                  tY^ b/I K¨SI aty
                                                                  aAn»d imlygA aty bh¨t sAry hor lok vI w°h»nA dI
                                                                  aAmd ty K¨S ho,gy=
                                                                                             15
                                                                                                  ik`N j¨ `h pRB° dI idRSqI
is%iKaA `nHM ny vI `hI g|lM ilKIaM hn= eh `nHM                    iv|c mhAn hovygA= `h kdy vI koE mY jM koE nSIlI
lokM v|loN hY ijnHM ny m¨|>oN hI eh vApridaM aAp,I                cIz nhIN pIvygA= aty `h aAp,I mAtA dI k|¨Ko hI
                                                                                                                           16
a|KIN vyiKaA aty ijnHM ny pRB° dy sdyS ^ lokM t|k                piv | t r aAtmA nAl Brp ° r p Y d A h o v y g A=              `h
                                       3
ph¨«cA ky pRB° dI syvA kItI= mA, wog iT`iFl¨s<                    esrAXl dy bh¨t sAry lokM ^ pRB° `nHM dy prmyS¨r
                                                                                              17
ik`N ik mYN m¨|> toN hI es sB kAsy dA b/y iDaAn nAl               v|l vAps ilaAvygA=              w°h»nA K¨d pRB° dy a|gy-a|gy
aiDaYn kItA hY< es lE mYN mihs°s kItA ik mYN tY^                  c|lygA= aty `h XlIwAh vM{ hI SktISAlI hovygA=
                                                          4
eh sB krmvAr d|sM ik eh ikvyN vApiraA= tM jo                      `s kol `h aAtmA hovygA jo XlIwAh kol sI= `h
t¨sIN jA, skoN ik t¨hA^ jo k¨J vI isKAeaA igaA hY                 iptA aty `sdy b%icaM ivckAr SMtI pYdA krygA=
`h sB s|c hY=                                                     ijh/y prmyS¨r dI pAl,A nhIN krdy `h `nHM dIaM
                                                                  socM ^ DrmI lokM dIaM socM iv|c bdl dyvygA< `h
                 zkrwAh aty elIsbt                                lokM ^ pRB° lE itaAr krygA=”
    5                                                                  18
    `nHM idnM iv|c jdoN hyrodys wh°idwA iv|c rAj                            zkrwAh ny d°t ^ p¨%iCaA< “mY^ ikvy ptA l|gy
krdA sI< `Ty zkrwAh nM dA e|k jAjk sI= `h                         ik jo t° aAiKaA hY `h s|c hY ik`N ik myrI ptnI aty
abIwAh dy jAjk sm°h iv|coN sI aty `s dI ptnI dA                   mYN K¨d kAFI b¨|>y ho gX hM=”
                                                                       19
nM elIsbt sI aty `h aAron dy KAndAn iv|coN sI=                              dt ny frmAeaA< “mNY izbrAXl hM jo ik prmSr
                                                                             °                                      y ¨
6
 `h donoN jIa prmyS¨r dI idRSqI iv|c b/y cgy sn<                 dy sAmH,y hAzr rih»dA hY= mY^ tyry nAl g|lM krn
`nHM ny pRB° dy sAry aAdySM aty as°lM ^ b/y iDaAn                 aty tY^ eh K¨S KbrI d|s, lE ByijaA igaA hY=
                                                    7             20
nAl minaA= `h dno jny dS riht sn= pr zkrwAh
     »         o       o                                               h¨, s¨,< jdoN t|k eh g|lM p°rIaM nA ho jA, t°
aty elIsbt dy koE `lAd nhIN sI= elIsbt bMJ                        c¨|p rhyNgA aty bol, dy wog nhIN hovyNgA= ik`Nik t°
                                           8
sI aty `h dovy v|.I `mr dy sn= zkrwAh aAp,y                       myrIaM aAKIaM g|lM ^ s|c nhIN m»inaA< ijh/IaM
sm°h lE m»dr iv|c jAjk dy tOr ty kArj krdA sI=                    inw¨kt smyN ty p°rIaM ho,gIaM=”
                                                                       21
`h `%Ty prmyS¨r ^ syvA ByNq krn lE `psiTt sI=                               bAhr lok ajy vI zkrwAh dA e»tzAr kr rhy
9
 jdoN `s dy sm°h dI vArI aAE< tM `s ^ irvAz dy                    sn= `h hYrAn sn ik `s ny m»dr a»dr e»nA smM
                                                                                22
m¨tAibk prcIaM pAky pRB° dy m»dr iv|c jAky D°p DuKA`,             lAeaA=             jdoN `h bAhr aAeaA tM `h lokM nAl
                              10
lE c¨i,aA igaA sI=                 ijs vkt D°p D¨KA`, dA          g|l nA kr sikaA= `s ny m»dr iv|c koE drSn
vylA sI< sAry lok ek|Qy ho ky m»dr dy bAhr pRArTnA                vyiKaA sI< ik`N j¨ `h g°gA ho igaA sI aty `h
                11                                                                                               23
kr rhy sn=           td zkrwAh ^ D°p dI vydI dy s|jy              isrF lokM nAl eSAry hI kr sikaA=                    jdoN `s dI
                                               12
pAsy pRB° dA e|k d°t KlotA idisaA=                  jdoN zkrwAh   syvA m¨k»ml ho gE tM `h Gr vAips m¨/ aAeaA=
                                                                       24
ny d°t ^ vyiKaA tM `h b/A GbrA igaA aty .r ny                               ifr k¨J idnM ipCoN `s dI ptnI elIsbt
                       13
`s ^ Gyr ilaA=              Fyr pRB° dy d°t ny `s ^ ikhA<         grBvtI ho gE aty `h p»j mhIinaM vAsty
                                                                                                                          25
“zkrwAh .r nA⁄ tyrI pRArTnA pRB° ny s¨, lE hY=                    aAp,y GroN bAhr nA gE= `s ny aAiKaA<                         “pRB°
1045                                         l°kA 1:26-60

ny myrI hAlt vyKI sI aty h¨, myrI shAetA krn                          `s dI k|¨K iv|c b|cA n|c ipaA aty elIsbt piv|tr
                                                                                                       42
dA FYslA kItA hY= `s ny lokM a|gy myrA bMJ ho,                        aAtmA nAl Brp°r ho gE=                `s ny `%cI aAvAz
dA klk d°r krn lE kArvAE kItI=”                                      iv|c aAiKaA< “t° sB aØrtM toN vDyry Dn hY= aty `h
                                                                                                                  43
                                                                      jo bAlk tY^ pYdA hovygA `h vI Dn hY=            myry pRB° dI
                           kuaArI mirwm                               mAtA dA mry kl aA`, dA BAg m^ ikvNy pApt heaA⁄
                                                                               y o                Y        R    o
     26
          Ð 27
                 jdoN elIsbt grB avsTA dy CyvyN mhIny
                                                                      44
                                                                           mYN ik«nI K¨SnsIb hM= jdoN mYN tyrI aAvAz s¨,I tM
                                                                                                                              45
iv|c sI tM izbrAXl d°t ^ prmyS¨r dy v|loN nAsrt                       myrI k¨|K a»drlA b|cA K¨SI nAl `%Cl ipaA=                    t°«
nAmI glIl dy e|k ngr dy iv|c e|k k¨aArI k¨/I kol                      sc mc Dn h⁄ ik`N ik t° ivSvAs kItA hY ik< ijh/IaM
                                                                       |  |¨ »  Y
ByijaA igaA= `s k¨/I dI dA~d dy pirvAr iv|coN                         g|lM pRB° ny tY^ khIaM< `h zr°r p°rIaM ho,gIaM=”
w°s¨F nM dy e|k aAdmI nAl k¨/mAE hoE sI< aty `s
                                28
k¨/I dA nAm mirwm sI=                d°t `s k¨/I kol aAeaA                           mirwm pRB° dI `stit krdI hY
                                                                           46
aty aAiKaA< “m¨bArk hovy⁄ pRB° tyry nAl hY aty tyry ty                          tM mirwm ny ikhA<
                                                                           47
pRB° ny aAp,I ikrpA ivKAE hY=”                                                  “myrA aAtmA pRB° dI `stit krdA hY myrA idl
     29
          jdoN `s ny d°t dy Sbd s¨,y< `h prySAn ho gE                 b/A K¨S hY ik`Nik pRB° myrA m¨ktIdAtA hY=
                                                                           48
aty GbrA gE= `h soc, l|gI< “es S¨BkAmnA dA                                      `s ny aAp,I dIn dAsI v|l aAp,A iDaAn id|tA
kI arT hoeaA=”                                                        hY= hM< h¨, toN sB mY^ D»n aAK,gy<
     30                                                                    49
          d°t ny `s ^ aAiKaA< “mirwm< t°« GbrA nA<                              ik`N ik< es srb SktImAn ny myry lE mhAn
                                       31
ik`Nik pB° try ty b/A psn h=
        R   y          R » Y                aty vyK⁄ t°« grBvtI       kArj kIty hn aty `s dA nAm piv|tr hY=
                                                                           50
hovyNgI< aty e|k p¨|tr pYdA nA kryNgI aty `s dA nM                              ijh/y lok `s toN .rdy hn `h `nHM ty< aty
                   32
iws° r|K,A=             `h mhAn hovygA aty lok `s ^ a|t               `nHM dIaM `lAdM ty imhrbAn h¨»dA hY=
                                                                           51
`%c prmyS¨r dA p¨|tr aAK,gy= aty pRB° prmyS¨r `s                                `s ny aAp,IaM bMh dI tAkt ivKAE= `s ny
                                                   33
dy iptA dA~d dA tKt `s ^ dyvygA=                        `h hmySA      h»kArI lokM ^ `nHM dIaM h»kArI socM nAl iK».A id|tA=
                                                                           52
lE esrAXlIaM ty hk°mt krygA aty `s dA rAj                                       `s ny SktISAlI hAkmM ^ `nHM dy is»GAsnM toN
kdI vI Ktm nhIN hovygA=”                                              hqA id|tA hY aty `s ny dIn lokM ^ `%cA `QAeaA=
     34                                                                    53
          tM mirwm ny dt ^ p%¨ iCaA< “eh ikvNy vAprgA?
                       °                           y                            `s ny B¨%iKaA ^ cgIaM cIzM nAl rjA id|tA
mYN tM ajy k¨aArI hM⁄”                                                aty amIr lokM ^ KAlI h|TIN Byj id|tA=
     35                                                                    54
          d°t ny mirwm ^ ikhA< “piv|tr aAtmA tyry kol                           `h esrAXl dy lokM dI mdd lE aAeaA ijnHM
aAvygA aty a|t `%c prmyS¨r dI SktI tyry `pr                           ^ `s ny aAp,I syvA lE c¨i,aA sI= `s ny sA^
aAp,I prCME >AlygI aty es lE ijh/A piv|tr                             aAp,I imhr ivKAE tM jo asIN `s ^ wAd r|KIX=
                                                                           55
bAlk pYdA ho, vAlA hY< prmyS¨r dA p¨|tr khAvygA=                                es trMH `s ny sA.y p¨riKaM< abrAhAm aty `s
36
     aty s¨,< tyrI irStydAr elIsbt vI grBvtI hY=                      dIaM `lAdM< nAl kItA vcn sdIvI p°rA kItA=”
                                                                           56
BAvy `h b/I b¨|>I hY pr `s ^ b|cA ho, vAlA hY=                                  mirwm elIsbt nAl it»n k¨ mhIny rhI aty
eh aØrt< ijs ^ lok bMJ aAKdyy sn< es ^ grBvtI                         ifr Gr m¨/ aAE=
                                     37
hoE ^ Cy mhIny ho gX hn⁄                  ik`N ik prmyS¨r lE
k¨J vI asBv nhIN hY=”                                                                       w°h»nA dA jnm
     38                                                                    57
          mirwm ny ikhA< “mYN tM pRB° dI dAsI hM so myry                        jdoN elIsbt dy jn, dA vylA aA igaA tM
                                                                                                                 58
nAl sB tyry khy an¨sAr hI vApry⁄” td d°t `s pAsoN                     `sdy Gr e|k p¨|tr ny jnm il|tA=                 jdoN `sdy
clA igaA=                                                             g¨aM>IaM aty irStydArM ny s¨i,aM ik pRB° ny `s
                                                                      `pr aAp,I mhAn dwA ivKAE hY tM `h `s dy nAl
      mirwm dA zkrwAh aty elIsbt pAs jA,A                             jSn mnA`, lE aAX=
     39                                                                    59
          mirwm itaAr hoE ty CytI hI wh°idwA dy phA/I                           jdoN bAlk a|QM idnM dA ho igaA tM `h lok b|cy
                                      40
elAky dy e|k ngr ^ gE=                     ifr `h zkrwAh dy           dI s¨«nt krn lE aAX aty `s dA nM zkrwAh
                                                          41                                                                60
Gr jA v/I aty elIsbt ^ slAm kItA=                              jdoN   r|K, l|gy< ik`N ik ehI `s dy iptA dA nM sI=                pr
elIsbt ny mirwm dIaM S¨BkAmnAvM s¨,IaM tM                             `sdI mAtA ny aAiKaA< “nhIN⁄ `h w°hnA sdvAXgA=”
                                                                                                        »
l°kA 1:61-2:12                                           1046
     61                                                          79
          iFr `nHM ny `s ^ ikhA< “tyry sAkM iv|coN koE vI             eh nvIN svyr `nHM lokM ty cmkygI jo hnyry aty
aijhA nhIN hY jo es nAP nAl sdvA`NdA hovy=”                    mØt dy prCAvyN iv|c rih rhy hn= tM jo sA.y kdm
62
     td `nHM ny `s dy iptA v|l eSArA kItA< “`h `s              SMtI v|l vD sk,=”
dA kI nA`N r|K,A cAh¨«dA hY?”
     63                                                          80
          tM `s ny ilK, vAsty k¨J m»gvA ky `s `pr                     e`N `h CoqA b|cA v|.A hoeaA aty aAtmA iv|c
iliKaA ik< “es dA nAm w°h»nA hY=” sAry lok vyK ky              tAktvr bi,aA= aty esrAXl `%ty aAp,y prgq
                      64
hYrAn rih gX=              ifr t¨rt hI `s dA m°»h K¨ilHaA     ho, dy idn tIkr< `jA/ iv|c irhA=
aty `s dI jIB i>|lI ho gE aty `s ny pRB° dI
                                    65
`stit krnI s¨r° kr id|tI=                tM sAry aM>I g¨aM>I                          iws° dA jnm
eh vyK ky GbrA gX aty wh°idwA dy sAry phA/I KytR                                      ( m|tI 1:8–25)
iv|c enHM sArIaM g|lM bAry crcA krn l|g pX=
66
     sAry lok ijnHM ny vI aijhIaM g|lM s¨,IaM `h
hYrAn hoX aty p¨|iCaA< “eh b|cA ikvyN dA hovygA?”
                                                               2      `s smyN aØg¨st¨s kYsr v|loN eh aAdyS hoeaA
                                                                      ik sAry rom vAsIaM ^ mrd¨m-S¨mArI vAsty aAp,y
                                                                                                      2
                                                               nM drj krA`,y cAhIdy hn= eh pihlI vArI sI<
ik`N ik pRB° dA h|T `s b|cy dy nAl sI=                         jo mrd¨m S¨mArI dIaM iktAbM iv|c sAry lokM ^ drj
                                                               kItA jA,A sI= eh `s smyN kItA igaA sI jdoN s°rIaA
                                                                                             3
               zkrwAh ny pRB° dI `stit kItI                    dA rAjpAl k¨ry¨nw¨s sI= es lE hr koE aApo-
     67
          t|d w°h»nA dA iptA zkrwAh piv|tr aAtmA               aAp,y ngr iv|c aAp,A nA`N drj krvA`, lE
nAl Brp°r sI aty `h lokM ^ dsdA ik Biv|K                       igaA=
                                                                 4
iv|c kI vAprygA:                                                  tM w°s¨F glIl dy Sihr nAsrt toN ivdA hoeaA=
     68
          “`stit hovy esrAXl dy pRB° prmyS¨r dI< ik`N          `h wh°idwA iv|c bYtlhm dy ngr ^ igaA= eh
jo `h aAp,y lokM dI mdd krn lE aAeaA hY aty                    ngr dA~d dA ngr khA`NdA sI= w°s¨F `%Ty es
                                                                                                                            5
`nHM ^ C¨qkArA id|tA hY=                                       lE igaA ik`Nik `h dA~d dy GrA,y iv|coN sI= tM
     69
          `s ny sA^ aAp,y syvk dA~d dy pirvAr iv|coN           `h vI mirwm nAl aAp,y nM drj krvA`, igaA
SktISAlI m¨ktIdAtA bKiSaA hY=                                  ik`N ik mirwm `s nAl ivaAh lE m»gI hoE sI
     70                                                                                           6
          `sny aijhA `s vAady lE kItA ijh/A `s ny              pr h¨, mirwm grBvtI sI= jdoN w°sF aty mirwm
                                                                                               ¨
bh¨t pihlM aAp,y nbIaM rAhIN kItA sI=                          bYtlhm iv|c sn tM mirwm ^ pRs°t pI/M ho,IaM S¨r°
     71                                                                  7
          `s ny sA^ sA.y vYrIaM toN aty `nHM sBnM lokM         hoEaM= `s ny aAp,y pihly p¨tr iws° ^ `%Ty jnm
dy h|TM toN bcA`, dA vAadA kItA jo sA^ nfrt                    id|tA= pr `s Gr iv|c `nHM dy rih, jogI TM nhIN
krdy hn=                                                       sI< mirwm ny bAlk ^ k|p/y iv|c lpyiqaA aty bAlk
     72
          pRB° ny vAadA kItA sI ik `h sA.y ip~ dAidaM          ^ e|k bksy iv|c pA ky ij%Ty pSUaM ^ cArA K¨aAeaM
ty imhrbAn hovygA aty aAp,y piv|tr vAady ^ cyty                jMdA sI `%Ty e|k K¨rlI iv|c r%iKaA=
r|KygA=
     73
          `s ny abrAhAm< sA.y p°rvz nAl ekrAr kItA                           kuJ aAj/IaM ny iws° bAry sui,aA
     74                                                          8
          ik `h sA^ sA.y d¨Sm,M dy h|ToN C¨qkArA dyvygA           `sy rAt< `s elAky iv|c k¨J aAj/I aAp,IaM
                                                                                              9
tM jo asIN `s dI inrBY ho ky syvA kr skIX                      By.M dI rAKI kr rhy sn= pRB° dA d°t aAj/IaM dy
     75
          asIN aAp,I sArI izdgI iv|c `sdy sAmH,y              sAmH,y aA ky K/HA ho igaA= pRB° dI mihmA `nHM dy c¨fyry
                                                                                                          10
piv|tr aty DrmI rhMgy=                                         cmkI tM aAj/I bh¨t .r gX=                   d°t ny `nHM ^
     76
          hy bAlk< h¨, t°« a|t `%c prmyS¨r dA nbI              aAiKaA< “.ro nhIN< mYN t¨hA^ K¨S˘KbrI d|s irhA hM< jo
                                                                                                               11
aKvMXgA ik`N jo t°« pRB° dy a|gy a|gy jAvyNgA aty `s           sAiraM lokM ^ bh¨t pRsn kr dyvygI=                  K¨S ˘KbrI
lE rAh itaAr kryNgA=                                           eh hY ik a|j dA~d dy ngr iv|c t¨hA.y lE e|k
     77                                                                                                               12
          aty t°« `s dy lokM ^ d|syNgy ik `h aAp,y pApM        m¨ktI dAty ny jnm ilaA hY< jo msIh pRB° hY=                 t¨sIN
dI m¨aAFI rAhIN bcAX jA,gy=                                    `s dI pCA, es trHM kr skdy ho ik t¨sIN e|k
     78
          sA.y prmyS¨r dI mhAn dwA dy kAr,< e|k nvIN           bAlk ^ k|p/y iv|c lpyiqaA aty K¨rlI iv|c ipaA
svyr sA.y `%pr aAvygI=                                         hoeaA pAvogy=”
1047                                           l°kA 2:13-40
  13
       `%Ty bh¨t sAry d°tM ny d°sry d°t kol K/y ho ky pRB°   d%isaA ik jd t|k `h pRB° dy msIh* ^ vyKdA nhIN<
                                                                                        27
prmyS¨r dI `stit iv|c ikhA:                                  `h nhIN mr skdA=                ismPn aAtmA dI agvAE
  14
       “s¨rg iv|c prmyS¨r dI `stit hovy< aty DrtI            nAl m»dr iv|c aAeaA= `s smyN w°s¨F aty mirwm
`%ty `nHM lokM ^ SMtI ijnHM toN `h pRsn hY=”                wh°dIaM dI SrHA an¨sAr krn lE m»dr iv|c gX=
                                                                                                             28
                                                             `h bAlk iws° ^ m»dr iv|c ilaAX=                      ismPn ny
  15
       d°t aAj/IaM ^ C|. ky Fyr s¨rg ^ vAips m¨/             bAlk ^ aAp,IaM bAhM iv|c ilaA aty prmyS¨r dA
gX= aAj/I e|k d°jy ^ aAK, l|g<y “aAP h¨, bYtlhm              S¨krAnA krn l|gA:
                                                                  29
^ clIX< aty `s g|l ^ vyKIX ijs dI ˘Kbr sA^ pRB°                        “pRB°⁄ h¨, t°« mY^ aAp,y vcn an¨sAr aAp,y
d¨aArA id|tI gE hY=”                                         dAs ^ SMtI nAl mr jA, dy=
  16                                                              30
       `h CytI hI cly gX aty `%Ty `nHM ny w°s¨F aty                    mYN tyry m¨ktI dAtA ^ aAp,I a|KIN vyiKaA hY=
                                                                  31
mirwm ^ vyiKaA aty bAlk ^ K¨rlI iv|c ipaA hoeaA                        t° `s ^ sArIaM kOmM a|gy itaAr kItA hYY=
           17                                                     32
vyiKaA=         jdoN aAj/IaM ny `s bAlk ^ vyiKaA tM                    eh bAlk gYr-wh°dIaM ^ tyrA rstA drsA`,
`nHM ny `s sdyS ^ fYlAeaA ijh/A es bAlk bAry                lE jot hY aty `h tyry esrAXl dy aAp,y lokM lE
                         18
`nM ^ idtA igaA sI=
  H     |                     `h sAry lok ijnHM ny aAj/IaM   mihmA hY=”
                                    19                            33
dA sdyS s¨i,aA< hYrAn sn=               pr mirwm ny eh                `s dy mAtA-iptA< iws° bAry jo aAiKaA igaA sI<
                                                                                        34
sArIaM g|lM aAp,y idl iv|c r|KIaM< aty `nHM bAry             s, ky hrAn rih gX=
                                                              ¨     Y                        t|d ismPn ny `nHM ^ aAsIs
                                   20
lgAtAr soc,A jArI riKaA=                aAj/I `h sB g|lM     id|tI aty `s dI mAtA mirwm ^ aAiKaA< “es bAlk
bAry vyK s¨, ky pRB° dA S¨krAnA ty `stit krdy hoX            dy kAr, bh¨t sAry esrAXlI i.|g,gy aty bh¨t sAry
aAp,y GrM v|l vAps m¨/ gX= sB k¨J `vyN hI                    `%Q,gy= `h pRB° v|lo e|k aijhA inSAn hovgA ijsdA
                                                                                                     y
                                                                                                     35
vApiraA ijvyN `nHM ^ d%isaA igaA sI=                         lokM d¨aArA ivroD kItA jAvygA=               eh inSAn bh¨t
  21
       jdoN bAlk a|QM idnM dA hoeaA< tM `s dI s¨«nt          sAry lokM dIaM socM ^ pRkASmAn krygA= aty tU vI
hoE aty `s dA nAm iws° r%iKaA igaA= eh nAm                   bh¨t gBIr drd an¨Bv kryNgA ijvyN ik tlvAr tyry
bAlk dy mirwm dI k|¨K coN pYdA ho, toN pihlM hI e|k          idl iv|c D|s rhI hovy=”
d°t ny r%iKaA sI=
                                                                                  a|nA dA iws° ^ vyK,A
                                                                  36
                 iws° dA m«dr iv|c smrp,                               a|nA nAP dI e|k nbIaM sI< aty `h aSyr dy
  22
       jdoN mirwm lE m°sA dI SrHA m¨tAbk S¨D ho,             GrA,y iv|coN FnUXl dI DI sI= `h b/I bz¨rg sI=
                                                             37
dA smM aAeaA tM mirwm aty w°s¨F iws° ^< pRB° ^                    `h e|k ivDvA sI aty h¨, `h 84 sAlM dI sI=
                                                23
smript krn lE< wr°Slm iv|c ilaAX=                 ijvyN ik   `s ny kdy m»dr nhIN sI C%i.aA= `h vrt r|KdI
                                                                                                                     38
eh pRB° dI SrHA iv|c iliKaA hoeaA hY ik< “hr pirvAr          aty idn-rAt prmyS¨r a|gy pRArTnA krdI=                       `sy
dA pihlA jnimaM nr b|cA pRB° ^ aript kItA jA,A               vkt `h a»dr aAE aty prmyS¨r dI `stit krn
                   24
cAhIdA hY=’*        pRB° dA nym tM eh vI aAKdA hY ik         l|gI= `sny `nHM sAiraM lokM ^ bAlk bAry d%isaA
t¨hA^< “do G|¨gIaM dA jo/A jM do kb°trM dA blIdAn            jo prmyS¨r dy e»tzAr iv|c sn< ik `h aAky wr°Slm
zr°r dy,A cAhIdA hY=”* tM w°s¨F aty mirwm vI                 dA C¨qkArA kry=
wr°Slm iv|c esy mksd lE gX sn=
                                                                                    w°suf aty mirwm
                  ismPn iws° ^ vyKdA hY                                            vAps Gr ^ prty
  25                                                              39
       `%Ty wr°Slm iv|c ismPn nM dA e|k aAdmI sI                       w°s¨F aty mirwm< pRB° dy nym an¨sAr sB k¨J
jo ik DrmI aty cgA mn|¨K sI= `h es `.Ik iv|c                krn toN bAad glIl v|l aAp,y ngr nAsrt ^
                                                                        40
sI ik kdo pRB° esrAXl ^ bcAvygA= `s a»dr piv|tr              aAX=            bAlk v|.A hoeaA aty tAktvr b, igaA=
                        26
aAtmA dA vAsA sI=            ismPn ^ piv|tr aAtmA ny         `h isaA,p nAl Brp°r sI< aty prmyS¨r dI ikrpA
                                                             `s dy nAl sI=
“hr ... cAhIdA hY” k°c 13:2< 12                              msIh DArimk rItI an¨sAr “TAipaA hoeaA” (msIhA) jM
“do Gu|gIaM ... cAhIdA hY” lyvIaM 12:8                       prmyS¨r dA c¨i,aA hoeaA=
l°kA 2:41-3:16                                                    1048
                    iws° e|k b|cy dy r°p iv|c                          dy sAry elAikaM iv|c igaA aty lokM ^ pRcAr kItA
     41
          hr sAl iws° dy mM bAp psAh* dy it`hAr ty                     ik `h aAp,y idlM aty jIvn ^ bdl, aty aAp,y
                               42                                                                             4
wr°Slm jMdy h¨»dy sn=               jd iws° bArHM virHaM dA sI         pApM dI m¨aAFI lE bpitsmA lY,= ijvyN wsAwAh
                                                  43
tM `h hmySA vM{ dAavt ty gX=                           jdoN it`hAr     nbI dI p¨stk iv|c iliKaA hoeaA hY:
˘Ktm ho igaA aty jdoN `h vAps Gr prt rhy sntM
bAlk iws° wr°Slm iv|c hI Qihr igaA< pr `s dy                             “`jA/ iv|c e|k aAvAz hokA dy rhI hY: ‘pRB° dy
                                            44
mApy es bAry nhIN jA,dy sn=                      eh socky ik `h        rsty ^ itaAr kro `s dy mArg ^ is|DA kro=
                                                                         5
wAtrIaM dy sm°h iv|c hI hovygA `h sArA idn sFr                            hr GAqI BrI jAvygI< hr phA/ aty iq|bA p|DrA
krdy rhy< tM k¨J dyr bAad `nHM ny `s ^ aAp,y                           kItA jAvygA= qy>y rAhM ^ is%iDaM kItA jAvygA aty
nzdIkI im|trM aty irStydArM iv|cNo l|B,A S¨r° kItA=                    `%cy nIvyN rAhM ^ smtl kItA jAvygA=
45                                                                       6
     Fyr jdoN `h `s ^ nA l|B sky tM `h `s ^ l|Bdy                         aty hr e|k mn|¨K prmyS¨r dI m¨ktI bAry jA,
                                      46
hoX wr°Slm vAps cly gX=                    it»nM idnM bAad `nHM        jAvygA=’”                              wsAwAh 40:3–5
ny `s ^ m»dr iv|c g¨r°aM ivckAr bYiQaM< `nHM ^
                                                             47          7
s¨,idaM aty `nHM ^ pRSn p¨|CidaM l%iBaA=                          sB      w°h»nA ny `s BI/ ^ aAiKaA< jo `s kol bpitsmA
s¨n, vAly `sdy svAlM-jvAbM aty smJ ^ vyK ky                            lY, aAE sI< “t¨sIN zihrIly nAgM vrgy ho⁄ t¨hA^
                         48                                                                                            8
hYrAn ho rhy sn=              jdoN iws° dy mAipaM ny `s ^              aA`, vAlI kropI toN B|j,A iksny d%isaA? t¨hA^
vyiKaA tM `h hYrAn rih gX= `sdI mAtA ny `s ^                           `h glM krnIaM cAhIdIaM hn jo eh pmAi,t krn
                                                                           |                            R
aAiKaA< “p¨|tr< t°« sA.y nAl e»J ik`N kItA? tyry iptA                  ik t¨sIN s|c m¨|c aAp,y ihrdy bdly hn= t¨sIN aAp,y
aty mYN tyry lE ik»ny ifkrm»d sM< aty tY^ l|B rhy                      aAp iv|c eh nA aAKo ‘abrAhAm sA.A iptA hY=’ mYN
sM=”                                                                   t¨hA^ aAKdA hM ik prmyS¨r abrAhAm dy lE tM
     49                                                                                                            9
          iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “t¨sIN mY^ ik`N l|B rhy               enM pTrM ivco vI bAlk pdA kr skdA h= k¨lhA/A
                                                                         H |      |           Y           Y
sI? kI t¨sIN nhIN jA,dy ik mY^ myry iptA dy Gr iv|c                    h¨, ibrK v|>, lE itaAr hY= ijh/A vI ibrK c»gy
                        50
ho,A cAhIdA sI=”             pr `h iws° dy `%tr ^ nA smJ               fl nhIN dyvygA< `s ^ v|> ky a|g iv|c s¨iqaA
sky=                                                                   jAvygA=”
     51                                                                  10
          tM iws° aAp,y mAipaM dy nAl nAsrt ^ aAeaA                            tM lokM ny w°h»nA toN p¨%iCaA< “sA^ kI krnA
aty jo `h kih»dy rhy `nHM dA h¨km m»ndA irhA= `s                       cAhIdA hY?”
                                                                         11
dI mAtA ny eh sB g|lM iDaAn nAl aAp,y idl iv|c                                `s ny `%tr id|tA< “jykr iksy kol do kmIzM
             52
r|KIaM=           iws° isaA,p aty SrIrk tOr ty viDaA<                  hn< tM `s ^ `nHM nAl sMiJaM krn id` ijs kol
aty `s ^ prmyS¨r aty lokM donM v|loN ikrpA pRApt                       e|k vI nhIN hY= aty jykr iksy kol Bojn hY tM `s ^
sI=                                                                    `nHM lokM nAl sMJA krn id` ijnHM kol nhIN hY=”
                                                                         12
                                                                              ms°lIX vI bpitsmA lY, lE aAX= `nHM ny `s
                        w°h»nA dy pRcAr                                ^ p¨%iCaA< “g¨r° jI⁄ sA^ kI krnA cAhIdA hY?”
                                                                         13
           ( m|tI 3:1–12; mrkus 1:1–8;wUhnA1:19–28)                          `s lE `s ny jvAb id|tA< “ij»ny dA t¨hA^
          itibirw¨s kYsr dy p»drHvyN vrHy iv|c< eh aAdmI               aAdyS hY `s toN v|D ek|tr nA kro=”
3         kYsr dy aDIn sn: p¨»its¨w iplAt¨s wh°idwA dA
hAkm< hyrodys wh°idwA dA hAkm< hyrodys dA BrA
                                                                         14
                                                                              ispAhIaM ny w°h»nA ^ aAiKaA< “sA^ d|s ik sA^
                                                                       kI krnA cAhIdA hY?” tM `s ny `nHM ^ ikhA<
iFilp¨|s et°irwA aty tRKonIits< l¨sinw¨s aiblyny                       “zbrdstI iksy toN pYsA ek|QA nA kro= iksy ty koE
               2
dA hAkm= anAs aty kwAFA srdAr jAjk sn= `s                              elzAm lA ky k¨J nA lvo< isrf aAp,I tnKAh `%ty
smyN zkrwAh dy p¨|tr w°h»nA ^< `jA/ iv|c prmyS¨r                       hI K¨S rho=”
                         3                                               15
dA sdyS ph¨»icaA= tM `h wrdn ndI dy aAs-pAs                                  sB lok msIh ^ `.Ik rhy sn aty sB aAp,y
                                                                       mnM iv|c w°h»nA bAry eh ivcAr kr rhy sn ik “ho
psAh wh°dIaM dA e|k mh|tvp°r, piv|tr idn= wh°dI
                                                                       skdA `h K¨d msIh hovy=”
hr vrHy es idn< eh g|l cyty r|K, lE KAs Bojn KMdy                        16
                                                                              iFr w°hnA ny sAiraM ^ jvAb id|tA< “mYN tM t¨hA^
                                                                                     «
sn ik prmyS¨r ny `nHM ^ m°sA dy smyN imsr dI g¨lAmI toN
C¨qkArA idvAeaA sI=                                                    pA,I iv|c bpitsmA id»dA hM< pr myry toN bAad ijh/A
1049                                                  l°kA 3:17-4:6

mn|¨K aA irhA hY `h myry toN ikty v.yry ty `%cy k»m                      nyrI mlkI dA< mlkI a|dI dA p¨|tr sI aty a|dI kosAm
krygA= mYN tM `s dI j|¨tI dA tsmA Kol, dy jog vI                         dA= kosAm almodAm dA p¨|tr sI aty almodAm Xr
                                                                                   29
nhIN hM= `h t¨hA^ piv|tr aAtmA aty a|g nAl                               dA=            Xr woSy dA p¨|tr sI aty woSy alIazr dA=
                      17
bpitsmA dyvygA=             `s dy h|T iv|c e|k t«glI hY                  alIazr worAm dA p¨|tr sI< aty worAm m|tAT dA aty
ijs nAl `h gAhy hoX dAi,aM ^ sAF krygA=* `h                              m|tAT lyvI dA p¨|tr sI=
                                                                              30
k,k ^ ek|QA krky aAp,y g¨dAm iv|c pAvygA aty                                       lyvI ismPn dA p¨|tr sI ty ismPn wh°dAh dA=
t°/I ^ al|g krky< `s a|g iv|c s|¨q dyvygA ijh/I                          wh°dAh w°s¨F dA p¨|tr aty w°s¨F wonAn dA aty wonAn
                                    18                                                                      31
ik kdy b|¨J, vAlI nhIN hY=”              es trHM< `h `nHM ^              alwAkIm dA p¨|tr sI=                    alwAkIm m|lwy dA p¨|tr
hor bh¨t sAry bcn d|sdA aty `nHM iv|c K¨S ˘KbrI                          sI< m|lwy mYnAn aty mYnAn mtTy dA p¨|tr sI ty mtTy
                                                                                                                                   32
dA pRcAr krdA=                                                           nATAn dA aty nATAn dA~d dA p¨|tr sI=                        dA~d
                                                                         w|sI dA p¨|tr sI< w|sI Pbyd dA aty Pbyd boaz dA
             w°h»nA dy kArj ikvyN Ktm hoX                                aty boaz slmon dA p¨|tr sI aty slmon nhSon dA
  19                                                                                      33
       w°h»nA ny hAkm hyrodys ^ `sdy aAp,y BrA dI                        p¨|tr sI=             nhSon a»mInAdAb dA p¨|tr sI aty `h
ptnI h y r o i daAs nAl nAzAez s  b  D h o , lE                        arnI dA= arnI hsron dA aty hsron prs dA p¨|tr
             20                                                                                                  34
iJ/ikaA=          es trMH hyrodys ny w°h»nA ^ kYd kr                     sI aty prm wh°dAh dA=                        wh°dAh wAk°b dA p¨|tr
idtA aty ek hr dSq krnI aAp,IaM dSq krnIaM
  |       | o   ¨                ¨                                       sI< wAk°b eshAk dA< eshAk abrAhAm dA p¨|tr sI
dI s°cI iv|c SAiml kr lE=                                                aty abrAhAm tArh dA p¨|tr sI aty tArh nhor dA
                                                                                          35
                                                                         p¨|tr sI=             nhor sr°g dA p¨|tr sI< sr°g r~ dA aty
            w°h»nA ny iws° ^ bpitsmA id|tA                               r~ plg dA< plg Xbr dA aty Xbr Slh dA p¨|tr
             ( m|tI 3:13–17; mrkus 1:9–11)                               sI=
  21                                                                          36
       jdoN sAry lokM ^ bpitsmA id|tA jA irhA sI< td                               Slh kynAn dA p¨|tr sI< kynAn arpkSAd dA
iws° ^ vI bpitsmA id|tA igaA aty jdoN iws° pRArTnA                       aty `h Sym dA p¨|tr sI< Sym ^h dA p¨|tr sI aty ^h
                                               22                                                      37
kr irhA sI tM aAkAS K¨lH igaA<                      piv|tr aAtmA         lAmk dA p¨|tr sI=                  lAmk mT°slh dA p¨|tr sI<
G¨|gI dy r°p iv|c `s `%pr aAeaA aty Fyr s¨rgM toN                        mT°slh hnOk dA< hnOk wrd dA p¨|tr sI aty wrd
e|k vA,I aAE< “t°« myrA ipaArA p|¨tr hYN⁄ mYN tY^                        mhllyl dA p¨|tr sI< mhllyl kynAn dA p¨|tr sI=
                                                                         38
ipaAr krdA hM aty tyry ty bh¨t K¨S hM=”                                       kynAn anoS dA p¨|tr sI< anoS syT dA p¨|tr sI< syT
                                                                         aAdm dA p|¨tr sI aty aAdm prmyS¨r dA p¨|tr sI=
              w°suF dA pirvAirk eithAs
                          ( m|tI 1:1–17)                                                 iws° dA SYtAn v|loN prtAeaA jA,A
  23
       jdoN iws° ny `pdyS dy,y S¨r° kIty< `s vkt `h                                          ( m|tI 4:1–11; mrkus 1:12–13)
tkrIbn tIh k¨ sAlM dA sI= `h wsF dA ptr minaA
                              ° ¨
jMdA sI jo ik hylI dA p¨|tr sI=
                                     |¨  »
                                         24

sI aty mTAt lyvI dA= lyvI mlkI dA p¨|tr sI aty
                                              hylI m|TAt dA p¨|tr        4
                                                                         2
                                                                                    iws° pivtr aAtmA nAl Brpr hky wrdn ndI
                                                                                            |               ° o
                                                                                    toN m¨i/aA tM aAtmA `s ^ `jA/ iv|c lY igaA=
                                                                          `%Ty iws° ^ SYtAn ny cAlI idnM t|k priKaA< aty
                                                            25
mlkI wnAE dA aty wnAE wsF dA ptr sI=
      »           »    ° ¨    |¨                                 w°s¨F   `ny idn iws° ny k¨J nhIN KADA= jdoN `h smM Ktm
m%itTwAh dA p¨|tr sI aty m%itTwAh amoS dA= amoS                          hoeaA< tM `s ^ b/I B¨|K l|gI=
                                                    26                        3
nh°m dA p¨|tr sI aty nh°m hslI dA=                       hslI ngE              SYtAn ny iws° ^ ikhA< “jykr t°« prmyS¨r dA p¨|tr
dA p¨|tr sI= aty n|gE mAhT dA p¨|tr sI aty mAhT                          hYN tM es p|Tr ^ aAK ik roqI b, jAvy=”
                                                                              4
mitTwAh dA p¨|tr sI ty mitTwAh iSmE dA= iSmE                                   iws° ny jvAb id|tA< “eh iliKaA igaA hY ik:
wosyk dA p¨|tr sI ty wosyk wh°dAh dA p¨|tr sI=                                ‘eh isrf roqI hI nhIN jo mn¨|K ^ ij`NdA r|KdI
  27
       whUdAh wohAnAn dA p¨|tr sI ty wohAnAn rysh dA                     hY=’”                                                  ibvsTA 8:3
at y r y s h zr ¨ | b Abl dA p ¨ | t r sI at y zr ¨ | b Abl
                     28                                                       5
SaltIXl dA=               SAltIXl nyrI dA p¨|tr sI aty                         iFr SYtAn `s ^ e|k `%cy phA/ ty lY igaA aty
                                                                         e|k pl iv|c d¨nIaM dIaM tmAm pAtSAhIaM `jAgr
dAi,aM ^ sAF krygA w°nAh dA BAv eh hY ik iws° cgy                                       6
lokM ^ m»dy lokM koloN v|K krygA=                                        kItIaM= SYtAn ny iws° ^ ikhA< “mYN eh tmAm rAjM
l°kA 4:7-31                                                  1050
dA aiDkAr aty mihmA tY^ id»dA hM= ik`N ik eh                       ^ eh aYlAn krn lE ByijaA ik `h m¨kt hn aty
sB mY^ id|tA igaA hY= aty mYN eh tAkt ijs mn¨|K ^                  a»inHaM ^ ik `h idRSqI vAps pRApt krngy aty
                             7
cAhM dy skdA hM= aty jykr t° myry crnM ty i.|g                    stAX hoeaM ^ aitaAcArIaM toN m¨kt krA`, lE<
                                                                     19
myrI `pAsnA kryN mYN eh sB rAj tY^ id»dA hM=”                             aty lokM ^ es g|l dA aYlAn krn lE ik pRB°
     8
      iws° ny jvAb ik|tA< “eh piv|tr poTI iv|c iliKaA              dA aAp,I imhr pRgq krn dA inw¨kt smM ny/y aA
hY ik:                                                             igaA hY=”                                    wsAwAh 61:1–2
     ‘tY^ pRB° tyry prmyS¨r dI `pAsnA krnI cAhIdI hY
                                                                     20
aty `s e|kly dI hI syvA kr=’”                     ibvsTA 6:13             iFr iws° ny p¨stk b»d krky syvk ^ id|tI aty
                                                                   T|ly bYQ igaA= pRArTnA sTAn iv|c hr e|k dI nzr
     9                                                                                     21
      td SYtAn `s ^ wr°Slm iv|c lY igaA aty `s                     `s ty jm gE=                iFr iws° ny `nHM ^ aAK,A S¨r°
^ m»dr dy sB toN `cy sTAn ty K/HA kr id|tA aty                     kItA< aty ikhA< “ijh/A agmI vAk h¨,y t¨sIN poTIaM
aAiKaA< “jykr t°« prmyS¨r dA p¨|tr hYN< tM e|ToN T|ly              iv|coN s¨i,aA hY< h¨, p°r, hY=”
                10                                                   22
k¨|d jA=         eh piv|tr poTIaM iv|c iliKaA hY ik:                      sB lok `s dI `stit kr rhy sn= `s dy m°»hoN
         ‘prmyS¨r tyrI lE aAp,y d°tM ^ iDaAn                nAl    ikrpA dy Sbd s¨,ky sB lok hYrAn sn= `nHM ny
tyrI riKaA krn dA h¨km dyvygA=’                       zbUr 91:11   ikhA< “`h eho ijhIaM g|lM< ikvyN bol skdA hY? kI
                                                                   BlM eh w°s¨F dA p¨|tr nhIN?”
11                                                                   23
     aty eh vI iliKaM hoeaA hY ik⁄                                        iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “mYN jA,dA hM t¨sIN eh
         ‘`h tY^ aAp,y h|TM iv|c b¨|c lY,gy tM jo p|Tr             khAvt zr°r myry `%ty lAg° krogy ik ‘hy vYd⁄ aAp,y
nAl tyry pYr ^ s|q nA l|gy=’”                         zbUr 91:12   aAp ^ rAzI kr=’ jo k¨J t° kFrnAh°m iv|c kItA hY
                                                                   asIN `h s¨i,aA hY< `h g|lM t° e|Ty aAp,y ngr
     12                                                                                  24
          iws° ny jvAb id|tA< “pr ‘poTIaM’ iv|c eh vI              iv|c vI kr⁄’”              t|d iws° ny ikhA< “mYN t¨hA^ s|c
iliKaA igaA hY ik:                                                 aAKdA hM ik koE vI nbI kdy aAp,y ngr iv|c prvAn
                                                                                  25
     ‘t°« pRB° aAp,y prmyS¨r ^ nM prtA=’” ibvsTA 6:16              nhIN h¨«dA=         jo mYN aAK irhA hM `h s|c hY ik XlIwAh
                                                                   dy smyN sA>y it»n sAlM t|k mINh nA ipaA= esrAXl
13
     tM SYtAn jdoN sArA prtAvA kr c¨|kA tM Fyr iksy                iv|c aijhA kAl ipaA ik< `s smyN `%Ty bh¨t ivDvAvM
                                                                          26
hor c»gy vkt dI `.Ik krdA `s kolo d°r clA igaA=                    sn=         pr XlIwAh ^ `nHM iv|coN iksy ivDvA kol
                                                                   nhIN ByijaA igaA= `s ^ sYdA elAky dy ngr iv|c
                                                                                                                          27
                      iws° dA lokM ^ `pdyS dy,A                    isrF sirp|T dI ivDvA kol ByijaA igaA sI=                 aty
                     ( m|tI 4:12–17; mrkus 1:14–15)                alISA nbI dy smyN esrAXl iv|c bh¨t sAry ko/HI sn<
     14
          iws° pivtr aAtmA dI SktI nAl glIl ^ vAps
                  |                                                pr `nHM iv|coN sRIwAnI dy nAmn toN ibnM hor iksy vI
aAeaA< aty `s elAky dy hr pAsy `s dI kIrtI FYl                     ko/HI ^ rAzI nA kItA igaA=”
           15                                                        28
gE=             iws° ny `nHM dy pRArTnA sTAnM iv|c `pdyS                  pRArTnA sTAn iv|c bYQy tmAm lokM ny eh sB
                                                                                                                 29
dy,y S¨r° kr id|ty= hryk ny `s dI `stit kItI=                      g|lM s¨,IaM tM `h b/y g|¨sy iv|c aAX=              `h K/y hoX
                                                                   aty iws° ^ ngroN bAhr k%i>aA= `nHM ny `s dA
                     iws° dA aAp,y ngr iv|c jA,A                   phA/I dI qIsI t|k< ijTy `nHM dA ngr `siraA sI<
                     ( m|tI 13:53–58; mrkus 6:1–6)                 ip|CA kItA tM jo `h `s ^ K/HI c|qAn toN hyQM s¨|q
     16                                                                     30
          ifr iws° nAsrt Sihr iv|c aAeaA< ij|Ty `h                 sk,=          pr iws° `nHM iv|coN dI l»G ky aAp,y rAh
v|.A hoeaA sI= sbt dy idn `h pRArTnA sTAn ty                       cilaA igaA=
igaA< ijvyN ik `h hmySA krdA sI `vy hI `h `s
                                    17
idn p/Hn lE K/o igaA=                    wswAh nbI dI poTI `s                  iws° dA e|k mn|uK ^ QIk krnA ijs
^ id|tI gE aty `s ny eh poTI KolH ky `h sFA                                               a»dr pRyt aAtmA sI
k%i>aA< ij|Ty eh iliKaA hoeaA sI:                                                          ( mrkus 1:21–28)
     18                                                              31
          “pRB° dA aAtmA myry nAl hY= `s ny mY^ grIbM ^                   jdoN `h glIl dy kFrnAh°m iv|c ph¨»icaA tM
K¨S ˘KbrI dy, lE msh kItA hY= `s ny mY^ kYdIaM                     `s ny sbt dy idn lokM ^ `pdyS dy,A S¨r° kr
1051                                    l°kA 4:32-5:11
            32
id|tA=           lok `s dy `pdyS ty hYrAn ho gX ik`Nik               K¨s˘KbrI dA pRcAr krn lE hor ngrM iv|c vI jA,A
                                     33
`h aiDkAr nAl boilaA=                     pRArTnA sTAn ty e|k        hY= ik`N ik mYN esy `dyS lE ByijaA igaA hM=”
                                                                       44
mn¨|K sI ijs ^ BirSq aAtmA icbi/aA hoeaA sI<                                es trHM iws° ny wh°idwA dy pRArTnA sTAnA iv|c
                                                    34
`h aAdmI `%cI aAvAz iv|c cIikaA<                         “hy nAsrt   pRcAr krnA jArI r%iKaA=
dy iws°⁄ tyrA sA.y nAl kI k»m? kI t°« e%Ty sA^ tbAh
krn aAeaA hYN? mYN tY^ jA,dA hM ik t°« kO, hYN t°«                               ptrs< wAk°b aty w°h»nA iws° dA
                                           35
prmyS¨r dA piv|tr p¨rK hYN=”                    pr iws° ny `s ^                          an¨sr, krdy hn
rok ky tA/nM kItI aty ikhA< “c¨p kr⁄ aty es mn¨|K                                   ( m|tI 4:18–22; mrkus 1:16–20)
iv|coN inkl jA=” BirSq aAtmA ny sAry lokM dy sAmH,y
`s mn¨|K ^ QAh zmIn ty pqikaA aty Fyr BirSq
aAtmA ibnA `s aAdmI ^ s|q phucAX `s iv|co inkl
                             »
                                                                     5       iws° gnysrt dI JIl k»>y K/HA sI aty BI/
                                                                             prmyS¨r dy `pdyS s¨n, lE< `s dy aAs pAs
                                                                                           2
                                                                     ek|QI ho rhI sI= iFr `s ny JIl dy k«>y do by/IaM
            36
igaA=            lok hYrAn hoX ty e|k d°jy ^ kih, l|gy<              dyKIaM= by/IaM iv|coN mACI bAhr aAky aAp,y jAlM ^
                                                                                    3
“eh iks trHM dy `pdyS hn? ik `h BirSq aAtimaM                        Do rhy sn= iws° e|k by/I iv|c c/H igaA jo ik Sm~n
^ SktI aty aiDkAr nAl h¨km iddA hY aty `h                           dI sI aty `s ny by/I ^ k»>y toN To/I d°r lY jA, lE
                           37
bAhr aA jMdy hn=”               `s KytR dy sAry BAgM iv|c iws°       aAiKaA< tM `h by/I iv|c bYQ ky k»>y ty lokM ^ `pdyS
bAry ˘Kbr FYl,I S¨r° ho igaA=                                        dy, l|gA=
                                                                       4
                                                                         jdoN `h bol hiqaA< `s ny Sm~n ^ ikhA< “.°«Gy
            iws° dA ptrs dI mAtA ^ rAzI krnA                         pA,IaM iv|c jAP aty m|CIaM lE aAp,y jAl pA,I
                  ( m|tI 8:14–17; mrkus 1:29–34)                     iv|c s¨|qo=”
     38                                                                5
          ifr `h pRArTnA sTAn toN `%Q ky Sm~n* dy                        Sm~n ny jvAb id|tA< “mAlk⁄ asIN sArI rAt
Gr igaA= Sm~n dI s|s b/I ibmAr sI< `s ^ b/A                          m|CIaM F/, lE bh¨t koiSS krdy rhy< pr sA.y h|T
tyz b¨KAr sI= `nHM ny iws° ^ `sdI mdd krn lE                         k¨J vI nhIN l|gA= pr t¨sIN aAKdy ho ik mYN jAl pA,I
           39
ikhA=           iws° ny `s dy ibstry dy nzdIk K/HA hoky              iv|c pAvM= es lE mYN e»J hI krdA hM ijvyN t¨sIN
b¨KAr ^ iJ/ikaA= b¨KAr ny `s ^ C|. id|tA= `h                         aAKdy ho=
                                                                       6
t¨rt hI K/IH ho gE aty `nHM dI syvA krn l|g pE=                         sB mACIaM ny aAp,y jAl pA,I iv|c pAX tM
                                                                     `nHM dy jAl m|CIaM nAl es kdr BAry ho gX ik `h
                                                                                                          7
           iws° dA hor bhut sAry lokM ^ rAzI krnA                    BAr nAl q¨q,y S¨r° ho gX=                `nHM ny d°jI by/I
     40
          s°rj .¨|b, dy smyN ijnHM dy Gr ibmAr lok< iB»n             iv|c bYQy aAp,y hornM sATIaM ^ aAp,I mdd
iB»n ibmArIaM toN pIi/t sn< `nHM ^ `h iws° kol                       lE b¨lAeaA= jdoN `nHM dy im|tr mdd lE aAX tM
ilaAX= iws° ny hr e|k `%pr aAp,A h|T r|Kky `nHM                      `nHM dIaM dono by/IaM es kdr m|CIaM nAl Br
                          41
^ inrog kr id|tA=              kE lokM iv|coN B°t rOlA pA`Ndy        gEaM ik e»J mAl°m h¨«dA sI ik by/IaM h¨,y hI .u|b
hoX bAhr in|kly< “t°« prmyS¨r dA p¨|tr hYN” pr iws° ny               jA,gIaM=
                                                                       8-9
`nHM ^ iJ/ikaA aty `nHM ^ bol, nA id|tA ik`N ik                              jdoN sm~n ny eh vyiKaA< tM `s ny iws° a|gy
`h jA,dy sn ik `h hI msIh sI=                                        isr J¨kAeaA aty aAiKaA< “pRB° mYN e|k pApI b»dA hM<
                                                                     t° myry koloN d°r cilaA jA=” `s ny aijhA es lE
                   iws° dA hor SihrM iv|c jA,A                       aAiKaA ik`N ik `h aty hor jo `s dy nAl sn e»nIaM
                                                                                                         10
                        ( mrkus 1:35–39)                             m|CIaM F/y jA, lE hYrAn sn=              esy trHM zbdI dy
     42
          ijvyN idn S¨r° hoeaA< iws° `h TM C|.ky e|k                 p¨tr wAk°b aty w°h»nA vI b/y hYrAn hoX= wAk°b aty
ekMt TM clA igaA pr BI/ `sdI BAl iv|c gE                             w°h«nA Sm~n nAl sMJA k»m krdy sn=
aty aAiKr rAt vyly `s jgHA ph¨»c gE< ij|Ty `h sI=                      iws° ny Sm~n ^ ikhA< “BYBIt nA ho⁄ h¨, toN t° lokM
aty `s ^ rok, dI koiSs kItI ik `h `ToN nA jAvy=                      ^ ek|QA krn dA km kryNgA=”
43                                                                     11
     pr `s ny `nHM ^ aAiKaA< “mYN prmyS¨r dy rAj dI                          Fyr `nHM ny aAp,IaM by/IaM ^ k»>y ty ilaMdA=
                                                                     aty `nHM ny sB k¨J ip|Cy C|. id|tA aty iws° dy mgr ho

Sm~n Sm~n dA d°jA nM ptrs sI=                                        t¨ry=
l°kA 5:12-37                                                 1052
               iws° dA e|k ko/HI ^ rAzI krnA                      m¨aAF krn dA aiDkAr hY=” tM `s ny aDrgI mn¨|K
                 ( m|tI 8:1–4; mrkus 1:40–45)                     ^ aAiKaA= “mYN tY^ kih»dA hM< K/HA ho ap,A ibstrA
  12
       e|k vAr iws° e|k ngr iv|c sI= `%Ty ko/H nAl                c¨|k aty Gr ^ jA=”
                                                                    25
Brp°r e|k bdA sI= jdoN `s ny iws° ^ vyiKaA `h                           tM `h mn¨|K t¨rt hI `nHM sAmH,y `%Q KloeaA=
iws° dy pYrM ty J¨k igaA aty `s ^ byntI kItI< “pRB°<              `sny aAp,A ibstrA c|ikaA aty pRB° dI `stit krdA
                                                                                      ¨
                                                                                                   26
myry ty ikrpA kro aty mY^ QIk kr idP ik`N ik mYN                  hoeaA Gr ^ clA igaA=                  `h hYrAn sn aty `nHM
jA,dA hM ik jy t¨sIN cAho tM mY^ rAzI kr skdy hoN=                ny p°rI e|zt nAl prmyS¨r dI `stit kItI= `nHM ny
  13
       iws° ny aAp,A h|T bAhr FYlA ky `s ^ CoihaA                 aAiKaA< “a|j asIN hYrAnI BrIaM g|lM vyKIaM hn=”
aty `s^ aAiKaA< “mYN tY^ rAzI krnA cAh¨»dA hM<
                                                   14
rAzI ho jA⁄” t¨rt hI ko/H gAeb ho igaA=                td iws°                      lyvI iws° mgr ho ipaA
ny ikhA< “iksy kol vI es bAry izkr nA krIN jAjk                                ( m|tI 9:9–13; mrkus 2:13–17)
                                                                    27
kol jAky aAp,y aAp ^ ivKA aty ijvyN m°sA ny h¨km                         es tNo bAad iws° bAhr igaA `s ny ek mslIX
                                                                                                           |   °
id|tA jA ky blI ByqA kr= e»J lokM ^ ptA l|g jAvygA                lyvI ^ ms°l dI cOkIN ty bYQy vyiKaA= iws° ny `s ^
                                                                                              28
ik t° rAzI ho igaA hY=”                                          ikhA< “myry ipCy ho t¨r⁄”        lyvI sB k¨J C|. ky `s dy
  15
       pr iws° dI crcA v|D toN v|D fYldI gE= lokM                 ip|Cy ho t¨iraA=
                                                                    29
dI BI/ `s dy `pdyS s¨n, aty aAp,y rogM toN rAzI                          lyvI ny aAp,y Gr iv|c iws° lE e|k v|.I dAavt
                               16
ho, lE `s kol aAE=                  pr aksr iws° ekMt             dA e»tzAm kItA= KA,y dI myz ty kAfI sAry ms°lIX
                                                                                                                 30
vAlIaM TAvM ty pRArTnA krn lE cilaA jMdA sI=                      aty k¨J hor lok vI ek|tr hoX sn=                    frIsIaM aty
                                                                  nym dy `pdySkM ny iws° dy cyilaM ^ iSkAet kItI
              iws° dA e|k aDrgI ^ QIk krnA                       “t¨sIN ms°lIaM aty pApIaM nAl ikP KA-pI rhy ho?”
                                                                    31
                 ( m|tI 9:1–8; mrkus 2:1–12)                             iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “eh bImAr mn¨|K hn<
  17                                                                                                                         32
       e|k idn iws° jdoN lokM ^ `pdyS dy irhA sI tM               ijnHM ^ vYd dI zr°rt hY nA ik tdr¨stM ^=                       mYN
FrIsI< aty k¨J nym dy `pdySk vI `Ty bYQy hoX sn=                  pApIaM ^ `nHM dy idl aty jIvn bdl, lE aAK,
`h glIl aty wh°idwA dy hr ngr toN aty wr°Slm                      lE aAeaA hM< nA ik DrmIaM ^=”
toN vI aAX sn= pRB° iws° ^ lokM ^ QIk krn lE
                                 18
aAp,I smr|TA dy irhA sI=            `Ty e|k mn¨|K sI ijs                  iws° dA vrt bAry svAl dA jvAb dy,A
^ aDr»g hoeaA sI= k¨J lok `s ^ m»jI ty c¨k ky                                  ( m|tI 9:14–17; mrkus 2:18–22)
                                                                    33
ilaAX= `h aAdmI cAh¨«dy sn ik `h es aDr»gI ^                             `nHM ny iws° ^ ikhA< “w°h»nA dy cyly vI aAm
                                            19
a»dr lYjA ky iws° dy sAmH,y r|K,=                pr `Ty e»nI      tOr ty FrIsIaM dy cyilaM vM{ vrt r|Kdy aty
BI/ sI ik jd `nHM ^ a»dr jA, dA koE >»g nA                        pRArTnA krdy sn< pr tyry cyly hr vkt KMdy-pINdy
idisaA iFr `h C|t `%ty c/Hy aty `nHM ny k¨J KprYlM                rih»dy hn=”
                                                                    34
k|>IaM aty BI/ dy ivckAr aty QIk iws° dy sAmH,y                          iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “kI t¨sIN lA/y dy dostM
`s ibmAr mn¨|K ^ `s dy ibstry smyt hyQM lAh                       toN vrt r|KvA s|kdy ho jdoN t|k ik lA/A `nHM dy nAl
         20                                                                   35
id|tA=        iws° ny `nHM dI aAsTA vyKky ibmAr mn¨|K ^           h¨»dA hY?        pr vkt aAvygA jdoN lA/A `nHM toN lY
ikhA< “im|tr< tyry pAp bKSy gX hn=”                               ilaA jAvygA= `s vkt `h vrt rK,gy=”
  21                                                                36
       wh°dI< nym dy `pdySkM aty FrIsIaM ny aAps                         iws° ny `nHM ^ eh idRSqMt s¨,AeaA< “koE vI
iv|c soicaA “eh kO, aAdmI hY jo prmyS¨r dy iKlAF                  mn¨|K nvyN k|p/y dI qAkI pA/ky p¨rA,y k|p/y `%ty nhIN
bol irhA hY? ik`Nik kyvl pRB° hI pAp mAf kr skdA                  lA`NdA= jykr `h eh krdA hY tM `h nvIN p¨SAk
hY=”                                                              ^ KrAb kr lvygA< pr hM nvIN p¨SAk dI qAkI vI
  22                                                                                                      37
       iws° `nHM dIaM socM ^ jA,dA sI tM `s ny                    p¨rA,I p¨SAk ty myl nhIN KMdI=               lok nvIN mY ^ kdy
ikhA< “t¨hA.y mn iv|c aijhy ivcAr ik`N pYdA ho rhy                vI p¨rA,I mSkM iv|c nhIN pA`Ndy= ik`N? ik`N ik
       23
hn?         ikh/I g|l sOKI hY? eh aAK,A ‘tyry pAp m¨aAF
                                      24                          mnK dA ptr `h nAm ijh/A iws° ny aAp,y lE vritaA=
                                                                    |u    |u
ho gX hn’< ‘jM `%Q aty c|l=’               pr mYN t¨hA^ eh
                                                                  dAinXl 7:13–14 iv|c eh nAm msIhA dA hY< ijs ^ prmySr
                                                                                                                     ¨
sb°t idaMgA ik mn¨|K dy p¨|tr* ^ DrtI ty pAp                      ny aAp,y lokM ^ bcA`, lE c¨i,aA sI=
1053                                        l°kA 5:38-6:25

nvIN mY p¨rA,IaM mSkM ^ pA/ dyvygI aty mY `nHM                                          iws° dA bArHM rs°lM ^ cun,A
                                                              38
iv|cNo .|lH jAvygI aty mSkM nSq ho jA,gIaM=
         ¨                                                      esy                     ( m|tI 10:1–4; mrkus 3:13–19)
                                                                            12
lE lok nvIN mY hmySA nvIaM mSkM iv|c Brdy hn=                                    `nHIN idnI iws° e|k phA/ ty igaA aty prmyS¨r
39                                                                                                                            13
     aty p¨rA,I mY pI ky nvIN koE nhIN cAh¨«dA= ik`N?                  ^ pRArTnA kridaM sArI rAt ibtA id|tI=                       aglI
ik`N ik `h aAKdA hY ik< ‘p¨rA,I mY hI vDIaA hY=’”                      svyr `s ny aAp,y cyilaM ^ b¨lAeaA aty `nHM iv|coN
                                                                                                                                14
                                                                       bArHM ^ c¨i,aA aty `nHM ^ “rs°l” aAiKaA=                      `nHM
                        iws° sbt dy idn dA pRB° hY                     bArMH rs°lM dy nM sn: Sm~n< ijs ^ iws° ny ptrs
                    ( m|tI 12:1–8; mrkus 2:23–28)                      nM id|tA aty `sdA BrA a»idRwAs< wAk°b aty w°h»nA<
                                                                                                       15
         sbt dy idn iws° k,k dy KytM iv|coN dI jA irhA                 ifilp¨|s aty brT¨lmE<                m|tI< TomA aty hlfE dA
6        sI= `s dy k¨J cyly k,k dy is|qy to/ky aAp,y
                                            2
h|TM ty ml ky KA rhy sn= k¨J FrIsIaM ny ikhA<
                                                                       p¨tr wAk°b aty Sm~n ijh/A knAnI* khA`NdA sI=
                                                                       16
                                                                         |
                                                                            wAk°b dA p¨tr wh°dA aty wh°dA eskirwotI= eh
“t¨sIN eh ik`N kr rhy ho? sbt dy idn nym dy m¨tAibk                    `hI wAk°b dA p¨tr wh°dA hY jo bAad iv|c iws° ^
e»J krn dI ezAzt nhIN hY=”                                             `sdy d¨Sm,M dy h|T f/vA`dA hY=
     3
      iws° ny aAiKaA< “kI t¨sIN eh nhIN pi/HaA ik dA~d
                                                                   4
ny kI kItA sI< jdoN `h aty `s dy sATI B¨|Ky sn= kI                           iws° dA lokM ^ `pdyS dy,A aty rAzI krnA
t¨sIN nhIN pi/HaA ik `h prmyS¨r dy Gr vi/aA< ty                                            ( m|tI 4:23–25; 5:1–12)
                                                                            17
`sny `h roqI c¨|kI< jo ik prmyS¨r ^ ByNq kItI gE                                 iws° aty rs°l phA/ toN `tr ky e|k p|DrI jgHA
sI< k¨J K¨d KADI aty k¨J `nHM lokM ^ id|tI< jo `s dy                   ty aA ky K/oty= lokM dA e|k bh¨t v|.A sm°h `%Ty
nAl sn= eh nym dy ivr¨|D sI jd ik nym tM ehI                           ek|QA hoeaA sI jo ik sAry wh°idwA< wr°Slm< s°r
                                                                                                                                   18
aAKdA hY ik kyvl jAjk hI `s roqI dA syvn kr                            aty sYdA dy smu»dr k»>y dy SihrM toN aAX sn=                     `h
                    5
skdA hY=” t|d iws° ny FrIsIaM ^ ikhA< “mn¨|K dA                        sAry iws° dy `pdyS s¨n, aty aAp,y rogM toN cgy ho,
p¨|tr sbt dy idn dA pRB° hY=”                                          lE `s kol aAX sn= ijh/y lok BirSq aAtimaM
                                                                                                                     19
                                                                       toN pIi/t sn `h vI rAzI kIty gX=                   sAry lok iws°
      iws° sbt dy idn e|k aAdmI ^ rAzI krdA hY                         ^ C°h,A cAh¨«dy sn ik`Nik `s iv|coN SktI inkl ky
                    ( m|tI 12:9–14; mrkus 3:1–6)                       lokM ^ rAzI krdI sI=
     6                                                                      20
      e|k hor sbt dy idn `h wh°dI pRArTnA sTAn                                   iws° ny aAp,y cyilaM v|l vyiKaA aty aAiKaA<
iv|c `pdyS dy, lE igaA= `%Ty e|k aAdmI sI ijs                               “grIb loko⁄ t¨sIN D»n ho< ik`Nik prmyS¨r dA rAj
                                   7
dy s|jy h|T ^ aDrg sI= nym dy `pdySk aty FrIsI                        t¨hA.A hY=
                                                                            21
es `.Ik iv|c sn ik vyKIX iws° es ^ sbt dy                                        t¨sIN jo h¨, B¨|Ky ho< Dn ho ik`N ik t¨hA^ st¨Sq
idn rAzI kr skdA hY ik nhIN= `h cAh¨«dy sn ik                          kItA jAvygA= t¨sIN jo h¨, ro rhy ho Dn ho ik`N ik
iws° koE glt k»m kry ty `h `s ^ doSI QihrA                             mgroN t¨sIN h|soNgy=
           8
sk,= iws° `nHM dIaM socM ^ jA,dA sI= aty `s
                                                                            22
ny `s mn¨|K ^ aAiKaA ijs dy h|T ^ aDrg hoeaA                                    “t¨sIN Dn ho jdoN lok mn¨|K dy p¨|tr kAr, t¨hA^
sI< “`%Q aty ivcAly aA ky K/HA ho jA=” tM `s ny e»J                    nfrt krn< itaAg,< byeztI krn aty t¨hA^ d¨Sq
                                                                                            |
               9                                                                               23
hI kItA= td iws° ny lokM ^ p¨%iCaA< “mYN t¨hA^ p¨CdA
                                                 |                     kih ky b¨lA`,=               jdoN eh vApry tM aAn»d nAl
hM ik sbt dy idn kI krn dI ezAzt hY? cigaAE                           `%Clo ik`Nik s¨rg iv|c t¨hA.A fl mhAn hovygA=
krnI dI jM bdI? iksy dy pRA, nSq krn dI jM iksy                        `nHM dy ip` dAidaM ny vI nbIaM nAl evyN hI kItA
                                       10
dy pRA,M ^ bcA`, dI?”                       iws° ny aAly d¨aAly `nHM   sI ijvyN `h t¨hA.y nAl kr,gy=
                                                                            24
sAiraM lokM ^ vyiKaA aty ibmAr aAdmI ^ aAiKaA<                                   “t¨hA.y ty lAhnt< amIr loko< ik`N ik t¨hA.y kol
“mY^ aAp,A h|T ivKA=” jd `s aDrgI mn¨|K ny                            sB s¨K hn=
                                                                            25
aAp,A h|T ivKA`, lE bAhr ki>aA tM `h iblk¨l                                      t¨hA.y ty lAhnt< ijh/y h¨, r|jy hoX ho mgroN
               11
QIk sI=             td frIsI aty nym dy `pdySk eh vyK ky               t¨sIN B¨%Ky rhoNgy= t¨hA.A b¨rA hovygA jo h¨, h|s rhy ho<
b/y kroD iv|c aAX aty e|k d°jy ^ kih, l|gy< “aApM                      mgroN t¨sIN k¨rlA`Ngy aty aFsos kroNgy=
iws° nAl kI krIX?”                                                     knAnI wh°dIaM dA e|k rAjsI j|TA=
l°kA 6:26-49                                                    1054
  26
       “t¨hA.y ty lAhnt< jdoN sAry lokM d¨aArA t¨hA.I                h|TM iv|c vgAeaA jAvygA aty t¨sIN es ^ F/n wog
`stit h¨»dI hY= ik`Nik `nHM dy p¨riKaM ny vI J°Qy                    nhIN hovoNgy= aty eh bAhr t¨hA.I godI iv|c vgygA=
nbIaM nAl evyN hI kItA sI=                                           ik`Nik ijs mAp nAl t¨sIN d°siraM ^ mApdy hoN `sy
                                                                     mAp nAl t¨hA^ vI mAipaA jAvygA=”
                                                                          39
            aAp,y vYrIaM nAl vI ipaAr kro                                      `s ny `nHM ^ eh idRSqMt vI id|tI< “kI BlA
                  ( m|tI 5:38–48; 7:12)                              a»nHM a»nHy dA aAg° ho skdA hY? nhIN⁄ dovyN hI qoX iv|c
  27                                                                                       40
       “pr t¨sIN< jo mY^ s¨, rhy ho= mYN t¨hA^ d|sdA hM              jA i.|g,gy=                koE vI cylA aAp,y g¨r° toN `cyrA
ik aAp,y vYrIaM ^ vI ipaAr kro= ijh/y lok t¨hA.y                     nhIN hY= pr jdoN cylA p°rI trHM is|K igaA hovy `h
nAl nfrt krdy hn aty t¨hA.A b¨rA ictvdy hn<                          aAp,y g¨r° vrgA hovygA=
                          28                                              41
`nHM dA vI BlA kro=            jo t¨hA^ SrAp id»dy hn `nHM                     “t¨sIN `s k|K dy k, ^ ik`N vyKdy ho ijh/A
^ asIsM id`< jo t¨hA.y nAl cgA ivhAr nhIN krdy                      t¨hA.y BrA dI a|K iv|c hY= jdoN ik t¨sIN `s StIr ^
                                     29                                                                                         42
`nHM lE vI pRArTnA kro=                   jykr koE t¨hA.I e|k        nhIN vyKdy ijh/A t¨hA.I aAp,I a|K iv|c hY?                      t¨sIN
g|lH ty cpy/ mArdA hY tM t¨sIN d°jI g|lH vI B¨aA idP=                aAp,y BrA ^ ikvyN aAK skdy hoN< ‘vIr< mY^ tyrI a|K
jykr koE t¨hA.A coZA KoNhdA hY tM `s ^ aAp,I                         coN k|K dA k, k|> lY,dy’ jdoN ik t¨sIN `h StIr
                                 30
kmIz Koh, toN vI nA roko=             jo koE vI t¨hA.y kolo m»gy     nhIN vyKdy jo t¨hA.I aAp,I a|K iv|c hY= hy kpqIP<
`s ^ dy dyvo= jykr koE t¨hA.I koE vI vst° lYNdA hY                   pihlM aAp,I a|K iv|cNo StIr ^ k|>o tM hI t¨sIN aAp,y
                               31
tM `s ^ vAps nA m»go=               aty ijho ijhA t¨sIN cAh¨»dy      BrA dI a|K iv|c `s k|K dy k, ^ k|>, lE QIk
ho ik koE t¨hA.y nAl kry t¨sIN aAp hI d°ijaM nAl                     trMH vyK skdy ho=
                           32
`ho ijhA vrtAvA kro=            jykr t¨sIN kyvl `nHM ^ hI
ipaAr kroNgy< jo t¨hA^ ipaAr krdy hn< tM t¨sIN                                                    do trHM dA Fl
prmyS¨r v|loN ikh/I `stit dI aAs r|K skdy ho?                                              ( m|tI 7:17–20; 12:34–35)
                                                                          43
ik`N ik e»J tM pApI lok vI aAp,y ipaAr krn                                     “e|k c»gA r¨|K mA/A fl nhIN id»dA aty nA hI
                                             33                                                             44
vAilaM nAl ipaAr krdy hn=                         jykr t¨sIN isrF    mA/A r|¨K vDIaA fl id»dA hY=                hr r|¨K aAp,y fl toN
`nHM dA hI cgA kro jo t¨hA.y lE cgA krdy hn< tM                    jAi,aM jMdA hY= lok k»i.aAlIaM TorM toN a»jIr nhIN
t¨sIN prmyS¨r v|loN ikh/I `stit dI aAs rKdy ho=                      to/dy aty nA hI JA/IaM toN `nHM ^ a»g°r iml
                                      34                                              45
pApI vI tM ehI krdy hn=                    jykr t¨sIN isrF `nHM      skdy hn=           c»gA ivaktI aAp,y idl iv|c ekitRt
^ hI `DAr id`< ijnHM koloN vAps aA`, dI aAs hovy                     cigaAEaM iv|cNo cgIaM g|lM k|>dA hY< aty e|k d¨Sq
tM t¨sIN prmySr v|lNo ikh/I `stit dI aAs r|K skdy
              ¨                                                      ivaktI aAp,y idl iv|c ekitRt b¨rIaM g|lM iv|coN
ho? e»J tM pApI lok vI d°jy pApI lokM ^ `DAr id»dy                   b¨rIaM g|lM bAhr ilaA`NdA hY= ik`N ik ivaktI
                                                           35
hn tM jo `h aAp,A p°rA pYsA vAps lY sk,=                        es   aAp,y m°«h nAl `hI g|lM aAKdA hY jo `s dy idl
lE aAp,y vYrIaM nAl ipaAr kro< m¨/ vAps lY, dI                       iv|c ekitRt hn=
aAs toN ibnA< `hI kro jo cgA hY= iFr t¨hA.A Fl
mhAn hovygA= aty t¨sIN srb `%c prmyS¨r dy b|cy                                                   do iksm dy lok
hovogy ik`N ik prmyS¨r pApI lokM aty nAS¨kry lokM ty                                             ( m|tI 7:24–27)
                  36                                                      46
vI dwAvAn hY=          dwAvAn hovo ijvyN ik t¨hA.A iptA                        “t¨sIN mY^ ‘pRB°< pRB°’< ik`N b¨lA`Ndy ho jdoN ik jo
                                                                                                                    47
vI dwAvAn hY=                                                        mYN aAKdA hM t¨sIN `h nhIN krdy?                    mYN t¨hA^ dsdA
                                                                     hM ik `h iks trHM dA ivaktI hY: hr `h mn¨|K jo
                  aAp,y-aAp ^ jA,o                                   myry kol aA ky myry `pdySM ^ s¨,dA hY aty `nHM ty
                                                                                            48
                        ( m|tI 7:1–5)                                aml krdA hY=                `s aAdmI vrgA hY jo ik Gr b,A
  37
       “d°ijaM dA inr,A nA kro tM t¨hA.A vI inr,A                    irhA hY= `h .°«GI K¨dAE krky c|qAn `ty nIh DrdA
nhIN kItA jAvygA= d°ijaM dI inidaA nA kro tM t¨sIN                  hY= h/ aA`NdA hY aty h/H dA pA,I `s dy Gr ^ vhA
vI nhIN indy jAvoNgy< jykr t¨sIN d°ijaM ^ m¨aAf krogy               ky lY jA, dI koiSS krdA hY< pr `h h/H `s Gr ^
                                       38
tM t¨sIN vI mAF kIty jAvoNgy=               id`< t¨hA^ vI id|tA      ihlA nhIN skdA< ik`Nik `s Gr dI nIh mzb°t hY=
                                                                     49
jAvygA= t¨hA^ bh¨t vDyry id|tA jAvygA= eh t¨hA.y                          pr `h ijh/A myry bcnM ^ s¨,dA hY pr aml
1055                                          l°kA 7:1-25

nhIN krdA tM `h `s mn¨|K vrgA hY ijsny aAp,y                kol ph¨icaA tM `sny e|k jnAzA vyiKaA= e|k ivDvA
                                                                   «
Gr dI K¨dAE mzb°tI nAl .°«GI nhIN p¨|qI aty jdoN            dA e|ko e|k p¨|tr sI jo mr igaA sI= jdoN `sdy p¨|tr
h/H aAeaA tM b/y aArAm nAl hI `sdA Gr bhA ky                dA jnAzA iljAeaA jA irhA sI tM dy `sdy nAl
                                                                                            13
nAl lY igaA aty `h Gr p°rI trHM brbAd ho igaA=”             kAfI lok vI t¨r rhy sn=              jdoN pRB° iws° ny `s ^
                                                            vyiKaA tM `sdy idl ^ b/A d|¨K l|gA aty `sny `s
              iws° dA e|k nOkr ^ QIk krnA                   aOrt ^ ikhA< “t°« ro nhIN=”
                                                                14
                ( m|tI 8:5–13;wUhnA4:43–54)                         `h agMh igaA aty tAb°t ^ CoihaA aty ijnHM


7        jdoN iws° aAp,IaA sArIaM g|lM lokM t|k ph¨«cA
         c¨|kA tM `h kfrnAh°m v|l igaA= `Ty e|k
sYnA aiDkArI sI= `s dA nokr b/A bImAr sI< aty
                                                 2
                                                            lokM ny tAb°t ^ c¨ikaA hoeaA sI< `%Ty hI r¨k
                                                            gX= iws° ny `s m¨rdA p¨|tr ^ ikhA< “hy w¨vk⁄
                                                            tY^ aAKdA hM ik `Q Klo=” tM `h ivDvA dA p¨|tr
                                                                                                                    15
                                                                                                                         mYN


mrn iknAry sI= `s ^ nokr nAl b/A ipaAr sI=                  `Q bYQA aty g|lM krn l|g ipaA aty iws° ny `s ^
3
 jdNo aiDkArI ^ iws° bAry ptA lgA `s ny kJ bzrg
                               |         ¨   ¨              `sdI mM ^ dy id|tA=
                                                                16
whdI aAgaM ^ iws° kl eh bntI krn lE BijaA
  °     °          o     y           y                               sB lok .r nAl Br gX aty eh kih ky prmySr
                                                                                                            ¨
                                            4
ik `h aAvy aty `sdy nOkr ^ bcAvy= tM `h aAdmI               dI `stit krn l|gy “e|k v|.A nbI sA.y kol aAeaA
iws° kol gX `nHM ny aiDkArI dI mdd krn lE                   hY=” aty `nHM ikhA< “prmySr Kud aAp,y lokM dI mdd
                                                                                      ¨
iws° a|gy byntI kItI aty ikhA< “ik `h s|c m¨|c tyrI         krn lE aAeaA hY=”
                          5                                     17
shAetA dy kAibl hY= `h sA.y lokM ^ ipaAr krdA                        eh Kbr iws° bAry sAry wh°idwA aty `sdy aAs-
                                                                        ˘
hY aty sA.y lE `sny pRArTnA sTAn vI b,vAeaA                 pAs dy elAky iv|c FYl gE=
hY=”
    6
    es lE iws° `nHM dy nAl cilaA igaA aty jdoN                                   w°h»nA v|lo e|k svAl
`h `sdy Gr toN izaAdA d°r nhIN sI= tM aiDkArI                                       ( m|tI 11:2–19)
                                                                18
ny aAp,y k¨J imtrM ^ `s ^ eh aAK, lE ByijaA<                         w°h»nA dy cyilaM ny `s ^ enHM sB g|lM bAry
“pRB° t¨sIN eTy aA`, dI tklIf nA kro< ik`N ik mYN           d%isaA aty w°h»nA ny aAp,y do cyilaM ^ aAp,y kol
                                                     7                    19
es lAek nhIN ik t¨sIN myrI C|t hyQ aAvo= esy                b¨lAeaA=           w°h»nA ny `nHM ^ pRB° kol eh p¨|C, lE
kAr, mYN aAp,y aAp ^ t¨hA.y kol aA`, dy kAibl               ByijaA “kI t°« `hI hY ijsdA sA^ e»tzAr hY jM asIN
nhIN smiJaA= pr t¨sIN kyvl e|k Sbd aAKoN tM myrA            iksy d°jy dy aA`, dA e»tzAr krIX?”
                        8                                       20
nokr rAzI ho jAvygA= ik`Nik mYN K¨d ap,y toN `%icaM                  tM `h lok iws° kol aAX aty aAK, l|gy< “w°h»nA
dy aDIn k»m krdA hM= k¨J ispAhI hn jo myry hyQM             bpitsmA dy, vAly ny sA^ tyry kolo eh svAl pu|C,
hn= jykr mYN iksy ^ aAKdA hM< ‘jA’< tM `h jMdA hY           lE ByijaA hY ik ‘kI t°« `hI hY ijsdI sA^ `.Ik hY
ty jykr mYN iksy hor ^ aAKdA hM< ‘aA’< `h aA`NdA hY=        jM asIN iksy hor dy aA`, dI `.Ik krIX?’”
                                                                21
jykr mYN aAp,y nokr ^ khM< ‘eh kr’< tM `h krdA                       `s vkt iws° ny bh¨t sAry bImAr lokM ^ `nHM
hY=”                                                        dI bImArI ty rogM toN aty BirSq aAtimaM toN m¨kt
    9
    jdoN iws° ny eh s¨i,aA tM `h hYrAn hoeaA=               kItA aty bh¨t sAry a»ny lokM ^ idRSqI id|tI tM jo `h
                                                                                    22
iws° `nHM lokM v|l m¨i/aA jo `sdA h¨km m»ndy sn             dobArA vyK sk,=           td iws° ny w°h»nA dy cyilaM ^
aty `nM ^ aAiKaA< “mNY thA^ sc aAKdA hM ik aijhA
      H                 ¨    |                              aAiKaA< “jAP aty jA ky jo k¨J t¨sIN s¨i,aA aty vyiKaA
ivSvAs tM mYN esrAXl iv|c vI nhIN vyiKaA=”                  hY w°h»nA ^ dso< ik h¨, a»nHy vyK skdy hn< l»g/y t¨r
    10
         ijh/y lok iws° kol Byjy gX sn jdoN `h Gr ^         skdy hn ko/HI rAzI ho gX hn< boly s¨, skdy hn aty
vAps cly gX tM `nHM ny vyiKaM ik nokr rAzI ho               m¨ridaM ^ jIvn id|tA igaA hY= aty prmyS¨r dy rAj
                                                                                                          23
igaA sI=                                                    dI K¨S KbrI grIb lokM ^ id|tI gE hY=
                                                                   ˘                                           jo ivaktI
                                                            mY^ svIkArdA hY `h Dn hY=”
                                                                24
            iws° dA e|k mn¨|K ^ ij`NdA krnA                          jdoN w°h»nA dy cyly cly gX tM iws° ny lokM ^
    11
         agly idn iws° nAen nM dy e|k Sihr iv|c             w°hnA bAry aAK,A s¨r° kItA “t¨sIN kI vyK, lE `jA/
                                                               »
igaA= `s dy cyly aty lokM dI e|k v.I BI/ `sdy               iv|c gX sI? kI e|k kAny ^ ijh/A hvA dy b¨|ly nAl
                              12                                          25
nAl sfr kr rhI sI=                 jdoN `h ngr dy fAqk dy   ihldA h?
                                                                   Y           t¨sIN bAhr kI vyK rhy sI? kI e|k vDIaA
l°kA 7:26-8:1                                                 1056
poSAk pAE hoX aAdmI ^ vyKdy sI? nhIN ijh/y lok                      nAl iws° dy pYrM ^ p°«iJaA aty s¨kAeaA= `sny ik»nI
vDIaA k|p/y pA`Ndy hn aty aYS nAl ij`Ndy hn<                        vAr `sdy pYrM ^ c¨«imaA aty ifr `sdy pYrM ty atr
                                                      26                            39
rAijaM dy mihlM iv|c hI dyKy jA skdy hn=                   s|cIN⁄   ml id|tA=            ijs frIsI ny iws° n aAp,y Gr Bojn
t¨sIN bAhr kI vyK, gX sI? kI nbI ^ vyK, gX                          lE b¨lAeaA sI `sny eh sB vyiKaA tM aAp,y mn
sI? hM⁄ mYN t¨hA^ d|sdA hM ik w°h»nA e|k nbI toN v|D                iv|c soicaA< “jykr eh aAdmI (iws°) nbI h¨»dA tM
      27
hY=        eh `hI ivaktI hY ijs bAry poTIaM iv|c vI                 ijh/I aOrt esdy pYr C°h rhI hY< `s ^ ptA ho,A
eh iliKaA hoeaA hY:                                                 cAhIdA sI ik `h e|k pAp, aØrt hY=”
                                                                         40
  ‘s¨,o⁄ mYN pRB°< aAp,A d°t tyry a|gy a|gy ByjdA hM                          iws° ny frIsI ^ aAiKaA< “Sm~n⁄ mYN tY^ k¨J
ijh/A tyry a|gy tyrA rAh itaAr krygA=’              mlAkI 3:1       aAK,A hY=”
                                                                         Sm~n ny ikhA< “g¨r°⁄ t¨sIN mY^ kI aAK,A cAh¨«dy
  28
       pr mYN t¨hA^ aAKdA hM ik ijh/y vI e|Ty mn¨|K                 ho?”
                                                                         41
j»my hn w°h»nA nAlo v|.A koE nhIN< pr jo vI koE                               iwsU ny aAiKaA: “do aAdmI sn= dovyN hI e|ky hI
mn¨|K prmyS¨r dy rAj iv|c CoqA hY `s kolo v|.A hY=”                 sAhUkAr dy dy,dAr sn= e|k bdA sAhUkAr ^ 500
  29
       jdoN sAry lokM smyt ms°lIaM ny vI eh s¨i,aA                  cMdI dy is|ikaM dA dy,dAr sI aty dUjA aAdmI sAhUkAr
                                                                                                                         42
tM `h sihmt hoX ik prmyS¨r dA rstA DrmI sI=                         ^ 50 cMdI dy is|ikaM dA dy,dAr sI=                        donM hI
eh `hI lok sn ijnHM ^ w°h»nA d¨aArA bpitsmA                         aAdmIaM kol pYsy nhIN sn< es lE `h aAp,A
                      30
id|tA igaA sI=             pr frIsIaM aty nym dy `pdySkM            krjA nA dy sky= pr sAhUkAr ny dohM aAdmIaM ^
ny prmyS¨r dI `nHM bAry b,AE iv`Nt ^ nAm»z°r kr                     aAiKaA `nHM ^ aAp,A krj dy, dI koE lo/ nhIN=
id|tA< `nHM ny w°h»nA ^ bpitsmA dy, dI an¨mtI nA                    hu, dohM iv|cNo ikh/A bdA sAhUkAr ^ v|D ipaAr krygA=
                                                                         43
id|tI=                                                                        Sm~n ny ikhA< “myry iKaAl iv|c `h vDIk ipaAr
  31
       “ifr mYN es pI/HI dy lokM ^ iks vrgA d|sM?                   krygA ijs ^ `sny izaAdA Dn bKiSaA=”
                                   32
`nHM dI t¨lnA iks nAl hY?               `h `nHM b|icaM vrgy              iws° ny Sm~n ^ ikhA< “t°« QIk aAK irhA hY=”
                                                                    44
hn ijh/y rAhM ty bYQdy hn aty `nHM dA e|k sm°h                           ifr iws° `s aØrt v|l pritaA aty Sm~n ^
d°jy sm°h ^ aAKdA hY<                                               aAK, l|gA< “t°« es aØrt ^ vyK irhA hYN? jdoN mYN tyry
  ‘asIN t¨hA.y lE bsrI vjAE pr t¨sIN nA n|cy<                      Gr a»dr pRvyS kItA tM t°« myry pYr Do, lE pA,I nA
asIN t¨hA.y lE Sok gIt gAeaA pr t¨sIN nhIN roX=’                    id|tA pr `sny aAp,y h»J°aM nAl myry pYr Doty aty
                                                                                                                   45
                                                                    aAp,y vAlM nAl `nHM ^ s¨kAeaA=                      t°« mY^ nhIN
  33
       w°h»nA bpitsmA dy, vAlA aAeaA< nA tM `h                      c¨«imaA pr jd hI mYN a»dr aAeaA td toN `h myry
                                                                                             46
roqI KMdA hY nA hI mY pINdA hY pr t¨sIN kih»dy ho `s ^              pYrM ^ c¨mdI rhI=
                                                                             »                    t°« myry isr tyl nAl nhIN J%isaA
                                  34                                                                              47
B°t toN icbi/aA hoeaA hY=             iFr mn¨|K dA p¨|tr KMdy      pr `sny atr nAl myry pYr mly=                      es lE< mYN
aty pINdy aAeaA hY aty t¨sIN kih»dy ho ik ‘vyKo `h                  t¨hA^ d|sdA hM ik `s dA ant ipaAr eh drSA`NdA
KA~ aty ipa|k/ hY aty `h msUlIaM aty pApIaM dA                      hY ik `s dy bh¨t sAry pAp m¨aAF ho gX hn= pr `h<
               35
im|tr hY=’          pr isaA,p aAp,y kArnAimaM d¨aArA                ijs dy To/y pAp m¨aAF hoX hn< G|q ipaAr krdA hY=”
                                                                         48
hI DrmI idKAE iddI hY=”                                                      ifr iws° ny `s aOrt ^ aAiKaA< “tyry pAp bKSy
                                                                    gX hn=”
                                                                         49
                           Sm~n FrIsI                                         KA,y dI myz dy aAs pAs bYQy lok aAp,y mn iv|c
  36
       ifr frIsIaM iv|coN ix|k ny byntI kItI ik `h                  soc, l|gy ik< “eh kO, aAdmI hY jo pAp vI m¨aAf
`s nAl roqI KAvy= tM iws° `s frIsI nAl `s dy                        kr skdA hY?”
                                        37                               50
Gr jA ky KA,y dI myz ty bYQA=                `s ngr iv|c e|k                  iws° ny `s aOrt n° ikhA< “tyrI aAsTA ny tY^ tyry
pAp, aOrt sI aty `h jA,dI sI ik iws° e|k frIsI                      pApM toN bcAeaA hY< jA SMtI nAl clI jA=”
dy Gr Bojn KA irhA sI< tM `h e|k sgmrmr dI
                                  38
SISI iv|c atr ilaAE=                   `h iws° dy crnM kol                                iws° ap,y cyilaM nAl
K/HI sI aty ro rhI sI= `s ny aAp,y h»J°aM nAl `s
dy pYr ig|ly krny S¨r° kr id|ty< aty aAp,y vAlM dy                  8         es toN bAad iws° Sihr Sihr aty ngr ngr
                                                                              iv|c prmyS¨r dy rAj bAry K¨S˘KbrI FYlA`NdA
1057                                              l°kA 8:2-22

hoeaM wAtrA krdA irhA aty bArHM rs°l vI `s dy                aty and nAl `nHM ^ kb°l kr lYNdy hn= pr eh
             2
nAl sn= k¨J aØrtM vI `sdy nAl sn ijnHM ^                     `nHM dy iv|c .°GIaM j/HM nhIN f/dy= `h k¨J smyN
`sny `nHM dy rogM aty BirSq aAtimaM toN m¨kt                 lE ivSvAs krdy hn pr jdoN prK dA smM aA`NdA
                                                                                                                  14
kItA sI= `%Ty `nHM ivckAr mirwm mgdlInI nM dI                hY tM `h ivSvAs krnA bd kr id»dy hn=                     aty
aØrt vI sI= `s^ s|t B°t icb/y hoX sn= iws° ny               ijh/y bIz k»i.aM ivckAr i.|gy< `h `nHM lokM vM{
                                       3
`nHM B°tM ^ `s iv|coN k|i>aA sI= eh aOrtM vI nAl             hn jo `pdyS ^ s¨,dy hn< pr jdoN `s dy an¨sAr
sn: hyrodys dy `%c aiDkArI c¨zA< dI ptnI woaAnA              rih,A S¨r° krdy hn< Fyr ictAvM< Dn aty izdgI dy
vI `nHM ivcoN hI sI= s¨S»nA aty kE hor aOrtM `s dy           s¨K cYn `nHM ^ vD, toN dbA lYNdy hn esy lE `h
                                                                                         15
nAl sn= eh aOrtM aAp,y Dn nAl iws° aty `sdy                  kdy vI Fl nhIN pA`Ndy=           aty `h bIz ijh/y `pjA~
rs°lM dI syvA kr rhIaM sn=                                   zmIn ty i.|gy< `h `nHM lokM vM{ hn jo cgy aty
                                                             inSkpq idlM nAl `pdyS ^ s¨,dy hn aty `pdyS
                  bIj bIj, bAry idRSqMt                      an¨sAr ij`Ndy hn iFr `h DIrj nAl cgy Fl iddy
                ( m|tI 13:1–17; mrkus 4:1–12)                hn=
  4
   sAiraM SihrM toN lok e|kQy hoky v|.I BI/ vM{
aAX= aty `s ny lokM ^ eh idRSqMt s¨,AeaA:                                     aAp,I isaA,ptA ^ vrto
  5
   “e|k iksAn bIj bIj, lE inkilaA< jdoN `h                                         ( mrkus 4:21-25)
                                                                  16
bIj boa irhA sI tM k¨J bIj s/k dy nAl i.|g pX<                         “koE vI mn¨|K dIvA bAl ky `s ^ BM.y nAl >k
`s `proN dI lok l»Gdy rhy< aty i.|gy hoX bIj p»CI            ky l¨kA`NdA nhIN< nA hI m»jy hyQM r|KdA hY< sgoN `h
            6
c¨g gX= k¨J bIz pTrIlI zmIn ty i.|gy aty `h                  mn¨|K dIvy ^ SmHAdAn `ty rKdA hY tM jo a`, vAly
                                                                                                  17
`%g,y S¨r° ho gX pr `%Ty nmI nA ho, dI kAr, `h               hnyry iv|coN cAn, ^ vyK sk,=              ik`N ik aijhA k¨J
            7
s¨|k gX= k¨J bIj k»i.aAlIaM JA/IaM iv|c i.|g                 vI l¨ikaA hoeaA nhIN hY jo zAihr nhIN kItA jAvygA<
pX= `h k»i.aM ivckAr `gy pr TohrM ny `nHM ^                  aty e|Ty k¨J vI l¨ikaA hoeaA nhIN hY ijh/A d%isaA
p¨»grn nA id|tA ty eh `nHM hyQ d|b gX=                       nhIN jAvygA aty cAn, iv|c nhIN ilaMdA jAvygA=
  8                                                          18
   k¨J bIz `pjA~ zmIn ty i.|gy aty eToN vAly                      es lE hoiSaAr rho ik t¨sIN ikvyN s¨,dy hoN ik`N
bIjM dI fsl sO g¨,A v|D pYdA hoE=” iws° ny eh                ik ijs iksy kol hY `h izaAdA hAisl krygA aty
idRSqMt jdoN Ktm kItA tM aAiKaA< “t¨sIN lok jo mY^           ijs iksy kol nhIN hY `h `s ^ vI g¨aA lvygA< jo
s¨n, aAX ho< s¨,o=”                                          `h socdA hY ik< `s kol hY=”
  9
   iws° dy cyilaM ny `sto p¨%iCaA< “es idRSqMt dA
kI arT hY?”                                                              iws° dy cyly hI `s dA aslI pirvAr
  10
       iws° ny aAiKaA< “t¨hA^ prmyS¨r dy rAj dy g¨ptM                       ( m|tI 12:46-50; mrkus 3:31-35)
                                                                  19
^ jAn, dA aiDkAr id|tA igaA hY< pr horM lE mYN                         iws° dy mAtA aty BrA `s ^ iml, lE aAX<
idRSqMtM rAhIN boldA hM tM jo:                               pr iws° dy aAly d¨aAly enI BI/ e|ktr sI ik
                                                                                                  20
  ‘`h vyKdy hoX vI nA vyK, aty s¨,idaM hoeaM vI              `h `s dy ny/y nA jA sky=                  tM iksy ny `s ^
nA smJ,=’                                       wsAwAh 6:9   ikhA< “tyry mAtA aty BrA bAhr K/Hy hn< `h tY^ vyK,A
                                                             cAh¨«dy hn=”
                                                                  21
       iws° bIj vAlI idRSqMt dA vrn, krdA hY                           iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “myrI mM aty BrA `h
            ( m|tI 13:18–23; mrkus 4:13–20)                  lok hn jo prmyS¨r dy `pdyS ^ s¨,dy hn aty `s ty
  11
       “es `%prly idRSqMt dA arT eh hY ik: bIj               aml krdy hn=”
                             12
prmyS¨r dy `pdyS hn=              ijh/y bIz s/k dy iknAry
i.|gy< `h `nHM lokM vM{ hn jo `pdyS s¨,dy hn=                              cyilaM v|loN iws° dI SktI vyK,A
aty Fr StAn aA`NdA hY aty `nM dy idlNo ivcNo `pdS
     y Y                    H                   y                           ( m|tI 8:23-27; mrkus 4:35-41)
                                                                  22
^ k|> id»dA hY= es lE `h ivSvAs nhIN kr skdy                           e|k idn iws° aty `sdy cyly by/I `ty c/Hy
                             13
aty bcAX nhIN jA skdy=            ijh/y bIz pTrIlI zmIn      tM iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “aAP⁄ es JIl dy
ty i.|gy< `h `nHM lokM vM{ hn jo `pdyS s¨,dy hn              pAr clIX=” tM `h e|k by/I iv|c bYQy aty c|l
l°kA 8:23-46                                                        1058
          23                                                                  34
pX=            jdoN `h by/I clA rhy sn iws° sON igaA= `%Ty                         jdoN s°r crA`, vAilaM ny eh sB vyiKaA tM
b/A tyz t°fAn aAeaA aty pA,I by/I iv|c BrnA                              `h `ToN B|j gX aty `nHM ny es ˘Kbr dA vrn,
                                                24                                                                                 35
S¨r° ho igaA= `h Ktry iv|c sn=                       cyly iws° kol gX    sAry lokM ^ kItA jo KytM ty SihrM iv|c sn=                     aty
aty jA ky `s ^ jgAeaA= `nHM aAiKaA< “pRB°⁄ pRB°⁄                         lok eh sB vyK, lE bAhr inkly tM lok iws° kol
asIN tM .¨|b cly hM=”                                                    aAX aty `s aAdmI ^ iws° dy cr,M iv|c bYQA pAeaM=
     iws° `%iQaA aty `s ny hvA aty lihrM ^ iJ/ikaA                       h¨, `h bdA s%ijaA hoeaA sI aty `s dA idmAg vI
                                                                                                                                   36
aty r¨k jA, lE ikhA tM e|kdm hvA ty JIl SMt ho                           shI sI ik`N ik B°tM ny `s ^ C|. id|tA sI=                      eh
gE=                                                                      sB vyK lokI BYBIt ho gX= ijnHM lokM ny vyiKaA sI ik
     25
          Fyr iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “ik|Ty hY t¨hA.A                    ikvyN iws° ^ `s ^ rAzI kItA sI `nHM ny es dI
ivSvAs?” cyly .r gX aty hYrAn sn `nHM e|k d°sry                          ivaAiKaA bAkI lokM ^ vI kItI ik iws° ny ikvyN `s
                                                                                                           37
^ aAiKaA< “eh kO, mn¨|K hY? jo hvAvM aty pA,IaM                          ivaktI ^ cgA kItA sI=                 tM igrsynIaA dy elAky
^ vI h¨km dy skdA hY ty `h `s ^ m»ndy hn?”                               dy sAry lokM ny iws° ^ byntI kItI ik `h `ToN d°r
                                                                         clA jAvy ik`N ik `h sB bh¨t .r gX sn= tM iws°
                                                                                                                          38
                   e|k mn¨|K a»dr B°tM dA vAsA                           by/I ty c/ ky m¨/ glIl v|l ^ m¨i/aA=                  ijs mn¨|K
                   ( m|tI 8:28–34; mrkus 5:1–20)                         ^ `s ny QIk kItA sI `sny iws° dy nAl jA, dI
     26                                                                                      39
          iFr iws° aty `s dy cyly JIl dy prly pAr                        byntI kItI=              pr iws° ny eh kih ik `s aAdmI ^
igrsynIaA dy dyS iv|c ph¨»cy jo glIl dy sAmH,y hY=                       Byj id|tA ik< “`h aAp,y Gr vAps jA ky lokM ^ d|sy
27
     jdoN iws° by/I iv|coN `tiraA< tM `s Sihr iv|coN                     ik prmyS¨r ny tyry lE kI kItA hY?”
ek mnK iws° kl aAeaA ijs ^ Bt icbi/aA heaA
 |   |¨      o              °         o                                      tM `s aAdmI ny sAry Sihr iv|c jAky d%isaA ik
sI= b/y lby smyN toN `s ny koE k|p/y nhIN pihny sn                      iws° ny `s lE kI kItA sI=
nA hI Gr iv|c irhA sI< sgoN `h kbrstAn iv|c
rih»dA sI=
                  28
                       Ð   29
                                jdoN `s ny iws° ^ vyiKaA tM `sny
`%cI-`%cI cIkM mArIaM aty `s dy pYrM ty i.|g ipaA                                  iws° dA e|k mrI ku/I ^ jIvn bKSnA aty
aty `sny `%cI aAvAz iv|c aAiKaA< “hy iws°⁄ srb                                                bImAr aOrt ^ QIk krnA
`%c prmyS¨r dy p¨|tr< tY^ mYToN kI cAhIdA hY? mYN tyry                                      ( m|tI 9:18–26; mrkus 5:21–43)
                                                                              40
a|gy byntI krdA hM ikrpA krky mY^ d|¨K nA dy⁄” `s                                  jdoN iws° glIl vAps m¨i/aA tM lokM ny glIl
ny aijhA es lE aAiKaA ik`N ik iws° ny `s BirSq                           iv|c `sdA s¨aAgt kItA= sB lok `sdI `.Ik kr
                                                                                       41
aAtmA ^ `s bdy dA SrIr C|., lE h¨km id|tA=                              rhy sn=            jYr°s nM dA e|k mn¨|K iws° kol aAeaA jo
B°t kE vArI `s bdy ^ icbi/aA sI= aijhy avsrM                           ik pRArTnA sTAn dA aAg° sI= jYr°s iws° dy pYrIN i.|g
                                                                                                                                  42
ty< hAlM ik `s dy pYrM aty h|TM iv|c zzIrM pAEaM                        ipaA aty arzoE kItI ik `h `sdy Gr cly=                        jYr°s
hoEaM sn aty jylH iv|c r%iKaA igaA sI< `h zjIrM                         dI ek|lI DI< jo ik bArHM sAlM dI sI< mrn iknAry sI=
^ to/ s¨|qdA aty B°t `s ^ s¨nsAn TAvM `%ty jA,                               jdoN iws° jYr¨s dy Gr jA irhA sI tM sAry pAis`N
                                                                                                           43
lE mzb°r krdA=                                                           lok `s ^ D|ky dy rhy sn=               `Ty e|k aOrt aAE ijs
     30
          iws° ny `s ^ p¨%iCaA< “tyrA nM kI hY?”                         ^ bArHM sAlM toN K°n aA irhA sI= `h aAp,A sArA Dn
     mn¨|K ny jvAb id|tA< “lSkr” ik`N ik `s iv|c                         aAp,y elAj lE vYdM `pr Krc kr c|¨kI sI< pr
                                       31                                                                                    44
bh¨t sAry B°tM dA vAsA sI=                  B°tM ny iws° a|gy arjoE      koE vI vYd `s ^ rAzI nA kr sikaA=                        tM aØrt
                                                               32
kItI ik `h `nHM ^ aTAh hnyry iv|c nA Byjy=                          `s   ipCoN dI iws° dy ny/y aAE aty `sdy coZy dy iknAry ^
phA/I ty s°rM dA e|k v|.A e|j/ cr irhA sI tM B°tM                        C°ihaA= `sy pl `s dA K°n vg,A b»d ho igaA=
                                                                         45
ny iws° ^ byntI kItI ik `h `nHM ^ s°rM iv|c pRvyS                             td iws° ny aiKaA< “iks ny mY^ CUihaA hY?”
                                                               33
krn dyvy= tM iws° ny `nHM ^ aAigaA dy id|tI=                        `h        sB lokM aAiKaA ik `nHM ny `s ^ nhIN CoihaA=
B°t `s aAdmI iv|coN bAhr inkly aty `nHM s°rM iv|c                        ptrs ny ikhA< “s¨aAmI< tyry aAly d¨aAly e»ny lok hn
jA v/y= iFr s°rM dA p°rA e|j/ phA/I dy isry >lvI                         ik `h tyry `%ty i.|g rhy hn=”
                                                                              46
TM ^ B%ijaA aty JIl iv|c i.|g ipaA= sAry s°r .¨|b                                  pr iws° ny ikhA< “nhIN⁄ iksy ny mY^ CoihaA hY aty
gX=                                                                      mYN aAp,y iv|coN SktI bAhr jMdI mihs°s kItI hY=”
1059                                        l°kA 8:47-9:16
  47                                                                     6
       jdoN `s aOrt ny mihs°s kItA ik mYN l¨k nhIN                         e`N rs°l bAhr jA ky hr e|k ngr< Sihr< hr
skdI= tM `h k»bdI hoE bAhr aAE aty iws° a|gy                         TM ty jA ky K¨S ˘KbrI s¨,A`dy aty lokM dy rog d°r
aAky J¨k gE= jdoN sAry lokI s¨, rhy sn tM                            krdy=
`sny d%isaA ik ik`N `sny iws° ^ CoihaA sI= td
`sny disaA ik `sy vkt `s^ aArAm aA igaA sI                                           hyrodys iws° bAry SSop»c iv|c
                                            48
jdoN hI `sny iws° ^ C°ihaA sI=                   iws° ny `s^ ikhA<                  ( m|tI 14:1–12; mrkus 6:14–29)
                                                                         7
“myrI b|cI< t°« es lE rAzI ho gE hYN ik`Nik                                jo vI g|lM vApr rhIaM sn rAjpAl hyrodys `nHM
tY^ ivSvAs hY< SMt hoky jAh=”                                        bAry jA, igaA= es lE `h prySAn ho igaA ik`N
  49
       jdoN iws° ajy bol hI irhA sI tM pRArTnA sTAn                  ik k¨J lok aAK rhy sn ik “w°h»nA bpitsmA dy,
toN jYr°s dy Gro e|k aAdmI aAeaA aty `sny aA ky                      vAly ^< m¨ridaM iv|coN jIvn ^ `BAiraA igaA hY=”
                                                                     8
jYr¨s ^ aAiKaA< “tyrI p¨|trI mr gE hY< es lE t°                      k¨J lok kih»dy hn ik< “XlIwAh sA.y lE pRgq hoeaA
                                              50
s¨aAmI ^ hor prySAn nA kr=”                        iws° ny eh sB     hY=” aty k¨J hor lokM dA aAK,A hY< “bh¨t dyr pihlM
                                                                                                                      9
s¨i,aA tM jYr°S ^ aAiKaA< “.r nA= isrf ivSvAs                        dy nbIaM iv|coN koE nbI jI `%iQaA hY=” hyrodys ny
kr< tyrI k¨/I iblk¨l rAzI ho jAvygI=”                                ikhA ik< “w°h»nA dA isr tM mYN v>A c¨ikaM hM tM eh
  51
       iws° jYr¨s dy Gr ph¨»icaA aty `s ny aAp,y nAl                 ifr h¨, kO, hY ijs dy bAry mYN eho ijhIaM g|lM s¨,
isrf ptrs< w°h»nA aty wAk°b aty k¨/I dy mM-bAp ^                     irhA hM?” aty `s ny iws° ^ vyK, dI BAl jArI
                                       52
hI Gr a»dr aA`, id|tA=                      `sny hor iksy ^ vI       rKI=
a»dr aA`, toN rok id|tA= sB ro rhy sn aty mAtm                                                 iws° dA p»j
mnA rhy sn ik`N ik `h jA,dy sn ik k¨/I mr c|¨kI                                    hzAr toN vD ^ Bojn krvA`,A
sI= pr iws° ny ikhA< “rovo nhIN= `h mrI nhIN `h                            ( m|tI 14:13-21; mrkus 6:30-44;wUhnA 6:1-14 )
                                                                         10
isrf s¨|tI hoE hY=”                                                           jdoN `h sAry rs°l vAps aAX tM `nHM ny aAky
  53
       sAry lok iws° `pr h|sy ik`Nik `h jA,dy sn                     iws° ^ aAp,y kIty hoX sAry k»mM dI tFsIl d|sI=
                          54
ik k¨/I mr c¨|kI sI=           pr iws° ny `sdA h|T aAp,y             tM iws° `nHM ^ aAp,y nAl lY igaA aty `h aAp,y
                                                                                                           11
h|T iv|c ilaA aty `s ^ p¨kAiraA< “CoqI b|cI⁄ K/HI ho                 aAp ngr bYtsYdA ^ t¨r pX=                  pr jd hI lokAE
         55
jAh⁄”         `s dA aAtmA `s dy SrIr iv|c vAps prt                   ^ iws° dy `Ty ph¨«c, dA ptA lgA `h `sdy
aAeaA ty `h J|q `%Q KlotI= iws° ny ikhA< “`s ^                       ip%Cy ho t¨ry tM Fyr iws° ny `nHM lokM dA s¨aAgt
                          56
k¨J KA, lE dyvo=”              k¨/I dy mApy eh sB vyK ky             kItA aty `nHM ^ prmyS¨r dy rAj bAry idRSqMt
hYrAn rih gX= iws° ny `nHM ^ ikhA ik eh iksy ^                       id|ty aty ibmAr lokM ^ rAzI kItA=
                                                                         12
nA d|s,A=                                                                     d¨pihr toN bAad< bArHM rs°l iws° kol aAX aty
                                                                     aAK, l|gy< “imhrbAnI krky BI/ ^ jA, lE kho tM
                iws° v|loN bArHM rs°lM ^ Byj,A                       jo `h ny/y dy ip».M< KytM iv|c jA ky k¨J KA, lE l|B
                ( m|tI 10:5–15; mrkus 6:7–13)                        sk, ik`N jo asIN e|Ty d°r bIaAvAn iv|c hM=”
                                                                         13

9      iws° ny bArHM rs°lM ^ e|kiQaA s%idaM aty `nHM
       ^ rogIaM ^ rAzI krn dI SktI id|tI aty sAry
                               2
B°tM ty eKitaAr id|tA= aty `nHM ^ prmyS¨r dy rAj
                                                                              pr iws° ny rs°lM ^ aAiKaA< “t¨sIN `nHM dy KA,
                                                                     dA k¨J pRb»D kro⁄”
                                                                         rs°lM ny aAiKaA< “sA.y kol p»j roqIaM aty do m|CIaM
dA prcAr krn lE ibmArM ^ QIk krn lE bAhr                             toN v|D k¨J nhIN hY= sA^ aAs hY ik t¨sIN nhIN cAhoNgy
          3
ByijaA= aty `sny rs°lM ^ aAiKaA< “jdoN t¨sIN sfr                     ik asIN jAEX at y en H M sAr y l o k M lE Bo j n
                                                                                     14
kro tM rAh lE k¨J nA lvo< nA koE soqI< nA JolA nA                    ilaAEX?”             `Ty p»j hzAr dy krIb aAdmI ek|tr
roqI aty nA hI pYsy= isrF jo k|p/y t¨sIN pAX hoX hn                  sI=
                                   4
`hI sfr iv|c lY ky jAvo= aty ijs Gr jAvo a|gy hor                        iws° ny aAp,y cyilaM ^ ikhA< “lokM ^ kho ik `h
                                       5
jgHM t¨rn t|k `%Ty hI r¨ko= aty ij|Ty vI lok t¨hA.A                  p»jAh-p»jAh dA e|k g¨q b,A ky p»gtM iv|c bYQ jA,=”
                                                                                          |
                                                                         15
s¨aAgt nhIN krdy< jdoN t¨sIN `h ngr C|.oN< tM `nHM                            cyilaM ny `s dA h¨km m»inaA ty sAry lokM ^
                                                                                                  16
dy iKlAF gvAhI dy tOr ty aAp,y pYrM dI D°/ JA/                       p»gtM iv|c ibQA id|tA=            tM iws° ny `h p»j roqIaM
dyvo=”                                                               aty do m|CIaM h|T iv|c f/IaM aty asmAn v|l t|k ky
l°kA 9:17-41                                                  1060
`s lE pRB° dA S¨krAnA kItA= tM iws° ny `nHM ^                                                m°sA< XlIwAh aty iws°
toi/aA aty cyilaM ^ lokM iv|c v». dy, lE dy id|tIaM=                                      ( m|tI 17:1–18; mrkus 9:2–8)
17                                                                          28
     sB lokM ny aAp,I st¨SqI m¨tAibk KADA= jdoN `nHM                            iws° dy eh aAK, toN a|Q k¨ idnM bAad< `s ny
ny bcy hoX q¨ki/aM ^ ek%iQaM kItA< `nHM nAl bArHM                      aAp,y nAl ptrs< wAk°b aty w°h»nA ^ ilaA aty
                                                                                                                           29
qokrIaM Br gEaM sn=                                                    e|k phA/ `%ty pRRArTnA krn lE igaA=                      jdoN `h
                                                                       pRArTnA kr irhA sI tM `s dy m°h dA r»g r°p bdl,A
                                                                                                     «
                                                                                                                                  30
                     ptrs aAKdA iws° hI msIh hY                        S¨r° ho igaA= `sdy vstr icqy cmkIly ho gX=                      `s
                ( m|tI 16: 20–28; mrkus 8: 30–9:1 )                    vkt do aAdmI iws° nAl g|lM kr rhy sn jo ik m°sA
     18                                                                                            31
          e|k vAr jdoN iws° e|k%ilaM pRArTnA kr irhA                   aty XlIwAh sn=                m°sA aty XlIwAh vI b/y cmk
sI tM `s dy cyly `s kol aAX= iws° ny `nHM ^ p¨iCaA<
              y                                                        rhy sn aty `h iws° nAl `s dI mØt bAry g|l kr
“lok kI kih»dy hn ik mYN kO, hM?”                                      rhy sn ijh/I ik wr°Slm iv|c vApr, vAlI sI=
     19                                                                32
          cyilaM ny jvAb id|tA< “k¨J kih»dy hn ik t° w°hnA
                                                         »                  pr ptrs aty `s dy sATI ghrI nINd s¨|ty hoX
bpitsmA dy, vAlA hYN< d°jy kih»dy hn t° XlIwAh hY                     sn= pr jdoN `h jAgy `nHM ny iws° dI mihmA vyKI
                                                                                                                                 33
aty k¨J d°sry aAKdy hn ik t° pRAcIn kAl iv|c ho c|¨ky                 aty `s nAl do hor aAdmIaM ^ K/Hy vyiKaA=                       jdoN
nbIaM iv|coN hYN ijh/A d¨bArA jIvn iv|c aA igaA                        m°sA aty XlIwAh vAps jA rhy sn tM ptrs ny ikhA<
hY=”                                                                   “s¨aAmI< sA.y lE e%Ty rih,A cgA hY= asIN e%Ty
     20
          tM iws° ny aAp,y cyilaM ^ ikhA< “t¨sIN kI aAKdy              it»n t»b° lAvMgy< e|k t¨hA.y lE< e|k m°sA lE aty
ho ik mYN kO, hM?”                                                     e|k XlIwAh vAsty=” pr ptrs nhIN jA,dA sI ik
     ptrs ny jvAb id|tA< “msIh jo ik prmyS¨r v|loN                     `h kI aAK irhA hY=
          21                                                                34
hY=”           iws° ny `nHM ^ cOks kItA ik eh g|l iksy ^                         jdoN hAly ptrs g|lM kr irhA sI tM cAr c¨fyry
nhIN d|s,I=                                                            e|k b|dl CAeaA tM `h .r gX jdoN `h b|dl
                                                                                             35
                                                                       iv|c iGr gX=               tM bdl iv|coN e|k aAvAz aAE aty
               iws° aAKdA hY ik `s ^ mrnA pvygA                        ikhA< “eh myrA p¨|tr hY⁄ eh `h hY ijs ^ mYN c¨i,aA
                                                                                                                36
                 ( m|tI 16:20–28; mrkus 8:30–9:1 )                     hY aty t¨sIN sAry es dI s¨,o=”                jdoN aAvAz alop
     22
          `sny aAiKaA< “mn¨|K dy p¨|tr lE eh zr°rI hY                  ho gE tM `Ty kyvl iws° hI sI= tM ptrs< wAk°b aty
ik `h bh¨t sArIaM tklIFM ivcoN g¨zry aty bz¨rg                         w°h»nA c|¨p rhy `nHM ny jo k¨J vI vyiKaA sI `s bAry
wh°dI aAg°aM< pRDAn jAjkM aty nym dy `pdySkM                           iksy ^ vI k¨J vI s°ct nhIN kItA=
d¨aArA vI nAm»z°r kItA jAvy aty mAiraA jAvy aty
iFr tIjy idn mØt toN jIvn v|l `BAiraA jAvy=”                                        iws° dA e|k bAlk ^ QIk krnA ijs
     23
          `s ny sBnM ^ aAiKaA< “jykr koE myry                                                a»dr BirSq aAtmA sI
ip|Cy c|l,A cAh¨dA hY< tM `s ^ aAp,y aAp ^ itaAg,A
                »                                                                     ( m|tI 17:14–18; mrkus 9:14–27)
                                                                            37
cAhIdA hY aty roz aAp,I slIb c¨k ky myry ip|Cy c|l,A
                               |                                                 agly idn iws°< ptrs< wAk°b aty w°h»nA phA/I
                     24
cAhIdA hY=                ik`N ik ijh/A vI aAp,I jAn bcA`,A            toN vAps prt aAX= lokM dA e|k v|.A sm°h iws° ^
                                                                                      38
cAh¨»dA hY< `h `s ^ g¨aA lvygA pr jo koE aAp,A                         imilaA=             BI/ iv|coN e|k aAdmI cIikaA< “hy g¨r°⁄
jIvn myry lE blIdAn krygA `h `s ^ bcA                                  myhrbAnI krky myry p¨|tr ^ vyKo= `h myrA e|klOtA
                25                                                                   39
lvygA=               ik`N ik kI FAedA jykr koE mn¨|K p°rA              p¨|tr hY=          acAnk myry p¨|tr iv|c pRyt aAtmA aA`NdA
jgt kmAvy pr aAp,A-aAp ^ nSq kr lvy jM                                 hY ty ifr `h iclA`NdA hY= `h aAp,y aAp ty kAb°
                                     26
aAp,y aAp ^ g¨aA lvy?                     jykr koE mYToN aty myry      g¨aA bYQdA hY atyy ifr m°«h iv|coN J|g vhA`NdA hY=
bcnM toN Srim»dA hY tM mn¨K dA p¨tr vI `doN Srim»dA
                          |                                            eh BirSq-aAtmA `s ^ bh¨t prySAn krdA hY< aty
                                                                                                           40
hovygA< jdoN `h aAp,I mihmA aty aAp,y iptA dI                          `s ^ kdI vI nhIN C|.dA=                  mYN t¨hA.y cyilaA ^ vI
                                                            27
mihmA aty piv|tr d°tM dI mihmA nAl aAvygA=                       mYN   arjoE kItI ik `h myry bAlk iv|cNo es iBRSq aAtmA
t¨hA^ s|c aAKdA hM ik ij»ny es vyly eTy mOj°d hn                       ^ k|> dy, pr `h aijhA nA kr sky=”
                                                                            41
`nHM iv|coN k¨J mØt dA s¨aAd nhIN cK,gy jd t|k                                   iws° ny aAiKaA< “hy byprtIt aty BRSq pI/HI⁄ ik»nA
`h prmyS¨r dy rAj ^ nA vyK lY,=”                                       icr mYN tyry nAl rhMgA= ik»nA icr mYN tyry nAl
1061                                         l°kA 9:42-10:1

DIrzvAn rhMgA=” tM iws° ny `s aAdmI ^ ikhA<                         kItA= `sny aAp,y a|gy k¨J aAdmI Byjy aty `h t¨r
“aAp,y bAlk ^ e%Ty lY aA=”                                          ky sAmirwA dy e|k ip». iv|c iws° dy aA`, dI itaArI
     42                                                                                      53
          jdoN bAlk aA irhA sI tM B°t ny bAlk ^ imrgI               krn LE gX=                    pr sAmirwA dy lokM ny iws° dA
dI hAlt iv|c zmIn ty pqikaA tM bAlk aAp,y aAp                       s¨aAgt nhIN kItA ik`N ik `h wr°Slm v|l jA
                                                                                   54
ty kAb° g¨aA bYQA pr iws° ny iBRSq aAtmA ^ iJ/ikaA                  irhA sI=            `s dy cyly wAk°b aty w°h»nA ny eh vyK ky
aty `s ny bAlk ^ rAzI kItA aty bAlk ^ `s dy                         ikhA< “pRB° jI< kI tyrI mrzI hY ik asIN h¨km krIX ik
                                    43                                                                                     55
iptA dy hvAly kr id|tA=                  sAry lok `nHM sArIaM       svrg toN a|g vrHy ty enHM ^ nSq kr dyv?”*
                                                                                                          y                     pr
                                                                                                                 56
g|lM ty hYrAn sn jo iws° kr irhA sI=                                iws° m¨i/aA aty `nHM ^ iJ/ikaA=*                  iFr `h aty
                                                                    `s dy cyly d°sry Sihr ^ c|l pX=
                iws° dA aAp,I mØt bAry d|s,A
                ( m|tI 17:22–23; mrkus 9:30–32)                                           iws° dA anusr, krnA
     iws° dIaM mhAn g|lM ty sB lok hYrAn sn= iws° ny                                           ( m|tI 8:19–22)
                              44                                          57
aAp,y cyilaM ^ ikhA<               “`h g|lM jo mYN t¨hA^ h¨,                   jdoN `h rAh ty cly jA rhy sn tM iksy ny iws° ^
d|s irhA hM enHM ^ iDaAn nAl s¨,o ik: mn¨|K dA                      ikhA< “ijTy ikty vI tsIN jAv< mNY thA.A ipCA krMgA=”
                                                                                         ¨      o      ¨      |
                                                          45              58
p¨|tr aAdmIaM dy h|TIN f/vA id|tA jAvygA=”                     pr              iws° ny aAiKaA< “l°«b/IaM dy rih, lE Gorny
cyly eh nA smJ sky ik `h kI aAK irhA hY= arT                        hn aty p»CIaM dy rih, lE aAlH,y= pr mn¨|K dy
`nHM toN C¨ipaA hoeaA sI es lE `h eh smJ nA                         p¨|tr dy isr Drky aArAm krn lE koE TM nhIN=”
                                                                          59
sky= pr `h es bAry iws° ^ p¨|C, toN GbrA`Ndy                                   iws° ny e|k hor mn¨|K ^ ikhA< “myry ipCy t¨r aA⁄”
sn=                                                                 pr aAdmI ny aAiKaA< “pRB¨ jI⁄ ikrpA krky mY^ jA,
                                                                    dI aAigaA dyvo tM jo mYN pihlM aAp,y ipP ^ dFnA
                   sB toN mh|tvpUr, mn¨|K                           aAvM=”
                                                                          60
                 ( m|tI 18:1–5; mrkus 9:33–37)                                 pr iws° ny `s ^ aAiKaA< “m¨ridaM ^ aAp,y
     46
          iws° dy cyilaA ivckAr e|k tkrAr S¨r° hoE ik               m¨rdy aApy d|b, id` pr t° jA aty prmyS¨r dy rAj
                                                          47
`nHM iv|coN ikh/A ivaktI mh|tvp°r, hY?                         `h   bAry `nHM ^ d|s=”
                                                                          61
jA,dA sI ik `h kI soc rhy hn tM `sny e|k bAlk                                  d°jy aAdmI ny aAiKaA< “pRB°< mYN t¨hA.y mgr
^ ilaA aty `s Coqy bAlk ^ aAp,y kol K/HA kr                         t¨rMgA= pr pihlM mY^ aAigaA dyvo ik mYN aAp,y
                                                48
ilaA aty ifr aAp,y cyilaA ^ ikhA<                    “jy koE vI     pirvAr ^ alivdA aAK aAvM=”
                                                                          62
myry nM ty es Coqy bAlk ^ kb°l krdA hY tM `h mY^                               iws° ny aAiKaA< “jykr koE aAp,A h|T hl ty rK
kb°l kr lYNdA hY= jykr koE mY^ kb°ldA hY `h `s                      ky ipCAhM JAkdA hY< tM `h prmyS¨r dy rAj dy lAek
^ kb°l krdA hY< ijs ny mY^ ByijaA hY= ik`N ik jo                    nhIN hY=”
koE vI t¨hA.y iv|coN sB toN v|D inmrtA vAlA hY `hI
sB toN v|D mh|tvpUr, mn¨|K hY=”                                                      iws° v|loN bh|tr mn¨|K Byjy jA,y


     ijh/A mn¨|K tuhA.y i˘KlAF nhIN `h tuhA.A hI hY
                         ( mrkus 9:38–40)
                                                                    10             es toN bAad pRB° ny bh|tr* hor aAdmI
                                                                                   c¨,y= `s ny `nHM ^ do-do aAdmIaM dy sm°hM
                                                                    iv|c kItA aty `nHM ^ sAry ngrM aty sArIaM TAvM ty
     49
          w°h»nA ny a|goN aAiKaA< “pRB°< asIN e|k bdy ^ tyry
nM iv|c B°tM ^ k|>dy vyiKaA= asIN `s ^ e`N krn                      tuk 54 k¨J w°nAnI nklM iv|c joi/aA igaA hY: “...ijvyN

toN vrijaA ik`N ik `h sA.y sm°h iv|coN nhIN hY=”                    XlIwAh ny kItA sI⁄”
50                                                                  tuk 55 k¨J w°nAnI nklM iv|c joi/aA igaA hY: “aty iws° ny
     iws° ny w°h»nA ^ aAiKaA< “`s ^ nA roko< ik`N ik
                                                                    aAiKaA< ‘t¨sIN nhIN jA,dy ik t¨sIN iks trHM dy aAtmy nAl
`h jo t¨hA.y ivr¨|D nhIN< `h t¨hA.y pAsy hY=”
                                                                    sbD r|Kdy ho= 56aAdmI dA pu|tr aAdmIaM dIaM rUhM ^
                                                                    tbAh krn lE nhIN aAeaA sgoN `nHM ^ bcA`,
                          sAmirwA Sihr
     51                                                             aAeaA=’”
          `h vkt ny/y aA irhA sI jdoN iws° C|. ky s¨rg
                   52                                               bh|tr l°kA dIaM k¨J w°nAnI nklM iv|c 70 iliKaA igaA
v|l jAvygA=             tM `s ny wr°Slm ^ jA, dA FYslA              hY=
l°kA 10:2-27                                               1062
aAp,y a|gy a|gy ByijaA ij%Ty `h K¨d jA, vAlA sI=                jo mY^ nAm»z°r krdA hY `s ^ nAm»z°r krdA hY ijs
2
 `s ny `nHM ^ ikhA< “fsl tM bh¨t hY pr vA>y To/y                ny mY^ ByijaA hY=”
hn< es lE t¨sIN fsl dy pRB° a|gy byntI kro jo `h
                                          3
aAp,I fsl v|>, lE vA>y Byjy= t¨sIN jAP= pr                                           SYtAn dA i.|g,A
                                                                  17
sAvDAn rho⁄ mYN t¨hA^ biGaA/M iv|c lyilaM vM{ Byj                      jdoN bh|tr aAdmI aAp,I wAtrA toN vAps m¨/y
              4
irhA hM= aAp,y nAl koE pYsA< TYlA< jM j¨ty vgYrA                tM `h b/y K¨S sn= `nHM aAiKaA< “pRB°< jdoN asIN tyry
nA c|¨k,A aty nA hI rAh jMdy lokM nAl g|lIN l|g,A=              nM dA izkr kItA tM B°tM ny vI sA.I aAigaA dA
5                                                                               18
 ijs Gr iv|c vI t¨sIN jAvo pihlM eh aAKo ik ‘es                 pAl, kItA=”          iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “mYN SYtAn ^
                         6                                                                                        19
Gr iv|c SMtI rhy=’ jykr `Ty koE SMtI ^ ipaAr                    aAkAS toN ibjlI vM{ i.gidaM vyiKaA=                    s¨,o⁄ mYN
krn vAlA bdA hY< t¨hA.I SMtI dI asIs `s dy nAl                 t¨hA^ s|pM aty Q°«ihaM ^ im|D, dI aty t¨hA^ t¨hA.y
hovygI= jykr nhIN tM t¨hA.I SMtI dI asIs t¨hA.y                 d¨Sm, dI SktI ^ hrA`, dI tAkt id|tI hY= koE
                             7                                                                20
kol vAps aA jAvygI= `s Gr iv|c rih,A jo SANtI                   vI t¨hA^ s|q nhIN mArygA=          pr pRsn nA hovo ik r°hM
^ ipaAr krdA hY= aty `h jo KA,-pI, ^ dy, `hI                    t¨hA.I aigaA m»ndIaM hn= sgoN K¨S hovo ik t¨hA.y
KA,A= ik`Nik e|k kAmA aAp,I mj°rI dA h|kdAr                     nM svrg iv|c ilKy gX hn=
                                                       8
h¨«dA hY= t¨sIN e|k Gr C|. ky d°jy Gr nA jA,A= aty
jdoN t¨sIN e|k ngr iv|c pRvyS kro aty lok t¨hA.A                            iws° dA iptA a|gy pRArTnA krnA
s¨aAgt krn tM `hI Boj, KAP jo `h t¨hA^ dy,=                                    ( m|tI 11:25–27; 13:16–17)
9                                                                 21
 aty `Ty do bImAr lokM ^ jA ky rAzI krnA aty `nHM                      `sy pl piv|tr-aAtmA ny iws° ^ K¨SI mihs°s
^ jA ky aAK,A< ‘prmyS¨r dA rAj t¨hA.y ny/y aA irhA              krvAE tM iws° ny aAiKaA< “hy iptA⁄ srvg aty
       10
hY=’        aty jdoN t¨sIN iksy ngr iv|c jAP aty lok            DrtI dy pRB°< mYN tyrI `stit krdA hM= ik`Nik t°«
t¨hA.A s¨aAgt nA krn tM `s Sihr dIaM glIaM                      enHM g|lM ^ igaAnIaM aty cAlAk lokM toN l¨kAeaA<
                        11
iv|c jAP aty kho<        ‘asIN t¨hA.y ngr dI D°/< vI            pr b%icaM ^ pRkASmAn kItA hY= myry iptA< t°« eh sB
JA/ rhy hM jo sA.y pYrM nAl l|g gE sI= pr eh                    es lE kItA ik`Nik t°« aijhA krky s|cm¨|c pRsn
wAd rK,A ik jldI hI prmyS¨r dA rAj aA`, vAlA                    sI=
       12                                                         22
hY=’      mYN t¨hA^ d|sdA hM< ik inr,y dy idn sd°m *                   “myry iptA ny mY^ sB k¨J sONipaA hY= koE mn¨|K
dy lokM dA hAl enHM lokM nAloN vDyry cgA hovygA=”              nhIN jA,dA hY ik p¨|tr kO, hY< kyvl iptA jA,dA hY=
                                                                aty eh vI kyvl p¨|tr hI jA,dA hY ik iptA kO, hY=
                                                                aty ijh/y lokM ^ p¨|tr pRgq krnA cAhygA ik iptA
               iws° v|loN anAsTAvAnM ^ cOksI                    kO, hY kyvl PhI iptA ^ jA, sk,gy=”
                                                                  23
                     ( mrkus 11:20–24)                                 td `h aAp,y cyilaM v|l m¨i/aA< aty `nHM ^
    13
         “K¨rAzIn tyry ty lAhnt< bYtsYdA tyry ty lAhnt=         g¨pt trIky nAl ikhA< “D»n hn `h a|KIaM jo eh
                                                                                                      24
mYN t¨hA.y drimaAn bh¨t sAry kirSmy kIty= jy mYN `h             vyKdIaM hn jo t¨sIN vyKdy ho=              ik`N ik mYN t¨hA^
kirSmy s°r aty sYdA iv|c kIty h¨»dy tM `nHM ny kdoN dy          d|sdA hM bh¨t sAry rAjy nbI vI `h g|lM dyK,IaM
aAp,y jIvn bdl lX h¨d= aty t|p/ pihn ky aAp,y
                    » y                                         cAh¨dy hn jo `h nhIN vyK sky= `h `hI s¨n,A cAh¨dy
                                                                    »                                          »
`pr s¨aAh ml lYNdy eh drSA`, lE ik `h aAp,y                     hn jo t¨sIN s¨,dy ho= pr s¨, nA sky=”
                                 14
pApM lE m¨aAFI mgdy hn=              pr inr,y dy idn s°r
                                                 15
aty sYdA koloN t¨hA.A hSr v|D mA/A hovygA=            aty t°                  nyk sAmrIaM bAry idRSqMt
                                                                  25
kfrnAh°m⁄ kI t°« socdA hYN ik t° s¨rgM t|k `cA c¨%ikaM                t|d e|k nym dA `pdySk `Q KloeaA= `h iws°
jAvygA? nhIN⁄ t° mØt dI TM ty T|ly s¨%iqaA jAvyNgA=            ^ prK,A cAh¨«dA sI tM `s ny ikhA< “g¨r° jI⁄ sdIvI
    16
         “jykr koE mn¨|K t¨hA.I s¨,dA hY tM jA,o `h             jIvn pA`, lE mY^ kI krnA cAhIdA hY=”
                                                                  26
mY^ hI s¨,dA hY= pr jykr koE t¨hA^ m»n, toN enkAr                      iws° ny aAiKaA< “nym iv|c kI iliKaA hoeaA hY?
krdA hY tM `h myry toN vI enkArI h¨«dA hY= aty `h               t°« `s iv|c kI pi/HaA hY?”
                                                                  27
                                                                       `s ny jvAb id|tA< “‘pRB° aAp,y prmyS¨r ^ p°ry
sdUm e|k Sihr ij%Ty bhut bury lok rih»dy sn= prmyS¨r ny
`nHM dy SihrM ^ tbAh krky `nHM ^ szA id|tI=                     idl nAl< p°ry aAtmy nAl< aAp,I p°rI tAkt nAl
1063                                        l°kA 10:28-11:9
                                                                                              39
aty aAp,y pry idmAg nAl ipaAr kr=* aty< ‘d°ijaM
           °                    o                           aAp,y Gr in`tA id|tA=                  mArTA dI e|k BY, sI
nAl vI e»J ipaAr kro ijvyN t¨sIN aAp,y-aAp ^                ijs dA nM mirwm sI= mirwm iws° dy cr,M iv|c
                                                                                                      40
krdy ho=’”*                                                 bYQ ky `s dy bcn s¨, rhI sI=                   pr mArTA ^ sB
     28
          iws° ny `s ^ aAiKaA< “t° iblk¨l dr¨st jvAb       k¨J itaAr krn lE enA k»m sI= es lE `h
id|tA hY< es ty aml kryN tM t°« ij`NdA rhyNgA=”             is|DI iws° kol gE aty `s ^ p¨%iCaA< “pRB°< kI t¨hA^
     29
          `h aAdmI drSA`,A cAh¨»dA sI ik `h svAl            ictA nhIN ik myrI BY, enA sArA k»m myry ekilaM
p¨|C, iv|c shI sI< es lE `s ny iws° ^ aAiKaA<               krn lE C|. gE hY= `s ^ aAKo ik myrI mdd
                                                                      41
“myrA g¨aM>I kO, hY?”                                       kry=”          pr pRB° ny aAiKaA< “mArTA⁄ P mArTA⁄ t°« bh¨t
     30                                                                                                            42
          es g|l dA jvAb id»idaA iws° ny ikhA< “e|k         sArIaM g|lM bAry ic»itt aty GbrAE hoE hYN=                  pr
aAdmI wr°Slm toN wrIho v|l ^ jA irhA sI= k¨J                isrf e|k hI g|l zr°rI hY= mirwm ny aAp,y lE
.Ak°aM ny `s ^ Gyr ilaA= `nHM ny `s dy k|p/y pA/            es nyk k»m dI co, kItI hY= aty eh `s toN nhIN
id|ty `s ^ b¨rI trHM k¨%iqaA aty `s ^ a|D moeaA             KoihaA jAvygA=
                      31
C|. ky cly gX=             sb|b nAl e|k wh°dI jAjk `s
s/k toN l»G irhA sI< ijs vkt `s jAjk ny `s                                   iws° pRArTnA bAry `pdyS iddA
a|Dmry mn¨|K ^ s/k ty ipaA vyiKaA tM `h `s dI                                     ( m|tI 6:9–15; 7:7–11)
mdd krn lE r¨ikaM nhIN sgo agHM< l»G igaA=
32
     e|k lyvI vI `s rAh toN lG irhA sI aty `h vI
`s aAdmI ^ vyK ky e|k pAsy ho ky l«G igaA< `h vI
                                                            11             e|k vAr iws° iksy TM ty pRArTnA kr irhA
                                                                           sI= jdoN `h pRArTnA kr hiqaA tM `s dy
                                                            e|k cyly ny `s ^ aAiKaA< “pRB°⁄ sA^ pRArTnA krnI
                                       33
`s dI mdd lE nhIN r¨ikaA=                   `s rAh ifr      isKAvo ijvyN w°h»nA ny aAp,y cyilaM ^ isKAE sI=”
                                                                2
e|k sAmrI aAeaA= `h `s jgHA ph¨«icaA ij|Ty `h                    iws° ny cyilaM ^ aAiKaA< “jdoN t¨sIN pRArTnA kro
a|D moeaA mn¨K byhAl ipaA sI= jdoN `h ny/y aAeaA
             |                                              tM eh aAKo:
                                               34
aty bdy ^ vyiKaA< aty `s ty trs KADA=              `h `s       ‘hy iptA⁄ tyrA nAm hmySA piv|tr m»inaA jAvy< aty
dy nyy/y aAeaA aty zYt°n dy tyl aty mY nAl `s dy            asIN pRArTnA krdy hM ik tyrA rAj aAvy=
                                                                3
jKmM ty p|qI kItI= `s sAmrI kol e|k gDA sI `sny                  hr roz sA^ `h roqI dy< jo sA^ lo/IdI hY=
                                                                4
jKmI mn¨|K ^ `s `pr ibQAeaA aty `s ^ e|k                         sA.y pAp m¨aAf kr ik`Nik jo sA.y nAl glt
srHM iv|c lY igaA aty `Tyy jA ky `sdI qihl kItI=            krdA hY asIN vI hr `s mn¨|K ^ iKmA krdy hM aty
35
     agly idn `s ny do cMdI dy is|ky k|>y aty srM vAly      sA^ prKy nA jA, dyvIN=’”
^ id|ty aty `s ^ aAiKaA< ‘es GAel mn¨|K dI
dyKBAl krI= jykr t°« es toN vD pYsA es mn¨|K                                       lgAtAr m»gdy rho
                                                                5-6
`pr Krc kry tM jdoN mYN eTy dobArA vAps aAvMgA                        tM `s ny `nHM ^ ikhA< “iksy hAlAt iv|c< t¨hA.y
tM tY^ mo/ dyvMgA=’”                                        iv|coN koE e|k a|DI rAt aAp,y im|tr dy Gr jA ky
     36
          mY^ d|so< “e»nHM it»nM aAdmIaM iv|coN iks aAdmI   aAKy ik< ikrpA krky mY^ it»n roqIaM dy< ‘ik`N ik myrA
ny `s bdy nAl g¨aM>I ho, dA sb°t id|tA ijs `%ty            e|k im|tr sFr toN myry Gr aAeaA hY< pr myry kol
                                                                                                           7
.Ak°aM ny hmlA kItA sI?”                                    `s ^ K¨aA`, lE k¨J nhIN hY=’ m»n lvo jykr
     37
          nym dy `pdySk ny aAiKaA< “`s aAdmI ny< ijs        t¨hA.A im|tr Gr dy a»dro hI t¨hA^ jvAb id»dA hY<
ny `s `pr rihm drsAeaA=” tM iws° ny `s ^                    ‘clA jA⁄ mY^ t»g nA kr⁄ drvAzA pihlM hI b»d
ikhA< “tM jA< t°« vI jA ky evyN hI kr=”                     ipaA hY= mYN aty myry b|cy m»jy ty s¨|ty pX hM ty mYN h¨,
                                                            `Q ky tY^ roqIaM dy, dI zihmt nhI kr skdA=’
                                                            8
                     mirwm aty mArTA                         mYN tuhA^ d|sdA hM ik BAvyN `h tuhA^ `Q ky roqI
     38
          jdoN iws° aty `s dy cyly sFr ty sn tM `h e|k      dy,I psd nhIN krdA ik`N ik `h tyrA im|tr hY= pr
ngr iv|c ph¨«cy= mArTA nA` dI e|k aOrt ny `s ^              ik`N ik tusIN bAr bAr pu|C rhy ho< `h `%QygA aty jo
                                                                                             9
                                                            tuhA^ cAhIdA hY dy dyvygA= es lE mYN aAKdA hM ik
“pRBU aAp,y ... ipaAr kro” ibvsTA 6:5                       t¨sIN pRB° kol inr»tr m»gogy tM `h t¨hA^ dyvygA=

“dUijaM nAl ... krdy ho” lyvIaM 19:18                       jykr >°«.oNgy tM `h t¨hA^ l|BygA< lgAtAr K/kA`Ndy
l°kA 11:10-33                                                   1064
                                                     10
rhoN tM t¨hA.y lE drvAzA KoilHaA jAvygA=                  ik`Nik                                    KAlI mn|uK
hryk jo m»gdA hY `s ^ imldA hY< jo l|BdA hY `h                                                   ( m|tI 12:43–45)
                                                                           24
pRApt krdA hY< aty ijh/A mn¨|K drvAzA K/kA`NdA                                  “jdoN koE iBRSq aAtmA iksy mn¨|K iv|coN bAhr
                                    11
hY `s lE KoilHaA jMdA hY=             t¨hA.y iv|coN ikh/A hY jo       aA`NdA hY< `h s|¨kIaM TAvM ivcoN lGdA hoeaA arAm
e|k iptA vjoN aAp,y p¨|tr ^ s|p dyvygA jd ik `h                       krn lE jgA lBdA iFrdA h= pr jdNo `s ^ aArAm
                                                                               H |           Y
                   12
m|CI m»gdA hY=          jM jdoN `h aM.A m»gy tM t¨sIN ib|C° krn lE koE TM nhIN l|BdI= tM `h aAKdA hY< ‘mYN
                  13
dyvoNgy? nhIN⁄         tusIN vI bAkI sB lokM vM{ ho= t¨sIN            ijs Gr ^ C|. ky aAeaA sI `%Ty hI jA irhA hM=’
                                                                      25
b¨ry ho ky vI jykr aAp,y b%icaM ^ c»gIaM dAtM dy,IaM                       ifr `h vAps aA`NdA hY aty jdoN `h `s TM ^
                                                                                                                       26
jA,dy ho tM svrg iv|c iptA ikty v|D piv|tr aAtmA                      sAF aty s%ijaA sviraA vyKdA hY=                       tM `h iBRsq
id»dA hY jo `s toN m»gdy hn=”                                         aAtmA bAhr jAky s|t hor aAtimaM ^ ek|QA krdA
                                                                      hY< ijh/y `s nAloN vI vDyry iBRSq h¨»dy hn= tM `h
              iws° dA aiDkAr pRB° v|loN hY                            sB BirSq aAtmy `sy TMvyN jAky ifr rih, l|g jMdy
            ( m|tI 12:22–30; mrkus 3:20–27)                           hn= es trHM `s mn¨|K dI hAlt pihlM nAlo vI v|D
  14
       e|k vAr iws° e|k aAdmI iv|coN B°t k|> irhA sI=                 BY/I ho jMdI hY=”
jo ik B°t dy kbzy kAr, g°»gA sI< jdoN B°t bAhr
aAeaA tM aAdmI ny bol,A S¨r° kr id|tA= es GqnA                                      ijh/y mn¨|K vAstv iv|c KuS hn
                              15                                           27
ty lok b/y hYrAn ho gX=            pr k¨J lokM ny ikhA< “`h                     jdoN iws° ny eh sArIaM g|lM aAKIaM tM BI/
B°tM dy SAsk baAl zb°l dI shAetA nAl B°tM ^                           iv|coN e|k aOrt ny `%cI aAvAz iv|c aAiKaA< “D»n hY
k|>dA hY=”                                                            `h mM ijsdI k|¨KoN t°« jnm ilaA ty ijsdA t° d|¨D
  16                                                                                28
       aty horM ny `s ^ prK, lE s¨rg v|loN inSAn                      pItA hY=”          pr iws° ny aAiKaA< “eh s|c hY< pr `h
                              17
drSA`, lE aAiKaA=                  pr iws° `nHM dy mn dIaM            lok vDyry D»n ho,gy jo prmyS¨r dy `pdySM ^ s¨,dy
jA,dA sI so `sny lokM ^ aAiKaA< “e|k rAj< jo                          hn aty `nHM dy m¨tAibk hI krdy hn=”
vi.aA hoeaA aty aAp,y ivr¨|D l/dA hY< nSq ho
jAvygA= aty e»J hI e|k Gr ijh/A ik vi.aA hoeaA                                                   sA^ sb°t dyvo
                                                       18
hY aty aAp,y ivr¨|D l/dA hY< >ih jAvygA=                    jykr                         ( m|tI 12:38–42; mrkus 8:12)
                                                                           29
SYtAn aAps iv|c vi.aA hoeaA hY tM `nHM dA rAj                                  jdoN `sdy kol bh¨t lokI e|kQy h¨dy gX tM `sny
                                                                                                                «
ikvyN QihrygA? mYN aijhA es lE aAKdA ik`N ik                          aAiKaA< “eh BRSq pI/HI hY< eh prmyS¨r dy sb°t
t¨sIN aAKdy ho ik mYN baAl zb°l dI shAetA nAl B°t                     vjoN kirSmy jM inSAn cAh¨«dI hY= pr `nHM ^ sb°t
             19
k|>dA hM=         aty jykr mYN baAl zb°l dI shAetA                    vjNo kE kirSmA nhIN idKAeaA jAvgA isvAe wnAh
                                                                            o                        y         °
                                                                                           30
nAl B°t k|>dA hM tM iFr t¨hA.y cyly iks dI shAetA                     dy kirSmy toN=            ijs trHM w°nAh nInvAh dy lokM lE
nAl `nHM ^ bAhr k|>dy hn? e`N t¨hA.y aAp,y lok                        inSAn hoeaA `sy trHM mn¨|K dA p¨|tr vI es pI/I
                                                          20                              31
hI eh sAbt kr rhy hn ik t¨sIN glt ho=                          d°jy   lE hovygA=               inr,y dy idn d|K, dI rA,I K/HI
pAsy mYN prmyS¨r dI SktI dI shAetA nAl B°t bAhr                       hovygI aty es pI/HI dy lokM dy iKlAF bolygI= ik`N?
k|>dA hM= es dA arT eh hY ik prmyS¨r dA rAj                           ik`N ik `h DrtI dy d°sry isry toN s¨lymAn dA igaAn
                                                                                                   32
t¨hA.y kol aA ph¨«icaA hY=                                            s¨n, lE aAE sI=                   inr,y dy idn nInvAh dyy lok
  21
       “jdoN koE tAktvr mn¨|K p°rI trHM hiTaAr b»d                    K/Hy ho,gy aty es pI/HI dy lokM dy iKlAF bol,gy=
h¨»dA hY aty aAp,y Gr dI rKvAlI kr irhA h¨»dA hY<                     ik`N? ik`N ik jdoN `nHM ny w°nAh dy pRcAr s¨,y tM
                                            22
tM `s dI sptI s¨riKat h¨»dI hY=                 pr jykr vDyry        `nHM ny aAp,y ihrdy bdl lX sn= aty h¨, vyKo
SktISAlI aAdmI `s ty hmlA krdA hY aty `s ^                            w°nAh nAloN vI vDyry mhAn koE e%Ty hY=
hrA id»dA hY tM< ijnHM hiTaArM `%ty `h inrBr sI<
`h `nHM ^ lY lYNdA hY= aty d°ijaM nAl l¨q dA sAmAn
                                        |                                                  dunIaM lE rOSnI b,o
                  23
v. lYNdA hY=          jykr koE myry nAl nA hoky sgo myry                                      ( m|tI 5:15; 6:22–23)
                                                                           33
ivr¨|D hY aty jykr `h myry nAl sMJ nhIN krdA so                                 “koE vI dIvA jgA ky `s ^ CpA`NdA nhIN jM
myry ivr|¨D hY ty iK». jMdA hY=                                       BM.y T|ly nhIN rKdA< sgoN es ^ SmHAdAn `%ty rKdA
1065                                    l°kA 11:34-12:7

hY tM ik eh aA`, vAly lokM dy rAh ^ rOSn kry=                         aAp,y p¨riKaM dy kArjM nAl sihmt ho= `nHM ny
34
     tyrI a|K tyry srIr dA cAn, hY< eslE jykr tyrIaM                  nbIaM ^ mAiraA aty t¨sIN `nHM dy mkbry b,vA`Ndy
                                                                            49
a|KM cgIaM hn< tM tyrA sArA SrIr vI cAn, nAl                         ho=        esy lE prmyS¨r dy igaAn ny aAiKaA< ‘mYN `nHM
Brrp°r hY= pr jykr tyrIaM a|KM iv|c Koq hY tM tyrA                    kol nbIaM aty rs°lM ^ ByjMgA= `h `nHM iv|coN k¨J
                                           35                                                                             50
SrIr vI hnyry nAl Brp°r hY=                     eslE sAvDAn           e|k ^ mAr dy,gy aty d°ijaM ^ d. dy,gy=’                 es
rih,A< ikty t¨hA.y a»dr dA cAn, hnyrA nA ho jAvy=                     vAsty es pI/HI dy lokM ^ d¨nIaM dy m¨|> toN hI nbIaM
36                                                                                                          51
     jykr t¨hA.A sArA SrIr rOSnI nAl Brp°Rr hY aty                    ^ mArn dA Fl B¨gtnA pvygA=                 t¨hA^ sAry ktlM
jy esdA koE vI a»g hnyry iv|c nhIN hY< Fyr sArA                       dy Fl dA sAmH,A krnA pvygA hAbl dy ktl toN lyky
SrIr rOSnI nAl Brp°r hovygA< ijvyN ik e|k dIpk                        zkrwAh dy ktl tk< jo jgvdI aty mdr dy ivckAr
                                                                                     |        y       
dI rOSnI sB `%ty cmkdI hY=”                                           mAiraA sI= hM< mYN t¨hA^ d|sdA hY es sB vAsty es
                                                                      pI/HI dy lokM ^ izmydAr QihrAeaA jAvygA=
                                                                        52
                  iws° v|loN FrIsIaM dI in»idaA                              “nym dy `pdySko t¨hA.y ty lAhnt< ik`N jo t¨sIN
      ( m|tI 23:1–36; mrkus 12:38–40: lUkA 20:45–47)                  igaAn dI k¨»jI c¨|k lE hY= t¨sIN K¨d vI pRvyS nhIN
     37
          jdoN iws° g|l kr hiqaA< e|k frIsI ny `s ^                   kItA aty t¨sIN `nHM ^ vI a/cn pAE ijh/y pRvyS
aAp,y nAl Bojn krn lE byntI kItI= tM iws° myz                         krnA cAh¨»dy sn=”
                      38                                                53
ty bYQ igaA=               pr frIsI hYrAn sI jdoN `sny vyiKaA                jdoN iws° `h TM C|. irhA sI tM nym dy `pdySkM
ik iws° ny Boj, KA, toN pihlM aAp,y h|T nhIN Doty                     aty frIsIaM ny b/y svAl krky iBaAnktA nAl `sdI
          39                                                                                              54
sn=            pr pRB° ny `s ^ ikhA< “t¨sIN frIsI aAp,y               ivroDtA krnI S¨r° kr id|tI=               `h `s ^ anykM
ipaAly aty TAlIaM bAhroN hI sAF krdy ho pr t¨hA.A                     iviCaM bAry aØKy svAl p¨C, l|gy tM jo `h k¨J aijhA
                                                                                              |
                                                  40
a»dr lAlc aty bdI nAl Brp°r hY=                        hy m°rKo⁄ kI   khy ijs^ `h Zlt sAibt kr sk,=
ijs ny bAhroN b,AeaA< `s ny hI< a»dro nhIN
                  41
b,AeaA?                eslE jo k¨J vI a»dr hY< `h lo/vd
^ id`= Fyr t¨hA.y lE sB k¨J S¨D ho jAvygA=                                                frIsIaM vrgy nA b,o
42
     FrIsIP t¨hA.y ty lAhnt ik`N ik t¨sIN aAp,y p¨dIny<
hrml p|ty aty t¨hA.y bAZ iv|c `%gy hor sAry pOidaM
dA dsvD tM id»dy ho< pr t¨sIN inaM aty prmyS¨r dy
                                                                      12            esy ivckAr kE hzAr lok ek|Qy ho gX
                                                                                    aty e|k d°jy `%ty i.|g, l|gy= iws° ny aAp,y
                                                                      cyilaM ^ ikhA< “frIsIaM dy KmIr toN hoiSaAr rih,A
                                                                                               2
ipaAr ^ qAl id»dy ho= pr t¨hA^ cAhIdA sI ik t¨sIN                     jo `nHM dA kpq hY= aijhI koE cIz C¨pI hoE nhIN
                                                       43
`h vI krdy aty enHM ^ vI nA C|.dy=                          frIsIP    hY jo zAihr nhIN kItI jAvygI= aijhA k¨J vI g¨pt
                                                                                                            3
t¨hA.y ty lAhnt< ik`Nik t¨sIN pRArTnA sTAnM iv|c                      nhIN hY jo d%isaA nhIN jAvygA= jo k¨J t¨sIN hnyry
mh|tvp°r, jgHAvM aty bzArM iv|c s¨BkAmnAvM                            iv|c aAiKaA `h cAn, iv|c s¨i,aA jAvygA= aty jo
                44
cAh¨dy ho=
    »                thA.y ty lAhnt< ik`N ik tsIN `nM lkIaM
                      ¨                       ¨     H ¨               k¨J g|lM t¨sIN b»d kmiraM iv|c K¨sr f¨sr krdy ho<
kbrM vrgy ho ijnHM `%tyy lokI a,Bol c|ldy hn=”                        Gr dy koiQaM `proN p¨kAr ky s¨,AEaM jA,gIaM=”


               iws° dA wh°dI `pdySkM nAl s»vAd                                            isrf prmyS¨r toN .ro
     45
          nym dy `pdySkM iv|coN iksy e|k ny iws° ^ ikhA<                                     ( m|tI 10:28–31)
                                                                        4
“g¨r°⁄ jdoN t¨sIN frIsIaM bAry eh k¨J aAK rhy ho< tM                        tM iws° ny lokM ^ ikhA< “myry imtro< mYN t¨hA^ dsdA
t¨sIN sA.I sBA ^ vI in»d rhy ho=”                                     hM ik `nHM toN nA .ro jo SrIr ^ mAr skdy hn< pr
     46                                                                                                            5
          iws° ny aAiKaA< “nym dy pRcArko⁄ t¨hA.y ty lAhnt=           es toN v|D `h k¨J nhIN kr skdy= pr mYN t¨hA^
ik`Nik t¨sIN lokM ty e»nA BAr pA`Ndy ho< ijs ^ c¨k,A
                                                 |                    dsdA hM ik t¨hA^ iks kolo .rnA cAhIdA hY? t¨hA^
`h bh¨t m¨Sikl mihs°s krdy hn pr t¨sIN K¨d es                         `s koloN .rnA cAhIdA hY jo t¨hA^ mArn toN bAad
                                           47
^ e|k `Ngl nAl vI nhIN C°hdy=
                                               t¨hA.y ty lAhnt<      nrkM iv|c s¨|q, dI tAkt rKdA hY= hM< `hI hY ijs
ik`N ik t¨sIN nbIaM dy mkbry b,A`Ndy ho pr eh                         kolo t¨hA^ .rnA cAhIdA hY=
                                                                        6
`hI nbI hn ijnHM ^ t¨hA.y p¨riKaM ny mAr id|tA sI=                          “kI pj pCI do pisaM lE nhIN ivkd= pr prmSr
                                                                                 »  »      Y                y       y ¨
48                                                                                                                7
     es trHM t¨sIN sm°h lokM ^ drSA`Ndy ho ik t¨sIN                   `nHM iv|cNo iksy e|k ^ vI nhIN B¨ldA= hM pRB° jA,dA
l°kA 12:8-34                                                   1066
hY ik t¨hA.y isr `pr ik»ny vAl hn= .ro nhIN< t¨sIN                  dI idRSqI iv|c amIr nhIN hY aty aAp,y lE amIrI
bh¨t sAry p»CIaM nAloN ikty `tm ho=                                 jmHM krdA hY=”


                    iws° toN Srim»dA nA hovy                                             prmyS¨r dA rAj pihlM
               ( m|tI 10:32–33; 12:32; 10:19–20)                                          ( m|tI 6:25–34;19–21)
     8                                                                   22
      “mYN t¨hA^ aAKdA hM ik jykr koE lokM a|gy eh                            iws° ny aAp,y cyilaM ^ ikhA< “mYN t¨hA^ aAKdA
ekrAr kry ik `h myry nAl sbiDt hY tM mn¨|K dA                     hM ik t¨hA^ jI~, lE jo KA, dI lo/ hY t¨sIN `s
p¨|tr vI `s dA ekrAr prmyS¨r dy d°tM a|gy krygA                     dI ic»tA nA kro aty nA hI srIr >k, lE k|pi/aM
                                               9                                          23
ik `h ivaktI `s nAl sbiDt hY= pr jykr koE                         dI iFkr kro=               ik`N ik iz»dgI KA, toN ikty v|D
                                                                                                                  24
lokM a|gy myrA enkAr kry tM prmyS¨r dy d°tM a|gy                    mr|tvwog hY aty SrIr k|pi/aM nAlo=                 p»CIaM v|l
`s dA vI enkAr kItA jAvygA=                                         vyKo `h bIzdy jM v>dy nhIN nA hI `h GrM jM
     10
          “jykr koE mn¨|K dy p¨|tr dy ivr¨|D k¨J kih»dA hY          koiQaM iv|c anAj jmHM krdy hn< pr Fyr vI prmyS¨r
tM mAf kItA jA skdA hY pr jy koE piv|tr aAtmA dy                    `nHM ^ Bojn iddA hY= t¨sIN p»CIaM nAloN vI bh¨t v|D
iKlAF mdIaM g|lM kih»dA hY tM `s^ m¨aAF nhIN                       m¨|lvAn ho=
                                                                         25
kItA jAvygA=                                                                  “t¨hA.y iv|coN kO, hY ijh/A ic»tA krky aAp,I
     11                                                                                                                26
          “es lE jykr lok t¨hA^ pRArTnA sTAnA a|gy<                 izdgI dA e|k vI pl vDA skdA hY=                        es lE
hAkmM aty aiDkArIaM a|gy ilaA`Ndy hn tM eh ic»tA                    jykr t¨sIN enI CoqI g|l vI nhIN kr skdy tM iFr
                                                                                                                            27
nA kro ik t¨sIN aAp,y aAp ^ ikvyN bcAvoNgy jM t¨hA^                 t¨sIN bAkI g|lM bAry ic»tA ik`N krdy ho?                     j»glI
                             12
kI aAK,A cAhIdA hY=               GbrAP nhIN ik`N ik `s             f¨lM v|l vyKo⁄ dyKo `h ikvyN vDdy hn⁄ `h nA hI
smyN piv|tr aAtmA t¨hA^ s°J dyvygA ik t¨hA^ kI                      s˘Kt imhnt krdy hn aty nA hI k|tdy hn< tM vI
aAK,A cAhIdA hY=”                                                   `h e»ny vDIaA idsdy hn ik s¨lymAn vI aAp,y
                                                                    p°ry tyz iv|c e»nHM iv|coN e|k ij»nA vI s|ijaA nhIN
             iws° dA suaArT bAry KbrdAr krnA                        hoeaA sI=
     13                                                                  28
          BI/ iv|coN e|k mn¨|K ny iws° ^ ikhA< “g¨r° jI< myry                 “pB° tM Kt ivcly GAh ^ vI e`N pihrAvA iddA
                                                                                R      y                              »
BrA ^ sA.y iptA dI sp|tI myry nAl sMJI krn lE                      hY< `h GAh ijh/I a|j ij~dI hY aty k|l B|QI iv|c
kho=”                                                               m|c jA,I hY= tM hy To/I prtIt vAly loko< kI `h
     14                                                                                                           29
          pr iws° ny `s ^ ikhA< “hy aAdmI< mY^ t¨hA.A               t¨hA^ `nHM nAloN vDyry nhIN sjAvygA=           es bAry nA
munsF jM FYslA krn vAlA iks ny b,AeaA hY?”                          socdy rho ik t¨sIN kI KAvoNgy aty kI pIvoNgy? ic»tA nA
15                                                                            30
     tM iws° ny `nHM ^ ikhA< “sAvDAn rho⁄ aty hr                    kro=           ik`N ik es d¨nIaM dIaM sArIaM kOmM enHM
loB-lAlc toN aAp,y aAp ^ d°r r|Ko ik`Nik koE bdA                   cIzM toN bAad hn pr t¨hA.A iptA jA,dA hY ik
                                                                                                       31
aAp,I v|.I dOlt toN jIvn pRApt nhIN kr skdA=”                       thA^ iknM cIzM dI l/ h=
                                                                     ¨      H          o  Y              pr pihlM t¨sIN prmySr
                                                                                                                             ¨
     16
          tM iws° ny `nM ^ ek idSqMt idtA< “iksy aAdmI
                       H    |   R      |                            dy rAj lE cAhnA kro= tM Fyr eh bAkI dIaM vstM
                                                     17
dI zmIn ty bh¨t aiDk anAz h¨dA sI=                       tM `sny   vI t¨hA^ id|tIaM jA,gIaM=
aAp,y mn iv|c soicaA< ‘mYN kI krM? myry kol fsl
                                    18
sMB, lE koE TM nhIN=’                    td amIr aAdmI ny                                Dn `%ty inrBr nA hovo
                                                                         32
ikhA< ‘mYN jA,dA hM mYN kI krMgA? mYN aAp,y g¨dAmM                            “Coqy e|j/< .r nA⁄ ik`Nik tyrA iptA (pRB°) tM
                                                                                                       33
^ >Ah ky v|.y g¨dAm b,AvMgA aty mYN aAp,I k,k ty                    tY^ rAj dy,A cAh¨»dA hY=                es lE aAp,I sArI
                                               19
hor cgIaM vstM ^ `nHM iv|c r|KMgA=                 tM mYN aAp,y    sp|tI vyc dy aty Dn grIbM iv|c v». dy= es s»sAr
aAp ^ khMgA ik myry kol kAfI vDIaA cIzM hn                          dI amIrI bh¨ty lby smyN t|k nhIN rih»dI= es
ijh/IaM bh¨t sAlM lE kAFI hn= es lE aArAm                           lE aAp,y ˘KjAny s¨rg iv|c r|Ko= eh hmySA lE
                                   20
kro KAvo-pIvo aty mOj kro⁄’             pr pRB° ny `s mn¨|K ^       rih»dA hY ik`N ik s¨rg iv|c nA tM es ^ cor c¨rA
ikhA< ‘hy m°rK⁄ a|j rAt hI t°« mr jAvyNgA⁄ ifr ijh/IaM              skdA hY aty nA hI es ^ kI/y nSq kr skdy hn=
                                                                    34
vstM t°« itaAr kItIaM hn iks dIaM ho,gIaM?’                              ik`Nik ijTy t¨hA.A KzAnA hovygA t¨hA.A idl vI
     21
          “hr `s bdy nAl vI evyN hI hovygA jo prmyS¨r              `%Ty hI hovygA=
1067                                               l°kA 12:35-59

                        hmySA itaAr rho                                  ik `s dA mAlk `s toN kI krA`,A cAh¨»dA hY
                           ( m|tI 24:45–51)                              aty iFr vI `s ny k¨J aijhA kItA jo szA dy
  35
       “hmySA syvA krn lE itaAr rho aty aAp,I                            wog hY tM `s ^ G|q szA imlygI= es lE ijs
                           36
roSnI cmkdI r|K=
               o                t¨sIN `nHM mn¨KM vrgy hovo ijh/y
                                              |                          iksy ^ bh¨tA id|tA igaA hY `s ^ bh¨ty dA lyKA
aAp,y mAlk dI iksy ivaAh dI dAavt toN vAps                               dy,A pvygA= aty ijs ^ vDyry sONipaA igaA hY `s toN
aA`, dI `.Ik iv|c h¨»dy hn= jdoN mAlk a`NdA hY                           hor vI vDyry m»igaA jAvygA=”
tM b°hA K/kA`dA hY aty nOkr J|q aAp,y mAlk ^
                        37
b°hA Kol id»dA hY=           Dn hn aijhy nokr ijnHM ^ jdoN
`nHM dA mAlk aA`NdA itaAr aty `s dA e»tzAr                                              lok iws° bAry asihmt ho,gy
krdy hoX pA`NdA hY= mYN t¨hA^ sc aAKdA hM ik mAlk                                                ( m|tI 10:34–36)
                                                                            49
Kud l|k b«nH< ky `nHM ^ KA, lE ibQAvygA aty Kud                                  iws° lgAtAr kih»dA irhA< “mYN es DrtI `%ty
                                 38
`nHM dI qihl krygA=                   enHM nokrM ^ BAvyN a|DI rAt        a|g lA`, aAeaA hM aty kAS ik h¨, t|k eh jl
                                                                                        50
t|k jM `s toN dyr t|k vI aAp,y mAlk dy aA`, dI                           rhI h¨«dI=          mY^ e|k aijhA bpitsmA lY,A pvygA<
`.Ik krnI pvy= pr `h b/y K¨S ho,gy jykr `nHM                             jo v|KrI trHM dA hY aty jdoN t|k eh p°rn nhIN h¨»dA
                                                                                                51
dA mAlk aA`NdA hY aty `nHM ^ aAp,I `.Ik iv|c                             mY^ kSq hovygA=             t¨sIN kI socdy ho ik mYN DrtI `%ty
               39
pA`NdA hY=          “hmySA eh g|l wAd rK,A: jykr Gr                      SMtI d, aAeaA hM? nhIN⁄ mNY dnIaM ^ v., aAeaA
                                                                               y                      ¨       »
                                                                               52
dA mAlk jA,dA h¨»dA ik iks vkt cor ny Gr iv|c                            hM=        h¨, toN bAad p»jM jAi,aM dy Gr ^ e|k d°sry
aA`,A hY< tM `h `s cor ^ aAp,y Gr a»dr v/n                               dy ivr¨|D vi.aA jAvygA= it»n dohM dy ivr¨|D ho,gy
                40                                                                                      53
hI nA id»dA=         esy lE t¨hA^ vI itaAr rih,A cAhIdA                  aty do it»nA dy ivr|¨D=             iptA aty p¨|tr iv|c v». pY
hY= mn¨K dA p¨tr `s vyly aA jAvygA ijs vkt t¨hA^
       |      |                                                          jAvygI p¨|tr ip` dy ivr¨|D ho jAvygA aty ip` p¨|tr
`s dy aA`, dI koE aAs vI nhIN hovygI=”                                   dy= mM aty DI iv|c vI v». pY jAvygI mM DI dy aty DI
                                                                         mM dy ivr¨|D ho jAvygI= s|s aty ^h iv|c vI v. pY
                     vfAdAr syvk kO, hY?                                 jAvygI= s|s aAp,I ^h dy aty ^h aAp,I s|s dy
  41
       ptrs ny ikhA< “pRB°⁄ kI t°« eh isrf sA.y lE                       ivr¨|D ho jAvygI=”
aAK irhA hYN jM sBnM lE=”
  42
       tM pRB° ny aAiKaA< “`h ikh/A isaA,A aty                                                   vkt ^ smJ,A
ivSvAswog nOkr hY ijs ^ mAlk d°jy nOkrM `%ty                                                      ( m|tI 16:2–3)
                                                                           54
`nHM ^ QIk smyN ty Bojn smgrI dI p°rtI lE inw¨kt                                td iws° ny lokM ^ ikhA< “jdoN t¨sIN lih»dy pAisP
         43
krygA?        K¨S hY `h nOkr ijs ^ jdoN `s dA mAlk                       b|dl `QdA vyKdy ho tM aAKdy ho< ‘mINh pY, vAlA hY’
                                                  44                                                             55
aAvy tM id|tA hoeaA k»m krdA pAvy=                     mYN t¨hA^ s|c     aty inSict hI mINh pYNdA hY=                 jdoN t¨sIN d|K, v|lo
d|sdA hM ik `h `s ^ aAp,I sArI sptI dA ingrAn
                                  |                                      hvA vgdI mihs°s krdy ho tM aAKdy ho< ‘a|j grmI
                      45                                                                                                 56
inw¨kt krygA=              pr `s nOkr dA kI hovygA ijh/A                 hovygI’< aty hM< t¨sIN QIk aAKdy ho=                 kpqIP⁄ jykr
eh `h socdA hY ik inkq BivK iv|c `s dA mAlk                              t¨sIN mØsm dy skyt smJ skdy ho tM t¨sIN `s ^ ik`N
nhIN prtygA= aty dUsry nOkr nOrA,IaM ^ k¨|q,A S¨r°                       nhIN smJ skdy jo h¨, vApr irhA hY?
                                                              46
kr dyvy aty KA, pI, iv|c mdmst ho jAvy?                            aty
Fyr `s dA mAlk `doN vAps aAvygA jdoN `s ^ `s                                                 aAp,IaM musIbtM h|l kro
dI `.Ik vI nhIN hovgI aty vkt toN avyslA hovgA=
                   y                        y                                                     ( m|tI 5:25–26)
                                                                           57
ifr mAlk `s nOkr ^ sKt szA dyvygA aty `s ^                                      “t¨sIN aAp,y-aAp lE jo QIk hY `s dA FYslA
                                                                                                 58
d°jy ivSvAs GAtI nOkrM nAl rih, lE Byj dyvygA=                           ikP nhIN krdy?               m»n lvo ik e|k aAdmI t¨hA^
  47
       “jo nOkr eh jA,dA sI ik `s dA mAlk                                kichrI lY jA irhA hY tM rsty iv|c hI `s nAl Jg/y
`s toN kI krA`,A cAh¨»dA hY aty Fyr vI `h aAp,y                          ^ s¨lJA`, dI koiSS kro= jykr t¨sIN aijhA nhIN
aAp ^ itaAr nhIN krdA aty jo< `s dA mAlk cAh¨dA
                                             »                           krdy tM `h t¨hA^ m¨nsF dy kol lY jAvygA aty m¨nsF
                                                                                                                59
sI `h nhIN krdA< tM `s nokr ^ sKt szA id|tI                              t¨hA^ kYd iv|c pA skdA hY=                  mYN t¨hA^ dsdA hM ik
           48
jAvygI=         pr ijh/A nokr eh nhIN jA,dA sI                           t¨sIN `ToN `doN tk bAhr nhIN jAvogy jdoN t|k ik
l°kA 13:1-22                                       1068
t¨sIN `h aAKrI pYsA vI nhIN dy id»dy ijs dy t¨sIN        a»dr e|k pRt aAtmA pRvS kr c¨ikaA sI= es BirSq
                                                                    y          y      |
dy,dAr ho=”                                              aAtmA ny `s ^ aQArM sAlM toN rogI b,A C%i.aA
                                                         sI= `s dI kmr iv|c k¨|b pY igaA sI< aty `h is|DI
                                                                                           12
                     aAp,y idl bdlo                      K/HI nhIN ho skdI sI=               jdoN iws° ny `s aØrt ^


13         `s vkt iws° dy nAl k¨J lok sn= enHM
           lokM ny `s ^ d%isaA ik glIl iv|c k¨J
lokM nAl ikvyN vAprI iplAt¨s * ny `nHM lokM ^
                                                         vyiKaA tM `s ^ b¨lAeaA aty ikhA< “hy aOrt⁄ t°
                                                         aAp,I bImArI toN C¨qkArA pA ilaA hY⁄”
                                                              13
                                                                   iws° ny aAp,y h|T `s `%ty r|Ky tM `h is|DI
`pAsnA krdy hoeaM ^ mrvAeaA sI= iplAt¨s ny               K/I ho, iv|c sfl hoE aty prmyS¨r dI `stit
                                                                           14
jAnvrM dy blIdAn dy lh° nAl `nHM dA lh° imlAeaA          krn l|gI=              pRArTnA sTAn dA srdAr kroD iv|c
sI< ijh/y ik `pAsnA dy vkt jAnvrM dI blI dy rhy          aA igaA ik`N ik iws° ny `s ^ sbt dy idn inrog
       2
sn= iws° ny jvAb id|tA< “t¨sIN kI socdy ho ik `nHM       kItA sI= srdAr ny lokM ^ ikhA< “Cy idn k»m dy lxI
nAl aijhA es lE vApiraA ik`Nik `nHM ny glIl              h¨»dy hn so QIk ho, lxI t¨sIN `nHM idnM iv|c aAvo=
                                   3
dy hor lokM nAloN v|D pAp kIty? nhIN< `nHM ny nhIN       sbt dy idn koE QIk ho, lE eTy nA aAvy=”
                                                              15
kIty< jykr t¨sIN aAp,A jIvn aty aAp,y idl nhIN                     pRB° iws° ny `tr id|tA< “t¨sIN lok kpqI ho⁄ kI
bdloNgy< tM t¨sIN vI sAry `nHM dI trHM nSq kr id|ty      t¨sIN hr roz aty sbt dy idn* vI aAp,y bld jM
           4
jAvoNgy= t¨sIN `nHM aQHArM lokM bAry kI socdy ho ijh/y   gDy ^ K¨rlI toN Kol ky pA,I iplA`, nhIN iljMdy?
                                                         16
jdoN isloaAm dA b¨rj `nHM `%ty >|QA tM mAry gX                eh aOrt ijs ^ mYN QIk kItA hY< e|k wh°dI BY, hY
sn= kI t¨sIN socdy ho ik `h wr°Slm iv|c rih,             aty eh aQArM sAlM toN SYtAn dI g¨lAmI iv|c sI= kI
                                       5
vAly sAry lokM nAlooN v|D pApI sn? mYN t¨hA^ aAKdA       eh `s lE glt g|l sI ik `s ^ sbt dy idn
hM ik e`N nhIN sI< pr jykr t¨sIN vI aAp,y idl            `s g¨lAmI toN C¨qkArA id|tA igaA=”
                                                              17
aty jIvn nhIN bdloNgy< tM t¨sIN vI sAry nSq ho                     jdoN iws° ny eh ikhA tM ijh/y lok `s dI in»dA
jAvoNgy=”                                                kr rhy sn aAp,y-aAp iv|c Srm mihs°s krn l|gy=
                                                         BI/ dy sAry lok iws° dIaM cmtkArI g|lM toN< jo `h
                          FlhI, dRKt                     kr irhA sI< b/y K¨S sn=
  6
   iws° ny `nHM ^ eh idRSqMt id|tA< “e|k aAdmI
kol bAg iv|c e|k a»jIr dA dRKt sI= `s ny dRKt dy                          prmyS¨r dA rAj ikvyN dA hY?
hr pAsy vyiKaA ik koE fl idsy< pr `s ^ koE fl                           ( m|tI 13:31–33; mrkus 4:30–32)
                      7                                       18
nzr nA aAeaA= `s aAdmI kol e|k nokr sI jo                          tM iws° ny ikhA< “prmyS¨r dA rAj ikvyN dA hY? mYN
                                                                                                 19
`s bAg dI rKvAlI krdA h¨«dA sI= es lE `sny               es dI t¨lnA iks nAl krM?                  prmyS¨r dA rAj srHoN
aAp,y nokr ^ ikhA< ‘mYN it»n sAl toN es dRKt v|l         dy `s bIj vrgA hY ijs ^ koE mn¨|K aAp,y bAg
Fl lE vyK irhA hM< pr mY^ es `pr kdy koE fl              iv|c bIjdA aty jdoN `h bIj f¨qdA hY tM dRKt b,
l|gA nhIN idisaA= es ^ v|> s|¨q= ixvyN zmIn ^            jMdA hY aty `sdIaM qAh,IaM ty p»CI aAp,y aAlH,y
                              8                                                  20
zAeaA ik`N kItA jAvy? pr nokr ny jvAb id|tA<             b,A`Ndy hn=”                 iws° ny ifr ikhA< “mYN prmyS¨r dy
                                                                                                 21
‘mAlk< e|k sAl hor etzAr kro tM jo eh dRKt fl           rAj dI t¨lnA iks nAl krM?                    eh `s KmIr vM{
dy sky= mY^ esdy aAsy pAisP Kod, id` aty k¨J             hY ijs ^ e|k aOrt aAqy dy v|.y BM.y iv|c imlA`NdI
                      9
KAd pA`, id`= ho skdA hY agly sAl tIk es ^               hY= tM `h KmIr sAry aAqy ^ roqI vAsty mAFk kr
koE Fl l|g jAvy= jykr td vI koE fl nA l|gy tM            id»dA hY= BAv KmIrA kr id»dA hY=”
t¨sIN cAhy es ^ kqvA s¨|q,A=’”
                                                                                      t»g drvAzA
iws° dA sbt dy idn e|k bImAr aOrt ^ QIk krnA                                    ( m|tI 7:13–14< 21–23)
  10                                                          22
       sbt dy idn iws° e|k pRArTnA sTAn iv|c `pdyS                 iws° hr ip». ngr iv|c `pdyS dy irhA sI= `h
               11
dy irhA sI=         `s pRArTnA sTAn ty e|k aØrt dy       `pdyS id»dA hoeaA wr°Slm v|l ^ lgAtAr jA irhA

iplAtus p¨»itw¨s iplAt¨s w°.IaM dA 26vIN EsvI toN lYky   sbt dA idn wh°dI hFty dA s|tvM idn= eh wh°dIaM
36vIN EsvI t|k rAjpAl sI=                                lE KAs DArimk idn sI=
1069                                 l°kA 13:23-14:13
      23
sI=        iksy ny iws° ^ ikhA< “pRB°⁄ kI k¨J lok hI bcAX                        kI sbt dy idn iksy ^ rAzI krnA wog hY?
jA,gy?”
  iws° ny aAiKaA<
                           24
                                “t¨sIN BI/y drvAzy toN v/n dA
v|.A wtn kro ijh/A ik s¨rg v|l ^ K¨lHdA hY= bh¨t
                                                                        14           e|k sbt dy idn iws° e|k pRDAn FrIsI dy
                                                                                     Gr `s nAl Bojn krn lE igaA= `%Ty
                                                                        sB lok b/y iDaAn nAl iws° ^ vyK rhy sn= e|k
                                                                                                                            2

sAry lok `s iv|c v/n dA wtn krngy pr `h                                 aAdmI ijs ^ jloDrI sI `s dy sAmH,y kItA igaA=
                                    25                                  3
pRvyS kr nhIN pA`,gy=                    jdoN smM aAvygA< Gr dA          iws° ny frIsIaM aty nym dy `pdySkM ^ p¨%iCaA<
mAlk drvAzA bd kr dyvygA aty es ^ tAlA lA                              “sbt dy idn iksy ^ rAzI krnA QIk hY jM glt?”
                                                                        4
dyvygA< Fyr t¨sIN bAhr K/y hoky drvAzA K/kA`Ngy=                         pr `h c¨|p v|qI rhy= tM iws° ny `s aAdmI ^ f/
                                                                                                               5
t¨sIN aAK skdy ho< ‘SRI mAn< sA.y lE drvAzA KolHo⁄’                     ky< rAzI kItA aty `s ^ Byj id|tA= iws° ny frIsIaM
pr mAlk jvAb dyvygA< ‘mYN t¨hA^ nhIN jA,dA’< jM                         aty nym dy `pdySkM ^ ikhA< “jykr t¨hA.A p¨|tr jM
                            26
‘t¨sIN ik|ToN aAX ho=’           iFr t¨sIN jvAb dyvoNgy< ‘asIN          koE k»m krdA jAnvr< K°h iv|c sbt dy idn i.g
tyry nAl KADA-pItA< t°« sA.y ngrM iv|c TM-TM `pdyS                      pvy< tM t¨sIN jA,dy ho ik t¨sIN J|q `s ^ K°h iv|coN
            27                                                                            6
id|tA=’          tM `h bolygA< ‘mYN t¨hA^ nhIN jA,dA ik                 k> lvg=” frIsI aty nym dy `pdySk `s dA jvAb
                                                                         |   o y
t¨sIN ikTo aAX ho? myry koloN d°r cly jAvo= t¨sIN sAry                  nA dy sky< jo iws° ny ikhA sI=
                   28
bdkAr ho=’              t¨sIN prmyS¨r dy rAj iv|c abrAhAm<
eshAk< wAk°b aty sAry nbIaM ^ vyKogy< pr t¨hA^                                   aAp,y-aAp ^ bhutA mh|tvp°r, nA smJo
                                                                            7
bAhr s¨|q id|tA jAvygA= tM t¨sIN .r aty kroD nAl                            `s smyN iws° ny vyiKaA ik `nHM iv|coN k¨J mihmAn<
                            29
aAp,y dd krIcoNgy=              prmySr dy rAj iv|c lok `%tr<
                                      ¨                                 aAp,y vAsty< `s KA,y dI myz ty mh|tvp°r, TAvM
                                                                                                                        8
p°rb< p|Cm< d|K, cAry idSAvM iv|coN aA ky dAavt                         c¨, rhy sn tM `s ny eh idRSqMt id|tA< “jykr
                                          30
iv|c aAp,y sTAnM ty bYQ,gy=                    vK⁄ ijh/y e%Ty ipCly
                                                y o                     koE ivaktI t¨hA^ ivaAh ty in`NtA id»dA hY tM sB
hn so `%Ty pihly ho,gy aty ijh/y e|Ty pihly hn `h                       toN vDIaM jgHA ty nA bYQo ik`N ik ho skdA hY ik
prmyS¨r dy rAj iv|c ipCly ho,gy=”                                       myzbAn ny t¨hA.y toN vI v|D mh|tvp°r, ivaktI ^
                                                                                                9
                                                                        in`NtA id|tA hovy= jdoN t¨sIN sB toN vDIaA jgHA ty
                 iws° dI mØt wr°slm iv|c hovygI                         bYQy ho< tM ho skdA ik myzbAn t¨hA.y kol aA, ky
                          ( m|tI 23:37–39)                              t¨hA^ aAKy< ‘aAp,I jgHA es aAdmI ^ id`⁄’ Fyr
  31
       `sy vkt k¨J FrIsIaM ny iws° dy kol aA, ky                        t¨hA^ apmAi,tM vM{ sB toN ipClI TM ty jA ky bYQ,A
                                                                                   10
`s ^ ikhA< “es TM toN d°r cilaA jA< aty ikty hor                        pvygA=          es lE jdoN t¨hA^ koE b¨lAvA id»dA hY tM
jA ky l¨k jA< ik`N ik hyrodys tY^ mArn dI iv`Nt                         jAvo ty aijhI TM ty bYQo ijh/I aAm hovy KAs nhIN= tM
b,A irhA hY=”                                                           `h mn¨|K ijs ny t¨hA^ s|dA id|tA sI t¨hA.y kol aA ky
  32
       iws° ny `nHM ^ aAiKaA “t¨sIN jA ky `s l°«b/ ^                    t¨hA^ aAKygA< ‘im|tr< aA aty es v|D mh|tvp°r,
kho ik vyK mYN ‘a|j aty k|l do idn eTy lokM a»dro                       jgHA ty bYQ=’ tM ifr bAkI sAry mihmAn tyrI e|zt
                                                                                     11
B°tM ^ k|>, dA k»m krnA hY aty `nHM ^ rAzI krnA                         kr,gy=           hr koE jo aAp,y-aAp ^ mhAn b,A`NdA
                                                          33
hY aty tIjy idn myrA k»m p°rA ho jA,A hY=’                     `s toN   hY `h inmR b,AeaA jAvygA= pr jo aAp,y-aAp ^
bAad mY^ zr°r jA,A hI hY ik`Nik sAry nbIaM ^                            inmR b,A`NdA hY `s^ mhAn b,AeaA jAvygA=”
wr°Slm iv|c mrnA cAhIdA hY=
  34
       “hy wr°Slm< wr°Slm< t°« nbIaM ^ ktl krdA                                           tuhA^ enAm id|tA jAvygA
                                                                            12
aty t° `nHM ^ p|Tr mArdA hYN jo tyry kol prmyS¨r                                tM iws° ny `s frIsI ^ ikhA< ijs ny `s ^ s|dA
v|loN Byjy gX hn= mYN ik»nI vAr cAihaA ik tyry bAlkM                    id|tA sI< “jdoN t°« d¨iphr jM rAt dy Bojn lE lokM
^ `strMH e|kiQaM krM ijvyN koE k¨k/I aAp,y c°icaM                       ^ in`NtA dyvyN tM isrF aAp,y imtrM< BrAvM<
^ aAp,y K»BM hyQM e|kiQaM krdI hY pr t° mY^ nhIN                       irStydArM aty DnvAn g¨aM>IaM ^ hI s|dA nA dyvI=
                   35
krn id|tA=              vyKo⁄ h¨, t¨hA.A Gr KAlI C|. id|tA              jy t° `nHM ^ in`NtA id»dA hYN tM< `h vI tY^ s|dA
                                                                                                                            13
igaA hY= mYN t¨hA^ d|sdA hM< t¨sIN mY^ `nIN dyr iFr                     dy,gy aty t° aAp,A enAm pRApt kr lvyNgA=                es
nhIN vyK skdy jd tIk t¨sIN eh nhIN aAKdy< ‘`h                           dI bjAe< jdNo vI t«° dAavt dvNy tM grIbM< lgi/aM<
                                                                                                    y              
Dn hY⁄ ijh/A pRB° dy nM ty aA`NdA hY=’ * ”                             “`h ... aA`NdA hY” zb°r 118:26
l°kA 14:14-15:2                                                   1070
                                                     14
q¨«i.aM aty a»inHaM lokM ^ in`NtA dy=                     tM tyry ty   BrAvM jM BY,M ^ myry nAlo v|D ipaAr krdA hY tM `h
ikrpA hovygI< ik`Nik ehnM lokM kol tY^ bdly iv|c                       mn¨|K myrA cylA nhIN ho skdA= bdy ^ hor iksy vI cIz
vAps dy, lE k¨J nhIN hovygA= tM jdoN DrmI lok                          nAloN v|D aAp,I izdgI nAloN vI v|D< mY^ ipaAr
                                                                                              27
mØt toN vAps aA`,gy< tY^ tyrA Fl id|tA jAvygA=”                        krnA cAhIdA h=
                                                                                    Y              kE vI mnK ijh/A aAp,I slIb
                                                                                                    o      |¨
                                                                       c|¨k ky myry mgr nhIN aA skdA `h myrA cylA nhIN ho
                                                                                 28
                 v%.y Bojn bAry e|k idRSqMt                            skdA=          jykr t¨sIN koE emArt bnA`,A cAh¨»dy ho
                            ( m|tI 22:1–10)                            tM t¨hA^ pihlM bYQ ky soc,A cAhIdA hY ik es `%ty
  15
       iws° nAl myz ty bYQA e|k aAdmI eh sArIaM                        iknA KrcA hovygA= ty t¨hA^ eh vI ihsAb lgA`,A
g|lM s¨, irhA sI= tM `s aAdmI ny iws° ^ ikhA<                          pvygA ik es kArj dy p°rA krn lE kI t¨hA.y pAs
                                                                                         29
“D»n hovygA `h mn¨|K ijh/A prmyS¨r dy rAj iv|c                         kAFI Dn hY=            jykr t¨sIN e»J nhIN krdy ho tM ho
roqI KAvygA=”                                                          skdA hY ik t¨sIN k»m S¨r° tM krvA lvo pr p°rA krn
  16
       iws° ny `s ^ aAiKaA< “e|k vAr e|k aAdmI ny                      dy smrT nA hovo= jykr tusIN es ^ p°rA nhIN kr
e|k bh¨t v|.I dAavt id|tI aty `s ny bh¨t sAry                          skdy< tM jo koE es ^ vyKygA tuhA.y ty h|s,A S¨r° kr
                              17                                                 30
lokM ^ inPtA id|tA=                jdoN KA, dA vylA hoeaA `s           dyvygA=        `h aAK,gy ‘es aAdmI ny bnA`,A tM
aAdmI ny aAp,y nOkr ^ mihmAnM ^ b¨lA`, lE                              S¨r° kr ilaA pr `h es ^ m¨k»ml krn dy kAibl
aty eh aAK, lE ByijaA< ‘aM jAvo⁄ KA,A itaAr                            nhIN=’
       18                                                                31
hY=’        pr sAry mihmAnM ny aAiKaA ik `h nhIN aA                           “jykr koE bAdSAh iksy d°sry bAdSAh dy ivr¨|D
skdy= hr e|k aAdmI ny koE nA koE bhAnA lgA                             zg krnA cAh¨»dA hY tM `s ^ bYQ ky soc,A cAhIdA hY
id|tA= pihly aAdmI ny ikhA< ‘mYN h¨,-h¨,y zmIn KrIdI
                                    y                                  ik kI `h aAp,I ds hzAr sYnkM dI sYnA nAl `s
hY ty mYN `h jAky vyK,I hY= es lE ikrpA krky mY^                       rAjy ^ hrA skdA hY jo `s dy ivr¨|D vIh hzAr sYnkM
                   19
iKmA krnA=’             d°jy mn¨|K ny ikhA< ‘mYN bldM dIaM             dI sYnA lYky aA`NdA hY?
                                                                         32
pj jo/IaM h¨,y-h¨,y KrIdIaM hn< aty mYN h¨, `nHM ^                           “jkr `h scdA hY ik `h `s djy rAjy ^ hrA`,
                                                                                y      o                °
dyK, jA irhA hM ik `h ikvyN k»m krdy hn< es lE                         dy wog nhIN hY< tM `h SMtI dy krAr nAl aAp,y k¨J
                       20                                                                                  33
mY^ iKmA kro=’              tIjy mn¨|K ny ikhA< ‘myrA h¨,y-h¨,y        aAdmIaM ^ `s kol ByjygA=                 esy trHM t¨hA.y iv|coN
                                                    21
ivaAh hoeaA hY< mYN nhIN aA skdA=’                       e`N nokr      hr e|k ^ myry ip|Cy l|g, toN pihlM iv`Nt bnA`,I
eh sB s¨,dA mAlk kol vAps pritaA ty sArA hAl                           cAhIdI hY= myry ip|Cy l|g, lE t¨hA^ aAp,I hr
jA s¨,AeaA= tM mAlk b/A g¨|sy iv|c aA igaA aty                         cIz C|.,I pvygI= jykr t¨sIN aijhA nhIN kroNgy< tM
kih, lgA< ‘jldI kro⁄ Sihr dIaM glIaM iv|c<                             t¨sIN myry cyly nhIN ho skdy=
aty rAhM ty jAP aty grIbM< q¨i.aM< l»igaM aty a»inHaM
                             «
                                                           22
^ eTy dAavt vAlyy kmry a»dr lY aAP=’                            bAad                       aAp,A pRBAv nA C|.o
iv|c nokr ny aA, ky ikhA< ‘mAlk t°« mY^ jo krn lE                                         ( m|tI 5:13; mrkus 9:50)
                                                                         34
ikhA mYN PhI kItA< hor lokM lE hAly vI bh¨t TM                                “l°, c»gA hY< pr jykr eh aAp,A l°,Apn g¨aA
                  23
KAlI pE hY=            mAlk ny nokr ^ ikhA< ‘v|.IaM s/kM               lvy tM iFr eh ivarT hY= t¨sIN iFr es ^ sl°,A
                                                                                               35
aty ngrM vl jA aty `nM lkM ^ aA`, lE mzbr
          |          H o                °                              nhIN kr skdy=                nA tM eh im|qI lE estymAl
kr= mYN aAp,y Gr ^ lokM nAl BiraM vyK,A cAh¨«dA                        h¨»dA hY aty nA hI es ^ KAd vM{ estymAl kItA jA
       24
hM=         mYN t¨hA^ d|sdA hM ik ijnHM lokM ^ pihlM vI                skdA hY= lok es ^ evyN hI s¨|q id»dy hn= “k»nM
in`NtA id|tA igaA sI= `h myrA rAt dA Bojn kdy                          vAly ivaktI ^ s¨n, id`=”
nhIN krngy=’”
                                                                                                surg iv|c mØj
 tuhA^ av|S pihlM iv`Nt bnA`,I cAhIdI hY                                                        ( m|tI 18:12–14)


  25
                            ( m|tI 10:37–38)
       iws° nAl v|.I BI/ c|l rhI sI< aty iws° `nHM
                                    26
                                                                       15        bh¨t sAry ms°lIX aty m»dy lok iws° kol `s
                                                                                                           2
                                                                                 ^ s¨n, lE aAX= td FrIsI aty nym dy
                                                                       `pdySk iSkAet krn l|gy< “vyKo⁄ eh aAdmI m»dy
v|l m¨i/aA aty aAiKaA=                   “jykr koE mn¨|K myry kol
aA`NdA hY pr `h aAp,y iptA< mAtA< ptnI< b|icaM                         lokM ^ kb°ldA hY aty `nHM nAl KMdA pINdA vI hY=”
1071                                               l°kA 15:3-32
    3                                                                                                                  18
    iFr iws° ny `nHM ^ eh idRSqMt ibaAn kItA:                            pr mYN e|Ty B¨|K nAl mr irhA hM=                   mYN eToN `Q ky
4
 “m»n lvo t¨hA.y iv|coN iksy kol sO By.M ho,< pr `h                      aAp,y iptA kol jAvMgA ty jA ky `s^ aAKMgA< “iptA
`nHM iv|cNo e|k g¨aA lvy= tM kI `h bAkI dIaM ni/»nvy                     jI< mYN prmyS¨r aty t¨hA.y ivr¨|D a|gy pAp kItA hY=
                                                                         19
By.M ^ ek|lIaM C|. ky `s e|k g¨aAcI hoE By. dI                                mYN t¨hA.A p¨|tr khA`, dy kAibl nhIN hM es lE
                                                                                                                                         20
BAl iv|c nhIN jAvygA? jd t|k ik aAdmI `s ^ l|B                           t¨sIN mY^ aAp,y e|k nokr dI trHM hI r|K lvo=”                        so
             5
nA lvy= ty jdoN `s ^ `h g¨aAcI hoE By. l|B                               p¨|tr `%iQaA aty aAp,y iptA kol igaA=
jMdI hY< tM `h mn¨|K b/A K¨S h¨»dA hY aty K¨SI nAl
                                                       6
`s ^ aAp,y moi>aM `%ty c¨|k lYNdA hY= `h Gr                                                        pu|tr dI vApsI
jMdA hY= `h aAp,y im|trM aty g¨aM>IaM ^ ek%iQaM                               “jdoN p¨|tr hAly d°r hI sI< `s dy iptA ny `s ^
krdA hY aty `nHM ^ aAKdA hY< ‘myry nAl K¨SI mnAP                         aA`NidaM vyiKaA aty `s vAsty d¨|K mihs°s kItA
ik`Nik mY^ aAp,I g¨aAcI hoE By. iml gE hY=’                              `h `s v|l B%ijaA aty `s ^ gl nAl lAeaA aty
7                                                                                                21
 esy trHM hI< mYN t¨hA^ dsdA hM ik `nHM ni/»nivaM                        `s ^ c¨imaM=                p¨|tr ny `s ^ aAiKaA< ‘iptA jI<
cigaM bidaM nAloN< ijnHM ^ aAp,y idl bdl, dI                           mYN prmyS¨r dy ivr¨|D aty t¨hA.y a|gy pAp kItA hY<
zr°rt nhIN< e|k pApI bdy lE svrg iv|c vDyry                             h¨, mYN es kAibl nhIN ik t¨hA.A p¨|tr sdAvM=’
                                                                         22
K¨SI h¨»dI hY jo aAp,y idl ^ bdl lYNdA hY=                                    pr iptA ny aAp,y nokrM ^ ikhA< ‘CytI nAl sB
    8
    “Frz kro e|k aOrt kol ds cMdI dy is|ky hn=                           toN vDIaA k|p/y ilaAP aty `s ^ paAP= `s dI
`nHM iv|coN e|k g¨aAc jMdA hY< `h dIvA jgA`NdI hY                        `Ngl ty CAp pAP aty `s dy pYrM iv|c c|plM p¨aAvo=
                                                                         23
aty iDaAn nAl `s g¨aAcy hoX is|ky ^ l|BdI hoE                                 e|k moqA v|CA ilaAP aty es ^ izbAh kro= asIN
                                                                                                                         24
sBrdI hY< jdoN t|k ik `h `s ^ l|B nhIN lYNdI=                           dAavt krIX aty and l¨|qIX=                          ik`N ik myrA
9
 jdoN `h aAp,A g¨aAicaA hoeaA is|kA l|B lYNdI hY                         eh p¨|tr mr igaA sI pr h¨, eh ij`NdA hY= `h
tM `h aAp,y imtrM ty g¨aM>IaM ^ ek%iQaM krdI                             g¨aAc igaA sI aty h¨, l|B igaA hY=’ tM sAry jSn
hY ty aAKdI hY< ‘myry nAl rl ky K¨SI mnAP ik`Nik                         mnA`, l|gy=
                                                             10
mY^ myrA g¨aAcA hoeaA is|kA l|B ipaA hY=’                         esy
trHM hI prmyS¨r dy d°tM dy a|gy `doN pRsntA h¨»dI hY                                           v%.y pu|tr dA prtnA
                                                                              25
jdoN e|k pApI aAp,A idl bdldA hY=”                                                 “v|.A p¨|tr Kyt iv|c sI= jdoN `h vAps m¨/ irhA
                                                                         sI< aty Gr dy nzdIk aAeaA tM `sny n|c, aty
                                                                                                                 26
              ijh/A pu|tr Gr C|. ky igaA sI                              gA`, dIaM aAvAzM s¨,IaM=                     `s ny e|k nOkr ^
    11                                                       12                                                                  27
         tM iws° ny ikhA< “e|k mn¨K dy do p¨tr sn=
                                  |         |                     Coqy   s|idaA aty p¨%iCaA< ‘eh sB kI ho irhA hY?                    nOkr ny
p¨|tr ny aAp,y iptA ^ ikhA< ‘mY^ myrI zAedAd dA                          aAiKaA ‘t¨hA.A BrA vAps aA igaA hY= t¨hA.y iptA
ih|sA dy dyvo=’ tM iptA ny zAedAd ^ aAp,y dohM                           jI bh¨t K¨S hn< ik`N j¨ `h QIk-QAk Gr vAps aA
                               13
p¨|trM iv|c v». id|tA=              To/y hI smyN bAad Coqy p¨|tr         igaA hY< es lE `s ny dAavt lE sB toN moqA
                                                                                                  28
ny aAp,I zAedAd dA sArA ih|sA e|kQA kItA aty                             v|CA v%i>aA hY=’              v|.A p¨|tr e»nA g¨|sy iv|c sI ik
e|k d°sry dyS dI wAtrA ^ cilaA igaA= `sny `%Ty                           `h K¨SI iv|c SrIk nhIN ho,A cAh¨»dA sI= Fyr `s dA
                                                       14
jA ky m°rKM vM{ aAp,A Dn `.A id|tA=                         `s kol       iptA bAhr aAeaA aty `s ^ adr aA`, lE bntI
                                                                                                   »           y
                                                                                    29
ij»nI vI p°«jI sI `sny sB Krc id|tI= `s toN bAad<                        kItI=           p¨|tr ny aAp,y iptA ^ ikhA< ‘mYN e»ny sAlM toN
`s dyS iv|c BArI kAl pY igaA= CoqA p¨tr aØKI hAlt
                                     |                                   t¨hA.I syvA kr irhA hM aty mYN kdy t¨hA.A h¨km nhIN
iv|c sI ik`N ik `s kol nA tM koE pYsA sI aty nA hI                       moi/aA pr t¨sIN kdy vI mY^ myry im|trM nAl dAavt
                     15                                                                                                30
KA, lE Bojn=           `h `s dys dy iksy invAsI kol                      krn lE e|k b|krI vI nhIN id|tI=                    pr jdoN t¨hA.A
igaA tM `s aAdmI ny `s ^ aAp,y KytM iv|c s°rM ^                          eh p¨|tr ijh/A k»jrIaM ty t¨hA.A sArA pYsA brbAd
                          16
cArn lE ByijaA=                m¨».A e»nM B|¨KA sI ik ijh/IaM            krky vAps aAeaA hY< `s lE t¨sIN moqA v|CA v%i>aA
                                                                                31
iClkM s°r KMdy sn `h KA,IaM cAh¨»dA sI= pr iksy                          hY=’        pr iptA ny v|.y p¨|tr ^ ikhA< ‘p¨|tr t°« hmySA
                                              17                                                                                        32
ny `s ^ KA, lE k¨J nA id|tA=                       tM `s l/ky ^          myry kol hYN< es lE jo k¨J myrA hY so tyrA vI hY=                   pr
mihs°s hoeaA ik `h ik»nA m°rK sI= `sny soicaA<                           sA^ dAavt krnI cAhIdI hY aty K¨S ho,A cAhIdA hY
‘myry iptA dy nokrM kol vI KA, lE bh¨t Boj, hY<                          ik`N ik eh tyrA BrA< mr igaA sI< pr `h iFr
l°kA 16:1-24                                           1072
                                                                  13
ij`NdA ho igaA hY= ijh/A g¨aAicaA hoeaA sI h¨,                         “koE vI syvk e|ko vyly do mAlkM dI syvA nhIN
l|B igaA hY=”                                                kr skdA= `h e|k ^ ipaAr krygA aty d°jy ^ nfrt
                                                             jM e|k nAl vfAdAr hovygA aty d°jy nAl a,gihlI
                          s|cA Dn                            krygA= t¨sIN pRB° aty pYsy dI e|ko vyly syvA nhIN kr


16         iws° ny aAp,y cyilaM ^ ikhA< “e|k vAr e|k
           b/A DnA> aAdmI sI= `sny aAp,A kArobAr
s»BAl, lE e|k m¨KitaAr riKaA= bAad iv|c `s
                                                             skdy=”


                                                                          pRB° dA nym nhIN bdilaA jA skdA
^ ptA cilaA ik `s dA m¨KitaAr `s nAl DoKA kr                                         ( m|tI 11:12–13)
           2                                                      14
irhA hY= tM `sny `s ^ a»dr b¨lAeaA aty ikhA<                           jdoN pYsy ^ ipaAr krn vAly FrIsIaM ny eh
                                                                                                             15
“tyry bAry mYN eh sB kI s¨, irhA hM= mY^ myry sAry           s¨i,aM tM `nM ny iws° dA mzAk `.AeaA=                iws° ny
pYsy dA ihsAb dy= t°« es toN bAad myrA m¨KitaAr              `nHM ^ ikhA< “t¨sIN lokM sAmH,y aAp,y-aAp ^ b/A
                    3
nhIN ho skdA=” bAad iv|c m¨KitaAr ny aAp,y mn                c»gA krky ivKA`Ndy ho< pr pRB° t¨hA.y idlM dIaM jA,dA
iv|c soicaA< ‘h¨, mYN kI krMgA? myrA mAlk tM mY^             hY= ijs kAsy ^ vI lok m¨|lvAn smJdy hn< prmyS¨r
myrI nokrI toN hqA irhA hY= myry iv|c Kod, dI tAkt           lE `sdI koE kImt nhIN=”
                                                       4          16
nhIN hY aty BIK m»g, toN mY^ Srm aA`NdI hY= mYN                        “pRB° jA,dA hY ik lok m°sA dI SrHA aty nbIaM
jA, igaM ik mYN kI krM< ijs vyly mYN m¨KitaArI toN           dIaA ilKtM dI w°h»nA dy smyN t|k m¨nAdI ho c¨|kI sI=
hqAeaA jAvMgA< mYN k¨J aijhA krMgA ik lok aAp,y              `s toN bAad prmyS¨r dy rAj dy sdyS dA pRcAr kItA
                                    5
GrM iv|c myrA svAgt krngy= tM `sny aAp,y mAlk                jA irhA hY= bh¨t sAry prmyS¨r dy rAj iv|c aA`,
dy krzAEaM ^ e|k-e|k krky aAp,y kol s%idaA                   lE zor zbrdstI kr rhy hn=
                                                                  17
aty pihly ^ ikhA< ‘t°« myry mAlk dA ik»nA dy,A hY?                     SrA dy e|k a|Kr dy e|k ih|sy dy bdl, nAloN
6
 `s mn¨|K ny aAiKaA< ‘mYN `sdy jYt°n dy tyl dy a|Q           svrg aty DrtI dA imq jA,A sOKA hY=
hzAr pNO. dy,y hn=’ tM m¨KitaAr ny `s ^ ikhA<
‘aAp,I vhI lY aty bYQ ky cAr hzAr pØN. ilK dy=                                     tlAk aty d°jA ivaAh
7                                                                 18
 tM m¨KitaAr ny d°sry aAdmI ^ sidaA< ‘t°« myry mAlk                    “koE vI jo aAp,I aOrt ^ tlAk id»dA hY aty
dy ik»ny dy,y hn? `s mn¨|K ny jvAb id|tA< ‘mYN `s ^          d°jI aØrt nAl ivaAh krdA hY `h e|k bdkAr hY=
k,k dy s|Q hzAr pØN. dy,dAr hM< m¨KitaAr ny `s               esy trHM hI `h aAdmI jo tlAk id|tI hoE aOrt nAl
^ aAiKaA< ‘aAp,I vhI lY aty CytI bYQ ky p»jAh                ivaAh krdA hY `h vI e|k bdkAr hY=”
                         8
hzAr pØN. ilK dy=’ bAad iv|c mAlk ny aAp,y
byEmAn m¨KitaAr ^ ikhA ik `s ny b/I cAlAkI Ky.I                                amIr aAdmI aty lAzr
                                                                  19
hY= hM⁄ d¨inaAvI lok aAtmk lokM nAloN aAp,y smyN dy                    iws° ny aAiKaA< “e|k amIr aAdmI sI= `h mhIn
d°jy lokM nAl vDyry clAkI krdy hn=                           kImtI vstr pihndA aty hr roz aYS pRstI dI
    9                                                                                  20
    “mYN t¨hA^ d|sdA hM ik aAp,y lE dost pRApt               izdgI ij`NdA sI=              `%Ty e|k lAzr nM dA m»gtA
krn vAsty t¨hA.y kol ij»nI vI d¨inaAvI dOlt hY<              sI ijs dA sArA srIr foi/aM nAl BiraA hoeaA sI=
estymAl kro= jdoN d¨inaAvI dolt m¨|k jAvygI tM               `h aksr amIr aAdmI dy dr a|gy ipaA h¨»dA sI=
                                                 10          21
t¨hA.A sdIvI GrM iv|c s¨aAgt kItA jAvygA=             jykr        `s ^ amIr aAdmI dI myz toN bcy hoX Bojn lE
koE mn¨K CoqIaM vstM bAry Brosmd hY< `s ty v|.IaM
       |                      y »                            vI tIbR e|CA rih»dI sI= sgoN k¨|ty aA ky `s dy foi/aM
                                                                              22
vstM bAry vI BrosA kItA jA skdA hY= pr jykr koE              ^ vI cqdy=            Fyr grIb lAzr mr igaA d°tM ny `s
mn¨|K CoqIaM cIzM iv|c byemAn hovygA tM `h v|.IaM            ^ ilaA aty abrAhAm dy pAsy pA id|tA< Fyr `h amIr
                                         11                                                                  23
vstM iv|c vI byemAnI kr skdA hY=              jykr t¨sIN     aAdmI vI mr igaA aty dfnAeaA igaA=                   `s ny
eh sAbt nhIN kr skdy ik t¨sIN d¨inaAvI dOlt                  pAtAl iv|coN ij|Ty `h d¨|K J|l irhA sI aAp,IaM a|KM
nAl ivSvAswog ho< tM iFr t¨hA^ s|cI dolt kO,                 c¨|kIaM aty d°r abrAhAm dy nAl lAzr ^ vyiKaA=
           12                                                24
sONpygA?        jykr t¨sIN eh sAbt nhIN krdy ik t¨sIN             tM `s ny aAvAz mAr ky ikhA< ‘iptA abrAhAm⁄ myry
d°ijaM dI mlkIat nAl vFAdAr nhIN ho< tM iFr                  ty imhr kr= lAzr ^ pA,I iv|c aAp,I `Ngl iB`N
t¨hA^ aAp,y lE kO, mlkIat dyvygA?                            ky myrI jIB ig|lI krn lE Byj< ik`N jo mYN es a|g
1073                                              l°kA 16:25-17:21
                                    25
iv|c d¨|K J|l irhA hM=’                  pr abrAhAm ny aAiKaA<                                       c»gy syvk b,o
                                                                            7
‘myry p¨|tr< wAd kr jo t°« DrtI ty aAp,y jI`Ndy jIa                          “frz kro t¨hA.y iv|coN iksy e|k kol nOkr hovy jo
aAp,IaM sArIaM vstM Bog c|¨kA hYN aty lAzr ny                          KytM iv|c k»m krdA hovy< h|l vAh¨«dA hovy jM By.M dI
sArIaM mA/IaM vstM BogIaM hn= es lE `h h¨,                             rKvAlI krdA hovy< jdoN `h Kyt toN vAps aA`NdA hY<
                                     26
s¨K Bog irhA hY ty t°« d¨|K=              estoN elAvA tyry ty sA.y     kI t¨sIN `s ^ aAKoNgy< ‘CytI aA aty Bojn lE bYQ
                                                                                    8
ivckAr e|k gihrI K|. hY< es lE koE vI< jo tyrI                         jA?’ nhIN⁄ t¨sIN aAp,y syvk ^ aAKogy< ‘myry lE
mdd krnI cAh¨»dA hY< e|ToN pAr lG ky tyry pAsy nhIN                   rAt dA Bojn itaAr kr< k|p/y pA aty jdoN tIk mYN
aA skdA aty nA hI koE tyry pAisPN pAr lG ky sA.y                      KMdA ty pINdA hM< myrI syvA kr= ifr t°« KA pI skdA
                             27                                                 9
pAsy aA skdA hY=’                 tM amIr aAdmI ny ikhA< ‘Fyr          hYN= kI `h aAp,y aAdyS ^ m»n, lE aty aAp,y
                                                                                                                                         10
iptA abrAhAm mYN tyry a|gy lAzr ^ DrtI ty myry iptA                    `s nokr dA D»nvAd krn lE mzb°r hY=                                     esy
dy Gr Byj, dI byntI krdA hM< ik`N ik myry p»j BrA                      trHM t¨hA.y nAl h¨»dA hY? jy t¨sIN `h sB k¨J `vyN hI
        28
hn=          lAzr jA ky myry BrAvM ^ cok»nA kr aAvy ik                 kItA hY< ijvyN t¨hA^ krn lE ikhA igaA sI< tM t¨hA^
                                                             29
`h es pAtAl dy nrk k¨». iv|c nA aA`,=’                            pr   aAK,A cAhIdA hY ik asIN iksy KAs D»nvAd dy aiDkArI
abrAhAm ny aAiKaA< ‘`nHM kol m°sA dy nym aty nbIaM                     nhIN= asIN tM isrf `hI k¨J kItA hY jo k¨J sM^
dIaM ilKtM hn: `nHM ^ `nHM dy `pdyS dA an¨sr,                          krnA cAhIdA hY=’”
                  30
krn dy=                pr `s DnA> ny ikhA< ‘nhIN iptA
abrAhAm⁄ jykr koE m¨ridaM iv|coN `nHM kol jAvy tM                                                       D»nvAdI b,o
                                                                            11
`h ivSvAs krngy aty aAp,y idl aty jIvn bdl                                       jdoN iws° wr°Slm v|l jA irhA sI= `h glIl
             31                                                                                                      12
lY,gy=’           pr abrAhAm ny `s ^ aAiKaA< ‘jykr `h                  aty sAmirwA rAhIN l»iGaA=                          jdoN `h e|k ip». iv|c
m°sA aty nbIaM ^ nhIN s¨n,gy< tM Fyr `h `s ^ vI                        v/ irhA sI< `%Ty `s ^ ds ko/HI imly= `h `s toN
                                                                                                              13
nhIN s¨n,gy jo m¨ridaM toN `BrdA hY=’”                                 To/I d°rI ty K/Hy ho gX=                    pr `nHM sAiraM ny `s a|gy
                                                                       trlA kItA< “iws° s¨aAmI< ikrpA krky sA.y ty rihm
    pApM dA kAr, nA b,o aty muaAFI lE itaAr rho                        kr=”
                                                                            14
               ( m|tI 18:6–7< 21–22; mrkus 9:42)                                 jdoN iws° ny `nHM mn¨|KM ^ vyiKaA tM ikhA< “jAP


17            iws° ny aAp,y cyilaM n°« aAiKaA< “wkInI tOr
              ty aijhIaM g|lM ho,gIaM jo lokM lE pAp
dA kAr, b,ngIaM= pr eh `s bdy lE iBaAnk
                                                                       aty aAp,y aAp ^ jA ky jAjkM ^ idKAvo=”
                                                                            jdoN `h ds aAdmI jAjkM v|l jA rhy sn tM `h
                                                                       QIk ho c¨ky sn=
                                                                                                   15
                                                                                                        jdoN `nHM iv|coN e|k ny vyiKaA ik
                                                     2
hovygA jo enHM g|lM dA kAr, hovygA= enHM kmzor                         `h cgA ho igaA sI tM `h iws° kol vAps aAeaA
lokM ^ pAp kmA`, dA kAr, bn, nAloN `s mn¨|K                            aty `%cI aAvAz iv|c pRB° dI `stit krn l|gA=
                                                                       16
lE eh c»gA hovygA ik `s dy gl iv|c c|kI dA p¨/                              `sny iws° dy crnM a|gy isr J¨kAeaA aty iws° dA
                                                         3
bnH ky `s ^ sm¨»dr iv|c s¨q id|tA jAvy= KbrdAr                        S¨krAnA kItA= eh aAdmI wh°dI nhIN sAmrI sI=
                                                                       17
rho⁄                                                                        iws° ny jvAb id|tA< “kI sAry ds cgy nhIN hoX<
                                                                                                         18
    “jykr t¨hA.A BrA pAp kry tM `s ^ d|so ik `h                        bAkI dy nO ik|Ty hn?                kI eh ivdySI sAmirwA toN hY<
glt hY=’ jykr `h m¨aAFI m»gdA hY tM `s ^ m¨aAF                         jo isrf ek prmyS¨r dI `stit lE vAps aAeaA
                  4                                                              19
kr id`= jykr tuhA.A BrA e|k idn iv|c s|t vAr                           hY?”             td iws° ny `s ^ aAiKaA< “K/HA ho⁄ aty jA=
tuhA.A b¨rA krdA hY aty hr vAr tuhA.y kol vAps                         tyrI aAsTA ny hI tY^ rAzI kItA hY=”
aAky iKmA m»gdA hY tM `s ^ iKmA kr id`=”
                                                                                           prmyS¨r dA rAj tuhA.y a»dr hY
                       tyrA ivSvAs ik»nM v|.A hY                                                 ( m|tI 24:23–28< 37–41)
    5                                                                       20
     rs°lM ny iws° ^ ikhA< “sA.A ivSvAs vDAa=”                                   e|k frIsI ny iws° ^ p¨%iCaA< “prmyS¨r dA rAj
6
 pRB° ny aAiKaA< “jykr t¨hA^ sroHN dy dA,y ij»nI vI                    kdoN aAvygA?”
aAsTA hY< tM t¨sIN es t°t dy dRKt ^ vI h¨km dy                              iws° ny aAiKaA< “prmyS¨r dA rAj aAvygA pr es
skdy ho< ‘jA< aAp,y-aAp ^ `KA/ ty sm¨«dr iv|c l|g                      trHM nhIN ik t¨sIN es ^ aAp,IaM a|KM nAl vyK, dy
                                                                                           21
jA’ tM `h t¨hA.I g|l m»n lvygA=                                        wog hovoN=               aty nA hI lok eh kih,gy ik ‘vyKo<
l°kA 17:22-18:11                                                  1074
                                                                          37
prmyS¨r dA rAj e|Ty hY’< jM ‘eh `%Ty hY=’ nhIN< sgoN                           cyilaM ny iws° ^ p¨%iCaA< “pRB° jI aijhA ik|Ty
prmyS¨r dA rAj t¨hA.y a»dr hY=”                                         hovygA?”
     22
          td iws° ny aAp,y cyilaM ^ aAiKaA< “`h smM                       iws° ny aAiKaA< “ij|Ty ikty vI m¨rdA SrIr hY< `%Ty
aAvygA jd t¨sIN mn¨|K dy p¨|tr dy idnM iv|coN iksy e|k                  igrJ ek|Qy hoky aA`,gy=”
idn ^ vyK,A cAhogy pr t¨sIN vyK, wog nhIN hovoNgy=
23
     lok t¨hA^ d|s,gy< ‘vyKo< ‘eh `%Ty hY=’ jM ‘vyKo<                                  pRB° aAp,y lokM ^ `%tr dyvygA
`h e|Ty hY=’ t¨sIN ij|Ty ho `%Ty hI Qihro; aty jAky `nHM
dA an¨sr, nA kro=                                                       18         iws° ny `nHM ^ eh smJA`, lE e|k
                                                                                   idRSqMt id|tA ik ikvyN `nHM ^ hmySA prmyS¨r
                                                                        ^ pRArTnA krnI cAhIdI hY aty aAs nhIN C.,I
                                                                                   2
                          jdoN iws° mu/ pRgiqaA                         cAhIdI= “e|k vAr< e|k Sihr iv|c< e|k inaMkAr
     24
          “jdoN mn¨|K dA p¨tr aAvygA< `h spSq tOr ty                    sI jo prmyS¨r toN nhIN .rdA sI aty nA hI lokM v|l
                                                                                                                              3
`s ibjlI dI trHM idsygA jo akAS ^ e|k h|d toN                           iDaAn id»dA sI ik `h `s bAry kI socdy hn= `sy
                                           25
d°srI h|d t|k cmkA`NdI hY=                      pr pihlM< mn¨|K dy      Sihr iv|c< e|k aOrt rih»dI sI ijsdA ptI mr c¨kA
p¨|tr ^ bh¨t tsIhy J|l,y pY,gy aty `s^ es pI/HI                         sI= `h aOrt `s hAkm pAs bh¨t vAr aAE aty
                                                    26
dy lokM d¨aArA nAm»z°r kItA jAvygA=                      ijs trHM n°h   ikhA< ‘e|k aAdmI mY^ kSq id»dA hY= ikrpA krky
                                                                                            4
dy idnM iv|c hoeaA sI `sy trHM mn¨|K dy p¨|tr dy                        mY^ inaM dyvo⁄” pr `h hAkm `s aOrt dI mdd
                                 27
idnM iv|c vI hovygA=                  jdoN t|k n°h ny ikStI iv|c        nhIN sI krnA cAh¨dA= bh¨t dyr bAad hAkm ny aAp,y
                                                                                         «
pRvyS kItA< lok KMdy-pINdy< ivaAh krdy aty ivaAhy                       mn iv|c soicaA< ‘nA tM mYN prmyS¨r toN .rdA hM aty
jMdy sn= pr td h/H aAeaA aty `s iv|c sB lok                             nA hI es g|l dI pRvAh krdA hM ik lok myry bAry kI
                                                                                       5
Ktm ho gX=                                                              socdy hn= pr eh aOrt mY^ ik»nA d¨|K id»dI hY=
     28
          “esy trHM hI l°t dy smyN iv|c vApiraA= lok                    jykr eh jo cAh¨»dI hY mYN es ^ dy dyvM tM eh mY^
KMdy-pINdy< KrIddy< vycdy< bIjdy aty Gr b,A`Ndy                         e|kilaM C|. jAvygI ty jykr mYN `s dI sm%isaA h|l
          29
sn=            `s idn jdoN l°t sd°m toN bAhr aAeaA ifr                  nA kItI< `h aA`,A jArI r|KygI aty mY^ prySAn
akAS toN a|g aty gDk dA mINh ipaA aty hr koE                           krdI rhygI=’”
                     30                                                   6
mr igaA=               eh iblk¨l esy trHM hI hovygA jdoN                   iFr pRB° ny aAiKaA< “s¨,o⁄ es iv|c .°GA BAv hY<
                                                                                                 7
mn¨|K dA p¨tr pRgq hovygA=                                              jo ik hAkm ny ikhA= jdoN prmyS¨r dy c¨,y hoX lok
     31
          “`s idn jykr koE aAp,y Gr dI C|t ty hY< aty                   idn rAt `s a|gy cIkdy rih»dy hn tM inSict hI
`s dIaM cIzM Gr dy a»dr hn tM `nHM ^ lY,                                `h aAp,y lokM ^ inaM dyvgA= `h ibnA dyrI kIitaM
                                                                                                y
                                                                                                                  8
vAsty `s ^ T|ly nhIN jA,A cAhIdA= esy trHM hI                           aAp,y c¨,y hoX lokM ^ jvAb dyvgA= mYN t¨hA^ d|sdA
                                                                                                      y
jykr koE Kyt iv|c hY< `s ^ vAps Gr nhIN aA`,A                           hM ik prmyS¨r CytI hI aAp,y lokM dI mdd krygA
                32
cAhIdA=              wAd rKo ik l°t dI ptnI* nAl kI hoeaA               aty `nHM ^ inaM dyvygA= pr jdoN mn¨|K dA p¨|tr
         33
sI?           ijh/A mn¨|K aAp,I jAn ^ bcA`, dI koiSS                    aAvygA< kI `h DrtI ty `nHM lokM ^ l|BygA ijnHM ^
krygA `s ^ g¨aA bYQgA aty ijh/A koE `s ^ g¨aAvy
                   y                                                    `s iv|c ivSvAs hY?”
                                   34
`s ^ vAps pA lvygA=                     mYN t¨hA^ d|sdA hM ik `s
rAt< ho skdA hY e|k hI m»zy ty do lok sON rhy ho,< pr                                  prmyS¨r ^ inmRtA nAl byntI
                                                                          9
e|k ^ `%pr c¨|k ilaA jAvygA aty d°jy ^ C|. id|tA                           `%Ty k¨J lok sn jo aAp,y aAp ^ bh¨t BlA smJdy
                35
jAvygA=              do aOrtM dA,y pIh rhIaM ho,gIaA tM                 sn= `h bAkI lokM ^ aAp,y nAloN hI,y m»ndy sn= tM
                                                                                                                 10
e|k aOrt rih jAvygI aty d°jI c¨|k il|tI jAvygI=”                        iws° ny `nHM ^ eh idRSqMt id|tA=              “e|k vAr e|k
36
     *                                                                  FrIsI aty e|k ms°lIaA sI= e|k idn `h dovy e|kQy
                                                                                                          11
                                                                        pRArTnA krn lE m»dr gX=                frIsI ms°lIX koloN
lUt dI ptnI lUt dI ptnI nAl jo kuJ vApiraA `s dI
                                                                        d°r al|g pRArTnA krn lE K/HA hoeaA= jdoN frIsI
khA,I `tpt 19:15–17< 26 iv|c imldI hY=
                                                                        pRArTnA kr irhA sI tM `sny aAiKaA< ‘hy pRB°⁄ mYN tyrA
tuk 36 l°kA dIaM k¨J w°nAnI nklM iv|c t¨k 36 jo/I gE
                                                                        S¨krAnA krdA hM ik`Nik mYN bAkI lokM vM{ BY/A nhIN
hY< “do aAdmI e|ko Kyt iv|c ho,gy= e|k aAdmI ^ F/ ilaA
jAvygA< pr d°sry aAdmI ^ C|. id|tA jAvygA=”                             hM= mYN koE cor jM DoKybAj jM koE bdkAr nhIN hM=
1075                                           l°kA 18:12-36
                                                                     22
mYN tyrA S¨krAnA krdA hM ik`N ik mYN es ms°lIX                            jdoN iws° ny eh s¨i,aA tM `sny aAg° ^ aAiKaA<
                  12
nAloN c»gA hM=         mYN c»gA hM< mYN hFty iv|c do vAr           “ajy vI e|k cIz hY ijs dI tyry iv|c GAq hY= `h
vrt r|KdA hM aty aAp,I sArI kmAE iv|coN dsv»D                      eh ik tyry kol ij»nI vI dOlt hY `s^ vyc ky Dn
id»dA hM=’                                                         grIbM iv|c v». dy= tY^ svrg iv|c tyrA KzAnA
  13
       “ms°lIaA e|k K°»jy iv|c K/HA ho igaA< jdoN `h               imlygA= eh sB krky ifr t°« myry kol aA ty myry ip|Cy
                                                                                 23
pRArTnA kr irhA sI< `s ny aAp,A isr vI svrg                        ip|Cy c|l=”        pr jdoN `s aAg° ny eh s¨i,aA tM `h
v|l c¨|k, dI dlyrI nA kItI= `sny prmyS¨r a|gy                      b/A `dAs hoeaA ik`N ik `h b/A amIr sI aty
aAp,y aAp ^ b/A inmA,A pRgq kItA aty aAiKaA<                       sArI dOlt aAp,y kol rK,I cAh¨«dA sI=
                                                  14                 24
‘hy pRB°⁄ myry ty imhr kr⁄ mYN e|k pApI hM⁄’           mYN tYhA^          jdoN iws° ny vyiKaA ik `h mn¨|K b/A `dAs ho
dsdA hM ik eh aAdmI prmySr dI idRSqI iv|c DrmI
                         ¨                                         igaA hY tM `sny aAiKaA “DnA>M vAsty prmyS¨r dy
                                                                                                        25
b,ky Gr igaA< pr FrIsI ijs ny aAp,y aAp ^ e|k                      rAz iv|c jA,A b/A aOKA hY=                amIr aAdmI lE
cgA aAdmI smiJaA< DrmI nhIN sI= koE vI jo aAp,y                   prmyS¨r dy rAj iv|c v/n nAloN e|k `Q dA s°E dy
aAp ^ `%cA c¨|kdA hY T|ly ilaMdA jAvygA aty jo                     n|ky iv|coN lG,A sOKA hY”
ivaktI aAp,y aAp ^ inmR b,A`NdA hY so `%cA c¨%ikaA
jAvygA=”                                                                              kO, bcAeaA jA skdA hY
                                                                     26
                                                                          jdoN lokM ny eh s¨i,aA tM aAK, l|gy< “ifr
                                                                                                             27
        prmyS¨r dy rAj iv|c kO, prvyS krygA?                       kO, bcAeaA jA skdA hY?”                        iws° ny aAiKaA<
           ( m|tI 19:13–15; mrkus 10:13–16)                        “ijh/IaM g|lM mn¨|KM lE a,ho,IaM hn< `h
  15                                                                                                   28
       k¨J lok aAp,y Coqy b%icaM ^ iws° kol ilaAX tM               prmyS¨r toN ho skdIaM hn=”               ptrs ny ikhA< “vyK<
jo `h `nHM ^ C°hvy= pr jdoN `sdy cyilaM ny vyiKaM                  asIN aAp,A sB k¨J C|. ky tyry mgr ho t¨ry hM=”
                                   16                                29
tM `nHM ny `nHM ^ iJ/ikaA=           pr iws° ny Coqy bAlkM                iws° ny aAiKaA< “mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM ik `h
^ aAp,y kol b¨lAeaA aty aAp,y cyilaM ^ aAiKaA<                     hr koE< ijs ny aAp,y Gr< ptnI< BrAvM< mAipaM<
                                                                                                                                30
“b%icaM ^ myry kol aA`, dyvo⁄ `nHM ^ roko nA= ik`N                 aty b%icaM ^ prmyS¨r dy rAj vAsty C%i.aA hY<                      `h
ik prmyS¨r dA rAj `nHM lokM nAl sbiDt hY jo enHM                 aAp,y C|.y toN ikty v|D pAvygA= `h aAp,I iz»dgI
                        17
b%icaM vrgy hn=              mYN t°hA^ s|c dsdA hM ik koE          iv|c C|.y hoX toN ikty vDyry pRApt krygA aty jdoN `h
vI ijh/A prmyS¨r dy rAj ^ b%icaM dy Brosy vM{                      mrygA< `sdA vAsA hmySA prmyS¨r dy nAl hovygA=”
nhIN kb°ldA< `h kdI vI prmyS¨r dy rAj a»dr pRvyS
nhIN krygA=”                                                                          iws° mØt toN jIa `%QygA
                                                                              ( m|tI 20:17–19; mrkus 10:32–34)
                                                                     31
          e|k amIr ivaktI dA iws° ^ svAl                                  iFr iws° bArHM rs°lM ^ e|k pAsy ilaAeaA aty
           ( m|tI 19:16-30; mrkus 10:17-31 )                       `nHM ^ aAiKaA< “s¨,o⁄ asIN wr°Slm ^ jA rhy hM=
  18
       e|k wh°dI aAg° ny iws° ^ p¨iCaA< “cgy g¨r° jI<             `h sArIaM g|lM jo nbIaM ny mn¨K dy p¨tr bAry ilKIaM
                                                                                                 |      |
                                                                                                32
kdI vI Ktm nA ho, vAlA jIvn pA`, vAsty mYN kI                      hn< p°rn ho jA,gIaM=              `s ^ gYr wh°dI lokM dy
krM?”                                                              h|TM iv|c dy id|tA jAvygA= `h `s dA mzAk `.A`,gy<
  19                                                                                                                            33
       `s ny `s ^ aAiKaA< ‘t° mY^ cgA ik`N aAKdA                 `s dI beztI krngy aty `s `%pr Tk,g=
                                                                          y |                     |¨ y                               `s
                                     20
hYN= ek|lA prmyS¨r hI cgA hY=            pr mYN tyry svAl dA      ^ k¨|q,gy aty Fyr `s^ mAr dy,gy= pr `s ^ tIjy
                                                                                                                   34
jvAb dyvMgA= t°« h¨kmnAimaM ^ jA,dA hYN? ‘tY^                      idn jIvn v|l `BAr ilaA jAvygA=”                      rs°lM ny `s
bdkArI dA pAp nhIN krnA cAhIdA< tY^ iksy dA ktl                    dI g|l ^ smJ, dI koiSS kItI< pr `h smJ nA
nhIN krnA cAhIdA< tY^ corI nhIN krnI cAhIdI< tY^                   sky< `nHM lE arT g¨pt r%iKaA igaA sI=
J°QI gvAhI nhIN dy,I cAhIdI aty tY^ aAp,y mAtA
iptA dI e|zt krnI cAhIdI hY=”*                                              iws° dA e|k a»nHy aAdmI ^ QIk krnA
  21
       pr aAg° ny ikhA< “eh sAry h¨km tM mYN bcpn                             ( m|tI 20:29–34; mrkus 10:46–52)
                                                                     35
toN m»ndA cilaA aA irhA hM=”                                              jdoN iws° wrIho dy ny/y aAeaA `%Ty< pYsy m»gdA
                                                                                                                         36
‘tY^ ... cAhIdI hY’ k°c 20:12–16; ibvsTA 5:16–20                   hoeaA e|k a»nHM s/k dy iknAry bYQA sI=                     jdoN `s
l°kA 18:37-19:22                                     1076
                                                                9
ny BI/ l»GdI ^ s¨i,aA tM `sny p|¨iCaA< “eh kI                    iws° ny ikhA< “a|j< es KAndAn lE m¨ktI aAE
vApr irhA hY?”                                             hY= ik`N ik eh ms°lIaA vI prmyS¨r dy c¨,y hoX lokM
  37                                                                           10
       lokM ny `s ^ d%isaA< “iws° nAsrI< e|Ty aA irhA      iv|coN e|k hY=           mn¨|K dA p¨|tr g¨aAcy hoeaM ^ l|B,
hY=”                                                       aty bcA`, lE aAeaA hY=”
  38
       a»nA aAdmI b/A `tsAht hoeaA aty aAK, l|gA<
          H
“iws°< dA~d dy p¨|tr myry ty imhr kr⁄”                                         pRB° tuhA^ jo dyvy so vrto
  39
       ijh/y lok a|gy aAg° b, ky cl rhy sn `nHM ny                                    ( m|tI 25:14–30)
                                                                11
a»nyH aAdmI ^ e` bol, toN vrijaA= pr a»nA aAdmI
                                        H                            lok `nHM g|lM ^ s¨, rhy sn jo iws° ny `nHM ^
hor vI zor dI rOlA pA`, l|gA< “iws°< dA~d dy p¨|tr<        aAKIaA= pr h¨,< `h wr°Slm dy ny/y aA igaA< es
myry ty imhr kr⁄”                                          lE k¨J lokM ny soicaA ik prmyS¨r dA rAj jldI
  40                                                                    12
       iws° `%Ty r¨ikaA aty aAiKaA< “`s a»nHy aAdmI        aAvygA=           iws° jA,dA sI ik lok e»J soc rhy hn tM
^ myry kol ilaAvo= jdoN a»nHA aAdmI ny/y aAeaA tM          es aADAr ty `sny lokM ^ e|k idRSqMt s¨,AeaA<
                          41
`s ny `s ^ p¨%iCaA<            “t°« mYToN aAp,y vAsty kI   “e|k SihzAdA iksy d°r dyS jA, lE itaAr ho irhA
krA`,A cAh¨»dA hYN?” `s ny aAiKaA< “pRB°⁄ mYN vyK,A        sI< ij|Ty `s ^ rAjA b,A id|tA jA,A sI aty Fyr
                                                                                                          13
cAh¨«dA hM=”                                               `sny aAp,y dyS vAps aA`,A sI=                       es lE `sny
  42
       iws° ny `s ^ ikhA< “aAp,I idRSqI pRApt kr⁄          aAp,y ds nokrM ^ e|kiQaA kItA= `sny hr e|k ^
tyrI aAsTA ny tY^ rAzI kItA hY=”                           dOlt dA e|k TYlA id|tA= aty `nHM ^ ikhA< ‘jd tk
  43                                                                                                                      14
       td `h mn¨|K vyK, dy smrT sI= `h prmyS¨r             mYN vAps m¨/M t¨sIN es Dn nAl vpAr krnA=’                           pr
dI `stit krdA hoeaA iws° dA an¨sr, krn l|gA=               `s dy rAj iv|c lokM ny `s ^ nFrt kItI= es lE
ijnHM sAry lokM ny eh vyiKaA `nHM ny vI prmyS¨r dI         lokM ny kAsdM dA e|k g¨q `s aAdmI dy mgr d°jy
`stit kItI=                                                dyS ByijaA= d°jy dys iv|c jA ky kAsdM dy h|T s¨nyhA
                                                           ByijaA< ‘asIN `s ^ aAp,A rAjA b,A`,A nhIN
                         z|kI                              cAh¨»dy=’
                                                                15

19        iws° wrIho Sihr dy iv|coN dI l»G irhA sI=
          2
           wrIho iv|c z|kI nM dA e|k aAdmI sI< `h
                                      3
ek amIr aty pRDAn ms°lIaA sI= `h vyK,A cAh¨dA
                                           «
                                                                     “pr `h aAdmI rAjA b, igaA= jdoN `h m¨/
                                                           aAeaA< `s ny aAiKaA< ‘`nHM nokrM ^ s|do ijnHM ^ mYN
                                                           Dn id|tA sI= mYN jAn,A cAh¨«dA hM ik es nAl `nHM
                                                                                              16
sI ik eh iws° ko, hY? hor vI b/y lok `%Ty sn ijh/y         ny ik»nA nFA kmAeaA hY=’                pihlA nokr aAeaA ty
ik `s^ vyK,A ch¨«dy sn= ik`N ik z|kI mDrA sI<              aAiKaA< “mAlk⁄ jo Dn t¨sIN mY^ dy gX sI< `s ^
                                          4                                                          17
`h BI/ iv|c iws° ^ nA vyK sikaA= es lE `h                  lgA ky mYN ds g¨,A kr ilaA hY=                 bAdSAh ny `s ^
rAh dy `s ih|sy v|l a|gy n%isaA ij|DroN iws° aA irhA       ikhA< ‘SAbAS⁄ t° e|k c»gA syvk hY= t° eh sAbt kr
sI= iFr `h `s ^ vyK, lE g¨|lr dy dRKt ty c/H               id|tA hY ik t° CoqIaM cIzM iv|c ivSvAswog hY< es
                                                                                                                         18
igaA=                                                      lE mYN h¨, tY^ ds SihrM dA hAkm b,AvMgA=’                          d°jy
  5
   jdoN iws° `s TAvyN a|pi/aA< `s `%pr t%ikaA              nokr ny aAiKaA< ‘mAlk⁄ mYN t¨hA.y e|k Dn dy TYly
                                                                                                         19
aty z|kI ^ dRKt `%ty vyiKaA= iws° ny `s^                   nAl p»j g¨,A Dn kmAeaA hY=                         bAdSAh ny `s
aAiKaA< “z|kI< jldI hyQM `tr aA⁄ a|j rAt mYN tyry          nokr ^ ikhA< ‘mYN tY^ pj SihrM dA hAkm b,AvMgA=’
                                                           20
Gr r¨k,A hY=”                                                   td e|k hor nokr a»dr aAeaA aty `sny aA, ky
  6
   z|kI fqAfq hyQM `tiraA aty `sny K¨SI nAl                ikhA< ‘s¨aAmI< eh irhA t¨hA.A Dn vAlA TYlA= mYN
                                 7                                                                                         21
iws° ^ aAp,y Gr s|dA id|tA= sB lokM ny eh nzArA            es ^ v.y k|p/y iv|c lpyq ky l¨kA id|tA sI=                           mYN
vyiKaA aty `h iSkAet krn l|gy< “vyKo⁄ iws° e|k             t¨hA.y koloN .rdA sI ik`N ik t¨sIN s˘Kt tbIat dy
pApI dy Gr Qihr, igaA hY=”                                 aAdmI ho= t¨sIN `h Dn lYNdy ho jo t¨sIN kmAeaA nhIN
  8                                                                                                             22
   pr z|kI `pr `%iQaA aty aAiKaA< “pRB< mYN aAp,A
                                      °                    sI aty jo bIijaM nhIN sI so v|>dy ho=’                    td rAjy ny
a|DA Dn grIbM ^ dy, dA ekrAr krdA hM= jykr mYN             nokr ^ aAiKaA< ‘P d¨Sq nOkr⁄ mYN tyry aAp,y hI
iksy nAl DoKA krM tM `s dA cOg¨,A `s mn¨|K ^               SbdM nAl tyrI inKyDI krMgA=< t°« aAiKaA hY ik mYN
mo/MgA=”                                                   sKt idl aAdmI hM aty mYN `h Dn lYNdA hM jo mYN
1077                                         l°kA 19:23-48

kmAeaA nhIN aty `h a»n lY lYNdA hM jo mYN bIijaA                            sn `nHM lE `%cI aAvAz nAl prmyS¨r dI `stit
           23                                                                        38
nhIN=           jykr eh s|c hY< tM tY^ myry Dn ^ srAFy dI                   kItI=         `nHM ny jo vI sktISAlI vstM vyKIaM `nHM
h|qI iv|c r|K,A cAhIdA sI< tM jo jdoN mYN vAps prtdA<                       sBnM lE pRB° dA S¨krAnA kItA= `nHM ny aAiKaA<
                                                                  24
mNY aAp,A Dn kJ ibaAj nAl pApt kItA hdA=
              ¨            R         »¨                                td
ijh/y aAdmI K/y eh sB vyK rhy sn `sny `nHM ^                                   “‘Dn hY⁄ jo pRB° dy nM iv|c aA`NdA hY=’
ikhA< ‘Dn dA eh JolA es nokr toN lY lvo aty `s                                                                            zbUr 118: 26
nokr ^ dy dyvo ijs ny Dn dy ds Joly kmAX hn=’
25
     `nHM mn¨|KM ny rAjy ^ ikhA< ‘pr s¨aAmI⁄ `s aAdmI                         s¨rg iv|c SMtI hovy aty prmyS¨r ^ mihmA=”
                                                        26
kol tM pihlM hI Dn dy ds Joly hn=’                           Fyr rAjy ny
                                                                              39
aAiKaA< “mYN t¨hA^ dsdA hM ik hr `s^ ijs kol hY<                                   BI/ iv|cNo k¨J frIsIaM ny iws° ^ aAiKaA< “s¨aAmI⁄
izaAdA id|tA jAvygA< pr hr koE ijs kol nhI hY jo                            aAp,y cyilaM ^ aAKo ik e»J kih, toN bAj aA`,⁄”
                                                   27                         40
`s kol hY `h vI lY ilaA jAvygA=                         h¨, ik|Ty hn               pr iws° ny `%tr id|tA< “mYN t¨hA^ d|sdA hM eh
myry vYrI? ik|Ty hn `h jo mY^ aAp,A rAjA nhIN                               g|lM zr°r aAK,IaM cAhIdIaM hn= jykr myry cyly
bnA`,A cAh¨»dy sn? myry vYrIaM ^ eTy ilaA ky mAr                            c|¨p kr jA,gy tM eh p|Tr aijhA bol `%Q,gy=”
s¨|qo= ‘mYN `nHM ^ mrdy hoX vyKMgA=’”
                                                                                                iws° dI wr°Slm lE pukAr
                                                                              41
                      iws° dA wr°slm iv|c pRvyS                                    jdoN iws° wr°Slm dy ny/y aAeaA< `s ny Sihr
                                                                                                                     42
      ( m|tI 21:1–11; mrkus 11:1–11;wUhnA 12:12–19)                        ^ vyiKaA aty `s lE roeaA=                 `sny wr°Slm ^
     28
          eh sB g|lM aAK, toN bAad iws° wr°Slm v|l                          aAiKaA< “kAS ik t°« a|j eh jA,dA ik tyry lE
                 29
^ igaA=            jd `h bYtfgA aty bYtanIaA ph¨»icaA<                      ikh/IaM g|lM SMtI ilaA`,gIaM= pr t° es ^
jo ik zYt°n dy phA/* ty hY< `s ny aAp,y do cyilaM ^                         nhIN jA, skdA ik`N ik eh tY ToN l¨kIaM hoEaM
                            30                                                     43
eh kih ky ByijaA<                “`h Sihr< jo t¨hA^ e|To nzr                hn=         e|k smM aAvygA jdoN tyry vYrI tyry d¨aAly morcA
aA irhA hY< `%Ty jAvo= jdoN t¨sIN Sihr iv|c pRvyS kro<                      bnH,gyy aty tY^ sAry pAisP GyrA pA lY,gy aty dbA`
                                                                                           44
t¨hA^ e|k gDI dA b|cA b»inHaM hoeaA l|BygA hAly                             pA`,gy=             `h tY^ aty tyry lokM ^ nSq kr dy,gy=
t|k es `%ty iksy ny vI svArI nhIN kItI= t¨sIN `s                            `h e|k p|Tr ^ d°jy p|Tr `%ty iqikaA nhIN rih,
                                      31
^ KolH ky myry kol lY aAvo=                jykr t¨hA^ koE p¨|Cy<            dy,gy= eh sB es lxI vAprygA ik`N ik jdoN
‘t¨sIN es ^ ik`N iljA rhy ho?’ `s ^ aAKo< ‘s¨aAmI                           prmyS¨r tY^ bcA`, lE aAeaA t° `s ^ mihs°s
^ es dI lo/ hY=’                                                            nA kItA=”
     32
          dono cyly Sihr a»dr cly gX= `nHM ny `%Ty e|k
gDA b»inHaA hoeaA vyiKaA ijvyN iws° ny d%isaA sI=                                                 iws° dA m»dr v|l jA,A
33
     ijvyN hI `h es ^ KolH rhy sn< mAlk bAhr aAX                              ( m|tI 21:12–17; mrkus 11:15–19; wUhnA 2:13–22)
                                                                              45
aty `nHM ^ p¨%iCaA< “t¨sIN sA.y gDy ^ ik`N KolH rhy                                iws° m»dr dy KytR iv|c igaA= aty `sny `nHM
ho?”                                                                        lokM ^ bAhr k|>,A S¨r° kItA< jo a»dr cIzM vyc rhy
     34                                                                             46
          cyilaM ny jvAb id|tA< “s¨aAmI ^ es dI lo/                         sn=          iws° ny ikhA< “eh poTIaM iv|c iliKaA hY<
          35
hY=”           tM `h cyly `s gDI dy b|cy ^ iws° kol lY                      ‘myrA Gr e|k pRArTnA dA Gr hovygA’<* pr t¨sIN es
aAX= `nHM ny aAp,y vstr gDy dy `pr ivCAX aty                                ^ .Ak°aM dy l¨k, dI jgHA * iv|c bdl id|tA hY=’”
                                           36                                 47
iws° ^ `s `pr ibQA id|tA=                       ijP hI iws° svArI                  iws° ny hr roz m»dr iv|c `pdyS id|ty= pRDAn
krdA a|gy viDaA< lokM ny aAp,y k|p/y rAh ty iKlAr                           jAjk< nym dy `pdySk aty k¨J lokM dy aAg° iws° ^
                                                                                                               48
id|ty=                                                                      mArn dA mØkA tA/ rhy sn=                pr `h `s ^ mArn
     37
          `h wr°Slm dy ny/y ph¨»c irhA sI= `h tkrIbn                        dA rAh nA l|B sky ik`N ik sB lok b/y iDaAn nAl
jYt°n dI phA/I dI `trAE ty ph¨«icaA= SrDAl°aM                               iws° dy `pdySM ^ s¨, rhy sn=
dI sArI BI/ K¨S sI< aty `nHM ny jo sAry kirSmy vyKy

zYtUn dA phA/ wr°Slm Sihr dy p°rb v|l e|k phA/I                             “myrA Gr ... hovygA” wsAwAh 56:7
ij|ToN bdA m»dr dy elAky iv|c hyQM JAk skdA sI=                            “.AkUaM dy luk, dI jgHA” iwrimwAh 7:11
l°kA 20:1-25                                                   1078
                                                                                                            15
                             prtAvy lE pRSn                          a»g°rM dA bAg sA.A ho jAvygA=’             es lE iksAnM
                  ( m|tI 21:23–27; mrkus 11:27–33)                   ny `s dy p¨tr ^ bAhr ilaMdA aty mAr id|tA= “tM
                                                                                                                   16

20                e|k idn iws° m»dr iv|c `pdyS dy irhA
                  sI= `h lokM sAmH,y prmyS¨r dy rAj dI
K¨S-KbrI bAry boilaA= pRDAn jAjk< nym dy `pdySk
                                                                     h¨, a»g°rM dy bAg dA mAlk kI krygA?
                                                                     aty `nHM iksAnM ^ mAr dyvygA= aty a»g°rM dy bAg ^
                                                                     horM iksAnM ^ Qyky ty dy dyvygA=”
                                                                                                                        `h aAvygA



aty bz¨rg wh°dI aAg° iws° nAl g|l bAt krn lE                              jdoN lokM ny eh idRSqMt s¨i,aA tM `h aAK,
          2                                                                                                         17
aAX= `nHM ny `s ^ p¨%iCaA< “sA^ d|s? t° eh sB                       l|gy< “nhIN⁄ pRB° nA kry ik aijhA hovy=”            pr iws° ny
g|lM iks aiDkAr nAl kr irhA hY? tY^ eh aiDkAr                        `nHM dIaM a|KM iv|c JAikaA aty aAiKaA< “tM Fyr
iks ny id|tA hY?”                                                    es ilKt dA kI arT:
  3
   iws° ny aAiKaA< “mYN vI t¨hA^ e|k svAl krdA
      4
hM= tsIN m^ ds; whnA daArA idtA igaA bpitsmA
     ¨    Y  | o ° »  ¨      |                                            ‘ijs p|Tr ^ `sArIaM ny r%idaA `h K°«jy dA p|Tr
kI s¨rg v|lo sI jM lokM v|lo?”                                       b, igaA=’                                      zbUr 118:22
  5
   jAjkM< nym dy `pdySkM aty wh°dI aAg°aM< sB ny
                                                                          18
es bAry crcA kItI aty e|k d°jy ^ ikhA< “jykr                                   hr koE jo `s p|Tr ty i.gygA q¨k/y q¨k/y ho
asIN ikhA ik w°h»nA dA bpitsmA< prmyS¨r v|loN sI tM                  jAvygA= aty ijs `%ty `h p|Tr i.gygA k¨cilaA
`h aAKygA ik ifr t¨sIN w°h»nA ty ivSvAs ik`N nA                      jAvygA=”
              6                                                           19
kItA?’ pr jykr asIN aAKdy hM ik< ‘w°h»nA dA                                    whdI aAgaM ny eh idSqMt si,aM aty mihss
                                                                                 °     °          R     ¨            °
bpitsmA lokM v|loN sI=’ tM sAry lok sA^ eh s¨, ky                    kItA ik eh idRSqMt `nHM bAry ikhA igaA sI= es
p|TrM nAl mAr s¨q,gy ik`Nik `h ehI ivSvAs                            lE `h `s ^ `sy vyly f/nA cAh¨«dy sn pr `h
                                              7
r|Kdy hn ik w°h»nA e|k nbI sI=’ es lE `nHM ny                        lokM kolo .rdy sn ik `h Kbry kI kr,gy?
aAiKaA< ‘asI es gl dA `tr nhIN jA,dy=”
  8
   tM iws° ny `nHM ^°« ikhA< “tM mYN vI t¨hA^ nhIN                                wh°dI aAg°aM ny iws° nAl cAl Ky.I
d|sMgA eh sB krn lE mYN ikh/A aiDkAr estymAl                                       ( m|tI 22:15–22; mrkus 12:13–17)
                                                                          20
krdA hM?”                                                                      es lE nym dy `pdySk aty jAjk iws° ^ f/n
                                                                     dI shI t|k iv|c rhy aty `nHM ny `s kol k¨J js°s
                    prmyS¨r aAp,A pu|tr ByjdA                        Byjy ijnHM ny cgy mn¨|K ho, dA nAqk kItA= `h iws°
                  ( m|tI 21:33–46; mrkus 12:1–12)                    dIaM aAK,IaM iv|coN koE gltI l|B,A cAh¨»dy sn tM
  9
   iFr iws° ny lokM ^ eh `dAhr, id|tI: “e|k                          jo `h iws° ^ rAjpAl dy h|TIN sONp sk,< ijs kol
                                                                                                           21
aAdmI ny a»g°rM dA bAg lAeaA aty k¨J iksAnM ^                        iws° `%ty SktI aty aiDkAr sI=              tM enHM aAdmIaM
Qyky ty dy id|tA< aty lby smyN lE iksy d°r dyS ^                    ny iws° ^ p¨%iCaA< “g¨r° jI< asIN jA,dy hM ik jo t¨sIN
                        10
cilaA igaA=              smM aA`, ty r¨|t isr `s ny e|k              aAKdy ho aty `pdyS id»dy ho `h shI hY t¨sIN iksy dI
nOkr ^ iksAnM kol ByijaA ik `h `s ^ a»g°rM iv|coN                    vI trFdArI nhIN krdy sgoN prmyS¨r dy mArg bAry
                                                                                                   22
`s dA b,dA ihsA d,= pr iksAnM ny nkr ^ k%¨ iqaA
             |   y                O                                  scAE dA `pdyS id»dy ho=            t¨sIN sA^ eh d|so ik kI
                                                  11
aty `s^ KAlI h|TIN vAps Byj id|tA=                     tM ifr `s     kYsr* ^ ms°l dy,A QIk hY ik glt?”
                                                                          23
mn¨|K ny `nHM kol aAp,A d°jA nokr ByijaA= `nHM ny                              pr iws° jA,dA sI ik eh aAdmI `s ^ g¨mrAh
es ^ vI k¨iqaA aty bye|zt krky `s ^ KAlI h|TIN                       krn dI koiSS kr rhy hn tM `s ny `nHM ^ ikhA<
                   12                                                24
Byj id|tA=           Fyr `s aAdmI ny iksAnM kol e|k tIjA                  “mY^ e|k is|kA idKAvo? aty eh dso ik es `pr
nOkr ByijaA= `nHM ny `s ^ k¨%iqaA aty zKmI krky                      iks dA nM aty tsvIr hn?” `nHM ikhA< “eh kYsr
                                 13
`s ^ bAhr s¨q id|tA=                  `s Kyt dy mAlk ny soicaA<      dI hY=”
                                                                          25
‘mYN h¨, kI krM? mYN h¨, aAp,y ipaAry p¨tr ^ ByjMgA=
                                        |                                      iws° ny `nHM ^ ikhA< “tM Fyr jo kYsr dA hY `h
                                                  14
eh iksAn myry p¨|tr ^ e|zt dy,gy⁄’                     jdoN iksAnM   kYsr ^ dyvo aty jo prmyS¨r dA hY `h prmyS¨r ^
ny `s dy p¨|tr ^ aA`NdA vyiKaA tM `h e|k-d°jy ^                      dyvo=”
aAK, l|gy< ‘eh mAlk dA p¨|tr hY jo ik es a»g°rM
dy bAg dA vArs hY< aAP es ^ mAr dyEX tM jo eh                        kYsr rom dy pAtSAh (hAkm) ^ id|tA igaA nAm=
1079                                      l°kA 20:26-21:5
  26
       lok `sdy e»ny b¨|DImAn jvAb ty hYrAn rih gX                                      kI msIh dA~d dA pu|tr hY?
aty kJ nA aAK sk= `h BI/ agy iws° dIaM aAK,IaM
     ¨          y         |                                                         ( m|tI 22:41–46; mrkus 12:35–37)
                                                                          41
iv|coN koE gltI l|B, iv|c asmrT sn=                                            td iws° ny aAiKaA< “lok eh ikP aAKdy hn ik
                                                                                                        42
                                                                     msIh dA~d dA p¨|tr hY?                  zb°rM dI p¨stk iv|c
             kuJ sd°kIaM ny iws° nAl cAl Ky.I                        dA~d K¨d kih»dA hY:
             ( m|tI 22:23–33; mrkus 12:18–27)
  27
       k¨J sd°kI iws° kol aAX= `h eh ivSvAs nhIN                          ‘pRB° ny myry pRB° ^ ikhA< t°« myry s|jy pAsy bYQ
                                  28                                      43
krdy ik p¨nr `%TAn hY=                 `nHM `s ^ p¨iCaA< “m°sA                 jdoN t|k ik mYN tyry vYrIaM ^ tyry pYr r|K, dI
ny iliKaA hY ik jykr koE ivaAihaA mrd ibn `lAd                       cONkI nA b,A dyvM=’                                   zbUr 110:1
mr jAvy< tM `s dy BrA ^ `s dI aØrt nAl ivaAh
                                                                     44
krA lY,A cAhIdA hY=* tM jo `h mry hoX BrA vAsty                           es lE jdoN dA~d msIh ^ ‘pRB°’ b¨lA`NdA hY=
                            29
s»tAn pYdA kr sky=               e|k vAr s|t BrA sn= pihly           Fyr iws° dA~d dA p¨|tr ikvyN ho skdA hY?”
BrA ny jo sB toN v|.A sI< e|k aOrt nAl ivaAh
krvAeaA pr `h mr igaA< `s dy koE `lAd nA                                       iws° nym dy `pdySkM bAry ˘KbrdAr krdA
       30
hoE=        ifr d°jy BrA ny `s aOrt nAl ivaAh kItA                         ( m|tI 23:1–36; mrkus 12:38–40; lUkA 11:37–54)
                                                                          45
pr `h vI mr igaA=                                                              sAry lk iws° ^ s, rhy sn= `sny aAp,y cilaM
                                                                                     o         ¨                     y
  31                                                                              46
       “`sdy tIjy BrA ny `s aOrt nAl ivaAh krvA                      ^ ikhA<           “nym dy `pdySkM kolo ˘KbrdAr rho ijh/y
ilaA pr `h vI mr igaA= e»J hI s|tM BrAvM nAl                         l»by cogy pAky ifrnA ps»d krdy hn aty bzArM iv|c
vApiraM= vArI-vArI `nHM sBnM ny `s nAl ivaAh                         slAm lY,A aty pRArTnA sTAnA iv|c aglIaM k¨rsIaM
krvAeaA ty `h sAry dy sAry hI ibn `lAd hI mr                         aty dAavtM iv|c bh¨t mh|tvp°rn TAvM cAh¨»dy hn=
       32                                                            47
gX=         a»t iv|c< aØrt vI mr gE= pr `nHM s|tM                         `h ivDvAvM dy Gr l¨¨|q lYNdy hn aty bAad iv|c
                                            33
BrAvM ny `s nAl ivaAh kItA<                      h¨,< p¨nr `%TAn     l»bIaM l»bIaM pRArTnAvM krky c»gy bn, dA >oNg
dy idn< `h iks dI vh¨qI hovygI< ik`N j¨ s|tM hI                      krdy hn= `nHM lokM dA inr,A vDyry gBIrtA nAl
BrAvM ny `s nAl ivaAh kItA?”                                         kItA jAvygA=”
  34
       iws° ny sd°kIaM ^ ikhA< “DrtI ty lokM dA ivaAh
                                 35
e|k d°jy nAl h¨«dA hY=                pr `h lok ijh/y mOt toN                                    s|cI dy,
`BAry jA, dy wog hn aty prmyS¨r dI nvIN d¨nIaM                                              ( mrkus 12:41–44)
                                                       36
iv|c ij`,gy< `h ivaAh nhIN krngy=
hor nhIN mr skdy< ik`N ik mOt toN `nHM dA p¨nr
`%TAn kItA igaA hY `h d°tM vrgy hn aty prmyS¨r
                                                            aty `h
                                                                     21            iws° ny k¨J amIr aAdmIaM ^ m»dr dy golk
                                                                                   iv|c aAp,A pYsA pA`NidaM vyiKaA= td
                                                                                                             3
                                                                     `s ny e|k grIb ivDvA vyKI= `s ny tMby dy do is|ky
                                                                                                                                2



dy b|cy hn=                                                          golk iv|c pAX= iws° ny aAiKaA< “mYN t¨hA^ s|c d|sdA
  37
       m°sA ny vI eh drsAeaA hY ik m¨rdA lok `BAry                   hM< BAvyN es aOrt ny do Coqy is|ky pAX hn< asl iv|c
                                                                                                                       4
jA,gy= `sny aijhA mcdI hoE JA/I* vAlI GqnA                           `s ny amIr lokM nAloN v|D pAeaA hY= amIr lokM
vyly drsAeaA jdoN `s ny pRB° ^ ‘abrAhAm dA                           kol bh¨t aiDk Dn hY= `nHM ny isrF `h id|tA jo
prmyS¨r< eshAk dA prmyS¨r aty wAk°b dA prmyS¨r’                      `nHM ^ lo/IdA nhIN sI= eh aOrt bh¨t grIb hY< pr
                     38
b¨lAeaA sI=               `h mry hoX lokM dA nhIN sgoN               jo k¨J es kol sI `s ny sB dy id|tA jd ik eh pYsy
ij`idaM dA prmyS¨r hY= `s lE sB lok jIivt                            `s ^ ij`, vAsty cAhIdy sn=”
hn=”
  39
       k¨J nym dy `pdySkM ny ikhA< “g¨r° jI< t¨sIN shI                                        m»dr dI tbAhI
                40
aAiKaA hY=”          `s vyly toN< koE vI enA in.r nhIN                                ( m|tI 24:1–14; mrkus 13:1–13)
                                                                          5
sI ik `s ^ koE hor svAl kr sky=                                            k¨J cyly aAps iv|c m»dr bAry g|lM krdy hoX kih
                                                                     rhy sn< “eh b/A K°bs°rt m»dr hY< jo ik sB toN
“jykr koE ... cAhIdA hY” ibvsTA 25:5< 6                              vDIaA p|TrM dA bi,aA hoeaA hY= vyKo< es m»dr ^

mcdI hoE JA/I k°c 3:1–12                                             sjA`, vAsty ik»ny tohFy ByNq kIty gX hn=”
l°kA 21:6-33                                                       1080
     6
      pr iws° ny ikhA< “e|k smM aAvygA jdoN t¨sIN vyKgy
                                                     o                   phA/M v|l FrAr ho jA, aty `nHM sAiraM ^< ijh/y
ik jo k¨J vI eTy ids irhA hY sB nSq ho jAvygA=                           wr°Slm iv|c hn `%ToN B|j jA,A cAhIdA hY= jykr
                                                                                                                                  22
es m»dr dy hr p|Tr ^ T|ly DrtI ty s¨%iqaA jAvygA=                        t¨sIN Sihr dy kol hovo tM a»dr nA v/o=                        nbIaM ny
e|k vI p|Tr d°jy p|Tr `%ty iqikaA nhIN rhygA=”                           `s smyN bAry b/IaM g|lM ilKIaM hn jdoN prmyS¨r
     7
      cyilaM ny iws° ^ p¨%iCaA< “g¨r° jI< eh g|lM kdoN                   aAp,y lokM ^ szAvM dyvygA= eh smM h¨, hY jdoN
ho,gIaM? ikh/A inSAn ivKAvygA ik eh enHM g|lM                            eh sB vAprygA=
                                                                              23
dy ho, dA smM hY?”                                                                 “eh smM grBvtI aOrtM vAsty b/A ivkrAl
     8
      iws° ny ikhA< “sAvDAn rho⁄ tM jo koE vI t¨hA^                      hovygA< aty `nHM mAvM vAsty vI< ijnHM kol d|¨D pINdy
m°rK nA b,A sky= bh¨t sAry lok myry nM ty aA`,gy                         inaA,y hn= ik`N ik es DrtI ty bh¨t mA/A smM
aty aAK,gy< ‘mYN msIh hM’< aty ‘shI vkt aA igaA                          a`, vAlA hY= pRB° enHM lokM nAl b/y kroD iv|c
                                         9                                           24
h⁄’ pr `nM dy ipCy nA l%igP= pr jdoN t¨sIN l/AEaM
 Y       H                                                               hovgA=
                                                                            y          enM ivcNo kJ lk ispAhIaM hTo mAry jA,g<
                                                                                         H |      ¨  o           |           y
aty digaM bAry s¨,o tM .irP nA= eh sB k¨J pihloN                        k¨J lok kYdI b,A ky sB kOmM aty dySM iv|c ph¨»cAX
ho,A hY< pr a»t bAad iv|c aAvygA=”                                       jA,gy= gYr wh°dI wr°Slm ty kbzA kr,gy aty jdoN
     10
          t|d iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “kOmM e|k d°sry dy                  t|k `nHM dA smM p°rA nhIN h¨»dA `h es ^ pYrM T|ly
i˘KlAF w¨|D krngIaM< aty rAj e|k d°sry dy i˘KlAF                         im|D,gy=
                     11
w¨|D krngy=           e|Ty bh¨t v|.y B¨cAl aA`,gy< kAl
pY,gy aty v|K-v|K TAvM ty mhAmArI pvygI< k¨J                                                       GbrA`,A nhIN
.rA`,IaM g|lM vAprngIaM k¨J mhAn inSAn lokM                                               ( m|tI 24:29–31; mrkus 13:24–27)
                                                      12                      25
^ cytAvnI dy, lE svrg toN aA`,gy=                          “pr eh                  “s°rj-c»d aty tAiraM iv|c hYrAnIjnk inSAn
sB glM vAprn tNo pihlM< tsIN igrFtAr kIty jAvNo gy
    |                    ¨                                               idKAE dy,gy= jdoN DrtI dIaM kOmM sm¨«dr dA
aty tuhA^ tsIhy id|ty jA,gy= lok pRArTnA sTAnM                           `%ClnA aty grjnA vy K ,gIaM tM .r aty
                                                                                                                  26
iv|c t¨hA.A inr,A krngy aty t¨hA^ kYd iv|c pA                            ivaAk¨ltA mihs°s krngIaM=                     lok GbrA jA,gy
dy,gy= t¨hA^ myry kAr, rAijaM aty rAjpAlM sAmH,y                         aty `h es g|lNo ic»tt ho,gy ik d¨nIaA dA kI b,ygA
                                               13                                                                       27
K/Hy ho, lE mzb°r kItA jAvygA=                      eh sB g|lM           hr cIz akAS iv|c bdl jAvygI=                    ifr lok mn¨|K
myry bAry gvAhI dy, lE tuhA^ avsr dy,gIaM=                               dy p¨|tr ^ SktI aty mhAn mihmA nAl b|dlM `%ty
14                                                                                                   28
     pr aAp,y mnM ^ p%ikaM kro’ pihlM toN hI es                          aA`NidaA vyK,gy=                 jdoN eh g|lM vAprnIaM S¨r°
g|loN nA GbrAP ik t¨hA^ Kud dI r|iKaA krn lE                             ho,< K/Hy hovo aty hONslA r|Ko< ik`N ik t¨hA.y C¨qkAry
                                15
kI aAK,A cAhIdA hY=                  mYN t¨hA^ es bAry isaA,p            dA smM ny/y hY=”
dyvMgA ik t¨hA^ kI jvAb dy,A cAhIdA hY< tM jo
t¨hA.A koE vI vYrI eh sAbt krn dy wog nA ho sky
ik jo t¨sI aAiKaA hY `h glt hY jM `h t¨hA^ `%tr                                            myry Sbd hmySA lE rih,gy
                          16
dy, dy wog ho sky=             eTo t|k ik t¨hA.y mM-bAp< BrA<                             ( m|tI 24:32–35; mrkus 13:28–31)
                                                                              29
irStydAr< dost t¨hA.A ivroD kr,gy= `h t¨hA.y iv|cNo                                td iws° ny eh idRSqMt khI< “a»jIr dy dRKt ^
                                       17
kEaM ^ mAr vI dy,gy=                     sB lok t¨hA^ nfrt               aty sAry r¨KM ^ vyKo= a»jIr dA dRKt e|k vDIaA
                                                18                                        30
kr,gy ik`Nik t¨sIN myry ipCy t¨ry=                   pr eh sB            imsAl hY=             jdoN es `%pr hry pty inkldy hn tM
                                                            19
cIzM t¨hA.A k¨J vI nhIN ivgA/ skdIaM=                            t¨sIN   t¨sIN jA, jMdy ho ik grmI dI r|¨t ny/y aA gE hY=
                                                                         31
aAp,y ivSvAs iv|c tk/y rih ky aAp,y-aAp ^ bcA                                 esy trHM hI jo g|lM mYN t¨hA^ aAKIaM vAprnIaM
lvogy=                                                                   hn= jdoN t¨sIN eh sB g|lM vAprdIaM vyKogy tM
                                                                         t¨sIN jA, jAvoNgy ik prmyS¨r dA rAj bh¨t nzdIk
                          wr°slm dA nAS                                  hY=”
                                                                              32
              ( m|tI 24:15–21; mrkus 13:14–19)                                     “mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM ik es smyN dy lokM dy
     20                                                                                                                      33
          “t¨sIN vyKgy FOzM wr°Slm ^ Gyr,gIaM= tM t¨sIN
                    o                                                    ij~Ndy jIa eh sB glM vAprngIaM =
                                                                                           |                                      p°rI d¨nIaM<
smJ jAvogy ik wr°Slm dy nSq ho, dA vylA aA                               DrtI aty akAS sB nSq ho jA,gy pr jo vAk mYN
               21
igaA hY=            `s vyly< `h ijh/y wh°idwA iv|c hn<                   bol irhA hM kdy vI nSq nhIN kIty jA,gy=”
1081                                   l°kA 21:34-22:22
                                                                     9
                   hr vkt itaAr rih,A                                ptrs aty w°h»nA ny iws° ^ ikhA< “t°« ikh/I TM
    34
         “scyt rho⁄ as%iBat dAavtM bAry< pI, bAry<             cAh¨«dA hYN ij%Ty asIN Bojn itaAr krIX?”
                                                                                                  10
aty d¨inaAvI cIzM bAry ictA krn iv|c aAp,A smM                      `s ny `nHM ^ aAiKaA<              “jdoN t¨sIN Sihr iv|c
brbAd nA kro= jykr t¨sIN aijhA kroNgy tM t¨sIN shI             v/ogy< t¨sIN e|k aAdmI ^ pA,I dA G/A c¨|kI jMidaM
soc, dy wog nhIN hovoNgy= aty jdoN t¨sIN hAly itaAr            vyKoNgy= `sdy ip|Cy ho t¨rnA= `h e|k Gr iv|c v/ygA<
                                                35                                                            11
vI nhIN hovoNgy ik a»t t¨hA^ F/ lvygA=               ik`N ik   t¨sIN vI `s dy ipCy `%Ty cly jA,A=                  Gr dy mAlk ^
`h idn DrtI `%ty sAry lokM lE acAnk e|k JMsy                   aAK,A ik< ‘g¨r° p|¨CdA hY ‘`h kmrA ik|Ty hY ij|Ty `h
                   36                                                                                                12
vM{ aAvygA=             es lE hr vkt itaAr rho aty             ty `s dy cyly psAh dA Bojn KA,gy?’                         ifr mAlk
pRArTnA kro ik t¨sIN enHM sArIaM g|lM toN ijh/IaM              t¨hA^ Gr dy c¨bAry ty e|k v|.A kmrA ivKAvygA= eh
ho, vAlIaM hn< bc skoN= aty t¨sIN mn¨|K dy p¨|tr dy            kmrA estymAl lE vDIaA s%ijaA hoeaA hovygA<
                                                                                                                    13
sAmH,y K/Hn dy wog hovoN=”                                     t¨sIN `%Ty psAh dA Bojn itaAr kro=                        ptrs aty
    37
         hr idn iws° m»dr iv|c `pdyS iddA aty hr              w°h»nA gX< aty sB k¨J `vyN hI vApiraA ijvyN iws° ny
SAm `h jYt°n dy phA/ ty jAky rAt vtIt krdA h¨dA               `nHM ^ ikhA sI= tM `nHM ny psAh dA Bojn itaAr
        38
sI=          hr svyr lok t/ksAr `%Qky< m»dr iv|c iws°          kItA=
dy `pdyS s¨n, lE jMdy=
                                                                                    pRB° dA rAt dA Bojn
              wh°dI aAg° iws° ^ mArnA cAhu«dy hn               (m|tI 26:26–30; mrkus 114:22–26; 1kuir»TIaM 11:23–25)
                                                                  14
         ( m|tI 26:1–5<14–16; mrkus 14:1–2< 10–11;                        psAh dA Bojn KA, dA smM aAeaA= iws° aty
                                                                                                                   15
                        wUhnA 11:45–53 )                      rs°l ek|Qy Bojn krn lE bYQ gX=                           iws° ny `nHM


22             ptIrI roqI dy it`hAr dA smM< ijs ^ psAh
                                            2
               kih»dy hn ny/y aA ph¨»icaA= pRDAn jAjk
aty nym dy `pdySk iws° ^ mArn dA rAh l|B, dI
                                                               ^ ikhA< “mrn toN pihlM mYN `ts¨ktA nAl eh psAh
                                                               dA Bojn t¨hA.y nAl krnA cAh¨»dA sM=
                                                               dA Bojn td t|k nhIN krMgA jdoN tIk eh prmyS¨r
                                                                                                                16
                                                                                                                     mYN eh psAh


koiSS kr rhy sn pr `h lokM toN .rdy sn=                        dy rAj iv|c shI arTM iv|c sp°rn nA hovy=”
                                                                     17
                                                                          `s toN bAad< `s ny ipaAlA ilaA aty es vAsty
                     wh°dA iws° ^ mArn                         prmyS¨r dA S¨krAnA kItA aty aAiKaA< “es ipaAly
                                                                                                        18
                    dI iv`Nt b,A`NdA hY                        ^ f/o aty aAps iv|c v». lvo=                  mYN t¨hA^ d|sdA ik
    3
      iws° dy bArHM rs°lM iv|coN e|k dA nM wh°dA               mYN eh dAKrs `nM icr ifr kdI vI nhIN pIvMgA
eskirwotI sI= SYtAn `s iv|c pRvyS kr igaA=                     ij»nA icr ifr prmyS¨r dA rAj nhIN aA`NdA=”
4                                                                    19
 wh°dA ny jA ky pRDAn jAjkM aty ispAhIaM nAl<                             ifr iws° ny roqI lE aty prmyS¨r dA s¨krAnA
ijh/y m»dr dI ingrAnI krdy sn< es bAry ivcAr                   krky to/I aty eh kih ky rs°lM ^ id|tI< “eh roqI
kItA ik `h ikvyN iws° ^ `nHM dy h|T F/vA skygA=                mrA SrIr hY jo mNY thA.y lE dy irhA hM< mrI wAdgIrI
                                                                y                  ¨                    y
5                                                                                           20
 `h bh¨t pRsn sn aty `nHM ny `s nAl vAadA                     lE eh kiraM kro=”                 esy >g nAl hI< rAt dy
                                                      6
kItA ik es kArj lE `h `s ^ pYsy dy,gy= wh°dA                   Bojn toN bAad< iws° ny dAKrs dA ipaAlA ilaA aty
es k»m lE rAzI ho igaA aty `h mØky dI tlAS                     aAiKaA< “eh ipaAlA prmyS¨r v|loN aAp,y lokM lE
iv|c rih, l|gA= wh°dA iws° ^ `nHM dy hvAly `doN                nvM krAr ivKA`NdA hY= eh myry lh° dA nvM krAr
kr,A cAh¨«dA sI jdoN aAly-d¨aAly BI/ nA hovy=                  hY jo mYN t¨hA.I KAitr vhA`,A hY=”*


                    ptIrI roqI dI itaArI                                           iws° dA vYrI kO, b,ygA
                                                                     21
    ( m|tI 26:17–25; mrkus 14:12–21;wUhnA 13:21–30 )                     iws° ny aAiKaA< “pr t¨hA.y iv|coN e|k j,A mY^
     7
      ptIrI roqI dy idn dA it`hAr aAeaA= eh                    DoKA dyvygA= `s dA h|T myry nAl myz `%ty hI hY=
                                                               22
`h idn sI ijs idn psAh dy lE `h lyly dA                             mn¨|K dA p¨|tr `vyN hI mrygA ijvyN `s bAry aAiKaA
                          8
blIdAn krdy sn= iFr iws° ny w°h»nA aty ptrs ^
                                                               tukM 19–20 k¨J w°nAnI nklM iv|c t¨k 19 dy aAKrI ih|sy
aAiKaA< “jAP aty sA.y lE psAh dA Bojn itaAr
                                                               ivcly iws° dy Sbd nhIN hn aty t¨k 20 sArI dI sArI nhIN
kro=”                                                          hY=
l°kA 22:23-48                                               1082
                                                                        36
igaA hY< pr eh `s ivaktI lE iBaAnk hovygA jo                                 iws° ny `nHM ^ ikhA< “pr h¨,< jykr t¨hA.y kol
`s ^ DoKA dyvygA=”                                                pYsy ty e|k JolA hY< `nHM ^ aAp,y nAl lvo= jykr
  23
       tM rs°l aAps iv|c eh p¨|C, l|gy ik sA.y iv|coN             t¨hA.y kol e|k tlvAr nhIN hY< tM aAp,A k¨/tA vyc
                                                                                           37
ikh/A aijhA krygA?                                                ky e|k KrId lvo=”             eh poTIaM iv|c iliKaA hoeaA
                                                                  hY:
                          syvk vM{ rho                                  ‘lokM aAiKaA ik `h e|k aprADI hY=’
  24
       `s toN bAad rs°lM ny aAps iv|c eh aAKidaA                                                                    wsAwAh 53:12
bihs krnI S¨r° kr id|tI ik `nHM iv|coN kO, mhAn                   eh g|l ijh/I myry bAry ilKI gE sI vAprnI cAhIdI
      25
hY?        pr iws° ny `nHM ^ ikhA< “d¨nIaM dy rAjy pRB°aM         hY= aty asl iv|c eh h¨, vApr rhI hY=”
vM{ aAp,y lokM ty SAsn krdy hn= ijnHM kol d°siraM
                                                                        38
`pr eKitaAr hY `h aAp,y aAp ^ lokM dy mddgAr                                 cyilaM ny ikhA< “vyKo< pRB°< eTy do tlvArM hn=”
khA`Ndy hn=’                                                            iws° ny `nHM ^ ikhA< “`h kAFI hn=”
  26
       “pr t¨hA^ es trHM dy nhIN ho,A cAhIdA=
es dI jgHA t¨hA.y iv|coN mhAn aAdmI ^ sB toN                                  iws° ny rs°lM ^ pRArTnA krn lE ikhA
Coqy vrgA b, jA,A cAhIdA hY= aAg°aM ^ syvkM                                       ( m|tI 26:36–46; mrkus 14:32–42)
                                27                                      39-40
vM{ ho,A cAhIdA hY=                  t¨hA.I rAX iv|c kO, v|D                    iws° wr°Slm Sihr C|. ky jYt°n dy phA/ ^
mh|tvwog hY: jo ivaktI KA,y dI myz ty bYQA hY jM                  igaA= `h aksr `%Ty jAeaA krdA sI= `s dy cyly
ijh/A ivaktI `s dI syvA kr irhA hY? t¨hA.y iKaAl                  `s dy nAl gX= jdoN `h `s jgHA ph¨»cy< `s ny
iv|c ijh/A myz ty bYQA hY mhAn hY mYN t¨hA.y iv|coN               cyilaM ^ aAiKaA< “pRArTnA kro ik t¨hA^ prtAeaA
                        28
svkM vrgA hM=’
 y                           t¨sIN hI ho jo myry prtAivaM dOrAn   nA jAvy=”
                   29                                                   41
myry nAl rhy=           ijvyN ik myry iptA ny mY^ e|k rAj                    iFr iws° `nHM toN p»jAh k¨ kdm d°r igaA= `h
                                                                                                                      42
id|tA hY< mYN vI t¨hA^ e|k rAj dyvMgA=                            goi.aM BAr J|¨ikaA aty pRArTnA kItI<                     “hy iptA⁄
  30
       “tM jo t¨sIN myry rAj iv|c myry myz ty bYQoNgy= aty        jykr t° cAhyN< d¨|KM dA eh ipaAlA myry toN hqA lY< pr
                                                                                                            43
t¨sIN is»GAs,A ty bYQky esrAXl dIaM bArM gotM dA                  t¨hA.I e|CA hI hovy< nA ik myrI=”              ifr s¨rg toN e|k
                                                                                                                      44
inaM krogy=                                                       d°t pRgiqaA aty `s ^ SktI id|tI=                         iws° v|.I
                                                                  mAnisk pI/A iv|c sI< tM `h hor vI gBIrtA p°rvk
                   aAp,A ivSvAs nA C|.o                           pRArTnA krn l|gA= `s dA m¨/HkA lh° dIaM b°dM
                                                                                                            45
               ( m|tI 26:31–35; mrkus 14:27–31;                   vM{ DrtI `%ty i.|g irhA sI=*                   `h pRArTnA krn
                         wUhnA 13:36–38)                         toN bAad< `%iQaA aty aAp,y cyilaM kol igaA= `s
  31
       “P Sm~n< Sm~n SYtAn ny tY^ k,k vM{ C|q,                    ny `nHM ^ s¨%itaM hoeaM vyiKaA= `nHM dI `dAsI ny
                     32                                                                               46
lE migaA hY=             mYN pRArTnA tyry lE kItI hY tM jo       `nHM ^ b/A TkA id|tA sI=                 iws° ny `nHM ^ ikhA<
tyrA ivSvAs kAem rhy= aty jdoN t°« vAps myry kol                  “t¨sIN s|¨ty ikP pX ho? `%Qo aty `%Q ky pRArTnA kro
m¨/yN tM aAp,y BAEaM ^ vI tk/A krIN=”                             ik t¨sIN prtAvy iv|c nA pvoN=”
  33
       pr ptrs ny `s ^ ikhA< “pRB°⁄ mYN tyry nAl kYd
ho, ^ vI itaAr hM< aty tyry nAl mrn ^ vI=”                                             iws° dA igrFtAr ho,A
  34
       pr iws° ny ikhA< “ptrs mYN tY^ aAKdA hM ik                       ( m|tI 26:47–56; mrkus 14:43–50; wUhnA 18:3–11)
                                                                        47
a|j k|¨k/ bMg nhIN dyvygA jd tk t°« it»n vArI m¨|kr                          jdoN iws° bol irhA sI tM lokM dA e|k sm°h `s
ky nA khy ik mYN tY^ nhIN jA,dA=”                                 kol aAeaA< `nHM iv|coN e%k rs°l wh°dA< `nHM dI
                                                                  agvAE kr irhA sI= wh°dA iws° dy kol aAeaA tM
                    ibpdA lE itaAr rho                            jo `h iws° ^ c¨«m sky=
  35                                                                    48
       td iws° ny rs°lM ^ aAiKaA< “mYN t¨hA^ lokM ^                          pr iws° ny `s ^ ikhA< “whdA⁄ kI t«° eh imtrtA
                                                                                                      °               |
pRcAr dy, lE ByijaA= mYN t¨hA^ ibnM pYsy< TYly aty                dA c¨«m, mn¨|K dy p¨|tr ^ vYrIaM dy hT f/A`, lE
j¨itaM dy Byj id|tA= pr kI t¨hA^ iksy cIz dI zr°rt
aAE?” rs°lM ny aAiKaA< “nhIN=”                                    tukM 43–44 k¨J w°nAnI nklM iv|c t¨kM 43–44 nhIN hn=
1083                                       l°kA 22:49-23:5
                 49
dy irhA hY?”          iws° dy cyly vI `s kol hI K/y sn=                                   lok iws° `pr h%sy
`nHM ny mihs°s kItA ik kI vApr skdA hY aty iws° ^                                    ( m|tI 26:67–68; mrkus 14:65)
                                                                       63Ð64
p¨%iCaA< “pRB°< kI asIN `nHM ^ aAp,IaM tlvArM nAl                             ijh/y aAdmI jo iws° dI pihrydArI kr rhy
                 50
mAr dyEX?”            iFr `nHM iv|coN e|k ny aAp,I tlvAr          sn `nHM ny `s dA mzAk `.A`,A aty `s ^ k¨|q,A
srdA jAjk dy nOkr dy k»n ty clAE aty enHM ^                       S¨r° kr id|tA= `nHM ny `s dIaM aKM ty pqI b»nH id|tI
v|> id|tA=                                                        tM jo `h `nHM ^ vyK nA sky= iFr `nHM ny `s ^
  51                                                                                                                 65
       iws° ny ikhA< “r¨ko⁄” tM `sny `s nokr dy k»n ^             p%¨ iCaA< “agm vAk kr t^ ikhny mAiraA h?”
                                                                                        Y               Y                `nHM
C°h ky `s ^ vI rAzI kr id|tA=                                     lokM ny `s ^ bh¨t k¨J m»dA aAiKaA=
  52
       `h sm°h ijh/A iws° ^ igrFtAr krn lE
aAeaA sI `s iv|c pRDAn jAjk< v|.y bz¨rg wh°dI                                  iws° dA wh°dI aAg°aM a|gy pyS ho,A
aAg° aty wh°dI ispAhI sn= `sny `nHM ^ aAiKaA<                          ( m|tI 26:59–66; mrkus 14:55–64;wUhnA 18:19–24)
                                                                       66
“t¨sIN e|Ty tlvArM aty .MgM lY ky ik`N aAX ho? t¨sIN                        aglI svyr< bz¨rg wh°dI aAg°< pRDAn jAjk
                                       53
kI socdy ho ik mYN aprADI hM?               mYN t¨hA.y nAl hr     aty nym dy `pdySk dI e|k sBA hoE= ty `h iws° ^
                                                                                                                     67
roz m»dr dy elAky iv|c h¨«dA sM= t¨sIN mY^ `%Ty                   aAp,I sB toN `%cI adAlt iv|c lY gX=                     `nHM
igrFtAr ik`N nhIN kItA? pr eh t¨hA.A smM hY<                      aAiKaA< “jykr t°« msIh hY tM sA^ d|s ik t°« hI msIh
hnyry dy SAsn dA smM=”                                            hY=”
                                                                       iws° ny `nHM ^ ikhA< “jykr mYN t¨hA^ ds vI dyvM
 ptrs eh kih»dy .rdA hY ik `h iws° ^ jA,dA hY                     ik mYN msIh hM tM t¨sIN myry ty ivSvAs nhIN krogy=
                                                                  68
    ( m|tI 26:57–58< 69–74 mrkus 14:53–54< 66–72;                      aty jykr mYN t¨hA^ k¨J p¨|CMgA tM t¨sIN jvAb nhIN
                                                                               69
                   wUhnA 18:12–18< 25–27)                        dyvyNgy=          pr es toN a|gy mn¨|K dA p¨|tr prmyS¨r dy
  54
       `nHM ny iws° ^ igrFtAr kr ilaA aty agMh lY                 is»GAs, dy s|jy h|T ibrAjmAn hovygA=”
                                                                       70
gX aty `s ^ srdAr jAjk dy Gr a»dr lY aAX=                                   `nHM sBnA ny aAiKaA< “tM kI t°« prmyS¨r dA
                                                  55
ptrs ny T/I drI ty hI `nM dA ipCA kItA=
         o   °          H      |                       ispAhIaM   p¨|tr hY?” `s ny jvAb id|tA< “hM< t¨sIN aAK, iv|c
ny srdAr jAjk dy ivh/y dy ivckAr a|g mcAE aty                     shI ho “mYN hM=”
                                                                       71
es dy aAly d¨aAly bYQ gX< ptrs vI `nHM nAl bYQ                              td `nHM sB ny aAiKaA< “h¨, sA^ gvAhI ik`N
         56
igaA=         e|k nokrA,I ny ptrs ^ `%Ty bYQA vyiKaA=             lo/IdI hY? asIN `s ^ `sdy hI m°»hoN s¨i,aA hY=”
`h a|g dI rOSnI iv|c `sdA ichrA pCA, gE=
`s ny iDaAn nAl ptrs dA ichrA vyiKaA aty aAiKaA<                              rAjpAl iplAtus dy iws° ^ svAl krny
“eh aAdmI vI `s nAl sI=”                                                       ( m|tI 27:1–2< 11–14; mrkus 15:1–5;
  57
       pr ptrs ny ikhA< eh s|c nhIN hY= `sny ikhA<                                         wUhnA 18:28–38 )
                                             58
“hy aOrt⁄ mYN `s ^ nhIN jA,dA=”                k¨J dyr bAad
e|k hor aAdmI ny ptrs v|l vyiKaA aty ikhA< “t° vI
`nHM iv|coN e|k hYN=” pr ptrs ny aAiKaA< “hy mn¨|K⁄
                                                                  23            t|d `h sArI qolI K/HI hoE aty iws° ^
                                                                                                          2
                                                                                iplAt¨s kol lY gE= `nHM ny iws° ty doS
                                                                  lA`,y S¨r° kr id|ty aty iplAt¨s ^ aAiKaA< “asIN
mYN `nHM iv|coN nhIN hM=”                                         es aAdmI ^ `doN igrFtAr kItA jdoN eh sA.y
  59
       tkrIbn G»qy k¨ bAad e|k hor aAdmI ny zor                   lokM dIaM socM bdl, dI koiSS kr irhA sI= eh
dyky ikhA< “eh s|c hY= inSict hI eh aAdmI `s dy                   `pdyS id»dA hY ik sA^ kYsr ^ ms°l adA nhIN krnA
                                 60
nAl sI jo ik glIl toN hY=”            pr ptrs ny aAiKaA<          cAhIdA= `h aAp,y aAp ^ msIh ‘pAtSAh’ ho, dA
“mn¨|K⁄ mYN nhIN jA,dA t°« iks bAry aAK irhA hYN?”                dAvA krdA hY=”
                                                                       3
  jdoN ptrs hAly bol irhA sI< e|k k|¨k/ ny bMg                          iplAt¨s ny iws° ^ p¨iCaA< “kI t°« wh°dIaM dA
         61
id|tI=        td pRB° m¨i/aA aty ptrs dIaM a|KM v|l               pAtSAh hY?” iws° ny jvAb id|tA< “hM< eh shI hY=”
                                                                       4
JAikaA= ptrs ^ wAd aAeaA ik pRB° ny kI aAiKaA                           iplAt¨s ny pRDAn jAjkM aty lokM ^ ikhA< “mY^
sI< “k|¨k/ dy bMg dy, toN pihlM< t°« it»n vArI eh                 es mn¨|K iv|c koE mA/I g|l nzr nhIN aAE=”
                                       62                              5
aAKyNgA ik t° mY^ nhIN jA,dA=”             iFr ptrs bAhr               pr `nHM bAr-bAr ehI ikhA< “eh aAp,y `pdySM
igaA aty F¨|q-F¨|q ky ro, l|gA=                                   nAl sAry wh°idwA iv|c lokM ^ B/kA`, dI koiSS
l°kA 23:6-33                                                     1084
                                                                           20
kr irhA hY= `s ny eh krnA glIl iv|c S¨r° kItA                                   iplAt¨s iws° ^ m¨kt krnA cAh¨«dA sI< es lE
aty h¨, eh eTy vI aA aAigaA hY=”                                      `s ny lokM ^ iws° dI irhAE vAsty e|k vAr Fyr
                                                                                          21
                                                                      byntI kItI=              pr `nHM ny d°srI vAr rOlA pAeaA<
            iplAtus ny iws° ^ hyrodys kol ByijaA                      “es ^ slIb idP< es ^ slIb idP=”
  6                                                                        22
   iplAt¨s ny eh s¨i,aA aty p¨iCaA kI iws° glIl                                 tIjI vAr Fyr iplAt¨s ny BI/ ^ ikhA< “t¨sIN es
        7
toN hY= jdoN `s ^ ptA l|gA ik `h hyrodys dy pRdyS                     ^ ik`N mArnA cAh¨«dy ho? es ny kI Zlt kItA hY?
toN hY< `s ny `s ^ hyrodys kol Byj id|tA= `s smyN                     eh ksrvAr nhIN h= m^ es ^ mArn dA kE kAr,
                                                                           °          Y Y                o
                              8
hyrds wr°Slm iv|c sI= jdoN hyrds ny iws° ^ vyiKaA<
   o y                        o y                                     nhIN l%iBaA= es lE mYN es ^ To/I szA dyky aAzAd
tM `h b/A K¨S hoeaA< ik`Nik `h iws° bAry b/A k¨J                      kr id»dA hM=”
                                                                           23
s¨, c¨|kA sI< es lE `s ^ iml, dI e|CA `s dI                                     pr BI/ lgAtAr cIKdI rhI aty iws° ^ slIb
                                                                                                          24
b/y icr toN sI= h¨, hyrodys ny aAs kItI ik `h iws°                    dy, dI m»g krdI rhI=                     `nHM ny bh¨t `%cI rOlA
^ e|k kirSmA kridaM vyK skygA=                                        pAeaA< es lE iplAt¨s ny `nHM dI m»g p°rI krn
  9                                                                                                25
   hyrodys ny iws° ^ bh¨t sAry svAl p¨|Cy< pr iws° ny                 dA FYslA kr ilaA=                 lokM ny br|bAs dI irhAE dI
                                       10
`s ^ koE vI jvAb nA id|tA=                  pRDAn jAjk aty            m»g kItI< jo ik ivdRoh aty ktl krn lE kYd kItA
nym dy `pdySk `%Ty K/yH sn aty `h zor nAl iws° ty                     igaA sI= tM lokM dI m»g ty< iplAt¨s ^ br|bAs ^
                    11
doS lA rhy sn=           Fyr hyrodys aty `s dy ispAhIaM ny            m¨kt krnA ipaA aty iws° ^ `nHM dy h|TM ivc dy
iws° dA mzAk `.AeaA aty `s dI bye|ztI kItI=                           id|tA ik `h jo cAh¨, kr skdy hn=
`nHM ny iws° ^ bAdSAh vAly vstr p¨aAX aty `s
dA mKOl `.A`, l|gy= hyrodys ny `s ^ iplAt¨s kol                                           iws° dA slIb ty mAry jA,A
                     12
vAps Byj id|tA=           atIt iv|c iplAt¨s aty hyrodys<                   ( m|tI 27:32–44; mrkus 15:21–32;wUhnA 19:17–27)
                                                                           26
e|k d°jy dy vYrI sn< pr `s idn< `h dovy ifr im|tr                               ispAhI `s ^ mArn vAsty `TNo lY gX= `sy vkt<
b, gX=                                                                `nHM ny e|k aAdmI ^ Fyr F/ ilaA jo Kyt v|loN Sihr
                                                                      a»dr aA irhA sI= `s dA nA` Sm~n sI< jo ik
                     iws° dI mØt av|S                                 k¨rynI dy Sihr toN sI= ispAhIaM ny `s ^ iws° dI
              ( m|tI 27:15–26; mrkus 15:6–15;                         slIb moi>aM `%ty c|¨k ky `s dy mgr aA`, dA
                    wUhnA 18:39–19:16 )                              h¨km id|tA=
  13                                                                       27
       iplAt¨s ny pRDAn jAjkM ty< wh°dI aAg°aM aty                              lokM dI ek v|.I ig,tI ny iws° dA ip|CA kItA=
                                                        14
lokM ^ e|kiQaA kItA aty iFr `nHM ^ ikhA<                     “t¨sIN   `nHM iv|c k¨J aOrtM sn jo ro aty ip|q rhIaM sn=
                                                                      28
es mn¨|K ^ myry kol ilaAX ho= t¨sIN mY^ ikhA hY ik                         pr iws° `nM vl mi/aA aty aAK, lgA< “wrSlm
                                                                                     H |   ¨              |      °
eh lokM ^ k¨rAhy pA irhA hY= pr mYN t¨hA.y sBnM dy                    dIP DIP⁄ myry vAsty nA rov= es dI jgHA< t¨sIN aAp,y
                                                                                                o
                                                                                                                           29
a|gy `s ^ svAl kIty aty es dy i˘KlAF t¨hA.y doSM                      aAp `%ty aty aAp,y b%icaM vAsty rovo=                     `h smM
dI koE b¨inaAd nhIN l|BI= mYN es mn¨|K ivc koE                        aA irhA hY jdoN lok aAK,gy< ‘Dn hn jo bMJ hn aty
                      15
doS nhIN vyiKaA=           hyrodys ^ vI es iv|c koE doS               ijnHM kol koE b|cA nhI hY⁄ Dn hn `h ijnHM kol d¨|D
                                                                                                   30
nhIN idisaA< es lE hyrds ny es^ sA.y kol vAps
                      o y                                             pINdy b|cy nhIN hn=            ‘iFr lok prbtM ^ aAK,gy<
ByijaA hY= vyKo⁄ iws° ny koE gltI nhIN kItI< ijs                      ‘sA.y `%ty i.|g pvo=’* `h phA/IaM ^ aAK,gy ‘sA^
                                                   16                                 31
vAsty `h mØt dI szA dA aiDkArI hovy=                 es lE            >k lvo=’             ik`Nik jykr Bly vktM iv|c lokM ny
                                                        17
mYN `s ^ To/I ij»nI szA dyky C|. id»dA hM=”                  *        aijhA vtIrA kItA hY tM BY/y smyN iv|c enHM toN hor kI
  18
       pr sArI BI/ zordI cIKI< “`s ^ mAr idP⁄                         aAs r|Kdy ho=”
                                              19                           32
sA.y lE br|bAs ^ m¨kt kr idP=”                     br|bAs kYd                   `h iws° dy nAl slIb d, lE do hr aprADIaM
                                                                                                     y        o
                                                                                     33
iv|c sI ik`N ik `s ny Sihr iv|c fsAd S¨r° kItA sI<                    ^ ilaAX=            iws° aty `nHM dovM ^ `s TM ty iljAeaA
aty ktl kItA sI=                                                      igaA jo “klvrI” khA`NdA hY= `%Ty ph¨c, toN bAad<
                                                                                                          »
                                                                      `nHM ny iws° ^ slIb ty Qok id|tA= aty `nHM dohM
tuk 17 lUkA dIaM kuJ wUnAnI nklM iv|c tuk 17 jo/I gE
                                                                      aprADIaM nAl vI aijhA kItA= `nHM ny e|k aprADI
hY: “hr vrHy psAh dy it`hAr smyN iplAtus ^ lokM lE e|k
kYdI mukt krnA pYNdA hY=                                              “iFr lok ... i.|g pvo” hoSyaA 10:8
1085                                        l°kA 23:34-24:8

^ iws° dI slIb dy s|jy pAsy ty d°jy ^ `s dy K|by pAsy                   glIl toN iws° dA sAT id|tA sI `%Ty hI sn= `nHM
                34
c/HAeaA=             iws° ny aAiKaA< “hy iptA⁄ enHM lokM ^              sBnM ny d°r K/Hy hoky eh sB vAprdA vyiKaA=
m¨aAf kr dyvo ik`N jo eh nhIN jA,dy ik eh kI
krdy ny=”                                                                                        airmTyaA dA w°suF
     prcIaM pAky< ispAhIaM ny iws° dy k|pi/aM ^ aAps                        ( m|tI 27:57–61; mrkus 15:42–47;wUhnA 19:38–42)
iv|c v. ilaA=
                       35
                            BI/ eh sB vyK, lE K/I rhI=
                                                                            50 51
                                                                                 -       `%Ty e|k aAdmI wh°dIaM dy e|k ngr
wh°dI aAg° iws° ty K°b hsy aty kih, l|gy< “jykr                         airmTylA toN sI `sdA nM w°s¨F sI= `h cgA aty
eh pRB° dA c¨i,aA msIh hY< tM lokM dIaM jAnM bcA`,                      DrmI b»dA sI aty prmySr dy rAj dy aA`, dA e»tzAr
                                                                                              ¨
vAsty aAp,y aAp ^ bcA lvy=”                                             kr irhA sI= hAlM ik w°s¨F wh°dIaM dI sBA dA sd|s
     36
          eTo tk ik ispAhI vI iws° ^ m˘KOl kr rhy sn=                   sI< pr `s ny bAkI wh°dI aAg°aM nAl iws° bAry enHM
                                                                                                                             52
`h iws° kol aAX aty `s ^ isrkA id|tA aty aAiKaA<                        wojnAvM aty k»mM nAl sihmt nA hoeaA=                  `h
37                                                                                                                           53
     “jykr t° s|cm¨c wh°dIaM dA pAtSAh hYN< tM aAp,y-
                    |                                                   iplAt¨s kol igaA aty iws° dA SrIr m»igaA=             `s
                       38
aAp ^ bcA lY⁄”              `sdy `tAhM slIb `%ty eh Sbd                 ny iws° dy SrIr ^ slIb toN hyQM lAihaA aty iws° dy
ilKy gX sn< “eh wh°dIaM dA pAtSAh hY=”                                  SrIr ^ e|k k|p/y iv|c lpyiqaA aty e|k kbr iv|c
     39
          donM aprADIaM iv|cNo e|k iws° dI byeztI krdA
                                              |                         pAeaA< ijh/I c|qAn dy iv|c trASI hoE sI= estoN
hoeaA boilaA< “kI t°« msIh nhIN hY? jy t°« msIh hY tM                   pihlM `s kbr iv|c kdy vI koE nhIN pAeaA igaA
                                                                              54
aAp,y-aAp ^ vI bcA aty sA^ vI bcA⁄”                                     sI=        eh l|g B|g itaArI dy idn dA aKIr sI aty
     40
          pr d°jy aprADI ny `s ^ iJ/ikaA aty aAiKaA<                    sbt dA idn aA`, vAlA sI=
                                                                            55
“tY^ prmyS¨r dA BYa KA,A cAhIdA hY⁄ jldI hI asIN                                 `h aØrtM ijh/IaM glIl toN iws° dy nAl aAEaM
                             41
sB ny mr jA,A hY=                 t°« ty mYN aprADI hM⁄ asIN aAp,y      sn< w°s¨F dy mgr gEaM aty `nHM ny `h kbr dyKI
kIitaM k»mM lE QIk szA pRApt kr rhy hM< pr es                           aty eh vI dyiKaA ik iws° dy SrIr ^ kbr iv|c ikvyN
                                                      42                                             56
aAdmI ny k¨J vI glt nhIN kItA sI=”                         ifr es       r%iKaA igaA sI=                   ifr `h Gr m¨/ aAEaM aty
m¨jirm ny iws° ^ ikhA “iws°< jdoN t°« rAjy vM{ SAsn                     iws° dy SrIr ty ml, lE atr itaAr kItA=
krnA S¨r° kryN ikrpA krky mY^ cyty krI=”                                    m°sA dI SrA dy h¨km an¨sAr sbt dy idn `nHM
     43
          t|d iws° ny `s ^ ikhA< “s¨,⁄ mYN jo s|c aAKdA                 sBnM ny aArAm kItA=
hM: ik a|j t° myry nAl s¨rg iv|c hovyNgA=”
                                                                                                 iws° dA punr `%TAn
                              iws° dI mØt                                     ( m|tI 28:1–10; mrkus 16:1–8; wUhnA 20:1–10)



     44
               ( m|tI 27:45–56; mrkus 15:33–41;
                            wUhnA 19:28–30)
          eh l|gB|g d¨pihr sI< pr d¨iphr dy it»n k¨
                                                                        24               hfty dy pihly idn< aimRt vyl< jo atr `nHM

                                                                                         2
                                                                        aAEaM= `nHM ny vyiKaA ik ijh/A p|Tr kbr dy
                                                                                                                     y
                                                                                         ny itaAr kIty sn `h lY ky aØrtM kbr ty

                                                            45
vjy tk prA elAkA hnry nAl >ikaA igaA sI=
     | °           y                                             s°rj   pRvyS d¨aAr ty r|iKaA igaA sI< pAsy roi/HaA hoeaA
                                                                              3
nA cmikaA aty m»dr dA p/dA do ih%isaM iv|c pAq                          sI= `h a»dr gEaM< pr `%Ty `nHM ^ pRB° iws° dI
               46                                                                            4
igaA sI=            iws° ny zor dI p¨kAr kItI< “hy iptA⁄ mYN            dyh nA l|BI= jdoN hAly `h es bAry aciBt hI sn<
aAp,A aAtmA tY^ sONpdA hM=”* eh kih, toN `pr»t                          do d°t cmkIly k|p/y pAX hoX aAX aty `nHM dy kol K/Hy
                                                                                     5
iws° pRA, hI, ho igaA=                                                  ho gX= .r dy kAr, `nHM ny aAp,y isr J¨kA lX=
     47
          jo k¨J vI vApiraA sYnA aiDkArI ny sB k¨J vyiKaA               `nHM d°tM ny `nHM aOrtM ^ aAiKaA< “t¨sIN jI~idaM
                                                                                                                         6
aty `s ny prmyS¨r dI `stit kItI aty aAiKaA< “mYN                        hoeaM ^ moeaM iv|c ikP l|B rhIaM ho? `h eTy
jA,dA hM ik inSict hI eh e|k DrmI p¨rK sI=”                             nhIN hY= `h m¨ridaM iv|coN `BAiraA igaA hY= kI
48
     bh¨t sAry lok eh vyK, lE Sihr toN aAX sn<                          t¨hA^ wAd hY `sny t¨hA^ kI aAiKaA sI jdoN `h
                                                                                                 7
aty jdoN `nHM ny eh vyiKaA< `nHM ny `dAsI iv|c                          glIl iv|c sI? `s ny aAiKaA ik< mn¨|K dA p¨|tr
                                                            49
aAp,IaM CAtIaM ip|qIaM aty `%ToN cly gX=                         iws°   iBRSq lokM dy hvAly kItA jA,A cAhIdA hY aty< s°lI ty
dy nzdIk dy im|tr `%Ty sn= k¨J aOrtM ijnHM ny                           mrvAeaA jAvgA aty tIjy idn iFr `BAiraA jAv=”
                                                                                   y                              y
                                                                        8
“mYN aAp,A ... sONpdA hM” zbUr 31:5                                     td `nHM aOrtM ^ iws° dy kIty bcn wAd aAX=
l°kA 24:9-39                                                            1086
  9
   td aOrtM kbr toN ivdA ho gEaM aty igaArHM                                 kbr vyK, lE gX< aty `nHM ny vI `hI k¨J vyiKaA
rs°lM aty bAkI dy sAry cyilaM kol aA gEaM= `nHM                              jo aØrtM ny aAiKaA sI= `nHM ny kbr vyKI pr `%Ty
                                                         10
ny enHM sB g|lM bAry `nHM ^ disaA=                            eh aOrtM       iws° nA l%iBaA=”
                                                                                  25
mirwm mgdlInI< woaAnA aty wAk°b dI mM mirwm                                            td iws° ny `nHM mn¨|KM ^ ikhA< “t¨sIN m°rK ho
aty k¨J hor aOrtM sn= `nHM ny eh g|lM rs°lM ^                                aty smJ, iv|c i>|ly ho= jo k¨J nbIaM ny aAiKaA hY
           11                                                                                                                     26
khIaM=          pr rs°lM ny aØrtM dA ivSvAs nhIN kItA<                       t¨hA^ `s sB kAsy ty aAsTA r|K,I cAhIdI hY=                `nHM
ik`N ik `nHM dy Sbd `nHM lE m°rKtA vAlIaM g|lM                               ny aAiKaA< ik msIh ^ aAp,I mihmA iv|c pRvyS krn
            12
vM{ sn=          pr ptrs `%iQaA aty kbr v|l ^ dOi/aA<                        toN pihlM enHM sB kSqM iv|coN lG,A zr°rI sI=”
                                                                             27
jdNo `h kbr ty phicaA< `h adr vK, lE JikaA<
                 »¨        »   y      ¨                                           iFr iws° ny< m¨|>oN m°sA aty hor sBnM nbIaM toN< jo
pr `s ny isrF ilnn dA k|p/A vyiKaA ijs iv|c                                  k¨J vI poTIaM iv|c `s bAry iliKaA sI< vrn, krnA
iws° dA SrIr lpyiqaA hoeaA sI= es sB bAry hYrAnI                             S¨r° kr id|tA=
                                                                                  28
nAl BiraA< `h `%ToN clA igaA=                                                          jdoN `h e»m~s Sihr dy ny/y ph¨»cy tM `sny
                                                                                                                                   29
                                                                             `%Ty nA r¨kdy hoX a|gy ^ jA, dA eSArA kItA=                pr
                          e»m~s dI s/k ty                                    `nHM ny zor p°rvk `s ^ byntI kItI< “sA.y nAl
                           ( mrkus 16:12–13)                                 Qihr jA< kAFI smM ho igaA hY< l|gB|g rAt ho gE
  13
       `sy idn< iws° dy do cyly e»m~s Sihr ^ jA rhy                          hY=” tM `h `nHM nAl Qihrn lE a»dr cilaA igaA=
                                                    14                            30
sn jo ik wr°Slm toN s|t mIl sI=                      `h e|k d°sry                      td iws° `nHM nAl roqI KA, lE bYQ igaA aty
                                                              15
nAl enHM sB g|lM bAry g|lM kr rhy sn=                              jdoN `h   `sny roqI h|T iv|c f/ ky S¨krAnA kItA= Fyr `s ny
                                                                                                               31
enHM g|lM bAry crcA kr rhy sn< iws° K¨d `nHM nAl                             roqI to/I aty `nHM ^ dy id|tI=         `s vkt `nHM mn¨KM
                                                                                                                                   |
                                                              16
rl igaA aty `nHM nAl c|l, l|g ipaA=                                pr `nHM   dIaM a|KM K¨lHIaM aty `nHM ny iws° ^ pCA, ilaA=
                                                              17
dIaM a|KM ny `s ^ pCAn, nhIN id|tA=                                td iws°   pr jdoN `h `s ^ vyK, l|gy tM `h alop ho igaA=
                                                                             32
ny ikhA< “jdoN t¨sIN t¨r rhy sI `h kI sI ijs bAry                                 jdoN rAh iv|c iws° sA.y nAl g|l kr irhA sI aty
t¨sIN crcA kr rhy sI?”                                                       sA^ poTIaM dy S|cy arTM dI ivaAiKaA kr irhA sI tM
  `h dono mn¨|K Klo gX< `nHM dy ichry b/y `dAs                               eh sA.y idlM a»dr a|g m|c, vM{° sI=”
                          18                                                      33
nzr aA rhy sn=                 `nHM iv|cNo e|k ijs dA nM kil`ps                        `h t¨rt hI `%Qy aty wr°Slm ^ m¨/y= `%Ty `nHM
sI< ny ikhA< “wr°Slm Sihr iv|c t°« hI e|k aijhA                              ny igaArM rslM aty bAkI cilaM ^ ekQy hX diKaA=
                                                                                         °            y       |    o  y
                                                                             34
mn¨|K hovyNgA ijs ^ eh nhIN ptA ik `%Ty ipCly k¨J                                 `h kih rhy sn< “pRB¨ iws° scm|¨c m¨ridaM iv|coN
idnI kI vApiraA sI=”                                                         jI `iQaA hY= `h Sm~n ptrs ^ ivKAE vI id|tA
  19
       iws° ny `nHM ^ p¨%iCaA< “t¨sIN iks bAry g|l kr                        hY=”
                                                                                  35
rhy ho?”                                                                               td `nHM dohM mn¨KM ny< rsty iv|c jo GqnA vAprI
                                                                                                       |
  `nHM ny `s ^ ikhA< “eh nAsrt dy iws° bAry hY=                              sI `nHM ^ `s dA hAl s¨,aeaA= `nHM ny eh vI jA
`h prmyS¨r aty lokM lE e|k mhAn nbI sI= eh                                   ky d%isaM ik `nHM ^ iws° dI pCA, td aAE jdoN
`s ny SktISAlI bcnM aty krnIaM d¨aArA sAbt                                   `h roqI to/ irhA sI=
                20
kr id|tA=            pr sA.y aAg°aM aty pRDAn jAjkM ny `s
^ szA dy, lE mØt dy hvAly kr id|tA= aty `nHM ny                                          iws° dA aAp,y cyilaM a|gy pRgq ho,A
                                             21
`s ^ slIb `%pr Qok id|tA=                         pr sA^ aAs sI ik                ( m|tI 28:16–20; mrkus 16:14–18; wUhnA 20:19–23;
`hI sI jo esrAXl ^ C¨qkArA dy id»dA= pr `sy                                                      rsUlM dy krt|b 1:6–8)
                                                                                  36
dOrAn eh sB vApr igaA= iws° ^ miraM it»n idn                                           jdoN `h do aAdmI eh g|lM d°ijaM ^ s¨,A rhy
                     22
ho gX hn=                 pr sA.IaM k¨J aØrtM ny sA^ k¨J                     sn tM iws° aAeaA aty sm°h iv|c K/HA ho igaA aty
                                    23
hYrAnIjnk ˘Kbr id|tI=                    a|j svyr vyly eh aØrtM              `nHM ^ aAK, l|gA< “t¨hA^ SMtI imly=”
                                                                                  37
iws° dI kbr v|l gEaM= pr `s dA SrIr `s iv|c                                            pr sB cyly ivaAk¨l ho ky .r gX= `h eh
                                                                                                                          38
nA l%iBaA= `h aAEaM aty sA^ ikhA ik `nHM ny                                  smJy ik `h iksy B°t ^ vyK rhy hn=                 pr iws° ny
e|k drSn vyiKaA hY aty drSn iv|c d°tM ny `nHM ^                              ikhA< “t¨sIN jo vyK rhy ho `s ty S»kA ik`N kr rhy ho?
                                     24                                      39
ikhA ik iws° ij`NdA hY=                   sA.y sm°h dy k¨J lok vI                 vyKo⁄ myry h|TM aty myry pYrM v|l vyKo= eh mYN hI hM<
1087                                       l°kA 24:40-53

mY^ C¨h ky vyKo= mYN jI~NdA-jAgdA hM= B°t dA SrIr                  hI cAhIdA hY= aty aAp,y idl bdl lY,y cAhIdA hn<
evyN dA tM nhIN h¨«dA=”                                            tM hI prmyS¨r `nHM dy pAp m¨aAF krygA= t¨hA^ eh
     40
          jdoN iws° ny `nHM ^ eh k¨J aAiKaA< `s ny es              sdyS myry nM ty dy,A cAhIdA hY= wr°Slm toN S¨r° ho ky
                                           41                                                      49
dy nAl aAp,y h|T aty pYr ivKAX=                 cyly hYrAn sn      DrtI dIaM sArIaM kOmM ^=             s¨,o⁄ jo myry iptA ny
aty iws° ^ jI~NdA vyK ky and nAl Br gX= pr                        t¨hA.y nAl vAadA kItA hY ik mYN t¨hA^ ByjMgA= pr
ajy vI `h ivSvAs nA kr sky= iFr iws° ny `nHM ^                     jd t|k t¨sIN svrg toN SktI pRApt nA kr lvoN `nM
p¨%iCaA< “kI e|Ty t¨hA.y kol KA, lE k¨J Bojn hY?”                  icr t¨hA^ wr°Slm iv|c rih,A pvygA=”
42                                                  43
     `nHM ny `s ^ B¨jI m|CI dA q¨k/A id|tA=              iws° ny
                                                    44
`nHM kolo lYky `nHM dy sAmH,y `h KA ilaA=                iws° ny
`nHM ^ ikhA< “wAd kro jdoN pihlM mYN t¨hA.y nAl sI<                                iws° dA surg ^ prtnA
mYN t¨hA^ ikhA sI ik myry bAry jo k¨J vI m°sA dI SrHA                      ( mrkus 16:19–20; rsUlM dy krt|b 1:9–11)
                                                                     50
iv|c< nbIaM dIaM p¨stkM iv|c aty zb°rM dIaM poTIaM                        td iws° aAp,y cyilaM ^ wr°Slm toN bAhr
iv|c iliKaA igaA hY< sp°r, ho,A cAhIdA hY=”                       bYtanIaA dy sAmH,y lY igaA= `sny aAp,y h|T `tMh
     45                                                                                                          51
          iFr iws° ny `nHM dy mn KolH id|ty tM jo `h poTIaM        ^ c¨ky aty aAp,y cyilaM ^ aAsIs id|tI=             jdoN iws°
                    46
^ smJ sk,=               iFr iws° ny `nHM ^ ikhA< “ehI hY jo       `nHM ^ aAsIs dy irhA sI tM `s ^ `nHM toN alg
                                                                                                                      52
iliKaA igaA hY: msIh zr°r mrygA aty Fyr mØt toN                    kItA igaA aty s¨rg v|l iljAeaA igaA=                    `s dy
                             -         47 48
tIjy idn mØt toN `Br aAvygA=                   jo k¨J vApiraA      cyly `%Ty `s dI `pAsnA krdy rhy aty `s toN bAad
                                                                                                                           53
hY t¨sIN `s dy gvAh ho= h¨, t¨hA^ jA,A cAhIdA hY                   `h Sihr v|l ^ m¨/ aAX= `h bh¨t K¨S sn=                       `h
aty lokM ^ d|so ik `nHM ^ aAp,y pApM lE d¨KI ho,A                  sAry prmyS¨r dI `stit krdy< mdr iv|c rhy=
1088




                                       wUhnA dI e»jIl
                                                                         16
                         iwsU dA s»sAr iv|c aA`,A                             `h Sbd ikrpA aty s|c nAl BrpUr sI= asIN
                                                                                                                             17
         ssAr dy aAid toN pihlA Sbd* sI= Sbd prmySr
1        dy sg sI= aty Sbd prmyS¨r sI= `h aAid
                                       3
iv|c prmySr dy sg sI= sB kuJ `s dy rAhIN sAijaA
          ¨
                                                   ¨
                                                         2
                                                                       `s toN v|D toN v|D asIsM pRApt kItIaM=
                                                                       mUsA rAhIN id|tI gE sI pr ikrpA aty s%c iwsU msIh
                                                                       rAhIN aAE=
                                                                                       18
                                                                                            iksy ny prmySur ^ kdy nhIN vyiKAaA<
                                                                                                                                  SrHA



igaA sI= `s toN ibnA kuJ vI nhIN sI ricaA igaA=                        pr `h e|klOtA p¨|tr< jo iptA dy s|jy pAsy hY prmyS¨r
4
 `s iv|c jIvn sI= `h jIvn ssAr dy lokM vAsty                          hY aty `s ny sA^ ivKAeaA hY ik kO, prmyS¨r hY=
                     5
cAn, sI= `h cAn, hnyry iv|c cmkdA hY ty hnyry
ny kdy vI es ^ nhIN hrAeaA=                                                         wUh»nA lokM ^ iwsU bAry d|sdA hY
     6
      e|k aAdmI sI ijsdA nAm wUh»nA * sI `s ^                                 ( m|tI 3:1 - 12; mrkus 1:2 - 8; l°kA 3:15 - 17)
                                              7                          19
prmyS¨r v|loN ByijaA igaA sI= wUh»nA< lokM ^ cAn,                             wrUSlm dy whUdIaM ny kuJ jAjkM ty lyvIaM* ^
bAry gvAhI dy, aAeaA= tM jo wUh»nA rAhIN sAry lok                      wUh»nA kol ByijaA= whUdIaM ny `nHM ^ eh p¨|Cn lE
                                             8
cAn, ty ivSvAs kr sk,= wUh»nA Kud `h cAn,                              ByijaA< “tU kO, hYN=”
                                                                         20
nhIN sI= pr wUh»nA lokM ^ cAn, bAry sAKI dy, lE                               wUhnA K|l ky boilaA `s ny `%tr dy, toN enkAr
                                                                                 »    u
                         9
aAeaA sI= asl cAn, dunIaM iv|c aA`, vAlA                               nA kItA= `s ny sAF sAF aAiKaA< “mYN msIh nhIN
sI= eh asl cAn, sI jo sAry mn¨|KM ^ `jAlA id»dA                        hM=”
         10                                                              21
hY=           Sbd pihlM toN hI ssAr iv|c sI= `s rAhIN                        whUdIaM ny wUh»nA ^ pu%iCaA< “ifr tU kO, hY? kI
ssAr ricaA igaA sI= pr ssAr ny `s ^ nhIN                             tU XlIwAh hY?”
                     11
pCAi,aA=                  `h aAp,y aAvdy ssAr iv|c aAeaA                wUh»nA ny jvAb id|tA< “nhIN mYN XlIwAh nhIN hM=”
sI< pr `sdy aAp,y hI lokM ny `s ^ kbUl nA kItA=                          whUdIaM ny pu%iCaA< “kI tU nbI hYN?”
12
     kuJ lokM ny `s ^ kbUl kItA aty `s iv|c ivSvAs                       wUh»nA ny jvAb id|tA< “nhIN< mYN e|k nbI nhIN hM=”
                                                                         22
kItA< `sny ny `nHM ^ prmyS¨r dy b%cy ho, dA h|k                               tM whdIaM ny p%¨ iCaA< “ifr tU k, h? sA^ aAp,y
                                                                                   U                           O  Y
              13
idtA=
  |                `h mn¨KM dy kudrtI trIky vM{< nA hI SrIrk
                         |                                             bAry d|s= sA^ j¨aAb dy tM ik asIN `nHM ^ d|s skIX
e|CA nAl< aty nA hI `nHM dy mAipaM dI iv`Nt nAl<                       ijnHM ny sA^ ByijaA hY= tU aAp,y bAry kI aAKdA hYN?”
                                                                         23
jnmy sn= `h prmyS¨r toN jnmy sn=                                              wUh»nA ny `nHM ^ nbI wsAwAh dy Sbd aAKy:
     14
          Sbd mn¨|K b, igaA aty sA.y iv|c irhA= asIN                     “mYN `jA/ iv|c hokA dy, vAly bdy dI aAvAz hM:
`s dI mihmA dyKI= `h mihmA jo iptA dy e|klOty                            ‘pRBU lE is|DA rAh itaAr kro=”             wsAwAh 40:3
p¨|tr nAl sbiDt hY= eh Sbd ikrpA aty sicaAE
                             15                                          24                                             25
nAl BrpUr sI=                     wUh»nA ny lokM ^ `s dy bAry d%isaA          eh whUdI FrIsIaM v|loN Byjy hoX sn=            `nHM ny
aty aAiKaA “ehI `h hY ijs bAry mYN d|s irhA sI= mYN                    `s ^ pu%iCaA< “tU aAKdA hYN ik tU msIh nhIN hYN= tU
t¨hA^ d%isaA sI ik `h e|k< ijh/A myry bAad aAvygA<                     aAKdA hYN ik “tU XlIwAh nhIN hY aty nA hI nbI= ifr
`h mYToN vI mhAn hY= `h mYToN vI pihlM rih irhA                        tU lokM ^ bpitsmA ik`N id»dA hYN?”
                                                                         26
sI=’”                                                                         wUh»nA ny `%tr id|tA< “mYN lokM ^ jl nAl
                                                                       bpitsmA id»dA hM pr koE e|k hY jo t¨hA.y iv|c K/A
Sbd e%Ty es dA arT msIh hY=
wUhnA wUhnA bpitsmA dy, vAlA< `h aAdmI ijs ny lokM                   lyvI lyvI lyvIaM KAndAn dy aAdmI sn `h m»dr iv|c
^ msIh dy aA`, bAry d|isaA=                                            whUdI jMjkM dI shAetA krdy sn=
1089                                        wUhnA 1:27-2:5
                                           27                        42
hu»dA hY ijs ^ t¨sIN nhIN pCA,dy=               `h `hI hY jo              a»idRwAs Sm~n ^ iwsU kol lY aAeaA= iwsU ny
myry mgroN aAvygA= mYN `s dI j|utI dy tsmy KolH, dy                Sm~n ^ dyiKaA ty aAiKaA tU wUh»nA dA p¨|tr Sm~n
vI wog nhIN hM=”                                                   hYN< tU kyfAs sdvAvyNgA” “kyfAs” dA BAv hY “ptrs”
  28                                                                 43
       eh sB g|lM bYtanIaM iv|c wrdn diraA dy                             agly idn iwsU ny cAihaA `h glIl jAvy= `s
pAr hoEaM= `%Ty wUh»nA lokM ^ bpitsmA id»dA sI=                    ny ifil|pus ^ l%iBaA ty `s ^ aAiKaA< “myrA ip|CA
  29                                                                          44
       agly idn wUhnA ny iwsU ^ aAp,y v|l aA`NidaM
                   »                                               kr=”            ifil|pus bYtsYdy dA sI= `%ToN dy hI a»idRwAs
                                                                                         45
dyiKaA= wUh»nA ny aAiKaA< “dyKo< prmyS¨r dA lylA<*                 ty ptrs sn=                ifil|pus ny nTAinXl ^ l%iBaA ty
                                           30
`h ssAr dy pAp c¨|k ky lY jMdA hY=             mYN `s bAry hI     `s ^ aAiKaA< “wAd kr mUsA ny SrHA iv|c jo iliKaA
g|l kr irhA sM jdoN mYN aAiKaA sI ‘e|k mn¨|K myry                  hY= mUsA ny e|k mn¨|K dI aAmd bAry iliKaA hY= nbIaM
bAad aAvygA ty `h mYToN vI mhAn hY< ik`N ik `h                     ny vI `s bAry iliKaA hY= asIN `s ^ l|B ilaA hY=
                             31
mYToN vI pihlM mØjUd sI=’         mYN vI nhIN j,dA sM `h           `s dA nAm iwsU hY= `h wUsf dA p¨tr hY= `h nAsrt
                                                                                            u      |
kO, sI= pr mYN lokM ^ jl nAl bpitsmA dy, lE                        dA hY=”
                                                                     46
aAeaA hM tM jo esrAXl `s bAry jA, sky=’                                   pr nTAinXl ny ifil|pus ^ aAiKaA< “nAsrt⁄
  32-33
          iFr wUh»nA ny aAiKaA< “mYN vI nhIN jA,dA sM              BlM nAsrt iv|c koE `%tm cIz in|kl skdI hY?”
ik msIh kO, sI< pr mY^ prmyS¨r ny ByijaA ik mYN                    ifil|pus ny `%tr id|tA< “aA aty vyK”
                                                                     47
lokM ^ jl nAl bpitsmA dyvM ty prmyS¨r ny mY^                              iwsU ny nTAinXl ^ aAp,y v|l aA`NidaM vyiKaA
d%isaA< tU aAtmA ^ svrg toN `%tridaM aty e|k                      aty `s bAry eh aAiKaA< “`h e|k s|cA esrAXlI
mn¨|K `%ty siTr vyKyNgA ty `h hI piv|tr aAtmA nAl                  hY `s iv|c koE C|l nhIN hY=”
                                                                     48
lokM ^ bpitsmA dyvgA=” “mYN eh vApridaM dyiKaA
                  y                                                       nTAinXl ny pu%iCaA< “t¨sIN mY^ ikvyN jA,dy ho?”
hY= mYN aAtmA ^ svrg toN G|ugI dI trHM `%tridaM                      iwsU ny `%tr id|tA< “mYN tY^ PdoN dyiKaA sI jdoN tU
                                                  34
aty `s `%pr ivSrAm kridaM vyiKaA hY=                   mYN gvAhI   a»jIr dy ru|K T|ly sI= jdoN tY^ ifil|pus ny myry bAry
id»dA hM ik `hI prmyS¨r dA p¨|tr hY=”                              d%isaA=”
                                                                     49
                                                                          ifr nTAinXl ny iwsU ^ ikhA< “r|bI< t¨sIN prmySr
                                                                                                                        ¨
                     iwsU dy pihly cyly                            dy p¨|tr ho= t¨sIN esrAXl dy pAtSAh ho=”
  35                                                                 50
       agly idn wUh»nA Fyr `%Ty hI K/HA sI= wUh»nA dy                     iwsU ny nTAinXl ^ aAiKaA< “tU es lE ivSvAs
                            36
nAl `sdy do cyly sn=             wUh»nA ny iwsU ^ turidaM          krdA hY ik pihlM hI mYN tY^ d%isaA sI ik mYN tY^
vyiKaA= wUh»nA ny aAiKaA< “dyKo ⁄ prmyS¨r dA lylA=”                a»jIr dy r|uK T|ly dyiKaA sI= pr tU es toN vI v|.IaM
  37                                                                                     51
       `nHM dohM cyilaM ny< jo wUhnA aAK irhA sI< s¨i,aA<
                                  »                                g|lM dyKyNgA⁄”          iwsU ny `s ^ aAiKaA< “mYN t¨hA^
                                          38
aty `nHM ny iwsU dA ip|CA kItA=                iwsU ny `nHM ^      s|c -mu|c aAKdA hM t¨sIN svrg ^ KulHA vyKoNgy aty
mgr aA`NidaM dyiKaA aty m¨/ky aAiKaA<                              prmSr dy dtM ^ mnK dy ptr `%ty c/dy aty `%trdy
                                                                      y ¨    U      |¨    |¨        H
  “t¨sIN kI cAhu»dy ho?” `nHM dohM ny aAiKaA< “hy r|bI<            vyKoNgy=”*
“r|bI” dA arT hY “gurU” t¨sIN ik|Ty Qihry ho?”
  39
       iwsU ny `%tr id|tA “aAP aty dyKo=” so `h dovyN                                         kAnA iv|c ivaAh
iwsU dyy nAl gX= `nHM ny `h TM dyKI ij|Ty iwsU rih
iraA sI= `s idn `h `%Ty iwsU dy nAl hI rhy= eh
cAr ku vjy dA smM sI=
                                                                   2      do idnM dy bAad glIl dy ngr kAnA iv|c e|k
                                                                                                                2
                                                                          ivaAh sI= iwsU dI mAtA `%Ty sI= iwsU aty `sdy
                                                                   cyilaM ^ vI ivaAh iv|c phu»c, dA s|dA id|tA igaA
  40                                                                      3
       enHM dohM bidaM ny iwsU bAry wUh»nA toN sun, toN           sI= `%Ty mY kAFI nhIN sI= aty jdoN eh m¨|k gE
bAad iwsU dA ip|CA kItA= enHM dohM aAdmIaM iv|coN                  iwsU dI mAtA ny `s ^ aAiKaA< “enHM kol hor mY nhIN
                                                                          4
e|k dA nM a»idRwAs sI= a»idRwAs Sm~n ptrs dA                       hY=”       iwsU ny `%tr id|tA< “myrA es nAl kI srokAr
           41
BrA sI=         pihlM< a»idRwAs ny aAp,y BrA Sm~n ^                myrA smM ajy nhIN aAeaA=”
                                                                     5
l%iBaA ty ifr `s ny aAiKaA< “asIN msIhA ^ l|B                         iwsU dI mAtA ny qihlUaM ^ aAiKaA< “`vyN hI kro
ilaA hY=” “msIhA” mtlb “msIh”                                      ijvyN `h t¨hA^ krn lE aAKy=”


prmyS¨r dA lylA iwsU dA nAm=                                       “prmyS¨r dy ... `%trdy vyKoNgy” `tpt 28:12
wUhnA 2:6-3:6                                              1090
     6
      `s TM ty p|Tr dy Cy v|.y jl dy m|q sn= whUdI                   “tyry Gr lE myrI lgn mY^ a»droN sA/ rhI hY=”
es trHM dy jl m|q S¨|DIkrn dIaM rItM smyN vrtdy                                                                   zbUr 69:9
                                                                     18
sn= hryk jl m|q iv|c 100 lIqr toN lYky 150 lIqr                           whdIaM ny iwsU ^ aAiKaA< “tsIN eh sAbt krn
                                                                            U                        ¨
                                       7
t|k jl r%iKaA jA skdA hY= iwsU ny `nHM qihlUaM ^                 lE e|k kirSmA ivKAP< ik t¨hA.y kol eh g|lM
aAiKaA< “enHM m|qM ^ jl nAl Br idP=” `nHM ny                     krn dA aiDkAr hY=”
                                                                     19
m|qM ^ jl nAl n|ko n|k Br id|tA=                                          iwsU ny `%tr id|tA< “es m»dr ^ >Ah idP< aty
     8
      ifr iwsU ny qihl°aM ^ aAiKaA< “hu, kuJ pA,I                mYN es dA it»nM idnM iv|c inrmA, kr idaMgA=”
                                                                     20
iK|co aty dAavt dy m¨KI ^ dy id`=”                                        whUdIaM ny aAiKaA< “lokM ny eh m»dr bnA`,
     so `nHM qihl°aM ny pA,I ilaA aty `s ^ dy id|tA=             lE 46 sAl lAX kI t¨sIN es dA inrmA, it»nM idnM
9
 `s ny `h jl cK ky dyiKaA= `h mY b, c¨|kI sI=                    iv|c kr id`Ngy?”
                                                                     21
`h ^ ptA nhIN sI ik mY ik%To aAE hY= pr ijnHM                             pr ijs m»dr dA izkr iwsU ny kItA sI< `h `s
                                                                                            22
qihl°aM ny pA,I ilaMdA sI `h es bAry jA,dy sI=                   dA aAp,A SrIr sI=               iwsU dy punr `%TAn toN bAad
                                                 10
dAavt dy prDAn ny lA/y ^ s%idaA=                      aty `s ^   `sdy cyilaM ^ bAad iv|c wAd aAeaA ik iwsU ny
aAiKaA< “hmySA lok pihlM cgI mY id»dy hn< jdoN                  eh Sbd khy sn= es lE `nHM ny poTI `%ty< aty jo
mihmAn SrAbI hu»dy hn Fyr `h sstI mY id»dy hn=                   Sbd iwsU ny aAKy< `nHM ty vI ivSvAs kItA=
                                                                     23
pr t¨sIN hu, t|k vDIaA mY r|KI hY=”                                       iwsU psAh dy itPhAr lE wrUSlm iv|c sI=
     11
          eh pihlA kirSmA sI jo iwsU ny kItA= aty eh             bhut sAry lokM ny iwsU iv|c ivSvAs kItA ik`N ik jo
                                                                                                                  24
glIl dy ngr kAnA iv|c kItA igaA sI= e` iwsU ny                   kirSmy iwsU ny kIty `nHM ny `h dyKy sn=               pr iwsU
aAp,I mhAntA pRgqAE= `sdy cyilaM ny es iv|c                      ny `nHM ty wkIn nA kItA ik`Nik `h `nHM bAry jA,dA
                       12                                                25
ivSvAs kItA=                tM ifr iwsU kfrnAhUm ngr ^           sI=          iwsU ^ es g|l dI lo/ nhIN sI ik koE hor
igaA `s dI mAtA< `s dy BrA< aty `s dy cyly vI                    bdA `nHM ^ `nHM bAry d|sdA ik`N ik `h lokM dy
`s dy nAl sn= `h sAry kuJ idn kfrnAhUm iv|c                      idlM bAry jA,dA sI=
Qihry=
                                                                                        iwsU aty inkodym¨s


                            iwsU m»dr iv|c
    ( m|tI 21:12 - 13; mrkus 11:15 - 17; l°kA 19:45 - 46)
                                                                 3       2
                                                                             `%Ty inkodym¨s nM dA e|k aAdmI sI= `h
                                                                             FrIsIaM * iv|co e|k sI aty whUdIaM dA m¨K aAgU
                                                                 sI= ek rAt inkdms iwsU kl aAeaA= aty aAiKaA<
                                                                      |        o y ¨     o
                                                                                                                     |

     13
          whUdIaM dy psAh* dA it`hAr ny/y sI= es                 “gurU jI asIN jA,dy hM ik t¨sIN prmyS¨r dy Byjy hoX
lE iwsU wrUSlm aA igaA= wrUSlm iv|c iwsU m»dr                    e|k gurU ho= t¨sIN jo krAmAtM krdy ho prmyS¨r dI
              14
^ igaA=            `%Ty `s ny lokM ^ .gr< By.M aty Gu|gIaM      shAetA toN ibnM koE nhIN kr skdA=”
                                                                     3
vycdy pAeaA= dUjy lok aAp,IaM myzM ty bYQy hoX sn=                     iwsU ny `%tr id|tA< “mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM= e|k
`h lokM dA pYsA lY, dy, dA vpAr kr rhy sn=                       aAdmI `doN t|k prmyS¨r dy rAj ^ nhIN vyK skdA
15
     iwsU ny r|sIaM dy kuJ qoiqaM dA e|k kor/A b,AeaA            ijnM icr `h nvyN isirPN nhIN jnmdA=”
                                                                     4
ty `s nAl enHM sAry bidaM< .grM aty By.M ^ m»dr                      inkodym¨s ny aAiKaA “jykr koE ivaktI pihlM
coN bAhr k|> id|tA= iwsU ny vpArIaM dy myz `lqA                  hI bu|>A hY tM `h ikvyN jm skdA hY? inSict hI `h
id|ty aty ijnHM pYisaM dA `h lY, dy, dA vpAr kr                  jnm lY, lE aAp,I mM dI ku|K iv|c dUsrI vAr
                                 16
rhy sn< `h iK».A id|ty=               iFr iwsU ny Gu|gIaM vyc,   nhIN v/ skdA⁄”
                                                                     5
vAly ^ aAiKaA< “eh sB kuJ aYToN lY jAP myry iptA dy                    pr iwsU ny `%tr id|tA< “mYN t¨hA^ s|c kih»dA hM
Gr ^ m».I nA b,AP=”                                              jykr koE ivaktI pA,I aty aAtmA toN nhIN jnimaM
     17
          jdoN eh sB kuJ vApiraA iwsU dy cyilaM ny wAd           tM `h prmyS¨r dy rAj iv|c pRvyS nhIN kr s||kdA=
                                                                 6
kItA ik poTIaM iv|c kI iliKaA hoeaA sI:                          SrIr toN SrIr jnmdA hY aty aAtmk jIvn aAtmA

psAh whUdIaM dA ivSys itPhAr jdoN `h ivSys Bojn
krdy hn aty `h idn wAd krdy hn jdoN prmyS¨r ny `nHM              FrIsI e|k whUdI DArimk dl jo whUdI rvAetM ty kA^nM
^ mUsA dy smyN imsr dI vAsI toN aAjAd kItA=                      dI k|q/tA nAl pAln krdA sI=
1091                                              wUhnA 3:7-35
                     7
toN jnmdA hY= es lE hYrAn nA hovo ik mYN t¨hA^                  eh spSq tOr ty ivKA`NdA hY ik ijh/y km ivaktI
aAiKaA hY< ‘t¨hA^ nvyN isirPN jmy ho,A cAhIdA hY=’             ny kIty hn `h prmyS¨r rAhIN kIty gX sn= *
8
 hvA `s pAsy hI cldI hY ij|Dr eh psd krdI hY=
t¨sIN hvA dy c|l, dI aAvAz su, skdy ho= pr t¨hA^                             iwsU aty wUh»nA bpitsmA dy, vAlA
                                                                     22
eh nhIN ptA ik hvA ikDro aA`NdI hY ty ik|Dr jMdI                          es ipCoN iwsU aty `s dy cyly whUidwA dy elAky
hY= aAtmA toN jnmy ivaktI nAl vI evyN hI hY=”                   iv|c gX= `%Ty iwsU aAp,y cyilaM nAl irhA aty lokM
     9                                                                                    23
      inkodym¨s ny p|uiCaA< “eh ikvyN sBv ho skdA?”            ^ bpitsmA id|tA=            wUh»nA vI Xnon iv|c lokM ^
     10
          iwsU ny aAiKaA< “tU esrAXl dA e|k mh|tvpUr,          bpitsmA dy irhA sI= Xnon sAilm dy ny/y hY= wUh»nA
                                                         11
gurU hYN= aty ajy vI tU eh g|lM nhIN smJdA?              mYN   `%Ty es lE bpitsmA dy irhA sI ik`N ik `%Ty aTAh
t¨hA^ s|c d|sdA hM= asIN jo jA,dy hM `s bAry g|l                pA,I sI= lok `%Ty bpitsmA lY, lE jA rhy sn=
                                                                24
krdy hM= asIN `s bAry d|sdy hM jo asIN dyiKaM hY=                    eh g|l wUh»nA ^ kYd Byj, toN pihlM vAprI=
                                                                     25
pr t¨sIN lok `h kbUl nhIN krdy jo asIN t¨hA^                              wUh»nA dy cyilaM ny e|k hor whUdI nAl DArimk
               12                                                                              26
d|sdy hM=           mYN t¨hA^ es dunIaM dIaM g|lM bAry          Su|DtA bAry bihs kItI=              es lE cyly wUh»nA kol
d%isaA hY= pr t¨sIN ivSvAs nhIN kItA= es lE jy                  aAX aty aAiKaA< “gurU jI< kI t¨hA^ `h aAdmI wAd
mYN t¨hA^ s¨rgI g|lM bAry d|sMgM tM ifr t¨sIN ikvyN             hY ijh/A wrdn diraA dy pAr t¨hA.y nAl sI? t¨sIN
                     13
ivSvAs krog?
           y              mn¨K dy p¨tr* tNo ibnA< jo ik svrg
                             |      |                           lokM nAl `s bAry hI g|lM kr rhy sI= `hI aAdmI
toN hyQM `tiraM sI< koE vI `%pr svrg ^ nhIN                     lokM ^ bpitsmA dy irhA sI aty bhut sAry lok `s
igaA=                                                           kol jA rhy sn=”
     14                                                              27
          “ijs trHM mUsA ny `jA/ iv|c s|p ^ `%cA kItA                     wUh»nA ny `%tr id|tA< “bdA `hI pRApt kr skdA
                                                                                                    28
sI esy trHM mn¨|K dy p¨|tr ^ vI `%cA kItA jA,A                  hY jo `s ^ prmyS¨r id»dA=                t¨sIN mY^ eh kih»idaM
              15
zrUrI hY=       e`N hryk ivaktI< jo mn¨|K dy p¨|tr iv|c         s¨i,aA ik ‘mYN msIh nhIN hM pr mY^ prmyS¨r duaArA
                                                                                                                       29
ivSvAs r|KdA hY sdIvI jIvn pA skdA hY=”                         `s vAsty rAh b,A`, lE ByijaA igaA sI=’                      lA/I
     16
          prmyS¨r ny dunIaM dy lokM ^ enM ipaAr kItA           kyvl lA/y vAsty hI hY= lA/y dA jo im|tr lA/y dA
aty `s ny `nHM ^ ap,A eklOtA p¨|tr vI dy id|tA=                 e»tzAr krdA hY aty lA/y dIaM g|lM su,dA hY `h
tM jo koE vI jo `s iv|c ivSvAs rKdA hY gvAcygA                  `doN bhut KuS hu»dA hY jdoN `h lA/y dI avAz su,dA
                                                    17
nhIN sgoN sdIvI jIvn pRApt kr lvygA=                 prmyS¨r    hY= eh KuSI mY^ imlI hY= mYN hu, bhut hI pRsn hM=
                                                                30
ny ap,y p¨|tr ^ dunIaM iv|c Byj id|tA= prmyS¨r ny                    `s ^ vD,A cAhIdA hY aty mY^ Gq,A cAhIdA hY=
ap,y p¨|tr ^ es dunIaM a»dr lokM ^ doSI prK,
lE nhIN ByijaA sgoN `sny aAp,y p¨|tr ^ dunIaM ^                                     `h svrg toN aA`NdA hY
                                          18                         31
`s rAhIN bcA`, lE ByijaA=                      ijh/A ivaktI               “`h e|k jo `%proN aA irhA hY bAkI sAiraM toN
prmyS¨r dy p¨|tr iv|c ivSvAs krdA hY< doSI nhIN                 mhAn hY= `h jo es DrtI dA hY `h DrtI dA hI hY=
m»inaA jAvygA= pr jo ivaktI ivSvAs nhIN krdA                    `h ivaktI isrf `hI g|lM krdA hY jo DrtI nAl
`h pihlM toN hI doSI m»inaA igaA hY= ik`N ik `s ^               sbiDt hn= `h ijh/A svrg toN aAvygA bAkI sAiraM
                                                                   
prmyS¨r dy ek|ly p¨|tr `%ty ivSvAs nhIN=                        toN mhAn hY=
     19                                                              32
          lokM dA es t|T `%ty inr,A kItA jAvygA< cAn,                     `h `nHM g|lM bAry d|sdA hY jo `s ny dyKIaM ty
ssAr iv|c aA c¨%ikaA hY< pr lokM ny cAn, ^ psd                su,IaM hn< pr lok `s dy SbdM ty ivSvAs nhIN
                                                                            33
nhIN kItA= `h isrf hnyrA hI cAhu»dy sn= ik`N ik                 krdy=            jo ivaktI `s dy SbdM ty ivSvAs krdA<
ijh/IaM g|lM `nHM ny kItIaM `h BirSq sn=                        sbUt iddA hY ik prmyS¨r s|c kihdA hY=
20                                                                   34
     ijh/A bdA pAp krdA hY `h cAn, ^ nFrt krdA                           ik`N ik ijh/A prmyS¨r duaArA G%ilaA igaA hY
hY= `h cAn, v|l nhIN aA`NdA< ik`N ik cAn, `s                    `h prmyS¨r dy Sbd boldA hY aty prmyS¨r `s ^
                                           21                                                  35
dIaM bd krnIaM ^ ivKA dyvygA=                   pr jo ivaktI    asIimt aAtmA id»dA hY=              iptA p¨tr ^ ipaAr krdA
                                                                                                           |
s|c ty cldA hY `h cAn, kol aA`NdA hY= cAn,
                                                                t¨¨k 16-21 kuJ ivdvAnM dA ivcAr hY ik t¨¨k 16-21 iwsU dy
                                                                Sbd hn ty roz eh ivSvAs rKdy hn ik eh wUh»nA ny
mn¨|K dA p¨|tr es dA BAv iwsU hY=                               ilKaA=
wUhnA 3:36-4:31                                                   1092
                                                                             15
hY= iptA ny p¨|tr ^ sB kAsy `%ty aiDkAr id|tA hoeaA                               `s aØrt ny iwsU ^ aAiKaA< “SRI mAn jI< mY^
        36
hY=          `h ivaktI ijh/A p¨|tr iv|c ivSvAs krdA                     `h pA,I idP= iFr mYN vI ipaAsI nhIN rhMgI aty
hY `s kol sdIvI jIvn hY= pr `h jo p¨|tr ^ nhIN                          mY^ es KUh ty pA,I iK|c, lE fyr aA`, dI koE
                                                                                                     16
m»ndA `s kol jIvn nhIN hovygA= prmyS¨r dA kRoD                          zrUrt nhIN hovygI=”               iwsU ny `s ^ !iKaA “jAh
`s ivaktI `%ty hovygA=”                                                 aAp,y ptI ^ e%Ty s|d ilaA=”
                                                                             17
                                                                                  `s aØrt ny `%tr id|tA< “myrA ptI nhIN hY=”
        sAmirwA iv|c e|k aØrt nAl iwsU dIaM g|lM                             iwsU ny `s ^ aAiKaA< “tU s|c aAiKaA jdoN tU ikhA
                                                                                               18

4        FrIsIaM ^ eh ptA l|gA ik wUh»nA nAlo iwsU dy
         v|D cyly b, rhy hn ty `h bpitsmA vI lY rhy
         2
hn= BAvyN iwsU Kud bpitsmA nhIN dy irhA sI sgoN
                                                                        tyrA ptI nhIN hY=           asl iv|c tyry p»j ptI sn aty
                                                                        tU ijs aAdmI nAl hu, rih»dI XN `h tyrA ptI nhIN
                                                                        hY= tU mY^ s|c aAiKaA hY=”
                                                                             19
`s dy cyly lokM ^ bpitsmA dy rhy sn= iwsU eh                                      `s aØrt ny ikhA< “sRI mAn jI< mY^ lgdA hY ik
                                                                                                20
jA,dA sI ik FrIsIaM ny `s bAry su, ilaA sI=                             t¨sIN e|k nbI ho=            sA.y ip`–dAdy es prbt ty
3
 es lE iwsU ny whUidwA C|. id|tA aty m¨/ glIlI                          `pAsnA krdy sn< pr t¨sIN whUdI eh aAKdy ho ik
                       4
^ cilaA igaA= glIlI ^ jA, l%igaM iwsU ^                                 wrUSlm hI `h TM hY ij|Ty lokM ^ `pAsnA krnI
sAmirwA dy elAky iv|co lG,A pYdA sI=                                   cAhIdI hY=”
    5                                                                        21
      sAmirwA iv|c iwsU suKAr ngr iv|c aAeaA= eh                                  iwsU ny aAiKaA< “aØrt< myry ty ivSvAs kr⁄ “vkt
ngr `s zmIn dy ny/y sI jo wAkUb ny aAp,y p¨|tr                          aA irhA hY jdoN wrUSlm aA`, dI jM iptA dI `pAsnA
                      6
wUsuf ^ id|tI sI= wAkUb dA KUh `%Ty sI= iwsU aAp,I                      krn lE es prbt ty jA, dI zrUrt nhIN hovygI=
                                                                        22
lmI wAtrA toN T|k c|ukA sI= es lE `h KUh kol bYQ                            t¨sIN sAmrI lok `sdI `pAsnA krdy ho jo t¨sIN
                                            7
igaA= lgBg dupihr dA smM sI= e|k sAmrI aØrt                             Kud nhIN jA,dy= asIN whUdI jA,dy hM asIN kI
KUh ty pA,I iK|c, lE aAE= iwsU ny `s aØrt ^                             `pAsnA krdy hM= ik`N ik m¨ktI whUdIaM toN aA`NdI
                                                               8              23
aAiKaA< “mY^ To/A ijhA pA,I pI, lE dy=” eh                              hY=        `h smM aA irhA hY jdoN s|cy `pAsk aAtmA aty
g|l `doN vAprI jdoN iwsU dy cyly ngr a»dr kuJ                           s|c nAl iptA dI `pAsnA krngy= `h smM aA,
Bojn KrId, gX hoX sn=                                                   p|ujA hY= prmyS¨r aijhy `pAskM ^ l|B irhA hY=
    9                                                                   24
      `s sAmrI aØrt ny aAiKaA< “mYN ivsmt hM ik                              prmyS¨r aAtmA hY= es lE jo lok prmyS¨r dI
t¨sIN mYToN pI, lE pA,I m»g rhy ho= t¨sIN e|k whUdI                     `pAsnA krdy hn `nHM ^ `s dI aAtmA aty s%icaAE
ho aty mYN e|k sAmrI=” whUdIaM dI sAmirwM nAl                           nAl `pAsnA krnI cAhIdI hY=”
                           10                                                25
koE im|trtA nhIN hY=            iwsU ny aAiKaA< “tU nhIN jA,dI                   `s aØrt ny aAiKaA< “mYN jA,dI hM ik msIh
prmyS¨r kI id»dA hY= ty eh vI nhIN jA,dI ik mYN                         aKvA`, vAlA msIhA aA irhA hY= jdoN `h aAvygA<
ijsny pA,I m»igaA hY< kO, hM= jy tU jA,dI hu»dI tU                    `h sA^ sB kAsy dI ivaAiKaA krygA=”
                                                                             26
mY^ pu%iCaA hu»dA aty mYN tY^ aimRt jl id|tA hu»dA=”                              tM iwsU ny aAiKaA< “mYN< jo tyry nAl g|l kr irhA
    11
         `s art ny aAiKaA< “sI mAn jI< tsIN eh aimt
             Ø               R          ¨         R                     hM< msIhA hM=”
                                                                             27
jl ikvyN pRApt kroNgy? KUh bhut .UGA hY aty t¨hA.y                               aYn `s smyN iwsU dy cyly ngr toN prt aAX `h
                                                        12
kol pA,I iK|c, lE koE BM.A vI nhIN hY=                       kI t¨sIN   hYrAn ho gX ik iwsU e|k aØrt nAl g|l kr irhA
sA.y pUrvj wAkUb nAlo vI v|D mhAn ho= wAkUb ny                          sn= pr iksy ny vI eh nA puiCaA< “tU kI cAhu»dA
sA^ eh KUh id|tA hY= `s ny es dA pA,I pItA sI                           hYN?” “t° `s aØrt nAl ik`N g|l kr irhA hYN?”
                                                                             28
aty `s dy p¨|trM ty jAnvrM ny vI esy KUh toN pA,I                                 `h aØrt ap,A G/A `%Ty C|. ky ngr ^ prt
pItA=”                                                                  gE aty lokM ^ aAiKaA=
    13                                                                       29
         iwsU ny jvAb id|tA< “koE vI ivaktI jo es KUh                             “e|k aAdmI ny mY^ `h kuJ d%isaA< jo kuJ hu,
                                                14
toN pA,I pINdA fyr ipaAsA ho jAvygA=                 pr jo koE vI       t|k mYN kItA hY= aAP< `sdy drSn kro= kI `h sBAivt
                                                                                                      30
`h pA,I pIvygA jo mYN `s ^ dy, vAlA hM< `h fyr                          hI msIhA ho skdA?”                 lokM ny ip». C|. id|tA aty
kdI vI ipaAsA nhIN hovygA= es dI jgHA `h pA,I                           iwsU ^ vyK, gX=
                                                                             31
jo mYN `s ^ id»dA hM `s dy a»dr pA,I dA cSmA b,                                   e»ny smyN iv|c iwsU dy cyly `nHM ^ byntI kr rhy
jAvygA aty `s ^ sdIvI jIvn dyvygA=”                                     sn< “gurU< Bojn KA lP=”
1093                                          wUhnA 4:32-5:7
     32
          pr iwsU ny aAiKaA< “myry kol KA, lE `h Bojn               kItA sI= bAdSAh dA e|k mh|tvpUr, aiDkArI
hY aty t¨hA^ es bAry kuJ nhIN ptA=”                                 kFrnAhUm iv|c rih»dA sI= `s dA p¨|tr bImAr sI=
     33                                                             47
          tM cyilaM ny aAps iv|c p|uiCaA< “SAed `s                       `s ny s¨i,aA ik iwsU whUidwA toN aAeaA hY aty
lE iksy ny Bojn ilaMdA hovygA?”                                     hu, glIlI iv|c sI= tM `h aAdmI kAnA iv|c iwsU
     34
          iwsU ny `nHM ^ aAiKaA< “myrA Bojn prmyS¨r dI              kol igaA aty `s ny iwsU ^ kFrnAhUm iv|c drSn
e|CA an¨sAr krnA hY ijs ny mY^ ByijaA hY= jo kArj                   dy, aty `sdy p¨tr ^ tdrust krn dI byntI kItI=
                                                                                   |
                                                                                                      48
`s ny mY^ krn lE id|tA< `s ^ spUrn krnA hI                         `sdA p¨|tr mrn lAgy sI=                iwsU ny `s ^ aAiKaA<
                   35
myrA Bojn hY=           jdoN t¨sIN kuJ bIjdy ho< t¨sIN hmySA        “jdoN t|k tusIN kirSmy aty acBy nhIN dyKoNgy t¨sIN
eh kih»dy ho< ‘sA^ fsl v|>, lE ajy hor cAr                          myry iv|c ivSvAs nhIN kroNgy=”
                                                                         49
mhIny `.Ik,A pvygA=’ pr mYN t¨hA^ d|sdA hM                                    bAdSAh dy aiDkArI ny aAiKaA< “SRI mAn jI< myry
aAp,IaM a|KM Kolo aty lokM ^ vyKo< `h pYlIaM vM{                    p¨|tr dy mrn toN pihlM myry Gr crn pAP=”
                                     36                                  50
hn jo vA>I lE itaAr hn=               jo ivaktI Fsl v>dA
                                                     |                        iwsU ny `%tr id|tA< “jA< tyrA p¨|tr jIvygA=”
`h aAp,I mzdUrI pA`NdA aty sdIvI jIvn lE                                 `s aAdmI ny iwsU dy SbdM iv|c ivSvAs kItA aty
                                                                                          51
Fsl ek|QI krdA hY= es lE `h vI pRsn hY jo                          Gr clA igaA=               jdoN `h Gr jA irhA sI tM rAh
Fsl bIjdA hY ty `h vI jo fsl dI vA>I krdA hY=                       iv|c `sdy nOkr `s ^ imly= aty `nHM ny `s ^
37
     eh khA`t inSict s|cI hY< “e|k bIjdA hY< ‘pr                    aAiKaA< “tyrA p¨|tr cgA ho igaA hY=”
                                                38                       52
dUjA aAdmI Fsl dI vA>I krdA hY=’                     mYN t¨hA^ es             `s aAdmI ny puiCaA< “myrA p¨|tr iks vkt QIk
fsl dA fl pRApt krn lE ByijaA< ijs lE t¨sIN                         ho,A SurU hoeaA sI?”
km nhIN kItA< horM lokM ny es lE km kItA aty                           nOkr ny jvAb id|tA< “eh k|l e|k vjy dy aAs
t¨sIN `nHM dI imhnt dA hI lAB pRApt kr rhy ho=”                     pAs dA smM sI< jdoN `sdA buKAr l|T igaA=”
     39                                                                  53
          `s Sihr dy kE lkM ny iwsU ivc ivSvAs kItA=
                         o            |                                       `s aAdmI ^ ptA sI ik aYn e|k vjy dA hI smM
ik`N ik aØrt ny eh gvAhI id|tI< “`s ny mY^ `h                       sI jdoN iwsU ny aAiKaA sI< “tyrA p¨|tr jIvygA=” e`N
                                          40
sB kuJ d%isaA jo mYN kItA hY=”                 es lE eh lok         `h aty `s dy Gr iv|c rih»dy sB lokM ny iwsU iv|c
                                                                                          54
iwsU kol aAX `nHM ny `s ^ `nHM dy nAl Qihr,                         ivSvAs kItA=            eh dUjA kirSmA sI jo iwsU ny
lE byntI kItI= es lE iwsU `%Ty do idn QihiraA=                      whUidwA toN glIl aA`, toN bAad kItA sI=
41
     `s dy SbdM kAr, hor vDyry lokM ny ivSvAs kItA=
     42
          `nHM lokM ny `s aØrt ^ aAiKaA< “asIN iwsU                            iwsU ny e|k aAdmI ^ tlA `%ty rAjI kItA
iv|c tyry SbdM kAr, ivSvAs nhIN krdy< sgoN es
lE ik`N jo asIN ˘Kud `s dy Sbd su,y hn= hu,
asIN jA, gX hM ik `h s|c m¨|c dunIaM dA m¨ktI
                                                                    5          es toN bAad iwsU e|k ivSyS whUdI it`hAr
                                                                                                      2
                                                                               lE wrUSlm igaA= wrUSlm iv|c e|k tlA
                                                                    hY ijs dy p»j brM.y >ky hoX hn= es tlA ^ ebrAnI
dAtA hY=”                                                           BASA iv|c byTzTA aAKdy hn= eh tlA By.M vAly
                                                                                               3
                                                                    drvAzy dy ny/y hY= bhut sAry bImAr lok tlA dy ny/y
          iwsU ny e|k aiDkArI dy p¨|tr ^ rAjI kItA                  brMi.aM iv|c lyqy hoX sn= kuJ lok a»nHy sn kuJ
                                                                                                      4–5
                 ( m|tI 8:5 - 13; l°kA 7:1 - 10)                    lg/y ty kuJ aDrgI sn=                 `nHM iv|c e|k aijhA
     43                                                                                                             6
          `nHM do idnM bAad< iwsU `%ToN ivdA ho ky glIlI            aAdmI vI sI jo 38 viraM toN bImAr sI= iwsU ny `s
                        44
^ cilaA igaA=                pihlM iwsU eh kih cu|ikaA sI ik        aAdmI ^ `%Ty lyiqaM dyiKaA= iwsU ^ eh ptA sI ik
nbI dA `s dy aAp,y dyS iv|c sitkAr nhIN hu»dA=                      `h bhut lmy smyN toN bImAr sI= es lE iwsU ny `s
45
     jdoN iwsU glIlI phuicaA tM lokM ny `s dA svAgt
                        »                                           ^ pu%iCaA< “kI tU cgA ho,A cAhu»dA hYN?”
                                                                         7
kItA= ik`N j¨ eh lok `h sArIaM g|lM dyK c¨|ky sn                          `s bImAr aAdmI ny aAiKaA< “SRImAn jI< aijhA
jo iwsU ny wrUSlm iv|c psAh dy it`hAr ty kItIaM                     koE nhIN jo `doN tlA a»dr jA, iv|c myrI shAetA
sn= ik`N ju eh lok vI `s itPhAr ty gX hoX                           kry jdoN pA,I iv|c hlcl hu»dI hY= mYN tlA a»dr
sn=                                                                 phu»c, vAlA pihlM ivaktI ho, dI koiSs krdA hM
     46
          e|k vAr fyr iwsU glIlI iv|c kAnA ^ igaA=                  pr jdoN t|k ik mYN phu»cM myry toN pihlM hI koE hor
kAnA `h TM hY ij|Ty iwsU ny pA,I ^ mY iv|c tbdIl                    tlA a»dr v/ jMdA hY=”
wUhnA 5:8-38                                                1094
     8
      ifr iwsU ny `s ^ aAiKaA< “`%Q< aAp,A ibstrA                  sitkAr krn ijvyN `h iptA dA sitkAr krdy hn=
                   9
cu|k aty tur=” `h turt hI rAzI kItA igaA= `s ny                   jo koE aAdmI p¨tr dA sitkAr nhIN krdA< `h aAdmI
                                                                                  |
ap,A ibstrA c¨%ikaA aty c|l,A SurU kr id|tA=                       iptA dA sitkAr nhIN krdA< jo `s ^ ByjdA hY=
                                                                     24
     jdoN eh sB kuJ vApiraA< eh sbt dA idn sI=                            “mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM< `h myry Sbd su,dA hY
10
     es lE whUdIaM ny `s rAzI ho jA, vAly bdy ^                   aty `nHM iv|c ivSvAs krdA hY= `h e|k< ijsny mY^
aAiKaA< “a|j sbt dA idn hY ty tyrA ibstrA c¨|k,A                   ByijaA hY< sdIvI jIvn hY= `s dA inr,A nhIN hovgA=
                                                                                                                 y
nym dy i˘KlAF hY=”                                                 `s ^ mØt toN m¨kt kr id|tA igaA hY aty `h sdIvI
     11                                                                                                        25
          pr `s ny aAiKaA< “`h ivaktI ijs ny mY^                   jIvn iv|c dAKl ho c¨%ikaA hY=                    mYN t¨hA^ s|c d|sdA
cgA kItA hY< `sy ny mY^ aAiKaA< “ap,A ibstrA c¨|k                 hM= `h smM aA irhA hY< aty eh pihlM hI e|Ty hY=
ty tur=’”                                                          `h jo mr c|uky hn prmyS¨r dy p¨|tr dI aAvAz ^
     12
          whUdIaM ny `s ^ pu%iCaA< “`h aAdmI kO, hY                su,ngy ty aty ijh/y lok `s ^ sun,gy `nHM ^ jIvn
                                                                             26
ijs ny tY^ aAiKaA ik tU aAp,A ibstrA c|uk ty t¨r?”                imlygA=        iptA hI jIvn dA srot hY< es lE `s ny
     13                                                                                                                        27
          pr jo aAdmI rAzI kItA igaA sI `s ^ eh                    aAp,y ptr ^ vI jIvn dA srt b,A idtA h=
                                                                          |¨                o       |   Y                           iptA
nhIN sI ptA ik `h kO, sI= `%Ty bhut sAry lok sn                    ny inr,A krn dA vI aiDkAr aAp,y p¨|tr ^ id|tA hY
                                                                                                               28
aty iwsU jA cu%ikaA sI=                                            ik`Nik `h aAdmI dA p¨|tr hY=                     es g|l bAry hYrAn
     14
          bAad iv|c iwsU ny `s ^ m»dr iv|c dyiKaA= aty             nA hovo= `h smM aA irhA hY jdoN kbrM ‘c pX moX
                                                                                                               29
`s ^ aAiKaA< “dyK hu, tU rAjI ho igaA hY pAp krny                 bdy vI `s dI aAvAz s¨,ngy=                  `h aAp,IaM kbrM
bd krdy< nhIN tM tyry nAl koE hor BY/I g|l vI                     co bAhr aA jA,gy< `h ijnHM ny Bly km kIty hn<
                       15
vApr skdI hY=”              td `h aAdmI `%Ty vAps `nHM             `BAry jA,gy aty jIvn pRApt krngy= pr `h lok<
whUdIaM kol igaA= aty `nHM ^ aAiKaA ijs ny mY^                     ijnHM ny m»dy km kIty hn< inr,y lE `BAry jA,gy=
rAjI kItA sI< `h iwsU sI=
     16
          es trHM dIaM g|lM iwsU sbt vAly idn kr                           iwsU dA whUdIaM nAl svAd jArI r|K,A
                                                        17           30
irhA sI= es lE whUdI `s ^ du|K dy, l|gy=                     pr           “mYN aAp,y-aAp kuJ nhIN kr skdA= mYN `s aADAr
iwsU ny whUdIaM ^ aAiKaA< “myrA iptA hmySA km krdA                ty inr,A krdA hM jo mYN prmyS¨r pAsoN s¨,dA hM= es
rih»dA hY< es lE mY^ vI km krnA cAhIdA hY=”                       lE myrA inr,A QIk hY= ik`N ik mYN aAp,I e|CA
     18
          eh su,n toN bAad whUdI iwsU ^ mArn lE hor                an¨sAr krn dI koiSS nhIN krdA sgoN mYN `sy dI
vDyry koiSSM krn l|gy= whUdIaM ny aAiKaA< “iwsU                    e|CA an¨sAr krn dI koiSS krdA hM< ijs ny mY^
                                                                                  31
sbt dy idn dA nym to/ irhA hY aty aAiKaA< prmyS¨r                  ByijaA hY=          jykr mYN aAp,y bAry sAKI dyvM< tM myrI
                                                                                                          32
^ aAp,A iptA aAKky `h aAp,y aAp ^ prmyS¨r dy                       sAKI dI koE kImt nhIN hY=                   pr e|k hor aAdmI hY
brAbr b,A irhA hY=”                                                jo myry bAry sAKI id»dA hY= aty mYN jA,dA hM ik `s dI
                                                                   myry bAry sAKI s|cI hY=
                                                                     33
               iwsU kol prmyS¨r dA aiDkAr hY                              “t¨sIN lokM ^ wUh»nA kol ByijaA aty `s ny s|c
     19                                                                                  34
          pr iwsU ny aAiKaA< “mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM ik            bAry sAKI id|tI=           pr mYN e|k aAdmI dI sAKI ty inrBr
p¨tr aAp,y aAp kuJ nhIN kr skdA= p¨tr `hI krdA
  |                                |                               nhIN krdA= mYN t¨hA^ eh g|lM es lE d|sdA hM tM
                                                                                                   35
hY jo `h iptA ^ kridaM dyKdA hY= jo kuJ iptA krdA                  ik t¨sIN bcAX jA skoN=               wUh»nA e|k dIvy vMg sI jo
                            20
`hI ptr vI krdA=
     |¨                          pr iptA aAp,y p¨tr ^ ipaAr
                                                 |                 bilaA ty ijs ny cAn,A id|tA aty t¨sIN kuJ smyN lE
krdA hY aty iptA p¨|tr ^ `h sB kuJ idKA`NdA hY jo                  `s cAn, dA and ilaA=
                                                                     36
`h krdA= pr iptA aAp,y p¨|tr ^ mhAn g|lM vI                               “pr jo sAKI mYN aAp,y bAry id»dA hM `h wUh»nA
                                                       21
idKAvygA= ifr t¨sIN sB hYrAn rih jAPgy=                     iptA   dI sAKI nAloN v.yrI hY= jo kArj iptA ny mY^ krn
m¨ridaM ^ `BArdA hY aty `nHM ^ jIvn id»dA hY=                      lE id|tA hY `h myry bAry sAKI id»dA hY ik iptA ny mY^
                                                                                  37
e`N hI< p¨|tr vI< ijnHM ^ `h cAhu»dA< jIvn id»dA                   ByijaA hY=          ty `h iptA ijs ny mY^ ByijaA `s ny
      22
hY=        iptA iksy dA inr,A nhIN krdA< pr `s ny eh               myry bAry sAKI id|tI= pr t¨sIN kdy `s dI aAvz nhIN
                                                 23                                                                             38
aiDkAr pUrI trHM p¨|tr ^ id|tA hoeaA hY=              prmyS¨r      s¨,I= aty t¨sIN kdy `s dA rUp nhIN dyiKaA=                        `s
ny eh es lE kItA tAik sAry lok p¨|tr dA `vyN hI                    iptA dy `pdyS vI t¨hA.y a»dr nhIN hn= ik`N ik<
1095                                        wUhnA 5:39-6:23
                                                                               10
t¨sIN `s iv|c ivSvAs nhIN krdy ijs ^ iptA ny                                        iwsU ny aAiKaA< “lokM ^ aAKo ik `h bYQ jA,=
                 39
ByijaA hY=            t¨sIN eh soc ky poTIaM ^ iDaAn nAl                  `s TM ty bhut sArA GAh sI= tM p»j hzAr aAdmI
                                                                                                  11
p/Hdy ho ik t¨sIN `nHM rAhIN sdIvI jIvn pRApt kroNgy=                     `%Ty bYQ gX=                 td iwsU ny roqIaM aAp,y h|TM iv|c
                                                         40
`hI poTIaM myry bAry sAKI id»dIaM hn⁄                         hAly vI<    lEaM= aty `nHM lE prmyS¨r dA D»nvAd kItA aty
t¨sIN `s sdIvI jIvn ^ pRApt krn lE myry kol                               bYQy hoX lokM ^ id|tIaM= `nHM m|CIaM nAl vI ehI
aA`, toN enkAr krdy ho=                                                   kItA= iwsU ny lokM ^ `nM id|tA ij»ny dI `nHM ^ zrUrt
    41                                                          42
         “mY^ lokM toN `stit krA`, dI lo/ nhIN=                      pr   sI=
                                                                               12
mYN t¨hA^ jA,dA hM aty mYN jA,dA hM ik t¨hA.y a»dr                                  sAry lokM ny `doN t|k KADA jdoN t|k `h r|j nA
                                43
prmyS¨r dA ipaAr nhIN=               mYN aAp,y iptA dy nAm toN            gX= iFr iwsU ny aAp,y cyilaM ^ aAiKaA< “bcy hoX
aAeaA hM= pr hAly vI t¨sIN mY^ nhIN kbUldy= jykr roqI aty m|CIaM dy quk/y ek|Qy kr lP< kuJ vI jAeaA
                                                                                           13
dUsrA ivaktI aAp,y Kud dy nAm iv|c aA`NdA hY<                             nA kro=”              tM cyilaM ny bcy hoX quki/aM ^ ek|QA
                                          44
t¨sIN `s ^ kbUl kr lvoNgy=                     t¨sIN e|k dUjy toN         kItA= cyilaM ny lokM duaArA C|.IaM gEaM p»j jON
`stit cAhu»dy ho= pr t¨sIN `s `stit dI cAhnA                              dIaM roqIaM dy quki/aM nAl 12 qokrIaM BrIaM=
                                                                               14
nhIN r|Kdy ijh/I prmyS¨r v|loN aA`NdI hY= tM ifr                                    iwsU dI krAmAt ^ lokM ny dyiKaA aty aAiKaA<
                                                         45
t¨sIN ikvyN myry `%ty ivSvAs kr skdy ho?                      eh nA       “s|c m¨|c eh PhI nbI hY ijs dA dunIaM iv|c aA`,
soco ik iptA dy sAmH,yN mYN t¨hA^ doSI QihrAvMgA= jo                      dA an¨mAn sI=”
                                                                               15
t¨hA^ doSI QihrA`NdA hY `h mUsA hY< aty t¨sIN aAp,I                                 jdoN iwsU ^ ptA l|gA ik lok bdo-bdI `s ^
                                46
aAs `s iv|c r|KI hoE hY=             jykr t¨sIN mUsA ty ivSvAs            ap,A bAdSAh bnA`,A cAhu»dy hn= tM iwsU `%ToN
kItA hu»dA= t¨sIN myry ty ivSvAs kItA hu»dA ik`N ik                       ivdA hoky ek|lA hI phA/M v|l cilaA igaA=
                                47
`s ny myry bAry iliKaA=              ik`N ik t¨sIN `s dIaM
ilKtM ty ivSvAs nhIN krdy Fyr t¨sIN myry SbdM ty                                                 iwsU dA pA,I `%ty c|l,A
ikvyN kroNgy”                                                                              ( m|tI 14:22 - 27; mrkus 6:45 - 52)
                                                                               16                                            17
                                                                                    SAm ^< iwsU dy cyly JIl ^ cly gX=             pihlM toN
            iwsU p»j hzAr toN v|D lokM ^ Bojn iddA                       hI hnyrA sI ty ajy t|k iwsU `nHM kol nhIN pritaA
    ( m|tI 14:13 - 21; mrkus 6:30 - 44; l°kA 9:10 - 17)                   sI= cyly ikStI iv|c bYQy aty kfrnAhUm v|l ^ c|l
                                                                                                                  18

6           es toN bAad iwsU glIl JIl arTAt itibirwAs
                                                 2
            JIl dy dUjy pAsy cilaA igaA= bhut sAry lok
`s dy nAl gX= `h es lE gX ik`N ik `nHM ny
                                                                          pX jo ik JIl dy dUjy pAr sI=
                                                                          diraA dIaM lihrM v|.IaM toN v.yrIaM ho gEaM=
                                                                          19
                                                                                                                       tyz hvA c|l rhI sI=


                                                                               cyly lgBg it»n jM cAr mIl JIl dy agHM jA c¨%ky
                                                     3
iwsU dy cgA krn dy kirSmy dyKy sn= iwsU phA/I                            sn= td `nHM ny iwsU ^ dyiKaA= `h pA,I `%ty c|l
`%ty igaA aty `%Ty aAp,y cyilaM nAl bYQ igaA=                             irhA sI= cyly iwsU ^ ikStI dy ny/y aA`NdA vyK .r
4                                                                                    20
 whUdIaM dy psAh dy it`hAr dA smM ny/y aA irhA                            gX=             pr iwsU ny `nHM ^ ikhA< “mYN hM .ro nA=”
        5                                                                 21
sI= iwsU ny `%pr dyiKaA< aty bhut sAry lokM ^ `nHM                             jdoN iwsU ny eh aAiKaA< tM `h iwsU ^ by/I a»dr
v|l aA`NidaM vyiKaA= iwsU ny ifil|pus ^ aAiKaA<                           c/HA ky KuS ho gX= `s toN bAad ij|Ty `nHM ny pu|j,A
“asI ik|ToN `ict roqI KrId skdy hM tM jo `h sAry                          sI< by/I `%Ty phu»cI=
                       6
KA skdy hn=” iwsU ny eh pRSn ifil|pus ^ prK,
vAsty hI pu%iCaA sI= jo `h krn vAlA sI iwsU pihlM                                                 lok iwsU ^ BAldy hn
                                                                               22
hI jA,dA sI=                                                                        aglI svyr jo lok JIl dy dUjy k>y ty Qihry hoX
    7
     ifil|ps ny `%tr id|tA< “BAvyN asIN sAry e|k mhIny
           u                                                              sn< `h jA,dy sn ik iwsU aAp,y cyilaM nAl by/I
lE km krIX tM vI asIN enHM sAiraM ^ roqI dA                              iv|c nhIN igaA aty `h jA,dy sn ik iwsU dy cyly
e|k CoqA ijhA quk/A hI dy, wog hovMgy=”                                   e|kly hI by/I iv|c gX sn= aty `h eh vI jA,dy
    8                                                                                                                           23
     `%Ty e|k hor cylA sI a»idRwAs< jo ik sm~n ptrs                       sn ik `%Ty kyvl ehI e|k by/I sI=                           pr td
                                 9
dA BrA sI< `s ny aAiKaA< “aYTy e|k b|cA hY ijs kol                        itibirwAs v|loN kuJ by/IaM `s TM ty aAEaM ij%Ty
p»j roqIaM aty do m|CIaM hn< pr eh e»ny sAry lokM                         `nHM ny pRBU dy S¨kr krn toN bAad roqI KADI sI=
lE ikvyN kAFI ho,gIaM?”
wUhnA 6:24-57                                                  1096
24
     iFr BI/ ny `%Ty nA tM iwsU ^ vyiKaA aty nA hI `s                 `nHM iv|coN e|k vI ivaktI nhIN guaA`,A cAhIdA< jo
dy cyilaM ^= es lE `h `nHM ikStIaM iv|c c/Hy                          prmyS¨r ny mY^ id|ty hn= pr mYN `nHM ^ a»tly idn
aty iwsU ^ l|B, lE kFrnAhUm ^ aA gX=                                  av|S `BArMgA= `h< ijs ny mY^ ByijaA hY< ehI aAs
                                                                                     40
                                                                      r|KdA hY=           myry iptA dI e|CA hY: hr koE jo p¨|tr ^
                         iwsU jIvn dI roqI                            vyKdA aty `s iv|c inhcA rKdA hY so sdIvI jIvn
     25
          jdoN lokM ny iwsU ^ JIl dy prly pAr l%iBaA<                 pAvygA= mYN `s ^ a»t dy idn jI`NdA `BArMgA=”
                                                                           41
`nHM ny `s ^ puiCaA< “gurU jI< “t¨sIN e|Ty kdoN aAX?”                           fyr whUdI `s bAry bu/ bu/A`, l|g pX ik`N ik
     26
          iwsU ny aAiKaA< “t¨sIN myrI BAl ikPN kr rhy ho?             `s ny aAiKaA< “mYN hI roqI hM jo svrg toN hyQM
kI es lE ik t¨sIN mY^ kirSmy kridaM vyiKaA hY                         `%trI hY=”
                                                                           42
ijh/y ik myrI SktI ^ sAbt krdy hn? nhIN⁄ mYN                                    whUdIaM ny aAiKaA< “`h iwsU hY= `h wUsuF dA
t¨hA^ s|c d|sdA hM ik t¨sIN myrI BAl es lE kr                         p¨|tr hY= asIN `s dy mAtA iptA ^ jA,dy hM= tM BlM
rhy sI< ik`N ik t¨sIN roqI KADI ty t¨sIN stuSq ho gX                 `h ikvyN kih skdA hY< ‘mYN svrgoN `%tiraA hM=’”
       27                                                                  43
sI=        nAS ho, vAlA Bojn pRApt krn lE km nA                                pr iwsU ny aAiKaA< “aAp,y aAp ivc b/ b/APnA
                                                                                                                |  u  u
                                                                                    44
kro= pr `s Bojn lE km kro jo hmySA lE rih»dA                         bd kro=           koE vI ivaktI myry t|k nhIN aA skdA
aty jo t¨hA^ sdIvI jIvn id»dA hY= mn¨|K dA p¨|tr                      jdoN t|k ik iptA ijs ny mY^ ByijaA hY `s ^ myry t|k
`h Bojn dyvgA= “iptA prmySr ny aAp,I prvAngI
           y              ¨                                           nhIN ilaA`NdA= mYN `s mn¨K ^ a»tly idn `BArMgA=
                                                                                               |
                                                                      45
dI mohr aAdmI dy p¨|tr `%ty lA id|tI hY=”                                  eh nbIaM dIaM iktAbM iv|c iliKaA hoeaA hY :
     28
          BI/ ny pu%iCaA< “`h ikh/IaM krnIaM hn                       `h prmySr duaArA smJAX jA,gy=* hr koE ijh/A
                                                                              ¨
ijh/IaM prmyS¨r sAToN krn dI aAs r|KdA hY?”                           aAp,y iptA ^ su,dA aty `s koloN is|KdA hY myry t|k
     29                                                                             46
          iwsU ny `%tr id|tA< “prmyS¨r tuhAToN es g|l dI              aA`NdA=            iksy ny vI iptA ^ nhIN vyiKaA= `h e|k<
aAs r|KdA hY ik< ijs ^ `s ny ByijaA tusIN `s iv|c                     ijh/A prmyS¨r toN aAeaA hY< `hI hY ijs ny iptA ^
                        30                                                         47
ivSvAs kro=”              BI/ ny pu%iCaA< “tU ikh/A kirSmA           vyiKaA=           mYN t¨hA^ s|c aAKdA hM< jo mn¨|K inhcA
kryNgA ik asIN vyK skIX aty ivSvAs kr skIX? tU                       r|KdA hY sdIvI jIvn pA`NdA hY=
                             31                                            48                                          49
kI krn vAlA hYN?                  sA.y pUrvjM ny `jA/ iv|c m»n                   mYN hI jIvn dI roqI hM=                t¨hA.y pUrvzM ny
                                                                                                                        50
KADA ijvyN ik poTIaM iv|c iliKaA hoeaA hY< ‘`s ny                     `zA/ iv|c m»n KADA aty mr gX=                          mYN `h roqI hM jo
svrg toN `nHM ^ roqI KA, ^ id|tI=’”*                                  surg toN hyQM aA`NdI hY= jykr koE vI eh roqI KMdA
     32                                                                                               51
          iwsU ny aAiKaA< “mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM= eh                 hY< `h kdy nhIN mrygA=            mYN ij`NdI roqI hM< jo svrg
mUsA nhIN sI ijsny t¨hA^ surg v|loN roqI KA, ^                        toN hyQM aAE hY= `h ijh/A eh roqI KMdA hY< sdA
id|tI= eh myrA iptA hY jo t¨hA^ s¨rg toN s|cI roqI                    jIvygA= eh roqI myrA SrIr hY= mYN aAp,A SrIr id»dA
             33
id»dA hY=         prmySr dI roqI `h hY jo surgM toN `%trdI
                       ¨                                              hM tM jo es dunIaM dy lokM ^ jIvn iml sky=”
                                                                           52
hY aty ssAr ^ jIvn id»dI hY=”                                                  fyr whUdIaM ny aAps iv|c bihs krnI SurU kr
     34
          lokM ny aAiKaA< “pRBU< `h roqI sA^ hmySA dyvIN=”            id|tI< “BlA eh aAdmI sA^ aAp,A SrIr KA, lE
     35
          iwsU ny `nHM ^ ikhA< “mYN hI jIvn dI roqI hM=               ikvyN dy skdA hY?”
                                                                           53
ijh/A koE myry kol aA`NdA hY kdy B|uKA nhIN rhygA                               iwsU ny aAiKaA< “mYN t¨hA^ s|c aAKdA hM ik jdoN
aty ijh/A myry iv|c ivSvAs krdA hY< kdy ipaAsA                        t|k t¨sIN mn¨|K dy p¨|tr dA SrIr nhIN KMdy aty lhU
                   36
nhIN rhygA=             mYN t¨hA^ pihlM vI aAiKaA sI ik t¨sIN         nhIN pINdy< t¨hA.y kol t¨hA.y iv|c s|cA jIvn nhIN
                                                                                   54
mY^ vyiKaA hY< pr tM vI t¨sIN inhcA nhIN krdy=                        hovygA=           `h mn¨|K ijh/A myrA mAs KMdA hY aty lhU
37
     ijnHM lokM ^ prmyS¨r mY ^ id»dA hY `h myry kol                   pINdA hY sdIvI jIvn `sy dA hY aty mYN `s ^ a»tly
                                                                                              55
aA`,gy aty mYN `s hr mn¨|K ^ svIkAr krMgA<                            idn `BArMgA=                 myrA SrIr s|cA Bojn hY aty myrA
                                        38                                                                       56
blik `s ^ k|>MgA nhIN=                       ik`N ik mYN svrg toN     lhU aslI pI, dI vstU hY=                        `h ijh/A myrA mAs
aAp,I Kud dI e|CA an¨sAr krn nhIN aAeaA sgoN                          KMdA aty myrA lhU pINdA myry iv|c invAs krdA aty mYN
                                                           39                                              57
prmySr dI e|CA an¨sAr krn lE aAeaA hM=
     ¨                                                          mY^   `s iv|c invAs krdA hM=                    ij`Ndy iptA ny mY^ ByijaA


‘`sny ... id|tI’ zbUr 78:24                                           ‘`h ... jA,gy’ wsAwAh 54:13
1097                                         wUhnA 6:58-7:17

aty mYN iptA rAhIN ij`vMgA= es lE jo mY^ KMdA hY                      cAhu»dA ik`N j¨ `s elAky dy whUdI `s ^ mArnA
                              58                                                      2
myry rAhIN ij`NvygA=               mYN `s roqI vrgA nhIN hM           cAhu»dy sn= whUdIaM lE .yiraM dy purb* dA smM
                                                                                             3
ijh/I sA.y puriKaM ny `jA/ iv|c KADI sI= `nHM ny                      ny/y aA irhA sI= es lE iwsU dy BrAvM ny `s ^
`h roqI KADI pr bAkI lokM vMg< `h vI mr gX mYN                        aAiKaA< “hu, tU ivdA ho aty whUidwA ^ jA tM jo
surg toN `%trI roqI hM aty jo eh roqI KAvygA `h                       ijh/y kirSmy tU krdA hYN `%Ty tyry cyly vyK sk,=
                        59                                            4
sdIvI jIvygA=”               jdoN iwsU kFrnAhUm dy pRArTnA             jykr koE cAhu»dA hY ik lok `s ^ jA,n tM `s
sTAn iv|c `pdyS dy irhA sI `s ny eh sB g|lM                           mn¨|K ^ lokM koloN kuJ CupA`,A nhIN cAhIdA= `s ^
aAKIaM=                                                               ap,y aAp ^ dunIaA ^ ivKA`,A cAhIdA hY= `nHM ^
                                                                                                                              5
                                                                      vI vyK, dy ijh/y anoKy km tU krdA hY=” iwsU dy
                                                                                                                              6
               bhut sAry cyilaM dA iwsU ^ C|. jA,A                    BrAvM ny vI `s iv|c ivSvAs nhIN kItA= iwsU ny
     60
          `s dy bhut sAry cyilaM ny eh s¨i,aA aty                     aAp,y BrAvM ^ ikhA< “hAly myry lE shI smM nhIN
                                                                                                                              7
aAiKaA< “eh `pdyS e»nA m¨Sikl hY= kO, es `pdyS                        aAeaA hY pr t¨hA.y lE koE vI smM QIk hY= dunIaM
^ kbUl kr skdA hY?”                                                   t¨hA.y nAl nFrt nhIN kr skdI= pr eh myyry nAl
     61
          iwsU jA,dA sI ik `s dy cyly es bAry bu/-bu/A                nfrt krdI hY= ik`Nik mYN dunIaM dy lokM ^ d|sdA
                                                                                                              8
rhy sn es lE `s ny aAiKaA< “kI eh `pdyS                               hM ik `h BY/y km krdy hn= es lE it`hAr ty
                                    62
t¨hA^ prySAn krdA hY?                    tM kI t¨sIN `doN hor vI      t¨sIN jAvo= es vAr mYN it`hAr ty nhIN jAvMgA= myry
                                                                                                                   9
vDyry prySAn nhIN hovoNgy jdoN t¨sIN mn¨|K dy p¨|tr ^                 lE ajy shI vkt nhIN aAeaA=” eh aAK, toN
                                                          63                                                       10
`%Ty vAps jMidaM vyKNo gy< ijToN `h aAeaA sI?                  eh     bAad iwsU glIl iv|c hI QihiraA=                   es lE iwsU
SrIr nhIN hY jo jIvn id»dA hY sgoN eh aAtmA hY jo                     dy BrA it`hAr ty cly gX= `nHM dy jA, toN bAad<
jIvn id»dA hY= jo g|lM mYN t¨hA^ d|sIaM hn `h                         iwsU vI cilaA igaA= pr `h lokM sAmH,y nhIN sgoN
                                                                                                   11
aAtmA hn< es lE eh g|lM jIvn id»dIaM hn=                              gupt tOr ty igaA=                 `%Ty whUdI it`hAr dy e|kQ
64
     pr t¨hA.y iv|coN kuJ wkIn nhIN krdy=” iwsU `nHM                  iv|c iwsU ^ l|B, l|gy aty aAiKaA< “`h ikTy hY?”
                                                                          12
lokM ^ SurU toN hI jA,dA sI ijnHM ny ivSvAs nhIN                               `%Ty b/I BI/ ek|tr sI< kuJ lok aAps iv|c
kItA= aty `h eh vI jA,dA sI ik `h kO, hY jo                           gupt tOr ty iwsU dy bAry g|lM kr rhy sn aty kuJ
                                   65
`s dy ivru|D m¨/ pvygA=              iwsU ny ikhA< “esy lE mYN        aAK rhy sn< “`h e|k cgA mn¨|K hY=” kuJ ny ikhA<
                                                                                                                         13
t¨hA^ ikhA sI< ik jdoN t|k iptA e|k ivaktI ^ myry                     “nhIN< `h lokM ^ gumrAh kr irhA hY=”                    pr e»nM
kol aA`, nhIN id»dA `h myry kol nhIN aA skdA=”                        bhAdur `nHM iv|c koE vI nhIN sI jo KulyaAm `s bAry
     66
          esy kAr,< iwsU dy bhuty cyilaM ny `s ^ C|.                  g|l krdA ik`Nik lok whUdI aAgUaM toN sihmy hoX
id|tA aty Biv|K iv|c `s dA an¨sr, nA kItA=                            sn=
     67
          iwsU ny bArHM rsUlM ^ aAiKaA=< “kI t¨sIN vI jA,A
cAhu»dy ho?”                                                                         iwsU dA wrUSlm iv|c `pdyS
     68                                                                   14
          Sm~n ptrs ny `s ^ aAiKaA< “pRBU⁄ asIN iks                            tkrIbn a|DA ku it`hAr smApt ho c|ukA sI=
kol jAEX? tyry kol Sbd hn jo sdIvI jIvn id»dy                         iwsU m»dr a»dr igaA aty `s TM ty `pdyS dy,A SurU
          69                                                                        15
hn=            sA^ tyry ty aAsTA hY< asIN jA,dy hM ik tU             kr id|tA=          whUdI hYrAn sn aty aAiKaA< “eh mn¨K
                                                                                                                           |
prmyS¨r v|loN piv|tr purK hYN=”                                       kdy vI pAQSAlA nhIN igaA= `h eh sB ikvyN
     70
          tM iwsU ny jvAb id|tA< “mYN t¨hA.y iv|coN bArHM ^           is%iKaA?”
                                                          71              16
c¨i,aA hY pr t¨hA.y iv|coN e|k j,A SYtAn hY=”                  iwsU            iwsU ny jvAb id|tA< “jo `pdyS mYN id»dA hM< myry
Sm~n eskirwotI dy p¨|tr whUdA bAry aAK irhA sI=                       aAp,y `pdyS nhIN hn< sgoN `s toN aA`Ndy hn ijs
                                                                                              17
`h bArHM iv|coN e|k sI pr `sny iwsU dy ivru|D ho                      ny mY^ ByijaA hY=            jykr koE prsySur dI mrzI ^
jA,A sI=                                                              pUrA krnA cAhudA hY tM `h enHM `pdySM bAry smJygA
                                                                                    »
                                                                      ik kI myrIaM is%iKaAvM prmyS¨r v|loN hn jM myrIaM
                       iwsU aty `sdy BrA
                                                                      .yiraM dA purb hr sAl eh KAs hftA= jdoN whUdI es


7          es toN bAad iwsU ny glIl dy pRMt iv|c wAtrA
           kItI= `h whUidwA iv|c wAtrA nhIN sI krnA
                                                                      wAd krn lE .yiraM iv|c rih»dy sn ik mUsA dy smyN c `h
                                                                      cAlI sAl `jA/ iv|c Gu»sdy rhy=
wUhnA 7:18-45                                                       1098
                  18
aAp,IaM=               kE vI jo aAp,y ivcArM dA pcAr krdA
                        o                        R                           whUdIaM vloN iwsU ^ kYd iv|c pA`, dI koiSS
                                                                            32
hY< aAp,y aAp ^ mShUr krn lE krdA hY= pr `h                                      jdoN FrIsIaM ny iwsU bAry eh crcAvM su,IaM<
e|k ijh/A< `s ^ mShUr krn dI koiSS krdA hY                                pRDAn jAjkM aty FrIsIaM ny kuJ m»dr dy pihrydArM
                                                                                                                            33
ijs ny `s ^ ByijaA s|cA hY aty `s iv|c koE gltI                           ^ `s^ igrFtAr krn lE ByijaA=                           tM iwsU ny
             19
nhIN hY=          kI mUsA ny t¨hA^ SrHA nhIN id|tI= pr t¨hA.y             ikhA< “hM< ajy To/A icr hor mYN t¨hA.y nAl rhMgA<
iv|coN koE vI nym ^ nhIN m»ndA⁄ t¨sIN mY^ mAr su|q,                       ifr mYN `s kol vAps clA jAvMgA< ijs ny mY^ e|Ty
                                            20                                         34
dy mgr ik`N pX hoX ho?”                          lokM ny jvAb id|tA<      ByijaA hY=        t¨sIN mY^ l|BoNgy pr l|B nA skoNgy ik`N
“tyry a»dr BUt hY jo tY^ mArn dI koiSS kr irhA hY?”                       ik t¨sIN `%Ty nhIN phu»c pAvoNgA ij|Ty mYN hM=”
     21                                                                     35
          iwsU ny jvAb id|tA< “mYN e|k kirSmA kItA ty                            whUdIaM ny e|k dUsry ^ aAiKaA< “eh BlA ik|Ty
                                22
t¨sIN sAry hYrAn ho=                 mUsA ny t¨hA^ sunt bAry SrHA        clA jAvygA ij|Ty ik asIN es ^ l|B nhIN skdy? kI
id|tI= BAvyN sunt mUsA toN nhIN aAE< eh sA.y ip`                         eh `nHM wUnAnI SihrM iv|c jAvygA ij|Ty sA.y lok
dAidaM toN aAE hY< jo mUsA toN pihlM sn= es lE                            rih»dy hn? kI `h `%Ty wUnAnIaM ^ `pdyS dy, jA
                                                                23                   36
kE vAr t¨sIN sbt dy idn vI sunt krdy ho=                            es   irhA hY?        eh aAdmI kih»dA hY< t¨sIN mY^ l|BoNgy pr
lE SrHA dI pAl,A lE iksy vI ivaktI dI sunt<                              t¨sIN mY^ BAl nhIN skoNgy= aty t¨sIN `%Ty phu»c, dy
sbt dy idn vI< ho skdI hY= tM Fyr t¨sIN gu|sy ik`N                        kAibl nhIN hovoNgy ij|Ty mYN hM= es dA kI mtlb
hu»dy ho ik mYN ivaktI dy pUry SrIr ^ sbt dy idn                          hoeaA?”
                       24
cgA kItA hY?               iksy cIz dy bAhrI aAkAr toN inr,A
nA kro blik jo QIk hY `s dy aADAr ty inr,A kro=”                                     iwsU dy piv|tr aAtmA bAry `pdyS
                                                                            37
                                                                                 it`hAr dA a»itm idn aAeaA eh it`hAr dA
                                                                          sB toN KAs idn sI= `s idn iwsU ny `%cI aAvAz
             lok hYrAn sn ik kI iwsU hI msIh sI                           iv|c K/Ho ky aAiKaA< “jykr koE ipaAsA hY tM `s ^
     25                                                                                               38
          kuJ lok jo wrUSlm dy rih, vAly sn `nHM ny                       myry kol aAky pI, id`=           eh poTIaM iv|c iliKaA hY
ikhA< “eh `hI mn¨|K ho skdA hY ijs ^ aAgU mArn                            ik jo myry iv|c ivSvAs krygA aimRt jl dy diraA
                                     26                                                                       39
dI koiSS kr rhy hn=”                      pr `h KulHyaAm `pdyS dy         `s dy idl v|loN vih,gy=”                 iwsU piv|tr aAtmA
irhA hY aty `s ^ koE `pdyS dy, toN nhIN rok irhA=                         bAry bol irhA sI ik jo `s iv|c ivSvAs krdy hn
sBv hY< ik aAgUaM ny `s ^ msIh m»n ilaA hovy=                            `h `s ^ pRApt kr sk,gy= ik`N ik aAtmA hAly
27
     pr asIN jA,dy hM ik eh aAdmI ikToN aAeaA hY                          nhIN id|tA igaA sI< ik`N ik hAly iwsU mihmA lE
pr jdoN aslI msIh aAvygA tM koE nhIN jA,ygA ik                            `BAiraA nhIN sI igaA=
`h ik|ToN dA hY?”
     28
          jdoN iwsU m»dr iv|c `pdyS dy irhA sI< `s ny                                       lokM dA iwsU bAry ivvAd
                                                                            40
aAiKaA< “t¨sIN mY^ jA,dy ho aty t¨sIN eh vI jA,dy                                jo iwsU aAK irhA sI lokM ny s¨i,aA= kuJ e|k ny
ho ik mYN ik|To aAeaA hM= pr mYN e|Ty aAp,y aiDkAr                        ikhA< “s|c m¨c hI eh mn¨|K nbI hY=”
                                                                            41
nAl nhIN aAeaA= mYN `s v|lNo ByijaA igaA hM ijh/A                                kuJ horM ny aAiKaA< “`h msIh hY=”
                                                      29
s|cA hY= pr t¨sIN `s ^ nhIN jA,dy=                         pr mYN `s ^      kuJ hornM ny aAiKaA< “msIh glIl iv|c nhIN
                                                                                     42
jA,dA hM< aty mYN `s v|loN aAeaA hM= `hI hY ijs ny                        aAvygA=         eh poTI iv|c iliKaA hoeaA hY ik msIh
mY^ ByijaA hY=”                                                           dA~d dy pirvAr iv|cNo aAvygA= aty bYtlhm dI ngrI
     30                                                                                                               43
          jdoN iwsU ny eh aAiKaA tM `nHM ny `s ^ F/n                      iv|coN aAvygA ij|Ty dA~d rih»dA sI=”             es lE lokM
                                                                                                                     44
dI koiSS kItI pr koE vI `s ^ CUh nA sikaA=                                dA iwsU bAry aAps iv|c mtByd sI=                kuJ lok iwsU ^
ik`N ik iwsU dy jAnoN mAry jA, dA eh shI smM nhIN                         igrFtAr krnA cAhu»dy sn< pr iksy ny vI `s ^ h|T
       31
sI=         pr kEaM lokM ny `s `%ty ivSvAs kItA aty                       nA pAeaA=
aAiKaA< “asIN msIh dy aA`, dA e»tjAr kr rhy
hM= kI jdoN `h aAvygA tM es aAdmI toN vI v|D                                 whUdI aAgUaM ny iwsU ^ m»n, toN enkAr kItA
                                                                            45
krAmAtM krygA? es lE ehI msIh ho,A cAhIdA                                        es lE mdr dy pihrdAr< FrIsIaM aty prDAn
                                                                                        »         y
hY=”                                                                      jAjkM kol gX tM `nHM FrIsIaM aty jAjkM ny pu%iCaA<
1099                                          wUhnA 7:46-8:21

“t¨sIN iwsU ^ igrFtAr krky aAp,y nAl ik`N nhIN                     gX ifr hor sAry lok vI ivdA ho gX= iwsU ek|lA
ilaMdA?”                                                           `s aØrt nAl bicaA jo ik `sdy sAmH,y K/I sI=
     46                                                            10
          m»dr dy pyhrydArM ny a|gNo aAiKaA< “es dy brAbr               iwsU ny `s aØrt ^ vyiKaA aty aAK, l|gA< “hy
dy kdy iksy hor mn¨|K ny bcn nhIN kIty hn=”                        aØrt< `h ik|Ty hn? kI iksy ny vI tY^ doSI krAr
     47                                                                                    11
          fyr FrIsIaM ny aAiKaA< “kI es dA BAv eh hY               nhIN id|tA?”                 `s aØrt ny `%tr id|tA< “nhIN SRI
                                                 48
ik `s ny t¨hA^ vI mUrK b,AeaA hY=                     kI iksy vI   mAn jI⁄ mY^ iksy ny vI doSI krAr nhIN id|tA=”
aAgU jM FrIsI ny `s iv|c ivSvAs kItA hY? nhIN⁄                          ifr iwsU ny aAiKaA< “tM mYN vI tyrA doSI ho, dA
49
     pr eh lok< ijnHM ^ SrHM dA nhIN ptA< prmyS¨r dy               inr,A nhIN krdA= hu, tU jA skdI hYN pr Biv|K
SrAp hyQM hn=”                                                     iv|c hor vDyry pAp nA krIN=”
     50
          `s ny `nHM ^ aAiKaA< pr inkoidm¨s< ijs ny
pihlM hI iwsU nAl m¨lAkAt kItI sI< `nHM iv|coN e|k
         51
sI=        kI sA.I SrHA iksy ^< `s ^ su,y aty jA,y ibnA                                    iwsU dunIaM dA cAn, hY
                                                                        12
doSI QihrA`NdI hY ik `s ny kI kItA hY?”                                      bAad iv|c iwsU ny m¨/ lokM nAl g|l kItI aty
     52
          whUdI aAgUaM ny aAiKaA< “kI tU vI glIl iv|coN           ikhA< “mYN dunIaM dA cAn, hM= `h mn¨|K jo myrA
hY? poTIaM p/Ho ifr t¨sIN vyKoNgy ik koE nbI glIlI toN             an¨sr, krdA< `h kdy vI hnyiraM iv|c nhIN jIvygA
nhIN aA`NdA=”                                                      sgoN `s kol jIvn dI roSnI hovygI=”
                                                                        13
                                                                             pr FrIsIaM ny iwsU ^ ikhA< “jdoN tU aAp,- aAp
                                                                                                                      y
                                                                   bAry eh g|lM aAKdA hYN tM isrf tU hI hYN< jo eh
              (wUh»nA dIaM kuJ purA,IaM p|tRIaM iv|c               aAKdA ik eh s|c hY< es lE asIN `h nhIN kbUl
                   t¨k 7:53 - 8 :11 nhIN hn=)                      skdy jo tU aAK irhA hYN=”
                                                                        14
                                                                             iwsU ny jvAb id|tA< “hM mYN aAp,y aAp bAry
              e|k aØrt bdkArI kridaM f/I gE                        aijhIaM g|lM aAK irhA hM aty eh s|c ny ik`Nik mYN
     53
          sAry whUdI aAgU `ToN aApo-aAp,y Gr cly gX=               jA,dA hM ik mYN ikToN aAeaA hM aty ik|Ty jAvMgA=
                                                  2
           iwsU zYtn dy phA/ v|l ^ tur ipaA= svyr-sAr
                   U                                               pr t¨sIN nhIN jA,dy ik mYN ik|To aAeaA hM ty ikTy
8
3
           iwsU m»dr ^ m¨i/aA aty sAry lok iwsU kol aAX
 iwsU `%Ty bYiQaA aty `nHM ^ `pdyS id|tA= nym dy
                                                                   jAvMgA=
                                                                                    15
                                                                                         t¨sIN lok mAnvI drjy dy aADAr ty myrA
                                                                   inr,A krdy ho< pr mYN iksy dA inr,A nhIN krdA=
                                                                   16
pRcArk aty FrIsI `%Ty e|k aØrt ^ iwsU kol lY aAX                        pr jy mYN inr,A krM tM myrA inr,A s|cA hovYgA<
jo ik bdkArI kridaM f/I gE sI= `nHM whUdIaM ny                     ik`N ik mYN e|klA nhIN hM< iptA ijs ny mY^ ByijaA
                                                                                         17
`s aØrt ^ lokM sAmH,y K/Hy ho, lE mAzbUr kItA=                     myry nAl hY=               t¨hA.I SrHA iv|c vI eh iliKaA hoeaA
4                                                                                                                 18
 `nHM ny iwsU ^ aAiKaA< “gurU⁄ eh aØrt `doN F/I                    hY ik do mn¨|KM dI gvAhI jAez hY=                   mYN aAp,y p|K
                                             5
gE jdoN eh bdkArI kr rhI sI? SrHA iv|c< mUsA                       `%ty gvAhI id»dA hM aty myrA iptA< ijs ny mY^ ByijaA
ny hukm id|tA hY ik aijhIaM aØrtM ^ p|TrM nAl mAr                  hY< vI myry p|K `%ty gvAhI id»dA hY=”
                                                                        19
dy,A cAhIdA hY= sA^ d|so sA^ kI krnA cAhIdA?”                                lokM ny pu%iCaA< “tyrA iptA ik|Ty hY?” iwsU ny
6
 whUdI `s ^ clAkI nAl fsA`, lE eh svAl                             aAiKaA< “t¨sIN mY^ jM myry iptA ^ nhIN jA,dy= pr jy
pu|C rhy sn tM ik `h kuJ Zlt aAKy= `h `s dy                        t¨sIN mY^ jA,dy hu»dy tM t¨sIN myry iptA ^ vI jA,
                                                                               20
i˘KlAF koE doS m/H,A cAhudy sn= pr iwsU T|ly JuikaA
                         »                                         jMdy=”           iwsU ny eh g|lM `doN aAKIaM jdoN `h m»dr
aty zmIn ty aAp,I `Ngl nAl kJ ilK, lg ipaA=
                            u       |                              dy elAky iv|c `pdyS dy irhA sI= jdoN `h c/HAvy dI
7
 whUdIaM ny lgAtAr `s ^ eh svAl pu%iCaA tM                         pyqI kol pRcAr dy irhA sI pr iksy vI mn¨|K ny `s ^
iwsU tAhM is|DA hoeaA aty aAiKaA< “kI eTy koE aijhA                igrftAr nhIN kItA ik`Nik ajy iwsU dA shI vylA
mn¨|K hY ijs ny kdy koE pAp nhIN kItA `h mn¨|K es                  nhIN sI aAeaA=
                                            8
`%pr pihlA p|Tr mAr skdA hY=” tM `h fyr T|ly
JuikaA aty DrAtl ty kuJ ilK, l|g ipaA=                                                     whUdI iwsU ^ nhIN smJy
     9                                                                  21
      jo iwsU ny aAiKaA lokM ny s¨i,aA aty `h e|k                            iwsU ny fyr lokM ^ aAiKaA< “mYN t¨hA^ C|. dyvMgA
e|k krky ivdA ho, l|gy= sB toN pihlM bzurg lok                     aty t¨sIN mY^ l|BoNgy< pr t¨sIN aAp,y pApM iv|c mr
wUhnA 8:22-51                                                 1100
jAvoNgy= t¨sIN `s jgHA nhIN aA skdy< ijTy mYN jA irhA               ik`N ik t¨sIN myry `pdyS ^ kbUl, lE rAzI nhIN
                                                                          38
hM=”                                                                ho=        mYN t¨hA^ `hI kuJ aAK irhA hM jo myry iptA ny
     22
          Fyr whUdI aAps iv|c boly< “kI iwsU aAp,y aAp              mY^ drsAeaA hY= pr t¨sIN `h kuJ krdy ho jo t¨hA.y
^ mAr lvygA? ik`N jo `s ny aAiKaA hY< ‘t¨sIN `s                     iptA ny t¨hA^ krn vAsty ikhA hY=”
                                                                      39
jgHA nhIN aA skdy ij|Ty mYN jA irhA hM= `%Ty t¨sIN                         whUdIaM ny ikhA< “sA.A iptA abrAhAm hY=”
nhIN phu»c skdy=’”                                                    iwsU ny aAiKaA< “jykr s|c m¨|c t¨sIN abrAhAm dI
     23
          pr iwsU ny `nHM lokM ^ aAiKaA< “t¨sIN T%ilPN ho           a»S hu»dy< tM t¨sIN `hI krnIaM krdy jo abrAhAm ny
                                                                                  40
pr mYN `%proN hM= t¨sIN es dunIaM nAl sbiDt ho pr                  kItIaM=            mYN `h hM ijsny t¨hA^ s|c d%isaA< ijh/A
                                                 24
mYN es dunIaM nAl sbiDt nhIN hM=                    es lE mYN     mYN prmyS¨r toN s¨i,aA< pr t¨sIN mY^ mAr dy,A cAhu»dy
                                                                                                                              41
t¨hA^ aAiKaA sI ik t¨sIN aAp,y pApM sg mrogy= hM<                  ho= abrAhAm ny tM aijhA kuJ nhIN sI kItA                       t¨sIN
jykr t¨sIN ivSvAs nhIN kroNgy ik mYN `h hM< tM t¨sIN                `vyN dIaM g|lM kro ijvyN dIaM t¨hA.A iptA krdA
aAp,y pApM iv|c mr jAvoNgy=”                                        hY=”
     25
          tM `nHM ny aAiKaA “tU kO, hY?”                             pr whUdIaM ny ikhA< “asIN `nHM b%icaM vMg nhIN
     iwsU ny jvAb id|tA< “mYN `hI hM jo mYN t¨hA^ m¨>oN             hM ijnHM ^ eh nhIN ptA ik `nHM dA iptA kO, sI?
                         26
kih»dA aA irhA hM=            myry kol t¨hA.y inr,y krn aty         sA.A e|k iptA hY aty `h prmyS¨r hY=”
                                                                      42
bol, lE bhut sArIaM g|lM hn= `h e|k ijs ny                                 iwsU ny `nHM whUdIaM ^ ikhA< “jykr prmyS¨r
mY^ ByijaA< s|c boldA hY aty mYN lokM ^ `h g|lM                     t¨hA.A iptA hu»dA t¨sIN mY^ ipaAr krdy ik`Nik mYN
d|sdA hM jo mYN `s toN su,IaM hn=”                                  prmySr v|lNo aAeaA hM aty hu, mYN e|Ty hM= mYN aAp,I
                                                                         ¨
     27
          lok `h n smJ sky ik iwsU `nHM nAl iptA bAry               Kud dI e|CA nAl nhIN aAeaA< mY^ prmyS¨r ny hI
                       28                                                          43
g|l kr irhA sI=             tM iwsU ny lokM ^ aAiKaA< “jdoN         ByijaA hY=          t¨hA^ jo mYN kih irhA hM ik`N smJ nhIN
t¨sIN mn¨K dy p¨tr ^ `%cA c¨%koNgy tM t¨sIN jA, jAvoNgy
         |      |                                                   aA irhA? ik`N ik t¨sIN myry `pdySM ^ sun, lE
                                                                                          44
ik mYN `h hM= aty t¨sIN jA, jAvoNgy ik mYN kuJ vI                   itaAr nhIN h=
                                                                                o              t¨hA.A iptA SYtAn hY aty t¨sIN `sdI
aAp,y aiDkAr nAl nhIN krdA= aty tsIN jA, jAvNo gy
                                 u                                  a»S ho ty isrf `hI krnA cAhu»dy ho jo `s ^ psd hY=
ik mYN `hI boldA hM jo kuJ myry iptA ny mY^ isKAeaA                 SYtAn SurU toN hI hitaArA hY `h s|c dy ivru|D hY= `s
      29
hY=        `h ijs ny mY^ ByijaA myry nAl hY= mYN hmySA              iv|c koE s|c nhIN= jd `h JUQ boldA hY< `h aAp,A
`hI krdA hM jo `h psd krdA hY< es lE `s ny                         aslI svrUp pRgqA`NdA hY= hM⁄ SYtAn JUQA hY aty
                                    30                                                            45
mY^ e|klA nhIN C%i.aA=”                  jdoN iwsU aijhIaM g|lM     `h JUQ dA iptA hY=              mYN t¨hA^ s|c d|s irhA hM< esy
                                                                                                                 46
aAK irhA sI< tM bhut lokM ny `s iv|c ivSvAs kItA=                   lE t¨sIN myrA ivSvAs nhIN krdy=                   kI t¨hA.y iv|coN
                                                                    koE hY jo eh sAbt kr sky ik mYN pAp dA doSI hM?
               iwsU dA pAp toN m¨ktI bAry `pdyS                     jykr mYN s|c d|s irhA hM t¨sIN myrA ivSvAs ik`N
     31                                                                                  47
          tM iwsU ny `nHM whUdIaM ^ aAiKaA jo `s iv|c               nhIN krdy?                e|k ivaktI ijh/A prmyS¨r toN hY
inhcA r|Kdy sn< “jykr t¨sIN myry `pdyS ^ m»noNgy tM                 prmyS¨r dy SbdM ^ kbUldA hY pr t¨sIN sun, toN
                              32
t¨sIN myry aslI cyly ho=           t|d t¨sIN s|c ^ jA, jAvoNgy      enkAr krdy ho ik`N ik t¨sIN prmyS¨r toN nhIN ho=”
aty `hI s|c t¨hA^ m¨kt kr dyvygA=”
     33
          whUdIaM ny jvAb id|tA< “asI abrAhAm dI a»S                           iwsU aAp,y aty abrAhAm bAry d|sdA hY
                                                                      48
hM= asIN kdy vI iksy dy syvk nhIN rhy ifr tU ik`N                         whUdIaM ny aAiKaA< “kI asIN QIk nhIN aAiKaA
kih»nM ik asIN m¨kt ho jAvMgy?”                                     ik tU e|k sAmrI hY aty tyry a»dr e|k BUt pRvyS kr
     34
          iwsU ny aAiKaA< “mYN t¨hA^ s|c aAKdA hM ik hryk           igaA hY=
                                                                      49
`h< ijh/A pAp krdA rih»dA< `h pAp dA gulAm hY=                             iwsU ny aAiKaA< “myry a»dr koE BUt nhIN hY= mYN
35
     e|k gulAm hmySA vAsty pirvAr nAl nhIN rih»dA                   aAp,y iptA dA snmAn krdA hM< pr t¨sIN myrA inrAdr
                                                          36                       50
pr e|k p¨|tr hmySA pirvAr nAl rih»dA hY=                       es   krdy ho=            mYN aAp,y-aAp vAsty mAn nhIN cAhu»dA=
lE jykr t¨hA^ p¨|tr aAzAd kr id»dA hY tM t¨sIN                      e|k aijhA hY jo mY^ mAn dy,A cAhu»dA hY= `h m¨nsf
                                     37                                   51
s|c m¨|c aAzAd ho jAvogy=                 mYN jA,dA hM ik t¨sIN     hY=        mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM jykr koE vI mn¨|K myry
abrAhAm dI a»S ho= pr t¨sIN mY^ mArnA cAhu»dy ho                    `pdyS ty c|lygA `h kdy vI nhIN mrygA=”
1101                                    wUhnA 8:52-9:20
    52
         whUdIaM ny iwsU ^ aAiKaA< “hu, asIN jA,dy hM                    dA arT hY “ByijaA hoeaA=” es lE `h k¨. ty
ik tyry a»dr e|k BUt hY= e|ToN t|k ik abrAhAm aty                        igaA aty aAp,IaM a|KM Do, toN bAad vAps pritaA=
                                                                                                       8
dUsry nbI vI mr gX pr tU kih»nA ik jykr koE myry                        hu, `s ^ sB idKdA sI= ijnHM lokM ny es ^ BIK
`pdyS dA an¨sr, `h sdIvI jIvn pAvygA= `h                                 m»gidaM vyiKaA sI= aty `s dy guaM>IaM ny ikhA<
                                  53
kdy vI nhIN mrygA=’                    kI tU sA.y iptA abrAhAm toN      “vyKo kI eh `hI e|k nhIN ijh/A bYQ ky BIK m»gdA
v|.A hYN? abrAhAm aty nbI mr gX tM tU BlA aAp,y                         hu»dA sI=”
                                                                           9
-aAp ^ kI smJdA hYN?”                                                          kuJ lokM ny ikhA< “hM `hI hY=” pr dUjy lokM ny
    54
         iwsU ny jvAb id|tA< “jykr mYN aAp,y-aAp dA                      aAiKaA< “nhIN eh `h aAdmI nhIN hY< eh `s dy
sitkAr cAhu»dA hM< tM `s sitkAr dI koE kImt                              vrgA l|gdA hY=”
nhIN= pr ijh/A mY^ sitkArdA hY< myrA iptA hY= aty                          pr `s aAdmI ny aAiKaA< “mYN `hI aAdmI hM=
                                                       55                  10
t¨sIN kih»dy ho ik `h sA.A prmyS¨r hY=                      pr vAstv            lkM ny piCaA< “eh ikvNy heaA? t^ trI idSqI
                                                                                 o      u                o     Y  y    R
iv|c tuusIN `s ^ nhIN jA,dy pr mYN `s ^ jA,dA                            ikvyN pRApt hoE?”
                                                                           11
hM= jykr mYN eh khM ik mYN `s ^ nhIN jA,dA tM mYN                               aAdmI ny `%tr id|tA< “iwsU nAmIN aAdmI ny kuJ
t¨hA.I trHM JUQA hovMgA= pr mYN `s ^ jA,dA hM aty                        ic|k/ b,AeaA ty myrIaM a|KM `%ty pA id|tA= `s ny
                                                      56
`s dy bcnM dI pAlnA krdA hM=                               t¨hA.A iptA   mY^ islomAn ku. ty Do, vAsty jA, lE ikhA= jd mYN
abrAhAm b/A KuS sI ik `h myry aA`, dA idn                                islomAn ku. ty igaA aty a|KM DotIaM tM mYN vyK, wog
                                                                                12
vyKygA= `s ny es ^ vyiKaA aty b/A KuS hoeaA=”                            sI=”        lokM ny `s ^ aAiKaA “`h ikTy hY?
    57
         ifr whUdIaM ny iwsU ^ aAiKaA< “kI tU abrAhAm                     mn¨|K ny jvAb id|tA< “mYN nhIN jA,dA=”
^ vyiKaA hY? tU ikvyN vyiKaA ho skdA hY jd ik tU
p»jAhM viraM dA vI nhIN=”                                                  whUdIaM ny iwsU dy rAzI kIty mn¨|K ^ svAl pu|Cy
    58                                                                     13
         iwsU ny aAiKaA< “mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM= abrAhAm                       t|d lok `s aAdmI ^< “FrIsIaM kol ilaAX< jo
                                           59                                                14
dy jnm toN pihlM< mYN hM=”                      jdoN iwsU ny es trHM     pihlM a»nHM sI=       iwsU ny gArA b,A ky `s aAdmI
aAiKaA< lokM ny `s ty su|q, vAsty p|Tr c|uky= pr                         dIaM a|KM ^ sbt dy idn cgA kItA sI=”
                                                                           15
iwsU l¨k igaA aty m»dr C|. ky clA igaA=                                         tM es vArI FrIsIaM ny `s mn¨|K ^ pu%iCaA<
                                                                         “tY^ aAp,I idRSqI ikvyN imlI?”
                      iwsU ny jnm toN a»nyH ^ rAzI kItA                    mn¨|K ny `%tr id|tA< “`s ny myrIaM a|KM ty ic|k/


9           jdoN iwsU jA irhA sI tM `s ny rAh iv|c e|k
            a»nHA aAdmI vyiKaA= eh aAdmI jnm toN hI
                  2
a»nHA sI= iwsU dy cyilaM ny `s ^ aAiKaA< “gurU< eh
                                                                         lAeaA< mYN a|KM DotIaM aty hu, mYN dyK skdA hM=”
                                                                           16
                                                                                kuJ FrIsIaM ny aAiKaA< “eh mn¨K prmySr v|lNo
                                                                                                              |      ¨
                                                                         nhIN hY ik`N ik eh sbt dy idn dy nym ^ vI nhIN
aAdmI jnm toN a»nHA hY< pr iks dy pApM duaArA `h                         rK irhA= es lE `h prmyS¨r v|loN nhIN hY=”
a»nHA pYdA hoeaA hY? `s dy aAp,y pApM kAr, jM                              kuJ e|k hor lokM ny aAiKaA< “kI e|k pApI aAdmI
`sdy mM bAp dy pApM kAr,?”
              -                                                          aijhy kirSmy kr skdA hY=” whUdI es g|l `%pr
    3
    iwsU ny aAiKaA “eh `s dy pApM dA jM `s dy mM                         aAps iv|c sihmt nA hoX=
                                                                           17
bAp dy pApM dA ntIzA nhIN hY= pr eh cgA hoky lokM                              whUdIaM dy aAgUaM ny `s aAdmI ^ dubArA puiCaA<
^ prmyS¨r dI SktI ivKA`, vAsty a»nHA pYdA hoeaA                          “`h mn¨|K ijs ny tY^ rAzI kItA< ijs krky hu, tU
        4
sI= sA^ `s prmySr dA kArj < idn rih»idaM krnA
                ¨                                                        vyK skdA hY= tU `s aAdmI bAry kI aAKdA hY?”
                                                                                                                    18
cAhIdA hY< ijs ny mY^ ByijaA hY= ik`N ik iFr rAt ho                        `s aAdmI ny ikhA< “`h e|k nbI hY=”            jdoN t|k
jAvygI< aty koE vI rAt vyly km nhIN kr skdA=                            `s dy mAipaM ^ nhIN s%idaA whUdIaM ny eh ivSvAS
5
jd tIk mYN dunIaA iv|c hM mYN dunIaM lE cAn,                             nhIN kItA ik `h aAdmI a»nA sI aty rAjI kItA igaA
                                                                                                  H
                                                                               19
hM=”                                                                     sI=        whUdIaA ny `sdy mM-bAp ^ puiCaA< “kI eh
    6
    eh kih, toN bAad< iwsU ny zmIn ty Tu%ikaA aty                        mn¨|K t¨hA.A p¨|tr hY? t¨sIN aAKdy ho ik eh a»nHA
es nAl To/A ic|k/ kItA aty `h ic|k/ a»ny mn¨|K                           jnimaM sI tM eh hu, ikvyN vyK skdA hY?”
                              7                                            20
dI a|K ty lyipaA= iwsU ny `s mn¨|K ^ aAiKaA< “jA                                `s dy mAipaM ny aAiKaA< “asIN jA,dy hM ik
aty isloaAm dy ku. iv|c aAp,IaM a|KM Do< isloaAm                        eh sA.A p¨|tr hY aty jdoN eh jnimaA sI tM a»nHA
wUhnA 9:21-10:9                                           1102
       21
sI=         pr sA^ eh nhIN ptA ik hu, es ^ ikvyN                 pu%iCaA< “kI tU mn¨|K dy p¨|tr dA ivSvAs krdA hY?”
                                                                 36
idsdA hY= asIN nhIN jA,dy ik `s dIaM a|KM iks ny                      mn¨|K ny ikhA< “hy pRBU< mn¨|K dA p¨|tr kO, hY? mY^
cgIaM kItIaM hn= t¨sIN `s ^ p¨|Co= `h b|cA nhIN                 d|soN tM jo mYN `s iv|c ivSvAs kr skM=”
                                                                      37
v|.A hY aty `h aAp,y bAry t¨hA.y svAlM dy jvAb dy                          iwsU ny `s ^ aAiKaA< “tU `s ^ pihlM hI vyiKaA
                22
skdA hY=”            `sdy mAipaA ny eh es lE aAiKaA<             hY< `h mn¨|K dA p¨|tr hY jo hu, tyry nAl g|lM kr
ik`N ik `h whdI aAgaM tNo .rdy sn= whdI aAgaM
             U     U                 U     U                     irhA hY=”
                                                                      38
ny pihlM hI FYslA kr ilaA sI ik `h `s mn¨|K ^                              mn¨|K ny aAiKaA< “pRBU ⁄ mYN inhcA krdA hM= tM
pRArTnA sTAn iv|coN k|> dy,gy jo eh aAKygA ik iwsU               `s aAdmI ny Juk ky iwsU ^ m|TA qyikaA=”
              23                                                      39
msIh hY=           esy lE `sdy mAipaM ny aAiKaA< “`h                       iwsU ny aAiKaA< “mYN es dunIaM ty inr,A krn
kAFI isaA,A hY< `s ^ hI p|uC lvo=”                               lE aAeaA hM= mYN es jgt ty es lE aAeaA tM
  24
       whUdI aAgUaM ny `s aAdmI ^< jo pihlM a»nHA                jo a»nyH vyK sk, aty `h ijh/y socdy hn ik `h vyK
sI< dUjI vArI bulAeaA aty aAiKaA< “tU prmyS¨r dy                skdy hn a»ny ho jA,=”
                                                                      40
sAmH,y s|c bol asIN jA,dy hM ik `h mn¨|K (iwsU)                            kuJ FrIsIaM ny jo iwsU dy ny/y K/y sn< eh sui,aM
pApI hY=”                                                        aty aAiKaA< “kI⁄ tyrA mtlb eh hY ik asIN vI
  25
       `s mn¨|K ny aAiKaA< “mYN nhIN jA,dA ik `h                 a»ny hM?”
                                                                      41
pApI hY jM nhIN= mYN isrf e|k hI g|l jA,dA hM ik                           iwsU ny aAiKaA< “jykr t¨sIN s|cm¨|c a»nHy hu»dy< tM
mYN a»nHA sI aty hu, mYN vyK skdA hM=”                           t¨sIN pAp dy doSI nA hu»dy= pr hu, t¨sIN aAKdy ho<
  26
       whUdIaM dy aAgUaM ny aAiKaA< “`s ny tY^ kI                “asIN vyK skdy hM’< es lE t¨sIN doSI ho,A jArI
kItA? `s ny ikvyN tyrIaM a|KM cgIaM kItIaM?”                    r|Kdy ho=”
  27
       mn¨|K ny aAiKaA “mYN t¨hA^ pihlM vI aAiKaA pr
t¨sIN nhIN s¨i,aA= t¨sIN `hI g|l fyr toN sun,I ik`N                                 awAlI aty `s dIaM By.M
ps«d krdy ho? kI t¨sIN vI `s dy cyly b,nA cAhu»dy
ho?”
       28
            whUdIaM dy aAgU b/y kroD iv|c aAX ty ifr
`s aAdmI ^ b/A burA BlA ikhA aty aAiKaA< “tU
                                                                 10            iwsU ny aAiKaA< “mYN t¨hA^ s|c aAKdA hM ik
                                                                               ijh/A mn|uK By.M dy bA/y iv|c drvAjy dy
                                                                 rsty dI bjAX iksy hor rsty v/dA hY `h By.M corI
                                                     29                                   2
`s aAdmI dA cylA hY= ty asIN mUsA dy cyly hM=             asIN   krn aAeaA hY= pr `h mn¨|K ijh/A fAqk rAhIN
                                                                                                          3
jA,dy hM ik prmyS¨r ny mUsA nAl g|l kItI sI< pr                  v/n vAlA hY `h awAlI hY= `s dy lE drbAn
es aAdmI bAry< asIN nhIN jA,dy ik `h ik|TNo aAeaA                FAqk KolH id»dA hY= aty By.M `sdA bol su,dIaA hn
hY=”                                                             aty `h aAp,IaM By.M ^ nA`N lY- lY ky bulA`NdA aty
  30                                                                                             4
       `s mn¨|K ny ikhA< “eh b/I ajIb g|l hY= t¨sIN              `nHM ^ bAhr lY jMdA hY= jdoN `h aAp,IaM sArIaM
nhIN jA,dy ik iwsU ik|ToN aAeaA hY= pr esny myrIaM               By.M ^ bAhr k|> lYNdA tM `h `nHM dy a|gy turdA hY
                           31
a|KM rAjI kItIaM hn=            asIN sB jA,dy hM ik prmySr
                                                         ¨       aty By.M `s dA ip|CA krdIaM hn ik`Nik `h `sdI
                                                                                                     5
pApIaM dI nhIN su,dA= pr prmyS¨r `s ivaktI ^                     avAz ^ pCA,dIaM hn=                     pr `h prAX mn¨|K dy
s,dA hY jo SrDAlU hY aty `s dy hkmM dA aAigaAkArI
 u                              u                                mgr kdy nhIN jA,gIaM sgoN `h `s toN n|Q
      32
hY=        eh pihlI vAr hY ik iksy ny a»nHy jnmy aAdmI           jA,gIaM ik`N ik `h prAeaM dI aAvAj ^ nhIN
                                         33                                          6
dIaM a|KM cgIaM kItIaM ho,=                  eh mn¨|K zrUr      pCA,dIaM=” BAvyN iwsU ny lokM ^ eh idRSqMt
prmyS¨r v|loN hovygA= jykr `h prmyS¨r v|loN nhIN                 smJAeaA pr `h es dA arT nA smJ sky=
aAeaA< tM `h aijhI g|l krn wog nA hu»dA=”
  34
       whUdIaM dy aAgUaM ny jvAb id|tA< “tU pApM iv|c                                   iwsU cgA awAlI hY
                                                                      7
jimaM sI= kI tU sA^ isKA`, dI koiSS kr irhA                          tM iwsU ny<dubArA ikhA< “mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM ik
                                                                                                8
hYN?” ifr `nHM ny `s ^ cly jA, lE ikhA=                          By.M lE duaAr mYN hM= ik`N j¨ ijh/y mYToN pihlM
                                                                 aAX `h cor jM .AkU sn< By.M ny `nHM ^ nhIN s¨i,aA=
                                                                 9
                        aAtmk a»nHApn                             mYN duaAr hM< ijh/A mn¨|K myry rAhIN pRvyS krdA hY
  35
       jdoN iwsU ^ ptA l|gA ik `nHM ny `s aAdmI ^                bcAeaA jAvygA= `h a»dr-bAhr aAeaA-jAeaA
e|ToN jA, ^ ikhA hY tM iwsU ny `s aAdmI ^ l|B ky
1103                                              wUhnA 10:10-41
                                                           10
krygA aty `s ^ jo cAhIdA hY l|B jAvygA=                         cor   ty krAmAtM krdA hM= aty `h krAmAtM myry bAry sAKI
                                                                                             26
corI< mArn aty nSq krn lE dAKl hu»dA hY< pr mYN                       iddIaM hn=                 pr t¨sIN ivSvAs nhIN krdy= ik`N
                                                                                                                          27
`nHM ^ jIvn dy, aAeaA hM< e|k coKA jIvn=                              ik t¨sIN myry e|j/ dIaM By.M nhIN ho=                    myrIaM By.M
     11
          “mYN cgA awAlI hM= e|k cgA awAlI By.M dI                  myrI aAvAz ^ su,dIaM hn= mYN `nHM ^ jA,dA hM
                                                   12                                                                    28
KAtr aAp,A jIvn kurbAn kr id»dA hY=                     e|k BA/y      aty `h myrA an¨sr, krdIaM hn=                           mYN aAp,IaM
dA mzdUr aAj/I nhIN hY= `h By.M dA mAlk nhIN                          By.M ^ sdIvI jIvn id»dA hM aty `h kdy nhIN
hY= es lE ij`N hI `h biGaA/ ^ aA`NidaM vyKdA<                         mr,gIaM aty nA hI koE `nHM ^ myry toN Koh skdA
                                                                            29
`h n|Q jMdA hY= biGaA/ `nHM By.M ty hmlA krdA                         hY=        myry iptA ny `nHM ^ mY^ id|tA hY= `h sB toN
                                 13                                                 30
aty `nHM ^ iK».A id»dA hY=         mjdUr n|Q jMdA hY ik`N             mhAn hY=           koE vI `nHM By.M ^ myry iptA dy h|ToN nhIN
ik `h isrf tn˘KAh lE km krdA hY aty By.M dA                          Koh skdA= mYN aty iptA e|k hM=”
                                                                        31
iKaAl nhIN r|KdA=                                                            whUdIaM ny eh s¨i,aA aty iwsU ^ mArn lE
    -14 15                                                                              32
             “mYN cgA awAlI hM< jo By.M dA iDaAn r|KdA               p|Tr c¨|ky=            pr iwsU ny `nHM ^ aAiKaA< “mYN t¨hA^
hM= `vyN hI ijvyN ik iptA mY^ jA,dA hY mYN aAp,IaM                    iptA v|lNo anykM cgIaM krnIaM ivKAEaM= `nHM iv%coN
By.M ^ jA,dA hM aty ijvyN mYN iptA ^ jA,dA hM<                        iks kArj vAsty t¨sIN myry `%ty pTrAv krnA cAhu»dy
myrIaM By.M vI mY^ jA,dIaM hn= mYN By.M dy bdly                       ho?”
                                       16                               33
aAp,I jAn kurbAn krdA hM=                   myrIaM hor vI By.M               whUdIaM ny aAiKaA< “asIN tyry ty iksy cgy km
hn ijh/IaM es e|j/ iv|c nhIN hn= mY^ cAhIdA                           vAsty p|Tr nhIN su|q rhy< sgoN es lE ik tU prmyS¨r
hY kI `nHM ^ vI ilaAvM aty `h myrI aAvAz su,ngIaM                     dy i˘KlAF boilaA hYN= tU isrf e|k mn¨|K hY pr tU
                                                  17
aty e|k e|j/ aty e|ko awAlI hyvygA=                    myrA iptA      aAKdA hYN ik tU prmyS¨r hYN= esy lE asIN tY^ p|TrM
mY^ ipaAr krdA hY ik`ik mYN aAp,I jAn id»dA hM<                       nAl jAnoN mArnA cAhu»udy hM=”
                                                                        34
tM jo mYN es ^ Fyr toN vAps lY skM= koE mn¨|K myrI                           iwsU ny aAiKaA< “eh t¨hA.I SrHA iv|c iliKaA
                                                                                                                                35
izdgI myry toN nhIN KoNhdA pr mYN es ^ aApy hI guaA                  hoeaA hY< ‘mYN aAiKaA t¨sIN dyvty ho=’*                        `h lok
              18
id»dA hM=          mY^ aAp,A jIvn dy, dA aty es ^ fyr                 ijnHM ny prmyS¨r dA sdyS pRApt kItA `h es poTI
vAps lY, dA aiDkAr hY= myry iptA ny mY^ eh hukm                       iv|c dyvty sdA`Ndy hn aty poTI kdy vI JUQI nhIN ho
                                                                                  36
id|tA hY=”                                                            skdI=            ifr t¨sIN ikvyN kih skdy ho ik mYN prmyS¨r
     19
          iwsU dy enHM SbdM ^< e|k vAr Fyr sun, toN                   dy i˘KlAF bol irhA hM= isrf ik`N ik mYN aAiKaA hY mYN
bAad< whUdIaM dA aAps iv|c mtByd ho igaA=                             prmyS¨r dA p¨|tr hM? mYN `h hM ijs ^ prmyS¨r ny
20                                                                                                                       37
     bhuitaM ny aAiKaA< “es dy a»dr BUt hY es lE                      es dunIaM ty Byj, lE c¨i,aA=                            jykr mYN `h
eh e|k pAgl aAdmI vM{ bol irhA hY= t¨sIN es ^                         g|lM nA krM jo myrA iptA krdA hY< tM jo mYN aAKdA hM
                                                                                                          38
ik`N su, rhy ho?”                                                     `sty ivSvAs nA kro=                      pr jy mYN `h g|lM krM jo
     21
          pr dUijaM ny aAiKaA< “ijs aAdmI iv|c BUt hovy               myrA iptA krdA hY< ifr t¨hA^ myry iv|c ivSvAs krnA
`h es trHM nhIN bol skdA= kI koE BUt iksy a»nHy ^                     cAhIdA hY= BAvyN t¨sIN myry iv|c ivSvAs nA kro< pr
idRSqI dy skdA hY? nhIN⁄”                                             myrIaM krnIaM ty ivSvAs kro ijh/IaM mYN krdA
                                                                      hM= Fyr t¨sIN jA,oNgy aty smJoNgy ik iptA myry iv|c hY
                whUdIaM dA iwsU dy ivru|D ho,A                        aty mYN iptA iv|c hM=”
     22                                                                 39
          eh srdI dI ru|t sI aty pRitSQA dy it`hAr*                          whUdI fyr iwsU ^ igrFtAr krnA cAhu»dy sn pr
                      23
dA smM aAeaA=              iwsU m»dr iv|c sulymAn dI i.P>I            `h `nHM toN bc igaA=
                       24                                               40
ty qihl irhA sI=            whUdI iwsU dy aAly duaAly ek|tr                  iwsU ifr wrdn ndI dy pAr dI TM ^ clA igaA
ho gX aty kih, l|gy< “ik»ny smyN t|k tU sA^ duibDA                   ij|Ty pihlM wUh»nA ^ bpitsmA id|tA igaA sI= aty
                                                                                                    41
iv|c r|KyNgA? jykr tU msIh hY tM sA^ sAf-sAf kih=”                   `h `%Ty QihiraA=                   `%Ty lokM dI v|.I BI/ iwsU kol
     25
          iwsU ny aAiKaA< “mYN pihlM hI t¨hA^ d|s c¨%ikaA             aAE aty kih, l|gI< “wUh»nA ny kdy koE kirSmA
hM pr t¨sIN ivSvAs nhIN kItA= mYN aAp,y iptA dy nM                    nhIN kItA< pr jo kuJ wUh»nA ny `s (iwsU) bAry aAiKaA

pRitSQA dA it`hAr h^kA< whUdIaM v|loN idsbr dy mhIny
iv|c KAs hFtA mnA`, dA it`hAr hY=                                     ‘mYN aAiKaA ... ho’ zbUr 82:6
wUhnA 10:42-11:34                                         1104
                    42
`h s|c sI=”              `%Tyy ifr bhut sAry lokM ny `s dA                               iwsU bYtainwA iv|c
                                                                  17
ivSvAs kItA=                                                           iwsU bYtainwA iv|c phu»icaA= iwsU ny vyiKaA ik
                                                             lAzr ^ tM pihlM toN hI kbr iv|c ipaM cAr idn ho
                                                                              18
                           lAzr dI mØt                       gX sn=                bYtainwA aty wrUSlm ivckAr do mIl
                                                                                         19

11         lAzr nM dA e|k rogI sI jo ik bYtainwA
           ngr iv|c rih»dA sI= eh `h ngrI sI
ij|Ty mirwm aty `s dI BY, mArTA rih»dI sI= eh
                                                       2
                                                             toN G|q dUrI sI=                 bhut sAry whUdI mArTA aty mirwm
                                                             kol `nHM dy BrA lAzr dI mØt dA afsos kr, aAX=
                                                                  20
                                                                       jd mArTA ny s¨i,aA ik iwsU aA irhA hY< tM `h
aØrt mirwm sI< ijs ny pRBU `%ty atr iC/ikaA aty              `s ^ iml, lE bAhr clI gE pr mirwm Gr hI
                                                                       21
aAp,y isr dy vAlM nAl `s dy crn pUJy= lAzr                  rhI=           mArTA ny iwsU ^ ikhA< “hy pRBU< jykr t¨sIN eTy
                                           3                                                                     22
mirwm dA BrA sI aty bImAr sI= es lE mirwm                    hu»dy< tM myrA BrA nA miraA hu»dA=                       pr mYN jA,dI hM
aty mArTA ny `s kol e|k sdySA ByijaA< “pRBU< t¨hA.A         hAly vI t¨sIN< jo vI prmyS¨r koloN m»gogy< `h t¨hA^
ipaArA im|tr lAzr bImAr hY=”                                 dyvygA=”
  4                                                               23
      jdoN iwsU ny eh siu,aA tM `s ny aAiKaA< “es                      iwsU ny aAiKaA< “tyrA BrA jIvn v|l vAps
                                                                              24
bImArI dA ntIjA mØt nhIN hovygA< pr eh bImArI                aAvygA=”              mArTA bolI “mYN jA,dI hM ik `h punr
prmys¨r dI mihmA lE aty prmyS¨r dy p¨|tr dy es               `%TAn dy smyN a»tly idn `BrygA=”
                                               5                  25
rAhIN mihmAmE ho, lE aAE hY=” iwsU< mirwm<                             iwsU ny `s ^ aAiKaA< “punr `%TAn aty jIvn
                                                   6
mArTA aty lAzr ^ ipaAr krdA sI= jdoN `s ny                   mYN hM= ijh/A mn¨|K myry iv|c ivSvAs krdA hY BAvyN
                                                                                                                       26
s¨i,aA ik lAzr b/A bImAr hY tM ij|Ty `h sI< `%Ty             `h mr jAvy `h ij`N,A jArI r|KgA=
                                                                                          y                                 hr ivaktI<
                                       7
do idn t|k `h hor ruk igaA= t|d iwsU ny aAp,y                jo ij`NdA hY aty myry iv|c ivSvAs krdA hY< kdI
cyilaM ^ ikhA< “sA^ hu, whUidwA ^ vAps jA,A                  nhIN mrygA= mArTA< kI tU es dA ivSvAs krdI hYN?”
                                                                  27
cAhIdA hY=”                                                            mArTA ny ikhA< “hM pRBU< mY ivSvAs krdI hM ik
  8
      cyilaM ny aAiKaA< “pr gur⁄ To/A icr pihlM< whUdI
                               U                             tU hI msIh hY< prmyS¨r dA p¨|tr< jo es dunIaM a»dr
tY^ whUidwA iv|c pTrA`,A cAhu»dy sn< tM kI tU ifr           aA`, vAlA sI=”
`%Ty hI vAps jA,A cAhu»dA hY=”
  9
      iwsU ny jvAb id|tA<“kI idn Br dy bArHM Gqy nhIN                                          iwsU roeaA
                                                                  28
hu»dy? jykr koE idn ^ cly tM p|Tr dI Qokr toN nhIN                     iwsU ^ eh aAK, toN bAad mArTA aAp,I BY,
i.|gdA ik`N ik `h es dunIaM dy cAn, iv|c vyK                 mirwm kol gE ty `s nAl ek%ilaM g|l kItI aty
            10
skdA hY=         pr jo ivaktI rAt iv|c cldA hY hnyry         aAiKaA< “gurU e|Ty hY aty `h tyry bAry p¨|C irhA hY=”
                                                             29
iv|c Qokr KANdA ik`N ik `s kol roSnI nhIN hY=”                    jdoN mirwm ny eh s¨i,aA tM `h J|q `%Q K/HI
  11                                                                                                  30
       iwsU ny eh g|lM aAK, toN bAad ikhA< “sA.A             hoE aty iwsU kol gE=                          iwsU hAly ip». a»dr nhIN
im|tr lAzr es vkt sON irhA hY< pr mYN `s ^ `QAl,             phu»icaA sI< sgoN `h ajy `s TM sI ij|Ty mArTA `s
                                                                                              31
jA irhA hA=”                                                 ^ iml, aAE sI=                        ijh/y whUdI mirwm dy Gr iv|c
  12
       cyilaM ny aAiKaA< “pRBU< jykr `h sON irhA hY< tM      `s ^ idlAsA dy rhy sn= `nHM ny mirwm ^ jldI
`h QIk ho jAvygA=”                                           nAl `%QidaM aty Gr C|.idaM vyiKaA tM `nHM ny
  13
       iwsU dy kih, dA BAv lAzr dI mØt sI= pr                `s dA ip|CA kItA= `nHM ny soicaA ik `h kbr ty ro,
                                                                                   32
cyilaM ny soicaA ik `h aslI nINd bAry bol irhA               jA rhI hY=                 mirwm `%Ty aAE ij|Ty iwsU sI= jdoN
      14
sI=     tM iwsU ny `nHM ^ sAF-sAF ikhA< “lAzr mr             mirwm ny iwsU ^ vyiKaA `h `s dy cr,M ty i.|g
              15
c¨%ikaA hY=        aty t¨hA.I KAitr mYN KuSI mihsUs krdA     pE aty aAiKaA< “pRBU< jykr t¨sIN eTy hu»dy< myrA BrA
hM ik `s vkt mYN `%Ty nhIN sM= ik`N ik hu, t¨sIN             nA miraA hu»dA=”
                                                                  33
myry iv|c ivSvAs kroNgy= es lE clo asIN `%Ty                           jdoN iwsU ny mirwm aty `sdy nAl aAX whUdIaM
c|lIX=”                                                      ^ roNdy vyiKaA tM iwsU ny aAp,y idl iv|c b/A drd
  16                                                                                                 34
       t|d TomA ny ijh/A didm¨s krky s|dIdA sI aAp,y         aty du|K mihsUs kItA=                        `s ny pu%iCaA< “lAzr ^
sATI cyly ^ aAiKaA< “clo aAP asIN vI `s dy nAl               t¨sIN ik|Ty r%iKaA hY=” `nHM aAiKaA< “pRBU aAP aty
c|lIX= aty `s nAl mAry jAEX=”                                vyKo=”
1105                                    wUhnA 11:35-12:5
  35                  36                                             49
       iwsU roeaA=<        ifr whUdIaM ny aAiKaA< “vyKo<                  `nHM iv|cNo e|k kwAFA sI= `h `s vrHy dA srdAr
`s ny `s nAl ik»nA ipaAr kItA hY=”                                 jAjk sI= `s ny aAiKaA< “t¨sIN lok kuJ vI nhIN
  37                                                                           50
       pr kuJ whUdIaM ny aAiKaA< “`h ijs ny a»nHy ^                jA,dy=           kI t¨sIN an¨Bv nhIN krdy ik sArI kOm dI
idRSqI id|tI< kI `h lAzr ^ mrn toN rok, lE kuJ                     tbAhI dI bjAX lokM lE e|k aAdmI dA mAry jA,A
                     38
nA kr sikaA=”          e|k vAr fyr iwsU ny aAp,y idl               cgA hY=”
                                                                     51
iv|c b/A du|K mihsUs kItA=                                                kwAFA ny eh aAp,y aAp nhIN aAiKaA sI= `h
                                                                   `s sAl srdAr jAjk sI es lE `s ny Biv|KbA,I
                                                                                                                52
            iwsU ny lAzr ^ dubArA jIvn id|tA                       kItI ik iwsU kOm lE mrn vAlA sI=               hM< iwsU isrf
  iwsU lAzr dI kbr `%pr aAeaA jo ik e|k gufA                       whdI km lE nhIN mrgA sgNo prmSr dy sAry b%icaM
                                                                     U   O           y          y ¨
                                            39
sI `s `%pr pTr DiraA heaA sI=
            |         o                          iwsU ny aAiKaA<   vAsty ijh/y ik sArI dunIaM iv|c iK».y hoX hn< `nHM
“es p|Tr ^ hqA dyvo=”                                              lE mrygA< tM ik `h `nHM ^ ekiQaM ilaA sky=
                                                                     53
  mArTA ny ikhA< “hy pRBU lAzr ^ miraM tM cAr idn                         `s idn toN whUdI aAgUaM ny iwsU ^ jAnoN mArn
                                                                                            54
ho gX hn< `ToN tM hu, si/hM, aA`NdI hovygI=”                       dI iv`Nt b,AE=             tM iwsU ny whUdIaM iv|c Ku|lyaAm
mArTA mry hoX aAdmI dI BY, sI=                                     Gum,A bd kr id|tA= `h wrUSlm ^ C|. ky eFrAEm
                                                                     »
  40
       iwsU ny mArTA ^ aAiKaA< “wAd kr= mYN tY^ kI                 nM dy e|k ngr v|l clA igaA ijh/A `jA/ dy ny/y
ikhA sI? mYN tY^ ikhA sI ik jykr tU ivSvAs kryNgI                 sI= `%Ty kuJ dyr `h aAp,y cyilaM nAl irhA=
                                                                     55
tM tU prmyS¨r dI mihmA vyKyNgI=”                                         whUdIaM dA psAh dA it`hAr mnA`, dA smM
  41
       fyr `nHM ny pRvS toN p|Tr hqAeaA= iwsU ny `%pr
                      y                                            aA irhA sI= es lE bhut sAry lok kE dySM toN
                                                                                                                        56
vyiKaA aty aAiKaA< “hy iptA< mYN tyrA D»nvAd krdA                  wrUSlm aAp,y aAp ^ piv|tr krn lE aAX=                     enHM
                                42
hM jo tU mY^ s¨i,aA hY=             mYN jA,dM hM ik tU mY^       lokM ny iwsU ^ l|B,A SurU kr id|tA= `h m»dr dy
hmySA su,dA hYN pr eh g|l mYN es lE aAKI ik`N                      elAky iv|c K/y ho gX aty e|k dUjy ^ pu%iCaA< “kI
ik bhut sAry lok es vkt myry kol ek|tr hoX hn=                     `h es it`hAr ty nhIN aA irhA? t¨sIN kI socdy
                                                                          57
ty mYN cAhu»dA hM ik `h ivSvAs krn ik tU mY^ ByijaA               ho?”        pr prDAn jAjk aty FrIsIaM ny hukm id|tA
       43
hY=”     es pRArTnA toN bAad `s ny `%cI aAvAj                      ik jy koE jA,dA hovy ik iwsU ik|Ty hY= `s ^ `nHM ^
                                                  44
iv|c bulAeaA< “lAzr< bAhr inkl aA=”                    `h miraA    d|s,A cAhIdA tM jo pRDAn jAjk aty FrIsI `s ^
hoeaA aAdmI bAhr inkl aAeaA= `sdy h|T-pYr                          kYd kr sk,=
ilnn dy k|p/y dy quki/aM nAl b|Jy hoX sn aty `s
dA mU»h rumAl nAl lpyiqaA hoeaA sI=                                          iwsU bYtaAinwA iv|c aAp,y dostM nAl
  iwsU ny lokM ^ aAiKaA< “es dy `%proN k|p/A hqAvo                                  ( m|tI 26:6 - 13; mrkus 14:3 - 9)
aty es ^ jA, id`=”


  whUdI aAgUaM ny iwsU ^ mArn dI ivPNt b,AE
                                                                   12           psAh dy it`hAr toN Cy idn pihlM iwsU
                                                                                bYtainwA ^ aAeaA eh `h Sihr sI ijTy
                                                                   lAzr rih»dA sI= lAzr `h aAdmI sI= (ijs ^ iwsU
                                                                                             2
       ( m|tI 26:1 - 5; mrkus 14:1 - 2; l°kA 22:1 - 2)             ny mØt toN `BAiraA) `%Ty `nHM ny iwsU vAsty rAt dA
  45
       bhut sAry whUdI `%Ty mirwm ^ dyK, lE aAX                    Bojn itaAr kItA sI aty mArTA ny Bojn vrtAeaA=
hoX sn= jo iwsU ny kItA `nHM ny vyiKaA aty `nHM iv|coN             lAzr `nHM iv|coN e|k sI jo iwsU nAl Bojn kr irhA
                                            46                           3
bhuitaM ny `s iv|c ivSvAs kItA=                  pr kuJ whUdI      sI= mirwm ny nrd dI j/H toN b,y mih»gy atr dA
FrIsIaM kol gX ty jA ky FrIsIaM ^ iwsU bAry d%isaA                 a|DA syr ilaA= `s ny es ^ iwsU dy cr,M ty .oilHaA
                             47
ik `s ny kI kItA sI=              tM ifr prDAn jAjk aty            aty aAp,y vAlM nAl `s dy pYr pU»Jy= sArA Gr atr
FrIsIaM nyN whUdI kONsl dI e|k sBA bulAE aty                       dI sugD nAl Br igaA=
                                                                     4
ikhA< “sA^ kI krnA cAhIdA hY? eh aAdmI bhut                           whUdA eskirwotI iwsU dy cyilaM iv|coN e|k sI
                           48
kirSmy kr irhA hY=              jykr asIN es ^ eh kuJ              (eh `h sI ijs ny iwsU dy i˘KlAF ho jA,A sI) whUdA
                                                                                    5
krdy rih, id|tA< tM hr koE `s iv|c ivSvAs krygA=                   ny aAiKaA “`h atr cMdI dy it»n sO isikaM* dy
t|d ifr romI aA jA,gy aty sA.y m»dr aty sA.I kOm                   m¨|l dA sI= iwsU `%pr mln dI bjAX es atr ^
^ nSq kr dy,gy=”                                                   bzAr iv|c vyc ky grIbM dI mdd kItI jA skdI
wUhnA 12:6-29                                             1106
          6
sI=” whUdA ny eh g|l es lE nhIN aAKI sI ik                                           lokM dA iwsU bAry d|s,A
                                                                     17
`h grIbM bAry icitt sI pr ik`N j¨ `h cor sI=                             jdoN iwsU ny lAzr ^ mØt toN `BAiraA `s vkt
cyilaM dI qolI lE Dn vAlA sdUk `s kol hu»dA sI<                `s nAl bhut v|.I BI/ sI aty `s ny lAzr ^ s%idaA
ijs iv|coN jdoN `h cAhvy corI kr lYNdA sI=                      ik kbr coN bAhr inkl aA= hu, `h lok `s bAry< jo
     7
      iwsU ny aAiKaA< “`s ^ nA roko< `s ^ eh myry               `nHM ny vyiKaA aty s¨i,aA sI< dUijaM ^ d|s rhy sn=
                                                   8            18
jnAzy dy idn dI itaArI lE krn id`= ZrIb                              bhut sAry lok iwsU ^ iml, lE aAX ik`N ik
                                                                                                                         19
lok hmySA t¨hA.y nAl ho,gy< pr mYN hmySA t¨hA.y nAl             `nM ny `s dy kIty es kirSmy bAry si,aA sI=
                                                                  H                               ¨                           ifr
nhIN hovMgA=”                                                   FrIsIaM ny aAps iv|c kih,A SurU kr id|tA< “dyKo⁄
                                                                sA.I wojnA ivarT ho gE hY< ik`N ik sB lok `s
               lAzr ^ mArn dI e|k iv`Nt                         dA an¨sr, kr rhy hn=”
     9
      bhut sAry whUdI jA, gX ik iwsU bYtainwA iv|c
sI aty `h iwsU ^ hI nhIN sgoN lAzr ^ vI vyK,                                  iwsU dA izdgI ty mØt bAry `pdyS
                                                       10            20
aAX= lAzr ^ iwsU ny m¨rdy toN jIvAeaA sI=                  tM             `%Ty `nHM iv|c kuJ wUnAnI lok vI sn< jo psAh
                                                                                                                         21
prDAn jAjkM ny lAzr ^ vI mArn dI ivPt b,AE=                     dy it`hAr ty `pAsnA krn lE aAX sn=                            eh
11
     “lAzr dy kAr, bhut sAry whUdI aAp,y aAgUaM ^               wUnAnI lok ifil|pus kol aAX jo glIl ty bYtsYdA toN
C|. ky iwsU iv|c prtIt krn l|g pX sn esy lE                     sI= `nHM ny `s ^ arjoE kItI< “jnAb⁄ asIN iwsU ^
                                                                                         22
whUdIaM dy aAgU lAzr ^ vI mAr m¨kA`,A cAhu»dy                   iml,A cAhudy hM=”
                                                                          »                   ifil|ps ny aAky a»idRwAs ^ ikhA
                                                                                                    u
sn=                                                             aty a»idRwAs aty ifil|pus ny aA ky iwsU ^ ikhA=
                                                                     23
                                                                          iwsU ny jvAb id|tA< “mn¨K dy p¨tr lE mihmAmE
                                                                                                  |      |
                                                                                                 24
                iwsU dA wrUSlm iv|c prvyS                       ho, dA vylA aA igaA hY=               mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM ik
     ( m|tI 21:1 - 11; mrkus 11:1 - 11; l°kA 19:28 - 40)        jd t|k k,k dA e|k dA,A BUmI iv|c pYky nA mry e|k
     12
          agly idn lokM ^ eh ptA l|gA ik iwsU                   dA,A hI rih»dA hY= pr jykr eh mrdA hY tM eh
                                                                                                 25
wrUSlm ^ aA irhA sI= `%Ty bhut sAry lok sn ijh/y                bhut sArA fl id»dA hY=                ijh/A mn¨|K aAp,I jAn
                                       13
psAh dy it`hAr ty aAX sn=                   `h KzUr dIaM        ^ ipaAr krdA hY `h es ^ guaA lvygA= pr
qih,IaM lYky iwsU ^ iml, lE aAX aty `%cI `%cI                   es dunIaM iv|c ijh/A mn¨|K aAp,I jAn ^ ipaAr
aAK, l|gy:                                                      nhIN krdA es ^ amr jIvn lE bcA lvygA=
                                                                26
     “‘`s dI `stit kro⁄                                              ijh/A mn¨|K myrI syvA krdA hY< `s ^ myry mgr
     prmyS¨r `s ^ asIs dyvy jo koE pRBU dy nAm ty               c|l,A cAhIdA hY td myrA `h syvk< ij|Ty vI mYN hM<
aA`NdA hY=’                              zbUr 118:25 - 26       myry nAl hovygA= ijh/A myrI qihl krdA hY< iptA `s
                                                                ^ sitkrAdA hY=
 esrAXl dy pAtSAh `%pr prmyS¨r dI ikrpA hovy⁄”

     14
          iwsU ny e|k gDI dA b|cA l%iBaA aty `s `%pr                         iwsU dA aAp,I mØt bAry zAhr krnA
                                                                     27
bYQ igaA= es ny jo poTI iv|c iliKaA pUrA kr id|tA:                        “hu, myrA idl ibptAmE hY= mY^ kI kih,A
     15
          “sIwon dI byqI nA .r⁄ vyK< tyrA bAdSAh e|k            cAhIdA hY? kI mYN eh khM< ‘hy iptA< mY^ es m¨sIbt
gDI dy b|cy ty svAr hoky aA`NdA hY=”          zkrwAh 9:9        dI G/I toN bcA?’ nhIN⁄ es lE mYN es smyN t|k
                                                                                28
                                                                aAeaA hM=            P iptA< aAp,y nAm ^ mihmAmE b,A⁄”
     16
          iwsU dy cyly `s vkt eh nA smJ sky ik `h                    ifr surgM toN e|k aAvAz !E< “mYN aAp,y aAp ^
eh sB kI kr irhA hY= pr jdoN iwsU mihmA ^ `BiraA                mihmAmE b,AeaA aty mYN iFr es ^ mihmAmE
`nHM ^ wAd aAeaA ik eh g|lM `s dy bAry ilKIaM                   b,AvMgA=”
                                                                     29
hoEaM sn aty `nHM ny eh g|lM `s lE kItIaM                                 ijh/y lok `%Ty K/y sn `nHM ny eh avAz su,I=
sn=                                                             `nHM ny aAiKaA< “`h g/g/Ahq sI=”

cMdI dy is|ky e|k is|kA< idnArIas e|k idn dy km dI                  pr kuJ lokM ny aAiKaA< “e|k dUt ny `s nAl g|l
aØst tnKAh sI=                                                  kItI hY=”
1107                                     wUhnA 12:30-13:5
  30                                                                                                       43
       iwsU ny lokM ^ ikhA< “eh aAvAz myrI KAtr             pRArTnA sTAnM toN k|> id|ty jA,gy=                  enHM lokM ny
                                         31
nhIN aAE< sgoN t¨hA.I KAtr aAE hY=            hu, dunIaM    prmySr dI `stit nAloN v|D lokM dI `stit ^ ipaAr
                                                                 ¨
dy inaM dA smM aA igaA hY= hu, es dunIaM dA                 kItA=
                               32
hAkm bAhr su%iqaA jAvygA=           mYN vI es jgt toN
surg ^ c¨%ikaA jAvMgA aty jdoN e`N vAprygA tM                               iwsU dy `pdySM dy aADAr ty inaM
                                          33                     44
sAry lokM ^ `%pr aAp,y v|l iK|cMgA=”           eh aAKky<              td iwsU ny `%cI aAvAz iv|c ikhA< “jo ivaktI
iwsU sUict kr irhA sI ik `h iks trHM dI mØt mrygA=          myry iv|c inhcA r|KdA hY asl iv|c `h myry iv|c nhIN
  34
       lokM ny ikhA< “sA.I SrHA tM aAKdI hY ik msIh         sgoN `s e|k iv|c inhcA rKdA hY ijs ny mY^ ByijaA
                                                                  45
hmySA jIvygA tM ifr tU eh ik`N aAKdA hY ik mn¨|K           hY=          jo ivaktI mY^ vAstivk tOr ty vyKdA `h `s
                                                                                                     46
dA p¨|tr zrUr `%pr `QAeaA jAvygA= eh mn¨|K dA               ^ vyKdA hY ijsny mY^ ByijaA hY=               mYN cAn, hM aty
p¨|tr kO, hY?”                                              mYN es dunIaA ty aAeaA tM jo `h ivaktI ijh/A
  35
       td iwsU ny ikhA< “pRkAS isrf kuJ To/y hI plM         myry iv|c inhcA r|KdA< hnyry iv|c nA rhy=
                                                                 47
lE t¨hA.y nAl hovygA< es lE rOSnI iv|c t¨ro< td                       “mYN es dunIaM iv|c lokM dA inr,A krn nhIN
hnyrA t¨hA^ nhIN GyrgA= ijh/A mn¨K hnyry iv|c c|ldA
                   y y           |                          aAeaA< sgoN lokM ^ bcA`, lE aAeaA hM= es
                                                  36
`s ^ nhIN ptA hu»dA ik `h ik|Ty c|l irhA hY=           es   lE mYN `h nhIN hM jo lokM dA inaM krdA hY jo
lE jdoN cAn, t¨hA.y kol hY cAn, iv|c ivSvAs                 myrIaM is%iKaAvM su,dy hn aty es ^ nhIN m»ndy=
                                                            48
kro= tM jo t¨sIN cAn, dy p¨|tr hovoN=” eh sB kih,                `s vAsty vI e|k m¨nsF hY jo myry iv|c ivSvAs
toN bAad iwsU aijhI jgHM ty clA igaA ij%Ty lok `s           krn toN enkAr krdA hY aty jo g|lM mYN aAKdA hM
^ nA l|B sk,=                                               `nHM ^ nhIN kbUldA= ijh/A sdyS mYN id|tA a»tly
                                                                                                     49
                                                            idn `%ty `s dA inr,A krygA=                   ik`Nik mYN aAp,y
        whUdIaM ny iwsU ^ m»n, toN enkAr kItA               mnoN `pdyS nhIN id|tA sgoN ijs iptA ny mY^ ByijaA<
  37
       iwsU ny lokM sAmH,y bhut sAry kirSmy kIty= lokM      `s ny mY^ hukm id|tA ik mY^ kI kih,A cAhIdA aty
                                                                                        50
ny eh sB aAp,I a|KIN vyiKaA pr ifr vI `nHM ny               kI isKA`,A cAhIdA=               aty mYN jA,dA hM ik prmyS¨r
`s `%pr inhcA nhIN kItI=                                    dA hukm sdIvI jIvn ilaA`NdA hY= esy lE jo
  38
       eh tM hoeaA jo nbI wsAwAh dI Biv|KbA,I               Sbd mYN boldA hM aty `pdyS id»dA hM `h `hI hn
s|cI ho sky:                                                jo iptA ny mY^ bol, lE ikhA hY=”


  “hy pRBU sA.y sdyS dA iks ny ivSvAs kItA? pRBU dI                         iwsU aAp,y cyilaM dy pYr DoNdA hY
SktI iks vyKI?”

  39
                                          wsAwAh 53:1


       esy kAr, lok ivSvAs nA kr sky= ijvyN ik
                                                            13             eh smM tkrIbn whUdIaM dy psAh dy
                                                                           it`hAr lE sI aty iwsU jA,dA sI ik eh
                                                            `sdA jgt ^ C|., dA aty aAp,y iptA kol jA,dA
wsAwAh e|k hor imsAl iv|c aAKdA hY<                         smM sI= ijh/y lok es jgt iv|c `sdy ny/y sn
  40
       “prmyS¨r ny `nHM dIaM a|KM a»nIaM kr id|tIaM         iwsU ny hmySA `nHM ^ ipaAr kItA sI aty `s ny aAijhy
aty `nHM dy idl kQor kr id|t= tM jo nA `h aAp,IaM
                            y                               lokM ^ a»t tIk ipaAr kItA=
                                                                 2
a|KM nAl vyK sk,< nM idmAZ nAl smJ sk, aty                        iwsU aty `sdy cyly rAt dA Bojn kr rhy sn=
myry kol ifr aA`, tM jo mYN `nHM ^ QIk kr skM=”             SYtAn pihlM hI Sm~n dy p¨|tr whUdA eskirwotI ^
                                                                                                                       3
                                          wsAwAh 6:10       iwsU ^ DoKA dy, lE pRyirt kr c¨%ikaA sI= iwsU
  41
       wsAwAh ny eh es lE aAiKaA ik`N ik `s ny              jA,dA sI ik iptA ny `s ^ sB kAsy `%ty aiDkAr
`s dI mihmA vyKI sI= es lE `s ny `s bAry eh                 idtA heaA sI= `h eh vI jA,dA sI ik `h prmSr
                                                              |   o                                  y ¨
ikhA=                                                       toN aAeaA sI aty `h `s kol hI vAps jA, vAlA
  42                                                                 4
       pr bhut sAry lokM ny iwsU iv|c ivSvAs kItA<          hY= jdoN `h Boj, kr rhy sn iwsU `%Q KloeaA
aty `nHM iv|cNo kE aAgU sn= pr ik`N j¨ `h FrIsIaM           aty aAp,A cogA T|ly lmA pA id|tA aty tOlIaA ilaA
                                                                                                                       5
koloN .rdy sn `nHM ny KulH ky nA aAiKaA ik `h iwsU          ijs ^ ik `s ny aAp,y l|k duaAly lvyq ilaA= ifr
iv|c inhcA r|Kdy hn= `nHM ^ eh .r sI ik `h                  `s ny e|k BM.y iv|c pA,I ilaA aty aAp,y cyilaA dy
wUhnA 13:6-35                                               1108
                                                                                                               22
pYr Do,y SurU kr id|ty= `s dy l|k nAl e|k tOlIaA sI                   t¨hA.y iv|cNo e|k mY^ DoKA dyvgA=”
                                                                                                    y               iwsU dy cyly `lJn
ijs nAl `s ny `nHM dy pYr pU»Jy=                                      iv|c pY gX aty `nHM ny e|k dUjy v|l vyiKaA= `nHM ^
     6
      jdoN iwsU Sm~n ptrs kol aAeaA ptrs ny                           eh nA smJ aAeaA ik iwsU iks mn¨|K dy bAry g|l
                                                                                       23
iwsU ^ ikhA< “pRBU< kI t¨sIN myry pYr DovoNgy=”                       kr irhA sI=           `nHM iv|coN e|k cylA iwsU dy iblkul
     7
      iwsU ny aAiKaA< “tU hu,y nhIN smJyNgA ik mYN kI                kol K/HA sI< ijs^ iwsU ipaAr krdA sI `h iwsU dI
                                                                                                        24
kr irhA hM< sgoN tU bAad iv|c smJyNgA=”                              CAtI dy shAry nAl bQA sI=
                                                                                         Y                   es lE Sm~n ptrs<
     8
      ptrs ny ikhA< “tU kdy vI myry pYr nhIN DovyNgy=”               iwsU ^ eh p¨|C, lE sY,t kr irhA sI ik `h iks
     iwsU ny aAiKaA< “jykr mYN tyry pYr nA DovM iFr tU               bAry bol irhA sI=
                                                                        25
myry lokM iv|coN e|k nhIN hovyNgA=”                                          `h cylA iwsU dy hor krIb hoeaA aty `s ^
     9
      Sm~n ptrs ny `%tr id|tA “pRBU< Fyr isrF myry                    aAK, l|gA< “hy pRBU< kO, hY jo tY^ tyry duSmnM h|TIN
pYr hI nhIN sgoN h|T aty isr vI Do dyvo=”                             F/vAXgA=”
     10                                                                 26
          iwsU ny aAiKaA< “`h ivaktI ijs ny aAp,A                            iwsU ny aAiKaA< “ijs lE mYN roqI kqory iv|c
sArA SrIr DotA hY sAF hY aty isrf `s dy pYr Doty                      .bovMgA aty `s^ dyvMgA `hI e|k hY jo mY^ myry
jA,y cAhIdy hn= t¨sIN sAF hoN< pr t¨hA.y iv|coN sAry                  duSmnM h|TIN F/vAXgA=” so iwsU ny roqI lE es ^
                        11
sAF nhIN hn=”                iwsU jA,dA sI ik `s dy ivru|D            kqory iv|co .uboeaA aty Sm~n dy p¨|tr whUdA
                                                                                                 27
kO, hovygA es lE `s ny aAiKaA: “t¨hA.y iv|coN hr                      eskirwotI ^ id|tI=              ijvyN hI whUdA ny roqI il|tI
koE sAF nhIN hY=”                                                     SYtAn `s iv|c pRvyS kr igaA= iwsU ny whUdA ^
     12                                                                                                       28
          jdoN iwsU `nHM dy pYr Do hiqaA tM `h ifr aAp,A              ikhA< “jo tU krnA< CytI kr=”                myz ty bYiQaM iv|coN
cogA pA ky myz ty aA, bYQA aty p¨|C, l|gA< “kI t¨sIN                  koE vI mn¨|K nA smJ s%ikaA ik iwsU kI aAK irhA hY
                                                  13                                                                      29
smJdy ho ik mYN t¨hA.y lE kI kItA hY?                  t¨sIN mY^      aty `s ny eh g|l whUdA ^ ik`N khI=                       whUdA kol
‘gurU’ aty ‘pRBU’ s|ddy ho aty eh shI hY< ik`Nik mYN                  Dn vAlA sdUk rih»dA sI= `nHM iv|coN kuJ e|k ny
              14
`hI hM=            mYN t¨hA.A pRBU vI hM aty gurU vI= pr mYN          smiJaA ik iwsU ny `s ^ `h cIzM KrId, lE
t¨hA.y pYr e|k syvk vMg Doty hn< es lE t¨hA^ vI                       ikhA hY ijnHM dI it`hAr lE zrUrt hY= jM `s ^
                                        15
e|k dUjy dy pYr Do,y cAhIdy hn=              mYN eh t¨hA.y lE         grIbM ^ kuJ dy, lE ikhA hY=
                                                                        30
e|k imsAl dy, vAsty kItA hY< tM jo t¨sIN vI `vyN kr                          tM whUdA roqI lYky J|q bAhr inkl igaA= eh
                                       16
skNo ijvNy mNY thA.y nAl kItA h=
                               Y         mYN t¨hA^ s|c aAKdA          rAt dA vylA sI=
hM ik e|k syvk aAp,y suaAmI toN v|.A nhIN hu»dA= aty
e|k kAsd aAp,y Byj, vAly nAloN mhAn nhIN hY=
17
     jykr t¨sIN eh g|lM jA,dy ho< tM jdoN t¨sIN eh                                 iwsU dA aAp,I mØt bAry d|s,A
                                                                        31
kroNgy tM KuS hovoNgy=                                                       jdoN whUdA clA igaA tM iwsU ny aAiKaA< “hu,
     18
          “mYN t¨hA.y sAiraM bAry nhIN aAKdA= mYN `nHM ^              mn¨|K dA p¨|tr aAp,I mihmA pA`NdA hY aty prmyS¨r
                                                                                                                                 32
jA,dA hM ijnHM ^ mYN c¨i,aA hY= pr jo poTI iv|c                       aAp,I mihmA mn¨|K dy p¨|tr rAhIN pA`NdA hY=                     jykr
iliKaA igaA hY< pUrn ho,A cAhIdA h: ‘`h e|k ijs
                                  Y                                   prmyS¨r `s rAhIN mihmA pRApt krdA hY< tM `h mn¨|K
                                                 19
ny myry nAL KADA myry ivru|D ho igaA hY=’             mYN eh sB       dy p¨|tr ^ aAp,y rAhIN mihmA dyvygA= aty `h jldI
kuJ vApr, toN pihlM hI t¨hA^ hu, d|s irhA hM=                         hI `s ^ mihmA dyvygA=”
                                                           20           33
jdoN `h vAprygA< t¨sIN inhcA krogy ik mYN hM=                   mYN          iwsU ny ikhA< “myry b%icP< mYN hor To/A ijhA icr
t¨hA^ s|c aAKdA hM ik jo myry Byjy hoX ivaktI ^                       t¨hA.y nAl rhMgA= Fyr t¨sIN mY^ l|BoNgy< pr ijvyN ik
kbUldA so mY^ kbUldA hY aty `h jo mY^ kbUldA so                       mYN whUdIaM ^ ikhA sI mYN hu, t¨hA^ vI kih»dA hM
myry Byj, vAly ^ kbUldA hY=”                                          t¨sIN `s jgHA nhIN aA skdy ij|Ty mYN jA irhA hM=
                                                                        34
                                                                             “mYN t¨hA^ e|k nvM hukm id»dA hM= `h eh hY<
               iwsU dA aAp,y ivroDI bAry d|s,A                        ik t¨sIN e|k dUjy ^ ipaAr kro= e|k dUjy ^ `sy trHM
                                                                                                                        35
     ( m|tI 26:20–25; mrkus 14:17–21; l°kA 22:21–23)                  ipaAr kro ijvyN mYN t¨hA^ ipaAr kItA=                  jy t¨sIN e|k
     21
          iwsU eh g|lM aAKdy hoX b/A duKI hoeaA aty                   dUjy ^ ipaAr kroNgy tM sAry lok jA, lY,gy ik t¨sIN
`s ny sAf tOr ty aAiKaA< “mYN thA^ s|c d|sdA hM=                      myry cyly ho=”
1109                                     wUhnA 13:36-14:27

            iwsU kih»dA ik ptrs `s ^ pCAn,                         ik ijh/A myry iv|c inhcA r%KygA `h vI myry ijhy km
                         toN enkArI hovygA                         krygA= isrF ehI nhIN< `h enHM kmM toN vI v|D
    ( m|tI 26:31–35; mrkus 14:27–31; l°kA 22:31–34)                mhAn km krygA< ik`N ik mYN vAps iptA kol jA irhA
    36                                                                   13
         Sm~n ptrs ny iwsU ^ ikhA< “pRBU t¨sIN ik%Ty jA            hM=        jykr t¨sIN myry nM ty kuJ m»gogy< mYN dyvMgA= ifr
                                                                                                               14
rhy ho?”                                                           p¨|tr rAhIN iptA dI mihmA hovygI=                jykr t¨sIN myry
    iwsU ny aAiKaA< “ij%Ty mYN jA irhA hM `%Ty hu, tU»             nM `%ty kuJ vI m»gogy mYN `hI dyvMgA=
myry mgr nhIN aA skdA pr bAad iv|c tU aA jAvyNgA=”
    37
         ptrs ny ikhA< “pRBU hu, mYN tyry mgr ik`N nhIN                               piv|tr aAtmA dA vcn
                                                                        15
aA skdA? mYN tyry lE mrn ^ itaAr hM=”                                        “jykr t¨sIN mY^ ipaAr krdy ho tM t¨sIN myry hukmM
    38                                                                                    16
         iwsU ny aAiKaA< “kI tU s|cm¨|c myry lE aAp,y             dI pAlnA krogy=             aty mYN iptA koloN m»gMgA aty `h
aAp ^ kurbAn kr dyvyNgA? mYN tY^ s|c aAKdA hM ik                   hmySA t¨hA.y nAl ho, vAsty dUsrA shAek dyvygA=
                                                                   17
ij»nA icr tU it»n vArI myry nAl pCA, toN enkAr nA                      shAek s|c dA aAtmA hY= eh dunIaM `s^ pRApt
kryN ku|k/ bMg nhIN dyvygA=”                                       nhIN kr skdI= ik`N ik jgt ny nA `s ^ vyiKaA hY
                                                                   ty nA hI `s ^ jA,dA hY= pr tU `s ^ jA,dA hYN
           iwsU dA aAp,y cyilaM ^ idlAsA dy,A                      `h tyry nAl rih»dA hY aty `h tyry a»dr hovygA=
                                                                        18
             iwsU ny aAiKaA< “t¨hA.y idl duKI nhIN ho,y                      “mYN tY^ anAT bAlkM vMg ek|lA C|. ky nhIN
14           cAhIdy< prmyS¨r iv|c BrosA kro aty myry iv|c
                2
BrosA kro= myry iptA dy Gr iv|c bhut kmry hn=
                                                                   jAvMgA= mYN vAps tyry kol m¨/MgA=
                                                                                                              19

                                                                   es jgt dy lok mY^ hor nhIN vyK,gy pr tU vyKyNgA
                                                                                                                   bhut hI jldI

                                                                                                                       20
jykr eh s|c nA hu»dA tM mYN t¨hA^ nA ikhA hu»dA= mYN               ik`Nik jy mYN jI`NdA hM t¨sIN vI jI`gy=               `s idn
`%Ty t¨hA.y lE jgHM itaAr krn lE jA irhA hM=                       t¨sIN jA,ogy ik mYN iptA iv|c hM t¨sIN jA, jAvogy ik
3                                                                                                              21
 `%Ty jA, aty t¨hA.y lE jgHA itaAr krn toN bAad<                   t¨sIN myry iv|c ty mYN t¨hA.y iv|c hM=            jykr koE vI
mYN vAips aAvMgA aty t¨hA^ aAp,y nAl rih, lE                       ivaktI< myry hukmM ^ jA, ky `nHM dI pAl,A krdA
                4
lY jAvMgA= ijTy mYN jA irhA hM t¨sIN `%To dA rAh                   hY< tM `h `hI hY jo s|cIN mY^ ipaAr krdA hY= myrA
jA,dy ho=”                                                         iptA vI `s ivaktI ^ ipaAr krygA= ijh/A mn¨|K
    5
    TomA ny `s ^ ikhA< “pRBU jI jy sA^ eh ptA nhIN                 mY^ ipaAr krdA< mYN vI `s mn¨|K nAl ipaAr krdA
ik tU» ik%Ty jA irhA hY< ifr asIN rstA ikToN jA, skdy              hM aty aAp,A-aAp `s lE pRgq krMgA?”
                                                                        22
hM?”                                                                         td whUdA ny aAiKaA (eh whUdA eskirwotI
    6
    iwsU ny aAiKaA< “mYN hI rstA< s|c aty jIvn hM=                 nhIN)< “pRBU tU aAp,A aAp sA^ ik`N drSA`, jA
myry rAhIN aA`, toN ibnA koE iptA kol nhIN aA skdA=                irhA hY ty jgt ^ ik`N nhIN drSA`NdA?”
7                                                                       23
 jykr t¨sIN mY^ jA,dy hu»dy tM t¨sIN iptA ^ vI jA,dy                         iwsU ny aAiKaA< “jykr koE ivaktI mY^ ipaAr
hu»dy= pr hu, toN t¨sIN iptA ^ jA,dy ho< t¨sIN `s ^                krdA hY tM `h myry `pdyS dA vI an¨sr, krygA ty
vyiKaA hY=”                                                        myrA iptA `s ivaktI ^ ipaAr krygA= mYN aty myrA
    8                                                                                                                        24
    ifil|pus ny iwsU ^ aAiKaA< “hy pRBU⁄ sA^ iptA ^                iptA `s kol aAvMgy aty `s dy nAl rvMgy=                        pr
drSA aty sA.y lE ehI kAFI hY=”                                     ijh/A ivaktI mY^ ipaAr nhIN krdA `h myry `pdyS
    9
    iwsU ny aAiKaA< “ifil|pus mYN lby smyN lE tyry                ^ vI nhIN m»ndA= ijh/y `pdyS mYN t¨hA^ id»dA hM
nAl sI= pr hAly vI tU mY^ nhIN jA,dA? ijs mn¨|K                   `h myry aAp,y nhIN hn sgoN eh myry iptA dy hn<
ny mY^ vyiKaA hY iptA ^ vI vyiKaA hY= ifr tU eh                   ijs ny mY^ ByijaA hY=
                                              10                        25
kih»nA< ‘sA^ iptA dy drSn krvA?’                   kI tU ivSvAs             “eh s|B g|lM mYN t¨hA^ `doN d|s c¨|kA hM jdoN mYN
                                                                                               26
nhIN krdA ik iptA myry iv|c hY aty mYN iptA iv|c?                  hAly t¨hA.y nAl sI=              pr shAek piv|tr aAtmA hY<
ijh/IaM g|lM mYN tY^ d|s irhA hM myry v|loN nhIN aA                ijs ^ iptA< myry nM iv|c ByjygA= `h t¨hA^ sB kuJ
rhIaM= iptA jo myry a»dr invAs krdA aAp,y km                      isKAvygA aty `h t¨hA^ `h sB cyty krAvygA< jo kuJ
                    11
kr irhA hY=              jdoN mYN eh aAKdA hM ik iptA myry         mYN t¨hA^ ikhA hY=
                                                                        27
iv|c hY jM mYN iptA iv|c hM< nhIN tM myrIaM krAmAtM                          “mYN t¨hA.y lE SMtI C|.dA hM= mYN aAp,A amn
                                     12
kAr, myry iv|c ivSvAs kr=                 mYN tY^ s|c aAKdA hM     t¨hA^ id»dA hM= mYN t¨hA^ ssAr toN v|KrI iksm dI
wUhnA 14:28-15:25                                                   1110
SMtI id»dA hM< es lE t¨hA.y idl duKI aty GbrAX                           lE myrA eh hukm hY ijvyN mYN t¨hA^ ipaAr kItA hY
                          28                                                                                           13
hoX nhIN ho,y cAhIdy=          jo mYN t¨hA^ ikhA t¨sIN s¨i,aA<           t¨sIN vI e|k dUjy ^ ipaAr kro=                     dost lE mrnA
mYN t¨hA^ ikhA< ‘mYN jA irhA hM< pr mYN t¨hA.y kol ifr                   mhAn ipaAr hY< jo koE ivaktI drSA skdA hY=
                                                                         14
vAps aAvMgA=’ jykr t¨sIN myry nAl ipaAr krdy tM                               t¨sIN myry im|tr ho jykr t¨sIN `h g|lM kro ijnHM dA
                                                                                                              15
ifr t¨hA^ anidt ho,A cAhIdA sI ik mYN iptA kol jA                       mYN t¨hA^ hukm id»dA hM=                  mYN t¨hA^ hu, hor nOkr
                                                            29
irhA hM ik`N jo myrA iptA myry toN mhAn hY=                      eh      kih ky nhIN bulMdA ik`N ik e|k dAs nhIN jA,dA
vAprn toN pihlM mYN t¨hA^ eh d%isaA hY< tM jo jdoN                       ik `s dA mAlk kI kr irhA hY= pr hu, mYN t¨hA^
                                       30
eh vApry< t¨sIN ivSvAs kro=                 mYN lby smyN t|k t¨hA.y     aAp,A im|tr bulAvMgA= ik`Nik jo kuJ mYN aAp,y
nAl nhIN bolMgA= es dunIaM dA hAkm aA irhA hY=                           iptA koloN s¨i,aA hY t¨hA^ sB kuJ d|s id|tA hY=
                                                      31                 16
`s dA myry `%pr koE eKitaAr nhIN hY=                       pr jgt             t¨sIN mY^ nhIN c¨i,aA< pr mYN t¨hA^ c¨i,aA hY= mYN
^ ptA ho,A cAhIdA ik mYN iptA ^ ipaAr krdA hM=                           t¨hA^ ByijaA tM ik t¨sIN jAvoN aty fl pYdA kr sko=
es lE mYN `vyN hI krMgA ijvyN iptA ny mY^ hukm                           myrI e|CA eh hY ik t¨hA.A Fl hmySA t¨hA.y jIvn
id|tA hY= “`%Qo< asIN hu, e|ToN c|lIX=”                                  iv|c rvy= tM jo kuJ vI t¨sIN myry nM iv|c m»goN iptA
                                                                                               17
                                                                         t¨hA^ dy sky=              e|k dUjy nAl pRym kro< ehI myrA
                     iwsU a»gUrM dI vyl hY                               t¨hA^ hukm hY=


15       iwsU ny aAiKaA “mYN a»gUr dI s|cI vyl hM<
                                       2
         myrA iptA bAgvAn hY= hr `h qih,I ijh/I
fl nhIN id»dI< `h k|q suqdA hY= `h hr qih,I ^
                                                                              18
                                                                                    iwsU dA aAp,y cyilaM ^ huiSaAr krnA
                                                                                   “jykr dunIaM t¨hA^ nfrt krdI hY tM t¨hA^
cgI trHM CMgdA< ijh/I fl id»dI hY aty `s^ sAF                           wAd rKnA cAhIdA ik pihlM dunIaM ny mY^ vI nfrt
                                                             3                          19
krdA hY tM jo `h hor vDy ry fl pYdA kry= t¨sIN                           kItI sI=            jykr t¨sIN dunIaM dy hu»dy tM dunIaM
                                                                 4
pihlM hI myry id|ty hoX `pdyS duaArA sAf hoN= myry                       t¨hA^ aApi,aM vMg ipaAr krdI= pr t¨sIN dunIaM
iv|c siTr rho aty mYN t¨hA.y iv|c siTr rhMgA= koE                        dy nhIN ho ik`N jo mYN t¨hA^ es dunIaM iv|coN
vI qih,I aAp,y aAp fl nhIN dy skdI= esy trHM<                            c¨i,aA hY esy kAr, dunIaM ny t¨hA^ nfrt kItI=
                                                                         20
jykr t¨sIN myry iv|c siTr nhIN rhoNgy< t¨sIN Fl pYdA                          wAd kro mYN t¨hA^ kI ikhA sI: e|k dAs aAp,y
krn dy wog nhIN hovoNgy=                                                 mAlk nAlo v|.A nhIN hu»dA= jykr lokM ny mY^ kSq
  5
   “a»gUrM dI vyl mYN hM ty t¨sIN `s dIaM qih,IaM                        id|ty hn< tM `h t¨hA^ vI tsIhy dy,gy= jykr `nHM ny
ho= jykr koE mn¨|K myry iv|c rih»dA hY< mYN `s iv|c                      myry `pdyS ^ m»inaA< `h t¨hA.y `pdyS dI vI pAl,A
                                                                                      21
hovMgA aty `h mn¨|K anykM fl dyvygA pr mYTo bgYr                         kr,gy=            pr eh sB kuJ myry nAm dy kAr, lok
                                        6
t¨sIN kuJ vI nhIN kr skdy= jykr koE myry iv|c                            t¨hA.y nAl kr,gy ik`N ik `h `s ^ nhIN jA,dy
                                                                                                        22
siTr nhIN rih»dA< `h e|k qih,I ky su%iqaA jAvygA                         ijs nyN mY^ ByijaA hY=              jykr mYN nA aAeaA hu»dA aty
aty su|k jAvygA= aijhIaM qih,IaM ^ lokI a|g iv|c                         es dunIaA dy lokM nAl g|l nA kItI hu»dI< tM `h
su|q id»dy hn=                                                           pApM dy doSI nA hu»dy= hu, mYN `nHM ^ ikhA hY< hu, `nHM
  7                                                                                                                                23
   “jykr t¨sIN myry iv|c rho aty myrIaM is%iKaAvM                        kol aAp,y pApM lE koE bhAnA nhIN hY=                           `h
t¨hA.y iv|c rih, tM jo t¨sIN cAho so m»go aty `h                         ivaktI jo mY^ nFrt krdA myry iptA ^ vI nfrt
                 8                                                                     24
id|tA jAvygA= t¨hA^ vDyry fl pYdA krny cAhIdy hn                         krdA hY=           `nHM ivckAr< mYN `h g|lM kItIaM hn
aty sAibt kro ik t¨sIN myry cyly ho= es rAhIN myry                       jo iksy ny vI nhIN kItIaM= jykr mYN `h g|lM nA
                            9
iptA dI mihmA hovygI= ijvyN ik myrA iptA mY^ ipaAr                       kItIaM hu»dIaM< Fyr `h pApM dy doSI nA hu»dy= pr hu,
krdA mYN t¨hA^ ipaAr kItA= es lE t¨sIN myry ipaAr                        `nHM ny eh g|lM dyKIaM hn< jo mYN kItIaM hn= pr
                 10
c siTr rho=           mYN aAp,y iptA dy hukmM dA pAl,                    hAly vI `h mY^< e|ToN t|k ik myry iptA ^ vI< nFrt
                                                                                        25
kItA hY aty mYN `s dy ipaAr iv|c siTr irhA= esy                          krdy hn=            pr eh es lE hoeaA hY ik`N ik jo
trHM jykr t¨sIN vI myry hukmM dA pAl, krogy t¨sIN myry                   Biv|KbA,I `nHM dI SrHA iv|c ilKI hoE sI SAed s|c
                                11
ipaAr iv|c siTr rhoNgy=              “eh g|lM mYN t¨hA^ es               ho jAvy= ‘`nHM ny ibnA kAr, mY^ nfrt kItI=’*
lE khIaM hn tM jo myrI KuSI t¨hA.y iv|c siTr rih
                                                           12            ‘`nHM ny ... nFrt kItI’ `h Sbd zbUr 35:19 jM zbUr
sky aty thA.I psntA spr, psntA ho sk=
         ¨     R     U  R        y                           t¨hA.y
                                                                         69:4 iv|coN ho skdy hn=
1111                                   wUhnA 15:26-16:27
  26
       “mNY thA^ iptA vlNo shAek BjMgA= `h shAek
             ¨         |          y                                ikhA hY ik aAtmA myry koloN g|lM lvygA aty `nHM ^
s|c dA aAtmA hY jo iptA toN aA`NdA hY= jdoN `h                     t¨hA.y a|gy pRgq krygA=
                                                        27
aAvygA tM `h myry p|K iv|c gvAhI dyvygA=                     aty
t¨sIN vI lokM ^ myry bAry gvAhI id`Ngy ik`Nik t¨sIN                             `dAsI KuSI iv|c bdlI jAvygI
                                                                     16
m|u> toN myry nAl sI=                                                     “To/I dyr bAad t¨sIN mY^ nhIN vyKoNgy= `s toN
             “ mYN t¨hA^ eh g|lM es lE d|sIaM hn tM                kuJ dyr bAad< t¨sIN mY^ ifr vyKoNgy=”
16                                                  2
             j¨ t¨hA.A ivSvAs idR/H rih sky= lok t¨hA^
pRArTnA sTAnA toN bAhr k|>,gy= hM< vkt aA irhA
                                                                     17
                                                                          kuJ cyilaM ny aAps iv|c ikhA< “iwsU dA es toN
                                                                   kI BAv hY jdoN `h kih»dA ik< ‘kuJ dyr lE t¨sIN mY^
hY jdoN lok eh soc,gy ik t¨hA^ mAr dy,A hI prmySr
                                                ¨                  nhIN vyKoNgy aty kuJ dyr bAad Fyr t¨sIN mY^ vyKoNgy?’
                3
dI syvA hY= `h eh g|lM es lE kr,gy ik`Nik                          aty es toN kI BAv? ik jdoN `h kih»dA< ‘ik`N ik mYN
                                                    4
`h iptA jM mY^ iblkul hI nhIN jA,dy= mYN t¨hA^                     aAp,y iptA kol jA irhA hM?’”
                                                                     18
eh sB g|lM hu, khIaM hn< tM jo jdoN enHM g|lA dy                          tM `nHM ny pu%iCaA< “‘To/I dyr’ toN `s dA kI BAv
pUrn ho, dA smM aAvy tM t¨sIN wAd kro ik mYN t¨hA^                 hY? jo `h (iws°) aAKdA hY asIN nhIN smJy=”
                                                                     19
enHM g|lM bAry ictAvnI id|tI sI=                                          iwsU ny vyiKaA ik cyly `s ^ es bAbt kuJ
                                                                   p¨|C,A cAhu»dy hn tM iwsU ny cyilaM ^ aAiKaA< “kI
                    piv|tr aAtmA dA kArj                           t¨sIN mY^ es bAry p¨|C rhy ho ik jo mYN aAiKaA< ik To/y
  “eh g|lM mYN t¨hA^ m¨|>oN hI nhIN sI d|sIaM ik`N                 icr bAad< t¨sIN mY^ nhIN vyKoNgy aty To/y ijhy icr
                          5                                                                             20
ik mYN t¨hA.y nAl sI= pr hu, mYN `s kol jA irhA hM                 bAad t¨sIN mY^ Fyr vyKoNgy?’              mYN t¨hA^ s|c d|s irhA
ijs ny mY^ G%ilaM sI pr t¨hA.y iv|coN koE t¨hA^                    hM ik t¨sIN rovogy aty `dAs hovoNgy pr dunIaM KuS
                                        6
nhIN p¨|CdA tU ik|Ty jA irhA hY= t¨hA.y idl du|K nAl              hovygI= t¨sIN `dAs hovogy pr t¨hA.I `dAsI KuSI iv|c
                                                                               21
BrpUr hn ik`Nik mYN t¨hA^ aijhIaM g|lM d|sIaM                      bdlygI=          jdoN e|k aØrt e|k b|cy ^ jnm id»dI hY<
       7
hn= pr mYN t¨hA^ s|c aAKdA hM ik myrA jA,A hI                      `h drd mihsUs krdI hY ik`N ik `s dA b|cy ^
t¨hA.y lE cgA hY ik`Nik jdoN mYN clA jAvMgA tM mYN                jnm dy, dA smM aA c¨|kA hY= pr e|k b|cy ^ jnm
tuuhA.y lE shAek ByjMgA= pr jykr mYN nA jAvM< tM                   dy, toN bAad `h es KuSI kAr,< ik es dunIaM
                                        8
shAek t¨hA.y kol nhIN aAvygA= jdNo shAek aAvgA<
                                            y                      iv|c e|k nvM bAlk jnimaM hY< `h sArIaM pI/M
                                                                                     22
`h es dunIaM dy lokM ^ sAbt krygA ik `h pAp<                       Bu|l jMdI hY=          t¨hA.y nAl vI evyN hI hY= hu, t¨sIN
                                                9
DArimktA aty inr,y bAryy glt hn= ik`N ik `h                        `dAs ho= pr jdoN mYN t¨hA^ fyr vyKMgA t¨sIN KuS hovNo gy
                                                                                                                        23
myry iv|c ivSvAs nhIN r|Kdy= `h sAbt krygA ik                      aty `h KuSI tuhAToN koE nhIN Koh skdA=                    aty `s
                              10
lok pAp dy bAry glt hn=            `h `nHM ^ sAbt krygA            idn t¨sIN myry ty koE svAl nhIN krogy= mYN t¨hA^ s|c
ik `h DArimktA bAry glt hn< ik`N ik mYN vAps                       d|sdA hM ik jo kuJ vI t¨sIN iptA toN myry nM ty m»goNgy
                                                                                             24
aAp,y iptA kol jA irhA hM= fyr t¨sIN mY^ vDyry nhIN                `h t¨hA^ dyvygA=               ajy t|k t¨sIN myry nM iv|c kuJ
                11
vyK skoNgy=          shAek es dunIaM dy lokM ^ sAbt                nhIN m»igaA= m»go t¨hA^ imlygA aty t¨hA.I KuSI BrpUr
krygA ik `h inr,y dy bAry glt hn< ik`N ik es                       hovygI=
dunIaM dy hAkm (SYtAn) dA inr,A pihlM hI ho c¨|kA
hY=                                                                                   jgt `%ty t¨hA.I ij|t
  12                                                                 25
       “myry kol hor vI t¨hA^ d|s, lE bhut kuJ hY<                        “mYN t¨hA^ eh g|lM d|s, lE skytk BASA
pr es vly thA.y lE `nM ^ svIkAr krnA mSikl
       y   ¨         H                ¨                            estymAl kItI hY= pr `h smM aAvygA jd mYN t¨hA^
      13
hY=        pr jdoN s|c dA aAtmA aAvygA `h sAry s|c                 kuJ vI d|s, lE skytk iq|p,I dA* estymAl nhIN
iv|c t¨hA.I agvAE krygI= aAtmA aAp,y Sbd nhIN                      krMgA= sgoN mYN thA^ aAp,y iptA bAry b/y spSq
                                                                                               26
bolygA= `h `hI d|sygA jo `h su,dA hY aty `h                        SbdA iv|c d|sMgA=                es idn t¨sIN myry nM iv|c
                                    14
t¨hA^< d|sygA ik kI vAprygA=                sicaAE dA aAtmA        m»goNgy aty mYN t¨hA^ d|sdA hM ik myry lE eh zrUrI
                                                                                                                             27
mY^ mihmA ilaAvygA= ikvyN? `h myry kolNo cIzM lvygA                nhIN hovygA ik mYN t¨hA.y lE iptA a|gy m»gM=                   nhIN<
                                   15
aty t¨hA^ pRkAiSt krygA=                `h sB kuJ jo iptA
                                                                   skytk BASA< skytk iq|p,I iksy vI g|l ^ buJArtM iv|c
nAl sbiDt hY< myrA hY= ehI kAr, hY ik mYN t¨hA^
                                                                   aAK,A=
wUhnA 16:28-17:23                                     1112
iptA aAp,y aAp hI t¨hA^ ipaAr krdA hY< ik`Nik                lE pRArTAnA nhIN kr irhA sgoN `nHM lE pRArTnA
t¨sIN mY^ ipaAr kItA hY= `h t¨hA^ vI ipaAr krdA              kr irhA hM jo tU mY^ id|ty hn< ik`N ik `h tyry hI
                                                                       10
hY ik`N ik t¨sIN ivSvAs krdy ho ik mYN prmyS¨r v|loN         hn=            jo kuJ vI myry kol hY sB tyrA hY< aty jo kuJ tyrA
                  28
aAeaM hM=              mYN iptA v|loN es jgt iv|c aAeaA hM   hY so myrA hY= aty mYN `nHM rAhIN mihmAmE hoeaA hM=
                                                             11
aty hu, mYN eh dunIaM C|. ky aAp,y iptA kol vAps                  hu, mYN tyry kol aA irhA hM< hu, mYN es jgt iv|c
jA irhA hM=”                                                 nhIN Qihr,A pr eh mn¨|K ajy e|Ty hI hn= piv|tr
    29
         td iwsU dy cyilaM ny aAiKaA< “vyK< hu, tU spSq     iptA⁄ enHM dI r|%iKaA krIN= aAp,y nM dI SktI nAl
bol irhA hYN aty tU skytk iq|p,I estymAl nhIN kr           `nHM dI r%iKaA krIN= jo tU mY^ id|tA= tM jo `h e|k
          30                                                                                                 12
irhA=          hu, asIN jA,dy hM ik tY^ sB kuJ ptA hY< tU   m¨|Q rih sk, ijvyN ik tU ty mYN hM=                 jdoN mYN `nHM
iksy dy svAl kIty bgYr hI jvAb dy skdA hY= esy               nAl sI< mYN `nHM ^ su|riKat r%iKaA= mYN `nHM ^ tyry
lE< sA^ ivSvAs hY ik tU prmyS¨r v|loN aAeaM hYN=”           nM dI SktI duaArA sur%iKat r%iKaA= tyry id|ty hoX
    31
         iwsU ny aAiKaA< “tM kI hu, t¨sIN ivSvAs krdy        nM duaArA mYN `nHM dI r%iKaA kItI= `nHM iv|coN koE
         32
ho?”          mY^ iDaAn nAl su,o< e|k smM aAvygA jdoN        vI nhIN guaAicaA sI= e|k toN elAvA ijh/A tbAhI
t¨sIN sB iK». jAvogy aty aAp,y GrIN m¨/ jAvoNgy aty          ^ sOipaM igaA sI= `h guaAc igaA sI= ik`N j¨ poTI
tsIN m^ eklA C. dvNo g= `h smM h, aA hI c%¨ ikaA
 ¨    Y   |   |  y    y         u                            iv|c e`N vAprn bAry iliKaA sI=
                                                                  13
hY= pr tM vI mYN e|klA nhIN hovMgA ik`N ik iptA myry                   “hu, mYN tyry kol aA igaA hM= mYN enHM g|lM lE
nAl hY=                                                      pRArTnA kr irhA hM jd ik ajy mYN es dunIaM iv|c
    33
         “mYN eh g|lM t¨hA^ es lE aAKIaM hn tM jo            hI hM= tM jo `h aAp,y a»dr myrI pUrI KuSI r|K sk,=
                                                             14
t¨sIN myry rAhIN SMtI pA skoN= es dunIaM iv|c t¨sIN               mYN `nHM ^ tyrA `pdyS id|tA hY aty dunIaM ny enHM
kSq J|loNgy= pr hOSlA r|Ko mYN jgt ^ ij|t ilaA               aAdmIaM ^ nFrt kItI hY= ijvyN ik mYN es dunIaM
hY=”                                                         dA nhIN hM< `h vI es dunIaM nAl sbiDt nhIN
                                                                       15
                                                             hn=            mYN tYToN eh nhIN m»gdA ik tU `nHM lokM ^ es
         iwsU dA aAp,y cyilaM lE pRRArTAnA krnA              j|g toN bAhr k|> lY< pr mYN tyry koloN duSq toN `nHM dI


17             eh sArIaM g|lM aAKky iwsU ny aAkAS v|l
               tikaA aty pRArTAnA kItI< “iptA< smM aA
igaA hY= aAp,y p¨|tr ^ mihmA dy tM jo p¨|tr tY^
                                                             r%iKaA krn dI m»g krdA hM=
                                                                  16
                                                                       `h vI es dunIaM nAL sbiDt nhIN hn ijvyN
                                                             ik mYN es dunIaM nAl sbiDt nhIN hM=
                                                                                                                     17
                                                                                                                          `nHM ^
                        2
mihmA dy sky= tU pu|tr ^ sAry lokM `%pr aiDkAr              s|c duaArA aAp,I syvA lE itaAr kr= tyrIaM
id|tA tM jo `h `nHM sB ^ jo tyry duaArA `s ^ id|ty           is%iKaAvM s|c hn=
                                     3                            18
gX hn< sdIvI jIvn dyvy= ehI amr jIvn hY:                               ijvyN ik tU mY^ dunIaM iv|c ByijaA hY< mYN vI `nHM
                                                                                                19
tY^ jAn,A< s|cy prmyS¨r aty iwsU msIh ijs ^ tU              ^ dunIaM iv|c ByijaA hY=                mYN syvA krn lE aAp,y
                 4
ByijaA hY= mYN `h km pUrA kr id|tA jo tU mY^ krn           aAp ^ itaAr kItA hY< tM jo `h vI aAp,y aAp ^
lE ikhA aty mYN tY^ DrtI `%ty mihmAmE kItA hY=               syvA lE s|c m¨|c itaAr kr sk,=
5                                                                 20
 hy iptA< hu, tU aAp,I hAzrI iv|c mY^ mihmAmE                         “mYN enHM mn¨|KM lE pRArTnA krdA hM pr mYN
kr= `s nM dI mihmA nAl ijh/I es dunIaM dI                    `nHM sAryy lokM lE vI ardAs krdA hM jo enHM lokM
                                                                                                                          21
isrj,A toN pihlM myry kol sI=                                dIaM is%iKaAvM sdkA myry iv|c inhcA r|K,gy=                       iptA
    6
    “tU mY^ es iv|coN kuJ mn¨|K id|ty ty mYN `nHM ^ tyry    mYN ardAs krdA ik lok myry iv|c inhcA r|K,= `h
bAry d%isaA ik tU kO, hYN= `h tyry nAl sbiDt hn           e|k j|uq hoky rih,= tU myry iv|c hYN ty mYN tyry iv|c= ty
pr tU `nHM ^ mY^ id|tA aty `nHM tyry bcnM dI pAl,A          mYN pRArTAnA krdA hM ik eh lok vI sA.y iv|c e|k ho
          7
kItI= hu, `h jA,dy hn ik jo kuJ vI tU mY^ bKiSaA            ky rih,= es trHM dunIaM ivSvAs krygI ik tU mY^
                             8
hY tYToN hI aAeaA hY= mYN `nHM ^ `h `pdyS id|ty jo           ByoijaA hY=
                                                                  22
tU mY^ id|ty hn= `nHM ny `s ^ kbUilaA= `nHM ny s|c                    mYN `nHM ^ `h mihmA id|tI hY jo tU mY^ id|tI hY tM
                                                                                                                               23
m¨|c eh inhcA kr ilaA ik `h `pdyS tyry toN aAX               jo `h e|k ho sk,= ijvyN ik tU ty mYN e|k hM=                          mYN
hn< aty `nHM ny ivSvAs kItA ik tU hI mY^ ByijaA hY=         `nHM iv|c invAs krMgA aty tU myry iv|c= es trIky
9
 hu, mYN `nHM lE ardAs krdA hM= mYN jgt dy lokM              nAl eh sB spUr, ek|trtA iv|c rih,gy aty ifr
1113                               wUhnA 17:24-18:21
                                                                   10
dunIaM jA, jAvygI ik tU hI hY ijs ny mY^ ByijaA hY=                    iFr Sm~n ptrs kool ijh/I tlvAr sI `sny
aty tU `nHM ^ ipaAr kItA hY= ijvyN tU mY^ ipaAr             bAhr k|>I aty srdAr jAjk dy dAs ty clAE aty
krdA hYN=                                                     `s dA s|jA kn v|> id|tA= (`s nOkr dA nM mlKus
     24                                                             11
          “iptA< mYN cAhu»dA hM ik ijh/y lok tU mY^ id|ty    sI)        ifr iwsU ny ptrs ^ ikhA< “aAp,I tlvAr
hn< ij|Ty mYN hM `h `%Ty ho, tM jo `h mihmA vyK               vAps imaAn iv|c pA= kI mY^ eh du|KM dA ipaAlA<
sk, jo tU mY^ id|tI hY= tU mY^ es j|g dI isrj,A             ijh/A myry iptA ny mY^ id|tA hY< nhIN pI,A cAhIdA?”
                                25
toN vI pihlM ipaAr kItA=             DrmI iptA< dunIaM tY^
nhIN jA,dI pr mYN tY^ jA,dA hM= aty eh lok
jA,dy hn ik tU hI mY^ Byj, vAlA hYN=                                      iwsU ^ a»nAs sAmH,y pyS kItA igaA
     26
          mYN `nHM ^ ivKAeaA ik tU iks trHM dA hYN aty mYN         ( m|tI 26:57 - 58; mrkus 14:53 - 54; l°kA 22:54)
                                                                   12
ajy Fyr `nHM ^ ivKAvMgA ik ijh/A ipaAr tY^ myry                         `s toN bAad sYnA aiDkArI aty whUdI pYrydArM
                                                                                            13
iv|c hY< `hI ipaAr `nHM ^ aAp,y iv|c hovygA aty mYN           ny iwsU ^ f/ ky bnH ilaA=         bnH ky `s ^ a»nAs a|gy
`nHM iv|c hovMgA=”                                            ilaMdA igaA= a»nAs kwAfA dA shurA l|gdA sI= aty
                                                                                                        14
                                                              `s vryH kwAfA srdAr jAjk sI=                   kwAfA `h sI
                      iwsU bdI b, igaA                       ijs ny whUdIaM ^ slAh id|tI sI ik sAry lokM lE
    ( m|tI 26:47 - 56; mrkus 14:43 - 50; l°kA 22:47 - 53)     e|k mn¨|K dA mrnA cgA hY=


18            jdoN iwsU ardAs kr hiqaA< tM `h aAp,y
              cyilaM nAl `%To clA igaA= `h ikdron
dI GAqI dy dUsry pAsy cly gX= `%Ty jYtUn dy dRKtM                       ptrs ny iwsU bAry jAn, toN enkAr kItA
dA bAg sI= iwsU aty `s dy cyly `%Ty cly gX=                    ( m|tI 26:69 - 70; mrkus 14:66 - 68; l°kA 22:55 - 57)
     2                                                          15
      aty whUdA es TM toN vAkf sI< ik`N ik iwsU aksr                    Sm~n ptrs aty e|k hor cylA iwsU dy mgr ho
aAp,y cyilaM nAl `s TAvyN jMdA sI= e|k whUdA hI               tuiraA= `h cylA srdAr jAjk dA vAkF sI aty iwsU
                                                                                                                       16
sI ijs ny iwsU ^ `s dy vYrIaM h|TIN F/vAeaA sI=               dy nAl srdAr jAjk dy ivh/y tIk igaA=                          pr
3
 ifr whUdA `%Ty sYnkM dA e|k j|TA lYky aAeaA< ehI             ptrs bAhr drvAzy kol Qihr igaA< dUjA cylA< ijh/A
nhIN sgoN `h aAp,y nAl prDAn jAjkM aty FrIsIaM                srdAr jAjk ^ jA,dA sI< drvAzy kol aAeaA aty
koloN kuJ ipaAdy vI lY aAeaA= `nHM dy h|TM iv|c dIvy<         e|k nOkrAnI ^ imilaA< jo ik duaArpAl sI= t|d `h
                                                                                             17
mSAlM aty hiTaAr sn=                                          ptrs ^ a»dr ilaAeaA=                `s nOkrAnI ny drvAzy
     4
      iwsU jA,dA sI ik `s nAl kI ho, vAlA hY= iwsU            ty ptrs ^ ikhA< “kI tU vI `s aAdmI dy cyilaM
agMh aAeaA aty aAiKaA< “t¨sIN iks ^ l|B kr rhy                iv|co e|k hY?”
hoN?”                                                              ptrs ny jvAb id|tA< “nhIN< mYN nhIN hM=”
     5                                                             18
      aAdmIaM ny aAiKaA< “nAsrt dy iwsU dI=”                            eh srdI dA mØsm sI nOkrM aty pYhrydArM ny
     iwsU ny aAiKaA< “mYN hI iwsU hM=” whUdA ijsny iwsU       bAhr a|g bAlI hoE sI aty `h a|g dy aAly duaAly
^ `s dy vYrIaM h|TIN F/vAeaA sI< `h vI `s j|Ty                K/y hoky syk rhy sn= ptrs vI enhM lokM iv|c K/A
iv|c K/A sI=                                                  syk irhA sI=
     6
      jdoN `s ny `nHM lokM ^ aAiKaA< “mYN iwsU hM” `h
aAdmI ipCMh hqy ty BUjy i.|g pX=                                          srdAr jAjk ny iwsU ^ svAl kIty
     7
      iwsU ny `nHM ^ m¨/ pu%iCaA< “t¨sIN iks dI tlAS           ( m|tI 26:59 - 66; mrkus 14:55 - 64; l°kA 22:66 - 71)
                                                                19
kr rhy ho?”                                                             srdAr jAjk ny iwsU ^ `s dy cyilaM bAry aty<
     aAdmIaM ny aAiKaA< “nAsrt dy iwsU dI=”                   jo `pdyS `s ny smJAX sn< `nHM bAry pRSn kIty=
     8                                                        20
      iwsU ny ikhA< “mYN t¨hA^ aAiKaA tM hY ik mYN hI iwsU         iwsU ny aAiKaA< “mYN hmySA lokM ^ KulHyaAm boilaA
hM< es lE jykr t¨sIN mY^ tlAS rhy ho tM enHM lokM             hM= mYN hmySA pRArTnA sTAn aty m»dr iv|c hI `pdyS
                     9
^ jA, id`=” eh iwsU dI aAK,I ^ pUrn krn                       id|ty hn< ij|Ty sAry whUdI e|ktr hu»dy hn= mYN kdy
                                                                                                              21
lE vApiraA< “mYN `nHM iv|cNo koE nhIN guaAeaA ijnHM           iksy ^ gupt tOr ty is|iKaA nhIN id|tI=               tM ifr tU
^ tU mY^ id|tA hY=”                                          mY^ aijhy svAl ik`N kr irhA hY? `nHM lokM ^ puC
wUhnA 18:22-19:6                                      1114
ijnHM myrIaM is%iKaAvM su,IaM hn= `h jA,dy hn                iwsU ^ `s ny aAp,y kol bulAeaA aty puiCaA< “kI tU
ik mYN kI aAiKaA hY=”                                        whUdIaM dA rAjA hY?”
  22                                                           34
       jdoN iwsU ny eh aAiKaA tM `s kol K/y pYhrydArM               iwsU ny aAiKaA< “kI tU eh aAp,y aAp p¨|C irhA
iv|coN e|k ny `s ^ mAiraA ty aAiKaA< “tY^ srdAr              hY jM dUjy lokM ny tY^ myry bAry k|uJ aAiKaA hY?”
                                                               35
jAjk ^ es trHM nhIN bol,A cAhIdA=”                                  iplAtus ny ikhA< “mYN e|k whUdI nhIN hM tyry
  23
       iwsU ny aAiKaA< “jykr mYN Zlt boilaA hM< tM           aAp,y hI lok aty prDAn jAjk tY^ myry kol ilaAX
lokM sAmH,y d|s mYN kI glt boilaA hY= pr jykr mYN            hn= tU kI Zlt kItA hY?”
                                                               36
shI boilaM hM< tM tU mY^ ik`N ku|iqaA hY?”                         iwsU ny aAiKaA< “myrA rAj es dunIaM dA nhIN
  24
       tM ifr a»nAs nyy iwsU ^ srdAr jAjk kwAfA              hY= jykr eh es dunIaM dA hu»dA tM myry syvk `nHM
kol Byj id|tA= iwsU ^ `nHM ajy vI binHaA hoeaM sI=          nAl l/dy aty mYN whUdIaM dy hvAly nA kItA jMdA=
                                                             pr myrA rAj iksy hor TM dA hY e|ToN dA nhIN=”
                                                               37
               ptrs dA fyr JUQ bol,A                                iplAtus ny aAiKaA< “es dA mtlb tU e|k
 ( m|tI 26:71 - 75 mrkus 14:69 - 72; l°kA 22:58 - 62)        rAjA hY?”
  25
       Sm~n ptrs a|g kol K/HA sI aty aAp,y aAp                 iwsU ny aAiKaA< “tU jo aAiKaA `h s|c hY= mYN e|k
^ in|GA kr irhA sI= dUjy aAdmIaM ny ptrs ^ ikhA<             rAjA hM= mYN esy lE jnm ilaA aty esy kAr,
“kI tU vI `s dy cyilaM iv|coN e|k hY?”                      dunIaA ty aAeaA tM jo mYN sicaAE dI gvAhI dy
  pr ptrs ny hAmI nA BrI= `s ny ikhA< “nhIN< mYN             skM= aty hr mn¨|K jo sicaAE nAl sbiDt hY `h
nhIN hM=”                                                    myrI aAvAz su,dA hY=”
  26                                                           38
       srdAr jAjk dy syvkM iv|coN e|k `%Ty sI aty                   iplAtus ny ikhA< “s|c kI hY?” eh aAK, toN
eh aAdmI `h mn¨|K dA sbDI sI ijs dA ptrs ny                bAad< `h Fyr toN whUdIaM kol igaA aty `nHM ^
kn v%i>aA sI tM `s syvk ny ikhA< “kI mYN tY^ `s             aAiKaA< “es aAdmI ty lA`, vAsty mY^ koE doS
                                                                               39
aAdmI (iwsU) nAl bAZ iv|c vyiKaA sI=”                        nhIN l%iBaA=           pr eh t¨hA.A irvAz hY ik mYN t¨hA.y
  27
       pr ifr ptrs ny aAiKaA< “nhIN< mYN `sdy nAl            lE psAh dy it`hAr dy smyN e|k kYdI ^ m¨kt kr
nhIN sM⁄” aty `sy vyly e|k k|uk/ ny bMg id|tI=               skdA hM= so kI tsIN cAhdy ho ik mNY thA.y lE whdIaM
                                                                             ¨      »             ¨         U
                                                             dy rAjy ^ m¨kt kr dyvM?”
                                                               40
          iwsU ^ iplAtus kol iljAeaA igaA                           tM whUdI `%cI aAvAz iv|c cIky< “nhIN< `s ^
( m|tI 27:1 - 2< 11 - 31; mrkus 15:1 - 20; l°kA 23:1 - 25)   nhIN< pr tU br|bAs ^ m¨kt kr dy=” br|bAs e|k .AkU
   28
       td whUdI iwsU ^ kwAfA dI kichrI coN k|> ky            sI=
rAjpAl dy mihl iv|c lY gX= ajy bhut svyrA sI pr
whUdI kichrI dy a»dr nhIN gX= `h aAp,y aAp ^
iBRSq nhIN sI krnA cAhu»dy ik`Nik `h psAh dy
                                                             19        td ifr iplAtus ny iwsU ^ f/ ky ko/y mArn
                                                                                            2
                                                                       dA hukm id|tA sYnkM ny ki.aM dA tAj gud
                                                             ky `s dy isr ty pAeaA aty `s ^ bYNgnI colA
                                             29                            3
it`hAr dA Bojn krnA cAhu»dy sn=                   es lE      phnAeaA= bAr-bAr sYnk aA, ty `s ^ aA ky iQ|Q
iplAtus `nHM kol bAhr aAeaA aty puiCaA< “t¨sIN               krn l|gy< “hy whUdIaM dy rAjA< nmskAr=” es dy
es mn¨|K dy isr kI doS lgA`Ndy ho?”                          nAl hI `sdy mU»h ty cpy/M vI mArdy rhy=
  30                                                           4
       whUdIaM ny ikhA< “eh e|k burA aAdmI hY< es                  iplAtus ny ifr bAhr aAky whUdIaM ^ aAiKaA<
lE asIN es ^ tyry kol lYky aAX hM=”                          “vyKo< mYN `s ^ bAhr t¨hA.y kol ilaA irhA hM= t¨hA^
  31
       iplAtus ny whUdIaM ^ aAiKaA< “t¨sIN whUdI             ptA ho,A cAhIdA hY ik mY^ `s ty doS lA`, vAsty
                                                                                        5
aAp,y aAp hI es ^ lY jAvo aty aAp,I SrHA an¨sAr              kuJ vI nhIN l%iBaA” ifr iwsU bAhr aAeaA< `s dy
es dA inr,A kro=”                                            isr ty ki.aM dA tAj aty SrIr duaAly bYNgnI cogA
  whUdIaM ny jvAb id|tA< “pr t¨hA.I SrHA sA^ iksy            pAeaA hoeaA sI= iplAtus ny whUdIaM ^ ikhA< “vyKo<
^ mØt dI szA dy, dI aAigaA nhIN hY=”                         es mn¨|K ^ eh hY=”
  32                                                           6
       ijvyN iwsU ny aAp,I mØt bAry ikhA sI< ik `h                 jdoN prDAn jAjkM aty whUdI pYhrydArM ny es
iks trHM mrygA< `sy ^ pUrn krn lE `h vApiraA=                ^ vyiKaA tM `nHM rOlA pAeaA< “es ^ slIb idP⁄
  33
       iplAtus mihl a»dr vAps clA igaA aty `%Ty              slIb idP=”
1115                                         wUhnA 19:7-29
                                                                                                           18
  pr iplAtus ny ikhA< “t¨sIN aApy es ^ lY jAvo aty             iv|c `s ^ “glg|TA” kih»dy hn=                    `%Ty `nHM ny
slIb dy id`< pr mY^ es ty doS lA`, lE kuJ vI                   iwsU ^ slIb id|tI= `%Ty do mn¨|K hor sn ijnHM ^
nhIN l%iBaA=”                                                  iwsU nAl slIb id|tI gE sI= e|k e|k mn¨|K `s dy
  7                                                                                              19
   whUdIaM ny aAiKaA< “sA.y kol SrHA hY aty es dy              dohIN pAsIN< aty iwsU ivcAly=          iplAtus ny e|k icnH
an¨sAr eh mrn wog hY ik`Nik es ny eh aAiKaA                    p|qI ilKvA ky slIb `%pr qgvAE ijs ty eh iliKaA
                                                                                                                      20
hY ik eh prmyS¨r dA p|utr hY=”                                 hoeaA sI< “iwsU nAsrt whUdIaM dA rAjA=”                  eh
  8
   jd ipltus ny eh g|l su,I td `h hor vI .r                    icnH p|qI ebrAnI< lAtInI aty wUnAnI BASA iv|c ilKI
         9
igaA= `h m¨/ mihl ^ igaA aty iwsU ^ aAiKaA<                    hoE sI= bhut sAry whUdIaM ny eh skyt pi/HaA< ik`N
“tU ik|ToN aAeaA hYN?” pr iwsU ny `s ^ koE jvAb               ik ijs jgHM `s ^ slIb id|tI gE sI< Sihr dy ny/y
             10                                                         21
nA id|tA=         iplAtus ny ikhA< “kI tU myry nAl bol, toN   hI sI=        prDAn whUdI jAjkM ny iplAtus ^ ikhA ik<
enkArI hYN? kI tU nhIN jA,dA ik myry kol eh SktI              “eh nA ilK< ‘`h whUdIaM dA rAjA hY=’ sgoN eh
hY ik mYN BAvyN tY^ C|. dyvM ty BAvyN slIb ty mAr              ilK ik< ‘`s ny aAiKaA< ik mYN whUdIaM dA rAjA hM=’”
                                                                 22
dyvM?”                                                                iplAtus ny aAiKaA< “ jo mYN iliKaA hY< `s^ mYN
  11
       iwsU ny aAiKaA< “eh SktI< jo myry `%pr tyry kol         hu, nhIN bdl skdA=”
                                                                 23
hY prmyS¨r duaArA id|tI hoE hY= es lE ijs aAdmI                       jdoN sYnkM ny iwsU ^ slIb id|tI< `nHM ny `s dy
ny mY^ tyry h|TIN F/vAeaA hY `h v|D pAp dA doSI                vstr lX aty `nHM ^ cAr ih%isaM iv|c vi.aA=
hY=”                                                           hryk ispAhI dA e|k ih|sA= `nHM ny `s dA ku/tA vI
  12
       es toN bAad iplAtus ny iwsU ^ aAzAd krn dI              lY ilaA= eh e|k isry toN T|ly t|k e|ko hI quk/y dA
                                                                                      24
bhut koiSS kItI= pr whUdI rOlA pA rhy sn< “jo koE              bui,aA hoeaA sI=            ispAhIaM ny aAps iv|c ikhA<
vI es ^ bAdSAh QihrAvygA `h kYsr dy i˘KlAf hY=                 “sA^ es ku/ty ^ ih%isaM iv|c nhIN pA/nA cAhIdA<
es lE jykr tU es aAdmI ^ C|.yNgA tM es dA                     sgoN asIN prcIaM pA ky vyK lYNdy hM eh iks dy ih|sy
mtlb tU kYsr dA im|tr nhIN hY=”                               aA`NdA hY= eh es lE hoeaA tM jo poTI dA kTn
  13
       iplAtus eh g|lM su, ky iwsU ^ bAhr p|Tr dy              pUrA ho sky=
cbUtry nM dy TM kol ilaAeaA=(ijs ^ ebrAnI BASA*
iv|c “g|bTA” aAiKaA jMdA hY) aty inaMkAr dI kursI                “`nHM myry vstr vI aAps ’c v. lX aty myry
                    14
ty bYQ igaA=             eh tkrIbn dupihr sI aty eh            kpi/aM ty prcI su|qI=”                            zbUr 22:18
psAh dy it`hAr dI itaArI dA idn sI= iplAtus ny
whUdIaM ^ ikhA< “eh vyKo< t¨hA.A rAjA e|Ty hY=”                tM ispAhI ny e`N kItA=
  15                                                             25
       whUdIaM ny .. pAE “es ^ dUr lY jAP< es ^                      iwsU dI mAtA `s dI slIb dy kol K/HI sI= `s
lY jAP aty es ^ slIb idP=”                                     dI mM dI BY,< klops dI ptnI mirwm aty mirwm
                                                                                                26
  iplAtus ny `nHM ^ pu%iCaA< “kI t¨sIN cAhu»dy ho ik mYN       mgdlInI vI KlotIaM sn=                iwsU ny aAp,I mAtA ^
t¨hA.y rAjy ^ slIb dyvM?”                                      vyiKaA= aty ijs cyly ^ b/A ipaAr kItA sI vI `%Ty
  pRDAn jAjk ny aAiKaA< “sA.A isrF e|k hI rAjA                 hI K/A sI tM `s ny ap,I mAtA ^ ikhA< “ipaArI
                                                                                                27
hY< kYsr=”                                                     aØrt⁄ eh irhA tyrA p¨|tr=”            td iwsU ny `s cyly ^
  16
       tM iplAtus ny iwsU ^ slIb dy, lE whUdIaM dy             aAiKaA< “tyrI mAtA e|Ty hY=” tM es toN bAad `h
hvAly kr id|tA=                                                cylA iwsU dI mAtA ^ aAp,y Gr aAp,y kol lY igaA=


             iwsU ^ slIb ty c/HAeaA igaA                                               iwsU dI mØt
 ( m|tI 27:32 - 44; mrkus 15:21 - 32; l°kA 23:26 - 43)          ( m|tI 27:45 - 56; mrkus 15:33 - 41; l°kA 23:44 - 49)
                          17                                     28
  ispAhI iwsU ^ lY gX=            `s ny aAp,I slIb aAp                iwsU jA,dA sI ik sB kuJ spUrn ho c¨%ikaA sI=
c¨|kI aty KoprI nAmyN TM ty igaA= aty ebrAnI BASA              es lE poTI iv|c jo iliKaA hY `s ^ pUrA krn lE
                                                                                                          29
                                                               `s ny aAiKaA< “mYN ipaAsA hM=”*                 `%Ty e|k v|.A
ebrAnI BASA ebrAnI jM arAmI< ebrAnI BASA vrgA                  mrtbAn isrky dA BiraA hoeaA sI tM ispAhIaM ny
e|k BASA ijh/I pihlI sdI EsvI iv|c bhut sAry whUdI
boldy sn=                                                      “mYN ipaAsA hM” zbUr 22:15; 69:21
wUhnA 19:30-20:12                                             1116
e|k sp»j ^ `s iv|c iBgoeaA aty `s sp»j ^ zUfy                        sI= `%Ty e|k nvIN kbr sI ijs iv|c kdy vI iksy ^
nA dy pODy dI qih,I nAl bn ky< `s ^ iwsU dy mU»h t|k                dFnAeaA nhIN igaA sI=
                       30                                              42
`%pr `QAeaA=                jd iwsU ny isrky dA svAd diKaA<
                                                      y                     aAdmIaM ny iwsU ^ `s kbr iv|c pA id|tA ik`N
`s ny aAiKaA< “eh pUrA ho igaA hY=” td iwsU ny                       j¨ eh ny/y sI aty sbt dy idn lE itaArI dA idn
ap,A isr invAeaA aty jAn dy id|tI=                                   vI sI=
     31
          eh idn itaArI dA idn sI aty aglA idn
sbt dA idn sI= whUdI eh nhIN cAhu»dy sn ik loTM                             kuJ cyilaM ny iwsU dI kbr ^ KAlI pAeaA
slIb ty qgIaM rih,= ik`N ik sbt dA idn `nHM                               ( m|tI 28:1 - 10; mrkus 16:1 - 8; l°kA 24:1 - 12)
lE bhut KAs sI= `nHM iplAtus a|gy byntI kItI ik
`h `nHM dIaM l|tM to/n dI aAigaA dyvy< tM jo `h
jldI mr jA, aty slIbM toN jldI hI loTM ^
                                                                     20           hFty dy pihly idn< aimRt vyly< mirwm
                                                                                  mgdlInI kbr kol gE< ij|Ty iwsU dA SrIr
                                                                     ipaA hoeaA sI= ajy hnyrA hI sI= `s ny vyiKaA ijs
                        32                                                                                                     2
`tAiraA jA sky=              tM ispAhI aAX aty `nHM ny pihly         p|Tr ny kbr >kI hoE sI `h hiqaA hoeaA sI= tM
aAdmI dIaM l|tM to/IaM ijs ^ iwsU nAl slIb id|tI                     mirwm n|sdI hoE Sm~n ptrs aty iwsU dy hor
gE sI= Fyr `nHM ny dUjy aAdmI dIaM vI l|tM to/                       cyilaM ijnHM ^ iwsU ny ipaAr kItA sI< kol gE= `s
             33
id|tIaM=          pr jdNo ispAhI iwsU kl phcy tM kI viKaA
                                       o   »u        y               ny `nHM ^ aAiKaA< “`nHM ny pRBU ^ kbr iv|coN k|>
ik iwsU tM pihlM hI mr c¨|kA hY< es lE `nHM ny `s                    ilaA hY aty asIN nhIN jA,dy ik `nHM ny `s ^ ik|Ty
                              34
dIaM l|tM nA to/IaM=               pr `nHM iv|coN e|k ispAhI ny      r|iKaA hY?”
                                                                       3
tlvAr k|>I aty iwsU dI v|KI iv»n id|tI= `s dy                           tM ptrs aty dUjy cyly ny kbr v|l jA,A SurU
                                            35                                4
SrIr iv|coN lhU aty pA,I aAeaA=                  (ijs ny eh sB       kItA= `h dovyN B|j rhy sn pr dUjA cylA ptrs
vyiKaA gvAhI id|tI aty `s dI gvAhI s|cI hY< `h                       nAloN tyz B|j irhA sI aty kbr kol pihlM phu»c
                                                                              5
jA,dA jo `h kih irhA hY s|c hY= `s ny gvAhI id|tI                    igaA= `s ny T|ly Juk ky a»dr vyiKaA tM `s ny `h
tM jo t¨sIN vI ivSvAs kr skoN=)                                      ilnn dy kp/y `%Ty pX hoX vyKy< pr `h a»dr nA
     36                                                                       6
          eh poTI dI kih,I ^ pUrA krn lE vApiraA:                    igaA= td Sm~n ptrs vI `s dy mgr aA phu»cA
                                                     37
“`s dI koE h|.I nhIN to/I jAvygI=”*                       aty dUjI   aty `h kbr dy a»dr v/ igaA `s ny vI `%Ty ilnn
                                                                                           7
poTI aAKdI hY< “lok `s ivaktI v|l vyK,gy ijs ^                       dy k|p/y pX vyKy= `s ny `h kp/A vI vyiKaA ijh/A
`nHM ny tlvAr nAl ivinaA sI=”*                                      iwsU dy isr ty lpyiqaA hoeaA sI= aty `h kp/A tih
                                                                     krky `nHM ilnn dy k|pi/aM toN h|q ky e|k pAsy ipaA
                                                                                   8
                       iwsU ^ dfnA`,A                                hoeaA sI= ifr dUjA cylA vI a»dr igaA eh `h
 ( m|tI 27:57 - 61; mrkus 15:42 - 47; l°kA 23:50 - 56)               cylA sI ijh/A ik kbr `%ty ptrs toN pihlM phu»cA
  38
          es toN bAad airmTyaA dy wUsuf ny iplAtus ^                 sI= jd `s ny eh sB vApiraA vyiKaA tM `s ^
                                                                                       9
iwsU dy SrIr^ lY jA, lE byntI kItI= ik`N j¨                          inhcA hoE= `h cyly `doN t|k eh nA smJ sky sn
wUsuF whUdIaM toN .rdA sI< `h iwsU dA gupt cylA                      ik poTIaM iv|c kI iliKaA hoeaA sI< ik iwsU ^ mØt toN
sI= iplAtus ny `s ^ iwsU dy SrIr ^ lY jA, dI                         `BrnA cAhIdA hY=
aAigaA dy id|tI tM wUsuf aAeaA aty iwsU dI loT ^
                       39
`%ToN lY igaA=              inkudym¨s wUsuf dy nAl igaA=
inkudym¨s `hI sI ijh/A e|k vAr rAt ^ iwsU kol                               iwsU dA mirwm mgdlInI a|gy pRgq ho,A
igaA sI= `h aAp,y nAl cONtI ilqr dy krIb gDrs                                             ( mrkus 16:9–11)
                                                                       10
nAl imiSRt ~d ilaAeaA=                                                      Fyr cyly Gr ^ vAps m¨/y= mirwm ajy vI kbr
     40                                                                                          11
          enHM dohM aAdmIaM ny iwsU dI loT c¨kI aty                  dy bAhr K/HI ro rhI sI=          jdoN `h ro rhI sI tM roNdI
                                                                                                             12
whUdIaM dy dfnA`, dy irvAz m¨tAbk smgrI pAky                         roNdI ny Juk ky kbr a»dr vyiKaA=             mirwm ny do dUt
e|k ptly ilnn dy k|p/y nAl `s dy SrIr ^ lpyiqaA=                     sfyd poSAk pAX hoX vyKy< `h `%Ty bYQy hoX sn ij|Ty
41
     ijs jgHA iwsU ^ slIb id|tI gE sI `%Ty e|k bAg                   iwsU dA SrIr pAeaA hoeaA sI= e|k dUt iwsU dy isr
                                                                     vAly pAsy bYQA sI ty dUjA dUt `s dy pYrM vAly pAsy
“`sdI ... to/I jAvygI” zbURr 34:20 eh ivcAr kUc 12:46
                                                                     bYQA hoeaA sI=
“lok ... iv»inHaM sI” zkrwAh 12:10
1117                                     wUhnA 20:13-21:6
     13                                                                                    25
          dUtM ny mirwm ^ puiCaA< “hy aØrt< tU ro ik`N            bArHM iv|coN e|k sI=         dUjy cyilaM ny TomA ^ d%isaA<
rhI hY?”                                                           “asIN pRBU dy drSn kIty hn=” TomA ny ikhA< “mYN `doN
     mirwm ny `%tr id|tA< “kuJ lokM ny myry pRBU dA                t|k wkIn nhIN krMgA jd t|k mYN `s dy h|TM iv|c
SrIr lY ilaA hY< ty mYN nhIN jA,dI ik `nHM ny `s ^                 myKM dy icnH ty Cyd nA vyKM aty aAp,I `Ngl `nHM
                      14
ik|Ty r%iKaA hY=”          jdoN `s ny eh aAiKaA aty aAsy<          TAvM iv|c pAky nA vyK lvM ij|Ty myKM g|.IaM gEaM
pAsy m¨/I< tM `%Ty `s ny iwsU ^ Ki/HaM vyiKaA pr                   sn aty aAp,A h|T `s dI v|KI ty nA r|K lvM=’
                                                                     26
`h eh nhIN sI jA,dI ik eh iwsU hI hY=                                     e|k hFty bAad cyly `sy Gr iv|c ifr e|ktr
     15
          iwsU ny `s ^ ikhA< “myrI ipaArI aØrt< tU ik`N           hoX= TomA `nHM dy nAl sI= drvAzy bd sn pr iwsU
ro rhI hY? aty tU iks ^ l|B rhI hY?”                              `nHM iv|c iFr aA, ky K/A ho igaA aty aAiKaA< “SMtI
     mirwm ny soicaA ik SAed eh aAdmI es bAg                       t¨hA.y nAl hovy=”
                                                                     27
dA mAlI hY< aty `s ^ aAiKaA< “jnAb< jy t¨sIN `s ^                         td iwsU ny TomA ^ ikhA< “aAp,I `Ngl e|Ty r|K<
lY gX ho< tM mY^ d|so ik t¨sIN `s ^ ik|Ty r%iKaA hY=               aty myry h|TM v|l vyK= aAp,A h|T myrI v|KI ty r|K=
                                             16
tM jo mYN jA skM aty `s ^ lY lvM=”                iwsU ny `s ^     S|k nA kr sgoN ivSvAs kr=”
                                                                     28
aAiKaA< “mirwm=” mirwm m¨/I aty iwsU v|l t%ikaA                           TomA ny iwsU ^ aAiKaA< “myry pRBU aty myry prmySr=”
                                                                                                                          ¨
                                                                     29
aty ebrAnI BASA iv|c bolI< “r%bonI” BAv “gurU=”                           iwsU ny TomA ^ ikhA< “tU jo mY^ vyiKaA es krky
     17
          iwsU ny `s ^ aAiKaA< “mY^ nA F/⁄ ajy mYN aAp,y           prtIt kItI hY= D»n `h ijnhM ny nhIN vI vyiKaA
iptA kol nhIN igaA= pr tU myry BrAvM kol jA aty                   ifr vI prtIt kItI=”
`nHM ^ eh d|s: mYN vAps aAp,y aty tyry iptA kol jA
irhA hM= myry prmyS¨r aty tyry prmyS¨r kol=”                                      wUh»nA ny eh pustk ik`N ilKI
     18                                                              30
          mirwm mgdlInI cyilaM kol gE aty `nHM ^                          iwsU ny hor vI kE kirSmy kIty ijh/y `sdy cyilaM
jA ky d%isaA< “mYN pRBU ^ vyiKaA hY=” aty `s ny `nHM               ny vyKy= `h kirSmy es pustk iv|c nhIN ilKy gX
                                                                          31
^ `h g|lM vI d|sIaM jo iwsU ny `s ^ aAKIaM sn=                     hn=         eh g|lM ilKIaM gEaM hn tM jo t¨sIN ivSvAs
                                                                   kr sko ik iwsU hI msIh aty prmyS¨r dA p|utr hY= aty
             iwsU dA aAp,y cyilaA a|gy pRgq ho,A                   prtIt krky< `s dy nM rAhIN t¨sIN jIvn K|q sko=
              ( m|tI 28:16 - 20; mrkus 16:14 - 18;
                        l°kA 24:36 - 49)                                          iwsU dA s|t cyilaM ^ pRgq ho,A
     19
          `sy idn dI SAm< hFty dy pihly idn< sAry cyly
e|ksAT e|ktr hoX= `nHM ny sAry drvAzy bd kr
lX ik`N ik `h whUdIaM toN .rdy sn= t|d iwsU
                                                                   21            bAad iv|c iwsU ny aAp,y -aAp ^ cyilaM
                                                                                 a|gy drSAeaA= eh itibirwAs dI JIl ty
                                                                                  2
                                                                   vApiraA= kuJ cyly `%Ty ek|tr hoX sn= `h Sm~n
`nHM kol aAky `nHM sAmH,y K/A ho igaA aty aAK,                     ptrs< TomA< ijh/A ik didm¨s khA`NdA hY< n|TAinXl
                                 20
l|gA< “t¨hA^ SMtI imly=”              jdoN iwsU ny eh aAiKaA       jo glIl dy kAnA toN sI< zbdI dy p¨|tr aty `s dy
                                                                                                  3
tM `sdy cilaM ^ aAp,y hT aty aAp,I vKI ivKAE=
         y             |            |                              cyilaM iv|coN do hor sn= Sm~n ptrs ny ikhA< “mYN
cyly pRBU ^ vyK ky b/y pRSn hoX=                                  m|CIaM f/n jMdA hM=”
     21
          td iwsU ny m¨/ ikhA< “t¨hA^ SMtI imly⁄ mYN t¨hA^           dUjy bAkI cyilaM ny ikhA< “asIN vI tyry nAl cldy
                                                      22
Byj irhA hM ijvyN iptA ny mY^ G%ilaA hY=”                  mgroN   hM=” tM sAry cyly gX aty by/I iv|c c/H gX= `nHM
iwsU ny eh aAiKaM `s ny aAp,y cyilaM `%pr fUk                      `s rAt m|CIaM f/n dI bhut koiSS kItI pr `h
mArI= iwsU ny aAiKaA< “piv|tr aAtmA pRApt kro=                     koE m|CI nA f/ sky=
23                                                                   4
     jdoN t¨sIN lokM dy pAp m¨aAf kro tM `nM dy pAp                   aglI svyr iwsU iknAry ty KlotA sI pr cyilaA ^
                                                                                                       5
m¨aAf kIty jA,gy< ty jy t¨sIN `nHM dy pApM ^ nA bKSoNgy            nhIN ptA sI ik `h iwsU sI= td iwsU ny cyilaM ^
tM `nHM dy pAp bKSy nhIN jA,gy=”                                   ikhA< “im|tro kI t¨sIN m|CI f/I?”
                                                                     cyilaM ny aAiKaA< “nhIN=”
                                                                     6
                  iwsU dA TomA a|gy pRgq ho,A                         iwsU ny `nHM ^ ikhA ik aAp,A jAl by/I dy s|jy
     24
          jd iwsU `nHM kol aAeaA tM TomA< ijs ^ dIdums             pAsy pA,I iv|c su%qo `%Ty t¨hA^ kuJ m|CIaM iml,gIaM
vI aAKdy sn< `%Ty cyilaA iv|c nhIN sI= TomA `nHM                   tM cyilaM ny e»J hI kItA= `nHM ^ `%Ty m|CIaM imlIaM=
wUhnA 21:7-25                                           1118
ijvyN ik jAl bhut BArA ho igaA hovy ty `h es ^                   ptrs `dAs ho igaA es lE ik iwsU ny tIjI
by/I v|l iK|c, dy awog sn=                                     vAr `s ^ puiCaA ik< “kI tU myry nAl ipaAr krdA
     7
      `h cylA ijs ^ iwsU ny ipaAr kItA `s ny ptrs              hYN=” ptrs ny ikhA< “pRBU tU sB kuJ jA,dA hY ik mYN
^ ikhA< “`h pRBU hY=” jd ptrs ny `s ^ eh                       tyry nAl ipaAr krdA hY=”
                                                                                                                 18
kih»idaM s¨i,aA< “`h pRBU hY=” `s ny aAp,A kp/A                  iwsU ny ptrs ^ ikhA< “myrIaM By.M* cAr=              mYN
aAp,y aAly duaAly lpyq ilaA aty pA,I iv|c CAl                  tY^ s|c aAKdA        jdoN tU jvAn sI tU l|k duaAly
mAr igaA (es toN pihlM m|CIaM F/dy hoX `s ny                   pyqI bn ky ij|Ty tyrA jIa krdA tU tur jMdA sI< pr
                                    8
aAp,y k|p/y lAhy hoX sn=) dUjy cyly by/I iv|c ndI              jd tU bu>A hovyNgA tU aAp,y h|T bAhr FYlAvyNgA aty
dy k>y v|l ^ cly gX aty m|CIaM dA BiraA hoeaA                 koE hor ivaktI tyry l|k duaAly kmr ks bnyHgA aty
jAl iK|c, l|gy= `h iknAry toN koE sO ku gz dI dUrI             ij|Ty tyrA jIa nhIN krygA jA, ^ `h tY^ `%Ty lY
               9
ty hI sn= jdoN cyly pA,I iv|coN bAhr aAX aty zmIn              jAvygA=”
                                                                 19
ty phu»cy< `%Ty `nHM ny a|g vyKI= es `%ty e|k m|CI                    iwsU ny `s ^ eh sUct krn lE ikhA ik
                      10
aty roqI pE sI=            iwsU ny aAiKaA `h “m|CI ilaAP       prmyS¨r ^ mihmAmE krn lE ptrs iks trHM dI
ijh/I t¨sIN hu,y F/I hY=”                                      mØt mrygA= aty eh kih ky `s ny aAiKaA< “myrA
     11
          Sm~n ptrs by/I iv|c igaA aty jAl ^ iknAry            an¨sr, kr=”
                                                                 20
ty iK|c ilaAeaA= eh< e|k sO trivjA v|.IaM m|CIaM                     ptrs aAsy-pAsy m¨i/aA aty vyiKaA ik ijs ^
nAl BiraA hoeaA sI BAvyN mCIaA b/IaM BArIaM                    iwsU ny bhut ipaAr kItA sI `h cylA ip|Cy aA irhA
sn pr jAl tM vI nA pAiqaA=                                     sI= eh `h cylA sI ijh/A `s rAt dy KA,y vyly iwsU
     12
          iwsU ny `nHM ^ aAiKaA< “aAP ty aAky KAvo=” iksy      v|l JuikaA sI ty aAiKaA sI “pRBU< tY^ duSm,M h|TIN
                                                                                   21
cyly iv|c `s ^ eh p¨|C, dA hONslA nhIN sI< “tU kO,            kO, F/vAXgA?)            jdoN ptrs ny `s cyly ^ aAp,y
                                            13
hYN?” `h jA,dy sn ik eh pRBU hI sI=              iwsU aAeaA<   ip|CoN aA`NidaA pAeaA tM `s ny iwsU ^ p|uiCaA< “pRBU
roqI lE aty `nHM ^ dy id|tI= e»J hI m|CI vI lE                 jI es dy bAry t¨hA.A kI iKaAl hY? es nAl kI
                           14
aty `nHM ^ id|tI=               mØt toN `Brn toN bAad eh       bItygI?”
                                                                 22
tIjI vAr sI ik iwsU cyilaM ^ pRgq hoeaA sI=                           iwsU ny `%tr id|tA< “jy mYN cAvHM ik myry aA`,
                                                               t|k `h jIvy< tM tY^ kI? tU myry ip|Cy ho tur=”
                                                                 23
                iwsU dA ptrs nAl g|l krnM                             tM eh khA,I cyilaM iv|c fYl gE= `h
     15
          `nHM dy KA hq, toN bAad< iwsU ny Sm~n ptrs           aAK rhy sn ik eh cylA< ijs ^ iwsU ny bhut
^ aAiKaA< “Sm~n< wUh»nA dy p¨|tr< kI ij»nA ipaAr               ipaAr kItA< nhIN mrygA= pr iwsU ny eh nhIN
eh lok mY^ krdy hn tU mY^ enHM lokM nAloN v|D                 aAiKaA sI ik `h nhIN mrygA= sgoN asl iv|c
ipaAr krdA hYN?” ptrs ny ikhA< “hM pRBu jI< tU                aAiKaA sI “jy mYN cAvHM myry aA`, t|k `h zrUr jIvy
jA,dA hY ik mYN tY^ ipaAr krdA hM=”                            tM t¨hA^ kI?”
                                                                 24
     td iwsU ny ptrs ^ ikhA< “myry lyl* cAr=”
                                      y                               eh `h cylA hY ijs ny enHM g|lM dI gvAhI
     16
          iwsU ny ifr ptrs ^ aAiKaA< “hy Sm~n wUh»nA           id|tI hY= aty ijsny eh g|lM ilKIaM aty asIN jA,dy
dy p¨|tr kI tU mY^ ipaAr krdA hY?” ptrs ny ikhA<              hM ik `sdI pRmA,ktA s|cI hY=
                                                                 25
“hM pRBU tU jA,dA hY ik mYN tY^ ipaAr krdA hM=” td                   iwsU ny hor vI bhut g|lM kItIaM= jy `h sArIaM
iwsU ny ptrs ^ aAiKaA “myrIaM By.M dA iKaAl krIN=”             e|k e|k krky ilKIaM jMdIaM tM mYN smJdA hM ik
17
     tIjI vAr iwsU ny ifr ptrs ^ aAiKaA< “Sm~n<                sArIaM pustkM ilKy jA, lE SAed sArI dunIaM
wUh»nA dy p¨|tr< kI tU mY^ ipaAr krdA hYN?”                   vI kAFI nA hudI=




lyly eh Sbd iwsU ny aAp,y cyilaM lE vritaA=                    By. By. Sbd iwsU ny aAp,y cyilaM lE vritaA=
1119




                              rs°lM dy krt|b
                                                               9
                   l°kA v|loN e|k hoor poTI                     jdoN iwsU eh g|lM rsUlM ^ kih hiqaA< `h surgM


1     ipaAry iT`iFlus< ijh/I mYN pihlI poTI ilKI sI
      `h< iwsU ny jo kuJ kItA aty isKAeaA sI< `s
               2
bAry ilKI sI= mYN iwsU dy sAry jIvn bAry SurU toN lY ky
                                                          v|l iljAeaA igaA= jdo rsUl `s ^ vyK rhy
                                                          sn< vyKidaM hI vyKidaM iwsU ek b|dl iv|c `nHM
                                                          dIaM a|KM toN Phly ho igaA=
                                                                                               10
                                                                                                    iwsU alop ho irhA sI
`s idn t|k iliKaA hY< jdoN `h surgM ^ cu%ikaM             ty rsUl `s ^ akAS iv|c vyK rhy sn= acAnk do
igaA sI= es GqnA toN pihlM< `sny piv|tr aAtmA             j,y sFyd k|p/y pAX hoX `nHM dy nAl aAky K/Hy ho
                                                                    11
rAhIN `nHM rsUlM* ^ ihdAetM id|tIaM ijnHM ^ `sny          gX=            `nHM dohM ny rsUlM ^ aAiKaA< “hy glIlI dy
               3
cui,aA sI=         `s `pr»t `s ny rsUlM ^ ehI             loko< t¨sIN e|Ty K/Hy hoky aAkAS v|l ik`N vyK rhy ho?
drSAeaA ik nbI ij~NdA sI= iwsU ny bhut SktI               eh iwsU ijh/A tuhA.y koloN akAS `%pr `QA ilaA
SAlI kirSmy krky eh sAibt kr id|tA= `s dy mØt             igaA hY< eh `sy trHM vAps aAvygA ijvy t¨sIN es
toN prtn toN bAad< ky cAlI idnM t|k< rsUlM ny `s          ^ DrtI toN svrg v|l jMidaM vyiKaM hY=”
                          4
^ bhut vArI vyiKaA= iwsU ny prmyS¨r dy rAj bAry vI
d%isaA= e|k vAr jdoN iwsU `nHM nAl Bojn kr irhA                              nvyN rs°l dA cui,aA jA,A
                                                               12
sI< tM `s ny `nHM ^ wrUSlm toN bAhr nA jA, ^ vI                     t|d rsUl jYtUn dy phA/ v|loN wrUSlm ^ gX
aAiKaA= `s ny ikhA< “prmyS¨r ny tuhA^ koE vcn             (eh phA/ wrUSlm toN ek–a|D mIl dI vAq ty hY)
                                                          13
id|tA sI ijs bAry ik mYN tuhA^ pihlM vI d|s cu|ikaA            rsUl Sihr ^ gX aty `s jgHA ty Qihry ij|Ty `h
hM= t¨sIN e|Ty (wrUSlm) iv|c `s vcn dy pUrA ho,           pihlM rih»dy sn= eh kmrA pØ/IaM c/H ky sI= `%Ty
                          5
dI `.Ik iv|c rho= wUhnA ny lokM ^ pA,I nAl               eh rsUl sn: ptrs< wUhnA< wAkUb< a»idRwAs< iFil|ps<
                                                                                                         u
bpitsmA id|tA< pr To/y hI idnM iv|c< tuhA^ piv|tr         TomAs< brTulmE< m|tI aty wAkUb hlFA dA p¨|tr
aAtmA nAl bpitsmA id|tA jAvygA=”                          Sm~n jo zylotys dy nM nAl jAi,aA jMdA sI aty
                                                          whUdA< wAkUb dA p¨|tr=
                                                               14
          iws° ^ surgM iv|c iljAeaA jA,A                            sAry rsUl e|kQy rih rhy sn aty `h `sy mksd
  6
   jdoN sAry rsUl e|kQy hoX tM `nHM ny iwsU ^ pu%iCaA<    lE a.ol pRArTnA kr rhy sn= kuJ aØrtM< mirwm<
“hy pRBU< kI tU hu, esrAXl dy rAj ^ vAps aA`,            iwsU dI mAtA aty `s dy BrA vI `%Ty rsUlM nAl sn=
                                                               15
vAlA hY?”                                                           kuJ idnM bAad jdoN `%Ty koE e|k sO vIh
  7
   iwsU ny `nHM ^ aAiKaA< “isrf iptA ^ hI `h              inhcAvAn ek|Qy hoky aAX< ptrs `nHM iv|co `%iQaA
                                                                                 16–17
idn aty smM inrDAirt krn dA h|k hY= t¨sIN enHM            ty `s ny aAiKaA<               “hy BrAvo< jo piv|tr aAtmA ny
                               8
cIzA ^ nhI jA, skdy= pr piv|tr aAtmA tuhA.y               pihlM hI poTIaM iv|c dA~d rAhIN whUdA bAry aAiKaA
kol aAvygA ty tuhA^ SktI iml jAvygI= aty t¨sIN myry       hY `h inSict hI vAprnA cAhIdA hY= whUdA sA.y
gvAh hovoNgyy= sB toN pihlM t¨sIN wrUSlm dy lokM ^        smUh iv|coN e|k sI= `s eh sA.y nAl es syvA iv|c
myry bAry d|soNgy ty `s toN bAad sAry whUidwA aty         e|k ih|sA id|tA igaA sI< pr eh `hI sI< ijs ny
sAmirwA iv|c< aty hor sArI DrtI dy ihisaM iv|c myry       `n H M l o k M dI agvAE kItI= ijn H M n y iws U ^
bAry gvAh hovogy=”                                        F/vAeaA=”
                                                               18
                                                                    whUdA ^ es duSq krnI vAsty Dn id|tA igaA
rsUl `h aAdmI ijnHM ^ iwsU ny aAp,y KAs shAekM iv|coN
                                                          sI< aty `s ny es Dn nAl e|k Kyt KrIidaA= pr
cui,aA=
rs°lM dy krt|b 1:19-2:18                                   1120
whUdA isr prny i.%igaA `s dA SrIr fq ky pAq                      v|KrIaM v|KrIaM sn ty T|ly aAky< hryk mn|uK dy a|gy
                                                                                       4
igaA< `s dIaM sArIaM aMt/IaA bAhr inkl                           aA ky QihrIaM= vyKidaM-vyKidaM `nHM sBnM iv|c
               19
aAEaM=              wrUSlm dy sAry lokM ny es bAry sui,aM=       piv|tr aAtmA smHA igaA aty `nHM sB ny v|K v|K
es lE `nHM ny es Kyt dA nA` ‘akldmA’ riKaA                       bolIaM bol,IaM SUrU kr id|tIaM= ik`N ik piv|tr
ijs dA `nHM dI BASA iv|c arT hY “lhU dA Kyt=”                    aAtmA ny `nHM ^ bol, dI tAkt id|tI sI=
      20                                                           5
           ptrs ny ikhA< “whUdA bAry zbUr dI pustk iv|c             `s vkt< wrUSlm iv|c bhut sAry DArimk whUdI
iliKaA hoeaA hY:                                                 lok rih»dy sn= eh mn|uK dunIaM dy sB ih%isaM iv|coN
                                                                                           6
      ‘kAS `s dA Gr `%j/ jAvy=’ `%Ty iksy ^ vI nhIN              eTy aAX hoX sn= enHM mn|uKM dA ek v|.A qolA
rih,A cAhIdA=                                      zbUr 69:25    ekiQaM aAeaA sI ik`N ik `nHM ny eh gU»j su,I
                                                                 sI= `h hYrAn sn< ik`N ik `nHM ny hr e|k aAsTAvAn
                                                                                                                       7
aty eh vI iliKaA hY ik:                                          ^ aAp,I Kud dI zbAn iv|c bolidaM sui,aA= `h
      ‘`s dA k»m koE hor sMB lvy=’                 zbUr 109:8    sAry whUdI es toN b/y hYrAn sn= `h eh nhI smJ
                                                                 sky ik `h aijhA krn dy smr|T ikvyN sn= `nHHM
      21–22
              es lE hu, sA.y nAl e|k aijhA mn|uK rly             ikhA< “vyKo⁄ eh sB jo bol rhy hn kI `h glIlI toN
                                                                            8
jo iwsU dy m¨/ jIa `%Q, dA gvAh b,y= eh aAdmI                    nhI hn? iFr sA.y coN hr e|k aAp,I jnm BUmI dI
`nHM lokM iv|coN ho,A cAhIdA hY< ijh/y `s pUry smyN              BASA `nHM dI zbAnI ikvyN su,dA hY? eh ikvy s»Bv
                                                                                                       9
sA.y smUh dA e|k ih|sA hu»dy sn< jdoN pRBU iwsU sA.y             hY? asIN sB v|Ko-v|K TAvM toN hM= asIN ijh/y pArTI<
nAl sI= eh mnu|K `doN toN sA.y sATIaM iv|coN e|k                 mydI< elAmI< msoptAimwA< whUidwA< kpdu%ikwA< puts<
                                                                                  o                             » u
                                                                           10
zrUr ho,A cAhIdA hY jd toN wUhnA ny lokM ^ bpitsmA
                                                                aiswA=         FrUigwA< pumfuilwA< imsr aty ilibwA dy
dy,A SurU kItA sI< aty `doN t|k< jd t|k ik iwsU ^                ih|sy kuryno dy nzdIk dy rih, vAly hM= e|Ty romI
                                                                                                              11
surgM v|l ^ iljAeaA igaA sI=”                                    m¨sAifr< dovyN whUdI aty whUdI m¨rId=             krytI aty
      23
           td rsUlM ny dohM ^ K/HA kItA= `nHM iv|co e|k          arbI hn< asIN `nHM sBnM ^ aApo-aAp,I BASA iv|c
wUsuF brs|bAs sI< jo wUstus bulAeaA jMdA sI aty                  prmyS¨r dy v|.y-v|.y k»mM dA vKA, kridaM su,dy
                                 24–25
djA ivaktI m%iTwAs sI=
 U                                       `nHM ny pRArTnA kItI<   hM=”
                                                                   12
“prmyS¨r< tU hryk dy idl ^ jA,dA hYN es lE sA^                         tM sB lok hYrAn-prySAn sn= `nHM sBnM ny
                                                                                                               13
ivKA ik enHM dohM iv|coN es k»m vAsty tU iks ^                  e|k dUjy toN puiCaM “eh kI ho irhA hY?”            pr bAkI
cui,aA hY= whUdA ny eh km C|. id|tA aty `s TAvyN                lok rsUlM ty h|sy ty kih, l|gy “`nHM ny bhut izaAdA
cilaA igaA ij|ToN dA `h sI= hy prmyS¨r< tU ivKA ik              mY pItI hoE hY=”
`s dI rsUl vAlI jgHA iks ^ lY,I cAhIdI hY=”
26
     Fyr `nHM ny prcIaM* pAEaM aty jA, gX ik pRBU                                     ptrs ny lokM ^ ikhA
                                                                   14
ny m%iTwAs ^ `s kArj lE cui,aA sI= es lE                                td ptrs `nHM igaArM rsUlM dy nAl K/o ky
`h bAkI dy igaArM rsUlM nAl joi/aA igaA=                         `%cI aAvAz nAl aAK, l|gA< “hy myry whUdI BrAvo
                                                                 aty sAry wrUSlm invAsIP< myrI g|l iDaAn nAl
                     piv|tr aAtmA dA aAgmn                       su,o ik`N ik mYN tuhA^ `h d|sMgA jo tuhA^ jAn,A
                                                                                15
           jdoN p»tykust* dA idn aAe!< tM `h sAry
2                                    2
           e|k jgHA ek|tr sn= acAnk aAkAS iv|coN
e|k avAz su,AE id|tI jo hnyrI vM{ sI= es aAvAz
                                                                 cAhIdA hY=          enHM lokM ny bhutI nhIN pItI ijvyN ik
                                                                 t¨sIN socdy hoN= ajy svyr dy isrf nO v|jy hn⁄
                                                                 eh `h g|l hY ijs bAry woXl nbI ny iliKaA hY:
                                                                                                                       16
                                                                                                                            pr

                                                      3            17
ny `h sArI jgHA Br id|tI ij|Ty `h bYQy sn= `nHM ny                      ‘prmyS¨r aAKdA hY: a»t dy idnM iv|c< mYN sAry
kuJ bldIaM lAqM vrgA vyiKaA= `h sB lAqM                          lokM `%ty aAp,I aAtmA vgAvMgA= tuhA.y p¨|tr aty
                                                                 DIaM ag»mI vAk kr,gy tuhA.y jvAn drSn vyK,gy
prcIaM gu,y pA`, lE pTrM jM lk/M dI iClM dI
                                                                 aty tuhA.y bzurgM ^ KAs supny aA`,gy=
vrtoN=                                                             18
                                                                        `s vkt m Y N aAp,A aAtmA aAp, y s y v kM<
p»tykust k,k dI Fsl dA jSn mnA`, vAlA whUdI
                                                                 aAdmIaM ty aØrtM< ’c pAvMgA aty `h vI ag»mI
it`hAr eh psAh dy it`hAr toN p»jAh idn mgroN aA`NdA
hY=                                                              vAk kih,gy=
1121                         rs°lM dy krt|b 2:19-42
     19
          mYN asmAn iv|c hYrAnIjnk nzAry ivKAvMgA aty             ‘`h mØt dI jgHA nhIN C%i.aA igaA sI< aty `s
DrtI `%ty lhU< a|g aty DU»X dy b|dlM nAl sbUt                dA SrIr nhIN si/aA=’
                                                             32
dyvMgA=                                                           so eh iwsU hI hY ijsdA prmyS¨r ny punr `%TAn
     20                                                                                                                33
          sUrj Gu|p hnyry iv|c bdl jAvygA aty c»drmM<        kItA sI= asIN sB es dy cSmdId gvAh hM⁄                         iwsU
lhU vrgA lAl ho jAvygA= Fyr pRBU dA `h mhAn aty              mrn `prMt surg v|l iljAeaA igaA= hu, `h
mihmAmE idn aAvygA=                                          prmyS¨r nAl `s dy s|jy pAsy hY= iptA ny hu, iwsU ^
     21
          aty hr `h jo pRBU iv|c ivSvAs r|KdA hY bcAeaA `h piv|tr aAtmA id|tA hY ijs dA `s ny vAadA
jAvygA=’                                     woXl 2 :28-32   kItA sI ik `h dyvygA= hu, iwsU ny eh aAtmA
                                                                                                                  34
                                                             vgAeaA hY ijs ^ t¨sIN su,dy ho aty dyKdy ho=              dA~d
     22
          “myry whUdI BrAvo; enHM vcnM ^ su,o ik iwsU        hI e|klA nhIN sI jo surgM ^ `tAhM cu%ikaA igaA
nAsrI e|k mn|K sI ijs dy s|cA ho, dA sbUt prmySr
             u                                 ¨             sI< sgoN eh iwsU sI= ijs bAry dA~d ny Kud aAiKaA
dI trFo `nHM krAmAtM aty ac»iBaM aty inSAnIaM                sI:<
nAl tuhA^ id|tA igaA< jo prmyS¨r ny `s v|loN tuhA.y               ‘myry pRBU ny myry pRBU ^ aAiKaA tU« myry s|jy pAsy bYQ<
                                                                  35
iv|c ivKlAEaM=                                                         jd t|k ik mYN tyry vYrIaM ^ tyry pYr r|K, dI
     23
          tuhA.y lE iwsU ByijaA igaA aty t¨sIN `s ^          cONkI nA b,A idaM=’                                zbUr 110: 1
jAno mAr id|tA= duSq lokM dI shAetA nAl< t¨sIN
                                                                  36
`s ^ slIb dy ky mAr id|tA= pr prmyS¨r< pihlM toN                       “es lE sAry whUdI lokM ^ es s|cAE dA ptA
hI eh sB jA,dA sI ik aijhA hovygA= eh prmyS¨r                ho,A cAhIdA hY= prmyS¨r ny iwsU ^ b,AeaA hY< ijs
dI hI iv`Nt sI< jo ik `s ny bhut icr pihlM soc               ^ pRBU aty msIh vM{ tuhA.y duaArA slIb id|tI gE
              24
lE sI=             iwsU ny mØt dI pI/ shI pr prmyS¨r ny<     sI=”
                                                                  37
`s ^ aAzAd kr id|tA= prmyS¨r ny `s ^ b»Dn Kol                          lokM dy idlM enHM SbdM nAl cIry gX= `nHM
                                                 25
ky jIvt kr id|tA= mØt `s ^ ks nhI skI=                dA~d   ptrs aty bAkI dy rsUlM ^ ikhA< “BrAvo< sA^ d|so
ny `s bAry aAiKaA<                                           ik asIN hu, kI krIX?”
                                                                  38
     ‘mYN hmySA pRBU ^ aAp,y snm|uK vyiKaA hY; `h myry                 ptrs ny `nHM ^ ikhA< “t¨sIN sB aAp,y idl
s|jy pAsy hY= kuJ vI mY^ nhIN ihlA skdA=”                    aty izdgIaM bdlo aty iwsU msIh dy nAm ty bpitsmA
     26
          eslE myrA idl KuS hY aty myrI z¨bAn hmySA          lP= td prmyS¨r tuhA.y sAry pAp bKS dyvygA aty
                                                                                                                       39
KuSI iv|c boldI hY= myrA SrIr vI `mId iv|c jIvygA=           t¨sIN piv|tr aAtmA ^ dAt vM{ pRApt kroNgy=                     eh
     27
          ik`N ik< tU« mY^ mØt dI jgHA* nhIN C|.yNgA= tU«    vAadA tuhA.y lE< tuhA.y b%icaM lE< aty `nHM sBnM
kdy vI aAp,y piv|tr purK dy SrIr ^ kbr iv|c                  lE hY jo es jgHA toN bhut dUr hn< ijnHM ^ pRBU<
s/n nhIN dyvyNgA=                                            sA.A prmyS¨r aAp,y kol Kud bulAvygA=”
     28                                                           40
          tU« mY^ isKAeaA ik ikvyN ij`,A hY= so tU« myry               td ptrs ny `nHM ^ hor vI bhut sAry bcnM
krIb aAvyNgA aty mYN^ a»tM dI KuSI dyvyNgA=                  nAl ictAvnI id|tI aty `nHM ^ idlAsA id|tA< “aAp,y
                                                                                                                       41
                                             zbUr 16:8 –11   aAp ^ es duSq pI/I dy lokM kolo bcAP=”                         td
     29
          “hy myry BrAvo< inrBY hoky< mYN tuhA^ sA.y v.yry   `nHM lokM ny< ijnHM ny ptrs dy `pdySM ^ svIkAiraA
dA~d dy bAry d|s skdA hM= `h miraA aty dfnAeaA               sI< bpitsmA ilaA= `s idn it»n hzAr dy aAs pAs
                                                                                                        42
igaA= `s dI kbr< e|Ty a|j idn t|k< sA.y nAl hY=              lok inhcAvAnM dy smUh nAl ju/y=                 `nHM ny aAp,A
30
     dA~d nbI sI aty `h eh jA,dA sI ik prmyS¨r               smM inwimt rUp nAl rsUlM dy `pdyS sun, lE
ny `s ^ vcn id|tA sI ik tyry v»S iv|coN e|k ^ mYN            estymAl kItA= `h e|k dUjy nAl pirvAr dy jIaM
                                   31
tyrI g|dI `%ty ibQAvMgA= *              dA~d jA,dA sI ik     vM{ BAgIdAr ho, l|gy= `h ek|Qy KMdy* aty ek|Qy
Biv|K iv|c kI vApr skdA hY es lE `h msIh dy                  hI pRArTnA krdy=
punr `%TAn bAry boilaA:
                                                             KMdA a|KrI arTM iv|c “roqI to/I” es dA arT KA,A jM
                                                             pRBU dA SAm dA KA,A ho skdA hY< `h< KAs KA,A ijh/A iwsU
mØt dI jgHA a|KrI arTM iv|c “hy.s”                           ny aAp,y cyilaM ^ KA, lE aty `s ^ cyty r|K, lE
prmSr ny ... ibQAvMgA” 1smXl 7:12<13 aty zbr 132:11
   y ¨                    U                U                 aAiKaA= lUkA 22:14–20
rs°lM dy krt|b 2:43-3:21                                          1122
             inhcAvAnM ny hryk cIz ^ vi.!                            vyK ky hYrAn rih gX ty `nHM ^ eh smJ nhI aA
     43
          rsUl b/IaM hYrAnIjnk aty tAktvr g|lM kr                     rhI sI ik eh BA,A ikvyN vApiraA sI?
                                                     44
rhy sn= tM sAry lokM ^ pRBU lE .r sI=                     sAry `nHM
dy inhcAvAn ek|Qy rih»dy ty aAps iv|c hr cIz                                        ptrs dA lokM ^ `pdyS dy,A
            45                                                           11
v».dy=           inhcAvAnM ny aAp,I zmIn aty jo cIzM                          `s aAdmI ny ptrs aty wUhnA ^ fi/aA hoeaA
`nHM kol sn< sB vyc id|tIaM aty sArA Dn sAiraM                        sI ty lok `s ^ QIk c|ldA vyK ky hYrAn sn ik`N ik
                                                46
^ `nHM dI zrUrt anusAr< v». id|tA=                   hr roz sB        hu, `h iblkul QIk-QAk sI= tM lok vI ptrs aty
                                                                                                                                    12
mdr dy ivh/y ivc `sy mksd nAl imld= `h aAp,y
 »             |                  y                                   wUhnM kol sulymAn dy dlAn iv|co o o o dO/y aAX=                   eh
GrM iv|c anidt idlM nAl iml ky Bojn krdy=                            vyK ky ptrs ny lokM ^ aAiKaA< “myry whUdI BrAvo<
47
     inhcAvAn prmyS¨r dI `stit krdy aty sAry lok                      t¨sIN es ty hYrAn ik`N ho? t¨sIN sA.y v|l e`N ik`N
`nHM ^ bhut ps»d krdy= aty hryk idn< prmyS¨r                          vyK rhy ho ijvyN asIN `s ^ aAp,I tAkt aty cigaAE
                                                                                               13
`nHM lokM ^ inhcAvAnM dy smUh iv|c SAiml krdA<                        nAl QIk kItA hY?              nhIN⁄ asIN nhIN⁄ prmyS¨r ny eh
jo bcAX jMdy sn=                                                      sB kItA hY= `h abrAhAm eshAk aty wAkUb * dA
                                                                      prmyS¨r hY= `h sA.y puriKaM dA prmyS¨r hY= `s ny
                                                                      eh sB kuJ krky aAp,y syvk iwsU dI mihmM kItI
             ptrs dA e|k l»g/y ^ QIk krnA                             hY= pr t¨sIN iwsU ^ mrvA`, lE dy id|tA< iplAtus


3         e|k idn ptrs aty wUhnA m»dr vAly elAky
          v|l gX= eh dupihr dy it»n vjy dA vylA sI<
eh m»dr dI rozAnA pRArTnA dI syvA dA vylA hu»dA
                                                                      ny iwsU ^ C. dy,A cAihaA pr t¨sIN aAiKaA ik tuhA^
                                                                      iwsU dI aAzAdI nhIN cAhIdI=
                                                                                                                    14

                                                                      DrmI sI= pr t¨sIN ikhA ik t¨hA^ `sdI zrUrt nhIN
                                                                                                                         iwsU piv|tr aty

      2
sI= jdo `h m»dr dy ivh/y a»dr jA rhy sn< `nHM ny                      hY= pr t¨sIN iplAtus ^ iwsU dI jgHA e|k KUnI ^
                                                                                                     15
e|k aAdmI ^ vyiKaA jo lg/A jimaA sI= `h c|l                         C|., dI m»g kItI hY=                es trHM t¨sIN `s ^ mAiraA
nhIN skdA sI< es lE `s dy kuJ im|trM ny `s ^                          jo ij»dgI id»dA hY pr prmyS¨r ny `s ^ m¨rdy toN
c|ikaA hoeaA sI= hr roz `s dy im|tr `s ^ ilaA`Ndy
  u                                                                   jIvn v|l `QAeaA= asIN es dy gvAh hM ik`N ik
                                                                                                                           16
aty `s ^ BIK m»gn lE m»dr dy bUhy ty C|. jMdy< jo                     asIN eh sB kuJ aAp,I a|KIN vyiKaA=                        eh iwsU dI
ik “KUbsUrt bUhA” aKvA`NdA sI= `h aAdmI `nHM<                         SktI hI sI ijs ny es l»g/y aAdmI ^ cl, dI
sAry lokM toN< ijh/y vI m»dr a»dr jANdy< BIK m»gdA=                   SktI id|tI= eh es lE vApiraA ik`N ik asIN
3
`s idn< `s ny ptrs aty wUhnA ^ m»dr dy ivh/y                         iwsU dI SktI iv|c wkIn kItA= t¨sIN es aAdmI ^
a»dr jMdy vyiKaA aty `nHM koloN pYisaM dI BIK m»gI=                   vyK skdy ho ty t¨sIN es ^ jA,dy vI ho= eh iwsU
4
ptrs aty wUhnA ny `s v|l vyiKaA aty Fyr ptrs                         iv|c aAp,y ivSvAs kAr, cgA hoeaA hY aty t¨sIN
                                5
ny aAiKaA< “sA.y v|l vyK=” `s aAdmI ny `nHM v|l                       sBnM ny vyiKaA ik eh ikvyN vApiraA=
                                                              6          17
vyiKaA ty soicaA SAed `h `s ^ BIK dy,gy= pr                                   “myry BrAvo⁄ mYN jA,dA hM ik t¨sIN iwsU nAl `h
ptrs ny aAiKaA< “myry kol koE cMdI jM sonA nhIN<                      sB kuJ es lE kItA ik`N ik t¨sIN aAp,I krnI toN
pr jo myry kol hY mYN tYN^ dyvMgA= nAsrt dy iwsU                      anjA, sI ik t¨sIN eh kI kr rhy ho= tuhA.y aAgU vI
                                                              7                          18
msIh dI SktI nAl tU« `%Q ky K/HA ho aty c|l=” td                      a,jA, sn=               pr `nHM g|lM dI sUcnA prmyS¨r ny
ptrs ny `s l»g/y dA s|jA h|T Fi/aA aty `s ^                           aAp,y nbIaM rAhIN id|tI - ijvyN ik `s dy msIh ^
`QAeaA< turt hI< `s l»g/y aAdmI dy pYrM aty                          duK J|l,y pY,gy= eh evyN hI vApiraA ijvyN mYN tuhA^
                                                                        |
                                    8                                             19
ig%iqaM iv|c tAkt aA gE= `h J|q aAp,y pYrM ty                         ikhA hY=         esy lE tuhA^ aAp,y idl aty jIvn
kuidaA aty cl, lg ipaA aty `nHM dy nAl m»dr dy                        bdl,y cAhIdy hn aty prmyS¨r v|l m¨/o tM jo `h
                                                                                                     20
ivh/y a»dr igaA= `h c|l irhA sI k|ud irhA sI< aty                     tuhA.y pAp bKS sky=                 td ifr pRBU tuhA^ aAtmk
                                        9 –10
prmyS¨r dI `stit kr irhA sI=                    sAry lok ijnHM        suK dA smM dyvygA< `h iwsU ^ ByjygA ijs ^ `s ny
                                                                                                            21
ny `s ^ vyiKaA< `s ^ pCA, gX= ik eh `hI hY jo                         msIh ho, lE cui,aA hY=                     ij»nA icr sArIaM cIzM
m»dr dy KUbsUrt FAqk `pr bYQ ky BIK m»igaA krdA                       m¨/ suDArIaM nhIN jMdIaM< iwsU ny surg iv|c hI rih,A
sI tM jdoN `nHM ny `sy mnu|K ^ c|l ky m»dr v|l
                                                                      abrAhAm< eshAk< wAkUb purAtn nym dy smyN dy it»n sB
aA`Ndy pRBU dI `stit krdy vyiKaA tM `h eh sB                          toN mh|tvpUr whUdI aAgU=
1123                       rs°lM dy krt|b 3:22-4:22

hY= es bAry prmyS¨r ny aAp,y piv|tr nbIaM dI                  kIty es Bly k»m lE< svAl kr rhy ho ik `s^ iks
                                22                                              10
zbAnI SurU toN hI aAiKaA sI=         mUsA ny aAiKaA< ‘pRBU<   ny cgA kItA?          ik`Nik asIN cAhu«dy hM ik t¨hA^ sB
tuhA.A prmyS¨r< tuhA.y aAp,y BrAvM iv|coN e|k nbI             ^ aty sAry whUdIaM ^ eh ptA ho,A cAhIdA hY ik
dyvygA< ijh/A myry vrgA hY= jo kuJ nbI tuhA^ aAKy             eh lg/A aAdmI nAsrt dy iwsU msIh dI SktI
              23
`s ^ su,o=         jo koE vI `s nbI ^ nhIN m»ny `h mr         nAl QIk hoeaA hY= `hI iwsU ijs ^ t¨sIN sUlI cAi/HaA
jAvygA aty prmySr dy lokM iv|cNo k%> id|tA jAvygA=’*
                ¨                                             sI= pRBU ny `sy ^ m¨ridaM co jIvAilaA hY= eh aAdmI
24
     smUXl aty `s toN bAad sAry nbI< jo prmyS¨r lE            l»g/A sI pr hu, cl skdA hY= hu, `h iwsU dI
                                                                                                                         11
bol<y `nHM ny vrtmAn kAl dIaM g|lM inSict kItIaM=             SktI nAl tuhA.y sAhm,y K/A ho, dy wog hY=                       iwsU<
25
     tusI nbIaM dy aty `s nym dy p¨tr ho ijs ^ prmySr
                                   |                ¨         `hI
ny tuhA.y ipP dAidaM nAl b,AeaA sI= jd `h                          ‘p|Tr hY ijh/A t¨hA.y< `sArIaM duaArA r|d kItA
abrAhAm ^ aAiKaA ik< ‘DrtI dy sAry pirvAr tyrIaM              igaA sI pr `hI p|Tr hu, KU»jy dA p|Tr ho igaA hY=’
                               26
`lAdM rAhIN Dn ho,gy=’*            prmyS¨r ny aAp,y KAs                                                            zbUr 118:22
                                                              12
syvk iwsU ^ tuhA.y kol pihlM ByijaA= `h tuhA.y                     iwsU hI aijhA hY jo lokM dI r%iKaA kr skdA hY=
iv|coN hr e|k ^ tuhA.y bdI dy rsitaM toN hqA ky               `s dM nM hI pUry s»sAr iv|c ek|lI SktI hY jo lokM
asIsM dy, lE aAeaA=”                                          ^ bcA skdI hY= sA^ `s dy nM rAhIN bcAeaA jA,A
                                                              cAhIdA hY=”
                                                                   13
         ptrs aty wUhnA whUdI sBA a|gy pyS hoX                         whUdI aAgU smJ gX ik ptrs aty wUhnA kol


4        jdoN ptrs aty wUhnA lokM nAl g|lM kr rhy
         sn< tM kuJ lok `nHM kol aAX= `Ty kuJ whUdI
jAjk< kuJ ispAhIaM dy kptAn jo m»dr dI dyKBAl
                                                              koE ivSyS is%iKaA jM isKlAE nhIN sI= pr `h eh
                                                              vI jA, gX ik `h KulHy aAm boly sn= es lE aAgU
                                                              hYrAn sn= `h jA,dy sn ik ptrs aty wUhnA iwsU
                                       2                                      14
krdy sn aty kuJ sdUkI* sn= `h prySAn sn<                      dy nAl sn=           `h `s mn|uK dI hAzrI iv|c< jo cgA
ik`N ik ptrs ty wUhnA `pdyS dy rhy sn ik iwsU                hoeaA sI< `nHM do rsUlM dy i˘KlAF kuJ nA aAK sky=
                                           3                                                           15
lokM ^ m¨ridaM toN punr `%TAn dyvgA= whUdI aAgUaM
                                 y                            `h `%Ty rsUlM dy nAl K/A sI=                  tM whUdI aAgUaM ny
ny ptrs aty wUhnA ^ f/ ky kYd kr id|tA= ik`Nik               `nHM ^ sBA coN bAhr jA, ^ ikhA= `nHM dy jA, toN
                                                                                                             16
a|gy hI rAt dA vkt ho cukA sI es lE agly idn                  bAad< eh aAgU ivcAr krn l|gy=                       `h kih, l|gy<
t|k `nHM ny ptrs aty wUhnA ^ jyl iv|c hI kYd                 “sA^ enHM nAl kI krnA cAhIdA hY? wrUSlm iv|c
                  4
rih, id|tA= pr `nHM iv|coN< ijnHM ny vcn sui,aA               sAry lok jA,dy hn ik enHM ny e»nA v|.A kirSmA
sI< bhuitaM ny `nHM ty ivSvAs kItA= hu, inhcAvAnM             kItA hY= eh g|l tM iblkul sAF hY ijs ^ asIN
                                                                                       17
dy smUh iv|c p»j hzAr aAdmI sn=                               JUQlA nhIN skdy=              pr sA^ enHM ^ lokM iv|c hor
     5
      agly idn whUdI aAgU< bzurg whUdI aAgU aty               vDyry FYl, toN rok,A cAhIdA hY< es lE aAP asIN
                                                   6
nym dy `pdySk wrUSlm iv|c ek|Qy hoX= a»nAs                    `nHM ^ DmkAEX= Fyr `h iwsU bAry hor iksy ^ nhIN
srdAr jAjk< kwAFA aty wUhnA< is»kdr aty ij»ny vI             bol,gy=
                                                                   18
hor srdAr jAjkM dy pirvAr iv|coN sn< `h sB `Ty                          tM whUdI aAgUaM ny m¨/ `nHM rsUlM ^ a»dr
              7
ek|tr sI= tM `nHM ny ptrs aty wUhnA ^ sAiraM                 bulvAeaA= `nHM ny `nHM ^ Fyr kdI vI iwsU dy nM ty
                                                                                                                          19
lokM sAmH,y pyS kItA aty pu%iCaA< “iks SktI jM iks            kuJ vI nA bol, aty `pdyS nA dy, lE ikhA=                         pr
dy nM ty t¨sIN eh kItA?”                                      ptrs ty wUhnA ny `nHM aAgUaM ^ jvAb id|tA< “tuhA.y
                                                                         
     8
      td ptrs< ekd|m piv|tr aAtmA nAl BiraA<                  anusAr kI QIk hY? prmyS¨r kI cAhygA? kI asIN
                                                                                                      20
`nHM ^ kih, l|gA< “hy kOm dy aAgUP aty lokM dy                prmyS¨r ^ m»nIX jA t¨hA^?                    asIN cu|p nhIN rih
                      9
bzurg aAgUP⁄ kI t¨sIN sA^ es lg/y aAdmI ty                   skdy= asIN jo kuJ vyiKaA ty sui,aA hY `h sA^ lokM
                                                                                            21–22
                                                              ^ d|s,A cAhIdA hY=”                   whUdI aAgUaM ^ rsUlM ^
‘prmySur... id|tA jAvygA’ ibvsTA 18:15<19
                                                              szA dy, dA koE rAh nA l%iBaA< ik`N ik jo kuJ
‘DrtI dy ≥≥≥ Dn ho,gy’ `tpt 22:18; 26:24
                                                              vApiraA sI `s lE sB lok prmyS¨r dI `stit kr
sdUkI whUdI Drm dA e|k pRm¨|K iFrkA `h purAtn nym
                                                              rhy sn= eh kirSmA prmyS¨r v|loN e|k sbUt vjoN
dIaM isrF pihlIaM p»j poTIaM ^ m»ndy sn= `nHM dA
ivSvAs sI ik lok mØt toN bAad nhIN ij`Ndy=                    d|tA igaA sI= ijh/A l»g/A mn|uK cgA kItA igaA
rs°lM dy krt|b 4:23-5:9                                 1124
sI `s dI `mr cAlI sAlM toN v|D sI= es lE                      nAl pRBU iwsU dy mØt toN punr jIvt ho, bAry d|sdy
whUdI aAgUaM ny rsUlM ^ DmkAeaA aty `nHM ^ jA,                sn aty `nHM sAry inhcAvAnM `pr pRBU dI v|.I asIs
                                                                       34
id|tA=                                                        sI=           jo kuJ `nHM ^ cAhIdA sI `nHM ^ iml igaA=
                                                              `nHM ny< ijh/y zmInM aty GrM dy mAlk sn< aAp,IaM
                                                                                            35
           ptrs aty wUhnA inhcAvAnM kol prty                 jedAdM vyc id|tIaM=                aty Dn rsUlM ^ dy id|tA
     23
          ptrs aty wUhnA whUdI aAgUaM dI sBA C|. ky          aty ifr eh Dn lokM ^ `nHM dI zrUrt anusAr
m¨/ aAp,y qoly iv|c vAps aAX= `nHM ny `h sB kuJ               id|tA igaA sI=
                                                                   36
`nHM ^ ikhA< jo pRDAn jAjkM aty bzurgM whUdI aAgUaM                     e|k inhcAvAn ijs dA nM wUsuF sI< rsUlM ny
                         24
ny `nHM ^ aAiKaA sI<          jdoN inhcAvAnM ny eh sB         `s ^ brnbAs nA`N id|tA= BAv< “ijh/A dUijaM dI
sui,aA tM `nHM ny prmyS¨r a|gy pRArTnA kItI< “hy              mdd kry=” `h sYprs dA j»imaM sI< `h lyvI* sI=
                                                              37
suvAmI< tU« hI hYN ijs ny akAS< DrtI< sm¨»dr aty `nHM              wUsuF kol kuJ zmIn sI< ijs ^ `s ny vyicaA aty
                                  25
ivclA sB kuJ b,AeaA hY=                sA.y pUrvj< dA~d<      pYsy vq ky rsUlM ^ dy idty=
tyry syvk sn= piv|tr aAtmA dI SktI nAl `nHM ny
eh Sbd ilKy:                                                                          hnAinwA aty sFIrA
     ‘kOmM iks lE rOlA pA rhIaM hn? dunIaM dy lok
prmyS¨r dy ivru|D iv`NtM ik`N kr rhy hn? eh sB
ifzUl hY⁄
                                                              5         `Ty hnAinwA nM dA ek mn|uK sI< ijsdI bIvI
                                                                        dA nM sFIrA sI= hnAinwA kol ijs zmIn dA
                                                              kbzA sI `s dA e|k ih|sA `s ny vyc id|tA= pr `s
                                                                                                                   2
     26
          DrtI dy rAijaM ny l/n lE itaArI kItI aty            ny `s Dn dA kuJ hI ih|sA rsUlM ^ id|tA ty kuJ Dn
sAry hAkm pRBU aty `s dy msIh dy ivru|D ek|Qy hoky            ibnA `nHM ^ d%isaA< aAp,y vAsty r|K ilaA= `s dI
aAX=’                                         zbUr 2:1 –2     ptnI eh sB jA,dI sI ty `h `s dy nAl rl
                                                                         3
                                                              gE= ptrs ny aAiKaA< “hnAinwA< SYtAn ^ aAp,y
     27
          iwsU tyrA piv|tr syvk hY ty tU `s ^ msIh           idl `pr rAj krn dy, dI kI vjh sI? tU« JUQ bol
b,AeaA= pr eh sB `doN vApiraA jdoN hyrodys                    ky piv|tr aAtmA ^ DoKA dy, dI koiSS kItI hY= tU«
aty pu»itwus iplAtus< prAEaM kOmM aty esrAXl dy               zmIn vyc ky ik`N `s Dn dA kuJ ih|sA corI corI
                                                                                                  4
sAry lok iwsU dy ivru|D wrUSlm iv|c ek|Qy hoX sn=             aAp,y vAsty s»BAl ilaA hY? `h Kyt vyc, toN pihlM<
28
     enHM lokM ny< jo iwsU dy ivruD ektr hoky aAX<            eh tyry nAl sbiDt sI= aty `s ^ vyc, toN bAad
sArIaM g|lM ^ vAprn id|tA ijnHM ^ tyrI SktI aty               vI< tU« aAp,I e|CA anusAr es Dn ^ vrt skdA
                                                   29
isaA,p ny pihlM hI iv`NitaA hoeaA sI=                   aty   sI= Fyr tU aijhA krn dI ik`N socI? tU« lokM ^ nhIN
                                                                                                       5–6
hu,< pRBU su,= `h kI aAK rhy hn= `h sA^ .rA`,                 sgoN prmyS¨r ^ JUQ boilaA hY=”                 jdo hnAinwA ny
dI koiSS kr rhy hn= hy pRBU⁄ asIN tyry syvk hM= tyrA          eh sui,aA< tM `h Bu»jy i.%igaM aty mr igaA= kuJ
                                                  30
sdyS in.r hoky bol, iv|c sA.I mdd kr=                 sA^    nOjvAn a|gy aAX< `s dI loT ^ lpyq ky lY gX aty
aAp,I SktI idKA ky< in.r b,A; rogIaM ^ cgA                   jA ky `s ^ dfnA id|tA= ijnHM ny vI `s bAry eh
kr< inSAnIaM ivKA; aty aAp,y piv|tr syvk iwsU                 g|l su,I .r gX=
                                                                   7
dI SktI nAl SktISAlI kirSmy ivKA=”                                  tkrIbn it»n G»qy bAad `s dI ptnI sFIrA
     31
          jdoN inhcAvAn pRArTnA kr hqy tM `h jgHA             a»dr aAxI= `s ^ nhIN ptA sI ik `s dy ptI nAl
                                                                                  8
ijTy `nHM ny pRArTnA kItI sI< kb gE ty `h sAry               kI vAprI hY= ptrs ny `s ^ pu%iCaA< “mY^ d|s ik
ek dm piv|tr aAtmA nAl BrpUr ho gX= `doN toN<                 `s jAedAd ^ vycky ik»nA Dn tY^ imilaA hY?” kI
`h in.rtA nAl prmyS¨r dA sdyS FYlA`Ndy rhy=                  tY^ enA Dn imilaA hY?” SfIrA ny jvAb id|tA< “hM<
                                                              Kyt vyc ky sA^ enA hI imilaA sI=”
                                                                   9
             inhcAvAnM dA sB nAl sMJA krnA                          ptrs ny `s ^ ikhA< “tU« aty tyrA ptI pRBU dy
     32
          inhcAvAnM dI m».lI< ek idl aty sMJA aAtmA           aAtmy ^ prK, lE ik`N sihmt hoX? su,⁄ kI tU
sn= iksy ny vI ijh/IaM cIzM `nHM kol sn< `nHM
                                                              lyvI lyvI `h aAdmI sn ijh/y lyvI pirvAr smUh nAl
iv|coN iksy vI cIz ^ aAp,I nhI aAiKaA sI sgo `h
                                 33                           sbD r|Kdy sn ty ijh/y whUdI m»dr iv|c shAetA krdy
sB kuJ v». ky vrtdy sn=               aty rsUl v|.I SktI      sn=
1125                               rs°lM dy krt|b 5:10-35

pYrM dI cAp su, rhI hY? ijh/y aAdmI tyry ptI ^                        vAps aAX aty eh sArI g|l whUdI aAgUaM ^ d|sI=
                                                                      23
dfnA ky aAX hn `h drvAzy ty K/Hy hn= `h esy                                `nHM aAdmIaM ikhA< “jylH b»d sI aty `s ^ ij»drA
trHM tY^ vI lY jA,gy=”                                                vI l|igaA hoeaA sI= aty drvAizaM ty drbAn vI
     10
          `sy G/I sFIrA `s dy pYrM kol hyQM i.|gI aty                 K/y hoX sn< pr jd asIN drvAzy KolHy tM jylH a»dro
                                                                                             24
mr gE= nOjvAn aAdmI a»dr aAX aty `s ^ mrI                             KAlI pE sI=”                jdoN m»dr dy pYhrydArM< aty prDAn
hoE pAeaA= `h `s dI lAS ^ `s jgHA toN dUr lY                          jAjkM ny eh sB sui,aA tM `h prySAn hoX ty `h
                                                          11
gX aty `s dy ptI dy kol hI dFnA id|tA=                         sAry   hYrAn sn ik< “ptA nhIN es dy kAr, kI ho jAvy?”
                                                                      25
inhcAvAn aty hor lokI ijnHM ny vI es g|l bAry                              t|d ek hor aAdmI aAeaA aty `s ny aA ky ikhA
sui,aA< .r gX=                                                        ik< “su,o⁄ ijnHM mn|uKM ^ t¨sIN kYd˘KAny iv|c kYd kItA
                                                                      sI `h m»dr dy ivh/y ’c K/o ky lokM ^ `pdyS dy rhy
                                                                                 26
                       pRBU v|loN inSAnIaM                            hn⁄”            t|d kptAn aty `s dy aAdmI bAhr gX aty
     12
          rsUlM ny bhut sArIaM SktISAlI krAmAtM ty                    rslM ^ vAps ilaAX= pr `nM ny kE zr zbrdstI
                                                                        U                     H     o  o
cmtkAr kIty= sB lokM ny eh vyKIaM= sAry rsUl                          nA kItI ik`N ik `h .rdy sn ik SAed BI/ `nHM ^
e%ko mn nAl sulymAn dy dlAn iv|c ek|Qy hoX sn=                        p|Tr mAry=
13                                                                         27
     `nHM iv|coN iksy dA vI `nHM nAl ju/n dA hIaM nA                            ispAhIaM ny rsUlM ^ whUdI aAgUaM dy sAmH,y
ipaA pr sAry lok rsUlM dI `stit kr rhy sn=                            whUdI sBA iv|c ilaA K/HA kItA= pRDAn jAjk ny rsUlM
14                                                                                            28
     v|D toN v|D lok< aAdmI ty aØrtM dovyN hI pRBU iv|c               ^ svAl kItA=                 `s ny aAiKaA< “asIN b/I idR/HtA
inhcA r|K, l|gy= aty `nHM inhcAvAnM dI s»gt                           nAl tuhA^ dubArA kdy vI es aAdmI iwsU bAry `pdyS
                       15
iv|c rldy gX=               es lE lokM ny ibmArM ^ glIaM              nA dy, vAsty ikhA sI= pr vyKo t¨sIN kI kr rhy ho?
iv|c ilaA`,A sUrU kr id|tA ik`N ik `nHM sui,aM sI                     t¨sIN sAry wrUSlm ^ aAp,y `pdySM nAl Br id|tA
ik ptrs `Ty aA irhA hY< tM lok ibmArM ^ m»jIaM jM                     hY= e»J krky t¨sIN sA^ `s dI mØt dA izmdAr QihrA
                                                                                                              y
giDaM ty pA ky ilaA`Ndy< es lE ik jd ptrs                             rhy ho=”
                                                                           29
aAvy tM hor nhI tM SAed `s dA prCAvM hI `nHM                                    ptrs aty dUjy rsUlM ny jvAb id|tA< “mn|uKM dy
iv|coN iksy ty pY jAvy< `nHM ^ QIk krn vAsty ehI                      hukm nAloN sA^ prmyS¨r dy hukm dI pAl,A vDyry
             16                                                                                   30
kAfI hY=          lokM dI BI/ wrUSlm dy aAs-pAs dy ngrM               krnI cAhIdI hY⁄                  t¨sIN iwsU ^ mAr id|tA= t¨sIN `s
toN vI aA rhI sI= `h bImArM ^ aAp,y nAl lY ky                         ^ sUlI ty cA/H id|tA pr prmySr ny< ijh/A sA.y puriKaM
                                                                                                   ¨
                                                                                                                                 31
aA`Ndy aty `nHM ^ vI jo SYtAn v|loN BirSq aAtmA dy                    dA vI iptA hY< iwsU ^ m¨/ mØt toN jIvAilaA=                     `sy ^
stAxy hoX hu»dy sn= eh sAry rogI `%Ty QIk ho gX=                      prmyS¨r ny aAp,y kol s|jy pAsy< `%cA cu|k ky sA.A
                                                                      srdAr aty m¨ktI dAtA QihrAeaA hY= prmyS¨r ny
          whUdIaM dIaM rs°lM ^ rok, dIaM koiSSM                       eh es lE kItA tM jo sAry whUdI aAp,y idl aty
     17
          srdAr jAjk aty `s dy sAry im|tr ek p»T                      jIvnM ^ bdl sk, aty aAp,y pApM vAsty m¨aAfI
                                                                                       32
nAl jo sdUkI aKvA`NdA sI< bhut ErKA krn l|gy=                         pA sk,=               asIN eh sB vApridaM vyiKaA hY es
18                                                19
     `nHM ny rsUlM ^ F/ ky kYd kr id|tA=               pr rAt dy      lE asIN eh aAK skdy hM ik eh sB s|c hY ty
vkt< pRBU dy dUt ny jylH dy sAry drvAzy KolH id|ty= dUt               piv|tr aAtmA vI eh drSA`NdA hY ik eh sB s|c
                                          20
`nHM ^ bAhr lY igaA aty aAiKaA<                “jAP aty m»dr          hY= es lE prmyS¨r ny `nHM sBnM ^ jo `s ^ m»ndy
dy ivh/y iv|c K/Hy ho jAP= aty lokM ^ es sAry nvyN                    hn piv|tr aAtmA bKiSaA hY=”
                        21                                                 33
jIvn bAry d|so=”             jdoN rsUlM ny aijhA sui,aA< tM                     eh g|lM su,ky< whUdI aAgU bhut gu|sy hoX aty
                                                                                                                           34
`h J|q ikhA m»n ky m»dr dy iv|c gX= eh aimRt                          `nHM ny rsUlM ^ mArn dA inScA kItA=                       sBA iv|coN
vylA sI jdoN rsUlM ny lokM ^ `pdyS dy,y SurU kIty=                    ek FrIsI `Q KloeaA= `s dA nM gmlIXl sI=
     srdAr jAjk aty `s dy sATI aAX= `nHM ny whUdI                     `h SrHA p/A`, vAlA sI< aty sAry lok `s dI
aAgUaM aty whUdIaM dy mh|tvpUr, bzurgM ^ s%idaA                       e|zt krdy sn= `s ny rsUlM ^ kuJ dyr lE sBA
                                                                                                                         35
aty e|k sBA kItI= Fyr `nHM ny kuJ lokM ^ rsUlM ^                      iv|coN bAhr lY jA, dA aAdyS id|tA=                      t|d `s ny
                                             22
kYd iv|coN ilaA`, lE ByijaA=                    jdoN `h lok           `nHM ^ ikhA< “hy esrAXl dy loko< jo t¨sIN enHM lokM
kYdKAny kol phu»cy< `%Ty `h `nHM ^ l|B nA sky= `h                     nAl krn dI iv`Nt b,A rhy ho `s bAry sAvDAn
rs°lM dy krt|b 5:36-7:2                                        1126
         36
rho=          kJ smM pihlM T`dAs aAeaA aty dAvA kItA
               u            y                 H                    prmnAs aty inklA~s< jo ik a»tAikwA toN sI aty jo
                                                                                                             6
ik `h e|k mh|tvpUr, ivaktI sI= cAr sO dy ny/y                      ik whUdI bi,aA sI ^ cui,aA= Fyr `h enHM s|tM
lok `s nAl ju/y= Fyr jdoN `h mAiraA igaA< `sdy                     aAdmIaM ^ rsUlM sAmH,y ilaAX= rsUlM ny pRArTnA
sAry cyly iK|lr gX aty es sAry kAsy dA a»t ho igaA=                kItI aty `nHM `%ty aAp,y h|T r|Ky=
37                                                                    7
     bAad iv|c< mrdumSumArI dy smyN glIlI toN whUdA                   prmyS¨r dA bcn v|D toN v|D FYl irhA sI< aty
aAeaA aty `sny bh¨t sAry lokM ^ aAp,y ip|Cy lA                     wrUSlm iv|c cyilaM dI ig,tI tyz rFtAr nAl
ilaA= `h vI mAiraA igaA aty ij»ny `s ^ m»ndy                       vDdI gE= nAl hI bhut sAry whUdI jAjk vI es
                                        38
sn sB e|Dr-`%Dr iK|lr gX=                    esy lE hu, mYN        m|t dy m»n, vAly ho gX=
tuhA^ aAKdA hM: enHM lokM bAry tg nA hovo= enHM ^
jA, id`= jykr enHM dIaM ivPNtA aty aml lokM                                         whUdI estIFAn dy i˘KlAf
                                             39                       8
v|loN hn< eh asfl ho jA,gIaM=                     pr jykr eh          estIFAn ny< jo ik prmyS¨r dI ikrpA aty SktI
prmyS¨r v|lo hn< Fyr t¨sIN es ^ iksy trHM vI nhNI                  nAl BrpUr sI< v|.y ac»By kIty aty lokM ^ cmtkArI
                                                                                           9
rok skdy= SAed t¨sIN a»t iv|c Kud prmySr dy i˘KlAf
                                       ¨                           inSAnIaM idKAEaM= pr kuJ whUdI< estIFAn nAl
l/ pvoN=”                                                          bihs krn l|g= eh whUdI< whUdIaM dy e|k pRArTnA
                                                                               y
                                                   40
     whUdI aAgUaM ny `s dI g|l m»n lE=                  ifr `nHM   asTAn toN sn< jo ilbrtInIaM dA pRArTnA sTAn
rsUlM ^ a»dr s%idaA tM mAr ku|q ky `nHM ^ tgId                     jAi,aA jMdA sI= eh pRArTnA sTAn kurynIaM aty
kItI jo iwsU dy nAm dI crcA nA krn= eh aAK ky                      isk»drIaM dy whUdIaM nAl vI sbiDt sI= ikilikwA
                             41                                                                                          10
`nHM rsUlM ^ Byj id|tA=           rsUl sBA toN ivdA ho gX=         aty aiswA toN vI whUdI `nHM dy nAl aAX sn=                 pr
`h KuS sn ik`N ik prmyS¨r ny `nHM ^ iwsU dy nM                     piv|tr aAtmA estIFAn ^ isaA,p nAl bol, iv|c
                                        42
vAsty kSq J|l, wog smiJaA=                   rsUlM ny lokM ^       mdd kr irhA sI= `s dI g|l e»nI isaA,I ty zordAr
                                                                                                                        11
`pdyS dy,y bd nA kIty= `h lokM ^ es KuS˘KbrI                      sI ik koxI vI whUdI `s a|gy Qihr nA s%ikaA=               es
dA< ik iwsU hI msIh hY< pRcAr krdy rhy= `nHM ny eh                 lE whUdIaM ny eh aAK, lE kuJ b»dy BA/y ty lY
hr roz m»dr dy ivh/y iv|c aty lokM dy GrM iv|c                     lX< “asIN estIFAn ^ mUsA aty prmyS¨r dy ivru|D
                                                                                          12
kItA=                                                              boldy sui,aM hY=”           es trHM< whUdIaM ny lokM ^<
                                                                   bzurg whUdI aAgUaM ^< aty nym dy `pdySkM ^ prySAn
              KAs k»m lE s|t mn|uKM dA cu,y jA,A                   kr id|tA= es lE `h gu|sy iv|c aAX aty `nHM ny


6         `nIN idnIN< iwsU dy cyilaM dI ig,tI vDdI
          jA rhI sI= es a»trAl iv|c< wUnAnI bol,
vAly cyilaM ny dUjy cyilaM bAry< jo ik esrAXlI sn<
                                                                   estIFAn ^ zbrdstI F/ ilaA= `h `s ^ whUdI
                                                                   aAgUaM dI sBA iv|c lY gX=
                                                                                                        13
                                                                                                             `h kuJ hor lokM ^
                                                                   estIFAn dy iKlAF bol, lE lY aAX= `nHM ny aAiKaA<
iSkAet kItI= `nHM ny iSkAet kItI ik `nHM dIaM                      “eh aAdmI hmySA es piv|tr asTAn aty mUsA sI
                                                                                               14
ivDvAvM ^ hr roz Bojn dI v. dA shI ih|sA nhIN                     SrA dy ivrD bldA h=
                                                                     H       |u o    Y              asIN es ^ eh vI kihidaM
                                                                                                                       »
                   2
iml irhA sI= tM bArM rsUlM ny sAry cyilaM ^ e|kiQaM                sui,aA hY ik iwsU nAsrI es asTAn ^ vI nSq kr
kItA aty ikhA< “eh c»gA nhIN hY ik asIN prmyS¨r dy                 dyvygA= asIN es ^ eh kih»idaM sui,aA hY ik iwsU
Sbd dI syvA dI TM ty Bojn vrtA`, iv|c aAp,A                        `nHM rItM ^ bdl dyvygA ijh/IaM mUsA ny sA^
                         3                                                     15
smM brbAd krIX= esy lE< hy BrAvo< t¨sIN aAp,y                      id|tIaM=”        `nHM sAry lokM ny< ijh/y `s sBA iv|c
iv|coN `nHM s|t aAdmIaM ^ cu,o< ijnHM dI pRitSQA                   bYQy sn< estIFAn ^ iDaAn nAl vyiKaA aty `nHM ny
cgI hovy= `h is!,p aty !tmA nAl BrpUr ho,y                        vyiKaA ik `s dA ichrA e|k dUt ijhA sI=
                                                           4
cAhIdy hn= asIN `nHM ^ eh kArj sONp dyvMgy= ifr
asIN aAp,A sArA smM pRArTnA aty prmyS¨r dy bcnM                                       estIFAn dA `pdyS
dA `pdyS krn iv|c ibtA skMgy=”
     5
      sB lokM ^ eh mSvrA psd aAeaA= Fyr `nHM ny
estIFAn ^ ijh/A v|.I inhcA aty piv|tr aAtmA
                                                                   7      srdAr jAjk ny estIFAn ^ pu%iCaA< “kI eh
                                                                                           2
                                                                          g|lM s|c hn?” estIfAn ny jvAb id|tA< “hy
                                                                   myry whUdI iptro aty BrAvo su,o⁄ sA.y iptA abrAhAm
nAl BrpUr sI< iFil|pus<* poRKorus< inkAnor< tImon<                 ^ hArAn iv|c v|s, toN pihlM jd `h msopotAimwA

iFilpus eh iFilp nM dA rsUl nhIN=                                  iv|c sI< tM ek mihmAmE prmyS¨r ivKlAE id|tA=
1127                              rs°lM dy krt|b 7:3-27
3
 prmyS¨r ny abrAhAm ^ ikhA< ‘tU« aAp,A dys aty               `s ny sA.y ip` dAidaM ^ `Ty ByijaA= imsr ^ eh
                                                                                                        13
lok C|. dy aty `s dyS ^ cilaA jA jo mYN tY^                  `nHM dI pihlI wAtrA sI=                         t|d ifr `h `%Ty dUjI
                   4
ivAKAvMgA=’* es lE abrAhAm kldIaM* dy dys                    vAr ifr gX= es vAr< wUsuF ty aAp,y BrAvM ^
co inkl ky hArAn iv|c jA v%isaA aty abrAhAm dy               aAp,A aslI prIcY pRgqAeaA= tM ifr~n ^ wUsuF
                                                                                                                14
ip` dy mrn toN bAad prnySur ny `s ^ es jgHM                  dy pirvAr bAry mAlUm ho igaA=                           t|d wUsuF ny kuJ
                                    5
ByijaA ij|Ty hu, t¨sIN rih»dy ho= pr pRBU ny abrAhAm         aAdmIaM ^ aAp,y ip` wAkUb ^ aty irStydArM ^<
^ eh zmIn nA id|tI< e|k fu|q t|k dI vI TM nA id|tI           imsr iv|c in`NtA dy, lE ByijaA jo ik ig,tI
                                                                                                   15
pr prmyS¨r ny `s nAl vAadA kItA ik mYN eh DrtI               ivc kl pJtr jIa sn=
                                                               |  u| » |                                td wAkUb imsr ^ igaA=
`sy aty `sdy ip|CoN `sdy a»S ^ dyvMgA BAvyN ajy              wAkUb aty sA.y dAdy-p/dAdy iFr mrn t|k `%Ty hI
                                        6                              16
`s dy Gr koE b|cA nhIN sI= prmyS¨r ny `s ^                   rhy=           bAad iv|c< `nHM dy SrIr Skm ^ iljAX gX
!iK! ik ‘tyrI `lAd iksy hor dyS iv|c rhygI= `h               aty kbr iv|c pA id|ty gX= eh `hI kbr sI izh/IaM
`s jgHA ty ajnbIaM vMg rih,gy= `%TNo dy lok                  abrAhAm ny Skm iv|c hmor dy p¨|trM toN cMdI dy ky
`nHM ^ aAp,A ZulAm b,A ky `nHM nAl burA slUk                 m¨|l KrIdI sI=
                                                      7           17
kr,gy= aijhA cAr sO sAl t|k hu»dA rhygA= pr                            “imsr iv|c whUdIaM dI ig,tI v|D gE= jdoN
prmyS¨r ny ikhA< ‘mYN `s kOm ^< ijs dy `h ZulAm              `h krAr prA h, dA vlA n/y aAeaA< ijs dA prmSr
                                                                      U   o     y   y                   y ¨
ho,gy< szA dyvMgA=’ * ‘fyr aijhA ho, toN bAad `h             ny abrAhAm nAl vcn kItA sI= imsr iv|c sA.y lok
                                                                                                    18
`%ToN inkl aA`,gy= td tyry lok e|Ty aA`,gy aty               tyz rFtAr nAl vD gX=                        Fyr imsr iv|c e|k dUjA
                                            8
es jgHA myrI `pAsnA krngy=’* aty prmyS¨r ny                  rAjA SAsn krn l|g ipaA aty `s rAjy ^ wUsuF bAry
                                                                                            19
`s dy nAl e|k krAr kItA ty `s krAr dA inSAn                  kJ vI ptA nhIN sI=
                                                              u                                  es rAjy ny sA.y lokM ^ gumrAh
sunt sI= es lE jdoN abrAhAm dy Gr m¨».A pYdA                kItA ty sA.y ip`vM ty zulm kIty= `s ny `nHM dy
hoeaA< a|QvyN idn hI `s ny m¨».y dI sunt kr id|tI=          b%icaM ^ bAhr su|q ky mAry jA, lE mzbUr kItA=
                                                             20
abrAhAm dy p¨tr dA nM eshAk r%iKaA igaA= eshAk
             |                                                    esy smyN mUsA jnimaA sI= `h b/A sudr bAlk
ny vI aAp,y p¨|tr wAkUb dI su»nt krvAE aty wAkUb             sI= it»n mhIinaM t|k `s dI dyK BAl aAp,y ipP dy
                                                                                 21
ny vI aAp,y p¨|trM nAl `vyN hI kItA= a|gy jAky eh            Gr hoE sI=               jdoN `s ^ bAhr C|. id|tA igaA< tM
p¨|tr sA.y bArHM vSM dy ip` b,y=                            iFr~n dI DI ny `s ^ god ilaA aty `s ^ aAp,y
    9                                                                                                    22
    “pr enM ip`vM ny aAp,y Cqy BrA wsF ^ ErKA
          H                 o       U u                      p¨|tr vM{ pAilaA poisaA=                         mUsA imsrIaM dIaM
kAr, imsr dy lokM ^ e|k dAs vM{ vyc id|tA= pr                sArIaM iv%idaAvM iv|c is%iKat sI= `h aAp,y bcnM
                               10
prmyS¨r wUsuF dy nAl sI=            wUsuF ^ `%Ty b/IaM       aty krnIaM kAr, b/A SktISAlI aty smr|T is|D
m¨sIbtM aAEaM< pr prmyS¨r ny `s ^ `nHM sB                    hoeaA=
                                                                  23
m¨sIbtM toN bcAeaA= `s vkt< ifr~n imsr ty                              “jdoN mUsA cAlIaM sAlM dI `mr dy aAs pAs sI<
rAj krdA sI= iFr~n wUsuF dI `s isaA,p kArn<                  `s ny aAp,y whUdI BrAvM nAl ByNq krn dI socI=
                                                             24
jo prmyS¨r ny `s ^ b˘KSI sI< `s dI e|zt krdA                      jdoN `s ny e|k imsrI ^ e|k whUdI nAl burA
sI= ifr~n ny wUsuF ^ imsr dy rAjpAl dA ahudA                 ivhAr krdy vyiKaA< `s ny whUdI dA p|K ilaA aty
id|tA aty aAp,y mihlM dIaM sArIaM cIzM dI iz»mvArI
                                              y              imsrI ^< whUdI nAl kItI es krnI vAsty szA
            11
dy id|tI=        pr ifr sAry imsr aty knAn iv|c kAl          id|tI= mUsA ny `s ^ enI zor dI Qokr mArI ik `h
                                                                               25
ipaA< zmIn e»nI su|k gE ik anAz nA `%g s%ikaA=               mr igaA=               mUsA ny soicaA ik `s dy whUdI BrA
ntIjA< lokM ^ bhut kSq J|l,y pX= sA.y ip` dAidaM             smJ jA, ik prmyS¨r `nHM ^ bcA`, lE `s dA
                                12                                                                                           26
^ `%Ty KA, ^ kuJ nA l%iBaA=             pr wAkUb ny sui,aA   estymAl kr irhA sI< pr `h nA smJy=                                   agly
ik imsr iv|c anAj ek|QA kItA igaA hY= es lE                  idn< mUsA ny do whUdIaM ^ l/idaM vyiKaA< `s ny
                                                             `nHM iv|c sulAh krvA`,I cAhI ty aAiKaA< ‘hy mnu|Ko<
‘tU aAp,A ... tY^ ivKAvMgA’ `tpt 12:1                       tsIN BrA-BrA h⁄ tM ifr tsIN ik`N ek djy ^ nksAn
                                                              ¨            o         ¨            U     u
                                                                                      27
kAl.IaA jM bybIlonIaM=                                       phu»cM rhy ho?’               `h mnu|K ijh/A dUjy ^ nuksAn
‘tyrI `lAd ... szA dyvMgA’ `tpt 15:13–14                     phu»cA irhA sI `s ny mUsA ^ D|kA dy ky aAiKaA< ‘kI

‘Fyr aijhA ... `pAsnA krngy” `tpt 15:14; kUc 3:12            tY^ iksy ny sA.y `%pr hAkm aty inaME b,AeaA
rs°lM dy krt|b 7:28-49                                                1128
      28                                                                         39
hY?        nhIN⁄ kI tU« mYN^ vI e»J hI mArnA cAhu»dA hY                               “pr sA.y puriKaM ny `s dI pAl,A nhIN kItI
                                                                29
ijvyN k|l e|k imsr dy mn|uK ^ mAiraA sI?’*                           jdoN   aty `nHM ny `s ^ nAm»zUr kr id|tA= `h dobArA
                                                                                                                    40
mUsA ny `s ^ eh kih»dy sui,aA tM `h imsr C|. ky                             imsr vAips jA,A cAhu»dy sn=                  sA.y iptrM ny hArUn
imdwAn dyS iv|c clA igaA= `%Ty `h ajnbI sI=                                 ^ aAiKaA< ‘mUsA sA^ imsr dyS iv|co k|> ilaAeaA
jdoN mUsA imdwAn iv|c sI `s dy Gr do p¨|tr pYdA                             hY< pr sA^ nhIN ptA ik `s ^ kI hoeaA hY= es lE
hoX=                                                                        sA.y lE koE aijhy r|b b,A jo sA.y a|gy-a|gy cl ky
   30                                                                                                  41
        “cAlIaM sAlM bAad< mUsA isnAE dy phA/ dy                            sA^ rAh d|s,=’*                 t|d lokM ny e|k v|C/y dI mUrt
ny/y e|k `jA/ iv|c igaA= `%Ty `s ^ e|k dUt a|g                              b,AE aty `s mUrt dA blIdAn c/AeaA aty `h
                                                                31
dI lAq ivckAr bldI JA/I ivc pgq heaA=
               |          |  R   o                                   jdoN   aAp,y h|TM nAl aijhI mUrt b,A ky b/y KuS sn=
                                                                            42
`s ny aijhA vyiKaA tM `h hYrAn rih igaA= jdoN                                    pr prmyS¨r ny `nHM dA ivroD kItA= prmyS¨r ny
`h cgI trHM vyK, lE ny/y igaA< tM `s ny e|k                                `nHM ^ akAS ivcly JUQy dyvitaM dI sYnA dI `pAsnA
                                                   32
aAvAz su,I< eh pRBU dI aAvAz sI=                        pRBU ny aAiKaA<     krn toN rok,A C|. id|tA= ijvyN ik nbIaM dI poTI
‘mYN tyry ipP dAidaM dA prmyS¨r hM= abrAhAm dA                              iv|c iliKaA hoeaA hY prmyS¨r aAKdA<
prmy S ¨ r < eshAk dA prmy S ¨ r < aty wAkU b dA                                 ‘hy esrAXl dy loko< kI t¨sIN `jA/ iv|c myry lE
prmyS¨r=’* mUsA .r nAl k»bdA hoeaA `%pr t|k,                                cAlHIaM sAlM vAsty blIaM zM ByqAvM ilaAX=
                              33                                                 43
dA hONslA nA kr sikaA=             pRBU ny `s ^ ikhA< ‘aAp,y                          tusI molok dy t»bU aty aAp,y dyvty irFAn dy istAry
pYrM iv|coN ju|ty lAh< ik`N ik ijs TM `%pr tU« K/HA hY                      dy ibb ^ cu%ikaA sI= t¨sIN `h mUrtM pUj, lE
                                   34
`h e|k piv|tr DrtI hY=                  mYN aAp,y lokM dy kSqM              b,AEaM sn< es lE mYN tuhA^ bAbul toN prHy Byj
toN bhut suct hM= aty `nHM ^ b/A kurlA`NidaM hoeaM
            y                                                               dyvMgA=’                                          aAmos 5 :25–27
                                                                                 44
sui,aM hY= esy lE mYN `nHM ^ bcA`, lE `%tiraA                                         “`jA/ iv|c piv|tr t»b* sA.y ip` dAidaM dy
                                                                                                           U
hM= hu,< mUsA< mYN tY^ vAps imsr iv|c ByjMgA=’*                             puriKaM kol sI= prmyS¨r ny mUsA ^ d%isaA ik eh
   35
        “eh `hI mUsA hY ijs ^ esrAXlIaM ny eh                               ikvyN bnA`,A hY= `s ny es ^ iblkul `sy nmUny dA
                                                                                                                                   45
aAKidaM nAm»zUr kr id|tA sI ik tY^ sA.A hAkm aty                            b,AeaA jo prmyS¨r ny `s ^ ivKAeaA sI=                       bAad
m¨nsF iks ny b,AeaA hY?* `h prmyS¨r duaArA                                  iv|c whoSuaA ny dUjy rAjM dI zmIn ty kbzA krn
hAkm aty CuqkArA dy, vAlA ho, lE ByijaA igaA                                lE sA.y iptrM ^ a|gy lAeaA= sA.y lok `%Ty gX
sI= prmyS¨r ny `s ^ e|k dUt rAhIN ByijaA jo `s ^                            aty prmyS¨r ny `ToN dUjy lokM ^ bAhr k%i>aA= jdoN
                                         36
m|cdI JA/I iv|c pRgiqaA sI=                   `hI hY ijs ny `nHM            sA.y lok es nvIN DrtI ty gX< tM eho t»bU `h
^ imsr toN bAhr k%i>aA sI= `s ny SktISAlI krt|b                             aAp,y nAl lY gX= sA.y lokM ^ eh t»bU aAp,y iptrM
aty kirSmy imsr iv|c aty lAl sm¨»dr iv|c aty                                koloN imilaA sI< aty eh dA~d dy smyN t|k `nHM lok
                                              37                                  46
`jA/ iv|c cAlHI sAl t|k kIty=                      eh `hI mUsA sI           sI=         prmyS¨r dA~d `%pr b/A KuS sI= dA~d ny
ijsny esrAXl dy p¨|trM ^ ikhA sI ‘prmyS¨r tuhA.y                            wAkUb dy prmyS¨r toN `s ^ e|k m»dr bnA`, dI
                                                                                               47
BrAvM iv|co hI tuhA.y lE myry vrgA ek nbI K/A                               aAigaA mgI=
                                                                                    »               pr `h sulmAn hI sI ijs ny prmySr
                                                                                                             y                     ¨
               38
krygA=’ *        eh `hI mUsA sI jo `nHM lokM nAl sI jo                      lE Gr b,AeaA=
                                                                                 48
`zA/ iv|c ek|Qy hoX sn= `h `s dUt nAl sI jo                                           “pr a|t mhAn pRBU prmyS¨r mn|uKM dy h|TM nAl
`s nAl `jA/ iv|c sInE dy phA/ `%pr boilaA                                   b,AEaM hoEaM emArtM iv|c nhIN rih»dy= ehI hY jo
sI= `h sA.y ip` dAidaM dy nAl sI= mUsA ^ prmyS¨r                            nbI aAKdy hn:
v|loN `h hukm imly ijh/y `nHM ^ sA.y t|k aA`, dA                                 ‘pRBU aAKdA hY surg myrA is»GAs, hY=’
                                                                                 49
jIvn id»dy hn=                                                                        DrtI myry pYr r|K, dI cONkI hY= myry vAsty t¨sIN
                                                                            iks trHM dA Gr b,AvoNgy? mYN aArAm ik|Ty kr skdA
‘ik t° ... mAiraA sI’ kUc 2:14                                             hM?
‘mYN tyry ... dA prmyS¨r’ kUc 3:6
                                                                            ‘mUsA sA^ dyS ... rAh d|s,’ kUc 32:1
‘aAp,y pYrM ... iv|c ByjMgA’ kUc 3:5–10
                                                                            piv|tr tbU a|KrI arTM iv|c “gvAhI dA tbU” `h iFrtU
‘tY^ sA.A ... b,AeaA hY’ kUc 2:14                                           tbU ijs iv|c ds hukm r|Ky gX sn aty ij%Ty mUsA dy smyN
‘prmyS¨r ... K/A krygA’ ibvsTA 18:15                                        prmyS¨r aAp,y lokM iv|c rih»dA sI=
1129                         rs°lM dy krt|b 7:50-8:17
     50
          kI mYN `hI nhIN hM ijs ny eh sB cIzM                         sOl¨s vI es qoly ^ nSq krnA cAhu»dA sI= tM sOl¨s
b,AEaM=’”                                           wsAwAh 66:1–2      `nHM inhcAvAnM dy Gr igaA aty GrM iv|cNo aAdmIaM
     51
          td estIFAn ny ikhA< “hy hQI whUdI aAgUP⁄ hy                  aty aØrtM ^ GsIq ky bAhr k|> ky jylH iv|c su%iqaA=
mn aty k»n vloN su»n loko⁄ t¨sIN hmySA piv|tr aAtmA                    sAry inhcAvAn wrUSlm C|. gX isrf rsUl hI< `Ty
dA ivroD kItA= t¨sIN vI `vyN hI kr rhy ho ijvyN tuhA.y                 rhy aty inhcI mnu|K sAmirwA iv|c v|Ko-v|K TAvM ty
                         52                                                          4
puriKaM ny kItA=              tuhA.y puriKaM ny sAry nbIaM ^           jA iqky= inhcAvAn mnu|K hr pAsy FYl gX< aty `h
jdoN `h aAX< d. id|tA= sgoN `nHM nbIaM ny pihlM                       ij|Ty-ij|Ty vI gX< `nHM ny `%Ty lokM ^ KuSKbrI id|tI=
hI ikhA sI ik e|k DrmI aAvygA pr tuhA.y puriKaM ny
`s ^ mAr id|tA= aty hu, t¨sIN `s DrmI purK ^                                      iFil|pus dA sAmirwA iv|c pRcAr krnA
                                               53                          5
DoKA id|tA aty `s ^ mAr id|tA hY=                   t¨sIN `h lok ho<       iFil|pus sAmirwA dy ngr iv|c igaA aty jA ky
                                                                                                             6
ijnHM ^ mUsA dI SrHA pRApt hoE= prmyS¨r ny tuhA^                       msIh bAry pRcAr krn l|gA= `ToN dy lokM ny `s dy
eh SrHA dUtM duaArA id|tI pr t¨sIN `s dI pAl,A                         bcn su,y aty< `h kirSmy vyKy jo `h kr irhA sI=
                                                                       7
nA kr sky=”                                                             `nHM iv|coN b/y sAry lokM dy a»dr BirSq aAtmA dA
                                                                       vAs sI< pr `s ny `nHM BirSq aAtimaM ^ `nHM
                   estIFAn dA mAiraA jA,A                              iv|cNo inkl, lE mzbUr kr id|tA= jdoN aAtmy bAhr
     54
          whUdI aAgUaM ny estIFAn ^ aijhy bcn krdy                     inkly tM `nHM b/A Sor mcAeaA= `%Ty b/y sAry kmzor
sui,aA tM `h b/y kroD iv|c aAX= `h e»ny kroD                           aty l»g/y lok vI sn< iFil|pus ny enHM ^ vI rAjI
                                                                                 8
iv|c aA gX ik estIFAn `%pr mAry gu|sy dy aAp,y                         kItA= aty `s Sihr dy lok enHM sB kAr, bhut
                              55
d»d krIc, l|g pX=                  pr estIFAn ny< jo ik piv|tr         KuS sn=
                                                                           9
aAtmA nAl BrpUr sI< `%pr asmAn ’c prmyS¨r dI                               pr `s Sihr iv|c Sm~n nM dA e|k aAdmI sI<
mihmA ty lIlA v|l vyiKaA= `s ny iwsU ^ prmyS¨r dy                      iFil|pus dy `Ty a`, toN pihlM `h jAdU krky `ToN
                              56
s|jy pAsy K/A vyiKaA=              `s ny aAiKaA< “vyK< mYN aAkAS       dy lokM ^ hYrAn krdA hu»dA sI aty aAKdA sI ik mYN
                                                                                               10
^ Ku|lHA vyiKaA hY aty mYN mnu|K dy p¨|tr ^ prmyS¨r dy                 koE mhMpurK hM=              `%Ty sAry lokM ny< aAm aAdmI toN
s|jy h|T v|l K/A vyK irhA hM=”                                         lYky bhut mh|tvpUr, t|k ny< `s v|l iDaAn id|tA<
     57
          tM sAry whUdI aAgUaM ny `%cI aAvAz iv|c Sor                  aty `nHM ny aAiKaA< “es aAdmI kol r|bI SktI hY
mcAeaA= `nHM ny aAp,y k»nM ^ h|TM nAl b»d kr                           ijs ^ mhM SktI aAKdy hn=”
                                                                           11
ilaA= `h sAry ek|Qy ho ky estIFAn v|l B|j pX=                                   ik`N ju look `sdy jAdU toN lby smyN t|k hYrAn
58
     `nHM ny `s ^ SihroN bAhr k|> id|tA aty `s ^                       sn< `nHM iv|coN bhut sAry `s dA anusr, kr rhy
                                                                                12
p|Tr mAry= aty ijnHM lokM ny estIFAn dy ivruD gvAhI
                                            |                          sn=           pr iFil|pus ny lokM ^ prmyS¨r dy rAj dI
id|tI sI< `nHM aAp,y vstr ek solUs nM dy juaAn                         KuS˘KbrI bAry aty iwsU msIh dI SktI bAry d%isaA=
                                      59
dy pYrM kol lAh ky r|K id|t=
                           y               jdoN estIFn ty pTrAv        aAdmIaM aty aØrtM ny `s dy sdyS ty ivSvAs kItA
kr rhy sn< `s ny eh aAKidaM hoeaM prmyS¨r ^                            aty bpitsmA ilaA=
                                                                           13
pRArTnA kItI< “hy pRBU iwsU myry aAtmy ^ svIkAr kr                              Sm~n ny vI ivSvAs kItA aty bpitsmA ilaA=
          60
lY=”           `h aAp,y go.y qyk ky kUk irhA sI< “hy pRBU⁄             Sm~n iFil|pus dy nAl QihiraA= `s ny cmtkArI
eh pAp `nHM dy ju»my nA lAvI=” eh aAK, toN bAad                        inSAnIaM aty SktIsAlI g|lM vyKIaM= aty `h hYrAn
                                                                                         14
`h mr igaA=                                                            rih igaA= rsUl ajy vI wrUSlm iv|c hI sn aty
          sOls ny estIFAn dy mAry jA, lE aAp,I m»zrI
             U                                    U                    `nHM ^ ptA l|g igaA ik sAmirwA iv|c lokM ny prmySr
                                                                                                                        ¨
8         dy id|tI=                                                    dy SbdM ^ kbUl kr ilaA hY tM rsUlM ny ptrs aty
                                                                       wUhnA ^ vI sAmirwA iv|c ByijaA=
                                                                                                                  15
                                                                                                                       jdoN ptrs aty
                      inhcAvAnM lE kSq                                 wUhnA aAX tM `nHM `%Ty aM ky lokM dy lE pRRArTnA
     2–3                                                                                                                        16
           kuJ DrmI lokM ny estIFAn ^ dfnAeaA= `h                      kItI ik `nHM ^ piv|tr aAtmA pRApt hovy=                    enHM
`s lE b/I `%cI kurlAX= `s idn< whUdIaM ny                              lokM ^ iwsU pRBU dy nM ty bpitsmA id|tA igaA sI< pr
wrUSlm iv|c inhcAvAn qoilaM ^ d. dy,y SurU kr                         piv|tr aAtmA ajy `nHM `%ty nhIN aAeaA sI= esy
                                                                                                                          17
id|ty= aty `nHM ^ bhut izaAdA tsIhy J|l, id|ty=                        lE ptrs aty wUhnA ny pRArTnA kItI=                     td enHM
rs°lM dy krt|b 8:18-9:4                                       1130
donM rsUlM ny lokM `%pr aAp,y h|T r|Ky tM `nHM ^                    id|tA ik `h r|T ’c c/H aAvy ty `s dy nAl aA ky
                                                                            32
piv|tr aAtmA imilaA=                                                bYQy=        jo poTI `h p/H irhA sI `h e`N sI:
     18
          Sm~n ny vyiKaA ik lokM ^ piv|tr aAtmA dI                    “eh `s^ iksy By. dy ksAE kol ilaM`, vM{
pRAptI t|d hoE< jd rsUlM ny aAp,A h|T `nHM `%pr                     sI= `h e|k lyly vM{ cu|p sI jo `s ivaktI a|gy cu|p
                                                   19
r%iKaA tM Sm~n ny rsUlM a|gy rupX r|K=
                                     y                  aty ikhA<   hu»dA hY jo `s dI `%n kqdA hY= `s ny aAp,A mU»h
“mY^ vI eh SktI dy dyvo tM jo ijs mnu|K `pr vI mYN                  nhIN KoilHaA=
                                                                      33
e`N h|T r|KM `s ^ piv|tr aAtmA iml jAvy=”                                   `h SrmsAr sI< `s dy sAry aiDkAr Koh il|ty
     20
          ptrs ny Sm`n ^ aAiKaA< “kAS tU aty tyrA                  gX sn= DrtI ty `s dI iz»dgI ˘e|k a»t t|k aA
Dn< e|ksAT tbAh ho jA, ik`N ik tU prmyS¨r dI                       gE= `s dy pirvAr dI khA,I ilK, vAlA `%Ty
                                          21
dAt ^ Dn nAl KrId, dI socI=                    tU» es k»m iv|c      koE nhIN hovygA=”                                wsAwAh 53:7–8
sA.A sMJIvAl nhI ho skdA ik`N ik prmyS¨r a|gy
                                 22                                   34
tyrA mn sAf nhIN hY=                  aAp,A idl bdl aty                     `s afsr ny iFil|pus ^ ikhA< “ikrpA krky mY^
aAp,IaM bdkArIaM toN hq jA= pRBU ^ pRArTnA kr<                      d|so ik nbI iks dI g|l kr irhA hY? aAp,I jM iksy
                                                                                     35
SAed `h tyry es trHM soc, ty tY^ m¨aAF kr dyvy=                     hor dI?”           td iFil|pus ny `sy poTI toN SurU kItA aty
23                                                                                                           36
     ik`N j¨ mYN vyK irhA hM ik tU« pAp dy iKaAlM aty               `s ^ iwsU dI KuSKbrI khI=                     rAh iv|c jMdy hoX
ErTA nAl BiraA hoeaA hYN=”                                          `h pA,I dy kol phu»cy tM afsr ny ikhA< “vyK⁄ e|Ty
     24
          Sm~n ny jvAb id|tA< “t¨sIN dono myry lE pRBU ^            pA,I hY= hu, mY^ bpitsmA lY, toN ikh/I cIz rokdI
                                                                            37
pRArTnA kro< tM ik jo kuJ vI t¨sIN aAiKaA< myry nAl                 hY?”         *
                                                                      38
nA vApry=”                                                                  t|d afsr ny r|T ^ rok, dA hukm id|tA< t|d
     25
          t|d rsUlM ny lokM ^ `nHM sArIaM g|lM bAry d%isaA          donoN afsr aty iFil|pus pA,I kol gX aty iFil|pus
                                                                                                     39
jo iwsU ny kItIaM sn aty prmyS¨r dA sdyS id|tA=                    ny `s ^ bpitsmA id|tA=                j|d `h pA,I iv|cNo bAhr
ifr `h wrUSlm v|l prt aAX= rsty iv|c `h bhut                        aAX tM pRBU dA aAtmA iFil|pus ^ pk/ ky lY igaA ty
sAry sAmirwA dy ip».M iv|c lokM ^ KuS ˘KbrI bAry                    ifr `h KusrA afsr m¨/ iFil|pus ^ nA vyK sikaA
prcAr krdy gX=                                                      ty `h ifr aAp,y rAh cilaA igaA= pr `h bhut
                                                                                  40
                                                                    KuS sI=            pr iFil|pus azotus nAmI Sihr toN pRgq
           iFil|pus dA hbS dy ek mn|uK ^ `pdyS                      hoeaA= `sny KuS KbrI dA pRcAr sAry ngrM iv|c
     26
          pRBU dy e|k dUt ny iFil|pus nAl g|l kItI< aty             azotus toN lYky kYsrIaM t|k kItA=
dUt ny aAiKaA< “`Q aty d|K, vAly `s rsty `%pr
                                          27
jA jo wrSlm tNo gAzA ^ jMdA h=”
        U                    Y             iFil|ps `%iQaA
                                                 u                                         sOl¨s inhcAvAn bi,aA=
ty clA igaA= rsty iv|c `s ny hbS dyS dA e|k
mn|uK vyiKaA= `h e|k KusrA sI aty `h hbS dyS dI
rA,I< k»dAky dA e|k aiDkArI sI= `s dy sAry KzAny
                                                                    9        wrUSlm iv|c sOlUs ajy vI pRBU dy cyilaM ^
                                                                             dbkA`, aty ktl krn iv|c l|gA hoeaA sI=
                                                                    esy lE `h srdAr jAjk kol igaA= sOl¨s ny `s
                                                                                                                       2

dI s»BAl `s `pr sI= `h wrUSlm iv|c `pAsnA                           koloN dimSk iv|c pRArTnA sTnA lE ic|QIaM m»gIaM<
                         28
krn lE igaA sI=               hu, `h aAp,y dyS vAps prt             jo `s^ `nHM sAiraM ^ l|B, aty `nHM ^ kYd krn<
irhA sI= `h aAp,y r|T ty asvAr wsAwAh nbI dI                        dA aiDkAr dy, jo iwsU dy mArg ^ m»ndy hn= `h
                         29
poTI p/H irhA sI=             tM aAtmA ny iFil|pus ^ ikhA<          BAvyN aØrtM ho, aty BAvyN mrd< `nHM ^ wrUSlm
                                                                                       3
“`s r|T kol jA aty `s dy nzdIk rih=”                                ilaA`,= tM sOl¨s dimsk iv|c igaA= jdoN `h
     30
          fyr iFil|pus r|T dy nzdIk n%isaA aty `%Ty `s              Sihr kol phu»icaA tM akAS vloN acAnk e|k b/I
                                                                                                                      4
ny e|k aAdmI ^ wsAwAh nbI dI pustk p/HidaM                          tyz ibjlI `s dy erd igrd cmkI= `h zmIn ty
sui,aA= iFil|pus ny `s ^ ikhA< “kI jo tU« p/H irhYN
`s ^ smJ irhYN?”                                                    tuk 37 rsUlM dy kArjM dIaM kuJ bAad dIaM nklM iv|c
     31                                                             tuk 37 jo/I gE hY: “iFilp ny jvAb id|tA< ‘jy t¨sIN aAp,y
          `s aAdmI ny ikhA< “mYN ikvyN smJ skdA hM?
                                                                    pUry idl nAl ivSvAs kro< tM t¨sIN kr skdy ho=’ aiDkArI
mY^ iksy aijhy aAdmI dI zrUrt hY jo mY^ esdI
                                                                    ny aAiKaA< ‘mYN ivSvAs krdA hM ik iwsU msIh prmyS¨r dA
ivaAiKaA kr ky dsy=” t|d `s ny iFil|pus ^ s|dA                      pu|tr hY=’”
1131                            rs°lM dy krt|b 9:5-27

i.|g ipaA aty `s ^ eh p¨|CdI hoE e|k aAvAz                     ByijaA hY= `h `hI hY ijs ^ tU« aA`NidaM hoeaM
su,AE id|tI< “sOl¨s< sOl¨s< tU« mY^ tsIhy ik`N dy irhA         rsty iv|c i.|QA sI `h iwsU hI sI= iwsU ny mY^ tyry
         5
hYN?” sOl¨s ny ikhA< “pBU⁄ tU« kO, hYN?”                       kol es lE ByijaA hY ik tU« m¨/ toN vyK skyN aty
                                                                                                       18
    `s ny jvAb id|tA< “mYN iwsU hM= mYN hI hM ijs ^ tU        piv|tr aAtmA nAl BrpUr hovy=”                `sy vyly acAnk
                      6
tsIhy dy irhA hY= `%Q aty `Q ky hu, Sihr ^ jM                  `s dIaM a|KM toN iClky ijihaA kuJ i.%igaA aty `s
`Ty tY^ e|k mnu|K d|sygA ik hu, tU« kI krnA hY=”               ^ m¨/ toN idK, l|g ipaA= sOl¨s `%iQaA aty `s ^
    7                                                                                     19
     ijh/y mnu|K `s dy nAl sfr kr rhy sn< `h                   bpitsmA id|tA igaA=             ifr `s ny kuJ KADA aty m¨/
cu|p-cAp K/Hy rhy= `nHM ny aAvAz tM su,I sI pr `nHM            toN aAp,y aAp iv|c tk/A mihsUs krn l|gA=
^ id%iKaA kuJ nhIN sI=
    8
     sOl¨s jdoN zmIn toN `%iQaA tM `s ny aAp,IaM                         sOl¨s dA dimsk iv|c `pdyS dy,A
a|KM KolHIaM pr `h kuJ vyK nA s%ikaA= tM `nHM lokM               ifr `h kuJ idn d»imsk iv|c iwsU dy cyilaM dy
                                                                            20
ny `s dA h|T fi/aA aty `s ^ d»imsk iv|c lY aAX=                nAl irhA=         jldI hI `s ny pRArTnA sTAnA `%pr
9
 it»n idn t|k `h nA vyK sikaA aty nA hI `s ny                  iwsU bAry `pdyS dy,A SurU kItA aty lokM iv|c prcAr
                    10
kuJ KADA pItA=           d»imsk iv|c iwsU dA e|k cylA sI<      kItA ik< “iwsU pRBU dA p¨|tr hY=”
                                                                 21
ijs dA nA` hnAinwAh sI= pRBU ny hnAinwAh ^ drSn                       sAry lok ijh/y sOl¨s ^ su,dy `h b/y hYrAn
dy ky ikhA< “hnAinwAh⁄” hnAinwAh ny a|goN jvAb                 sn= `nHM ikhA< “kI eh `hI ivaktI nhIN jo wrUSlm
iv|c ikhA< “pRBU⁄ mYN e|Ty hM=”                                iv|c sI aty ijsny `nHM sAry lokM ^ tbAh krn dI
    11
         pRBU ny hnAinwAh ^ ikhA< “`%Q K/HA ho aty is|Dy       koiSs kItI sI ijnHM ^ iwsU iv|c inhcA sI= aty hu,
s|dINdy rsty ^ jA= `%Ty< whUdA* dy Gr ^ l|B aty                `hI e|Ty iwsU dy cyilaM ^ f/n aty `nHM ^ pRDAn
sOl¨s nM dy aAdmI ^ p¨|C< jo ik trsus toN hY= es               jAjkM h|TIN F/vA`, lE aAeaA hY=”
                                                12               22
vkt `h `%Ty hY aty pRArTnA kr irhA hY=               sOl¨s ^          pr sOl¨s idnoN-idn hor vI tk/A hu»dA igaA aty
vI drSn hoX aty `s drSn iv|c< `s ny hnAinwAh                   `sny eh sAibt kr id|tA ik iwsU hI msIh hY= `s
nM dy e|k aAdmI ^ `s kol aA`NidaM aty aAp,y                    dy pRmA, eny zordAr hudy sn ik ijh/y whUdI d»imsk
                                                                                      »
h|T `s `pr r%KidaM vyiKaA= ijs nAl sOls dobArA
                                      ¨                        iv|c rih»dy sn `h `s nAl bihs nhIN kr pA`Ndy
dyK, dy kAibl ho igaA=”                                        sn=
    13
         pr hnAinwAh ny jvAb id|tA< “hy pRBU< es mnu|K
bAry mY^ bhut sAry lokM ny d%isaA hY= `nHM ny mY^                            sOl¨s dA whUdIaM toN bc,A
                                                                 23
disaA hY ik es ny wrUSlm iv|c tyry piv|tr lokM                        kAfI idnM bAad whUdIaM ny sOls ^ jAnoN mArn
                                                                                                   ¨
                                               14                                         24
nAl bhut sArIaM bdIaM kItIaM hn=                    hu, `h     dI iv`Nt b,AE=                  `h sO l ¨ s lE Sihr dy
eTy aAeaA hY aty pRDAn jAjkM ny es ^ tmAm `nHM                 drvAijaM ty idn-rAt pihrA dy rhy sn< ik`N ik
lokM ^ f/, dA e˘KitaAr id|tA hoeaA hY jo tyry iv|c             `h `s ^ jAnoN hI mAr m¨kA`,A cAhu»dy sI pr sOl¨s
                                                                                                              25
inhcA rKdy hn=”*                                               ^ `nHM dI iv`Nt dA ptA l|g igaA=                 kuJ cyilaM
    15
         pr pRBU ny hnAinwAh ^ ikhA< “tU« jA⁄ ik`N ik mYN      ny< ijnHM ^ pØl¨s ny is|iKaA id|tI sI< ek rAt `s ^
sOl¨s ^ ek b/y zrUrI k»m vAsty cui,aM hY= `s ^                 e|k qokrI iv|c pA id|tA ty dIvAr toN hyQM `tAr id|tA=
bAdSAhM< whUdI lokM aty prAEaM kOmM ^ myry bAry
                             16
jAky d|s,A cAhIdA hY=             mYN `s ^ `h sB ivKAvMgA                sOl¨s dA wrUSlm iv|c `pdyS dy,A=
                                                                 26
jo myry nA` dy bdly< `s ^ J|l,A cAhIdA hY=”                           ifr sOl¨s wrUSlm iv|c clA igaA= `s ny
    17
         es lE hnAinwAh tur ipaA< aty whUdA dy Gr              inhcAvAnM dA s»g krnA cAihaA pr `h `s koloN
igaA= `sny aAp,A h|T sOl¨s dy isr ty riKaA aty                 .rdy sn= `h ivSvAs nA kr sky ik `h scm¨|c
                                                                                   27
aAiKaA< “sOl¨s< myry BrA< pRBU iwsU ny mY^ tyry kol            iwsU dA cylA sI=         pr brnbAs `s ^ rsUlM kol lY
                                                               igaA aty `nHM ^ d%isaA ik sOlUs ny ikvyN dimSk dy
whUdA eh rsUlM iv|coN wU.As nAm dA rsUl nhIN hY=
                                                               rAh iv|c pRBU ^ vyiKaA sI= aty `s ny `s nAl g|lM
tyry iv|c inhcA rKdy hn a|KrI arTM iv|c< “tuhA.A nAm
                                                               vI kItIaM sn aty ikvyN `h d»imSk iv|c pRBU dy nM
lYNdA hM” ijsdA arT pUjA jM pRArTnA duaArA iwsU iv|c
ivSvAs pRgqA`,A hY=                                            `%ty byD/k hoky `pdyS id»dA sI=
rs°lM dy krt|b 9:28-10:12                                          1132
     28
          e`N sOl¨s cyilaM nAl QihiraA= `h wrUSlm                        a|KM KolHIaM= ijs vkt `s ny ptrs ^ vyiKaA tM
                                                                                                    41
dIaM sArIaM TAvM ty igaA aty KulHyaAm pRBU bAry                          `h `Q ky bYQ gE=                `s ny aAp,y h|T nAl `s ^
                29
boilaA=              `h aksr wUnAnI bol, vAly whUdIaM                    Klo, iv|c mdd kItI= aty iFr `s ny inhcAvAnM ^
nAl g|lM krdA aty `nHM nAl es bAry crcA krdA                             aty ivDvAvM ^ kmry a»dr s%idaA aty tib|TA ^ sONp
                                                             30                                         42
pr `h `s ^ jAnoN mArn dI iv`Nt b,A`Ndy=                           jdoN   id|tA jo ik jIivt sI=               sAry w|pA iv|c eh g|l fYl
BrAvM ^ es dA ptA l|gA< `h `s ^ kYsirwA lY                               gE= enHM iv|coN bhut sAry pRBU dy cyly b, gX=
                                                                         43
gX aty `nHM ny `ToN `s ^< trsus ^< Byj id|tA=                                 ptrs kAfI sAry idn w|pA iv|c irhA aty `%Ty ek
     31
          so sAry whU i dwA< glIl at y sAmirwA iv | c                    Sm~n nM dy cm/y dy k»m krn vAly cmAr dy Gr
klIiswA SMtmE sI= piv|tr aAtmA dI mdd nAl                                irhA=
klIswA idnoN idn hor mzbUt ho gE= inhcAvAnM
ny< ijs >g nAl `h ij`Ndy sn< drSAeaA ik `nHM                                                ptrs aty kurnyilwus
ny pRBU dI e|zt kItI= `s sdkA hI eh smUh hor
s»giQt hoeaA=                                                            10          kYsirwA nM dy Sihr iv|c kurnyilwus nM dA
                                                                                     e|k aAdmI sI= `h rom dI sYnA dy smUh
                                                                         ‘etAilwAnI’ iv|c e|k aiDkArI sI= `h ek DrmI
                                                                                                                       2

                      ptrs l¨|dA aty w|pA iv|c                           mnu|K sI= `h aty ij»ny vI lok `s dy Gr iv|c rih»dy
     32
          ptrs wrUSlm dy erd igrd sAry SihrM iv|c                        sn< sB s|cy pRBU dI `pAsnA krdy sn= `h lokM ^
Gu»imaA= fyr `h l¨|dA iv|c bsy inhcAvAnM ^ vyK,                          dAn-pu»n bhut krdA sI kurnyilwus hmySA pRBU a|gy
           33                                                                                   3
igaA=           l¨dA iv|c< `h e|k aDr»gI aAdmI ^ imilaA=
                  |                                                      pRArTnA krdA sI= ek dupihr it»n vjHy dy aAs-pAs
ijs dA nA`N aYinwAs sI= `h ipCly a|Q sAlM toN                            `s ny e|k drSn dyiKaA= drSn iv|c pRBU v|loN e|k
                                            34
m»jy toN `%Q nhIN sI sikaA=                      ptrs ny `s ^ ikhA<      dUt `s kol aAeaA aty aAK, l|gA< “kurnyilwus⁄”
                                                                              4
“aYinwAs⁄ iwsU msIh ny tyry ty imhr kItI hY= K/HA ho                           kurnyilwus ny dUt v|l vyiKaA< `h .r ky aAK,
aty aAp,A ibstr ivCA= `h turt K/HA ho igaA=”                            l|gA< “myry mAilk⁄ t¨sIN kI cAhu»dy ho?”
35
     sAry l¨dA iv|c rih, vAly aty Sron dy sAry invAsIaM
            |                                                                 dUt ny `s ^ ikhA< “pRBU ny tyrIaM pRArTnAvM su,
ny `s ^ vyiKaA aty eh lok vI pRBU v|l prt gX=                            lEaM hn= `s ny `h sB g|lM vyKIaM hn jo tU«
     36
          w|pA iv|c tibTA nM dI ek cylI sI ijs dA wUnAnI                 grIb lokM lE krdA hYN= es lE `h tY^ nhIN
                                                                                    5
BASA iv|c arT hY ihrnI= es aØrt ny hmySA lokM                            Bu%ilaA= hu, tU« w|pA Sihr v|l kuJ aAdmIaM ^ Byj
lE b/y cgy km kIty sn aty hmySA grIb lokM dI                           aty `To Sm~n nM dy aAdmI ^< ijh/A ptrs vI
                            37                                                                      6
mdd kItI sI=                     tM jdoN ptrs l¨|dA iv|c sI tM           sdINdA hY< s|dA Byj= sm~n iksy Sm~n KqIk cm/y
tibTA b/I bImAr hoE aty mr gE= `nHM ny `s ^                              dA k»m krn vAly dy Gr hI QihiraA hoeaA hY= `s
                                                                                                               7
nuhA`, toN bAad `sdy SrIr ^ C|t `%prly kmry                              dA Gr sm¨»dr dy ny/y hY=” ijh/A dUt kurnyilwus
                       38
iv|c pA id|tA=              w|pA dy cyilaA ^ ptA l|gA ik ptrs            nAl g|l kr irhA sI< clA igaA= `sto bAad
l¨|dA iv|c sI= lu|dA w|pA dy ny/y hI sI= `nHM ny `%Ty                    kurnyilwus ny aAp,y do nOkrM ty ek ispAhI ^
                                                                                                                                 8
ptrs ^ in`NtA dy, lE do aAdmI Byjy= “`nHM ny                             bulvAeaA= eh ispAhI vI DrmI mnu|K sI= eh
`s^ byntI kItI< “ikrpA krky< sA.y kol ij»nI                              ispAhI `s dy ˘KAs mddZArM iv|cNo e|k sI= `s ny
                             39
CytI ho sky aAP⁄”                 ptrs itaAr ho igaA aty `nHM            eh sArI g|l it»nA aAdmIaM ^ smJA ky `nHM ^ w|pA
dy nAl cilaA igaA< jdoN `h `%Ty phu»icaA< `h                             v|l Byj id|tA=
                                                                              9
`s ^ pO/IaM `%prly kmry iv|c lY gX= sArIaM                                     agly idn eh it»no aAdmI w|pA dy ny/y phu»cy=
ivDvAvM aAEaM aty `s dy aAly duaAly Klo gEaM=                            ptrs pRrTnA krn lE C|t `%ty igaA= eh dupihr
                                                                                        10
`h ro rhIaM sn aty `nHM ny roNdIaM-ipqdIaM ny                            dA vylA sI=         ptrs ^ Bu|K l|gI hoE sI aty `h kuJ
ptrs ^ `h sAry k|p/y ivKAX ijh/y .orkA tibTM ny                          KA,A cAhu»dA sI= pr jdoN `h ptrs dy KA, lE
ij~Ndy jIa b,AX sn= ptrs ny sAry lokM ^ kmry                             Bjn itaAr kr rhy sn tM `s ny ek drSn viKaA=
                                                                          o                            |       y
                                     40                                  11
coN bAhr jA, ^ ikhA=                      `h goi.aA BAr bYQ igaA              `s ny KulyH akAS ^ vyiKaA aty `s iv|cNo v|.I cAdr
aty pRArTnA kItI= iFr `h tibTA v|l m¨i/aA< jo ik                         vM{ koE cIz T|ly aA`NdI vyKI jo ik chu» pAisaM toN
                                                                                                                                12
m¨rdA sI aty aAiKaA< “tibTA⁄ `%Q⁄” `s ny aAp,IaM                         DrtI dy v|l lmkAE hoE hyQM `tr rhI sI=                      sB
1133                          rs°lM dy krt|b 10:13-40

pRkAr dy jAnvr es iv|c sn= `h jIv ijh/y ik                                myl imlAp krn dI aAigaA nhIN hY= pr prmyS¨r ny
cl skdy hn< ijh/y rINg, vAly sn zmIn `%pr                                 mY^ Kud eh prgq kItA hY ik mYN iksy vI mnu|K ^
                                                           13                                                     29
aty `h p»CI ijh/y ky hvA’ c `.dy hn=                            fyr e|k   ‘apiv|tr’ jM ‘aSuD’ nA smJ=                  esy lE jdoN enHM
aAvAz ny ptrs ^ aAiKaA< “ptrs⁄ `%Q aty enHM                               aAdmIaM ny mY^ e|Ty aA`, lE ikhA mYN aA`, lE
iv|co iksy vI e|k jIv ^ mAr aty KA lY=”                                   sihmt ho igaA= so hu, t¨sIN ikrpA krky eh d|so ik
     14
          pr ptrs ny ikhA< “pRBU⁄ aijhA mYN kdy nhIN                      t¨sIN mY^ e|Ty kAhdy lE bulAeaA hY?”
                                                                               30
kItA< mYN kdy apiv|tr jM aSu|D cIz nhIN KADI=”                                      kurnyilwus ny ikhA< “cAr idn pihlM mYN aAp,y
     15
          pr `s aAvAz ny dobArA `s ^ ikhA< “prmyS¨r                       Gr iv|c pRArTnA kr irhA sM< eh dupihry it»n ku
ny eh sB vstM SuD b,AEaM hn= es lE enHM ^                                 vjy dy aAs-pAs dA vkt sI = acAnk ek dUt myry
                              16
‘apiv|tr’ nA kih⁄”                 aijhA it»n vAr vApiraA aty             a|gy aAky K/o igaA< `s ny b/y cmkIly kp/y pAX hoX
                                                                                    31
fyr `h sB cIjM vAps akAS v|l cu|kIaM gEaM=                                sn=            `s aAdmI ny ikhA< ‘kurnyilwus< prmyS¨r ny
17
     ptrs drSn dy arT bAry soc hYrAn ho irhA sI=                          tyrI pRArTnA su, lE hY aty grIbM ^ id|tIaM tyrIaM
                                                                                                          32
es ivckAr kurnyilwus dy Byjy bidaM ny Sm~n dA                            dAtM vyK lEaM hn=                    es lE w|pA iv|c kuJ
                                               18
Gr
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament
Punjabi bible 90)_new_testament

Punjabi bible 90)_new_testament

  • 1.
    977 m|tI dI eÈjIl 10 iwsU dA pirvArk eithAs ihzkIwAh mn|sh dA iptA sI= (lUkA 3:23–38) mn|sh aAmon dA iptA sI= 1 eh iwsU msIh dy pirvAr dA eithAs hY= iwsU dA~d dy pirvAr toN sI aty dA~d abrAhAm dy pirvAr toN sI= 11 aAmon woSIwAh dA iptA sI= woSIwAh< wkAnwAh< aty `s dy BrAvM dA dAdA sI= es smyN dOrAn< whUdI kYdIaM dI trHM bybIlon 2 abrAhAm eshAk dA iptA sI= ^iljAxy gxy sn= 12 eshAk wAkUb dA iptA sI= whUdIaM ^ bybIlon lY jA, toN bAad: wAkUb whUdAh aty `s dy BrAvM wkAnwAh SaltIxyl dA iptA sI= dA iptA sI= SaltIxyl zru|bAbl dA dAdA sI= 3 13 whUdAh Frs aty zrA dA iptA sI= zru|bAbl abIhUd dA iptA sI= tAmAr `nHM dI mAtA sI= abIhUd alwAkIm dA iptA sI= Frs hsron dA iptA sI= alwAkIm a|zor dA iptA sI= 14 hsron rAm dA iptA sI= a|zor sAdok dA iptA sI= 4 rAm aÈmInAdAb dA iptA sI= sAdok wAkIm dA iptA sI= aÈmInAdAb nhSoon dA iptA sI= wAkIm alIhUd dA iptA sI= 15 nhSon slmon dA iptA sI= alIhUd alAzAr dA iptA sI= 5 slmon boaz dA iptA sI= alAzAr m|TAn dA iptA sI= boaz dI mAtA rAhAb sI m|TAn wAkUb dA iptA sI= 16 boaz Pbyd dA iptA sI= wAkUb wUsuF dA iptA sI= rUT Pbyd dI mAtA sI= mirwm wUsuF dI ptnI sI= `byd w|sI dA iptA sI= mirwm iwsU dI mM sI= 6 w|sI dA~d bAdSAh dA iptA sI= iwsU hI msIh* khA`NdA hY= dA~d sulymAn dA iptA sI= 17 sulymAn dI mAtA pihlM `rIwAh so abrAhAm toN lYky dA~d tIkr eh cOdM pI/HIaM H dI ptnI sI sn= aty cOdHM hI pI/HIaM dA~d toN lYky `s vkt 7 sulymAn rhbuuaAm dA iptA sI= tIkr sn jdoN lokM ^ bybIlon iljAeaA ig!= aty rhbuaAm abIwAh dA iptA sI= cOdHM hI pI/HIaM lokM ^ bybIlon lYky jA, toN msIh dy abIwAh aAsA dA iptA sI= jnm t|k sn= 8 aAsA whoSAfAq dA iptA sI= whoSAFAq worAm dA iptA sI= iwsU msIh dA jnm worAm `zIwAh dA iptA sI= (lUkA 2:1–7) 9 18 `%zIwAh woTAm dA iptA sI= iwsU msIh dI mAtA mirwm sI= iwsU msIh dA woTAm aAhAz dA iptA sI= jnm es trHM hoeaA= mirwm dI ku/mAE wUsuf dy aAhAz ihzAkIwAh dA iptA sI= msIh Òmsh kItAÓ (msIhA) jM prmySr v|lNo cui,aA hoeaA= ¬
  • 2.
    m|tI 1:19-2:15 978 5 nAl hoE= pr ivaAh ho, toN pihlM hI mirwm ny msIh ikTy jmgA? `nM ny ikhA< ÒwhidwA dy btlhm | y H U Y dyiKaA ik `h grBvtI hY= mirwm piv|tr aAtmA iv|c< ik`N ik nbI ny es bAry poTIaM* iv|c iliKaA 19 dI SktI nAl grBvtI hoE sI= mirwm dA ptI hY: 6 wUsuf ix|k cgA mnu|K sI= `h eh nhIN cAhuÈdA sI ik Ôhy bYtlhm< whUdAh dI DrtI iv|c tU whUdAh dy `h mirwm ^ lokM sAmH,y klkn prgq kry= tM `s hAkmM iv|coN b/A mh|tvpUr, hY= hM< tyry iv%coN e|k 20 ny `s^ cu|p-cAp C|. dy, dI socI= pr jdoN `sny aijhA hAkm aAvygA< ijh/A myry lokM< esrAxyl dI es bAry soicaA tM pRBU dy e|k dUt ny `sdy suFny agvAE krygA=ÕÓ mIkAh 5:2 iv|c drSn id|ty= ty dUt ny ikhA< Òhy wUsuf< dA~d dy 7 pu|tr<* tU mirwm ^ aAp,I ptnI svIkAr krn toN fyr hyrodys ny pUrb toN aAxy jotSIaM ^ cu|p kIty nA GbrA= ijh/A b|cA `s dI ku|K iv|c aAeaA hY `h bulA ky `nHM koloN QIk QIk ptA kItA ik `nHM ^ tArA 21 8 piv|tr aAtmA* toN hY= mirwm e|k pu|tr ^ jnm pihlI vAr kdoN idKAE id|tA sI= Fyr hyrodys ny `nHM dyvygI aty tU `s dA nM iwsU* r|KIN ik`N ik `h ^ bYtlhm iv|c< eh kih ky Byj id|tA< ÒjAP aty aAp,y lokM ^ `nHM dy pApM toN bcAvygA=Ó iDaAn nAl es bAlk bAry ptA lgAP= jdoN t¬sIN 22 eh sB kuJ pRBU dy aAp,y nbI duaArA khy hoX ^ bAlk ^ l|B lvoN< tM aA ky mY^ d|s idP< tM jo mYN vI 23 pUrA krn lE vApiraA= ÒkuaArI grBvtI hovygI jAvM aty `s dI `pAsnA krM=Ó 9 aty pu|tr ^ jnm dyvygI= `h `s dA nAm eÈmAnUxyl `h rAjy dI g|l s¬, ky cly gxy= aty `h tArA< r|K,gy=Ó * ijsdA arT eh hY< ÒprmyS¬r sA.y sg ijh/A `nHM c/Hdy pAsy dyiKaA sI< jotSIaM ny `s hY=Ó tAry dA ip|CA kItA= tAry ny `nHM dI `doN t|k agvAE 24 jdoN wUsuf jAigaA tM `s ny `vyN hI kItA ijvyN kItI< jdoN t|k ik `h `s jgHHA `%ty aAky nhIN ruk 10 pRBU dy dUt ny `s^ krn lE ikhA sI= wUsF ny mirwm U igaA ij%Ty `h bAlk sI= jotSI `doN bhut KuS sn 25 11 nAl ivaAh kItA= pr wUsuF ny mirwm nAl koE jdoN `nHM ny tArA vyiKaA= `nHM ny `s Gr iv|c jA ijnsI sbD nA r%iKaA jd t|k `s ny pu|tr ^ jnm ky bAlk ^ `s dI mAtA mirwm nAl dyiKaA aty pYrIN nA id|tA= aty wUsuf ny pu|tr dA nM iwsU r%iKaA= pky `s^ mTA qikaA= `nM ny aAp,IaM TlIaM KlIaM Y | y H Y o H aty sony< lubA, aty gDrs dIaM sugAtM ByNq kItIaM 12 jotSI iwsU ^ iml, aAxy ijh/IaM `h bAlk vAsty ilaAX sn= pr sufny 2 iwsU whUidwA dy ngr bYtlhm iv|c jimaA sI= `h `s vkt jnimaA sI jdoN hyrodys* rAjA sI= iwsU dy jnm toN bAad pUrb v|lNo kuJ jotSI wrUSlm iv|c prmyS¬r ny jotSIaM ^ KbrdAr kItA ik `h hyrodys kol fyr nA jA,= tM `h hor rsty aAp,y dyS ^ m¬/ gX= 2 iv|c aAxy= jotSIaM ny lokM ^ pu|iCaA< ÒnvM juaAk ik|Ty hY jo ik whUdIaM dA rAjA hY? asIN tArA vyiKaA iwsU aAp,y mAtA iptA nAl imsr ^ 13 jo drsA`NdA ik `h jnimaA= asIN tAry ^ pUrb jdoN jotSI dUr cly gxy< tM pRBU dy dUt ny wUsuf dy iv|c aAkAS iv|c `QidaM vyiKaA= asIN `s dI sufny iv|c drSn dy ky aAiKaA< Ò`%QÚ bAlk ty `s 3 `pAsnA krn lE aAX hM=Ó jdoN rAjA hyrodys aty dI mAtA ^ lYky imsr dyS iv|c clA jA= aty jd wrUSlm dy lokM ny whUdIaM dy rAjy bAry s¬i,aA< tM tIkr mYN tY^ nA aAKM `%Ty hI rih,A ik`N ik hyrodys 4 `h GbrA gX= hyrodys ny whUdI pRDAn jAjkM ty nym bAlk ^ mAr, vAsty l|BygA=Ó 14 dy `pdySkM ^ ek%iQaM krky< `nHM ^ pu%iCaA ik tM wUsuf `%iQaA rAto rAt bAlk aty `s dI 15 mAtA ^ nAl lYky imsr v|l t¬r ipaA= wUsuF hyrodys dA~d dy ptr dA~d dy pirvAr ivcNo ; esrAXl dA dsrA |u | U rAjA< l|gB|g msIh toN e|k hzAr sAl pUrv E: dy mrn t|k imsr iv|c hI irhA= eh es lE vApiraA tM ik ijh/A bcn pRBU ny nbI dI zbAnI aAiKaA sI pivtr aAtmA pBU dA aAtmA< msIh dA aAtmA aty shAek | R vI jAi,aA jMdA hY= `h pUrA hovy : pRBU ny aAiKaA< ÒmYN aAp,y pu|tr ^ imsr iwsU iwsU dA arT hY Òm¬ktIÓ iv|coN s%idaA=Ó * kuaArI ... r|K,gyÓ wsAwAh 7:14 hyrodys mhAn hyrodys I< whUidwA dA SAsk 40 pUrv E: toN poTIaM piv|tr ilKtM< purA,y nym dIaM ilKtM= 4 pUrv E: ÒmYN aAp,y ... s%idaAÓ hoSyaA 11:1
  • 3.
    979 m|tI 2:16-3:15 4 hyrodys ny bYtlhm dy sB bAl muÈi.aM wUhnA dy kp/y ~Q dy vAlM toN b,y sn aty cm dI ^ mAr su%iqaA pyqI `s dy l|k dy duaAly sI= aty `s dA Bojn iq|.IaM 16 5 jdoN hyrodys ^ eh smJ aAE ik `s^ jotSIaM aty jglI Siht sI= wrUSlm< sAry whUidwA aty duaArA DoKA id|tA igaA hY< tM `s^ b/A kRoD aAeaA= wrdn ndI dy aAsy pAsy dIaM TMvM dy sB lok `s 6 Fyr `s ny bYtlhm aty aAsy pAsy dy sAry elAikaM dy dA pRcAr s¬,n lE aAX= lokM ny aAp,y pAp kbUl bAlkM ^ mArn dA hukm dy id|tA= `s ny do sAl aty kIty aty wUhnA ny `nHM ^ wrdn ndI iv|c bpitsmA es toN CoqI `mr dy bAlkM ^ mAr dy, dA hukm dy id|tA= 7 id|tA ik`N ik `s ny jotSIaM toN jnm dy shI smyN dA pr jdNo `s ny viKaA ik FrIsIaM * aty sdUkIaM * y 17 ptA lAeaA sI= tM nbI iwrimwAh duaArA boilaA iv|coN bTyry `s koloN bpitsmA lY, aAX hn tM `s ny prmyS¬r dA Sbd pUrA ho igaA sI: `nHM ^ aAiKaA< ÒtusIN sAry s|p hoÚ t¬hA^ prmyS¬r dy 18 8 ÒrAmAh iv|c e|k avAz s¬,AE id|tI= ro,A aty aA`, vAly krop toN B|j,M ikhnyN d%isaA hY? t¬hA^ v|.y ivrlAp nAl rAKyl aAp,y bAl b%icaM ^ roNdI hY `h g|lM krnIaM cAhIdIaM hn ijnHM nAl drSA aty ts|lI nhIN cAhudI< ik`N ik `s dy b|cy mr cu|ky skoN ik t¬sIN aAp,y jIvn aty mn bdl lX hn= 9 hn=Ó iwrimwAh 31:15 aAp,y mn iv|c es g|l ty mA, krn dI nA soco< ÔasIN abrAhAm dy b|cy hM=Õ mYN t¬hA^ d|sdA hM ik wUsuF aty mirwm imsr toN m¬/y prmyS¬r abrAhAm lE enHM p|TrM iv|coN b|cy pYdA kr 19 10 hyrodys dy mrn toN bAad< pRBU dA e|k dUt imsr skdA hY= ru|KM ^ .yg, lE kuhA/A itaAr hY< hr 20 iv|c wUsuF dy supny iv|c pRgiqaA= dUt ny aAiKaA< `h ru|K ijh/A cgA fl nhIN idÈdA< v%i>aA jAvygA Ò`%QÚ bAlk aty `s dI mAtA ^ nAl lYky esrAxyl aty a|g iv|c su|q id|tA jAvygA= 11 dy dyS ^ jA= ik`N ik ijh/y lok bAlk ^ mArnA ÒmYN tM t¬hA^ t¬hA.y mn aty jIvn bdl, lE cAhudy sn hu, mr cu|ky hn=Ó pA,I nAl bpitsmA idÈdA hM pr ijh/A myry ipCoN 21 td `h itaAr hoeaA aty bAlk aty `s dI aA`, vAlA hY `h myry toN mhAn hY aty mY tM `s dI mAtA ^ nAl lY ky esrAxyl dyS ^ cilaA igaA= ju|tI cu|k, dy vI wog nhIN hM= `h t¬hA^ piv|tr 22 12 jdoN wUsuF ny s¬i,aA ik arikl~s whUidwA iv|c aAtmA aty a|g nAl bpitsmA dyvgA= y `s dI tglI aAp,y iptA hyrodys dI m¯t toN bAad rAjA b, igaA `s dy h|T iv|c hY= `h k,k ^ tU/I toN al|g krygA= hY tM `h `%Ty jA, toN .rdA sI= pr supny iv|c prmySr ¬ `h k,k ^ koQy iv|c jmA krygA= `h tU/I ^ `s daArA Kbr pAky `h glIl dy elAky ^ cilaA igaA= u ù a|g iv|c sA/ygA ijh/I buJAE nhIN jA skdI=Ó 23 wUsuF nAsrt nAm dy e|k ngr iv|c jA v%isaA aty esny `h bcn pUrA kr id|tA ijh/A prmyS¬r ny iwsU ^ wUhnA ny bpitsmA id|tA nbIaM rAhIN aAiKaA sI= `h ek nAsrI* aKvAXgA= | (mrkus 1:9–11; lUkA 3:21–22) 13 fyr iwsU wUhnA toN wrdn ndI iv|c bpitsmA 14 wUhnA bpitsmA dy, vAly dA km lY, lE glIl toN aAeaA= pr wUhnA ny eh kih (mrkus 1:1–8; lUkA 3:1–9< 15–17; wuhnA 1:19–28) ik `s^ rok, dI koiSS kItI< ÒmY^ tM tyry koloN 3 2 `nHM idnM iv|c< wUhnA bpitsmA dy, vAly ny whUidwA dy `jA/ iv|c pRcAr krnA SurU kItA= `s ny aAiKaA< ÒaAp,y idl aty jIvn bdlo< ik`uN bpitsmA lY, dI lo/ hY= aty tU myry kol ik`N aAeaA hYN?Ó 15 iwsU ny `s^ jvAb id|tA< Òhu, tU es ^ eÈJ hI 3 ik s¬rg dA rAj jldI hI aA irhA hY=Ó wUhnA ho, dy= ijh/IaA g|lM prmyS¬r krA`NdA hY sA^ `vyN bpitsmA dy, vAlA `hI hY ijsdy bAry wsAwAh nbI hI krnIaA cAhIdIaA hn=Ó e`N wUhnA iwsU ^ dI zbAnI aAiKaA igaA sI= wsAwAh ny ikhA: bpitsmA dy, lE mÈn igaA= Ò`jA/ iv|c e|k m|nuK hokA dy irhA hY: ÔpRBU lE FrIsI e|k whUdI dl jo whUdI nymM aty irvAzM ^ mÈndy rsty ^ itaAr kro; `s dy rAhM ^ is|iDaM kro=ÕÓ sn= wsAwAh 40:3 sdUkI e|k aijhA whUdI dl jo ik purA,y nymM dy kyvl pihly pÈj ih%isaM ^ mÈndy sn= `nHM dA ivSvAs sI ik nAsrI nAsrt ngr dA mnu|K= mnu|K m¯t ip|CoN jIvt nhIN rihÈdA=
  • 4.
    m|tI 3:16-4:24 980 16 ijvyN hI iwsU ny bpitsmA ilaA `h pA,I toN iwsU ny glIl iv|c aAp,A km ariBaA bAhr aA igaA= `s lE akAS Ku|lH igaA aty `s ny (mrkus 1:14–15; lUkA 4:14–15) 12 prmyS¬r dA aAtmA Gu|gI vM{ aAp,y `%pr `%trdA jd iwsU ny s¬i,aA ik wUhnA kYd kr id|tA igaA 17 13 vyiKaA= srvg toN e|k bA,I aAE< ty eh aAiKaA< hY tM `h glIlI ^ vAps cilaA igaA= `s ny Òeh myrA ipaArA pu|tr hY= ijs toN mYN bhut pRsn hM=Ó nAsrt C|. id|tA aty kFrnAhUm iv|c irhA= eh ngr e|k JIl dy ny/y hY= kFrnAhUm zbUlUn aty nFTAlI 14 iwsU dA prtAeaA jA,A dy elAky iv|c hY= iwsU ny eh es lE kItA ik (mrkus 1:12–13; lUkA 4:1–13) wsAwAh nbI dA vAk pUrA hovy= 15 4 SYtAn duaArA prtAX jA, lE aAtmA ny iwsU idn aty rAtM kuJ vI nA KADA tM `s ^ Bu|K l|gI= 2 dI agvAE `jA/ iv|c kItI= iwsU ny cAlI ÒzbUlun dI DrtI aty nFTAlI dI DrtI< sm¬Èdr dA rAh< wrdn ndI dy pAr< Zr-whdI lkM dI DrtI< glIlÑ Y U o 3 16 tM SYtAn `s^ prtA`, lE aAeaA aty `s^ hnyry iv|c rihÈdy lokM ny v|.A cAn, vyiKaA hY; aAiKaA< Òjy tU prmyS¬r dA pu|tr hY< tM kih ik eh cAn, `nHM lE aAeaA jo ik kbrM vM{ hnyry dyS p|Tr roqIaM b, jA,=Ó iv|c rihÈdy hn=Ó wsAwAh 9:1- 2 4 iwsU ny jvAb id|tA< Òeh poTIaM iv|c iliKaA hY : 17 ÔensAn inrI roqI ty hI nhIN ij`Ndy sgoN `nHM dA `s toN bAad iwsU pRcAr krn l|gA< `s ny aAiKaA< jIvn `s hryk vAk `%pr inrBr krdA hY ijh/A ÒaAp,y idl aty jIvnM ^ bdlo< ik`N ik svrg dA prmyS¬r dy mUÈhoN inkldA hY=ÕÓ ibvsTA 8:3 rAj ny/y aA irhA hY=Ó 5 fyr SYtAn iwsU ^ piv|tr Sihr iv|c aAp,y nAl iwsU ny kuJ cyly cu,y lY igaA aty `s^ mÈdr dy b/y `%cy sTAn `%ty K/A (mrkus 1:16–20; lUkA 5:1–11) 6 18 kr ky ikhA< Òjykr tU prmyS¬r dA pu|tr hY< tM aAp,y jdoN iwsU glIlI JIl dy k>y G¬Èm irhA sI `s ny aAp ^ hyQM .yg dy= ik`N ik eh poTIaM iv|c iliKaA do BrAvM Sm~n ijh/A ptrs khA`NdA hY aty `s hY ik< dy BrA aÈidRwAs ^ vyiKaA= `h mACI sn `h jAL 19 ÔprmyS¬r aAp,y dUtM ^ tyry lE hukm dyvygA< aty nAl m|CIaM F/ rhy sn= iwsU ny `nHM ^ ikhA< Òmyry `h tY^ aAp,y h|TM `pr cu|k lY,gy< tM jo tU p|Tr mgr aAP ty mYN t¬hA^ lokM ^ ek|QA krn lE mACI 20 iv|c aAp,y pYr v|j, toN bcA skyN=ÕÓ zbUr 91:11–12 b,AvMgA=Ó t¬rt hI `h jAlM ^ C|. ky iwsU dy mgr ho t¬ry= 7 21 iwsU ny `s^ ikhA< ÒpoTIaM iv|c eh vI iliKaA iwsU glIlI JIl dy k>y cldA irhA= `s ny do hY< hor BrAvM wAkUb aty wUhnA ^ vyiKaA jo ky zbdI dy ÔtY^ pRBU tyry prmyS¬r ^ nhIN prtA`,A cAhIdA=ÕÓ pu|tr sn= `h aAp,y ip` nAl by/I iv|c aAp,y< ibvsTA 6:16 jAlM ^ QIk kr rhy sn= iwsU ny `nHM ^ s%idaA 22 `h J|q by/I aty aAp,y ip` ^ C|. ky `s dy mgr 8 fyr SYtAn `s^ e|k v|.y `%cy phA/ `%ty nAl lY ho t¬ry= igaA aty jgt dy sAry rAj aty `nHM dA jlO ivKAeaA= 9 SYtAn ny ikhA< Òjy tU Juk ky mY^ m|TA qykyN tM eh sB iwsU dA `pdyS dy,A aty lokM ^ cgA krnA kuJ mYN tY^ dy idaMgA=Ó (lUkA 6:17–19) 10 23 iwsU ny SYtAn ^ ikhA< ÒSYtAnÚ tU eToN cilaA jA< iwsU sArI glIlI iv|c iFiraA= iwsU `nHM dy ik`N ik eh poTIaM iv|c iliKaA hY< pRArTnA sTAnM iv|c `pdyS idÈdA aty s¬rg dy rAj Ôik tU pRBU aAp,y prmySr ^ m|TA qyk aty `s e|kly ¬ dI KuSKbrI dA pRcAr krdA= aty `h lokM iv|coN sAry 24 dI hI syvA krÚÕÓ ibvsTA 6:13 rog aty sArI mMdkI ^ hqA`NdA sI= iwsU bAry sm¬cy | surIaA iv|c ùKbr FYl gE= lok ibmAr aty rogIaM ^ 11 td SYtAn cilaA igaA aty kuJ dUt iwsU kol ijh/y gBIr drd J|l rhy sn aty ijnHM ^ BUt ic|b/y `s dI mdd krn lE aAX= hoX sn< imrgI vAly aty aDrgIaM ^ ilaAxy= iwsU
  • 5.
    981 m|tI 4:25-5:25 25 ny sAry rogIaM ^ cgA kItA= v|.IaM BI/M glIl< ^ dyK, idP tM jo `h vI t¬hA.y cgy km vyK sk, idkApuils< wrUSlm< whUidwA aty wrdn ndI dy aty svrg iv|c t¬hA.y iptA dI `stit kr sk,= pAroN `s dy mgr l|g pEaM= iwsU aty purA,y nym dIaM ilKtM 17 phA/I dy `pdyS Òeh nA soco ik mYN mUsA dI SrHA jM nbIaM dy (lUkA 6:20–23) `pdySM ^ nSq krn lE aAeaA hM= mYN `nHM dy 5 BI/ ^ vyK ky iwsU phA/ `%ty c/H igaA aty jd bYQA tM `s dy cyly `s dy aAs pAs aAxy= td iwsU lokM ^ `pdyS dy, l|gA aty `sny aAiKaA< 2 `pdySM ^ nSq krn nhIN sgoN `nHM ^ spUr, krn lE aAeaA hM= 18 mYN t¬¬hA^ s|c aAKdA hM ik ijÈnA icr akAS aty DrtI alop nA ho jA, SrHA iv|coN kuJ 3 Ò`h v.BAgy hn ijh/y aAtmA iv|c grIb hn vI alop nhIN hovygA= jd t|k ik sB kuJ pUrA nhIN ik`N ik svrg dA rAj `nHM dA hY= hovygA e|k a|Kr jM a|Kr dI e|k ibÈdI vI nhIN 4 19 `h v.BAgy hn ijh/y sog krdy hn ik`N ik guaAcygI= jykr koE ivaktI av%igaAkArI hY aty `h SMt kIty jA,gy= dUijaM ^ vI aAigaA nA mÈn, dA `pdyS idÈdA hY< tM 5 `h v.BAgy hn ijh/y dIn hn ik`N ik `h `h svrg dy rAj iv|c sB toN G|q mh|tvpUr, hovgA= y vAady dI DrtI dy vArs ho,gy= pr ijh/A koE hukmM ^ mÈnygA aty horM ^ d|sygA `h 6 20 `h v.BAgy hn ijh/y Drm dy Bu|Ky ty ithAxy hn svrg dy rAj iv|c mhAn hovygA= mYN t¬hA^ d|sdA ik`N ik `h rjAxy jA,gy= hM ik jy t¬hA.y km nym dy `pdySkM aty frIsIaM dy 7 `h v.BAgy hn ijh/y imhrbAn hn ik`N ik Drm nAloN v|D nhIN ho,gy tM t¬sIN svrg dy rAj `nHM ty imhr kItI jAvygI= iv|c ikvyN vI nhIN v/ skoNgy= 8 `h v.BAgy hn ijh/y idloN SuD hn ik`N ik `h prmyS¬r ^ vyK,gy= iwsU dA kroD bAry `pdyS 9 21 `h v.BAgy hn ijh/y SMtI ilaA`Ndy hn ik`N Òt¬sIN s¬i,aM hovygA< jo bhut icr pihlM sA.y ik `h prmyS¬r dy b|cy aKvA`,gy= lokM ^ ikhA igaA sI= ik Ôiksy mnuK dA KUn nA kr=* o | 10 `h v.BAgy hn ijh/y shI kArj krn dy kAr, ijh/A ivaktI KUn krygA< adAlt iv|c `s dA inr,A 22 stAxy jA rhy hn ik`N ik svrg dA rAj `nHM kItA jAvygA=Õ pr mYN t¬hA^ aAKdA hM ik hr koE dA hovygA= t¬hA.A BrA hY= iksy dUsry ivaktI ty kRoD nA kro= jykr tU dUsry ivaktI ty kRoD kryNgA< tM tyrA inr,A 11 ÒjdoN lok t¬hA.I bye|ztI krn aty t¬hA.y ivru|D whUdI adAlt iv|c kItA jAvygA= jykr tU iksy ^ mA/A bol, aty t¬hA.y ty JUQy doS lA`, ik`N ik t¬sIN gAlH k|>dA hYN< tM tyrA inr,A whUdI sBA duaArA 12 myry cyly ho< tM t¬sIN DÈn ho= KuS hoovo aty and mA,o< kItA jAvygA= aty jykr tU dUsry ivaktI ^ mUrK t¬sIN svrg iv|c bhut v|.A Fl pAvoNgy= esy trHM hI< bulA`NdA hY< tM tY^ nrk dI a|g dy Ktry dA sAmH,A 23 jo nbI t¬hAToN pihlM rhy `nHM ^ vI lokM ny kSq krnA pvygA= so jdoN tU prmyS¬r lE jgvydI ty id|ty= aAp,I ByNq c/HA`, l|gy< aty `%Ty tY^ cyty !vy ik 24 tyry BrA dy mn iv|c tyry lE ivroD hY= tM `%Ty t¬sIN lU, aty roSnI vM{ ho aAp,I Byq jgvydI* dy sAmH,y C|. ky c%ilaA jA= (mrkus 9:50; lUkA 14:34–35) aty pihlM aAp,y BrA nAl myl kr aty bAad iv|c 13 25 Òt¬sIN DrtI dy lU, ho= pr jykr lU, bysuaAd ho aA, ky aAp,I ByNq c/HA= jy tyrA duSm, tY^ adAlt jAvy< tM eh Fyr ikvyN slU,A ho skdA? eh bykAr hY= iljA irhA hovy tM aAp,y duSm, nAl ijÈnI CytI ho eh bAhr su%iqaA jAvy aty lokM duaArA im%iDaA jAvy= sky< imlAp kr lY= jykr tU aijhA nhIN kryNgA< ho 14 Òt¬sIN jgt dy cAn, ho= ijh/A ngr phA/ ty skdA `h tY^ m¬nsF dy hvAly kr dyvy= aty m¬nsF 15 bi,aA hoeaA hY `s^ lkoeaA nhIN jA skdA= lok tY^ kYd iv|c pA`, lE pihrydArM dy hvAly kr dIvA jgA ky kqory hyQM nhIN r|Kdy `h es ^ SmHAdAn Òiksy ... nA krÓ kUc 20:13 ibvsTA 5:17 `%ty r|Kdy hn tM jo eh Gr iv|c rihÈdy sB lokM ^ 16 jgvydI p||Tr dA T/A ij|Ty k¬rbAnI id|tI jMdI sI jM pRBU cAn, dyvy= esy t¬rHM hI< t¬sIN aAp,A cAn, lokM ^ ByqAvM id|tIaM jMdIaM sn=
  • 6.
    m|tI 5:26-6:1 982 26 36 dyvy= mYN tY^ s|c d|sdA hM ik< tY^ kYd iv|coN `nM aty nAhI aAp,y isr dI sONh KAP< ik`N ik tusIN 37 icr t|k m¬kt nhIN kItA jAvygA< ijÈnM icr tU `h e|k vAl ^ vI ic|qA jM kAlA nhIN kr skdy= pr sB kuJ nhIN dy idÈdA ijs dA tU dy,dAr hYN= t¬sIN aAp,y bol, iv|c ÔhMÕ dI hM< aty ÔnAÕ dI nA< aAKo= ÔhMÕ jM ÔnAÕ toN v|D aAK,A bdI v|loN hY= iwsU dA ijnsI pAp bAry `pdyS 27 Òt¬sIN s¬i,aM hY jo eh ikhA igaA sI< Ôik tU iwsU dA bdly bAry `pdyS 28 bdkArI dA pAp nA kr=Õ* pr mYN t¬hA^ d|sdA hM (lUkA 6:29–30) 38 ik jykr koE ivaktI iksy a¯rt v|l ijnsI nzr ÒtUsIN s¬i,aA hY jo ikhA igaA sI ik< Ôa|K dy 39 nAl vyKdA hY< tM `h pihlM hI aAp,y idloN `s bdly a|K aty dÈd dy bdly dÈd=Õ* mNY thA^ aAKdA ¬ 29 a¯rt nAl bdkArI dA pAp kr cu%ikaA hY= jo tyrI hM ik< duSq aAdmI dy ivru|D K/Hy nA hovo= sgoN jy koE s|jI a|K pAp krAvy tM `s^ aAp,y SrIr iv|coN k|> ky tuhA.I s|jI g|lH `%ty cpy/ mAry< tM tusIN dUjI vI `s 40 su|q dy= ik`N jo tyry lE eho BlA hY ik tyry aÈgM iv|coN v|l GumA idP= aty ijh/A tuhA.y `%ty muk|dmA kry e|k dA nAs hovy pr tyrA sArA SrIr nrk iv|c nA ty tuhA.A ku/tA lY,A cAhy tM `s ^ aAp,A coZA vI lY 30 41 jAvy= tyrA s|jA h|T jdoN tYToN pAp krAvy tM `s^ lY, idP= aty jy koE tuhA^ e|k mIl aAp,y nAl k|q ky su|q dy= ik`N ik tyry lE eh BlA hY ik tyry t¬r, lE mjbUr kry tM tusIN `s nAl do mIl c|lo= 42 aÈgM iv|coN e|k dA nAS hovy pr tyrA sArA SrIr nrk jykr koE tuhAToN kuJ mÈgdA hY< `h `s ^ idP aty iv|c nA jAvy= jykr koE tuhAToN `DAr cAhuÈdA hY tM< dy, toN mnHA nA kro= iwsU dA tlAk bAry `pdyS (m|tI 19:9; mrkus 10:11–12; lUkA 16:18) sB lokM ^ ipaAr kro 31 Òeh vI aAiKaA igaA h< Ôijh/A ivaktI aAp,I Y (lUkA 6:27–28< 32–36) 43 ptnI ^ tlAk iddA hY `h `s^ tlAknAmA ilK ky ÒtsIN si,aM hY jo eh ikhA igaA sI< ÔtsIN aAp,y ¬ ¬ ¬ 32 dyvy=Õ * pr mYN t¬hA^ d|sdA hM ik koE vI ivaktI guaM>I nAl vI ipaAr kro* aty aAp,y vYrI nAl 44 jo aAp,I ptnI ^ tlAk idÈdA< `h `s ^ bdkArI vYr r|Ko=Õ pr mYN t¬hA^ aAKdA hM ik aAp,y vYrIaM dA pAp krn dA doSI b,A`NdA hY= iksy ivaktI kol nAl vI ipaAr kro= aty jo t¬hA^ stA`, `nHM lE 45 aAp,I ptnI ^ tlAk dy, dA e|k hI kAr, hY< ik pRArTnA kro= jykr t¬sIN aijhA kroNgy< Fyr t¬sIN jykr `s dI ptnI ny dUsry aAdmI nAl ijnsI sbD aAp,y iptA dy ijh/A svrg iv|c hY< s|cy pu|tr hovoNgy< b,AX ho,= aty koE vI ivaktI jo `s tlAkSudA ik`N ik iptA aAp,A sUrj< bury aty Bly dohM `%pr hI a¯rt nAl ivaAh krvA`NdA< bdkArI dA pAp krn c/HA`NdA hY= t¬hA.A iptA DrmIaM aty kuDrmIaM `%pr 46 dA doSI hY= vI mINh vrsA`NdA hY= jykr t¬sIN `nHM nAl hI ipaAr kro ijh/y t¬hA.y nAl ipaAr krdy hn tM t¬hA^ iwsU dA vAady krn bAry `pdyS koE Fl nhIN imlygA= kI msUlIxy vI ehI nhIN krdy? 33 47 Òt¬sIN s¬i,aA hY ik sA.y puriKaM ^ aAiKaA igaA jykr t¬sIN isrF aAp,y dostM nAl cgA vrtAP sI= jykr tusIN vAadA kroN tM es ^ nA to/o= jo krdy ho tM t¬sIN dUsry lokM nAloN cgy nhIN ho= kI 48 vAady t¬sIN pRBU nAl kIty hn `nHM ^ pUiraM krnA kuDrmI vI aijhA nhIN krdy? so ijvyN t¬hA.A iptA 34 cAhIdA hY=* pr mYN t¬hA^ d|sdA hM ik< kdy vI ijh/A s¬rg iv|c hY< spUr, hY itvyN t¬sIN vI spUr, vAadA nA kro= kdy vI surg dI sONh nA KAP ik`N ik hovo= 35 eh prmyS¬r dA isGAsn hY= aty nA hI DrtI dI sONh KAP ik`N ik eh `s dy crnM dI cONkI hY= nA hI iwsU dA dAn krn bAry `pdyS wrUSlm dI ik`N ik eh mhAn rAjy dA Sihr hY= ÒtU bdkArI ... nA krÓ kUc 20:14; ibvsTA 5:18 6 ÒsAvDAn rho< jdoN t¬sIN cgy km kro< lokM dy sAmH,y nA ivKAP tM jo `h `s v|l iDaAn dy,= Òijh/A ivaktI ... dyvyÓ ibvsTA 24:1 Òjo ... cAhIdA hYÓ lyvIaM 19:12; ig,tI 30:2; Òa|K dy ... bdly dÈdÓ kUc 21:24; lyvIaM 24:20; ibvsTA 23:21 Ò t¬sIN ... ipaAr kroÓ lyvIaM 19:18
  • 7.
    983 m|tI 6:2-26 15 jkr tsIN aijhA krdy h< tsIN thA.y iptA klNo ijh/A y ¬ o ¬ ¬ o t¬hA.IaM ZltIaM ^ mAF kr dyvygA= pr jykr svrg iv|c hY kuJ fl pRApt nhIN kroNgy= t¬sIN `nHM lokM dIaM gltIaM mAF nhIN kroNgy< tM 2 Òso jd vI tusIN lo/vd ^ dAn kroN tM aAp,y surg iv|c t¬hA.A iptA vI t¬hA.IaM gltIaM mAF dAn dA aYlA, nA krvAP ijvyN kpqI pRArTnA sTAnM nhIN krygA= aty rAhM iv|c krdy hn= `h lokM toN `stit krA`, lE tUrHIaM vjvA`Ndy hn= mYN t¬hA^ s|c d|sdA hM iwsUU dA vrt bAry `pdyS 3 16 ik< `nHM dA ehI Fl hY= so jdoN tusIN grIbM iv|c ÒjdoN t¬sIN vrt r|Ko tM kpqIaM vM{ mUÈh `dAs dAn kroN tM gupt dAn kro= iksy ^ ptA nA l|g, nA b,AP= `h aAp,y mUÈh es lE ivgA/dy hn tM 4 idP ik tusIN kI dy rhy hoN= tuhA.A dAn gupt ho,A jo `h lokM ^ vrt r|K, vAly l|g,= mYN t¬hA^ s|c 17 cAhIdA hY= iFr tuhA.A iptA< ijh/A vyKdA hY ik gupt aAKdA hM ik `h Fl pA cu|ky hn= pr jdoN t¬sIN iv|c kI kItA igaA hY< tuhA^ fl dyvygA= vrt r|KoN tM aAp,y vAlM ^ tyl lAP aty aAp,A mUÈh 18 Dovo= tM jo tusIN lokM ^ nhIN idKA irhy hovoNgy ik iwsU dA pRArTnA bAry `pdyS tusIN vrt r|K rhy hoN pr isrF aAp,y iptA ^ idKAP (lUkA 11:2–4) ijh/A ik gupt hY= tuhA.A iptA ijh/A gupt iv|c 5 ÒjdoN t¬sIN pRArTnA kroN tM kpqIaM vM{ nA kro kIty ^ vyKdA hY tuhA^ fl dyvygA= ik`N ik `h rAhM dy KUÈijaM aty pRArTnA sTAnM iv|c K/y hoky pRArTnA krnI psd krdy hn tM ik lok `nHM dOlt nAloN prmyS¬r vDyry mh|tvpUr, hY ^ vyK,= mYN t¬hA^ s|c aAKdA hM ik `h aAp,A fl (lUkA 12:33–34; 11:34–36; 16:13) 6 19 pA cu|ky hn= pr jdoN t¬sIN pRArTnA kroN< tM aAp,y ÒDrtI ty KzAny dA B.Ar nA jo/o= e%Ty kI/y aty kmry iv|c jAP< bUhA bd kro aty aAp,y iptA a|gy jZAl Dn ^ nSq kr idÈdA hY aty cor snH mArky 20 pRArTnA kro< ijh/A ik gupt sTAn iv|c hY= jo km t¬hA.I dOlt curA lY jMdy hn= pr svrg iv|c gupt kIty jMdy hn t¬hA.A iptA `h vyK, dy wog hY= KzAny jo/o= svrg iv|c nA koE kI/A aty nA jgAl 7 `h t¬hA^ Fl dyvygA= jdoN t¬sIN pRArTnA kro tM Dn ^ nSq krdA hY aty nA hI cor snH mArdy hn 21 t¬sIN `nHM lokM vM{ nA kro jo prmyS¬r ^ nhIN jA,dy= aty curA`Ndy hn= ik`N ik ij|Ty tuhA.A KzAnA hovgA y 22 `h arThI, g|lM aAK,IaM jArI r|Kdy hn= `h tuhA.A idl vI `%Ty hI hovygA= SrIr dA dIvA a|K socdy hn< prmyS¬r `nHM ^ s¬,ygA ik`N ik `h v|D hY< jykr tuhA.I a|K inrml hY tM tuhA.A sArA SrIr 8 23 boldy hn= so t¬sIN `nHM vrgy nA hovo ik`N ik t¬hA.A cAn, nAl BrpUr hovygA= pr jykr tuhA.I a|K iptA t¬hA.y mÈg, toN pihlM hI jA,dA hY ik t¬hA^ mYlI hY< tM tuhA.A sArA SrIr hnyry nAl BrpUr hovgA= y 9 iks vstU dI lo/ hY= es lE t¬sIN jd vI pRArTnA so jykr tuhA.y aÈdr dA cAn, hnyrA hY tM iFr `h 24 kro es trIky nAl kro: hnyrA ikÈnA hovygA= koE m|nuK do mAlkM dI syvA Ôsurg iv|c< sA.y iptA asIN pRArTnA krdy hM ik e|k hI smyN nhIN kr skdA ik`N ik e|k nAl `h vYr tyrA nM piv|tr mÈinaA jAvy= aty dUjy nAl pRIt r|KygA jM e|k nAl `h imilaA 10 tyrA rAj aAvy< tyrI mrzI< ijh/I svrg iv|c rhygA aty dUjy ^ Bu|l jAvygA= es lE t¬sIN prmyS¬r pUrn hY< DrtI ty vI pUrn hovy= aty dOlt dI syvA eko vyly nhIN kr skdy= 11 a|j sA^ Boj, id` jo sA^ hr roz cAhIdA hY= 12 aty t¬sIN sA.y pAp mAF kr id` ijvyN asIN vI prmyS¬r dy rAj ^ pihl `nHM ^ mAF kr id|tA hY ijnHM ny sA.A burA kItA= (lUkA 12:22–34) 13 25 aty sA^ prtAvy iv|c nA pAvo< sgoN duSq toN Òes krky mYN t¬hA^ d|sdA hM< ik aAp,I izdgI bcAvo=Õ* dI ictA nA kro< aty nA hI es g|l dI ik t¬sIN kI 14 ik`N ik jykr t¬sIN dUsry lokM dIaM ZltIaM KAvoNgy aty kI pIvoNgy= aty nA hI t¬sIN esdI icÈtA mAf kr dyvoNgy< tM surg iv|c t¬hA.A surgI iptA vI kro ik t¬hA^ aAp,y SrIr ty pihn, lE iks dI lo/ hY= kI izdgI Bojn nAloN aty SrIr vstr nAloN tuk 13 kuJ wUnAnI nklM iv|c joi/aA igaA hY ik`N ik 26 v|D mh|tvpUr, nhIN? akAS dy pÈCIaM v|l iDaAn pAtSAhI< SktI aty mihmA hmySA hmySA lE t¬hA.I hY= aAmIn= kro= nA tM `h bIjdy hn ty nA hI v|>dy hn nA hI
  • 8.
    m|tI 6:27-7:21 984 B/oilaM iv|c anAj ek|QA krdy hn= pr t¬hA.A jo t¬hA^ cAhIdA hY prmyS¬r koloN mÈg,A jArI r|Ko surgI iptA `nHM dI ipRtpAl krdA hY= BlA t¬sIN `nHM (lUkA 11:9-13) 27 7 nAloN `%tm nhIN ho= jy t¬sIN ictA krdy rhoNgy tM< Òjykr t¬sIN mÈgdy rhoNgy tM< t¬sIN pRApt kr lvoNgy= t¬sIN aAp,I `mr iv|c e|k vI pl dA vADA nhIN kr l|B< tM l|BgA= K/kAP< tM t¬hA.yy lE drvAzA KoilHaA o y 8 skdy= jAvygA= ik`N ik hryk mÈg, vAlA pA lYNdA hY aty 28 Òt¬sIN vstrM lE ik`N ictA krdy ho? t¬sIN Kyt >U>, vAly ^ l|BdA hY aty K/kA`, vAly lE drvAzA iv|c FlM ^ vyKo= vyKo `h ikvyN `%Ty vDdy hn= `h KoilHaA jMdA hY= 29 9 aAp,y lE nA imhnt krdy hn nA k|tdy hn= pr Òt¬hA.yy iv|coN ikh/A aYsA hY< ik jdoN `s dA pu|tr 10 mYN t¬hA^ d|sdA hM ik mhAn aty amIr rAjA s¬lymAn `s toN roqI mÈgy tM `h `s^ p|Tr dyvygA? jykr 11 vI< enHM iv|coN e|k Fu|l ijÈnA vI nhIN sijaA hoeaA `h e|k m|CI mÈg<y tM kI t¬sIN `s^ s|p dyvNo gy? jykr 30 sI= prmyS¬r jglI GAh ^ vI ijh/A a|j hY aty t¬sIN eÈny duSq ho ky vI< aAp,y b%icaM ^ cgIaM Blk y a | g iv | c J o i kaA jAv y g A aijhA pihn, dAtM dy,IaM jA,dy ho tM t¬hA.A surgI iptA< mÈg, pihnA`NdA hY= tM hy To/I prtIt vAilP< kI BlA vAilaM ^< ikÈnIaM v|D cgIaM dAtM dyvygA? 31 prmyS¬r t¬hA^ `s toN v|D nhIN pihnAvygA? so t¬sIN ictA krky eh nA kho ik< ÔkI KAvMgyÕ jM ÔkI pIvMgyÕ sB toN zrUrI asUl 32 12 jM ÔkI pihnMgy?Õ `h lok jo prmySr ^ nhIN jA,dy ¬ Òes lE jo kuJ t¬sIN cAhudy ho ik lok t¬hA.y `h enHM sBnM vstM ^ BAldy hn< pr t¬sIN ictA nA nAl krn< `nHM nAl vI `vyN dIaM hI g|lM kro= ik`N kro ik`N ik t¬hA.A surgI iptA jA,dA hY ik t¬hA^ ik mUsA dI SrHA aty nbIaM dIaM ilKtM dA eho nco/ 33 enHM cIzM dI lo / hY= pr sB toN pihlM< t¬hA^ hY= prmSr dy rAj aty `s dy Drm dI eCA krnI cAhIdI y ¬ | h= iFr eh sB vstM vI thA^ dy idtIaM jA,gIaA= Y ¬ | surg dA mArg aty nrk dA mArg 34 so t¬sIN Blk dy lE ictA nA kro= eh aAp,y bAry (lUkA 13:24) 13 aApy hI ictA krygA< a|j dy lE a|j dA du|K hI bTyrA Òt¬sIN BI/y fAqk rAhIN v/o ik`N jo eh rAh svrg hY= ^ KulHdA hY= nrk dA rAh bhut KulHA hY aty bhut suKAlA hY< aty tbAhI v|l iljMdA hY= `s TA,IN bhut 14 lok aÈdr jMdy hn= pr `h fAqk b/A BI/A hY aty iwsU dA aiDkAr vAlA `pdyS a¯KA hY ijh/A s|cy jIvn v|l ^ jMdA hY= aty ijh/y (lUkA 6:37–38< 41–42) `s^ l|Bdy hn `h ivrly hn= 7 ÒdUjy lokM dA inr,A nA kro tM t¬hA.A inr,A vI 2 nhIN kItA jAvygA= jykr t¬sIN dUsiraM dA inr,A krdy ho tM `sy trHM hI t¬hA.A vI inr,A kItA lokM dy kmM toN huiSaAr rho (lUkA 6:43–44; 13:25–27) 15 jAvygA= aty ijs mAp nAl t¬sIN im,dy ho< `sy nAl ÒJUQy nbIaM toN huiSaAr rho< `h t¬hA.y kol By.M t¬hA^ vI imi,aA jAvygA= dy Bys iv|c aA`Ndy hn< pr asl iv|c `h bhut 3 16 tusIN aAp,y BrA dI a|K iv|c `s DU/ dy k, ^ KtrnAk biGaA/M vrgy hn= t¬sIN `nHM ^ `nHM dy ikvyN vyK skdy hoN jdoN ik tusIN aAp,I a|K ivcly v|.y FlM toN pCA,ogy= cgy km BY/y lokM duaArA nhIN huÈdy 4 StIr ^ nhIN vyKdy= jM tusIN aAp,y BrA ^ ikvyN ijvyN ki.aAlIaM JA/IaM ty aÈgUr nhIN hudy aty nA hI 17 aAK skdy hoN< ÔilaA mYN tyrI a|K iv|coN DU/ dy k, ^ B|K/y ty aÈjIr `gdy hn= `sy trHM hryk cgA ibrC k|>MÕ jd ik hAly vI tuhA.I aAp,I a|K iv|c StIr cgA Fl idÈdA hY pr mA/A ibrC mA/A fl idÈdA hY= 5 18 hY? tusIN kpqI ho< pihlM `s StIr ^ aAp,I a|K cgy ibrC burA fl nhIN dy s|kdy aty nA hI mA/A 19 ivcoN k|>o tM hI tusIN `s k, ^ k|>, vAsty spSq ibrC cgA fl dy skdA hY= hryk ibrC ijh/A tOr ty vyK skdy hoN= cgA fl nhIN idÈdA v%i>aA jMdA hY aty a|g iv|c 6 20 Òpiv|tr vstM ku%itaM ^ nA pAP ik`N ik `h su%iqaA jMdA hY= es lE t¬sIN enHM lokM ^ enHM 21 m¬/ t¬hA^ v|>,gy aty aAp,y motI sUrM a|gy nA su|qo dy FlM toN pCAn, wog hovoNgy= `h ijh/A ik mY^ ik`N ik `h `nHM ^ aAp,y pYrM hyQ im|D dy,gy= ÔpRBU< pRBU kihÈdA hY< svrg dy rAj iv|c nhIN v/ygA=
  • 9.
    985 m|tI 7:22-8:18 isrF `hI ivaktI ijh/A myry iptA dI e|CA anusAr aDrg ty drd dA mAiraA Gr iv|c mÈjy ty bImAr km krdA hY< svrg dy rAj iv|c pRvyS kr skdA hY= ipaA hY=Ó 22 7 aÈtly idn< anyk lok mY^ aAK,gy< ÔtU sA.A pRBU hY= fyr `s ny sUbydAr ^ aAiKaA< ÒmYN aA, ky `s^ asIN tyry lE boly? aty kI tyrA nM lYky BUt nhIN k|>y cgA kr idaMgA=Ó 8 aty kI tyrA nAm lYky bhut sArIaM krAmAtM nhIN pr sUbydAr ny `%tr id|tA< ÒpRBU jI mYN es wog 23 kItIaM?Õ td mYN `nHM ^ sAF aAKMgA< Ôik mYN t¬hAnU nhIN ik t¬sIN myrI Ct hyQ aAvo< jykr t¬sIN isrF 9 kdy vI nhIN jAi,aA hy burA krn vAilP myry koloN bcn vI kr dyvo tM myrA nOkr cgA ho jAvygA= ik`N cly jAP=ÕÓ ik mYN vI dUijaM dy aiDkAr hyQM e|k mnu|K hM aty ispAhIaM ^ aAp,y aiDkAr iv|c r|KdA hM aty jy iksy isaA,A mn¬|K aty mUrK mnu|K ^ aAKdA hM< ÔjAÚÕ tM `h jMdA hY aty jd dUjy ^ (lUkA 6:47–49) khM< ÔaAÚÕ tM `h aA`NdA hY< aty jd aAp,y nOkr ^ 24 Òhryk mnu|K jo myry eh bcn s¬,dA hY aty enHM kihÈdA hM eÈJ kr tM `h `vyN krdA hY=Ó 10 `%ty cldA hY `h `s b%u iDmAn vrgA jAi,aA jAvgA y iwsU ny eh s¬, ky acrj mÈinaA aty `nHM ^ 25 ijs ny c|qAn `%ty aAp,A Gr b,AeaA= mINh ijh/y mgr-mgr aA`Ndy sn ikhA< ÒmYN t¬hA^ s|c virHaA< h/H aAxy aty hnyrIaM vgIaM aty `s dy Gr aAKdA hM ik es aAdmI iv|c esrAXl dy iksy vI 11 ^ D|kA mAiraA pr `h nA i.%igaA< ik`N ik `s dI aAdmI nAloN v|D aAsTA hY= mYN t¬hA^ aAKdA hM ik 26 nIh c|qAn `%ty DrI hoE sI= hryk `h mnu|K jo myry bhut sAry lok pUrb aty p|Cm iv|coN aA`,gy= `h eh bcn s¬,dA hY aty `nHM ^ nhIN mÈndA< `h `s svrg dy rAj iv|c abrAhAm< eshAk aty wAkUb 12 mUrK aAdmI vrgA hY jo aAp,A Gr ryt ty b,A`NdA nAl bYQ ky KA,gy= pr `h lok ijnHM kol rAj ho,A 27 hY= aty mINh virHaA< h/H aAxy< hnyrIaM vgIaM aty cAhIdA hY bAhr su|qy jA,gy= `h bAhr hnyry iv|c su|qy `s Gr ^ D|kA v|jA aty Gr e|k `%cI avAz nAl jA,gy< lok `s jgHA cIk,gy aty drd nAl aAp,y >ih igaA=Ó dÈd pIs,gy=Ó 28 13 jdoN iwsU eh g|lM aAK hiqaA< tM lok `s dy td iwsU ny sUbydAr ^ aAiKaA< ÒtU Gr jA< ijvyN 29 `pdyS `%ty hYrAn ho gX= ik`N ik iwsU ny `nHM nym tU aAsTA kItI hY `h `vyN hI cgA kItA jAvygA=Ó dy `pdySkM vM{ `pdyS nA id|tA sgoN iwsU ny e|k aty `s dA nOkr `sy G/I cgA ho igaA= aijhy mnu|K vM{ `pdyS id|tA ijs kol aiDkAr sI= iwsU dA bhut sAry lokM ^ cgA krnA iwsU dA rogI ^ cgA krnA (mrkus 1:29–34; lUkA 4:38–41) 14 (mrkus 1:40–45; lUkA 5:12–16) iwsU ny ptrs dy Gr aAky `s dI s|s ^ tAp 15 8 jdoN `h phA/I toN `t%iraA tM v|.I BI/ `sdy 2 mgr l|g pE= e|k ko/HI ny iwsU kol aAky `s a|gy m|TA qyikaA aty ikhA< ÒpRBU jI jy tusIN cAho tM nAl pE vyiKaA= tM iwsU ny `s dA h|T CoihaA aty `s dA tAp lih igaA< Fyr `s ny `%Q ky `s dI KAitr kItI= 16 jdoN SAm hoE tM `s kol bhut sAry 3 mY^ QIk kr s|kdy hoN=Ó iwsU ny aAp,A h|T FYlAeaA aijhy lokM ^ ilaAeaA igaA ijnHM ^ BUt icb/y hoxy aty `s aAdmI ^ CoihaA aty aAiKaA< ÒmYN tY^ QIk sn aty iwsU ny aAp,y bcnM nAl BUtM ^ k|> id|tA krnA cAhuÈdA hM=Ó aty `sy vyly ko/HI dA ko/H jMdA aty iwsU ny `nHM sAry lokM ^ cigaM kr id|tA jo 4 17 irhA= tM iwsU ny `s^ aAiKaA< Òhu,y jo kuJ vApiraA ibmAr sn= `s ny eh nbI wsAwAh dy bcnM ^ hY jA ky iksy ^ nA d|sIN< pr jA ky aAp,y jAjk ^ pUrA krn lE kItA: ivKAEN aty mUsA dI SrHA dy hukm anusAr jA ky ByqA Ò`s ny Kud sA.IaM ibmArIaM lY lEaM aty rogM c/HA lokM lE eh e|k sAKI hovygI=Ó ^ cu|k ilaA=Ó wsAwAh 53:5 iwsU dA sUbydAr dy nOkr ^ QIk krnA iwsU dA an¬sr, (lUkA 7:1–10; wuhnA 4:43–54) (lUkA 9:57–62) 5 18 jdoN iwsU kFrnAhUm Sihr iv|c igaA< tM sUbydAr jdoN iwsU ny aAp,y aAly duaAly BI/ vyKI< tM `s 6 `s kol e|k byntI lY ky aAeaA< ÒpRBU jI myrA nOkr ny aAp,y cyilaM ^ JIl dy prly pAr jA, lE ikhA=
  • 10.
    m|tI 8:19-9:13 986 19 34 Fyr e|k nym dy `pdySk ny iwsU ^ kol aAky ikhA< dA vrn, kr id|tA= td sArA ngr iwsU ^ iml, ÒgurU jI ij|Ty ikty vI tU jAvyN mYN tyry ip|Cy c|lMgA=Ó lE aAeaA aty `s^ `nHM dA elAkA C|., lE 20 tM iwsU ny `s^ aAiKaA< ÒlUb/IaM dy Gurny hn byntI kItI= aty pÈCIaM lE aAlH,y hn pr mnu|K dy pu|tr ^ isr r|K ky aArAm krn lE koE TM nhIN hY=Ó iwsU dA e|k lkvy dy mAry aAdmI ^ QIk krnA 21 `s dy e|k dUjy cyly ny `s^ aAiKaA< ÒpRBU< mY^ (mrkus 2:1–12; lUkA 5:17–26) prvAngI idP ik mYN pihlM jA ky aAp,y ip` ^ dfnAvM ifr mYN t¬hA.A anusr, krMgA=Ó 22 pr iwsU ny `s^ ikhA< ÒtU myry mgr c%ilaM aA 9 iwsU by/I `%ty c/ky pAr liGaA aty aAp,y ngr 2 v|l vAips pritaA= kuJ lok e||k mÈjI `%ty pxy hoX e|k aDrgI ^ `s kol ilaAX aty iwsU ny aty m¬ridaM ^ aAp,y m¬rdy aAp d|b, dy=Ó `nHM dI inhcA vyKky `s aDrgI ^ aAiKaA< Òhy putrÚ | hONslA r|K< tyry sAry pAp mAf hoxy=Ó 3 iwsU dA tUfAn ^ rok,A kE nym dy `pdySkM ny eh g|lM s¬,IaM tM aAp,y (mrkus 4:35–41; lUkA 8:22–25) mn iv|c ikhA eh mnu|K tM prmyS¬r dI trHM bol irhA 23 jdoN iwsU by/I `%ty ci/HaM tM `s dy cyly `s dy hY< Òeh mnu|K kuFr boldA hY=Ó 24 4 mgr aAxy= JIl iv|c eÈnA tUfAn aAeaA ik by/I iwsU `nHM dIaM socM ^ jA,dA sI< `s ny aAiKaA< lihrM iv|c hI lu|kdI jA rhI sI= pr iwsU sON irhA sI= Òt¬sIN khA^ aAp,y mn iv|c duSq ivcAr r|Kdy hY? 25 5–6 cyly `s kol aAX aty `s^ jgAeaA= `nHM ny iwsU ikh/I g|l suKAlI hY? eh kih,A ik tyry pAp mAF ^ aAiKaA< ÒpRBU sA^ bcAP< asIN .u|b rhy hM=Ó hoxy jM eh kih,A K/A ho aty t¬r? pr mYN t¬hA^ 26 tM `sny `nHM ^ aAiKaA< Òt¬sIN eÈnM ik`N .rdy ivKAvMgA ik mnu|K dy pu|tr ^ DrtI `%ty pAp mAF ho?Ó t¬hA^ pUrA ivSvAS nhIN hY=Ó td `sny `%Q ky krn dI SktI hY=Ó tM iwsU ny aDrgI mnu|K ^ ikhA< hvA aty lihrM ^ dbkA mAiraA= ifr e|kdm cYn ho ÒK/A ho< aAp,A ibstrA cu|k aty Gr cilaA jA=Ó 7 8 igaA= tM `h `%Q ky aAp,y Gr ^ t¬r igaA< lokM ny eh 27 tM `h mn|uK hYrAn ho ky boly< Òeh ikho ijhA vyiKaA aty .r nAl GbrA gX= `nHM ny aAdmIaM ^ purK hY ik hvA aty lihrM vI es dI g|l mÈn lYNdIaM aijhI SktI dy, lE prmyS¬r dI `stit kItI= hnÚÓ iwsU ny do mnu|KM iv|coN BUt k|>y iwsU dA m|tI ^ cun,A (mrkus 5:1–20; lUkA 8:26–39) (mrkus 2:13–17; lUkA 5:27–32) 28 9 jdoN iwsU JIl dy pAr gdrInIaM dy dyS iv|c jdoN iwsU `h jgHA C|. irhA sI< tM `s ny m|tI phuÈicaA< tM do mnu|K ijnHM ^ BUt icb/y hoxy sn< kbrM nAm dy e|k mnu|K ^ msUl dI cONkI ty vyiKaA aty iv|co inkl ky iwsU kol aAX aty `h eÈny KtrnAk `s^ ikhA< Òmyry mgr ho t¬r=Ó aty `h `%Q ky `s 29 sn ik `s rsty toN koE lG nhIN sI s|kdA= `nHM dy mgr ho t¬iraA= 10 do mnu|KM ny `s^ pukAr ky aAiKaA< Òhy prmyS¬r dy jdoN iwsU m|tI dy Gr Bojn kr irhA sI< tM bhut pu|trÚ tyrA sA.y nAl kI km? kI tU imTy hoX vyly toN sAry msUlIX aty pApI lok aAX aty iwsU aty `s dy 11 pihlM e|Ty sA^ d|uK dy, aAeaA hY?Ó cyilaM nAl KA,A KADA= FrIsIaM ny eh vyK ky 30 `nHM toN kuJ dUr< `%Ty sUrM dA bhut v|.A e|z/ iwsU dy cyilaA ^ aAiKaA< Òt¬hA.A gurU msUlIaM aty 31 cr irhA sI= BUtM ny `s dIaM imÈntM krky aAiKaA< pApIaM dy nAl ik`N KMdA hY?Ó 12 Òjykr tU sA^ k|>,A hY tM sA^ sUrM dy e|j/ iv|c iwsU ny eh s¬, ky frIsIaM ^ ikhA< ÒtdrustM 13 G|l dy=Ó ^ nhIN sgoN rogIaM ^ hkIm dI lo/ hudI hY= t¬sIN 32 `s ny `nHM ^ ikhA< ÒjAPÓ tM BUt inkl ky sUrM jAP aty es dA arT smJo: ÔmYN jAnvrM dA blIdAn iv|c jA v/y< `h sUrM dA e|j/ phA/I dI >lA, toN nhIN cAhuÈdA= mYN lokM ivckAr imhr cAhuÈdA hM=Õ * mYN 33 B|ijaA aty JIl iv|c i.|g ipaA aty .u|b igaA= td cgy lokM ^ s|dA dy, nhIN aAeaA= mYN pApIaM ^ s|dA sUrM dy e|z/ dy rKvAly Sihr aÈdr ^ B|jy= `nHM ny dy, aAeaA hM=Ó sUrM aty BUtM dy kAibz lokM nAl vAprn vAlI GqnA ÒmYN ... cAhuÈdA hMÓ hoSyaA 6:6=
  • 11.
    987 m|tI 9:14-10:4 iwsU bAkI dy DArimk whUdIaM vrgA nhIN iwsU dA bhut sAry lokM ^ rAjI krnA 27 (mrkus 2:18–22; lUkA 5:33–39) jd iwsU `%ToN t¬iraA< tM do aÈnHy `s dy mgr 14 td wUhnA dy cilaM ny `s dy kol aA, ky ikhA< hAkM mArdy aAxy aty boly< Òhy dA~d dy pu|tr sA.y `%ty 28 Òes dA kI kAr, hY ik asIN aty FrIsI bhut vrt dwA krÚÓ jdoN iwsU Gr iv|c igaA tM `h aÈnHy `s r|Kdy hM< pr tyry cyly vrt nhIN r|Kdy?Ó kol aAxy aty iwsU ny `nHM ^ pu%iCaA< ÒkI t¬hA^ ivSvAs 15 iwsU ny jvAb id|tA< ÒivaAh iv|c lA/y dy dost< hY ik mYN t¬hA.y lE t¬hA.I idRSqI vAps ilaA skdA `nM icr `dAs nhIN ho skdy jdoN t|k lA/A `nHM hM?Ó aÈnHy aAdmIaM ny jvAb id|tA< ÒhM pRBU sA^ nAl hY= pr `h idn aA`,gy jdoN lA/A `nHM toN a|. ivSvAs hY=Ó 29 kItA jAvygA< Fyr `h vrt r|K,gy= td `s ny `nM dIaM aKIaM ^ CihaA aty aAiKaA< H | o 16 ÒkoE vI nvyN k|p/y dI qAkI pAqy hoX purA,y k|p/y Òjy t¬hA^ ivSvAs hY ik mYN t¬hA^ iFr toN vyK, wog 30 ty nhIN lA`NdA< jykr `h aijhA krdA hY< tM qAkI kr skdA hM tM evyN hI hovy=Ó aty aÈnHy aAdmI sug/ jAvygI aty k|p/y toN pAq jAvygI aty `h Cyk vyK, dy wog ho gX< iwsU ny `nHM ^ sKt cytAvnI 17 31 hor vI ùKrAb idsygA= koE vI nvIN mY ^ purA,IaM id|tI< Òes bAry iksy ^ nA d%isPÚÓ pr `nHM ny mSkM iv|c nhIN BrdA= mÈn lvo ik `h aijhA krn< bAhr inkl ky sAry KytR iv|c `s dA j|s fYlAeaA= 32 tM purA,IaM mSkM pAq jA,gIaM< mY vg jAvygI aty `nHM do aÈnHy aAdmIaM dy bAhr inkldy hI lok mSkM dA nAS ho jAvygA= es lE lok nvIN mY nvIaM e|k gugy ^ ijs ^ BUt icbi/aA hoeaA sI `s dy kol 33 mSkM iv|c Brdy hn= es trHM< mY aty mSkM dovyN ilaAxy< jd BUt ny aAdmI ^ C|. id|tA< tM `h cgIaM rihÈdIaM hn=Ó bol, wog ho igaA= lok b/y hYrAn sn aty aAiKaA< ÒasIN esrAXl iv|c es trHM kdI vI nhIN vyiKaA=Ó 34 pr FrIsIaM ny ikhA< Ò`h tM BUtM dy aAgU dI iwsU dA moE ku/I ^ pRA, dy,A aty bImAr shAetA nAl BUtM ^ k|>dA hY=Ó a¯rt ^ rAzI krnA (mrkus 5:21–43; lUkA 8:40–56) iwsU ny lokM lE trs mihsUs kItA 18 35 jd iwsU `nHM ^ eh g|lM kih irhA sI tM pRArTnA iwsU ny sAry ipÈ.M aty ngrM rAhIN wAtrA kItI= sTAn dy e|k aAgU ny aA, ky `s dy a|gy m|TA qyikaM `s ny `nHM dy pRArTnA sTAnM iv|c `pdyS id|ty aty aty aAiKaA< ÒmyrI byqI hu,y mrI hY= pr t¬sIN aAP aty rAj bAry lokM iv|c KuS ùKbrI dA pRcAr kItA= `s ny 36 aAky `s^ aAp,y h|T nAl CUho `h Fyr jI pvygI=Ó hr trHM dy rogM aty ibmArIaM ^ cgA kItA= jdoN 19 fyr iwsU `%iQaA aty aAp,y cyilaM s,y `s dy `s ny BI/M vyKIaM tM `s^ `nHM `%ty trs aAeaA 20 mgr t¬r ipaA= `%Ty e|k a¯rt< ijs dy bArHM virHaM ik`N ik lok T|ky hoX aty lAcAr sn= `h `nHM By.M 37 toN lhU vg irhA sI< `s ny ip|Co dI aA, ky iwsU dy vM{ sn ijnHM dA koE aAj/I nA hovy= iFr iwsU ny 21 coZy dA p|lA CoihaA= ik`N ik `s ny soicaA< Òjykr aAp,y cyilaM ^ aAiKaA< ÒKytI p|kI hoE hY pr vA>y 38 mYN isrF `s dy coZy ^ Coh lvM< mYN cgI ho jAvMgIÓ To/y hn= es lE t¬sIN KytI dy mAlk a|gy byntI 22 iwsU m¬i/aA aty `s^ vyK ky aAiKaA: ÒipaArI a¯rt kro ik `h aAp,I KytI v|>, lE vA>y G|l dyvy=Ó KuS rih= tyrI aAsTA ny tY^ cgA kItA hY=Ó `h a¯rt 23 `sy pl cgI ho gE= iFr iwsU pUjA sTAn dy aAgU bArHM rsUl dy Gr igaA= aty iwsU ny vyiKaA kuJ lok jnAzy vAsty (mrkus 3:13–19; 6:7–13; lUkA 6:12–16; 9:1–6) sgItk DunI pYdA kr rhy sn aty `%Ty ku/I ^ mrI vyK ky ro-ip|q rhy hn= 24 tM `s ny aAiKaA< Òcly jAvo< ik`N ju ku/I mrI nhIN sgoN su|tI pE hY<Ó pr `h 10 iwsU ny aAp,y bArHM cyilaM ^ s%idaA= `s ny `nHM ^ iBRSq aAtmAvM k|>, dI SktI id|tI= `s ny `nHM ^ hr trHM dy rog aty ibmArI ^ 2 `s `%ty h|sy= cigaM krn dI SktI id|tI= bArHM rsUlM dy nAm 25 jdoN lokM ^ GroN bAhr k|> id|tA igaA< tM `h e`N hn: Sm~n ijh/A ptrs khA`NdA hY< aty `s `s kmry iv|c igaA ij|Ty ku/I sI= `sny `s dA h|T dA BrA aÈidRwAs; zbdI dA p|utr wAkUb aty `s dA 26 3 Fi/aA< aty `h K/HI ho gE< eh Kbr `s sAry BrA wUhnA; iFilpus aty brt¬lmE; TomA aty m|tI 4 elAky iv|c FYl gE= msUlIaA<hlfE dA pu|tr wAkUb aty T|dE; Sm~n
  • 12.
    m|tI 10:5-32 988 knAnI* aty whUdA eskirwotI ijs ny `s^ f/vA aty rAijaM dy a|gy pyS kIty jAvogy= t¬sIN myry bAry vI id|tA= `nHM rAijaM< rAjpAlM aty lokM ^ d|soNgy ijh/y gYr 5 19 iwsU ny bArHM rsUlM* ^ eh ihdAetM id|tIaM whUdI hn= pr jdoN lok t¬hA^ igrFtAr krn< tM aty `nHM ^ Byj id|tA= `sny aAiKaA< ÒgYr-whUdIaM eh ictA nA kro ik es bAry kI aAKIX aty `nHM ^ dy elAky ^ nA jA,A aty sAmrIaA* dy iksy vI ngr ikvyN d|sIX= ik`N ik ijh/y t¬hA^ Sbd aAK,y cAhIdy 6 20 iv|c pRvyS nA krnA= sgoN esrAxyl dy GrA,y dIaM hn `h `sy G/I t¬hA^ id|ty jA,gy= ik`N ik bol, 7 guaAcIaM hoEaM By.M kol jAP= jAP aty pRcAr kro vAly t¬sIN nhIN hovoNgy< sgoN t¬hA.y iptA dA aAtmA 8 21 Ôsvrg dA rAj ny/y aA irhA hY=Õ rogIaM ^ cgA kro< t¬hA.yy rAhIN bol irhA hovygA= BrA aAp,y BrAvM dy m¬ridaM ^ ijvAlo< ko/HIaM ^ Su|D kro< BUtM ^ k|>o= mYN vYrI b, jA,gy aty `nHM ^ mrvA`, vAsty igrFtAr eh aiDkAr t¬hA^ m¬Ft id|tA hY< eslE t¬sIN vI krA`,gy= iptA aAp,y b|icaM dy ivru|D K/Hy ho jA,gy 9 horM lokM dI m¬Ft mdd kro= aAp,y kmr k|isaM aty b|cy aAp,y mAipaM dy iùKlAF K/Hy ho jA,gy aty 10 22 iv|c sonA< cMdI nA tMbA kuJ vI nA ilP= nA hI `h `nHM ^ mArn vAsty sONp dy,gy= myry nAm kAr, aAp,y nAl koE JolA cu|ko= aAp,y sFr iv|c isrf sB lok t¬hA^ nFrt krngy= ijh/A aÈt tIk shygA 23 `hI k|p/y aty `hI ju|tI ilP ijh/I t¬sIN pAE hoE so hI bcAeaA jAvygA= jykr e|k ngr iv|c lok hY= nA hI t¬sIN aAp,y nAl lAQI lY,I hY= e|k kAmy ^ t¬hA^ kSq dy, tM< dUsry ngr iv|c cly jAP= mYN h|k hY ik jo `s^ cAhIdA lY skdA hY= t¬hA^ s|c aAKdA hM ik t¬sIN mnu|K dy pu|tr dy aA`, 11 Òjd t¬sIN iksy ngr jM Sihr iv|c v/o tM eh toN pihlM esrAXl dy sAry ngrM iv|c nhIN jAvoNgy= 24 pu|Co ik e|Ty lAek mnu|K kO, hY= aty ijÈnA icr ikty ÒkoE vI cylA aAp,y gurU nALoN v|.A nhIN< aty koE 12 25 hor nA jAvo `%Ty hI Qihry rho= aty `s Gr iv|c nokr aAp,y mAlk nAloN v|.A nhIN= enM hI bhut 13 v/idaM hI `s dI su|K mÈgo= jykr `s Gr dy lok hY ik cylA aAp,y gurU ijhA aty nOkr ap,y mAlk t¬hA.A suaAgt krdy hn< tM `h t¬hA.I SMtI dy lAek ijhA hovy= jykr Gr dy mAlk ^ baAl zbUl (SYtAn) hn= jo SMtI t¬sIN `nHM lE cAhI `h `nHM dI hovy= aAiKaA jMdA< tM Gr dy bAkI lokM ^ es toN vI b|dtr pr jykr `h t¬hA.A suaAgt nhIN krdy `h t¬hA.I nMP nAl s%idaA jAvygA= SMtI dy lAek nhIN hn= tM jo SMtI t¬sIN `nHM ^ 14 bKSI `h vAps lY lvo= jykr koE Gr jM Sihr prmyS¬r toN .ro lokM toN nhIN t¬hA.A suaAgt nA kry< aty t¬hA.y SbdM v|l iDaAn (lUkA 12:2–7) 26 nA dyvy< tM jdoN t¬sIN `h jgHA C%.oN tM aAp,y pYrM dI Òso t¬sIN `nHM kolo nA .ro< ik`N ik koE cIz l¬kI 15 DU/ JA/ s|uqo= mYN t¬hA^ s|c aAKdA hM ik inaM dy nhIN hY= ijh/I prgq nhIN kItI jAvygI< nA hI kuJ 27 idn `s ngr dA hAl sdUm aty amUrAh* dy dyS gupt hY jo jAi,aA nhIN jAvygA= jo kuJ vI mYN t¬hA^ nAloN vI iBaAnk hovygA= hnyry iv|c aAK irhA hM t¬sIN `s^ cAn, iv|c aAKo aty jo kuJ vI tusIN knM iv|c s¬,dy ho `s dA Ku|lyaAm 28 iwsU dA m¬SklM bAry ùKbrdAr krnA pRcAr kro= `nHM koloN nA .ro ijh/y dyh ^ tM mAr (mrkus 13:9–13; lUkA 21:12–17) s|uqdy hn pr rUh ^ nhIN mAr s|kdy< sgoN `sy kolo .ro 16 Òs¬,oÚ mYN t¬hA^ By.M vM{ biGaA/M iv|c ByjdA ijh/A dyh aty rUh dohM ^ nrk iv|c nSq kr skdA 29 hM= so tusIN s|pM vrgy huiSaAr aty kbUtrM vrgy Boly hY= e|k pYsy dIaM do ic/IaM ivkdIaM hn aty `nHM 17 hovo= lokM toN hoiSaAr rho< ik`N ik `h t¬hA^ kYd iv|coN e|k vI t¬hA.y iptA dI mrzI ibnM Ktm nhIN ho 30 krky t¬hA.A inr,A kr,gy aty aAp,y pRArTnA sTAnM skdI= aty t¬hA.y isr dy vAl vI ig,y jMdy hn= 18 31 iv|c t¬hA^ ko/y mArngy= t¬sIN myry kAr, rAjpAlM so t¬sIN nA .roÚ t¬sIN bhutIaM ic/IaM nAlo v|D `%tm ho= knAnI whUdIaM dA e|k rAjsI j|TA= bArHM rsUl iwsU vlNo `s dI mdd lE c,y hX KAs aAdmI= | u o lokM ^ t¬hA.y ivSvAs bAry d|s,A sAmrIaM aDUry whUdI sn< ijnHM ^ whUdI svIkAr nhIN sn (lUkA 12:8–9) krdy== 32 Òjo koE mnu|K lokM ^ d|sdA hY ik `h myry iv|c sdUm aty amUrAh `h Sihr ijnHM ^ pRBU ny pAp dI szA dy, lE tbAh kr id|tA= ivSvAs krdA hY< mYN vI aAp,y iptA a|gy ijh/A svrg
  • 13.
    989 m|tI 10:33-11:18 2 iv|c hY d|sMgA ik `h ivaktI myry nAL sbiDt hY= igaA= wUhnA bpitsmA dy, vAly ny kYdKAny iv|c 33 pr jo kooE mnu|K lokM ^ d|sdA hY ik `h myry iv|c msIh dy kmM bAry s¬, ky aAp,y kuJ cyilaM ^ `s 3 ivSvAs nhIN krdA tM mYN vI aAp,y iptA dy a|gy v|l ByijaA= wUhnA dy cyilaA ny iwsU ^ aiKaA< ÒkI ijh/A svrg iv|c hY `s dA ekrAr nhIN krMgA= tU `hI ivaktI hYN ijs bAry wUhnA ny ikhA sI ik aA`, vAlA hY< jM iFr sA^ iksy hor dA eÈtzAr mYN tuhA^ tlvAr dy, aAeaA hM krnA cAhIdA hY?Ó 4 (lUkA 12:51–53; 14:26–27) iwsU ny `nHM ^ `%tr id|tA< Òjo kuJ t¬sIN s¬,dy 34 5 Òeh nA soco ik mYN DrtI `%ty t¬hA^ SMtI dy, aty vyKdy ho jAky wUhnA ^ aAK dy,A< ik aÈnHy sujAKy aAeaA hM= mYN SMtI dy, nhIN< sgoN tlvAr dy, lE huÈdy hn aty lg/y t¬rdy hn< ko/HI Su|D kIty jMdy hn< - 35 36 aAeaA hM= ik`N ik mYN eh pUrn krn vAsty boly s¬,dy hn aty m¬rdy ijvAxy jMdy hn aty grIbM 6 aAeaA hM: ^ KuSKbrI s¬,AE jMdI hY= ijh/A ivaktI mY^ Ômnu|K dy vYrI `s dy aAp,y Gr dy jIa ho,gy= kbUldA hY `h DÈn hY=Ó 7 pu|tr aAp,y ipP dy ivruD hovygA aty DI aAp,I mM dy iwsU ny wUhnA bAry lokM nAl g|l krnI SurU kItI< iv|rD hovgI= aty e|k ^h aAp,I s|s dy ivruD hovgI=Õ u y | y Òt¬sIN bAhr `jA/ iv|c kI vyK, inkly sI?Ó e|k 8 mIkAh 7:6 kAny ^ ijh/A hvA nAl ih|ldA hY? nhINÚ s|cm¬|c t¬sIN kI vyK, lE bAhr inkly sI? kI mhIn vstr 37 Òjo ivaktI ip` jM mM ^ myry nAloN v|D ipaAr pihny hoxy e|k mnu|K ^ vyK,? nhINÚ `h ijh/y mhIn 38 krdA hY< `h myry mgr c|l, dy lAek nhIN hY= jykr vstr pihndy hn `h rAijaM dy mihlM iv|c hn= 9 koE ivaktI aAp,I slIb ^ kbUl nhIN krygA `h fyr t¬sIN bAhr kI vyK, lE inkly sI? e|k nbI `s^ td id|tI jAvygI jd `h myry mgr t¬rygA= ^? hM mYN t¬hA^ d|sdA hM< wUhnA nbI nAloN vI vDyry 39 10 jykr koE ivaktI aAp,I ptnI ^ myry nAloN v|D hY= eh Pho hY ijs dy bAry poTIaM iv|c eh iliKaA ipaAr krdA hY< `h s|cA jIvn guaA lvygA= jo koE hoeaA hY: vI myry lE aAp,I jAn dyvgA s|cA jIvn l|B lvygA=Ó y Ôs¬,oÚ mYN t¬hA.y a|gy aAp,A dUt G|l irhA hM ijh/A ik t¬hA.y lE t¬hA.A rAh itaAr krygA=Õ mlAkI 3:1 thA^ kbUl, vAsty prmyS¬r lokM ^ asIsM dyvygA 11 (mrkus 9:41) mNY thA^ sc dsdA hM: sAry aAdmIaM iv|cNo < ijh/y ¬ | | 40 Òjo koE t¬hA^ kbUldA hY `h mY^ kbUldA hY< aty a¯rtM toN jmy hn< koE vI wUhnA bpitsmA dy, vAly jo koE mY^ kbUldA hY `h `s^ kbUl krdA hY ijs toN v|.A nhIN hY= pr hAly vI< jo svrg dy rAj iv|c 41 12 ny mY^ ByijaA hY= jykr koE iksy nbI ^ es krky ingU,A hY `h wUhnA toN v|.A hY= wUhnA bpitsmA kbUldA hY ik `h nbI hY tM< `h `s dA Fl pRApt dy, vAly dy idnM toN hu, tIk svrg dy rAj `%ty zor krygA jo e|k nbI dA huÈdA hY= aty jo koE cgy aAdmI mAiraA jMdA hY= ijh/y bl dA `pwog krdy hn es 13 ^ es lE kbUldA hY ik`N ik `h e|k cgA aAdmI ^ pA`, dI koiSS kr rhy hn= ik`Nju sAry nbI 14 hY< tM `h `s dA Fl pRApt krygA jo e|k cgy aAdmI aty t¬ryt wUhnA dy aA`, tIk boly= jykr t¬sIN `h 42 dA huÈdA hY= eh Coqy b|cy myry cyly hn= jykr koE g|lM jo SrHA aty nbIaM ny aAKIaM hn< mÈno tM t¬sIN enHM CoiqaM iv|coN iksy e|k ^ vI eh socky e|k Q.y ivSvAs kroNgy ik wUhnA `hI XlIwAh hY jo aA`, 15 pA,I dA ipaAlA idÈdA hY ik`N ju `h myry cyly hn< tM vAlA sI= jykr t¬sIN mY^ s¬, skdy ho< tM s¬,o= 16 s|c m¬|c mYN t¬hA^ d|sdA hM ik< `h aAp,A Fl pRApt ÒmYN es pI/HI dy lokM dI t¬lnA iks nAl krM? krygA=Ó a|j dy lok `nHM b|icaM vrgy hn jo ik b%icaM dA e|k D/A b,A ky bAzAr iv|c bYQY dUjy bAlkM dy D/y ^ iwsU aty wUhnA bpitsmA dy, vAlA aAvAz mAr ky aAKdy hn< 17 (lUkA 7:18–35) ÔasIN t¬hA.yy lE bsrI vjAE pr t¬sIN nA n|cy= 11 aAp,y bArHM cyilaM ^ ihdAetM dy, toN bAad< iwsU ny `h TM C|. id|tI aty glIlI dy ngrM iv|c `pdyS dy, aty pRcAr krn lE cilaA ÔasIN `dAs gIt gAeaA pr t¬sIN nA ip%iqaA=Õ 18 mYN ik`N kihÈdA hM ik lok eho ijhy hn? ik`N ik wUhnA aAeaA pr `s ny dUjy lokM vM{ nA KADA nA
  • 14.
    m|tI 11:19-12:13 990 29 pItA< Ôaty lokM ny aAiKaA ik `s dy aÈdr BUt hY=Õ myrA jUlA aAp,y `%ty cu|ko aty mYToN is|Ko< ik`N ik 19 mnu|K dA pu|tr KMdA pINdA aAeaA aty lok aAKdy mYN koml aty inmR idl hM= e`N< t¬sIN aAp,y aAtmy 30 hn ik vyKo e|k KA~ aty SrAbI mnu|K msUlIaM aty aÈdr ivSrAm mihsUs kroNgy= ik`N ik myrA jUlA pApIaM dA wAr hYÚ pr igaAn Kud dIaM krnIaM toN s¬KAlA hY aty jo boJ mYN t¬hA^ idÈdA hM `h hOlA hY=Ó DrmI idKAeaA jMdA hY=Ó kuJ whUdIaM v|loN iwsU dI inidaA iwsU `nHM ^ cytAvnI idÈdA jo ivSvAs (mrkus 2:23–28; lUkA 6:1–5) 20 nhIN krdy (lUkA 10:13–15) iwsU ny `nHM SihrM dI aAlocnA kItI ijnHM iv|c 12 `s vyly< iwsU k,k dy KytM iv|coN lG irhA sI= `s dy cyly `s dy nAl sn aty `h B|uKy sn es lE `nHM ny is|qy to/-to/ ky KA,y S¬rU kr 2 `s ny bhut sAry kirSmy kIty= `%ToN dy SihrM dy lokM idty= FrIsIaM ny eh vyiKaA aty `s^ aAiKaA< ny aAp,y jIvn >Èg nhIN bdly aty nAhI pAp krny ÒvyKÚ tyry cyly `h kr hn jo sbt dy idn dI SrHA dy 21 bd kIty= iwsU ny ikhA< Òtyry lE eh burA hovygA ivru|D hY=Ó 3 KurAzInÚ tyry lE eh burA hovygA bYtsYdAÚ* t¬hA.y iwsU ny `nHM ^ ikhA< ÒBlA t¬sIN eh nhIN pi/HaA iv|c mYN bhut kirSmy kIty= jykr `h kirSmy sUr aty ik dA~d ny kI kItA sI jdoN `h aty `s dy sATI Bu|Ky 4 sYdA* iv|c kIty jMdy< tM bhut pihlM `nHM lokM ny sn? dA~d prmyS¬r dy Gr igaA< `sny aty `s dy 22 aAp,y jIvn bdl lX huÈdy= pr mYN t¬hA^ aAKdA sATIaM ny `%Ty c/HAvy dIaM roqIaM KADIaM< ijh/IaM hM ik inaM dy idn t¬hA.yy nAlo sUr aty sYdA dA hAl ik dA~d aty `s dy sATIaM lE KA,IaM wog nhIN 23 pu|C, jog hovygA= hy kFrnAhUmÚ kI tU svrg tIk sn= isrf jAjkM ^ hI enHM ^ KA, dI ejAzt sI? 5 `%cA cu%ikaA jAvygA? nhINÚ tY^ T|ly m¯t dI TAvyN kI t¬sIN t¬ryt iv|c eh nhIN pi/HaA ik hr sbt dy su%iqaA jAvygA< ik`N ik ijh/IaM krAmAtM tyry iv|c idn mÈdr iv|c jAjk sbt dy idn dI SrHA ^ to/dy 6 ivKAEaM gEaM jykr `hI krAmAtM sdUm iv|c hn< aty hAly vI `h doSI nhIN hn? pr mYN t¬hA^ ivKAEaM jMdIaM tM `h a|j tIk bi,aA rihÈdA= d|sdA hM ik e|Ty aijhA vI hY< jo mÈdr nAloN vI mhAn 24 7 pr mYN t¬hA^ aAKdA hM ik inaM dy idn t¬hA.A hY= piv|tr pustk iv|c ikhA igaA hY< ÔmYN jIv blIdAn hAl sdUm dyS nAloN mA/A hovygA=Ó nhIN cAhuÈdA sgoN mYN dwA cAhuÈdA hM=Õ* jykr t¬sIN es dA arT jA,dy huÈdy tM t¬sIN `nHM lokM dA inr,A iwsU aAp,y lokM ^ ivSrAm idÈdA nA krdy ijnHM ny kuJ vI Zlt nhIN kItA hY= 8 (lUkA 10:21–22) Òik`N ju mnu|K dA pu|tr sbt dy idn dA pRBU hY=Ó 25 td iwsU ny aAiKaA< Òhy iptA< svrg aty DrtI dy pRBU< mYN tyrI `stit krdA hM aty joo tU enHM g|lM iwsU dA qu.y dy h|T ^ QIk krnA ^ isaA,y aty cust lokM toN gupt r%iKaA= pr tU eh (mrkus 3:1–6; lUkA 6:6–11) 26 9 g|lM aAm aAdmIaM ^ pRgq kItIaM hn= hM< iptAÚ iwsU `s jgHM toN t¬r ky `ToN dyy pRArTnA sTAn ty 10 tU aijhA kItA< ik`N ik s|c m¬|c tU ehI krnA cAhuÈdA igaA= `%Ty e|k mnu|K sI ijs dA h|T su|ikaA hoeaA sI= sI= `%Ty kuJ whUdIaM ny iwsU dy jumy e|k doS lA`, 27 ÒsB kuJ myry iptA ny mY^ sONipaA hoeaA hY= iptA lE eh kih ky `s^ pu%iCaA ik< ÒkI sbt dy idn toN ibnA p|utr ^ koE nhIN jA,dA aty nA hI p|utr toN iksy ^ cgA krnA SrHA anusAr hY?Ó 11 ibnA iptA ^ koE jA,dA hY= ijnHM ^ pu|tr pRgq iwsU ny jvAb id|tA< Òjykr t¬hA.y iv|coN iksy kol krn lE cu,ygA< isrF `hI lok iptA ^ jAn,gy= e|k By. hovy aty jy sbt dy idn `h qoxy iv|c i.|g 28 12 Ò`h sAry lok jo T|ky hoX hn aty ijnHM ny BArI boJ pvy< tM kI t¬sIN `s ^ qoX iv|coN nhIN k|>oNgy? inScy cu|ky hoX hn myry kol aAvo< mYN t¬hA^ aArAm dyvMgA= hI< aAdmI By. nAloN ikty v|D m¬|lvAn hY= es lE sbt dy idn cgA krnA SrHA anusAr hY=Ó KurAjIn< bYtsYdA glIlI JIl dy ny/y dy Sihr ij|Ty iwsU ny 13 td iwsU ny `s qu.y mnu|K ^ ikhA< ÒmY^ aAp,A pRcAr kItA= h|T vyK,dy?Ó jd mnu|K ny aAp,A h|T iwsU a|gy kItA sUr aty sYdA eh `nHM SihrM dy nM hn ij|Ty mÈdy lok rihÈdy sn= ÒmYN ... cAhuÈdA hMÓ hoSyaA 6:6
  • 15.
    991 m|tI 12:14-41 14 28 tM `h dUjy h|T vrgA hI cgA ho igaA= pr FrIsI pr jy mYN prmyS¬r dy aAtmy dI shAetA nAl BUtM ^ pRArTnA sTAn toN ivdA ho gX aty `nHM ny iwsU ^ k|>dA hM tM es dA mtlb hY ik prmyS¬r dA rAj mArn dIaM iv`NtM b,AEaM= t¬hA.y `%ty aA phuÈicaA hY= 29 Òjykr koE mnu|K iksy zorAvr dy Gr iv|c Gu|s ky iwsU< pRBU dA cui,aA hoeaA syvk hY `s dA mAl corI krnA cAhy tM pihlM `h `s jorAvr 15 iwsU FrIsIaM dIaM iv`NtM jA, igaA aty `s ^ bnHygA tM hI `h zorAvr dy GroN mAl corI kr 30 ny `h jgHA C|. id|tI= bhut sAry lok `s dy ip|Cy l|g s|kdA hY= `h jo koE myry nAl nhIN hY< myry iùKlAF 16 t¬ry< aty `s ny `nHM sAiraM ^ rAzI kItA= aty hY= `h jo koE myry nAl nhIN ju/dA< iKÈ. jMdA hY= 31 `nHM ^ tAgIt kItI ik `h `s bAry horM ^ nA d|s,= es lE mYN t¬hA^ d|sdA hM ik hr pAp aty hr 17 iwsU ny eh sB nbI wsAwAh dy enHM SbdM ^ kufh lE mAfI hY jo lok krdy aty kihÈdy hn= pr pUrn krn lE kItA= `h kufr< ijh/A piv|tr aAtmy dy ivru|D hovy< mAF 18 32 Òeh myrA syvk hY ijs ^ mYN cui,aA hY= myrA nhIN kItA jAvygA= aty jy koE mn|uK dy pu|tr ivru|D ipaArA hY ijs toN mYN pRsn hM= mYN aAp,A aAtmA `s g|l kry `s^ mAF kItA jAvygA pr jy koE piv|tr `%pr r|KMgA< aty `h kOmM iv|c inaM dA aYlAn krygA= aAtmy dy ivru|D g|l kry tM `s ^ nA es ju|g iv|c ty 19 `h nA Jg/A krygA aty nA hI cIkygA= nA hI nA hI aA`, vAly ju|g iv|c mAF kItA jAvygA= rAhM iv|c koE `s dI aAvAz s¬,ygA= 20 `h iltA/y hoxy kAny ^ nhIN to/ygA= `h `s t¬hA.I krnI d|sdI hY ik t¬sIN kI ho dIvy ^ bAhr r|KygA jo ik buJ, vAlA hY `h aijhA (lUkA 6:43–45) 33 `doN t|k krygA jdoN t|k `h inrp|K inaM dI ij|t Òjykr t¬hA^ cgA fl cAhIdA hY tM< ru|K ^ cgA sTAipt nA kr dyvy= bnAP= jykr t¬hA.A ru|K burA hY< tM es dA fl vI 21 aty kOmM `s `%pr aAp,I aAs r|K,gIaM=Ó BY/A hovygA< ik`N ik ibrC aAp,y floN hI pCAi,aA 34 wsAwAh 42:1-4 jMdA hY= hy s|pM dy b%icPÚ kI t¬sIN bury ho ky cgIaM g|lM kr s|kdy ho? t¬hA.A idl ijs nAl BiraA hY< 35 iws¬ ^ pRBU v|lo SktI t¬hA.A mUÈh vI `hI boldA hY= e|k cgy ivaktI dy (mrkus 3:20–30; lUkA 11:14–23; 12:10) idl iv|c cgIaM g|lM dI smgRI hY= es lE `h 22 Fyr lok< e|k aÈnyH ggy mnuK< ijs ^ BUt icbi/aM U | aAp,y idloN cgIaM g|lM boldA hY= aty duSq aAdmI hoeaA sI< `s dy kol ilaAxy aty iwsU ny `s^ aijhA burIaM g|lM r|KdA hY aty `h idloN mÈdA boldA hY= 23 36 cgA kItA ik `h bol,-vyK, l|gA= sAry lok hYrAn pr mYN t¬hA^ aAKdA hM ik hryk akArT g|l lE< sn aty aAiKaA< ÒkI eh aAdmI dA~d dA pu|tr tM jo mn|uK bol,gy inaM dy idn `s dA ihsAb dy,gy= 37 nhIN ijs ^ prmySr ny sA.y lok iv|c Byj, dA vAadA ¬ tuhA.y SbdM toN< tusIN DrmI mÈny jAvoNgy= tuhA.y SbdM kItA sI=Ó toN tuhA.A doSI ho, dA inr,A kItA jAvygA=Ó 24 FrIsIaM ny lokM ^ es trHM kihÈidaM s¬i,aA aty aAiKaA< Ò`h baAl-zbUl dy SAsk dI shAetA whUdIaM ny iwsU toN inSAn mÈigaA nAl lokM iv|coN BUtM ^ k|>dA hY=Ó (mrkus 8:11–12; lUkA 11:29–32) 25 38 pr `s ny `nHM dI soc-ivcAr jA,ky `nHM ^ td kuJ nym dy `pdySkM aty FrIsIaM ny pu%iCaA< aAiKaA< Òhr `h rAj< jo aAp,y aAp nAl l/dA hY< Ògur< asIN tYTNo inSAn vjoN koE kirSmA vyK,A cAhdy U u nSq ho jAvygA< aty `h Sihr jM pirvAr< jo aAp,y hM=Ó 26 39 aAp nAl l/dA hY< K/HA nhIN ho skdA= aty jy SYtAn iwsU ny `%tr id|tA< ÒduSq aty pApI lok hI inSAn aAp,y hI BUtM ^ bAhr D|kdA hY< tM SYtAn aAp,y hI vjoN kirSmA vyK,A locdy hn= pr `nHM lokM ^ sbUt iùKlAF l/ irhA hY= es trHM `s dA rAj nhIN cl vjoN koE inSAn nhIN id|tA jAvygA< isvA `s inSAn 27 40 skdA? jykr mYN BUtM ^ k|>, vAsty baAl zbUl dy< jo nbI wUnAh nAl vApiraA= ijvyN ik wUnAh dI SktI dI vrtoN krdA hM< tM t¬hA.y cyly BUt k|>, itÈn idn aty itÈn rAt v|.I m|CI dy i>|. iv|c irhA< vAsty iks SktI dI vrtoN krdy hn? es lE t¬hA.y `sy trHM mn|uK dA pu|tr vI itÈn idn aty itÈn rAt 41 aAp,y lok eh sAibt kr idÈdy hn ik t¬sIN Zlt ho= DrtI dy aÈdr rhygA= nInIvAh dy lok aty `h lok
  • 16.
    m|tI 12:42-13:17 992 jo a|j ij`Ndy hn< inr,y dy idn `%Q K/y ho,gy aty bIj irhA sI tM kuJ bIj bIjdy hoxy s/k v|l i.|g 5 enHM ^ doSI QihrA`,gy ik`N ik wUnAh dA pRcAr pX< pÈCI aAxy ty `h i.gy hoxy bIj cuZ gxy= kuJ s¬,ky `nHM ny aAp,y jIvn bdl lX= aty mYN t¬hA^ bIj pTrIlI zmIn ty i.|g pX aty `nHM ^ kAFI KAd 42 d|sdA hM ik koE wUnAh toN vI v|.A e|Ty hY= d|K, nA imlI= `%Ty bIj bhut jldI `%gy ik`N ik zmIn 6 dI rA,I vI es pI/HI dy lokM nAl inr,y dy idn `%Q kAfI .uGI nhIN sI= pr jdoN sUrj ci/HaA< tM bUqy s/ K/HI hovygI aty `h idKAvygI ik t¬sIN Zlt ho= ik`N gX< `h es lE mry ik`N ik `nHM dIaM j/M .UGIaM 7 ik `h dUr-dUrAi.P sulymAn dA `pdyS sun, aAE nhIN sn= aty kuJ bIj ki.aM iv|c i.|g gxy sI aty mYN t¬hA^ d|sdA hM ik koE sulymAn toN vI v|.A ki.aAlIaM JA/IaM vDIaM aty `nHM ny p¯idaM ^ dbA 8 e|Ty hY= ilaA= kuJ bIj cgI zmIn iv|c i.|gy pX= `h p¯dy b, gX aty anAj pYdA kItA= kuJ p¯idaM toN sO gu,A a|j dy lok duSq hn v|D anAj pYdA hoeaA< kuJ toN s|Q gu,A v|D aty kuJ 9 (lUkA 11:24–26) toN tIh gu,A v|D aAnAj pYdA hoeaA= t¬sIN jo lok 43 Òpr jdoN duSq aAtmA mnu|K iv|coN inkl igaA mY^ s¬,dy ho< s¬,o=Ó hovy< tM `h KuSk TAvM iv|c aArAm BAldA ifrdA hY 44 pr `s^ koE aArAm dI jgHA nhIN l|BdI= td eh aAKdA hY< ÔmYN aAp,y GroN< ij|To inkilaA sI< `%Ty iwsU `pdyS lE idRSqAt hI m¬/ jAvMgA=Õ aty jdoN `h m¬/ `s Gr prtdA hY ik`N vrtdA sI tM `h vyKdA hY ik `h Gr sunA< JAi/aA aty sviraA (mrkus 4:10–12; lUkA 8:9–10) 45 10 hoeaA hY= td `h pRyt aAtmA jMdA hY aty aAp,y tM cyilaM ny iwsU kol aA, ky `s^ ikhA< ÒtU toN vI v|D BY/Y s|t hor iBRSq aAtmy nAl ilaA`NdA hY= `nHM ^ idRSqAt iv|c `pdyS ik`N idÈdA hY?Ó 11 ifr `h sAry aAtmy `s mnu|K aÈdr jA vsdy hn= `s ny `nHM ^ `%tr id|tA< Òsvrg dy rAj dy fyr `s mnu|K dA hAl pihlM nAloN vI v|D burA hudA BytM dI smJ t¬hA^ id|tI gE hY pr `nHM ^ nhIN 12 hY=Ó ehI duSq lokM nAl vAprygA jo a|j ij`Ndy hn=Ó id|tI gE hY= ik`N ik ijs kol hY< `s^ v|D id|tA jAvygA= `h aAp,I zrUrt toN v|D pRApt krygA= pr iwsU dy cyly hI `s dA pirvAr ijs iksy kol nhIN hY< aty jo To/A ijhA `s kol hY< `s 13 (mrkus 3:31–35; lUkA 8:19–21) toN `h vI lY ilaA jAvygA= es lE mYN `nHM nAl 46 jdoN iwsU lokM nAl g|lM kr irhA sI< `s dI idRSqMtM iv|c g|lM krdA hM ik`N ik `h vyKdy hoX mAtA aty BrA `s nAl g|l krn lE bAhr K/oty vI `h nhIN vyKdy aty s¬,dy hoX vI `h nhIN s¬,dy 47 14 hoX sn= tM e|k bdy ny `s^ aAiKaA< ÒbAhr tyrI aty nA hI smJdy hn= es lE jo wswAh ny aAiKaA mAtA aty BrA tyry nAl g|l krnI cAhuÈdy hn=Ó `nHM dy mAmly iv|c s|c hoeaA: 48 iwsU ny `s^ `%tr id|tA< ÒkO, hY myrI mAtA aty 49 kO, hn myry BrA?Ó aty `s ny aAp,y cyly ivKAX Ôt¬sIN lok hmySA s¬,dy rhoNgy pr smJogy nhIN= t¬sIN aty aAiKaA< ÒvyKo ehI myrI mAtA hY aty ehI myry BrA lok hmySA vyKdy rhoNgy pr dyKoNgy nhIN= 50 15 hn= ik`N ik jo koE vI myry surgI iptA dI e|CA ik`N ik enHM lokM dy idl sùKt ho gX hn< enHM pUrI krdA hY `hI myrA BrA< BY, aty mAtA hY=Ó dy kn boly ho gX hn< aty enHM ny aAp,IaM a|KM bd kr lEaM hn< tM jo eh aAp,IaM a|KM nAl nA vyK iwsU dA bIj bIj, bAry `pdyS sk, aty aAp,y knM nAl nA s¬, sk,= aty myry (mrkus 4:1–9; lUkA 8:4–8) kol vAps aA`, tM jo mYN `nHM ^ cgA krM=Õ 13 `sy idn iwsU Gro inkl ky JIl dy ny/y jA 2 bYQA= jdoN bhut BI/ `s dy aAs-pAs ek|QI ho gE tM `h by/I ty c/H bYQ igaA aty sAry lok k>y 16 pr t¬hA.IaM a|KIaM DÈn hn< ik`N jo `h vyKdIaM wsAwAh 6:9–10 3 ty K/Hy sn= iFr iwsU ny idRSqMt iv|c bhut sArIaM hn aty t¬hA.yy kn Dn hn ik`N jo `h s¬,dy hn= 17 g|lM smJAEaM= `s ny aAiKaA< ÒvyKo e|k iksAn mYN t¬hA^ s|c d|sdA hM ik bhut sAry nbI aty cgy 4 aAp,A bIz bIj, lE bAhr igaA= jdoN `h bIj lokIN `h g|lM vyK,IaM cAhudy sn jo t¬sIN hu, vyKIaM È
  • 17.
    993 m|tI 13:18-44 hn= pr `nM ny eh glM nA vKIaM= `h glM sn,IaM H | y | u iwsU dA bhut sArIaM idRSqAtM nAl `pdyS dy,A cAhudy sn jo hu, t¬sIN s¬,dy ho pr `nHM ny nA s¬,IaM= È H (mrkus 4:30–34; lUkA 13:18–21) 31 `s ny `nHM ^ e|k hor idRSqMt dy ky ikhA: Òsvrg iwsU dI bIj bAry ivaAiKaA dA rAj e|k srHoN dy dA,y vrgA hY= e|k mnu|K ny es 32 (mrkus 4:13–20; lUkA 8:11–15) ^ ilaMdA aty aAp,y Kyt iv|c bIj id|tA= eh sB 18 Òes lE bIj, vAly idRSqMt dA arT s¬,o= bIzM toN CoqA hY pr jdoN bIz `%gdA hY< eh bAg dy 19 koE ivaktI rAj bAry `pdyS s¬,dA hY< pr es ^ sAiraM p¯idaM nAloN v|.A huÈdA hY= aty eh e|k ru|K smJdA nhIN= tM duSq aA`NdA hY aty jo kuJ vI `s b, jMdA hY= pÈCI aAky es dIaM SAKM iv|c aAp,y dy idl iv|c bIijaA hoeaA pu|q lY jMdA hY= eh `hI aAlH,y b,A`Ndy hn=Ó 20 33 hY jo rAh dy pAsy ty bIijaA igaA sI= aty ijh/A `s ny `nHM ^ e|k hor idRSqMt id|tI< Òsvrg bIz pTrIlI DrtI ty bIijaA igaA sI< `h `s dA rAj KmIr vrgA hY< ijs ^ e|k a¯rt ny lYky ds ivaktI vrgA hY jo `pdyS s¬,dA hY aty J|q KuSI iklo aAqy iv|c imlAeaA< aty KmIr sAry aAqy ^ `BAr 21 34 nAl `nHM ^ mÈn lYNdA hY= pr `h ivaktI `pdySM idÈdA hY=Ó eh sArIaA g|lM iwsU rAhIN lokM ^ ^ .UiGaM nhIN lYNdA es nAl `h To/A icr hI rihÈdA idRSqMt iv|c d|sIaM gEaM sn= `s ny idRSqAtM dA 35 hY= jdoN enHM `pdySM kArn `s^ du|K jM kSq dA estymAl kIty ibnA lokM ^ kuJ nhIN d%isaA= eh sAmH,A krnA pYNdA hY `h J|q aAp,A ivSvAs C|. `vyN sI ijh/A bcn nbI ny kItA sI ik: 22 idÈdA hY= ijh/A bIj kÈi.aAilaM ty i.%igaA< `h ÒmYN idRSqMtM iv|c aAp,A mUÈh KolMgA< mYN `nHM g|lM `s ivaktI vrgA hY jo `pdyS ^ s¬,dA hY pr es ^ `%cArMgM< ijh/IaM ik dunIaM dy m¬|> toN gupt izÈdgI dI ictA aty Dn dA mAeaA jAl `s `pdyS rhIaM hn= zbUr 78:2 dy vD, iv|c ivGn pA idÈdA hY= tM `h koE Fl pYdA 23 nhIN kr skdA= pr ijh/A bIz `pjA~ zmIn ty iwsU k,k aty jglI bUqI bAry idRSqMt i.%igaA `h `s ivaktI vrgA hY jo `pdyS ^ s¬,dA dI ivaAiKaA krdA 36 aty smJdA hY= `h zrUr cgA fl idÈdA hY= koE sO iFr iwsU ny lokM ^ ivdA kItA aty Gr aA igaA gu,A< koE s|Q gu,A aty koE tIh gU,M Fl idÈdA hY=Ó `s dy cyly `s kol aAX aty aAiKaA< ÒsA^ Kyt dI jglI bUqI dI idRSqAt dI ivaAiKaA krky d|s=Ó 37 k,k aty jglI bUqI bAry idRSqMt `s ny jvAb id|tA< Òijs ivaktI ny cgA bIj 24 38 `s ny `nHM ^ e|k hor idRSqMt dy ky aAiKaA< bIjaA `h mnu|K dA pu|tr hY= Kyt dunIaM hY aty Òsvrg dA rAj e|k aijhy mnu|K vrgA hY ijs ny cgy bIj< hkUmt dy pu|tr hn= aty jglI bUqIaM 25 39 aAp,y Kyt iv|c cgA bIj bIijaA= pr jdoN sAry duSq dy pu|tr hn= aty `h vYrI ijs ny `nHM ^ lok su|ty hoX sn< `s dA vYrI aAeaA aty `s dI bIijaA `h SYtAn hY= vA>I dA vylA jug dy aÈt dA 26 k,k iv|c jglI bUqI bIj ky cilaA igaA= k,k smM hY aty v|>, vAly prmyS¬r dy dUt hn= 40 vDI aty k,k dy is|qy vI vDy= aty `s dy nAL jglI Òso ijs pRkAr jglI bUqI ek|QI kItI jMdI hY 27 bUqI vI vDI= Fyr mAlk dy nokr `s kol aAX aty aty a|g iv|c fUkI jMdI hY< esy trHM es jug dy aÈt 41 aAiKaA< ÔSRI mAn jI< kI t¬sIN aAp,y Kyt iv|c cgy dy smyN hovygA= mnu|K dA pu|tr aApi,aM dUtM ^ bIz nhIN bIjy? tM fyr jglI bUqI ik|To aAE?Õ aAp,y rAj iv|coN pAp krA`, dy sAry kAr,A aty 28 Òmnu|K ny jvAb id|tA< Ôiksy vYrI ny aijhA kItA BY/IaM vstM aty pApIaM ty sAry kukrmIaM ^ ek%iQaM 42 hY=Õ nokrM ny pu%iCaA< ÔkI sA^ jglI bUqIaM ^ ek|QA krn lE G%lygA= `h `nHM ^ a|g dy B|Qy iv|c s|uq 29 krn jA,A cAhIdA hY?Õ mnu|K ny jvAb id|tA< ÔnhIN< dy,gy= `%Ty `h lok ro,gy aty aAp,y dÈd pIs,gy= 43 jdoN t¬sIN jglI bUqI ^ pu|qoNgy tM ho sdkA hY ik t¬sIN td DrmI lok aAp,y iptA dy rAj iv|c sUrj vM{ 30 k,k ^ vI pu|q su|qoN= es lE vA>I t|k t¬sIN dohM cmk,gy= ijh/y lok s¬, skdy hn sun,= ^ rly-imly vD, idP aty vA>I dy vyly< mYN kAimaM ^ aAKMgA< pihlM jglI bUqI ^ ek|QA kro aty fUk, KzAinaM aty motIaM bAry idRSqMt 44 lE `s dA pUlA bnHo= aty Fyr k,k ^ ek|QA krky Òsvrg dA rAj `s KzAny vrgA hY ijh/A Kyt myry koQy iv|c jmHM kro=ÕÓ iv|c l¬¬ikaA hoeaA hY= jdoN e|k mnu|K ny es ^ l|B
  • 18.
    m|tI 13:45-14:14 994 ilaA< `s ny es ^ Kyt iv|c fyr d|b id|tA= `h bhut bhuty kirSmy nA kIty ik`N ik `nHM ny ivSvAs nhIN KuS sI ik `s ny `s Kyt ^ KrId, vAsty aAp,A sB kItA= kuJ vyc id|tA< jo `s kol sI= 45 Òfyr svrg dA rAj `s vpArI vrgA hY jo ik hyrodys ^ iwsU bAry Kbr 46 cgy motIaM ^ l|B irhA sI= jd `s^ e|k motI (mrkus 6:14–29; lUkA 9:7–9) BAry dAm dA imilaA tM jA ky aAp,A sB kuJ vyc-vq ky `s ny `h motI m¬|l lY ilaA= 14 `s smyN rAjy hyrodys< glIlI dy SAsk ny 2 iwsU dI Kbr s¬,I= `s ny aAp,y nokrM ^ aAiKaA< Òeh mnu|K bpitsmA dy, vAlA wUhnA hY= m|CI dy jAl bAry e|k idRSqMt `h zrUr m¬ridaM iv|coN jI `%iQaM hY= esy lE es 47 Òsvrg dA rAj e|k jAl vrgA vI hY< ijh/A iv|c aijhIaM cmtkArI SktIaM km kr rhIaM hn=Ó JIl iv|c pAeaA hoeaA hY= `s jAL ny v|KrI pRkAr 48 dIaM m|CIaM F/IaM= jdoN `h Br igaA tM mCyry jAl ^ k>y `%ty iK|c ky lY aAxy aty bYQ ky cÈgIaM wUhnA bpitsmA dy, vAly dI m¯t 3 m|CIaM ^ bAlqI iv|c jmA kItA aty iFjUl ^ pry su|q hyrodys ny aAp,y BrA iFilpu|s dI tIvIN hyroidwAs 49 id|tA= so dunIaM dy aÈt dy smyN vI aijhA hovygA= dy kAr, wUhnA ^ F/ ky binHaA aty kYd iv|c pA id|tA 4 dUt jA,gy aty cgy lokM iv|coN duSqM ^ alg kr sI= `s ny wUhnA ^ es lE kYd kItA ik`N ik< 50 dy,gy= aty `h `nHM ^ a|g dy B|Qy iv|c suq dy,gy= wUhnA ny `s^ aAiKaA< ÒhyroidwAs ^ r|K,A t¬hA^ 5 `s jgHA ty lokM ^ ro,A pvygA aty aAp,y dÈd pIs,y wog nhIN=Ó `h wUhnA ^ mArnA cAhuÈdA sI< pr `h pY,gy=Ó lokM toN .rdA sI ik`N ik `nHM ny wUhnA ^ nbI smiJaA 51 iwsU ny aAp,y cyilaM ^ pu%iCaA< ÒkI t¬sIN eh hoeaA sI= 6 sB g|lM smJdy ho?Ó cyilaM ny jvAb id|tA< ÒhM< pr hyrds dy jnmidn ty hyridwAs dI DI< hyrds o y o o y asIN smJdy hM=Ó aty `s dy mihmAnM vAsty n|cI= hyrodys `s toN bhut 52 7 td `s ny `nHM ^ ikhA< Òes lE hryk nym dy pRsn hoeaA= tM hyrodys ny sONh KAky `s^< jo kuJ vI 8 `pdySk< ijs ^ es svrg dy rAj bAry isiKaA `h mÈgy< dy, dA ekrAr kItA= `s dI mM ny `s^ id|tI gE hY< `h Gr dy mAlk vrgA hY< ijh/A aAp,y d%isaA hoeaA sI ik `h kI mÈgy< tM `s ny aAiKaA< KzAny iv|coN nvIaM< aty purA,IaM cIzM bAhr k|>dA Òhu,y e|Ty TAl ty r|K ky mY^ wUhnA bpitsmA dy, vAly 9 hY=Ó dA isr id`=Ó hyrodys `dAs ho igaA< pr aAp,IaM sONhM dy kAr, aty `nHM lokM dy kAr,< ijh/y `s dy iwsU dI aAp,y Gr v|l vApsI nAl bYQy hoX sn< `s ny hukm id|tA ik `s dI byntI 10 (mrkus 6:1–6; lUkA 4:16–30) t¬rt pUrI kItI jAvy= aty `sny mnu|KM ^ Byj ky 53 11 jdoN iwsU ny eh idRSqMt pUry kIty tM `h `ToN kYdKAny iv|c wUhnA dA isr v|>vA su%iqaA= iFr 54 t¬r ipaA= iwsU `s ngr iv|c igaA ij|Ty `h v|.A `s dA isr TAl iv|c ilaMdA igaA aty `s dI ku/I hoeaA sI aty `sny `nHM ^ `nHM dy pRArTnA sTAnM ^ id|tA igaA aty `h eh isr aAp,I mM hyroidwAs 12 iv|c `pdyS dy,y SurU kr id|ty= tM `h lok hYrAn ho kol lY gE= wUhnA dy cyilaM ny `%Ty jAky loT cu|kI gX aty pu%iCaA< Ò`s ny kirSmy krn dA eh igaAn aty `s^ d%ibaA aty aA, ky iwsU ^ Kbr id|tI= 55 aty SktI ik|ToN pRApt kItI hY? BlA eh trKA, dA pu|tr nhIN< aty es dI mM mirwm nhIN khA`NdI aty iwsU dA pÈj hzAr ^ Bojn krA`,A es dy BAE wAkUb< wUsuF< Sm~n aty whUdA nhIN (mrkus 6:30–44; lUkA 9:10–17; wuhnA 6:1–14) 56 13 hn? aty `s dIaM sArIaM BY,M BlM sA.y kol nhIN jdoN iwsU ny eh s¬i,aA tM `h `s TM toN e|klA 57 hn? fyr `s^ eh sB kuJ ik|To imilaA?Ó eÈJ by/I `%ty bYQ ky e|k ekMt TM ^ clA igaA= aty eh 14 `nHM ny iwsU ^ kbUl, toN enkAr kr id|tA= s¬, ky lok ngrM toN `s dy ip|Cy pYdl t¬r pxy= jdoN pr iwsUU ny `nHM ^ aAiKaA< Òiksy nbI ^ `s dy `h by/I toN `%tiraA< `%Ty `s ny bhut v|.I BI/ aAp,y Sihr jM aAp,y Gr iv|c nhIN sitkAiraA jMdA= vyKI= `s ny `nHM lE trs mihsUs kItA aty `nHM dy 58 bAkI lok `s dA sitkAr krdy hn=Ó `%Ty iwsU ny rogI lokM ^ cgA kItA=
  • 19.
    995 m|tI 14:15-15:9 15 32 33 jdoN SAm hoE tM cyilaM ny `s kol aA, ky ikhA< jdoN `h by/I ty c/H gX tM p¯, Tm gE= fyr< Òeh `jA/ TM hY aty hu, kuvylA ho igaA hY lokM ^ `h ijh/y by/I iv|c sn< `nHM ny `sdI `pAsnA kItI Byj id` tM jo `h ipÈ.M ^ jA sk,= aty aAp,y lE aty aAiKaA< Òs|cm¬|c tU prmyS¬r dA pu|tr hYN=Ó KA,A-dA,A m¬|l lY,=Ó 16 pr iwsU ny `nHM ^ jvAb id|tA< Ò`nHM dy jA, dI iwsU kE ibmAr lokM ^ rAzI krdA hY lo/ nhIN= t¬sIN `nHM ^ KA, ^ dyvo=Ó (mrkus 6:53–56) 17 34 cyilaM ny ikhA< Òpr xyTy sA.y kol isrF pÈj roqIaM `h JIl dy pAr lG ky gnysrt dI DrtI `%ty 18 35 aty do m|CIaM hn=Ó iwsU ny aAiKaA< Ò`h roqIaM ty `try= jdoN `ToN dy lokM ny `s^ pCAi,aA< tM `nHM m|CIaM myry kol ilaAP=Ó ny aAsy pAsy dy elAikaM iv|c ùKbr FYlA id|tI ty `nHM 19 36 fyr iwsU ny BI/ ^ GAh `%ty bYQ, dA hukm id|tA= ny aAp,y sAry ibmAr lokM ^ `s kol ilaMdA= `nHM `s ny pÈj roqIaM ty do m|CIaM lEaM: `s ny akAS ny iwsU ^ byntI kItI ik `h isrF `nHM ^ `s dy cyly v|l vyiKaA aty Bojn lE prmyS¬r dA SukrAnA kItA= dA p|lA Coh, dI aAigaA dyvy< `nHM sB ny< ijÈnHM ny iFr iwsU ny roqIaM v.IaM aty cyilaM ^ dy id|tIaM= CoihaA< cgy ho gxy= 20 aty cyilaM ny `h roqIaM lokM iv|c v. id|tIaM= sB lokM ny r|j ky KADA< KA, toN bAad cyilaM ny bcIaM pRBU dy nym aty lokM dIaM rItM hoEaM roqIaM dy quki/aM nAl bArM qokrIaM BrIaM= (mrkus 7:1–23) 21 `%Ty a¯rtM aty b|cy imlA`, toN ibnM ijnHM ny Bojn kItA= kul pÈj hzAr aAdmI sn= 15 2 td kuJ FrIsI ty nym dy `pdySk iwsU kol aAxy= `h wrUSlm toN `s kol aAxy ty ikhA= Òtyry cyly sA.y v.yiraM dI rIt dI `lG,A ik`N iwsU JIl `%ty cldA hY krdy hn? tyry cyly Bojn KA, toN pihlM h|T ik`N (mrkus 6:45–52; wUhÈnA 6:15–21) nhIN DoNdy?Ó 22 3 `s toN bAad< iwsU ny cyilaM ^ by/I iv|c bYQ, pr `s ny `nHM ^ `%tr id|tA< Òt¬sIN vI aAp,I lE ikhA aty aAiKaA ik `h JIl pAr lG jA, aty rIt nAl prmyS¬r dy hukm dI `lG,A ik`N krdy ho? 23 4 `%Ty `s dA eÈtzAr krn= BI/ ^ dUr Byj, toN prmyS¬r ny FrmAeaA hY ik< Ôt¬sIN aAp,y iptA aty bAad< pRArTnA krn lE `h iblkul ek|lA phA/ mAtA dA aAdr kro<* aty prmySr ny eh vI FrmAeaA ¬ `%ty c/H igaA= jdoN SAm hoE< `h `%Ty e|klA hI sI= hY ik ijh/A vI mnu|K iptA jM mAtA ^ mÈdA boly `h 24 5 by/I pihlM hI k>y toN bhut dUr sI= lihrM dy kAr, jAnoN mAiraA jAvy=Õ * pr t¬sIN `pdyS idÈdy ho ik by/I m¬sIbt iv|c sI= hvA `lqI idSA toN vg rhI ijh/A ivaktI aAp,y iptA jM mAtA ^ aAK skdA hY< 25 sI= svyr dy itÈn aty Cy dy ivckAr iwsU JIl dy myry kol kuJ hY jo mYN t¬hA.I shAetA lE estymAl 26 `%ty t¬rdA hoeaA aAp,y cyilaM kol aAeaA= jdoN kr skdA hM pr eh mYN t¬hA.I shAetA krn lE `s dy cyilaA ny `s^ JIl dy `pr t¬ridaM vyiKaM estymAl nhIN krMgA= mYN eh prmyS¬r ^ dyvMgA= 6 GbrA ky aAK, l|gy< Òeh koE BUt hY=Ó `h .r nAl t¬sIN `s bdy ^ aAp,y iptA dA sitkAr nA krn dA cIk `%Qy= `pdyS idÈdy ho= es trHM< t¬sIN aAp,I prprA kAr, 27 7 pr iwsU ny J|q `nHM ^ aAiKaA< ÒGbrAP nAÚ prmyS¬r dy hukmM ^ ivarT kr id|tA hY= hy kpqIP; 28 eh mYN hM< .ro nA=Ó td ptrs ny jvAb id|tA< wsAwAh ny t¬hA.yy bAry QIk agm vAk kItA hY ik: ÒpRBU jI< jykr eh s|cm¬|c t¬sIN ho< tM mY^ pA,I `%ty 8 t¬rky aAp,y kol aA`N, dA aAdyS dyvo=Ó Ôeh lok aAp,y bu|lM nAl myrA aAdr krdy hn< 29 iwsU ny ikhA< Òptrs< aA jAÚÓ td by/IPN `trn pr enHM dA idl mYToN dUr hY= 30 9 toN bAad ptrs pA,I `%ty iwsU v|l ^ t¬iraA= pr `h iksy cIz vAsty myrI `pAsnA nhIN krdy ik`N jdoN ptrs pA,I ty t¬iraA tM< `s ny BArI hvA dA ik `h mnu|K dIaM b,AEaM rItM dA `pdyS idÈdy bu|lA vyiKaA aty .r igaA aty pA,I iv|c .u|b, l|gA= hn=ÕÓ wsAwAh 29:13 ptrs cIikaA< ÒpRBU jI< mY^ bcAPÚÓ 31 iwsU ny `s^ aAp,y h|T nAl cu%ikaA aty aAiKaA< Òt¬sIN aAp,y ... aAdr kroÓ kUc 20:12; ibvsTA 5:16 ÒtY^ G|q ivSvAs hY= tU S|k ik`N kItA?Ó Òijh/A mn¬|K ... mAiraA jAvyÓ kUc 21:17
  • 20.
    m|tI 15:10-16:1 996 10 27 `s ny lokM ^ kol s|d ky `nHM ^ aAiKaA< Òs¬,o `s ny aAiKaA< ÒhM pRBU jI< pr ku|ty vI aAp,y 11 aty smJoÚ jo kuJ vI mnu|K dy mUÈh aÈdr jMdA hY `h mAlk dI myz toN i.|gy roqI dy quk/y KMdy hn=Ó 28 `s^ aSD nhIN b,A`NdA< sgNo jo kJ vI `s ivaktI |u u td iwsU ny `%tr id|tA< Òhy bIbI tyrI aAsTA dy mUhoN inkldA hY `h `s^ aSuD b,A`NdA hY=Ó v|.I hY= ijvyN tU cAhyN `vyN hI hovy=Ó e`N `s dI DI 12 td cyly iwsU kol aAX aty pu%iCaA< ÒkI t¬hA^ `sy vyly hI cgI ho gE= ptA hY ik jo kuJ t¬sIN aAiKaA sI< frIsI `s^ s¬,ky nrAz ho gX sn=Ó iwsU dA bhut sAry lokM ^ QIk krnA 13 29 iwsU ny ikhA< Òhryk bUqA jo myry surgI iptA ny iwsU `%To t¬r ky glIlI JIl dy ny/y aAeaA< aty 14 nhIN lAeaA so j/o pu%iqaA jAvygA= FrIsIaM toN phA/ `%ty c/Hky `%Ty bih igaA= 30 dUr rho= `nHM ^ C|. dyvo= `h aÈnHy lokM dy aÈnHy aAgU bhut sAry lok `s kol aAxy= `h aAp,y nAl hn= aty jykr e|k aÈnA aAdmI dUsry aÈnyH dI rAhnumAE H lgi/aM< aÈinHaM< qui.aM< gUigaM aty hor bhut sAiraM krdA tM dovyN hI qoxy iv|c i.|g,gy=Ó ^ lYky aAxy= aty `nHM ^ iwsU dy crnIN lAeaA aty 15 31 ptrs ny pu%iCaA< Òjo kuJ t¬sIN lokM ^ ikhA sA^ iwsU ny `nHM sAiraM ^ cgA kItA= lokM ny vyiKaA `s dA arT d|so=Ó ik gUgy bol rhy hn< qu.y cgy huÈdy hn< lg/y t¬rdy hn 16 `s ny ikhA< ÒdUjy lokM dI trHM kI hAly vI t¬hA^ aty aÈnHy vyKdy hn tM hYrAn hoXy aty `nHM ny esrAxyl 17 smJ,A m¬Sikl hY=Ó kI t¬sIN eh nhIN jA,dy ik jo dy prmyS¬r dI `stit kItI= kuJ mUÈh iv|c pYNdA hY `h i>|. iv|c jMdA hY< aty fyr 18 bAhr aA`NdA hY aty pKAny iv|c jMdA hY? pr iwsU dA cAr hzAr toN v|D lokM ^ Bojn krA`,A ijh/IaM g | l M m U È h o N inkldIaM hn< `h idl o N (mrkus 8:1–10) 32 aA`NdIaM hn< aty eho g|lM mnu|K ^ aSu|D b,A td iwsU ny aAp,y cyilaM ^ kol s|d ky ikhA< 19 idÈdIaM hn= ik`N ik sArIaM burIaM g|lM< ijvyN< ÒmY^ lokM `%ty trs aA`NdA hY< ik`N ik eh itÈnM dSq ivcAr< ktl< bdkArI< ijnsI gnAh< crI krnA< u u o idnM toN myry nAl rih rhy hn< aty enHM dy kol KA, JUQ bol,A aty B.I krnI< ivaktI dy idloN hI ^ kuJ nhIN aty mYN nhIN cAhuÈdA ik enHM ^ B|uiKaM 20 aA`NdIaM hn= eho g|lM hn ijh/IaM mnu|K ^ ivdA krM< ikty `h rsty iv|c hI Bu|K dy mAry byhoS nA 33 aSuD b,A`NdIaM hn< pr ibnA h|T DoeaM roqI KA,I< | ho jA,=Ó cyilaM ny iwsU ^ jvAb id|tA< ÒasIN enHM mnu|K ^ aSu|D nhIN b,A`NdI=Ó sAry lokM dy KA, lE kAFI Bojn es bIaAbAn jgHA iv|c ik|ToN pRApt kr skdy hM?Ó 34 iwsU dA e|k ZYr whUdI a¯rt ^ bcA`,A td iwsU ny `nHM ^ pu%iCaM< Òt¬hA.y kol ikÈnIaM (mrkus 7:24–30) roqIaM hn?Ó `h bol=< Òs|t roqIaM aty To/IaM in|kIaM y 21 iwsU `%ToN c|l ky sUr aty sYdA dy elAky iv|c m|CIaM hn=Ó 22 35 igaA= `s elAky iv|coN e|k knAnI a¯rt aAE aty td iwsU ny BI/ ^ hyQM zmIn ty bYQ, ^ ikhA= 36 `%cI dy,y iwsU ^ bolI< Òhy pRBU< dA~d dy pu|trÚ myry td `hny st rqIaM aty mCIaM lEaM aty prmSr | o | y ¬ `%ty dwA kro myrI DI dA BUt dy sAX nAl burA hAl dA Sukr krky to/IaM aty cyilaM ^ id|tIaM aty cyilaM 37 hY=Ó ny lokM iv|c v.IaM= sB lokM ny r|j ky KADA< aty 23 pr iwsU ny jvAb iv|c `s a¯rt ^ e|k vI Sbd `s dy cyilaM ny bcy hoxy Bojn nAl s|t qokrIaM 38 nA aAiKaA= `s dy cyly `s kol aAX aty `s^ byntI BrIaM= a¯rtM aty b%icaM dy KA, toN Cu|q `%Ty G|q 39 kItI< Òbu/HI ^ kho ik `h clI jAvy= `h sA.A ip|CA toN G|q cAr hzAr aAdmI sn= ifr lokM ^ ivdA krdI hoE rOlA pA rhI hY=Ó krky `h by/I `%ty c/H igaA aty mgdAn dy elAky 24 td iwsU ny aAiKaA< ÒmY^ isrF esrAxyl dIaM iv|c aAeaA= guaAcIaM hoEaM By.M lE G%ilaA igaA hY=Ó 25 pr `h iwsU kol aAE aty `s dy a|gy m|TA qyk ky whUdI aAgUaM ny iwsU dA emithAn ilaA bolI< ÒpRBU jI< myrI shAetA kro=Ó (mrkus 8:11–13; lUkA 12:54–56) 26 tM iwsU ny `%tr idtA< ÒbAlkM dI rqI lky ktiraM | a|gy su|q,I cgI nhIN hY=Ó o Y U 16 FrIsIaM aty sdUkIaM ny iwsU kol aA,ky prtA`, lE `s a|gy ardAs kItI ik sA^
  • 21.
    997 m|tI 16:2-24 2 koE cmtkArI inSAn ivKAvo= pr `s ny `nHM ^ ptrs ny ikhA iwsU hI msIh hY `%tr id|tA< ÒjdoN t¬sIN .u|bdy sUrj ^ vyKdy ho< tM (mrkus 8:27–30; lUkA 9:18–21) 13 t¬sIN jA,dy ho ik mosm ikvyN dA hovygA= jykr akAS kYsrIaA iFil|pI dy elAky iv|c aAky iwsU ny aAp,y lAl hovy< tM t¬sIN aAKdy hoN ik m¯sm cgA hovygA= cyilaM ^ pu%iCaA< ÒlokIN iks ^ aAKdy hn ik `h 3 aty jykr svyry akAS lAl aty b|dlvAE hovy tM mnu|K dA pu|tr hY?Ó 14 t¬sIN aAKdy ho ik eh mINh vAlA idn hovygA= eh sB `h boly< ÒkoE tM wUhnA bpitsmA dy, vAly ^ m¯sm dy idn hn= ijvyN t¬sIN enHM sAry idnM dy aAkAS kihÈdy hn aty koE XlIwAh aty koE iwrimwAh jM ^ vyKdy ho aty jA,dy ho ik enHM dy kI arT hn itvyN nbIaM iv|coN iksy e|k ^=Ó 15 hI< jo kuJ hu, vApr irhA hY< eh vI sB inSAn hn< `s ny `nHM ^ ikhA< Òpr t¬sIN mY^ kI kihÈdy ho ik 4 pr t¬sIN enHM inSAnM toN anjA, ho= es pI/HI dy mYN kO, hM?Ó 16 duSq aty pApI lok cmtkAr cAhuÈdy hn pr lokM ^ Sm~n ptrs ny `%tr id|tA< Òt¬sIN msIh ho< wUnAh dy inSAn* toN ibnA hor koE inSAn nhIN jI~Ndy prmyS¬r dy pu|tr ho=Ó 17 ivKAeaA jAvygA=Ó td `h `nHM ^ C|. ky cilaA iwsU ny `s^ `%tr id|tA< ÒtU DÈn hY wUnAh dy igaA= pu|tr Sm~n= ik`N ik eh g|l tY^ mnu|K duaArA nhIN pRgqAE gE sgoN myry iptA duaArA jo ik svrg 18 iv|c hY= mYN vI tY^ aAKdA hM ik tU ptrs* hYN< aty iwsU dI whUdI aAgUaM dy ivru|D ictAvnI mYN aAp,I klIiswA es c|qAn `%pr b,AvMgA= m¯t (mrkus 8:14–21) dI SktI kdI vI myrI klIiswA ^ hrA`, dy kAibl 5 19 cyilaM ny JIl pAr kr lE< pr roqI ilaA`,I nhIN hovygI= mYN tY^ svrg dy rAj dIaM kujIaM 6 Bu|l gxy= eslE iwsU ny `nHM ^ aAiKaA< Òscyt dvMgA= jo inr,A tU DrtI `%ty krNy gA prmSr daArA y y ¬ u rhoÚ FrIsIaM aty sdUkIaM dy KmIr toN aAp,y aAp ^ kItA inr,A hovygA= ijs m¬aAFI dA ekrAr tU DrtI bcAP=Ó ty kryNgA `h prmySr duaArA id|tI gE mAFI hovgI=Ó ¬ y 7 20 cyilaM ny e|k dUjy nAl ivcAr kItA aty aAiKaA< td iwsU ny aAp,y cyilaM ^ KbrdAr kItA ik `h Ò`s ny aijhA eslE aAiKaA hovygA ik`N ju asIN iksy ^ nA kih, ik `hI msIh hY= roqI ilaA`,I Bu|l gX hM?Ó 8 pr iwsU ny eh jA,ky ikhA< Òhy To/I prtIt vAilP< iwsU aAp,I m¯t bAry agm vAk krdA t¬sIN roqI nA ho, krky aAps iv|c kI ivcArM krdy (mrkus 8:31–9:1; lUkA 9:22–27) 9 21 pX hoN? kI ajy vI t¬sIN nhIN smJy? kI t¬hA^ wAd `s smyN toN< iwsU ny aAp,y cyilaM ^ vrn, krnA nhIN ik mYN pÈj roqIaM nAl pÈj hzAr lokM dI Bu|K SurU kItA ik `s^ wrUSlm zrUr jA,A pvygA< aty imqAE sI? kI t¬hA^ wAd nhIN ik bcy hoX Bojn nAl bzurg whUdI aAgUaM< prDAn jAjkM< aty nym dy 10 t¬sIN ikÈny qokry Bry sn= kI t¬hA^ wAd nhIN mYN s|tM `pdySkM duaArA bhut kSq J|l,y pY,gy= aty eh roqIaM nAl cAr hzAr lokM dI Bu|K imqAE sI? kI vI d%isaA ik `h mAiraA jAvygA pr mrn dy tIjy t¬hA^ wAd nhIN ik bcy hoX Bojn nAl t¬sIN ikÈny qokry idn `h Fyr jI `%QygA= 11 22 Bry sn? tM t¬sIN ik`N nhIN smJdy ik mYN t¬hA^ td ptrs `s^ e|k pAsy lY jAky `s^ iJ/k, roqI bAry nhIN aAK irhA sI? pr mYN t¬hA^ FrIsIaM l|gA< ÒpRBU< prmyS¬r t¬hA^ `nHM g|lM toN bcAvy= eh aty sdUkIaM dy KmIr bAry huiSaAr rih, lE kih kdy vI t¬hA.y nAl nA vApryÚÓ 23 irhA sM=Ó iwsU m¬i/aA aty ptrs ^ aAiKaA< Òhy SYtAn< 12 fyr `h cyly jA, gX ik `h `nHM ^ roqI iv|c mYToN dUr cilaA jA= tU myrI shAetA nhIN kr irhA< tU vrty jA, vAly KmIr toN sAvDAn rih, lE nhIN pRBU dy bcnM dA iDaAn nhIN kr irhA sgoN tU `nHM aAK irhA sI= asl iv|c `h `nHM ^ FrIsIaM aty g|lM lE iFkrmÈd hYN ijnHM ^ lok zrUrI smJdy hn=Ó 24 sdUkIaM dy `pdySM dy iKlAF aAp,y-aAp dI r%iKaA td iwsU ny aAp,y cyilaM ^ aAiKaA< ÒkoE myry krn lE kih irhA sI= ip|Cy aA`,A cAhuÈdA hY< tM `s ^ `nHM g|lM ^ ÔnMhÕ aAK,I pvygI ijnHM ^ `h cAhuÈdA hY= `s ivaktI ^ wUnAh dy inSAn wUnAh dy v|.I m|CI dy pyq iv|c itÈn idn iwsU dy kbr ivcly itÈn idnM vrgy hn= ptrs dA arT Òc|qAnÓ hY=
  • 22.
    m|tI 16:25-17:23 998 `h slIb kbUl krnI cAhIdI hY jo `s ^ id|tI gE `nHM `s^ nhIN pCAi,aA= aty lokM ny< jo bdI `h 25 hY aty myrA ip|CA krnA cAhIdA hY= ik`N ik ijh/A kr skdy sI< `s nAl kItI= esy trHM mnu|K dA pu|tr 13 aAp,I jAn bcA`,A cAhygA `h `s ^ guaA dyvgA= y vI `nHM h|To du|K pAvygA=Ó td cyilaM ^ smJ pE aty hr `h ivaktI jo myry lE aAp,I jAn guaAvygA ik iwsU dA BAv wUhnA bpitsmA dy, vAly toN hY ik 26 `h `s^ pA lvygA= iksy ivaktI ^ kI lAB hovgA y `hI asl iv|c xylIwAh sI= jykr `h sArI dunIaM ij|t lvy< pr aAp,y pRA, guaA lvy? ivaktI aAp,y pRA, vAps lY, lE kuJ 27 vI nhIN dy skdA= mnu|K dA pu|tr aAp,y dUtM smyt iwsU dA bImAr b|cy ^ QIk krnA aty iptA dI mihmA nAl m¬/ aAvygA= aty `s vkt (mrkus 9:14–29; lUkA 9:37–43) 14 mnuK dA putr hr e|k ^ `s dI krnI dA fl dyvgA= | | y jd iwsU aty `s dy cyly BI/ kol vAps prty tM 28 mYN s|c m¬|c t¬hA^ s|c aAKdA hM ik eTy K/y lokM e|k mnu|K `s dy kol aAeaA aty `s a|gy go.y invA 15 iv|coN kuJ lok mrn toN pihlM mnu|K dy pu|tr ^ aAp,y ky boilaA< pRBU jI< Òmyry pu|tr `%ty dwA kro ik`N ik rAj nAl aA`NdA vyK,gy=Ó `h imRgI dy mAry bhut du|K pA`NdA hY= `h tM bhut 16 vArI a|g iv|c jM pA,I iv|c i.|g pYNdA hY= mYN `s^ iwsU mUsA aty xylIwAh dy nAl t¬hA.y cyilaM kol ilaAeaA sI< pr `h `s^ cgA (mrkus 9:2–13; lUkA 9:28–36) nA kr sky=Ó 17 iCaM idnM bAad< iwsU ny ptrs< wAkUb aty td iwsU ny `%tr id|tA< Òt¬hA^ ivSvAs nhIN hY= 17 `s dy BrA wUhnA ^ ilaA aty `nHM ^ e|k 2 `%cy phA/ ty lY igaA= `nHM cyilaM dy sAmH,y iwsU t¬hA.A jIvn >Èg Zlt hY= ikÈnA icr mY^ t¬hA.y nAl rih,A pvygA? ikÈnA icr mYN t¬hA.y nAl sbr toN km bdl igaA= `s dA m¬|K sUrj vM{ cmikaA aty `s lvMgA= b|cy ^ e|Ty ilaA`=Ó 3 18 dy k|p/y cAn, vrgy ic|qy ho gxy= fyr `nHM ^ do tM iwsU ny bcy adrly Bt ^ sKtI nAl iJ/ikaA= | È U ù aAdmI< mUsA aty XlIwAh< iwsU nAl g|lM krdy hoX BUt b|cy iv|coN bAhr aAigaA aty `sy G/I b|cA cgA ho 19 nzr aAX= igaA= Fyr jdoN iwsU ek|lA sI cyly `s kol aAX 4 td ptrs ny a|goN iwsU ^ aAiKaA< ÒpRBU jI sA.A aty pu|iCaA< ik asIN BUt ^ ik`N nA k|> sky? 20 e|Ty ho,A cgA hY= jy t¬sIN cAho tM e|Ty itÈn .yry b,AvM< `s ny `nHM ^ ikhA< Òt¬sIN `s b|cy iv|coN BUt e|k t¬hA.yy lE e|k mUsA lE e|k xylIwAh lE=Ó k|>, iv|c es lE nAkAmwAb rhy ik`N ik t¬hA.I 5 ajy ptrs bol hI irhA sI ik e|k jotmAn b|dl inhcA kmzor sI= mYN t¬hA^ s|c aAKdA hM ik jy t¬hA.yy ny `nHM `%pr CM kItI aty `s b|dl iv|coN e|k avAz iv|c srHoN dy dA,y ijÈnI vI aAsTA hovy tM t¬sIN es eh kihÈdI aAE ik< Òeh myrA pu|tr hY aty mYN es ^ phA/ ^ vI jy khoNgy< Ôe|ToN h|q ky `s TM clA jAÕ< tM ipaAr krdA=Ó `h cilaA jAvygA aty t¬hA.y lE koE vI km anho,A 6 21 jdoN cyilaM ny eh aAvAz s¬,I tM `h GbrA nhIN hovygA=Ó * 7 gX= `h mUDy mUÈh i.|g pxy= pr iwsU ny ny/y aA, ky 8 `nHM ^ CoihaA aty ikhA< Ò`%Qo aty .ro nA=Ó td `nhM ny aAp,IaA a|KM cu|kIaM tM `%Ty hor iksy ^ iwsU dA aAp,I m¯t bAry aYlAn 9 nhIN isrF iwsU ^ ek|lA dyiKaA= jdoN iwsU aty `s (mrkus 9:30–32; lUkA 9:43–45) 22 dy cyly phA/ toN hyQM aA rhy sn< iwsU ny `nHM ^ aAdyS bAad iv|c sAry cyly glIl iv|c ek|Qy hoX tM id|tA< Òjd tIk mnu|K dA pu|tr m¬ridaM iv|coN nA jI iwsU ny `nHM ^ ikhA< Òmnu|K dA pu|tr lokM dy h|T sONp 23 `%Qy< `s drSn dI g|l iksy ^ nhIN d|s,A=Ó id|tA jAvygA= aty `h mnu|K dy pu|tr ^ mAr s|uq,gy 10 td `s dy cyilaM ny `s toN pu%iCaA< Òfyr nym dy aty `h ifr tIjy idn jI `N|QygA=Ó cyly eh s¬,ky `pdySk eh ik`N aAKdy hn ik msIh dy aA`, toN b/y `dAs hoxy ik iwsU mAiraA jAvygA= pihlM xylIwAh dA aA`,A zrUrI hY?Ó 11 iwsU ny `%tr id|tA< Ò`h QIk aAKdy hn ik `h 12 t¬k 21 kuJ wUnAnI p|tRIaM iv|c t¬¬k 21 joi/aA igaA hY= aAvygA aty sB kuJ bhAl krygA= pr mYN t¬hA^ Ò`s trHM dI aAtmM isrf pRArTnA aty vrtM rAhIN bAhr aAKdA hM< ik XlIwAh pihlM hI aA cu%ikaA hY pr aA`NdI hY=Ó
  • 23.
    999 m|tI 17:24-18:17 iwsU dA mihsUl dy, bAry `pdyS pAp krA`, dA kAr, b,dy hn= eh g|lM zrUr 24 iwsU aty `sdy cyilaM dy kfrnAhUm aA`, toN vAprnIaM cAhIdIaM hn= pr `s ivaktI ty hAe bAad< mÈdr dA kr `grAhu, vAly prts kol aAX jo enHM g|lM dy vAprn dA kAr, b,dA hY= 8 aty aAiKaA< Òt¬hA.A gurU do .RAKmA* mÈdr dA kr Òjykr tuhA.A h|T jM pYr tuhAToN pAp krAvy< tM idÈdA hY?Ó es^ v|> ky su|q idP= tuhA.y vAsty e|k h|T jM pYr 25 ptrs ny `%tr id|tA< ÒhM< iwsU msUl idÈdA hY=Ó nAl jIvn iv|c dAKl ho,A estoN ikty v|D lAhyvd jdoN ptrs Gr aÈdr aAeaA< `s dy bol, toN hY ik tusIN donM h|TM-pYrM smyt hmySA LE nrkM dI 9 pihlM< iwsU boilaA aty `s^ pu%iCaA< ÒSm~n< tU kI a|g iv|c su|qy jAvoN= jykr tuhA.I a|K pAp krAvy< tM socdA hYN? DrtI dy rAjy ikÈnM toN kr aty msUl vsUldy H es ^ k|> ky su|q idP= tuhA.y lE kA,A hoky jIvn hn= aAp,y lokM toN jM dUsiraM toN?Ó iv|c dAKl ho,A estoN ikty cgA hY ik tusIN do a|KM 26 ptrs ny jvAb id|tA< Ò`h horM toN msUl vsUldy huÈidaM vI hmySA lE nrkM dI a|g iv|c su|q id|ty hn=Ó jAvoN= iFr iwsU ny aAiKaA< Òes lE `nHM dy aAp,y lokM 27 ^ Coq hY= pr asIN msUlIaM ^ nArAz nhIN krnA iwsU dA guaAcI By. bAry idRSqMt cAhuÈdy< es lE es >Èg nAl msUl adA kro< JIl ty (lUkA 15:3–7) 10 jAP aty m|CIaM F/o= ijh/I m|CI tU pihlM F/yNgA ÒsAvDAn rhoÚ enHM Coqy b%icaM ^ nFrt nAl `s dA mUÈh KolHI aty cAr dRAKmA dA e|k is|kA imlygA= nA vyKoÚ ik`N ik mYN t¬hA^ aAKdA hM ik enHM b%icaM `h is|kA cu|kI aty msUlIX ^ dy dyvIN= es nAl myrA dy dUt svrgM iv|c hn aty `h dUt hmySA `%ty myry 11 tyrA msUl id|tA jAvygA=Ó surgI iptA nAl huÈdy hn= * 12 Òt¬sIN kI smJdy ho? jykr iksy mnu|K kol sO By.M iwsU ny d%isaA ik kO, mhAn hY ho,< aty `nHM iv|co e|k By. guaAc jAvy< tM kI `h (mrkus 9:33–37; lUkA 9:46–48) ni/|nivaM By.M ^ phA/ ty C|.ky `s guacI hoE By. 13 18 2 `sy G/I cyly iwsU kol aAxy ty aAK, l|gy< Òsvrg dy rAj iv|c sBnA nAloN v|.A kO, hY?Ó td `s ny e|k Coqy b|cy ^ s%idaA aty `s^ ^ l|B, nhIN jAvygA? mYN t¬hA^ s|c d|sdA hM< jykr mnu|K guaAcI hoE By. ^ l|B lvy< tM `h aAdmI ni/|nivaM By.M nAloN< ijh/IaM guaAcIaM nhIN sn< 3 14 cyilaM dy sAmH,y K/A krky aAiKaA< ÒmYN t¬hA^ s|c `s e|k By. bAry v|D KuS hovygA= `sy trHM t¬hA.y aAKdA hM ik t¬hA^ bdl,A cAhIdA hY aty aAp,y iptA dI ijh/A svrg iv|c hY eh mrzI nhIN ik idlM iv|c Coqy b%icaM ijhy b, jA,A cAhIdA hY< nhIN enHM b%icaM iv|coN koE e|k vI guaAc jAvy= tM t¬sIN kdy vI svrg dy rAj iv|c dAKl nhIN hovNo gy= 4 eslE jo kE vI aAp,-aAp ^ es bcy vM{ inmr o y | jdoN koE mnu|K glt km krdA b,A`NdA soE svrg dy rAj iv|c sBnM toN v|.A hY= (lUkA 17:3) 5 15 Òaty jo koE vI es trHM e|k Coqy b|cy ^ myry nM Òjykr tuhA.A koE BrA tuhA.y nAl Zlt ivhAr iv|c kbUldA< `h mYN^ kbUldA hY=Ó kry< tM tusIN `s ^ e|klA jA ky smJAP ik `s ny eh km Zlt kItA hY= jykr `h tuhA^ s¬,dA hY tM iwsU pApM dy kAr,A bAry cytAvnI idÈdA hY tusIN `s ^ iFr toN aAp,A cgA BrA bnA`, iv|c 16 (mrkus 9:42–48; lUkA 17:1–2) sFl ho gX hNo = pr jykr `h tuhA^ sun, toN enkAr 6 Òaty ijh/A koE vI enHM CoiqaM b%icaM koloN< krdA hY tM< aAp,y nAl e|k jM do ivaktIaM ^ lY ky ijh/y myry iv|c inhcA r|Kdy hn< pAp krA`, dA jAP tM ik jo kuJ vI vApry< `s bAry `h do jM itÈn 17 kAr, b,dA hY< `s mnu|K lE eh cgA hovygA ik ivaktI gvAhI dy sk,=* jykr `h `nHM dI vI `s dy gly iv|c c|kI dA pu/H bnH ky `s^ .UGy sm¬Èdr nA s¬,y tM ifr klIsIaA ^ Kbr idP= jykr `h 7 iv|c .ob id|tA jAvy= `nHM lokM `%ty hAe jo lokM toN klIsIaA ^ vI sun, toN enkAr krdA hY< tM `s^ do .RAKmA kr whUdI eh mihsUl whUdI mÈdr lE sAl t¬k 11 kuJ wUnAnI nklM iv|c t¬k 11 jo/I gE hY : ÒaAdmI iv|c e|k vAr idÈdA sI= eh e|k idn dy mzUrI dy brAbr dA pu|tr guaAcy lokM ^ bcA`, lE aAeaA=Ó sI= ÒtM ik ... sk,Ó ibvsTA 19:15
  • 24.
    m|tI 18:18-19:8 1000 18 31 gYr whUdI aty e|k msUlIaM mÈn lvo= mYN t¬hA^ krzA vAps nhIN dy id|tA= pr jdoN `s dy nAl dy s|c aAKdA hM ik jo vI inr,A t¬sIN e|Ty DrtI ty nOkrM ny eh g|l vAprdI vyKI tM b/y `dAs hoxy aty kroNgy `h prmyS¬r duaArA kItA inr,A hovygA= jo `nHM jAky aAp,y mAlk ^ sArA hAl d|s id|tA= 32 kuJ vI t¬sIN DrtI ty m¬aAF kroNgy `h mAFI prmyS¬r Òtd mAlk ny `s nOkr ^ s%idaA aty aAiKaA< dI id|tI hoE mAFI hovygI= ÒPxy duSq nOkr< tU myry ikÈny Dn dA dy,dAr sI< pr 19 ÒmYN t¬hA^ eh vI kihÈdA hM ik jykr tusIN do tU mY^ krzA C|., lE byntI kItI= eslE mYN tyrA 33 j,yN vI DrtI `%ty iksy g|l lE mÈnogy tM t¬sIN `s sArA krjA C|. id|tA= fyr ijvyN mYN tyry ty dwA kItI lE byntI kr s|kdy ho< aty jo vI t¬sIN mÈgoNgy `h sI kI tY^ vI aAp,y nAl dy nOkr `%ty `vyN hI dwA 34 t¬hA.y lE myry surgI iptA duaArA pUrA kItA jAvygA= nhIN krnI cAhIdI sI=Õ mAlk ^ bhut gusA aAeaA | 20 eh s|c hY ik`N ik do jM itÈn mnu|K myry nM ty e|kQy aty `s ny nOkr ^ szA dy, lE kYd iv|c su|q id|tA< ho,< tM mYN `%Ty `nHM dy nAl hM=Ó aty `nIN dyr kYd iv|c r|K, dA hukm id|tA ijÈnI dyr `h aAp,A krz cuktA nA kr dyvy= 35 iKmA bAry `pdyS Òesy trHM myrA surgI iptA t¬hA.y nAl krygA 21 td ptrs iwsU kol aAeaA aty `s^ aAiKaA< ijvyN rAjy ny nokr nAl kItA jykr t¬sIN aAp,y BAEaM Òjykr myrA BrA myrA burA krnA jArI r|Ky< tM ikÈnI aty BY,M ^ aAp,y idloN mAf nhIN kroNgy tM myrA surgI vArI mYN `s^ mAF krM? kI mYN `s^ s|t vAr burA iptA t¬hA^ m¬aAf nhIN krygA=Ó krn t|k mAF krM?Ó 22 iwsU ny `s^ ikhA< ÒtU s|t vAr toN v|D mAF kr= iwsU dI tlAk bAry is%iKaA tU `s^ lgAtAr mAf krdA jA< BAvyN `h tyry nAl (mrkus 10:1–12) st|tr vAr gltI kry=Ó 23 Òso surg dA rAj `s rAjy vrgA hY ijsny aAp,y `nHM nokrM toN pYsA vsUl, dA mn b,AeaA jo `s dy 19 jdoN iwsU eh sB g|lM aAK hiqaA tM glIl toN cilaA igaA= aty wrdn ndI toN pAr 2 whUidwA dIaM h|dM iv|c aA igaA= bhut sAry lokM ny 24 nOkr `s^ dy,dAr sn= jdoN rAjy ny pYsA ek|QA `s dA ip|CA kItA aty `%Ty `s ny bhut sAry bImAr krnA SurU kItA< tM `sdy e|k nokr ^< jo `s^ cMdI lokM ^ cgA kItA= 3 dy kE hzAr is%ikaM dA dy,dAr sI< `s kol ilaMdA kuJ frIsI `s^ prtA`, lE `s dy kol aA, 25 igaA= pr nOkr< kol dy, ^ kuJ nhIN sI< td `s ky boly< ÒkI eh e|k aAdmI lE SrHA anusAr hY ik dy mAlk ny hukm id|tA ik `h `s dI tIvIN< bAl-b|cy `h aAp,I ptnI ^ `s iksy vI kAr, lE tlAk dy aty jo kuJ vI `s dA hY sB vyicaA jAvy aty krz Br skdA hY jo `h cAhuÈdA hY=Ó 4 ilaA jAvy= iwsU ny jvAb id|tA< ÒkI t¬sIN poTIaM iv|c nhIN 26 Ò`s smyN nokr ny `s a|gy Juk ky byntI kItI< pi/HaA ik aAid iv|c< Ôisrj,hAr ny lokM ^ puruS 5 Ômyry ty rihm kro aty mYN jo kuJ t¬hAToN ilaA hY< jldI aty estRI b,AeaA? * aty prmyS¬r ny ikhA< Ôes 27 mo/ dyvMgA=Õ tM mAlk ^ `s ty trs aAeaA= lE mrd aAp,I mM aty bAp ^ C|. ky aAp,I vhuqI mAlk ny trs KA ky `s dA krz mAF kr id|tA aty nAl imilaA rhygA aty `h dovyN e|k SrIr ho,gy=Õ* 6 `s^ vI C|. id|tA= eslE `h hu, do nhIN hn< sgoN e|k hnÚ so jo kuJ 28 ÒjdoN `hI nOkr bAhr aAeaA< tM `s^ dUjA prmyS¬r ny jo/ id|tA hY `s^ mnu|K a|. nA kry=Ó 7 nokr imilaA jo `s^ cMdI dy e|k sO is%ikaM dA `nHM ny `s^ aAiKaA< Òfyr mUsA ny aAdmI ^ itaAg dy,dAr sI= tM `s nOkr ny dUjy ^ gloN f/ ilaA p|tr rAhIN tlAk dy, dI aAigaA ik`N id|tI hY=Ó* 8 aty aAiKaA ijsdA tU mY^ dy,dAr hY; so dy= iwsU ny `%tr id|tA< Ò`s ny t¬hA^ t¬hA.I sùKt 29 ÒtM `s dy nAl dA nOkr `s dy go.I pY igaA idlI dy kAr, aAp,IaM ptnIaM ^ tlAk dy, dI aty `s^ byntI kItI< ÔtU myry nAl sbr toN km lY< mYN aAigaA id|tI= pr m¬|>oN eh estrHM dI rIt nhIN sI= tyrA sArA krjA dy idaMgA=Õ 30 Òpr `s ny enkAr kr id|tA aty kichrI rAhIN ÒisrjnhAr ... b,AeaAÓ `tpt 1:27 jM 5:2 `s nOkr ^ kYd iv|c su|q id|tA igaA= `s^ `nM Òes lE ... SrIr ho,gyÓ `tpt 2:24 icr kYd iv|c r|iKaA igaA jdoN t|k ik `sny sArA ÒFyr ... id|tI hYÓ ibvsTA sAr 24:1
  • 25.
    1001 m|tI 19:9-20:2 9 pr mYN t¬hA^ aAKdA hM ik jykr koE aAp,I ptnI dA aAdr kro* Ôaty aAp,y aAp vM{ aAp,y guaM>I ^ tlAk idÈdA hY aty dUjI a¯rt nAl ivaAh krA ^ vI ipaAr kro=Õ*Ó 20 lYNdA hY tM< `h ivBcAr dA doSI hY= iksy bdy dA `s jvAn ny ikhA< ÒenHM sBnM ^ tM mYN mÈinaM aAp,I ptnI ^ tlAk dy, lE isrF e|k hI kAr, hY< hor hu, myry iv|c kI kmI hY?Ó 21 ho skdA hY `h eh ik `s dI ptnI dy iksy dUjy iwsU ny `%tr id|tA< Òjy tU pUrn ho,A cAhuÈdA hYN< aAdmI nAl ijnsI sbD ho,=Ó tM jA jAkyy aAp,IaM sArIaM cIzM vyc dy aty Dn 10 cyilaM ny `s^ ikhA< Òjykr aAdmI aty a¯rt dy grIb lokM iv|c v. dy= estrHM tY^ svrg iv|c ivckAr eh hAlAt hn< tM ivaAh nA krA`,A cgA KzAnA imlygA= Fyr tU aA ky myry ip|Cy ho t¬r=Ó 22 hY=Ó pr jdoN `s jvAn ny eh s¬i,aA tM< `h `dAsI 11 pr `s ny `nHM ^ aAiKaA< ÒsB lok es^ kbUl iv|c cilaA igaA< ik`N ik `h bhut amIr sI= 23 nhIN kr skdy= pr isrF `h lok ijnHM ^ prmyS¬r ny td iwsU ny aAp,y cyilaA ^ ikhA< ÒmYN t¬hA^ s|c 12 aAigaA id|tI hY= es dy iBÈn kAr, hn< ik kuJ aAKdA hM ik amIr dA svrg dy rAj iv|c v/nA 24 aAdmI ivaAh ik`N nhIN krA`Ndy= kuJ mrd b|cy pYdA b/A a¯KA hY= mYN t¬hA^ d|sdA hM ik amIr ivaktI krn dI wogtA to ibnA pYdA huÈdy hn< aty kuJ aijhy dy prmyS¬r dy rAj iv|c v/n nAloN ~Q dA sUE dy n|ky inpusk bAad iv|c ijÈdgI iv|c lokM v|loN kr id|ty rAhIN lg,A suKA lA hY=Ó 25 jMdy hn= aty kuJ aAdmI ivaAh dA iKaAl svrg cyly eh s¬, ky hYrAn ho gX aty boly< ÒtM iks dy rAj lE itaAg idÈdy hn= pr ijh/A mnu|K ivaAh dI m¬ktI ho skdI hY?Ó 26 krA s|kdA hY tM `s^ ivaAh bAry eh is%iKaA svIkAr td iwsU ny `nHM v|l vyKky `nHM ^ ikhA< ÒlokM krnI cAhIdI hY=Ó lE eh asBv hY= pr prmyS¬r lE sB kuJ sBv hY=Ó 27 ptrs ny iwsU ^ aAiKaA< ÒthA.y ipCy lg, vAsty ¬ | | iwsU v%loN b%icaA dA suaAgt asIN sB kuJ C|. id|tA hY= ifr sA^ kI pRApt hovgA?Ó y 28 (mrkus 10:13–16; lUkA 18:15–17) iwsU ny aAp,y cyilaM ^ aAiKaA< ÒmYN t¬hA^ s|c 13 td lok Coqy b%icaM ^ `s kol ilaAxy jo `h d|sdA hM ik jdoN nvIN dunIaM sAjI jAvygI aty mnu|K `nHM `%ty aAp,A h|T r|Kky pRArTnA kry= jdoN cyilaA dA pu|tr aAp,y mihmAmE isÈGAsn ty bYQygA< tM t¬sIN ny e`N dyiKaA< `nHM ny `nHM ^ iJ/ikaA ijh/y aAp,y vI bArHM isÈGAsnM ty bYQoNgy aty t¬sIN esrAXl dy 14 b%icaM ^ ilaAX sn= iwsU ny ikhA< Òb%icaA ^ bArHM pirvArM dA inr,A kroNgy= 29 a/cn nA pAP aty `nHM ^ myry kol aA`, id`= aty hr koE ijsny aAp,y Gr< BAEaM< BY,A< `nHM lE rukAvq nA b,o ik`N ik svrg dA rAj mM-bAp< bAl b%icaM jM zmIn ^ myry nAm dy kAr, 15 eho ijihaM dA hI hY=Ó aty iwsU ny `nHM dy isrM ty C%i.aA hY `h sO gu,A v|D fl pAvygA aty sdIvI ap,A h|T r|K, to bAad `h TM C|. id|tI= jIvn dA vArs b,ygA= 30 pr bhut sAry mnu|K ijnHM dA hu, ijÈdgI iv|c amIr aAdmI dA iwsU dA an¬sr, krn toN rutbA v|.A hY< Biv|K iv|c `nHM dI TM b/I nIvIN hovgI= | y enkAr bhut sAry lok ijnHM dA drjA hu, sB toN nIvM hY (mrkus 10:17–31; lUkA 18:18–30) Biv|K iv|c sB toN `%cA drjA pA`,gy= 16 e|k mnu|K ny `s kol aA, ky `s^ ikhA< ÒgurU jI mNY ikh/A BlA km krM ijs nAl m^ sdIvIN jIvn Y iwsU dA Kyt dy mjdUrM bAry e|k idRSqMt imly?Ó 17 iwsU ny `%tr id|tA< Òt¬sIN nykI bAry mYToN ik`N pu|Cdy hoN? isrF prmyS¬r cgA hY= pr jy t¬sIN jIvn 20 Òsvrg dA rAj tM e|k izmIdAr vrgA hY< jo t/ky hI GroN in|kilaA ik aAp,y aÈgUrM 2 dy bAg iv|c kuJ kAmy lAvy= `s ny kAimaA nAl e|k iv|c dAKl ho,A cAhuÈdy ho tM< hukmM dI pAl,A kro=Ó cMdI dA is|kA idhA/I kItI aty `nHM ^ aAp,y bAZ 18 `s ny pu%iCaA< Òikh/y hukm?Ó iwsU ny ikhA< Òeh< ik KUn nA kro< ivBcAr nA kro< ÒaAp,y ... aAdr kroÓ kUc 20:12Ð16 19 corI nA kro aty JUQI gvAhI nA idP= aAp,y mM-bAp ÒaAp,y aAp ... ipaAr krÓ lyvIaM 19:18
  • 26.
    m|tI 20:3-30 1002 3 18 iv|c Byj id|tA= nO ku vjy `h aAdmI bzAr igaA tM ek|QA kItA aty `nHM ^ ekMt iv|c aAiKaA= ÒvyKo< kuJ bidaM ^ `%Ty K/y vyiKaA< eh lok kuJ vI nhIN asIN wrUSlm v|l ^ jA rhy hM= mnu|K dA pu|tr pRDAn 4 sI kr rhy= tM `s ny `nHM ^ ikhA< Ôjykr t¬sIN vI jAjkM aty nym dy `pdySkM ^ F/A id|tA jAvygA aty 19 myry bAZM iv|c jAky km kro tM mYN t¬hA^ ijÈnA t¬hA.A `h `s^ m¯t dy dy,gy= `h mnu|K dy pu|tr ^ gYr 5 h|k b,ygA dyvMgA=Õ aty `h lok vI `s dy Kyt iv|c whUdIaM ^ dy dy,gy= `h `sty h|s,gy aty koi/aM km krn lE cly gxy= nAl ku|q,gy aty slIb ty c/HA dy,gy= aty m¯t toN Òaty iFr `hI aAdmI bArHM ku vjy bAhr igaA< aty tIjy idn bAad< `s^ iFr jIvn v|l `BAiraA ifr itÈn ku vjy= donoN vArI `s ny kuJ kAimaM ^ jAvygA=Ó 6 `sdy bAg iv|c km krn lE ilaMdA= aAT, vyly< pÈj ku vjy `h bAhr igaA aty kuJ hor lokM ^ bzAr e|k mAtA v|loN ivSyS byntI iv|c K/y vyiKaA= aty `nHM ^ ikhA< Ôt¬sIN e|Ty sArA (mrkus 10:35–45) 7 20 idn kuJ kIty ibnA K/Hy rihÈdy ho?Õ Ò`nHM mnu|KM ny `s smyN< zbdI dy pu|trM dI mM aAp,y pu|trM s,y jvAb id|tA< ÔsA^ iksy ny vI nOkrI nhIN id|tI=Õ iwsU kol aAE aty `s a|gy JukI aty `s koloN e|k Ò`s aAdmI ny `nHM ^ ikhA< Ôt¬sIN vI myry bAg shAetA mÈgI= 21 iv|c jA ky km kr skdy ho=ÕÓ iwsU ny aAiKaA< ÒtU kI cAhuÈdI hY?Ó `s ny iwsU ^ 8 ÒsAm vyly< aÈgUrM dy bAg dy mAlk ny kAimaM dy ikhA< ÒvAadA kro ik tuhA.y rAj iv|c myry eh dovyN m¬KitaAr ^ aAiKaA< ÔkAimaM ^ s|d aty ipCilaM toN pu|tr e|k t¬hA.y s|jy ty e|k t¬hA.y K|by pAsy bYQ,=Ó 22 lYky pihilaM tIk `nHM sAiraM ^ `nHM dI mjUrI dy=Õ iwsU ny `s dy pu|trM ^ ikhA< Òt¬sIN nhIN jA,dy 9 Òijh/y kAmy pÈj vjy ilaMdy gX sn< aAX aty t¬sIN kI mÈg rhy ho? kI t¬sIN `h kSq J|l skdy hoN 10 e|k cMdI dA is|kA pRApt kItA= iFr ijh/y kAmy ijh/y mYN J|l,y hn= `nHM ny jvAb id|tA< ÒhM asIN 23 pihlM ilaMdy gX sn aAX= `nHM ny soicaA ik SAed J|l skdy hMÚÓ iwsU ny `nHM ^ ikhA< Òs|cm¬|c jo `h dUijaM kAimaM nAloN v|D pRApt krngy= pr `nHM kSq mYN J|lMgA t¬sIN vI J|loNgy= pr mYN `h nhIN hM jo 11 ^ vI e|k cMdI dA is|kA hI imilaA= pr `h eh es g|l dI co, krygA ik kO, myry s|jy pAsy bYQygA 12 is|kA lYky Gr dy mAlk `%ty ku/Hn l|gy= aty boly< aty kO, K|by pAsy= `h jgHAvM kO, pAvygA myry iptA ny Ôijh/y lok aÈt iv|c ilaMdy gX sn aty ijnHM ny FYslA kr ilaA hY= `h TMvM `nHM lokM nAl sbiDt isrF e|k hI Gqy lE km kItA< t¬sIN `nHM ^ vI sA.y hn ijnHM lE `h b,AEaM gEaM hn=Ó 24 ijÈnA hI id|tA= aty asIN sArA idn Du|py sùKt imhnt jdoN dsM cyilaA ny eh s¬i,aA tM `h `nHM dohM 25 kItI=Õ BrAvM ty iKJ gxy= td iwsU ny `nHM sAiraM ek|iQaM 13 ÒizmIdAr ny `nHM iv|coN e|k ^ aAiKaA< Ôim|trA< ^ kol s|d ky aAiKaA< Òt¬sIN jA,dy ho ik gYr whUdIaM mYN tyry nAl byEmAnI nhIN kItI= kI tU e|k cMdI dy dy hAkm dUijaM ty hukm clA`,A psd krdy hn< 14 is|ky vAsty km krn lE rAjI nhIN hoeaA?Õ tU aty `nHM dy mh|tvpUr, aAgU lokM ty aAp,I SktI 26 aAp,I mjUrI lY ty cilaA jA= pr mYN aKIrly bdy ^ estymAl krnA psd krdy hn= t¬hA.y iv|c aijhA 15 vI `hI dy,A cAhuÈdA hM jo mYN tY^ id|tA= kI eh nA hov< pr jykr t¬hA.y iv|cNo koE v|.A ho,A cAhy `s^ y 27 myrA h|k nhIN ik mYN aAp,y pYsy ^ ijvyN cAhM estymAl syvk vM{ t¬hA.I syvA krnI cAhIdI hY= jykr t¬hA.y krM? jM tY^ ErKA hY ik`N ik mYN `nHM lokM nAl iv|coN koE pihlA bn,A cAhy `h pihlM t¬hA.A dAs 16 28 `dAr hM jo mgroN aAX= Òesy trHM ijh/y lokM dA hovy= `vyN hI ijvyN mnu|K dA pu|tr aAp,I syvA hu, ip|ClA drjA hY Biv|K iv|c `nHM dA drjA pihlA krvA`, nhIN sgoN `h hornM lokM dI syvA krn drjA hovygA aty `h lok ijnHM dA hu, drjA pihlA lE aAeaA hY= `h bhut sAry lokM ^ bcA`, dI hY Biv|K iv|c `nHM dA drjA ipClA hovygA=Ó KAitr aAp,I jAn kurbAn krn lE aAeaA hY=Ó iwsU dA aAp,I m¯t bAry d|s,A iwsU dA do aÈinHaM ^ rAjI krnA (mrkus 10:32–34; lUkA 18:31–34) (mrkus 10:46–52; lUkA 18:35–43) 17 29 jdoN iwsU wrUslm jA irhA sI< `s dy bArMH cyly jdoN `h aty `s dy cyly wrIho toN ivdA ho rhy 30 vI `s dy nAl sn= rAh iv|c `s ny `nHM ^ e|ksAT sn< lokM dI e|k v|.I BI/ ny iwsU dA ip|CA kItA= do
  • 27.
    1003 m|tI 20:31-21:20 aÈny mnu|K s/k dy k>y bYQy sn= jdoN `nHM s¬i,aA ik Òsvrg iv|c pRBU ^ `stitÚÓ 10 iwsU liGaA jMdA hY tM `h `%cI dy,y boly< Òhy pRBU< jdoN iwsU ny wrUSlm iv|c pRvyS kItA< `s Sihr dA~d dy pu|tr< sA.y `%ty dwA kr=Ó dy sAry lok SSopÈc iv|c pY gX aty pu%iCaA< Òeh 31 `nHM ny aÈnHy aAdmIaM ^ iJ/ikaA aty cu|p rih, aAdmI kO, hY?Ó 11 lE ikhA< pr `h hor vI `%cI boly< Òhy pRBU< dA~d dy iwsU nAl jA rhI BI/ ny `%tr id|tA< Òeh iwsU pu|tr< ikrpA krky sA.I shAetA kr=Ó hY< glIl dy ksby nAsrt dA e|k nbI=Ó 32 td iwsU ruikaA aty `nHM ^ s|dky pu%iCaA< Òt¬sIN mYToN aAp,y vAsty kI krA`,A cAhuÈdy ho?Ó iwsU dA mÈdr iv|c ho,A 33 td `nHM dohM ny ikhA< ÒpRBU jI asIN cAhuÈdy hM ik (mrkus 11:15–19; lUkA 19:45–48; wUhÈnA 2:13–22) 12 sA.IaM a|KM KulH jA, jo asIN vyK skIxy=Ó fyr iwsU mÈdr dy elAky v|l igaA `s ny `nHM 34 iwsU ny `nHM aÈinHaM aAdmIaM lE trs mihsUs sB lokM ^ ijh/y `%Ty cIzM KrId aty vyc rhy sn kItA aty `nHM dIaM a|KM ^ CoihaA `h J|q sujAKy ho bAhr k|> id|tA= aty srAfM dy tKtpoS aty Gu|gIaM 13 gxy aty iwsU dy mgr ho t¬ry= vyc, vAilaM dIaM myjM `lqA su|qIaM= Ò`s ny `nHM lokM ^ aAiKaA< eh poTIaM iv|c iliKaA hY< Ôik iwsU dA wrUSlm iv|c SAhI dAKlA myrA Gr pRArTnA dA Gr sdAvygAÕ* pr t¬sIN es (mrkus 11:1–11; lUkA 19:28–38; wUhÈnA 12:12–19) jgHA ^ corM dy l¬¬k, dI jgHA b,A rhy ho=ÕÓ* 14 21 iwsU aty `s dy cyly wrUSlm dy ny/y aA rhy sn< pr rAh iv|c `h jYtUn dy phA/ `%ty< bYtFgA kol< ruky iwsU ny aAp,y do cyilaM ^ ngr aty `s mÈdr dy elAky iv|c bhut sAry aÈnHy aty lg/y iwsU kol aAxy aty `s ny `nHM ^ cgA kItA= 15 jdoN prDAn jAjkM aty nym dy `pdySkM ny `nHM 2 iv|c ByijaA= aty aAiKaA< Òjo Sihr t¬hA.y sAmH,y hY acrj kmM ^ dyiKaA ijh/y `s ny kIty aty b%icaA `s aÈdr jAP< Sihr aÈdr v/dy sAr hI< t¬sIN e|k ^ `s mÈdr iv|c `%cI aAvAz nAl boldy aty ÒdA~d gDI ^ aAp,y Coqy gDy nAl binHaA pAvoNgy< `s^ dy pu|tr ^ `stitÓ aAKdy vyiKaA tM `h gu|sy iv|c aA 3 KolHky t¬sIN myry kol lY aAvo= jykr t¬hA^ koE kuJ khy< gX= 16 tM `s^ aAK,A< ÔpRBU ^ enHM giDaM dI lo/ hY= Fyr `nHM ny iwsU ^ aAiKaA< ÒkI tU s¬, irhA hYN eh `h jldI hI `nHM ^ vAips Byj dyvygA=ÕÓ b|cy kI aAK rhy hn?Ó iwsU ny `%tr id|tA< ÒkI t¬sIN 4 eh es lE hoeaA ik nbI dA eh bcn pUrA kdy vI poTIaM iv|c nhIN pi/HaA< Ôt¬sIN b%icaM aty 17 hov: y juaAkM ^ `stit krnI isKAE?Ó* eh vAprn toN bAad iwsU `nHM lokM toN ivdA ho igaA aty rAt 5 ÒsIwon dy Sihr ^ d|so< Ôik tyrA bAdSAh tyry v|l k|q, lE bAhr bYtanIaM Sihr ^ cilaA igaA= aA irhA hY= `h inmRtA nAl gDI `%ty< hM gDI dy b|cy< `%ty bYQ ky aA irhA hY=ÕÓ jkrwAh 9:9 iwsU ny ivSvAs dI SktI ivKAE (mrkus 11:12–14, 20–24) 6 18 tM cyilaM ny jAky ijvyN iwsU ny hukm id|tA sI itvyN aglI svyr jd iwsU Sihr v|l m¬i/aA jMdA sI 7 19 hI kItA= `h gDI ^ gDI dy b|cy smyt ilaAxy aty tM `s^ Bu|K l|gI= rsty iv|c aÈjIr dA ibrK vyK aAp,y k|p/y gDI dy b|cy `%ty pA id|ty aty iwsU `s ky `s dy ny/y igaA pr isvAe p%itaM dy `%Ty `s^ 8 `%pr bih igaA= BI/ iv|coN bhut sAry lokM ny iwsU hor kuJ vI nA l%iBaA tM `s ny ibrK ^ ikhA ik a|j vAsty rsty ty aAp,y k|p/y ivCA id|t= kEaM ny ibrCM y toN tY^ Biv|K iv|c kdy vI Fl nA l|g,= t¬rt hI ru|K 9 dIaM qih,IaM v|> ky rsty iv|c ivCA id|tIaM= BI/ su|k igaA=Ó 20 ijh/I `s dy a|gy ty ip|Cy clI aA`NdI sI `%cI aAvAz cyly vyK ky hYrAn hoxy aty `nHM ny pu%iCaA< ÒaÈjIr iv|c aAK, l|gI< dA ru|K eÈnI CytI ikvyN kumlA igaA?Ó ÒdA~d dy pu|tr ^ `stit `h Dn hY ijh/A pRBU dy ÒmyrA Gr ... s|dAvygAÓ wsAwAh 56:7 nAm `%ty aA`NdA hYÚÓ ÒcorM dy luk, dI jgHA b,A rhy hoÓ iwrimwAh 7:11 jbUr 118:26 Òt¬sIN ... krnI isKAEÓ zbUr 8:3 (wUnAnI anuvAd)
  • 28.
    m|tI 21:21-43 1004 21 32 iwsU ny `nHM ^ `%tr id|tA< ÒmYN t¬hA^ s|c aAKdA rAj iv|c jMdy hn= ik`N ik wUhnA t¬hA^ ij`, hM ik jykr t¬hA^ inhcA hovy aty t¬sIN koE Brm nA dA shI >g isKA`, lE aAeaA pr t¬sIN `s dI r|Ko= t¬sIN isrf eho hI kroNgy jo aÈzIr dy ibrK nAl prtIt nA kItI sgoN msUlIaM aty kjrIaM ny `s dI mYN kItA sgoN t¬sIN es phA/ ^ vI aAK skdy hoN jA prtIt kItI= pr tsIN eh vKky ipCNo vI aAp,y jIvn ¬ y | 22 aty sm¬dr iv|c jA ky i.g tM aijhA hI hovgA= È y jykr nhIN bdly aty nA hI `s `%ty ivSvAs kItA= t¬sIN ivSvAs kroN< tM `h sB kuJ jo t¬sIN pRArTnA rAhIN mÈgoNgy t¬hA^ id|tA jAvygA=Ó pRBU aAp,A pu|tr ByjdA hY whUdI aAgUaM ny iwsU dy aiDkAr ty S|k kItA (mrkus 12:1–12; lUkA 20:9–19) 33 (mrkus 11:27–33; lUkA 20:1–8) Òe|k hor idRSqAt s¬,: e|k izÈmIdAr sI= `sny o 23 jdoN iwsU mÈdr dy elAky iv|c dAùKl hoeaA< aty e|k aÈgUrM dA bAg lAeaA= `s ny Kyt dy cufyry vA/ jdoN `h `pdyS dy irhA sI tM pRDAn jAjk aty lokM kr id|tI aty `s ny rs vAsty e|k cub|cA k|i>aA= dy bzurg `s pAsy aAX aty kih, l|gy Òeh sB tU ifr `s aAdmI ny `%Ty e|k burj `sAiraA aty `s^ 34 iks aiDkAr nAl krdA hYN? eh aiDkAr tY^ iks ny iksAnM dy hT sNO p ky aAp prds cilaA igaA= | y jdoN id|tA?Ó flM dI ru|t ny/y aAE tM `s ny aAp,y nOkr iksAnM 24 iwsU ny `nHM ^ `%tr id|tA< ÒmYN vI t¬hA^ e|k dy kol aAp,y aÈgUrM dA ih|sA lY, lE Byjy= 35 svAl pu|CdA hM= jykr t¬sIN mY^ `%tr dyvoN mYN vI Òpr iksAnM ny `nHM ^ F/ ilaA aty e|k ^ t¬hA^ d|sMgA ik iks aiDkAr nAl mYN eh sB g|lM ku%iqaAM dUjy ^ mAr id|tA aty tIjy nOkr ^ p|TrM nAl 25 36 krdA hM= wUhnA dA bpitsmA kI eh prmyS¬r v|loN mAr id|tA= ifr mAlk ny pihlI vAr nAloN v|D nOkr aAeaA jM mnu|KM v|loN?Ó iksAnM kol Byjy pr iksAnM ny `nHM nAl vI `sy trHM 37 `nHM ny aAps iv|c ivcAr kItA< jy asIN khIxy ÒwUhnA hI kItA= aKIr iv|c mAlk ny aAp,y pu|tr ^ `nHM dA bpitsmA svrg v|loN sIÓ tM `h sA^ aAKygA ik dy kol eh soc ky ByijaA ik Ô`h myry pu|tr dA aAdr 26 fyr t¬sIN `s ty BrosA ik`N nA kItA? pr jykr krngy=Õ 38 asIN aAKIxy< Ôeh lokM v|loN sIÕ< tM sAry lok sA.y nAL Òpr jdoN iksAnM ny `s dy pu|tr ^ vyiKaA tM gu|sy ho,gy= ik`N ik eh sB wUhnA ^ nbI smJdy aAps iv|c soicaA< ÔvArs eho hY= asIN es ^ mAr 39 hn=ÕÓ dyEX aty `s dy ivrsy ty kbzA kr lExy=Õ tM 27 so `nHM ny iwsU ^ `%tr id|tA< ÒasIN nhIN jA,dy `nHM ny pu|tr ^ f/ ilaA aty bAg iv|coN bAhr k|> ik wUhnA ^ bpitsmA dy, dI SktI< ik|ToN aAE=Ó tM `s ^ mAr id|tA= 40 iFr iwsU ny aAiKaA< ÒtM mYN vI t¬hA^ nhIN d|sMgA ik ÒtM jdoN Kyt dA mAlk aAvygA< `h `nHM iksAnM eh sB g|lM mYN iks aiDkAr nAl kr irhA hM= nAl kI krygA?Ó 41 `nHM ny `s^ aAiKaA< Ò`h `nHM duSq lokM ^ iwsU do pu|trM dI idRSqMt s¬,A`NdA kSq dAek m¯t dyvygA aty Kyt hornM iksAnM dy h|T 28 ÒmY^ dso ik t¬sIN kI socdy ho? e|k mnu|K dy do sONp dyvgA jo `s^ vA>I dy smyN `s dA ih|sA dy,gy=Ó y 42 pu|tr sn aty `h pihly dy kol aA, ky boilaA< Ôpu|tr< iwsU ny `nHM ^ aAiKaA< ÒBlM t¬sIN poTIaM iv|c jAÚ a|j aÈgUr dy bAg iv|c km kr=Õ kdy nhIN pi/HaA: 29 Ò`s ny `%tr id|tA< 'mYN nhIN jAvMgAÕ< pr bAad iv|c< `s ny aAp,A mn bdilaA aty cilaA igaA= Ôijh/A p|Tr `sArIaM duaArA nAmÈzUr kItA igaA 30 Òfyr iptA dUjy pu|tr kol igaA aty `s^ vI `hI sI KUÈjy dA isrA ho igaA= pRBU ny es^ vApr, id|tA g|l khI= `s ny `%tr id|tA< ÔhM jI< mYN jAvMgAÕ pr aty sA.y lE eh acBA hY=Õ zbUr 118:22–23 `h nA igaA= 31 43 Òso dohM iv|coN iksny iptA dI mrzI pUrI kItI?Ó Òes krky mYN t¬hA^ aAKdA hM ik prmyS¬r dA `nHM aAiKaA< Òpihly ny=Ó rAj t¬hA.y koloN KoihaA jAvygA aty eh `nHM lokM ^ iwsU ny `nHM ^ ikhA< ÒmYN t¬hA^ s|c aAKdA hM ik id|tA jAvygA ijh/y `hI g|lM krngy jo prmySr aAp,y ¬ msUlIX aty kjrIaM t¬hA.y nAloN pihlM prmyS¬r dy rAj iv|c cAhuÈdA hY=
  • 29.
    1005 m|tI 21:44-22:24 44 12 jykr koE `s p|Tr `%ty i.|gygA< `h cUr-cUr ho nhIN pAX hoX sn= bAdSAh ny `s^ ikhA< ÔBE tU jAvgA= jkr pTr iksy `%pr i.ggA< tM `h ivaktI y y | | y e|Ty ivaAh vAlI poSAk pAxy bgYr aÈdr ikvyN aAeaA? 13 vI p|Tr duaArA kucilaA jAvygA=Ó* pr `s aAdmI ny kuJ nA< ikhA= tM bAdSAh ny kuJ 45 jdoN pRDAn jAjkM aty frIsIaM ny iwsU dy aAKy nOkrM ^ ikhA< Ôes dy h|T-pYr bnH ky es^ bAhr dy idRsqMt s¬,y< tM `h jA, gX ik `h `nHM bAry hI hnyr iv|c su|q id`= `s jgAH lok rody ho,gy aty g|lM kr irhA sI= drd nAl aAp,y dÈd krIc rhy ho,gy=Õ 46 14 `h `s^ igrFtAr krn dA koE `pAa krnA ÒhM< bhut sAiraM ^ s|dA id|tA igaA hY pr To/y cAhuÈdy sn< pr `h lokM toN .rdy sn ik`N ik `h hI cu,y gX hn=Ó `s^ nbI mÈndy sn= kuJ whUdIaM ny iwsU nAl DoKA krn ivaAh dI dAavt dy in`Nty bAry e|k idRSqMt dI koiSs kItI (lUkA 14:15–24) (mrkus 12:13–17; lUkA 20:20–26) 15 22 iwsU `nHM nAl Fyr idRSqAtM iv|c boilaA: 2 Òsvrg dA rAj e|k bAdSAh vrgA hY ijsny aAp,y pu|tr dy ivaAh dI dAavt itaAr `s toN bAad FrIsI bAhr gX aty `nHM ny iwsU ^ pRSnM rAhIN FsA`, dA FYslA kItA= aAp,y kuJ cyilaM ^ hyrdIaM nAmy smUh dy kuJ admIaM o 16 `nHM ny 3 krvAE= rAjy ny aAp,y nOkrM ^ `nHM lokM ^ ilaA`, nAl iwsUÊkol ByijaA= enHM aAdmIaM ny aAiKaA< ÒgurU lE ByijaA ijnHM ^ `s ny ivaAh dI dAavt ty s|dA jI< asIN jA,dy hM ik t¬sIN e|k emAndAr aAdmI hoN id|tA sI= jdoN dAavt dI itaArI ho gE tM `s ny aty t¬sIN prmyS¬r dy rAh bAry scAE dA `pdyS idÈdy ijnHM ^ s|dA id|tA sI `nHM ^ nOkrM h|T aA`, lE ho= t¬sIN iksy toN vI pRBAivt nhIN huÈdy ik`N ik t¬sIN 17 sunyhA ByijaA< pr lokM ny rAjy dI dAavt ty aA`, es g|l dI pRvAh nhIN krdy ik `h kO, hn?Ó so toN enkAr kr id|tA= sA^ d|so ik t¬sIN kI socdy hoN kI kYsr* ^ msUl dy,A 4 Òifr `s ny hor v|D nOkrM ^ s|dy hoX lokM ^ inaM anusAr hY jM nhIN?Ó 18 d|s, lE ByijaA< Ô`nHM lokM ^ d|so ijnHM ^ mYN s%idaA; pr iwsU `nHM dy duSq erAidaM ^ jA,dA sI tM dAavt itaAr hY= mYN aAp,y bldM aty moqy pSUaM ^ `s ny aAiKaA< Òt¬sIN kpqI ho< t¬sIN ik`N mY^ FsA`, KA, lE v%i>aA hY ty sB kuJ itaAr hY ivaAh dI dI koiSS ik`N kr rhy hoN? 19 dAavt lE aAP=Õ ijh/A is|kA t¬sIN mihsUl idÈdy ho mY^ ivKAP=Ó 5 20 Òsyvk gxy aty lokM ^ aA`, vAsty kih aAXÓ t|d `h e|k cMdI dA is|kA `s kol ilaAxy= tM pr lokM ny `nHM ^ sun, toN enkAr kr id|tA= koE iwsU ny `nHM ^ ikhA< Òes `%pr eh mUrt aty ilKt aAp,y KytM ^ clA igaA aty koE aAp,yy v,j ^= iks dI hY?Ó 6 21 kuJ hor lokM ny e|kQy hoky `nHM nOkrM ^ fi/aA< `nHM ny `%tr id|tA< Òeh kYsr dI tsvIr aty 7 ku%iqaA aty jAno mAr id|tA= bAdSAh ^ b/A gu|sA kYsr dA nM hY=Ó td `s ny `nHM ^ aAiKaA< ÒtM ifr aAeaA= `s ny `nHM kAtlM ^ mArn aty `nHM dA ijh/IaM vstM kYsr dIaM hn `h kYsr ^ id` Sihr sA/n lE aAp,I FOj ^ ByijaA= aty ijh/IaM vstM prmyS¬r dIaM hn `h prmyS¬r 8 Ò`s toN bAad bAdSAh ny aAp,y nOkrM ^ aAiKaA< ^ id`=Ó 22 ÔdAavt tM itaAr hI hY= mYN ijnHM ^ es dAavt aty `h eh s¬,ky b/y hYrAn hoxy aty `s^ C|. lE s|dA id|tA sI `h es kAibl nhIN sI ik e|Ty ky cly gxy= 9 aA`Ndy= so t¬sIN curAihaM ty jAvo aty ijnHM lokM ^ vI t¬sIN imlo `nHM ^ ivaAh dI dAavt ty aA`, dA kuJ sdUkIaM ny iwsU nAl cAl c|lI 10 in`NtA id`=Õ tM nOkr bAhr curAihaM ty gxy= (mrkus 12:18–27; lUkA 20:27–40) 23 ijnHM ^ vI `h l|B sky< `nHM ny sAry Bly bury lok `sy idn< kuJ sdUkI iwsU kol aAX= `h ivSvAs ekQy kr lX= tM `h jgHA mihmAnM nAl Br gE= krdy sn ik punr `%TAn nhIN hY= aty eh kih ky 11 24 ÒjdoN bAdSAh mihmAnM ^ vyK, aÈdr aAeaA< `s toN svAl pu%iCaA< ik ÒgurU jI mUsA ny aAiKaA tM `s ny e|k aAdmI ^ vyiKaA ijsny ivaAh dy k|p/y sI ik jy koE ivaAhutA mrd by`lAd mr jAvy tM `s t¬k 44 kuJ wUnAnI nklM iv|c t¬k 44 nhIN hY= kYsr rom dy SAsk dA nM=
  • 30.
    m|tI 22:25-23:9 1006 dA BrA `s dI ptnI nAl ivaAh kr lvy= aty `s iwsU dA frIsIaM ^ e|k svAl ^ aAp,y BrA lE vAirs dy, lE b|cy pYdA krny (mrkus 12:35–37; lUkA 20:41–44) 25 41 cAhIdy hn=* sA.y ivckAr s|t BrA sn= pihly ny jdoN frIsI ek|Qy hoxy< tM iwsU ny `nHM ^ e|k 42 ivaAh kItA aty mr igaA= ik`N ju `s dI koE `lAd svAl pu%iCaA= Òt¬sIN msIh bAry kI socdy ho= ik nhIN sI< `s dy BrA ny `s dI ivDvA nAl ivaAh `h iks dA pu|tr hY?Ó 26 krvA ilaA= dUjy aty tIjy BrA toN lYky s|tM BrAvM `nHM iwsU ^ ikhA< ÒdA~d dA pu|tr=Ó 27 43 nAl evyN hI vApiraA= sAiraM dy ip|Co `h a¯rt tM iwsU ny `nM ^ aAiKaA< ÒtM ifr dA~d pivtr H | 28 vI mr gE= eslE< ijvyN ik sAry BrAvM ny `s aAtmA rAhIN `s^ ÔpRBUÕ ik`N bulA`NdA hY? jdoN `s nAl ivaAh kItA< punr `%TAn dy idn `h iksdI ny eh aAiKaA< 44 ptnI hovygI?Ó ÔpRBU ny myry pRBU ^ aAiKaA< tU myry s|jy pAsy bYQ 29 iwsU ny `nHM ^ `%tr id|tA< Òt¬sIN Bu|l iv|c ho jd tIkr mYN tyry vYrIaM ^ tyry pYrM hyQ nA kr idaM=Õ ik`N ik t¬sIN nhIN jA,dy ik poTIaM kI aAKdIaM jbUr 110:1 - 45 46 hn= aty t¬sIN prmyS¬r dI SktI bAry nhIN jA,dy= eslE jykr dA~d `s^ ÔpRBUÕ< bulA`NdA hY< 30 ik`N jo punr `%TAn toN bAad< `%Ty koE ivaAh tM `h `s dA pu|tr ikvyN ho skdA hY?Ó koE vI frIsI nhIN hovygA= `h e|k dUjy nAl ivaAhy nhIN jA,gy= iwsU dy svAl dA jvAb nA dy sikaA= `s idn toN 31 `h svrg iv|c dUtM vM{ ho,gy= kI t¬sIN `h nhIN bAd< iksy ny vI `s^ koE hor svAl krn dA hONslA pi/HaA jo prmyS¬r ny m¬ridaM dy punr `%TAn bAry nA kItA= 32 iliKaA h= Y Ôik mYN abrAhAm dA prmySr aty eshAk ¬ dA prmSr aty wAkb dA prmSr hM=Õ* `h m¬ridaM y ¬ U y ¬ iwsU ny DArimk aAgUaM dI indA kItI dA prmyS¬r nhIN ij`NidaM dA hY=Ó (mrkus 12:38–40; lUkA 11:37–52; 20:45–47) 33 lok `s dA eh `pdyS s¬,ky hYrAn hoxy= 23 iFr iwsU ny BI/ aty aAp,y cyilaM nAl 2 g|l kItI< aty aAiKaA< nym dy `pdySkM aty frIsIaM ^< mUsA dI SrHA bAry `pdyS dy, dA 3 ikh/A nym sB toN zrUrI hY aiDkAr hY ik `h kI aAKdI hY= es lE t¬hA^ (mrkus 12:28–34; lUkA 10:25–28) `nHM dI aAigaA dA pAl, krnA cAhIdA hY aty jo 34 jdoN frIsIaM ny s¬i,aA ik `s ny sdUkIaM dA `h kih, iDaAn nAl kro< pr `nHM vrgy km nA kro 35 mUÈh bd kr id|tA hY tM `h e|k TM ek|Qy hoX= e|k ik`N ik `nHM dy jIvn cgy `dAhr, nhIN hn ik`N FrIsI jo mUsA dI SrHM dA `stAd sI iwsU ^ prtA`, ik jo vI `h krn ^ kihÈdy hn Kud `nHM ty aml 36 4 lE `s^ e|k svAl pu%iCaA< FrIsI ny aAiKaA< nhIN krdy= `h sKt nym b,A`Ndy hn ijh/y mÈn, ÒgurU jI< SrHA iv|c sB toN zrUrI hukm ikh/A hY?Ó lE b/y kQor hn< `h enHM ^ lokM ty lAgU krdy 37 iwsU ny jvAb id|tA< ÒtY^ aAp,y pRBU prmyS¬r ^ hn= pr `h enHM iv|coN iksy vI nym dA anusr, aAp,y sAry idl nAl< aAp,I sArI rUh nAl< aty pUry krn dI koiSS vI nhIN krdy= 38 5 mn nAl ipaAr krnA cAhIdA=* pihlA aty ehI Ò`h aAp,y sB km lokM ^ ivKAvy lE krdy 39 sB toN zrUrI hukm hY= aty dUjA hukm vI pihly hn= `h aAp,y KAs bsitaM ^ poTIaM nAl Br lYNdy ijÈnA hI mh|tvpUr, hY: ÒtY^ aAp,y guaM>I ^ `vyN hn aty `nHM ^ v|.y hI v|.y krdy rihÈdy hn= `h hI ipaAr krnA cAhIdA hY ijvyN tU aAp,y aAp ^ aAp,y KAs pArTnA vAly vstrM dI lbAE bht rKdy R u | 40 6 ipaAr krdA hYN=* enHM dohM hukmM `%ty hI sAry hn tM jo lok `nHM v|l iDaAn dy,= `h FrIsI aty nym aty nbIaM dIaM ilKtM ty iqky hoxy hn=Ó nym dy `pdySk dAavtM iv|c `%cIaM TAvM dy loBI hn< aty `h pRArTnA sTAnM iv|c vI `%cy ahudy m|l, 7 dy b/y Bu|Ky hn= bzArM iv|c mAn snmAn lY, dy vI Òjy koE... cAhIdy hnÓ ibvsTA sAr 25:5 aty `tpt 38:8 b/y Bu|Ky hn= `h mnu|KM koloN gurU khA`,A cAhudy hn= 8 ÒmYN...dA prmyS¬r hMÓ kUc 3:6 Òpr t¬sIN sB gurU< nA khA`,A ik`N jo t¬hA.A ÒtY^ ... krnA cAhIdAÓ ibvsTA 6:5 e|k hI gurU hY aty t¬sIN sB aAps iv|c BrA-BrA ho= 9 ÒtY^ ... ipaAr krdA hYNÓ lyvIaM 19:18 aty DrtI `%pr iksy vI mnu|K ^ aAp,A iptA nA
  • 31.
    1007 m|tI 23:10-37 aAKo ik`N jo t¬hA.A isrF e|ko hI iptA hY< jo svrg vFAdArI hn= eh mh|tvpUr, hY ik t¬sIN dUjy asUlM 10 iv|c hY= aty t¬sIN aAp,y aAp ^ mAlk vI nhIN dI a,gihlI kIty ibnA enHM g|lM ty vI aml kro= 24 khA`,A ik`N ik t¬hA.A sBnM dA mAlk vI e|ko BAv t¬sIN aÈnHy aAgU hoÚ t¬sIN `h ho jo m|Cr-m|KI ^ tM 11 msIh hY= ijh/A mnu|K t¬hA.A syvk b, t¬hA.I syvA pu, lYNdy hn pr ~NQ ^ ingl jMdy hn= 12 25 krdA hY< `h t¬hA.y sAiraM iv|coN v|.A hY= ijh/A Òt¬hA.y ty lAhnt hY< nym dy `pdySko aty FrIsIP= ivaktI aAp,y aAp ^ mhAn smJdA dIn b,AeaA t¬sIN kpqI ho= t¬sIN aAp,y kqory aty TAlIaM ^ bAhroN jAvygA aty jo koE aAp,y-aAp ^ sB iv|cNo nIvM jA,ygA tM sAF krdy hoN= pr aÈdrly pAsy< `nHM g|lM nAl Bry 13 `s^ sB toN `%cA smiJaA jAvygA= nym dy `pdySko hoX ho ijh/IaM t¬sIN dUijaM nAl dgAbAjI krky aty 26 aty FrIsIP< tuhA.y ty lAhnt= t¬sIN kpqI ho ik`N ik aAp,y aAp ^ pRsn krky pRApt kItIaM hn= Òhy t¬sIN svrg dy rAj dy rAh iv|c a/cnM pYdA krdy aÈnHy FrIsIPÚ pihlM kqory aty TAlI dy aÈdr ^ sAF ho= t¬sIN Kud vI pRvyS nhIN krdy aty `nHM ^ vI pRvyS kro tM `h bAhroN vI sAF ho,gy= 14 27 nhIN krn idÈdy jo koiSS kr rhy hn=Ó * Òt¬hA.y ty lAhnt< nym `pdySko aty FrIsIPÚ 15 Ònym dy `pdySko aty frIsIP< t¬hA.y ty lAhnt t¬sIN kpqI ho= t¬sIN klI kItIaM kbrM vM{ ho< jo hY< t¬sIN kpqI hoÚ ik`N ik t¬sIN iksy ^ aAp,y Drm bAhroN soh,IaA idsdIaM hn pr jo aÈdro m¬rdA lokM iv|c bdl, lE sm¬Èdr aty DrtI ty sFr krdy ho= dIaM h|.IaM aty hor a,DotIaM cIzM nAl BrIaM 28 aty jdoN t¬sIN iksy ivaktI ^ bdl idÈdy ho< tM t¬sIN hoEaM hn=Ó t¬sIN vI `vyN hI ho= t¬sIN bAhroN cgy `s^ aAp,y nAloN vI du|g,A burA b,A idÈdy ho= t¬sIN mnu|KM vM{ idKAE idÈdy ho pr aÈdroN kpqtA aty vI eÈny bury ho ik t¬sIN nrk iv|c jAvoNgy= duStqA nAl Bry hoxy ho= 16 29 Òhy aÈnHy rAh n¬mAP< tuhA.y ty lAhntÚ t¬sIN aAKdy Òt¬hA.y ty lAhnt nym dy `pySko aty FrIsIPÚ ho< Ôjykr koE mÈdr dI sONh KAvy esdA koE arT t¬sIN kpqI ho= ik`N ju t¬sIN nbIaM lE kbrM b,A`Ndy nhIN pr jykr `h mÈdr dy sony dI sONh KAvy< tM `h ho aty DrmI lokM dIaM kbrM dA sitkAr krdy ho= 17 30 sONh b|D hY=Õ mUrKo t¬sIN aÈnHy hoÚ ikh/A v|.A hY? sonA t¬sIN aAKdy hoN< jykr asIN aAp,y bzurgM dy simaM jM mÈdr< ijh/A ik sony ^ vI piv|tr b,A`NdA hY= iv|c ij`Ndy huÈdy< tM asIN `nHM dI enHM nbIaM ^ 18 31 t¬sIN eh vI kihÈdy ho< Ôjykr koE j|gvydI dI sONh mArn iv|c shAetA nA kItI huÈdI=Õ eslE t¬sIN KMdA hY< esdA koE arT nhIN< pr jykr `h jgvydI gvAhI idÈdy ho ik t¬sIN `nHM dy b|cy hoN ijnHM ny nbIaM 19 32 dI ByNq dI sONh KMdA hY< tM `h sONh b|D hY=Õ t¬sIN dI h%itaA kItI= aty ijh/y pAp t¬hA.y ip`-dAidaM aÈnyH hoÚ ikh/I cIz v|.I hY : Byq< jM jgvydI< jo ByNq ^ ny SurU kIty sn t¬sIN `nHM ^ pUrA kroNgy= 33 piv|tr b,A`NdI hY? ÒtusIN s|p hoÚ hy s|pM dy b%icPÚ t¬sIN prmyS¬r dy 20 Òes lE jykr koE jgvydI dI sONh KMdA hY< inr,y toN ikvyN bcoNgy< jo ik t¬hA^ nrk ^ ByjygA? 34 `h jgvydI aty `s `prlIaM sB vstM dI sONh es lE vyKo mYN nbIaM< igaAnIaM aty `pdySkM 21 KMdA hY= jykr koE mÈdr dI sONh KMdA hY< tM `h ^ t¬hA.y kol ByjdA hMÚ t¬sIN `nHM iv|coN kEaM ^ mAr mÈdr dI aty `s dI sONh KMdA jo e|k `s iv|c dyvoNgy; t¬sIN `nHM iv|coN kEaM ^ slIb dy id`Ngy< 22 rihÈdA hY= jykr koE svrg dI sONh KMdA hY so kEaM ^ t¬sIN aAp,yy pRArTnA sTAnM iv|c ko/y mArogy 35 prmyS¬r dy isGAsn dI aty `s `%pr bYQ, vAly dI aty SihroN Sihr `nHM dA ip|CA kroNgy= hM< t¬sIN sONh KMdA hY= DrmI hAbl dy smyN toN lYky zkrwAh t|k sAry DrmI 23 Ònym dy `pdySko aty FrIsIP t¬hA.y ty lAhnt= lokM dy ktl dy doSI hovg= bkrwAh dA putr zkrwAh o y | 36 t¬sIN kpqI hoÚ ik`N jo t¬sIN pudIny< sONf aty jIry dA mÈdr aty jgvydI dy ivckAr mAiraA igaA sI= mYN dsOND idÈdy ho pr t¬sIN SrHA dy v|D mh|tvpUr, `pdySM t¬hA^ s|c d|sdA hM= eh sB g|lM es pI/HI dy lokM ^ mÈn, toN a,gihlI krdy ho< jo inaM< deaA< aty nAl vAprngIaM= t¬¬k 14 kuJ wUnAnI p|tRIaM t¬k 14 jo/dIaM hn Ònym dy iwsU v|loN wrUSlm dy lokM ^ ictAvnI pRcArko aty FrIsIP t¬hA.y ty lAhnt= t¬sIN kpqI ho= Ôt¬sIN (lUkA 13:34–35) ivDvAvMÕ dy Gr l¬|q lYNdy ho< aty t¬sIN lbIaM pRArTnAvM 37 Òhy wrUSlm< wrUSlm tU hI `h Sihr hYN jo nbIaM krdy ho jo lok t¬hA^ vyK sk,= es vAsty t¬hA^ BY/I szA imlygI= mrk¬¬s 12:40; l¬¬kA 20:40 ^ ktl krdA hY< aty ijh/y tyry kol Byjy jMdy hn
  • 32.
    m|tI 23:38-24:28 1008 13 `nHM ^ p|TrM nAl mAr idÈdA hYN< mYN ikÈnI vArI cAihaA dA ipaAr Q.A pY jAvgA= y pr ijh/A aÈt tIk shygA 14 ik tyry b%icaM ^ `sy trHM e|kQA krM ijvyN kuk/I `hI bcAeaA jAvygA= aty prmyS¬r dy rAj bAry aAp,y cUicaM ^ KBM dy hyQM e|kQA krdI hY< pr tU eh KuSKbrI sArI dunIaA iv|c FYlAE jAvygI= hr 38 e`N nhIN cAhuÈdA= vyK< tyrA Gr iblkul sK,A C|. e|k kOm ^ es bAry d%isaA jAvygA `s toN mgroN aÈt 39 id|tA jAvygA= mYN tY^ d|s irhA hM ik tU mY^ es toN aAvygA= 15 bAad ifr nhIN vyKyNgA td tk jd sB eh nhIN ÒdAnIxl nbI ny `s iG,A`,I idl kbA~ vst y khi,gy DÈn hY `h ijh/A pRBU dy nAm `%ty aA`NdA bAry aAiKaA hY ijs nAl BArI nuksAn ho,A hY=* t¬sIN hY=Ó* `h iBaAnk vst piv|tr sTAn iv|c K/I vyKoNgy=Ó t¬hA.y iv|c ijnHM ny es bAry pi/HaA hY `h smJdy hn 16 mÈdr dA Biv|K iv|c ho, vAlA nuksAn ik es dA kI arT hY= Ò`s vkt ijh/y lok whUidwA 17 (mrkus 13:1–31; lUkA 21:5–33) iv|c ho, `h phA/IaM ^ B|j jA,= lokM ^ `s 24 iwsU mÈdr toN bAhr inkl ky jA irhA sI ik `s dy cyly `s^ mÈdr dIaM emArtM ty 2 mÈdr ivKA`, lE aAxy= iwsU ny cyilaM ^ aAiKaA< vkt ibnA aAp,A vkt zAeaA kIitaM `%Ty jA,A cAhIdA hY= jykr koE mnu|K aAp,y Gr dI C|t `%ty hY< tM `s^ Gr iv|coN aAp,IaM cIzM lY, vAsty hyQM 18 Òt¬sIN vyK,A< mYN t¬hA^ s|c aAKdA ik es sTAn dI nhIN aA`,A cAhIdA= jykr koE mnu|K Kyt iv|c hY hr emArt nSq ho jAvygI< es jgHA dA hr p|Tr tM `s^ aAp,A colA lY, vAsty vAips nhIN aA`,A 19 DrtI `%pr i.|gygA=Ó cAhIdA= eh vkt `nHM a¯rtM vAsty b/A KrAb 3 bAad iv|c< jdoN iwsU zYtn dy phA/ ty bYQA hoeaA U hovgA ijh/IaM grBvtIaM ho,gIaM jM ijnHM dy b|cy y 20 sI< `s dy cyly ekMt iv|c `s kol aAxy aty pu%iCaA< du|D cuGdy ho,gy= pr t¬sIN pRArTnA kro ik t¬hA.I 21 ÒsA^ d|so< eh g|lM kdoN vAprngIaM aty tuhA.y BAj srdIaM iv|c jM sbt dy idn nA hovy= ik`N aA`, dA aty jug dy aÈt dA kI inSAn hovygA?Ó ik< `s smyN bhut v|.I m¬sIbt hovygI= aijhI m¬sIbt 4 iwsU ny aAiKaA< ÒsAvDAn rih,A iksy koloN vI DoKA ssAr dy aAid toN lYky hu, t|k kdI nhIN vAprI aty 5 22 nA KA,A= ik`N ik bhut lok myry nM ty aA`,gy aty nA hI eh Fr kdy vAprgI= y y prmySr ny `h m¬sIbtM ¬ aAK,gy< ÒmYN msIh hM=Ó ty `h bhut lokM ^ gumrAh dy idn GqA`, dA FslA kItA h= jkr `s ny aijhA Y Y y 6 krngy= t¬sIN l/IaM jA, vAlIaM l/AEaM bAry vI nA kItA< tM koE ij`NdA nhIN rhygA= pr prmyS¬r ny s¬,oNgy= t¬sIN `nHM l/AEaM dy SurU ho, dIaM afvAhM `h smM aAp,y cu,y hoX lokM dI BlAE lE GqA 23 s¬,oNgy= pr t¬sIN .rnA nhIN ik`Nik eh sB g|lM id|tA hY= `s vkt jykr t¬hA^ koE aAKy ik vyKo vAprnIaM cAhIdIaM hn= pr hAly eh aÈt nhIN= msIh e|Ty hY< ty koE khy ik vyKo `h e|Ty hY< tM t¬sIN 7 24 e|k kOm dUjI kOm `%pr hI e|k ptSAhI dUjI `%pr `nHM dA ivSvAs nA krnA= ik`N ik JUQy msIh aty c/AE krgI= bht TAvM `%ty akAl p,gy aty BcAl y u Y U JUQy nbI `Q,gy aty kE trHM dy acrj inSAn aty 8 aA`,gy= eh sB g|lM a¿rt dI grBavsTA dIaM adBut krAmtM ivKA`,gy ik `h prmyS¬r v|loN pI/M vM{ ho,gIaM< jdoN `h e|k b|cy ^ jnm dy rhI cui,aM hoeaM ^ vI Bulyvy iv|c pA s|k,= `h eh huÈdI hY= g|lM< jykr sBv hoeaA tM< prmyS¬r dy cu,y hoX lokM 9 25 Òifr lok t¬hA^ SAskM h|TIN kSq dy,gy aty mAry ^ gumrAh krn lE vI krngy= hu, mYN t¬hA^ eh jA, lE F/A dy,gy= sB lok t¬hA^ nfrt krngy= sB kuJ vApr, toN pihlM hI d|s id|tA hY= 26 eh sB g|lM t¬hA.y nAl es lE vAprngIaM ik`N ÒkuJ lok t¬hA^ jykr eh kih, ik msIh TlM 10 ik t¬sIN myry iv|c ivSvAs r|Kdy ho= `h vkt bhut iv|c hY= tM t¬sIN `nHM dy khy `jA/ iv|c msIh ^ sAry inhcAvAn aAp,A ivSvAs guaA bYQ,gy aty l|B, nA cly jA,A= koE t¬hA^ eh vI kih s|kdA hY `h e|k dUjy dy ivroD iv|c `Q K/o,gy ty aAp,y iv|c ik vyKo msIh aÈdrlI koQ/I iv|c hY= pr t¬sIN `s ty 11 27 nfrtM pAl bYQ,gy= bhut sAry JUQy nbI aA`,gy ivSvAs nA kirP= ik`N ik ijs trHM ibjlI c/Hid`N 12 aty bhut lokM ^ Zlt rAh pA dy,gy= dunIaM iv|c cmkA mArky lihÈdy tIkr id|sdI hY `sy trHM mnu|K dy 28 duSqtA vD jAvygI= es lE bhut sAry SrDAlUaM pu|tr dA aA`,A hovygA= jdoN t¬sIN igrJM ^ Ò`s iGnA`,I ... ho,A hYÓ dAnIXl 9:27; 12:11 ÒDÈn hY ... aA`NdA hYÓ zbUr 118:26 (dAnIXl 11:31 vI vyKo=)
  • 33.
    1009 m|tI 24:29-25:8 42 ek%iQaM huÈidaM dyKdy ho tM t¬sIN jA, jMdy hoN e|Ty Òso huiSaAr rhoÚ t¬sIN nhIN jA,dy ik t¬hA.A pRBU 43 koE m¬rdA hY= `sy trHM myrA aA`,A vI sB lE sAF ikh/y idn aAvygA= eh g|l wAd r|K,A ik jykr hovygA= Gr dA mAlk jA,dA hovy ik cor iks vkt aA`, 29 Ò`nHM idnM dIaM tklIFM toN t¬rt bAad< eh vAlA hY< `h strk rhygA aty cor ^ aAp,y Gr dy 44 vAprygA: aÈdr v/Hn nhIN dyvygA= evyN t¬hA^ vI itaAr J|q hI sUrj hnyrA ho jAvygA aty cn aAp,I cAn,I rih,A cAhIdA hY ik`N ik ijs G/I t¬hA^ ic|t cytA nhIN dyvygA tAry akAS toN i.|g pY,gy aty akASM vI nhIN ho,A `s G/I mnu|K dA pu|tr aA jAvygA= dIaM SktIaM ihlAEaM jA,gIaM=Ó wsAwAh 13:10; 34:4 cgy nOkr aty bury nOkr (lUkA 12:41–48) 30 45 Ò`s vkt< akAS iv|c e|k inSAn pRgqygA< eh ÒigaAnI aty Brosy wog nOkr kO, hY? `h aijhA ivKA`, lE< ik mnu|K dA pu|tr aA irhA hY= iFr hY ijs ^ mAlk ny hornM sAry nOkrM `%ty ingrAnI DrtI dy sAry lok cIk,gy= `h mnuK dy putr ^ SktI | | r|K, aty `nHM ^ QIk smyN ty Bojn dy, dI izmydArI 46 aty mhAn mihmA nAl akAS dy b|dlM ty aA`NdA id|tI hY?Ó jdoN mAlk aA`NdA hY aty nOkr ^ id|tA 31 vyK,gy= mnu|K dA pu|tr tUrHI dI v|.I aAvAz nAl hoeaA km kridaM vyKdA hY< tM `h nOkr bhut KuS 47 aAp,y dUtM ^ ByjygA= `h `s dy cu,y hoX lokM ^ huÈdA hY= mYN t¬hA^ s|c d|sdA hM= mAlk `s nOkr ^ 48 DrtI dy e|k isry toN dUjy isry t|k aty akAS dy e|k aAp,I sArI jAedAd dI izmydArI dy dyvygA= pr isry toN dUjy isry t|k e|kiQaM kr,gy=Ó `doN kI hovygA jy nOkr duSq hovy aty socy ik `sdA 32 49 ÒaÈjIr dA dRKt sA^ sbk isKA`NdA hY= t¬sIN mAlk CytI vAips nhIN aAvygA? iFr `h dUjy nOkrM jA,dy ho ik jdoN aÈjIr dy dRKt dIaM qih,IaM nrm ^ mArnA kuq,A SurU kr dyvygA aty SrAbIaM nAl 50 aty hrIaM huÈdIaM hn aty `nHM ty p|ty fu|qdy hn tM KA, pI, aty aAnd mAn, l|g pvygA= tM `s 33 ptA l|g jMdA hY ik grmI dI ru|t ny/y hY= esy trHM< nOkr dA mAlk acAnk aAvygA< jdoN `s^ `sdI jdoN t¬sIN eh sB g|lM vAprdIaM vyKoNgy< t¬sIN jA, aAs vI nhIN hovygI< aty `h `s^ wAd cyty nhIN 34 51 jAvogy ik mnu|K dy pu|tr dA aA`,A ny/y hY= mYN t¬hA^ hovygA= iFr mAlk `s^ szA dyvygA aty `s^ s|c d|sdA hM= eh sB g|lM `doN vAprngIaM jdoN kpqIaM nAl Byj dyvygA< ij|Ty lok cIkdy aty aAp,y 35 hAly eh pI/HI ij`NdI hovygI= DrtI aty akAS dÈd krIcdy ho,gy= Ktm ho jA,gy pr myry bcn kdy vI nhIN mrngy= ds kuaArIaM bAry idRSqMt 36 isrf pRBU jA,dA hY ik `h smM kdoN aAvygA (mrkus 13:32–37; lUkA 17:26–30< 34–36) Òpr `s idn aty `s G/I ^ kE nhIN jA,dA=nA o 25 Ò`s vkt< surgI rAj `nHM ds kuaArIaM vrgA hovygA ijnHM ny aAp,IaM mSAlM lEaM aty lA/y ^ iml, gEaM= `nHM iv|coN pÈj tM 2 3 svrg dy dUt nA pu|tr isrf iptA hI jA,dA hY= mUrK sn aty bAkI dIaM pÈj isaA,IaM= pÈj mUrK 37 ijvyN noNh dA smM sI `sy trHM mnu|K dy pu|tr dA kuaArIaM aAp,y nAl mSAlM tM lY ky aAEaM pr `nHM 38 aA`,A vI hovygA= `nHM idnM iv|c h/H toN pihlM< dy jgdy rih, vAsty hor tyl nA lY ky aAEaM< tM j¬ 4 lok KA rhy sn< pI rhy sn< ivaAh krvA rhy sn aty mSAl jgdI rhy= dUjy pAsy< pÈj isaA,IaM kuaArIaM aAp,y b%icaM dy ivaAh vI kr rhy sn aty lok eh aAp,IaM mSAlM nAl tyl vAlA BM.A vI ilaAEaM= 5 sB kuJ krdy rhy jd t|k ik noh ikStI `%ty nhIN ik`N ik lA/A bhut dyrI nAl aAeaA< sB kuaArIaM 39 6 ci/aM sI= lokM ^ nhIN ptA sI ik kI vApr irhA T|k gEaM aty sON gEaM= a|DI rAt vyly iksy ny aYlAn sI= `nHM ^ h/H aA`, aty sB lokM ^ nSq kr dy, kItA< ÔlA/A aA irhA hY< `s^ iml, lE bAhr aAPÚÕ 7 tk kuJ vI ptA nhIN sI= evyN hI mnu|K dy pu|tr dy Òtd sArIaM kuaArIaM `%QIaM< !p,IaM msAlM 40 8 aA`, ty hovygA= do mnu|K e|kQy Kyt iv|c km kr itaAr kItIaM= pr mUrK kuaArIaM ny isaA,IaM rhy ho,gy< `nHM iv|co e|k F/ ilaA jAvygA aty dUjA kuaArIaM ^ aAiKaA< ÔsA^ aAp,IaM msAlM iv|c To/A 41 C|. id|tA jAvygA= do a¯rtM c|kI pIh rhIaM ho,gIaA tyl dy dyvo< jo tyl sA.y kol sI l|gB|g m¬|k cu%ikaA hY e|k lY il|tI jAvygI aty dUjI ^ C|. id|tA jAvygA= aty sA.IaM mSAlM buJ rhIaM hn=Õ
  • 34.
    m|tI 25:9-34 1010 9 22 ÒisaA,IaM kuaArIaM ny `%tr id|tA< ÔnhIN eh Òifr< `h nOkr aAeaA ijs ny Dn dy do Joly tyl sA.y ty t¬hA.y jgA`, vAsty kAfI nhIN hovygA= pRApt kIty sn= `h mAlk pAs aAeaA aty `s^ eh ibhtr hovygA ik t¬sIN tyl vycn vAly toN m¬|l lY ikhA< ÔsuaAmI jI< mY^ do TYly rKvAlI lE dy gxy sI< 10 aAvoN=Õ e`N pÈj mUrK kuaArIaM tyl lY, vAsty mYN `s^ vrt ky do hor b,A lxy hn=Õ 23 clIaM gEaM< jdoN `h clIaM gEaM tM ip|Co lA/A ÒmAlk ny aAiKaA< Ôbhut vDIaAÚ tU e|k cgA aA igaA aty ijh/IaM kuaArIaM itaAr sn `h lA/y aty vFAdAr nOkr hY tU `s To/y ijhy Dn dI shI nAl ivaAh dI dAavt vAsty nAl clIaM gEaM vrtoN kItI hY< es lE mYN tY^ v|.IaM izmydArIaM aty `s toN bAad drvAzA bd ho igaA= dyvMgA= tU aA aty myry nAl pRSsA sMJI kr=Õ 11 24 ÒbAad iv|c `h dUjIaM kuaArIaM vI prtIaM Òijs nokr ny Dn dA isfr e|k hI JolA pRApt aty `nHM ikhA< ÔSRI mAn jI< SRI mAn jI< drvAzA KolHo kItA sI< `h aAeaA aty aAiKaA< ÔsuaAmI jI< mYN jA,dA tM jo asIN vI aÈdr aA skIxyÚÕ sM ik tusIN e|k sKt idl aAdmI ho ik`N ik ij|Ty 12 Òpr lA/y ny jvAb id|tA< ÔmYN t¬hA^ s|c aAKdA t¬sIN kuJ nhIN bIjIaA t¬sIN `%ToN vI v|>ydy ho aty ij|Ty 25 hM ik mYN nhIN jA,dA ik t¬sIN kO, ho=Õ iKlAiraA nhIN `%ToN e|kQA krdy ho=Õ es lE mYN 13 Òes lE hmySA itaAr rho< ik`N ik t¬sIN nhIN .rdA sM= mYN igaA aty t¬hA.A Dn DrtI iv|c lko jA,dy ik mnuK dA putr iks pl jM iks idn aAvygA= | | id|tA= aAh irhA t¬hA.A Dn dA JolA= 26 ÒmAlk ny `s^ aAiKaA ik tU e|k burA aty aAlsI itÈn nOkrM bAry idRSqMt nOkr hYN= tU jA,dA sI ik ij|Ty mYN bIijaA nhIN `%ToN (lUkA 19:11–27) v|>dA hM aty ij|Ty mYN iKlAiraA nhIN sI `%ToN e|kQA 14 27 Òsvrg dA rAj iksy ivaktI dy ivdyS jA, krdA hM= so tY^ cAhIdA sI ik tU myrA Dn srAFM ^ vrgA hY= ivdA ho, toN pihlM< `s ny aAp,y nOkrM ^ dy iddA tM jo jdoN mYN vAips m¬/dA tM mY^ es Dn 15 s%idaA aty aAp,I jAedAd `nHM ^ sONp id|tI= `s nAl ibaAj imldA= 28 ny hr nOkr dI wogtA anusAr< e|k nOkr ^ Dn dy ÒtM mAlk ny dUjy nOkrM ^ aAiKaA< ÔDn dA eh pÈj Joly< dUjy ^ do aty tIjy ^ Dn dA e|k JolA id|tA e|k JolA es koloN lY lvo aty `s^ dy dyvo ijs kol 29 es toN bAad `h aAp,I wAtrA ty cilaA igaA= ds Joly hn= ik`N ik hr koE ijs kol jo hY `s^ 16 ijs nOkr ny Dn dy pÈj Joly pRApt kIty sn `h J|q vrtdA hY `s^ v|D imlygA aty `h aAp,I zrUrt hI clA igaA aty Dn lA id|tA aty Dn dy pÈj hor Joly toN vI v|D pRApt krygA= aty `h ijs kol jo hY `s dI 17 kmA lxy= aty ijs^ Dn dy do Joly imly sn `s ny vrtoN nhIN krdA< tM `s koloN `h vI lY ilaA jAvygA 18 30 vI Dn lA id|tA aty Dn dy do hor Joly kmA lxy= pr jo `s kol hY=Õ tM `s dy mAlk ny ikhA< Ô`s inkmy ijs ^ Dn dA isrf e|k hI JolA imilaA sI< `sny nOkr ^ bAhr hnyry iv|c su|q id`< `s jgHM ij|Ty lok DrtI iv|c qoaA pu%iqaA aty aAp,y mAlk dA Dn d|b cIkdy aty drd nAl aAp,y dd pIsdy hn=Õ id|tA= 19 Òlby smyN bAad< `nHM nOkrM dA mAlk vAips mn¬|K dA pu|tr sAiraM dA inr,A krygA 31 pritaA aty `nHM ^ pu%iCaA ik `nHM ny `s dy Dn dA ÒjdoN mnu|K dA pu|tr aAp,I mihmA iv|c aAp,y 20 kI kItA= ijs nOkr ^ `s ny pÈj TYly id|ty sI `h sAry dUtM nAl aAvygA< `h pAtSAh dI trHM aAp,y 32 mAlk pAs `nHM pÈj TYilaM dy nAl hor pÈj TYly vI lY mihmAmE isÈGAsn ty ivrAjmAn hovygA= sArIaM aAeaA jo `s ny kmAxy sn< aty `nHM ^ mAlk dy a|gy kOmM `s dy a|gy ek|QIaM kItIaA jA,gIaA aty `h r|K id|tA= nOkr ny ikhA< ÔsuaAmI jI< t¬sIN mY^ Dn dy `nHM ^ do ih%isaA iv|c v.ygA= eh eÈJ hovygA ijvyN 33 pÈj Joly sONpy sn= aAh Dn dy pÈj hor Joly hn ijh/y aAj/I By.M iv|cNo b|krIaM ^ v|KrIaM krdA hY= mnu|K mYN enHM nAl kmAX hn=Õ dA pu|tr By.M ^ aAp,y s|jy pAsy aty b|krIaM ^ aAp,y 21 ÒmAlk ny `%tr id|tA< Ôbhut vDIaA< tU e|k cgA K|by pAsy r|KygA= 34 nOkr hYN ijs ty BrosA kItA jA skdA hY= tU `s To/y Òfyr pAtSAh `nHM aAdmIaM ^< ijh/y `s dy s|jy ijhy Dn ^ shI >Èg nAl vritaA hY= es lE mYN pAsy ho,gy aAKygA< ÔaAPÚ myry iptA ny t¬hA^ sB ^ hu, tY^ es toN v|.A eKitaAr dyvMgA= es lE tU asIsM id|tIaM hn= aAP aty `h rAj pRApt kro ijs hu, aAp,y mAlk dI KuSI iv|c SAiml ho=Õ dA pRBU ny t¬hA.y nAl vAadA kItA hoeaA hY= eh rAj
  • 35.
    1011 m|tI 25:35-26:14 tM ssAr dy m¬|> toN hI t¬hA.y lE itaAr kItA hoeaA prsoN psAh dA it`hAr* hY= `s idn< mnu|K dA pu|tr 35 hY= t¬sIN eh rAj pA skdy ho ik`N ik jdoN mYN Bu|KA aAp,y duSmnM h|TIN slIb id|ty jA, lE dy id|tA sI< t¬sIN mY^ KA, ^ id|tA aty jdoN mYN ipaAsA sI< t¬sIN jAvygA=Ó 3 mY^ pI, ^ id|tA= jdoN mYN Gr toN dUr aty e|klA sI td pRDAn jAjk aty bzurg whUdI aAgU srdAr 36 t¬sIN mY^ aAp,y Gr inPtA id|tA= jdoN mYN vstr jAjk dy mhl iv|c ek|Qy hoX= srdAr jAjk dA hI, sM< t¬sIN mY^ pihn, lE k|p/y id|ty= mYN ibmAr nAP kwAfA sI= 4 sI tM t¬sIN myrI Kbr il|tI aty jdoN mYN kYd iv|c sI tM aty `s sBA iv|c< `nHM ny DoKy nAl iwsU ^ igrFtAr 5 tusIN myry kol aAxy=Õ krn aty mAr dy, dI iv`Nt b,AE= pr `nHM ny 37 Òtd cgy lok `s^ `%tr dy,gy< ÔpRBU< asIN kdoN aAiKaA< ÒasIN iwsU ^ psAh dy it`hAr vly igrFtAr y t¬hA^ Bu|KA vyiKaA aty t¬hA^ Bojn id|tA jM kdoN asIN nhIN kr skdy ik`N ik lok gu|sy iv|c aA jA,gy aty 38 t¬hA^ ipaAsA vyiKaA aty kuJ pI, ^ id|tA?Õ kdoN fsAd kr dy,gy=Ó asIN t¬hA^ bgAinaM vM{ vyiKaA aty t¬hA^ aAp,y Gr in`tA id|tA< jM kdoN asIN t¬hA^ ibn k|pi/PN e|k a¯rt ny ivSys km kItA 39 viKaA aty thA^ kp/y idt? y ¬ | | y kdoN asIN t¬hA^ ibmAr (mrkus 14:3–9; wUhÈnA 12:1–8) 6 jM kYd iv|c vyiKaA aty t¬hA.I dyKBAl krn lE jdoN iwsU bYtanIaA iv|c Sm~n ko/HI dy Gr sI= 7 aAX?Õ tM e|k a¯rt `s kol aAE= `s kol sgmrmr dI 40 Òtd pAtSAh jvAb dyvgA< ÔmYN t¬hA^ s|c aAKdA y SISI iv|c b/A mihÈgA atr BiraA hoeaA sI= `s hM< ik jo kuJ vI t¬sIN enHM t¬|C lokM lE kItA jo myry a¯rt ny jdoN iwsU Bojn kr irhA sI< eh atr `s dy nAl sbiDt hn< t¬sIN eh myry lE kItA=Õ isr `%ty ro/H id|tA= 41 8 Òfyr pAtSAh aAp,y K|by pAsy vAly lokM ^ aAKygA< jdoN cyilaM ny a¯rt ^ e`N kridaM vyiKaA< `h ÔmYToN dUr cly jAP< t¬sIN srApy hoX ho= `s sdIvI b/y prySAn ho gX aty aAiKaA< Òeh bykAr hI ik`N? 9 m|cdI hoE a|g iv|c cly jAP< ijh/I SYtAn aty `s eho atr mihÈgy m¬|l vyicaA jA skdA sI aty pYsy 42 dy dUtM lE itaAr kItI gE hY=Õ t¬hA^ jA,A hI grIb lokM ^ id|ty jA skdy sn?Ó 10 pvygA ik`N ik jd mYN Bu|KA sM t¬sIN mY^ nA KuaAeaA iwsU jA,dA sI ik kI vApiraA sI= es lE `s 43 aty nA hI kuJ pI, ^ id|tA= jdoN mYN ek|lA aty Gr ny aAiKaA< Òt¬sIN es a¯rt ^ ik`N iKJA rhy hoN? `s toN dUr sM t¬sIN mY^ aAp,y Gr in`tA nhIN id|tA aty ny myry lE eh bhut cgA kItA hY= 11 jd vstr hI, sM t¬sIN mY^ k|p/A nhIN id|tA< jdoN grIb lok hmySA t¬hA.yy nAl ho,gy pr mYN sdA 12 mYN ibmAr aty kYd iv|c sM< t¬sIN myrA iDaAn nhIN t¬hA.y nAl nhIN rhMgA=* es a¯rt ny atr myry r%iKaA=Õ SrIr ty roi/HaA hY= esny eh sB kuJ myry mrn `prt 44 13 Òfyr `h vI `%tr dy,gy; ÔpRBUÕ kdoN asIN t¬hA^ dyh ^ dfnA`n lE kItA hY= mYN t¬hA^ s|c aAKdA Bu|KA jM ipaAsA e|k bgAny vM{ jM ibn k|pi/PN< jM hM< ik KuSKbrI dA pRcAr sAry ssAr iv|c kItA jAvygA bmAr jM kYd iv|c vyiKaA aty t¬hA.I shAetA nhIN aty ij|Ty ikty eh KuSKbrI phuÈcygI< jo es a¯rt ny kItI=Õ kItA hY eh khA,I vI khI jAvygI aty lok `s^ 45 ÒFyr rAjA `%tr dyvygA< ÔmYN t¬hA^ s|c aAKdA wAd kr,gy=Ó hM< ik jdoN t¬sIN enHM t¬|C lokM lE kuJ vI krn toN enkAr krdy hoN< jo myry nAl sbiDt hn< t¬sIN eh myry lE krn toN enkAr krdy hoN=Ó whUdA dA iwsU dA duSm, b, jA,A 46 (mrkus 14:10–11; lUkA 22:3–6) Òtd `h bury lok sdIvI szA pA`,gyy pr cgy 14 lok sdIvI jIvn pA`,gy=Ó td `nHM bArHM cyilaM iv|c e|k ny ijs dA nA`N whUdA eskirwotI sI< pRDAn jAjk kol jAky aAiKaA< whUdI aAgUaM v|loN iwsU ^ mrvA`, dI iv`Nt psAh dA it`hAr whUdIaM dA KAs DArimk idn< es idn (mrkus 14:1–2; lUkA 22:1–2; wUhÈnA 11:45–53) pRBU ^ wAd kridaM ik `s ny `nHM mUsA dy smyN imsr iv|coN jdoN iwsU eh sB bcn aAK hiqaA< `s ny 26 2 aAp,y cyilaM ^ aAiKaA< Òt¬hA^ ptA hY ik gulAmI toN m¬kt kItA sI< `h ivSyS Bojn krdy hn= ÒgrIb lok ... nhIN ho,AÓ ibvsTA 15:11
  • 36.
    m|tI 26:15-38 1012 15 ÒmYN iwsU ^ t¬hA.y h|T F/vA dyvMgA tM t¬sIN mY^ iwsU ny roqI lE prmyS¬r dA S¬krAnA kItA aty es ^ es kArj lE kI dyvoNgy?Ó tM `nHM jAjkM ny `s^ aAp,y cyilaM iv|c v. id|tA aty ikhA< Òeh roqI lvo tIh cMdI dy is|ky dy id|ty= ty KA lP ik`N j¬ eh myrA SrIr hY=Ó 16 27 `s vyly toN bAad whUdA iwsU ^ jAjk dy h|T ifr iwsU ny mY dA ipaAlA fi/aA aty prmyS¬r dA F/vA`, dA dAa l|B, l|gA+ SukrAnA kItA aty ikhA< Òt¬hA.y iv|coN hr koE es ^ 28 pIP= eh myrA lhU hY= myrA lhU prmyS¬r aty `sdy iwsU ny psAh dA Bojn kItA lokM ivckAr nvM krAr SurU krdA hY= bhut sAry lokM (mrkus 14:21–22; lUkA 22:7–14< 21–23; wUhÈnA 13:21–30) dy pAp m¬aAF krn lE eh lhU vhAeaA igaA hY= 17 29 ptIrI roqI dy itPhAr* dy pihly idn< cyilaM mYN t¬hA^ d|sdA hM< ik mYN es mY ^ fyr kdy nhIN ny iwsU kol aA,ky aAiKaA< Òt¬hA.y KA, lE psAh dA pIvMgA= pr jdoN mYN es ^ aAp,y iptA dy rAj iv|c Bojn asIN ik|Ty itaAr krIX?Ó t¬hA.y nAl pIvMgA tM eh nvIN hovygI=Ó 18 30 iwsU ny `%tr id|tA< ÒSihr aÈdr jAP aty `s iFr `nHM ny Bjn gAeaA= es toN bAad jYtUn ivaktI ^ imlo ijs^ mYN jA,dA hM aty `s^ d|so ik dy phA/ v|l ^ cly gxy= tyry gurU ny ikhA< ÔmyrA cui,aA hoeaA vylA ny/y aA igaA hY aty mYN psAh dA Bojn aAp,y cyilaM smyt iwsU agm vAk krdA ik `sdy tyry Gr hI krMgA=ÕÓ cyly `s^ C|. jA,gy 19 ijs trHM iwsU ny cyilaM ^ ikhA< `nHM ny `sy trHM (mrkus 14:27–31; lUkA 22:31–34; wUhÈnA 13:36–38) 31 hI kItA aty `vyN psAh dA Bojn itaAr hoeaA= iwsU ny cyilaA ^ ikhA< Òa|j rAt myry kAr, t¬sIN 20 SAm vyly iwsU aAp,y bArHM cyilaM smyt myz ty sAry aAp,A BrosA guaA lvoNgyy= ik`N ju eh iliKaA 21 bYQA hoeaA sI= jdoN `h KA rhy sn tM iwsU ny hoeaA hY: ikhA< ÒmYN t¬hA^ s|c aAKdA hM ik t¬hA.y bArHM iv|coN e|k cylA mY^ jldI hI myry duSm,M dy h|T F/vA ÔmY aAj/I ^ mAr dyvMgA< aty `s dy e|z/ dIaM 22 dydygA=Ó eh s¬, ky cyly b/y inrAS hoX= iwsU dy By.M iK|lr jA,gIaM=Õ zkrjAh 13:7 hr cyly ny ikhA< ÒpRBU< inSict hI mYN `h nhIN hMÚ kI 32 eh s|c nhIN hY?Ó pr mYN m¯t bAad ifr jI `QMgA aty glIlI v|l 23 iwsU ny `%tr id|tA< Òijs aAdmI ny myry nAl es jAvMgA= mYN t¬hA.y `%Ty phuÈc, toN pihlM hI `%Ty kqory iv|c h|T .uboeaA hY `hI ivaktI hY ijh/A mY^ hovMgA=Ó 24 33 myry duSm,M dy h|TIN F/AvygA= mnuK dA putr jAvygA | | td ptrs ny `s^ `%tr id|tA< ÒBAvyN tyry kArn aty `vyN hI mrygA ijvyN `s bAry< poTIaM iv|c iliKaA bAkI sAry cyly BrosA guaA bYQ,< mYN aAp,A BrosA kdy hoeaA hY= pr `s mn¬|K ty lAhnt ijh/A mnu|K dy nhIN guaAvMgA=Ó 34 pu|tr ^ vYrIaM dy h|TIN F/vAxygA= `s mnu|K lE iwsU ny aAiKaA< ÒmYN s|c aAKdA ik a|j rAt k|uk/ BlA huÈdA ik `h nA hI jmdA=Ó dy bMg dy, toN pihlM tU mY^ nAmÈzUr kryNgA=Ó 25 35 td whUdA ny iwsU ^ aAiKaA< ÒgurU jI< inSict pr ptrs ny aAiKaA< ÒBAvyN mY^ t¬hA.y nAl mrnA hI mYN `h nhIN hM= kI eh s|c nhIN hY? whUdA hI `h pvy mYN tY^ kdy vI nAmÈzUr nhIN krMgA=Ó aty e`N hI mnu|K sI jo iwsU ^ `s dy duSm,M dy h|T F/vA`,A bAkI sAry cyilaM ny vI ikhA= cAhuÈdA sI tM iwsU ny aAiKaA< ÒhM `h tU hYN=Ó iwsU e|klA pRArTnA krdA hY pRBU dA rAt dA KA,A (mrkus 14:32–42; lUkA 22:39–46) 36 (mrkus 14:22–26; lUkA 22:15–20; 1kuirÈTIaM 11:23–25) iFr< iwsU aAp,y cyilaM nAl gTsmnI nAmyN dI 26 jdoN `h KA rhy sn tM iwsU ny To/I roqI lE= e|k TM ty igaA< aty `nHM ^ aAiKaA< ÒijÈnA icr mYN 37 `%Ty rhM aty pRArTnA krM< t¬sIN e|Ty bYQo=Ó iwsU ny ptIrI roqI dA it`hAr whUdIaM dA Cu|qI dA e|k KAs ptrs aty zbdI dy dovyN pu|trM ^ aAp,y nAl aA`, hFtA< purA,y nym iv|c eh psAh dy it`hAr toN agly idn ^ ikhA pr nAl hI iwsU b/A `dAs aty bykrAr nzr SurU huÈdA sI< pr a|j k|l eh dovyN Cu|qIaM e|k hI ho gEaM 38 hn= aA`, lgA= | iwsU ny ptrs aty zbdI dy dhM ptrM o |u
  • 37.
    1013 m|tI 26:39-64 52 ^ ikhA< ÒmyrA aAtmA du|K nAl BrpUr hY aty myrA idl iwsU ny `s^ ikhA< ÒaAp,I tlvAr m¬/ imaAn `dAsI nAl quqdA jA irhA hY= t¬sIN e|Ty myry nAl iv|c pA lY< ik`N ik ijh/y tlvAr clA`Ndy hn `h 53 jAgdy rho aty rtA `.Ik kro=Ó tlvAr nAl hI mAry jA,gy= kI t¬sIN nhIN jA,dy 39 td iwsU `nHM toN To/A ku a|gy ^ viDaA= iwsU mUÈh ik mYN aAp,y iptA ^ byntI kr skdA hM aty `h J|q BAr jmIn `%ty ipaA aty pRArTnA kItI< Òhy myry iptA< myry vAsty dUtM dIaM bArHM sYnA toN v|D Byj dyvygA= 54 jykr eh sBv hY tM d|uKM dA eh ipaAlA lY lvo= pr pr es^ evyN vAprnA cAhIdA hY tM jo `vyN hI tU `hI kr jo tU cAhuÈdA hY nA ik jo mYN cAhuÈdA hM=Ó hovy ijvyN poTIaM aAKdIaM hn=Ó 40 55 td iwsU aAp,y cyilaM kol aAeaA aty `nHM ^ td iwsU ny sAry lokM ^ aAiKaA< ÒkI t¬sIN enHM su%itaM pAeaA= iwsU ny ptrs ^ aAiKaA< ÒkI t¬sIN tlvArM aty .MgA nAl mY^ igrFtAr aAX hoN< ijvyN 41 myry nAl e|k Gqy lE vI nhIN jAg skdy? jAgo mYN koE aprADI hovM? hr roz mYN mÈdr dy elAky iv|c aty pRArTnA kro ik t¬sIN prtAvy iv|c nA pvo= aAtmA bYQdA sI aty lokM ^ `pdyS idÈdA sI< pr tusIN mY^ 56 tM e|Cuk hY< pr t¬hA.A SrIr kmzor hY=Ó igrFtAr nhIN kItA= pr eh sB kuJ es lE 42 iFr iwsU djI vAr `%Ty cilaA igaA aty pArTnA U R hoeaA tM ik nbIaM dIaM ilKtM pUrIaM ho,=Ó es kItI< Òmyry iptA< jykr eh du|KM dA ipaAlA myry J|l, toN bAad iwsU dy sAry cyly `s^ C|. ky B|j gX= toN ibnA hqAeaA jA,A sBv nhIN< kAS t¬hA.I e|CA hI pUrn hovy=Ó iwsU whUdI aAgUaM dy snm¬|K 43 jdoN iwsU vAips aAeaA< `s ny aAp,y cyilaM ^ (mrkus 14:53–65; lUkA 22:54–55< 63–71; ifr sutA hoe! pAeaA= `nHM dIaM a|KM T|kIaM hoEaM | wUhÈnA 18:13–14< 19–24) 44 57 sn= tM iwsU `nHM toN ivdA hoky e|k vAr ifr clA ijnHM ny iwsU ^ igrFtAr kItA sI `h `s^ igaA aty tIjI vAr `hI bcn aAKdy hoX pRArTnA srdAr jAjk kwAfA dy Gr lY gX ij|Ty nym dy `pdySk 58 kItI= aty v.yry aAgU ekQy hoxy sn= jdoN `s^ srdAr 45 ifr iwsU vAips cyilaM kol igaA aty aAK, jAjk dy Gr iljAeaA jA irhA sI tM ptrs ny kuJ l|gA< Òt¬sIN ajy vI sO rhy ho aty aArAm kr rhy ho? iv|T nAl `s dA ip|CA kItA= `s ny ivh/y iv|c pRvyS vyKo `h G/I aA gE hY jdoN mnu|K dA pu|tr pApIaM dy kItA aty ispAhIaM nAl bYQ igaA= `h eh vyK, 46 h|T f/vAeaA jA,A hY= vyK<o jo mnuK mY^ myry duSm,M | lE `ts¬k sI ik aÈt iv|c iwsU nAl kI vAprygA= 59 h|TIN F/vAXgA `h aA igaA hY=Ó pRDAn jAjk aty whUdIaM dI pUrI sBA iwsU dy iKlAf JUQy gvAh l|B rhI sI= tM jo `h `s^ mrvA iwsU dA igrFtAr kItA jA,A sk,= `h aijhy lokM ^ l|B, dI koiSS kr rhy sn 60 (mrkus 14:43–50; lUkA 22:47–53; wUhÈnA 18:3–12) jo iwsU dy ivru|D kuJ kih,= bhut sAry lok sAmH,y 47 jdoN iwsU ajy bol irhA sI< bArHM cyilaM iv|coN aAxy ijnHM ny iwsU bAry JUQIaM g|lM aAKIaM= pr `h e|k< whUdA `%Ty aA igaA= pRDAn jAjkM duaArA Byjy aijhI koE vI gvAhI nA l|B sky= fyr do lok bAhr 61 hoX bhut sAry lok aty lokM dy bzurg aAgU vI `s dy aAX aty `nHM aAiKaA< Òes aAdmI ny aAiKaA< ÔmYN nAl sn= `nHM kol tlvMrA aty .MgM f/IaA hoEaM prmyS¬r dA mÈdr tbAh kr skdA hM aty itÈn idnM 48 62 sn= whUdA ny `nHM lokM ^ eh inSAn id|tA hoeaA iv|c fyr b,A s|kdA hM=ÕÓ srdAr jAjk `%iQaA sI: Òik ijs ivaktI ^ mYN cumM `hI iwsU hY= `s^ aty iwsU ^ aAK, l|gA< Òeh lok tyry ty doS lA rhy 49 igrFtAr kr lY,AÓ tM whUdA is|DA iwsU kol igaA hn= kI tyry kol koE jvAb nhIN? kI eh lok s|c 63 aty aAiKaA< ÒgurU jI nmskArÚÓ ifr `s ny `s^ aAK rhy hn?Ó pr iwsU ny kuJ nA ikhA= cuimaA= dobArA srdAr jAjk ny iwsU ^ pu%iCaA< ÒmYN tY^ 50 iwsU ny `%tr id|tA< Òim|tr< tU jo e%Ty krn aAeaM ij`Ndy prmyS¬r dI sONh idÈdA hM aty hukm idÈdA hM hYN `h kr=Ó sA^ d|s< kI prmyS¬r dA pu|tr msIh tU hYN?Ó 64 `doN hI aAdmI aA gX `nHM ny iwsU ^ fi/aA aty iwsU ny jvAb id|tA< ÒhM mYN hI hM= pr mYN t¬hA^ 51 igrFtAr kr ilaA= jdoN eÈJ vApiraA tM iwsU dy d|sdA hM< Biv|K iv|c< t¬sIN mnu|K dy pu|tr ^ prmyS¬r cyilaM iv|co e|k ny aAp,I tlvAr k|>I aty srdAr dy s|jy bYiQaM< aty svrgM dy b|dlM coN aA`NidaM jAjk dy syvk ty clAE aty `s dA kn v|> id|tA= vyKoNgy=Ó
  • 38.
    m|tI 26:65-27:14 1014 65 jdoN srdAr jAjk ny eh s¬i,aA `h b/y kroD whUdA ny aAtm h%itaA kItI iv|c aAeaA= tM `s ny aAp,y k|p/y pA/y aty aAiKaA< (rsUlM dy krt|b 1:18–19) 3 Òes mnu|K ny `h g|lM aAKIaM hn jo prmyS¬r dy whUdA ny vyiKaA ik `nHM ny iwsU ^ mArn dA FYslA iùKlAF hn< es lE sA^ koE hor gvAhI nhIN lo/INdI= kr ilaA hY= eh whUdA hI sI ijs ny iwsU ^ duSm,M t¬sIN sB ny es ^ prmyS¬r dy iKlAf bolidaM s¬i,aM dy h|T F/A id|tA sI= jdoN `s ny eh sB vAprdA 66 hY= t¬hA.I kI slAh hY?Ó vyiKaA< `h pCtAeaA< aty `sny `h 30 is|ky pRDAn 4 whUdIaM ny `%tr id|tA< Òeh ksUrvAr hY< aty `s^ jAjkM aty bzurg aAgUaM ^ vAips mo/ id|t= whUdA y mr jA,A cAhIdA hY=Ó ny `nHM ^ aAiKaA< ÒmYN pAp kItA hY jo e|k inrdoS 67 td lokM ny iwsU dy mUÈh ty T¬%ikaM aty `s^ m¬|ky jAn ^ mArn lE f/vA id|tA=Ó 68 mAry= hornM lokM ny iwsU ^ T|p/ mAry= `nHM ikhA< whUdI aAgUaA ny jvAb id|tA< ÒsA^ esdI koE ÒidKA ik tU e|k nbI hY= hy msIh< agm vAk kr ik prvAh nhIN eh tyrI sm%isaA hY< tU jA,=Ó 5 tY^ iksnyN mAiraA hY=Ó tM whUdA ny `h cMdI dy is|ky mÈdr iv|c su|q id|ty aty vAips m¬/ ky aAp,y aAp^ fAhA lA ilaA= 6 ptrs eh d|s,o .iraA ik `h iwsU ^ jA,dA pRDAn jAjkM ny `%To `h is|ky cuky aty ikhA< ÒenHM | (mrkus 14:66–72; lUkA 22:56–62; pYisaM ^ mÈdr dy KzAny iv|c pA`,M wog nhIN ik`N wUhÈnA 18:15–18< 25–27) ik eh DÈn iksy dI m¯t lE id|tA igaA sI=Ó 69 7 `s sAry smyN ptrs ivh/y iv|c bYQA irhA= e|k tM `nHM e|k mtA pAs kItA ik es DÈn nAl e|k nokrA,I ptrs kol aAE aty aAiKaA< ÒtU vI glIl GuimaAr dA Kyt KrIidaA jAvy= eh Kyt `nHM lokM dy dy iwsU nAl sI=Ó km aAvygA jo wrUSlm iv|c aA`Ndy hoxy e|Ty mr jMdy 70 pr ptrs ny es dA sB a|gy enkAr kItA< aty hn< eh Kyt `nHM lokM ^ dFnA`, dy km aAvygA= 8 aAiKaA< ÒmYN nhIN jA,dA t¬sIN iks bAry g|l kr rhy esy kAr, a|j vI `h Kyt< lhU dA Kyt krky jAi,aA 71 9 ho=Ó fyr ptrs `s ivh/y toN bAhr cilaA igaA= jMdA hY= tM ijh/A bcn iwrimwAh nbIN dI rAhIN fAqk kol e|k hor nokr ku/I ny `s^ vyiKaA aty ikhA igaA sI `h pUrA hoeaA ik< `%Ty lokM ^ aAiKaA< Òeh vI iwsU nAsrI dy nAl Ò`nHM ny tIh cMdI dy is|ky vAps lY lxy< jo e|k sI=Ó mnu|K dI jAn dA m¬|l QihrAeaA igaA sI= evyN hI 72 10 iFr< ptrs ny sONh KAky eh aAKidaM enkAr kuJ whUdIaM ny `s dI jAn dI kImt lAE sI= `nHM kr id|tA< ÒmYN es aAdmI ^ nhIN jA,dA=Ó ny `s Dn ^ GuimaAr dA Kyt KrId, lE vritaA 73 kuJ dyr bAad< jo lok `%Ty K/Hy sn `h ptrs ijvyN ik pRBU ny hukm id|tA sI=Ó* kol aAX aty aAiKaA< Òtyry `%cAr, toN hI sA^ ptA hY ik tU `nHM iv|coN e|k hYN=Ó 74 t|d `h aAp,y aAp ^ srAp, l|gA aty `sny rAjpAl iplAt¬s dy iwsU nAl pRSn aAiKaA< ÒmYN prmySr dI sONh KMdA hM ik mYN es aAdmI ¬ (mrkus 15:2–5; lUkA 23:3–5; ^ nhIN jA,dA=Ó ijvyN hI ptrs ny eh aAiKaA< wUhÈnA 18:33–38) 75 11 ku|k/ ny bMg id|tI= td ptrs ^ wAd aAeaA ik iwsU rAjpAl dy sAmH,y K/HA sI< aty rAjpAl ny iwsU ny `s^ kI aAiKaA sI: Òik ku|k/ dy bMg dyy, toN `s^ eh pu%iCaA< ÒkI tU whUdIaM dA pAtSAh hYN?Ó pihlM< tU mY^ itÈn vArI jAn, toN enkAr kryNgA=Ó iwsU ny ikhA< ÒhM< mYN hM=Ó 12 iFr ptrs bAhr igaA aty BubM mAr ky roeaA= jdoN pRDAn jAjkM aty bzurg whUdI aAgUaM ny `s ty doS lAxy< `s ny jvAb iv|c kuJ nhIN aAiKaA= 13 iwsU rAjpAl iplAt¬s dy snmu|K td iplAt¬s ny `s^ ikhA< ÒkI tU nhIN s¬, irhA (mrkus 15:1; lUkA 23:1–2; wUhÈnA 18:28–32) jo elzAm eh tyry iùKlAF lA rhy hn?Ó 14 27 aglI svyr prDAn jAjkM aty lokM dy bzurg aAgUaM ny iwsU ^ jAn toN mArn dA 2 FYslA kItA= `nHM ny `s^ jzIrM pA id|tIaM aty pr iwsU ny `s^ koE vI `%tr nhIN id|tA= aty eh sB vyK ky rAjpAl b/A hYrAn hoeaA= iplAt¬s dy hAvAly krn lE lY gX= Ò`nHM ny ... idtA sIÓ zkrwAh 11:12Ð13; iwrimwAh 32:6–9 |
  • 39.
    1015 m|tI 27:15-44 28 iplAt¬s dI iwsU ^ aAzAd krn dI koiSs nAkAmwAb kIty= ispAhIaM ny `s dy sAry kp/y lAh ky e|k 29 (mrkus 15:6–15; lUkA 23:13–25; wUhÈnA 18:39–19:16) lAl cogA `s^ puvAeaA= ki.aM ^ gud ky `nHM ny 15 eh irvAj sI ik psAh dy it`hAr `%ty ijs^ e|k ki.aM dA tAj b,AeaA aty `s dy isr ty pA lok cAhu, rAjpAl kYd iv|coN `s kYdI ^ irhA krdA id|tA= e|k soqI `s dy s|jy h|T iv|c F/vA id|tI= iFr 16 huÈdA sI= `s vkt br|bAs nA`N dA e|k bhut ispAhI `s a|gy Juky aty `s^ msKrI kItI< Òhy 17 30 KtrnAk aAdmI kYd iv|c sI= sAry lok rAjpAl whUdIaA dy pAtSAh< nmskArÚÓ ispAhIaM ny iwsU iplAt¬s dy Gr e|kQy hoxy tM `s ny lokM ^ ikhA< `%ty T¬%ikaA aty ifr `s dy h|T iv|c f/AE hoE soqI Òt¬sIN mYToN aAp,y vAsty iks ^ irhA krA`,A cAhuÈdy ^ Koh ky `s dy nAl ikÈnI vArI `s dy isr ty s|q 31 ho= br|bAs< jM iwsU ^ jo ik msIh khA`NdA hY?Ó mArI= jd `h `s nAl msKrI kr hqy tM `nHM ny 18 ik`N ik `h jA,dA sI ik lokM ny `s^ ErKA `h lAl coZA `s toN lAh ky< `s dy kp/y `s^ kAr, `s dy h|TIN f/vAeaA sI= puaAxy aty slIb `%ty c/HA`, lE `s^ lY gxy= 19 jdoN `h inr,y vAlI kursI ty bYQA hoeaA sI< tM `s dI ptnI ny sunyhA ByijaA< Òes mnu|K ^ kuJ nA kr= eh aprADI nhIN hY aty a|j mYN es bAry supnA iwsU dA slIb ty mAiraA jA,A vyiKaA hY aty `s ny mY^ bhut prySAn kr id|tA hY=Ó (mrkus 15:21–32; lUkA 23:26–43; wUhÈnA 19:17–27) 20 32 pr pRDAn jAjkM aty bzurg whUdI aAgUaM ny jdoN ispAhI iwsU ^ Sihr toN bAhr lY jA rhy sn< lokM ^ br|bAs ^ irhA krn dI byntI krn lE `nHM ny kurysI dy Sm~n ^ vyiKaA< aty `s^ iwsU dI 33 mnvAeaA aty iwsU ^ mAry jA, lE= slIb cu|k, lE mzbUr kItA= `h glgTA nA`N 21 34 iplAt¬s ny ikhA< ÒdohM iv|co t¬sIN mYToN iks ^ dI jgHM ty phucy ijs dA arT hY ÒKoprI dI TMÓ È `%Ty< irhA krA`,A cAhuÈdy ho?Ó `nHM ny iwsU ^ ipt nAl imiSRt mY pI, ^ id|tI= pr lokM ny ikhA< Òbr|bAs ^ C|. id`=Ó esdA suaAd dyK, toN bAad< `s ny es^ pI, toN 22 35 iplAt¬s ny ikhA< Òfyr mYN iwsU nAl kI krM ijh/A enkAr kr id|tA= tM `nHM ny `s^ slIb ty ik msIh khA`NdA hY?Ó c/AeaA aty `s^ ik|lM QokIaM= prcIaM pAky `nHM 36 lokM ny `%tr id|tA< Ò`s^ slIb id`=Ó ny aAp,y ivckAr `s dy k|p/y v. lX= ispAhI 23 37 rAjpAl ny aAiKaA< Òik`N? `s ny kI aprAD `%Ty bYQy `s dI pihrydArI kr rhy sn= `nHM ny kItA hY=Ó `s dy iKlAF doSM dI inSAn p|trI iwsU dy isr ty pA pr sBnM ny hor `%cI .. pAky ikhA< Ò`s^ slIb id|tI= ijs ty iliKaA sI< Òeh whUdIaM dA pAtSAh 38 idP=Ó iwsU hY=Ó iwsU dy aAsy pAsy hor do ji,aM ^ slIb 24 39 iplAt¬s ny mihsUs kItA ik `h lokM dA mn id|tI gE sI= e|k s|jy pAsy aty dUjA K|by pAsy= aty bdl, iv|c kAmwAb nhIN sI ho irhA< aty es dI aA`, jA, vAly lok `s^ aMdy jMdy hoxy tAny mArn 40 jgHA< `h gu|sA kr rhy sn aty `h hor vI rOlA pA rhy l|gy aty isr ihlA ky kih, l|gy< ÒtU jo kihÈdA sI sn= `s ny pA,I lYky lokM dy sAhm,y aAp,y h|T Doty ik es mÈdr ^ >Ah ky itÈn idnM iv|c dobArA b,A aty aAiKaA< ÒmYN es mnu|K dy lhU toN inrdoS hM= doS skdA hYN< hu, aAp,y aAp ^ bcA? jy tU s|c iv|c 25 t¬hA.y isr hI l|gygA=Ó sB lokM ny jvAb id|tA< prmyS¬r dA pu|tr hYN tM slIb toN `tr ky aAp,y aAp ÒasIN aty sA.y b|cy es dy lhU dy ijÈmyvAr hovMgy=Ó ^ bcA=Ó 26 41 t|d iplAt¬s ny br|bAs ^ C|. id|tA aty `s ny es trHM pRDAn jAjkM< nym dy `pdySkM aty 42 ispAhIaM ^ hukm id|tA ik `h iwsU ^ koi/aM nAl bzrg whdI aAgaM ny iwsU dA mzAk `.AeaA u U U `nHM mArn= aty `s ny iwsU ^ ispAhIaM h|TIN slIb `%ty aAiKaA< Ò`s ny hornM ^ bcAeaA< pr `h aAp,y-aAp c/HA`, lE dy id|tA= ^ nhIN bcA s|kdA= lok `s^ esrAxyl dA pAtSAh bulA`Ndy hn= jykr `h pAtSAh hY tM `s^ slIb toN iplAt¬s dy ispAhIaM v|loN iwsU ^ msKrIaM hyQM `tr aAvy< aty asIN `s iv|c ivSvAs krMgy= 43 (mrkus 15:16–20; wUhÈnA 19:2–3) `s ny prmSr ivc BrsA r%iKaA= jkr `h cAhdA y ¬ | o y Èu 27 td iplAt¬s dy ispAhI iwsU ^ rAjpAl dy mihl hY tM h, prmSr `s^ bcAv= `s ny aAp hI aAiKaA u y ¬ y 44 iv|c ilaAX aty `s dy duaAly sAry pihrydAr ek|Qy sI< ÔmYN prmyS¬r dA pu|tr hM=ÕÓ jo .AkU iwsU dy nAl
  • 40.
    m|tI 27:45-28:4 1016 59 slIb ty c/HAxy gxy sn< `nHM ny vI iwsU ^ bye|ztI aAp,y sYnkM ^ hukm id|tA= wUsuF ny SrIr ilaA 60 vAly sbd aAKy= aty `s^ nvyN mhIn kp/y iv|c lpyiqaA= wUsuF ny iwsU dy SrIr ^ `sdI nvIN kbr iv|c r%iKaA ijh/I iwsU dI m¯t `s ny c|qAn iv|c trASI hoE sI= ifr `s ny kbr dA (mrkus 15:33–41; lUkA 23:44–49; wUhÈnA 19:28–30) pvS daAr v.y pTr nAl >k idtA aty cilaA igaA= R y u | | | 45 61 dupihr vyly< hnyry ny sAry dyS ^ >k ilaA= jo ik mirwm mgdIlInI aty mirwm nA`N dI dUjI a¯rt 46 tkrIbn itÈn Gqy irhA= tkrIbn itÈn vjy iwsU ny `%Ty hI kbr dy sAmH,y bYQIaM rhIaM= `%cI aAvAz iv| c pu k AiraA< Òxy l I-xy l I lmA sbktAnI?Ó es dA mtlb sI< Òhy myry prmyS¬r< hy iwsU dI kbr dI rAKI 62 myry prmyS¬r< tU mY^ ik`N C|. id|tA hY?Ó* `h idn< itaArI dA idn* khA`NdA sI= agly 47 kuJ lok jo `%Ty K/Hy sn `nHM ny eh s¬i,aA aty idn pRDAn jAjk< aty FrIsI e|kQy hoky iplAt¬s kol 63 lokM ikhA< Òeh XlIwAh ^ aAvAz mArdA hY=Ó aAxy aty boly< ÒmhArAj< sA^ wAd hY ik jdoN `h 48 t¬rt hI< `nHM iv|co e|k bdA B|j ky igaA aty jI`NdA sI `s dgAbAz ny aAiKaA sI< ÔitÈn idnM 64 e|k spÈj lY aAeaA= aty `s^ isrky iv|c iB`NeaA bAad< mYN m¯t toN jIa `QMgA=Õ es lE hukm id` aty spÈj ^ soqI ty binHaA aty `s iv|coN pI, lE ik itÈn idn t|k kbr dI iDaAn nAl pihrydArI kItI 49 iwsU ^ id|tA= pr dUjy lokM ny aAiKaA< ÒeÈtzAr jAvy= nhIN tM< `s dy cyly aAky `s dA SrIr lY jA krIX aty vyKIX ik kI XlIwAh `s^ bcA`, aA`NdA skdy hn< aty iFr lokM ^ d|s,gy ik `h m¯t toN `%Q hY?Ó ipaA hY= eh aKIrlA pAKÈ. pihly nAloN vI BY/A 50 iFr iwsU ek vAr bht `%cI aAvAz nAl cIkIaA | u hovygA=Ó 65 aty pRA, hI, ho igaA= iplAt¬s ny aAiKaA< Òt¬sIN kuJ ispAhI lY lvo aty 51 jdoN iwsU mr igaA< tM mÈdr dA p/dA `pr toN ijÈnI cgI trHM t¬sIN jA,dy ho `s dI kbr dI rAKI 66 hyQM t|k do quki/aM iv|c pAq igaA= DrtI kb gE kro=Ó td `h sAry kbr vl gxy aty crM tNo bcA`, o 52 aty c|qAnM it/k gEaM sn= kbrM KulH gEaM< lE `s dI rAKI kItI= `nHM ny kbr dI rAKI lE aty bhut sAry prmyS¬r dy lok< jo mr cu|ky sn m¯t toN kbr vAly p|Tr `%ty mohr lAky kuJ ispAhIaM ^ `%Ty 53 `Br aAxy= `h kbrM toN bAhr aA gX< iwsU dy ibQA ky kbr dI rAKI krvAE= pUrn `%TAn toN bAad< `h piv|tr Sihr wrUSlm iv|c gX aty `h bhut sAry lokM ^ idKAE id|ty= iwsU dA punr `%TAn 54 sUbydAr aty `nHM ispAhIaM ny< ijnHM ny iwsU dI (mrkus 16:1–8; lUkA 24:1–12; wUhÈnA 20:1–10) pihrydArI kItI sI< eh BUcAl aty eh sB GqnvM vyKIaM tM `h bhut GbrAxy aty ikhA< Ò`h s|c m¬|c prmyS¬r dA pu|tr sI=Ó 28 jdoN sbt dA idn* bIt igaA tM `stoN aglA idn hfty dA pihlA idn sI= bhut hI svyry< mirwm mgdIlInI aty dUjI mirwm kbr 55 2 bhut sArIaM a¯rtM vI `%Ty sn= `h To/I dUr toN ^ vyK, lE gEaM= `s vkt `%Ty b/A zor dA vyK rhIaM sn= `h glIl toN `s dI syvA krn lE BUcAl aAeaA= aAkAS toN e|k pRBU dA dUt aAeaA= 56 aAEaM sn= mirwm mgdlInI< wAkUb aty wosys pRBU dy dUt ny `s kbr dy ny/y aAky `s dy `%proN `h dI mAtA mirwm aty zbdI dy pu|trM dI mAtA= v|.A p|Tr ry/H ky pAsy kItA aty `s p|Tr dy `%pr 3 aAp jA ky bYQ igaA= `s dUt dA rUp ibjlI vM{ iwsU ^ dFnA`,A cmkdA sI aty `s dy k|p/y brf vrgy sfyd sn= 4 (mrkus 15:42–47; lUkA 23:50–56; wUhÈnA 19:38–42) kbr dI pihrydArI krdy ispAhI dUt ^ vyKky bhuut 57 58- `s SAm< wUsuF nM dA e|k amIr aAdmI .r gX= `h eÈnA .ry ik .r dy mAry kb, l|gy aty iplAt¬s kol aAeaA= wUsuF arImTYaA toN sI< aty `h byhoS ho gxy= vI iwsU dA cylA sI= `s ny iplAt¬s toN iwsU dA SrIr mÈigaA= iplAt¬s ny iwsU dI loT `s^ dy dy, lE itaArI dA idn SkrvAr sbt dy idn tNo ek idn pihlM= u | sbt dA idn whUdI hFty dA s|tvM idn jo ik whUdIaM Òhy myry ... id|tA hYÓ zbUr 22:1 lE ivSyyS DArimk idn huÈdA hY=
  • 41.
    1017 m|tI 28:5-20 5 dUt ny `nHM a¯rtM ^ ikhA< Òt¬sIN< nA .ro< mYN jA,dA aty e|k iv`Nt b,AE= `nHM ny ispAhIaM ^ bhut 13 hM ik t¬sIN `s iwsU ^ l|B rhIaM ho ijs ^ slIb sArA Dn id|tA= `nHM ny `nHM ^ ihdAet id|tI< 6 id|tI gE sI= pr iwsU e|Ty nhIN hY< ik`N ik< ijvyN Òt¬sIN lokM ^ aAK,A: rAt dy vkt jdoN asIN sON rhy `s ny ikhA sI< `h m¯t toN `BAiraA igaA hY= aAP sM< iwsU dy cyly aAX aty `s dA SrIr corI krky lY 14 aty vyKo ijs TM ty `s dA SrIr r%iKaA igaA sI= gX= jykr rAjpAl es g|l bAry jA, jAvygA tM 7 aty jldI jA ky `s dy cyilaM ^ aAKo< Ô`h m¬ridaM asIN `s^ inSicÈt kr dyvMgy aty t¬hA^ m¬sIbt toN 15 iv|coN jI `%iQaA hY aty `h glIlI v|l jA irhA hY= dUr r|KMgy=Ó tM ispAhIaM ny pYsy lY lX aty `nHM ^ `h t¬hA.yy phuÈc, toN pihlM `%Ty mOjUd hovygA aty id|tIaM hoEaM ihdAetM anusAr hI kItA= eh g|l `%Ty t¬sIN `s^ vyKoNgIaM=Ó mYN t¬hA^ ehI d|s, lE a|j vI aAmtOr ty whUdIaM iv|c FYlI hoE hY= aAeaA sI=ÕÓ 8 `h a¯rtM CytI hI kbr toN ivdA ho gEaM= BAvyN `h .rIaM hoEaM sn pr `h KuS vI b/IaM hoEaM= iwsU dA aAp,y cyilaM nAl g|l krnA `h `s dy cyilaM ^ eh Kbr d|s, lE gEaM= (mrkus 16:14–18; lUkA 24:36–49; wUhÈnA 20:19–23; 9 jdoN `h cyilaM ^ Kbr dy, vAsty n|sIaM jA rhIaM ù rsUlM dy krt|b 1:6–8) 16 sn< acAnk `%Ty iwsU `nHM sAmH,y Klo igaA aty `nHM ifr igaArM cyly glIlI ^ ivdA ho gX aty `s ^ aAiKaA< ÒSuBkAmnvMÚÓ `h `s kol gEaM aty phA/I ty aA gX ij|Ty iwsU ny `nHM ^ jA, vAsty 10 17 `s dy crn F/ lX aty `s dI `pAsnA kItI= tM ihdAet id|tI sI= jdoN `nHM ny `s^ vyiKaA< `h iwsU ny `nHM ^ ikhA< Ò.ro nA< jAP aty myry BrAvM ^ `s a|gy Juk gX aty `s dI `pAsnA kItI= pr 18 aAKo ik glIlI v|l jA,= `h mY^ `%Ty vyK,gy=Ó kEaM ^ S|k sI= iFr iwsU `nHM kol aAeaA aty aAiKaA< Òsvrg aty DrtI dy sAry aiDkAr mY^ id|ty 19 whUdI aAgUaM ^ ùKbr gX hn= es lE jAP aty sArIaM kOmM iv|c cyly 11 `h a¯rtM `s dy cyilaM ^ eh Kbr dy, clIaM ù b,AP aty `nHM ^ iptA< pu|tr aty piv|tr aAtmA dy 20 gEaM= `sy vkt kuJ ispAhI jo kbr dI rAKI kr nAm iv|c bpitsmA id`= `nHM ^ eh vI isKAvo ik rhy sn< Sihr v|l gxy= `h prDAn jAjkM kol `h `nHM sArIaM g|lM dI pAlnA krn ijnHM dA mYN gX aty jo kuJ vApiraA sI sB kuJ `nHM ^ d%isaA= t¬hA^ hukm id|tA hY= inSict hI< dunIaM dy aÈt tIkr 12 fyr pRDAn jAjk aty bzurg whUdI aAgU ek|Qy hoX mYN hmySA t¬hA.y nAl hM=Ó
  • 42.
    1018 mrkus dI eÈjIl iwsU dA aAgmn iv|cNo piv|tr aAtmA iwsU kol GugI vM{ T|ly `%tiraA= | 11 (m|tI 3:1–12; lUkA 3:1–9< 15–17; wUhnA 1:19–28) s¬rg iv|co aAkAS vA,I hoE< ÒtUÇ myrA ipaArA pu|tr 1 prmySr dy putr iwsU msIh dI KuSKbrI dA aArÈB: 2 ¬ | ù ijvNy ik eh nbI wsAwAh dI pstk ivc iliKaA hoeaA hY: u | hY= mYN tYToN bhut KuS hM=Ó iwsU dA prtAeaA jA,A Òsu,oÚ mYN aAp,y dUt ^ tyry a|gy ByjMgA= `h tyry (m|tI 4:1–11; lUkA 4:1–13) 12 lE rstA itaAr krygA=Ó mlAkI 3:1 td aAtmA iwsU ^ ek%ilaM `jA/ iv|c lY igaA= 3 13 Ò`jA/ iv|c e|k mn¬|K pukAr irhA hY: `h `%Ty cAlI idn t|k SYtAn duaArA prtAeaA ÔpRBU lE rsty ^ itaAr kro< `s dy rAhM ^ is|Dy igaA= jdoN `h `%Ty jglI jAnvrM nAl sI< dUt `s kro=ÕÓ wsAwAh 40:3 dI syvA kr rhy sn= 4 wUhÈnA bpitsmA dy, vAlA aAeaA< aty `s ny iwsU dA kuJ cyilaM ^ cun,A `jA/ iv|c aA ky lokM ^ bpitsmA id|tA= `s ny `nHM (m|tI 4:12–22; lUkA 4:14–15; 5:1–11) 14 ^ isKAeaA ik `h bpitsmA lYky eh ivKA`, ik `s toN bAad< wUhÈnA ^ kYd kr id|tA igaA aty `nHM ny aAp,y jIvn bdl lX hn= es trHM< `nHM Fyr iwsU glIl ^ aAeaA aty prmyS¬r dI KuSùKbrI 5 15 dy pAp muaAF kIty jA sk,gy= sAry whUidwA aty dA pRcAr kItA aty ikhA< Òhu, QIk smM aA igaA wrUSlm dyS dy lok `s kol aAX aty aApo-aAp,y hY= prmyS¬r dA rAj ny/y aA igaA hY= t¬sIN aAp,A kIty pApM bAry d|s, l|gy tM `s toN bAad wUhÈnA ny jIvn bdl lvo aty es KuSKbrI `%ty etbAr kro=Ó ù 6 16 `nHM ^ wrdn ndI iv|c bpitsmA id|tA= wUhÈnA dy glIlI JIl dy kÈ>y `%ty ifridaM iwsU ny Sm~n kp/y ~|Q dy vAlM dy sn aty `s dI kmr `%ty cm/y aty `s dy BrA aÈidRwAs ^ jo ik mCyry sn< JIl iv|c 17 dI pyqI bDI hoE sI= `h iq|.IaM aty jÈglI Sihd m|CIaM f/n lE jAl pA`NidaM vyiKaA= tM iwsU 7 KMdA sI= aty `s ny lokM iv|c eh pRcAr kItA ik ny `nHM ^ ikhA< ÒaAP aty myry ip|Cy c|lo< mYN t¬hA^ 18 BE: Òmyry toN bAad `h e|k aAvygA aty `h myry toN lokM ^ ek|Qy krn vAly b,AvMgA=Ó tM Sm~n v|D mhAn hY aty mYN es lAek vI nhIN ik in`N ky aty aÈidRwAs aAp,y jAl ^ `%Ty hI C|. ky `s dy 8 19 `s dI ju|tI dA tsmA KolHM= mYN t¬hA^ pA,I nAl mgr ho t¬ry= iwsU glIl JIl dy iknAry To/A hor bpitsmA id|tA hY pr `h mn¬|K ijh/A ik aA irhA hY agHM t¬iraA `s ny do hor BrAvM< zbdI dy putr wAkUb | t¬hA^ piv|tr aAtmA nAl bpitsmA dyvygA=Ó aty wUhÈnA< ^ vyiKaA< jo ik aAp,I by/I iv|c aAp,y jAlM ^ QIk kr rhy sn tM ik m|CIaM f/ sk,= 20 iwsU ^ bpitsmA jdoN iwsU ny dohM BrAvM ^ bulAeaA< `h aAp,y (m|tI 3:13–17; lUkA 3:21–22) iptA ty `nHM dy kAimaM ^ C|. ky iwsU dy ip|Cy ho t¬ry= 9 `s vkt iwsU glIl dy nAsrt Sihr toN wUhÈnA dy kol aAeaA aty wUhÈnA ny `s ^ wrdn ndI iv|c iwsU e|k BirSq aAtmA vAly mn¬|K ^U QIk krdA 10 bpitsmA id|tA= ijs vkt iwsU pA,I iv|coN bAhr (lUkA 4:31–37) 21 inkl irhA sI tM `s ny akAS ^ Ku|lHidaA vyiK! iwsU aty `s dy cyly ifr kFrnAhUm iv|c gX= aty `s sbt dy idn `h pRArTnA sTAn ty jA ky lokM ^ `pdyS
  • 43.
    1019 mrkus 1:22-2:4 22 dy, l|gy= lok iwsU dy `pdyS ty hYrAn sn= `s ny iwsU ^ l|B ilaA tM aAK, l|gy< ÒsB lok t¬hA^ BAl `nHM ^ `s mn¬|K vM{ `pdyS id|ty ijs kol aiDkAr rhy hn=Ó 23 38 hovy nA ik nym dy `pdySkM vM{= jdoN ajy iwsU iwsU ny aAiKaA< ÒaAP< asIN eh jgHA C|.IX aty pRArTnA sTAn iv|c hI sI< `%Ty e|k mn¬|K sI ijs^ ny/y dy hor ngrM iv|c jAEX tM jo mYN `nHM TAvM ty vI 39 BirSq aAtmA icbi/aA hoeaA sI= aty `h cIkdA pRcAr kr skM ijs lE mYN aAeaM hM=Ó es trHM< 24 hoeaA iwsU kol aAeaA< ÒP iwsU nAsrIÚ tUÇ sA.y iwsU pRArTnA sTAnM iv|c pRcAr krdA hoeaA pUrI kol iks lE aAeaA hYN? kI tUÇ sA.A nAS krn aAeaA glIl iv|c hr jgHA igaA aty `s ny lokM iv|coN BUt hYN? mYN jA,dA hM ik tUÇ kO, hYN< tUÇ prmyS¬r dA piv|tr k|>y= purK hYN=Ó 25 iwsU ny b/y roab nAl `s ^ ikhA< Òcu|p krÚ aty iwsU dA e|k ibmAr aAdmI ^ QIk krnA 26 es mn¬|K iv|coN inkl jAÚÓ Fyr BirSq aAtmA ny (m|tI 8:1–4; lUkA 5:12–16) 40 `s mn|uK ^ kÈb,I Cy/I= Fyr `h BirSq aAtmy `%cI e|k aAdmI ijs ^ ko/H hoeaA sI< `s ny Ju|k ky `%cI cIkdA hoeaA `s iv|coN bAhr inkl aAeaA= iwsuU a|gy arjoE kItI< Òjy tUÇ cAhyN tM mY^ QIk kr 27 lok eh vyK ky hYrAn hoX= `nHM e|k dUjy toN pu%iCaA< skdA hYN=Ó 41 Òe|Ty kI ho irhA hY? eh nvIN trHM dA hI `pdyS hY< iwsU ^ `s mn¬|K ty trs aAeaA tM `s ny `s eh aAdmI tM b/y aiDkAr dy nAl `pdyS idÈdA hY aAdmI ^ CuihaA aty ikhA< ÒmYN cAhuÇdA hM ik tU QIk ho 42 aty e|ToN t|k ik eh tM BirSq aAtimaM ^ hukm vI jAvyN so tU rAzI ho jA=Ó iFr ko/H ny `s ^ C|. id|tA 28 43 idÈdA hY aty `h `s dI mÈn lYNdy hn=Ó e`N glIl aty `h inrml ho igaA= iwsU ny `s aAdmI ^ 44 dy sAry KytR iv|c iwsU bAry ùKbr b/I tyzI nAl FYl b/I sKtI nAl tgId kr ky Byj id|tA< `s ny `s gE= ^ aAiKaA< ÒtUÇ es bAry iksy ^ nA d|sIN= pr jA aty aAp,y aAp ^ jAjk ^ ivKA= ik`N ju tU cgA kItA iwsU dA bhut sAry lokM ^ cgA krnA igaA hYN< prmyS¬r ^ ByqA pyS kr= tU `hI ByqA arp, (m|tI 8:14–17; lUkA 4:38–41) krI ijs dA mUsA ny hukm id|tA sI= es nAl lokM ^ 29 45 iwsU aty `s dy cyly ifr pRArTnA sTAn C|. ky ptA l|g jAvygA ik tU rAzI ho igaA hYN=Ó pr `h wAkUb aty wUhÈnA smyt Sm~n aty aÈidRwAs dy Gr aAdmI bAhr jA ky eh crcA krn l|gA ik iwsU ny 30 aAX= Sm~n dI s|s mÈjy ty pE tAp nAl t|p rhI `s ^ rAzI kItA hY= e`N iwsU dI ùKbr sB jgHA fYl 31 sI= `%Ty lokM ny iwsU ^ `sdy bAry d%isaA= tM iwsU gE= es lE iwsU KulHy aAm iksy ngr iv|c nA v/ `s dy mÈjy kol igaA= `s ny `s dA h|T f/ ky `s ^ s%ikaA= tM `s ny ekMt jgHAvM iv|c rih,A SurU kr `QAeaA< aty buKAr ny `s ^ C|. id|tA= `s toN bAad id|tA= pr tM vI lokM ny sB ngrM toN iwsU kol aA`,A `s ny iwsU dI syvA kItI= jArI r%iKaA= 32 `s rAt< jdoN sUrj .u|b cu|kA tM lok bhut sAry ibmAr lokM aty `nHM ^ ijnHM ^ BUt icb/y hoX sn< iwsU dA e|k aDrg toN pI/t aAdmI ^ QIk krnA 33 iwsU kol ilaAX= sArA ngr `s Gr dy bUhy a|gy (m|tI 9:1–8; lUkA 5:17–26) 34 ek|QA ho igaA= iwsU ny bhut sAry lokM ^ v|K v|K trHM dy rogM toN cgA kItA= aty `s ny bhut sAry lokM iv|coN BUt k|>y= pr `s ny BUtM ^ bol, dI aAigaA nA 2 kuJ idnM bAad iwsU kFrnAhUm iv|c vAps phuÇicaA= aty J|q hI eh ùKbr hr pAsy FYl gE ik `h vAps Gr aA igaA hY= bhut sAry lok 2 id|tI ik`N ik `h `s ^ jA,dy sn= `s dA `pdyS sun, lE ek|Qy hoX= es lE ij|Ty `h sI PTy Gr dy bUhy ty K/Hn dI jgHA vI nhIN sI= 3 iwsU KuSùKbrI dy pRcAr dI itaArI krdA iwsU ny `nHM lokM ^ `pdyS id|ty= e|k aDrÈgI mrIz 4 (lUkA 4:42–44) ^ kuJ lok cu|k ky iwsU kol lY aAX= pr `h iwsU t|k 35 aglI svyr< iwsU b/I svùKty `%iQaA= aty ajy `s dy Gr aÈdr nA phuÇc s|ky ik`N ik Gr BI/ nAl hnyrA hI sI jdoN `h GroN inkl ipaA< aty ekMt KcA-K|c BiraA sI= iFr eh lok C|t `%pr cly gX 36 iv|c jAky `s ny pRArTnA kItI= bAad iv|c Sm~n aty ij|Ty iwsU KlotA sI C|t iv|c moGA b,A id|tA= iFr 37 aty `s dy sATI `s ^ l|B, gX= jdoN `nHM ny `nHM ny ibmAr aAdmI ^ `s dy mÈjy smyt moGy rAhIN
  • 44.
    mrkus 2:5-28 1020 5 hyQM kr id|tA= jdoN iwsU ny vyiKaA ik `nHM mn¬|KM iwsU bAkI DArimk aAgUaM vrgA nhIN ^ bhut ivSvAs sI< `s ny aDrÈgI mn¬|K ^ (m|tI 9:14–17; lUkA 5:33–39) 18 aAiKaA< Òhy nOjvAn< tyry sAry pAp mAF ho gX hn=Ó wUhÈnA dy cyly aty FrIsI vrt r|Kdy sn= kuJ 6 kuJ nym dy `pdySk `%Ty bYQy sn= `h iwsU ^ eh lok iwsU kol aAX aty aAK, l|gy< Òes dA kI kAr, 7 sB krdy vyK aAp,y mnM iv|c ivcAr krn l|g<y Òeh hY ik wUhÈnM dy cyly aty FrIsIaM dy cyly tM vrt r|Kdy mn|uK e`N ikvyN boldA hY? eh pRBU dy iùKlAF bol hn< pr t¬hA.y cyly vrt nhIN r|Kdy?Ó 19 irhA hY= e|k pRBU toN ibnM hor koE pAp mAF nhIN kr iwsU ny aAiKaA< ÒjdoN lA/A aAp,y jnytIaM dy skdA=Ó nAl huÈdA hY tM kI BlA `h `dAs ho skdy hn jM `h 8 iwsU jA,dA sI ik eh nym dy `pdySk `s bAry vrt r|K s|kdy hn? ijÈnA icr lA/A `s dy im|trM 20 e`N soc rhy hn= es lE iwsU ny `nHM ^ ikhA< nAl hY< `h vrt nhIN r|K skdy= pr e|k smM Òt¬sIN iks lE aAp,y mnM iv|c eÈJ dy ivcAr pX aAvygA jdoN lA/A `nHM iv|coN Koh ilaA jAvygA= `s 9 krdy ho? kI suKAlA hY? es aDrgI mn¬|K ^ eh smyN< `h vrt r|K,gy= 21 aAK,A< Ôtyry pAp mAf ho gX hn=Õ jM eh aAK,A< ÒkoE vI mn¬|K ans¬g/y k|p/y dI qAkI purA,y 10 ÔK/A ho< aAp,A ibstrA lY ty jA?Õ pr mYN t¬hA^ kp/y `%ty nhIN lA`NdA= pr jykr Fyr vI `h aijhA eh sAbt krMgA ik mn|uK dy pu|tr kol DrtI `%ty krdA hY tM k|p/y dI nvIN qAkI s¬g/ jAvygI aty lokM dy pAp mAF krn dI SktI hY=Ó tM `s ny aDrÈgI purA,y k|p/y toN pAq jAvygI aty morI ^ hor vI v%i.aM 11 22 ^ aAiKaA< ÒmYN tY^ aAKdA hM< `%Q K/A ho< aty kr dyvygI= eÈJ hI< lok nvIN mY purA,IaM mSkM 12 aAp,A ibstrA cuk ty Gr cilaA jA=Ó | `h aDrÈgI iv|c nhIN r|Kdy= ik`N ik nvIN mY purA,IaM mSkM ^ `iQaA< `s ny aAp,I mÈjI cu|kI aty kmry iv|coN dI pA/ dyvygI aty dovyN hI< nvIN mY aty mSkM< nSq ho bAhr ho igaA= sBnM ny eh idRS vyiKaA aty hYrAn jA,gIaM= esy lE lok nvM dAKrs nvINaM mSkM hoX< `nHM ny pRBU dI `stit kItI aty ikhA< ÒasIN iv|c r|Kdy hn=Ó es trHM dI hYrAnIjnk g|l pihlM kdy vI nhIN vyKI=Ó kuJ whUdIaM ny iwsU ^ inÈidaA lyvI iwsU dA an¬sr, krdA (m|tI 12:1–8; lUkA 6:1–5) 23 (m|tI 9:9–13; lUkA 5:27–32) sbt dy idn< iwsU anAj dy KytM iv|coN dI lÈG 13 iwsU Fyr JIl dy kÈ>y igaA aty kAFI lok `s dy irhA sI aty `s dy cyly `s dy nAl sn= KytM iv|coN 14 ip|Cy aAX tM `s ny `nHM ^ `pdyS id|tA= jdoN iwsU lGidaM< cyilaM ny kuJ anAj dy dA,y cu|ky ty KA lX= 24 JIl k>y t¬r irhA sI tM jMdy hoX `s ny hlfA dy FrIsIaM ny eh vyK ky iwsU ^ ikhA< Òtyry cyly eÈJ pu|tr lyvI ^ msUl dI cONkI `%ty bYQy vyiKaA aty `s ik`N kr rhy hn? sbt dy idn evyN krnA whUdI ^ ikhA< Òmyry ip|Cy ho t¬r=Ó tM lyvI `iQaA aty `s dy nym an¬sAr glt hY=Ó 15 25 ip|Cy ho t¬iraA= bAad iv|c `s idn iwsU lyvI dy `s ny jvAb id|tA< ÒBlA t¬sIN eh nhIN pi/HaA Gr roqI KA, bYQA tM `%Ty hor bhut sAry msUlIX aty ik dA~d ny `doN kI kItA jdoN `h ty `s dy cyly B|uKy 26 pApI vI iwsU aty `s dy cyilaM dy nAl bYQy hoqI KA sn aty `nHM ^ Bojn dI lo/ sI= eh `s vkt dI rhy sn= BI/ iv|c bhut lok sn ijnHM ny iwsU dA ip|CA g|l hY jdoN abwATAr srdAr jAjk sI= `doN dA~d 16 kItA sI= nym dy kuJ `pdySkM ny< ijh/y ik FrIsI prmyS¬r dy Gr iv|c igaA aty `s ny prmyS¬r dy sn< iwsU ^ msUlIaM aty pApIaM nAl Bojn krdy c/HAvy vAlIaM roqIaM KA lEaM= jd ik mUsA dA nym< vyiKaA tM `nHM `s dy cyilaM ^ pu%iCaA< ÒiwsU msUlIaM aAKdA hY ik kyvl jAjk hI `h roqI KA skdA hY= pr aty pApIaM nAl rl ky roqI ik`N KA irhA hY?Ó dA~d ny Kud `h roqI KADI aty `nHM ^ vI id|tI jo 17 iwsU ny eh g|l su, lE aty `nHM ^ aAiKaA< `s dy nAl sn=Ó 27 Òtdrust lokM ^ vYd dI zrUrt nhIN huÇdI< pr eh iFr iwsU ny frIsIaM ^ ikhA< Òsbt dA idn `h rogI hn ijnHM ^ vYd dI lo/ hY= mYN DrmIaM ^ mn¬|K dI ùKAtr b,AeaA igaA hY nA ik mn¬|K sbt dI 28 s|dA dy, nhIN aAeaA sgoN mYN pApIaM ^ hI s|dA dy, ùKAtr= es lE mn¬|K dA pu|tr sbt dy idn dA vI lE aAixaA hM=Ó mAlk hY=Ó
  • 45.
    1021 mrkus 3:1-29 14 iwsU dA quÇ.y dA h|T QIk krnA kol aAX= iwsU ny bArHM bÈdy cu,y aty `nHM ^ rsUl (m|tI 12:9–14; lUkA 6:6–11) aAiKaA= iwsU cAhuÇdA sI ik eh bArHM mn¬|K `s dy 3 2 iwsU Fyr pRArTnA sTAn ty igaA= pRArTnA sTAn iv|c e|k qu.A mn¬K sI ijs dA h|T s|ikaA hoeaA Ç | sI= lok iwsU ^ kuJ glt g|l kridaM F/n dI u nAl rih, tM jo `h `nHM ^ alg-alg TAvM ty pRcAr krn lE Byj sky= iv|coN BUt k|>, dI SktI ho,I cAhIdI hY= 15 enHM lokM kol vI lokM 16 iwsU ny tAk iv|c sn= tM jo `h `s dy ivru|D doS lA sk,= ijh/y bArHM rsUl cu,y ijnHM dy nM sn: Sm~n< ijs 17 es lE sB `s ^ b/y iDaAn nAl dyK rhy sn aty dA nA` `s ny ptrs r%iKaA= aty zbdI dy pu|tr eh vI tA/ rhy sn ik vyKIX BlA `h sbt dy idn wAkUb aty wUhÈnA ijnHM dA nA` `s ny bnI roigz 3 18 `s quÇ.y ^ QIk krygA ik nhIN= iwsU ny `s quÈ.y h|T r%iKaA ijs dA arT hY< Ògrj, dy pu|trÓ aty vAly mn¬|K ^ ikhA< ÒtUÇ e|Ty ivcAly K/HA ho< tM ik lok aÈidRwAs< ifil|pus< brTulmE< m|tI< TomA< hlFA dA 19 tY^ vyK lY,=Ó pu|tr wAkUb< T|dE aty Sm~n knAnI<* aty whUdA 4 td iwsU ny lokM ^ ikhA< Òsbt dy idn kI krnA eskirwotI= eh `hI whUdA sI ijs ny iwsU ^ `s QIk hY? cÈgA krnA jM burA krnA? iksy dI jAn dy duSm,M dy h|T f/vA id|tA sI= bcA`,I cÈgI hY jM jAno mArnA?Ó pr lokM ny iwsU ^ koE jvAb nA id|tA< sB cu|p rhy= kuJ lokM ny aAiKaA iwsU ^ baAl zbUl 5 iFr iwsU `nHM dI izd dy kArn `dAs sI aty gu|sy icÈbi/aA hoeaA hY iv|c `nHM v|l vyiKaA aty `s aAdmI ^ aAiKaA< (m|tI 12:22–32; lUkA 11:14–23; 12:10) 20 ÒaAp,A h|T ivKA=Ó td `s mn¬|K ny aAp,A h|T ifr iwsU Gr aAeaA= pr iFr eÈnI v|.I BI/ 6 ivKAeaA aty `s dA h|T cgA ho igaA= td FrIsI ek|QI ho gE ik iwsU aty `s dy cyly roqI vI nA KA 21 ivdA ho gX aty hYrdIaM nAl iwsU ^ mArn dI iv`Nt o s|ky= jdoN iwsU dy pirvAr ny enHM sB cIzM bAry b,AE= s¬i,aA tM `h `s ^ FsA`, lE aAX= ik`N ik lokM ny aAiKaA ik `h aAp,I su|D bu|D iv|c nhIN sI= 22 kE lok iwsU dA an¬sr, krdy hn aty wrUSlm toN aAX nym dy `pdySkM ny vI 7 iwsU aAp,y cyilaM nAl JIl v|l t¬r ipaA aty aAiKaA< ÒiwsU ^ baAl zbUl icÈbi/aA hoeaA hYÚ es 8 bhut sAry lok glIl iv|c `s dy mgr ho t¬ry= bhut lE `h BUtM dy srdAr dI SktI nAl lokM iv|coN BUtM sAry hor lok< ijnHM ny iwsU dIaM kItIaM g|lM bAry ^ bAhr k|>dA hY=Ó 23 s¬i,aA sI< `s dy aAly duaAly ek|Qy ho gX= eh lok Fyr iwsU ny lokM ^ aAp,y kol s|dky idRSqMtM whUidwA< wrUSlm< adUm aty wrdn ndI dy pAroN iv|c `nHM ^ smJAeaA< ÒSYtAn ikvyN aAp,y hI 9 24 aty sUr aty sYdA toN vI aAX hoX sn= jdoN `s ny aAtimaM ^ bAhr k|> skdA hY= jykr e|k rAj bhut sAry lokM ^ vyiKaA tM `s ny aAp,y cyilaM ^ aAp,y hI iùKlAF l/dA hY< tM eh nhIN rih skdA= 25 ikhA ik `h `s lE e|k CoqI by/I itaAr krn= tM aty jykr e|k pirvAr vi.aA hoeaA hY aty aAp,y 10 26 ik ikty lokM dI BI/ `s ^ dbA nA lvy= `s ny hI iùKlAF l/ irhA hY tM eh nhIN bc s|kdA= aty bhut sAry lokM ^ cgA kItA sI< es lE ibmAr lokM jykr SYtAn aAp,y hI ivruD ivdRh krdA hY aty vi.aA | o ny `s ^ CUh, lE `s dy aAly duaAly Ju. b,A hoeaA hY tM< `h nhIN bc skdA aty `s dA aÈt ho 11 27 ilaA= kuJ lokM aÈdr SYtAn dy BirSq aAtmy sn= jAvygA= pr jdoN koE bÈdA iksy tg/y aAdmI dy jdoN BirSq aAtimaM ny iwsU ^ vyiKaA tM `h `s Gr iv|c v/ ky `s dIaM cIzM corI krn dI koiSS a|gy Ju|k ky cIk, l|gy< ÒtUÇ prmyS¬r dA pu|tr hYN=Ó krdA hY< tM pihlM `s ^ tk/y aAdmI ^ bÈnH,A 12 28 pr `s ny BirSq aAtimaM ^ idR/HtA nAl hukm pvygA< aty Fyr `h Gr lu|q s|kdA hY= mYN t¬hA^ s|c id|tA ik `h lokM ^ nA d|s, ik kO, hY= aAKdA hM ik mn¬|KM dy sAry pAp mAF kIty jA,gy aty jo vI `h prmyS¬r dy ivru|D boly `h vI mAf kr id|tA 29 iwsU v|loN bArHM rsUlM dA cu,y jA,A jAvygA< pr jykr koE piv|tr aAtmy dy ivru|D kuJ (m|tI 10:1–4; lUkA 6:12–16) aAKdA hY< tM `h kdy vI mAf nhIN kItA jAvygA< aty 13 td iwsU phA/I v|l t¬r igaA aty ijnHM ^ `h `h hmySA `s pAp dA doSI rhygA=Ó aAp cAhuÇdA sI `nHM ^ kol s%idaA aty `h `s dy knAnI whUdIaM dA e|k rAjsI j|TA=
  • 46.
    mrkus 3:30-4:21 1022 30 iwsU ny eh es lE aAiKaA ik`N ik nym dy iwsU ny d%isaA ik `h idRSqMtA ik`N idÈdA hY `pdySkM ny aAiKaA sI ik iwsU BirSq aAtmy dy (m|tI 13:10–17; lUkA 8:9–10) 10 v|s hY= bAad iv|c jdoN iwsU ekMt iv|c sI tM bArHM rsUlM aty cyilaM ny `s ^ idRSqMtM dA arT pu%iCaA= 11 iwsU dy cyly hI `s dA s|cA pirvAr hn `s ny aAiKaA< ÒprmyS¬r dy rAj dy Byt dA ptA (m|tI 12:46–50; lUkA 8:19–21) isrF t¬hA^ hI id|tA igaA hY= pr dUjy lokM ^< mYN 31 12 ifr iwsU dI mAtA aty BrA aAX; aty bAhr K/y ho idRSqMtM iv|c d|sdA hM= mYN e`N krdA hM tM jo: gX= `nHM ny iwsU ^ bulA`, lE e|k ivaktI rAhIN Ô`h t|kdy rih,gy pr kdy vI nhIN vyK,gy= `h 32 sunyhA ByijaA= `s vkt iwsU dy aAs-pAs bhut s¬,dy rih,gy pr kdy vI nhIN smJ,gy= jykr `nHM sAry lok bYQy sn= `nHM `s ^ ikhA< ÒtyrI mM aty tyry ny vyiKaA aty smiJaA huÈdA tM SAed `h prmyS¬r BrA bAhr tyry bAry pu|C ig|C kr rhy hn=Ó v|l m¬/ pYNdy aty pApM dI muaAfI pRApt kr skdy=ÕÓ 33 iwsU ny aAiKaA< ÒmyrI mM kO, hY? kO, hn myry wsAwAh 6:9Ð10 34 BrA?Ó td `s ny aAp,y aAs-pAsy sAry lokM v|l vyiKaA aty aAiKaA< ÒehI lok myrI mM aty myry BrA iwsU dI bIj bAry ivaAiKaA 35 hn= ik`N ik jo koE prmyS¬r dI mrzI `%ty cldA (m|tI 13:18–23; lUkA 8:11–15) 13 hY `hI myrA BrA< BY, aty mAtA hY=Ó ifr iwsU ny aAp,y cyilaM ^ ikhA< ÒkI t¬sIN es idRSqMt ^ smJy ho? jykr t¬sIN eh nhIN smJy tM 14 bAkI dy idRSqMt ikvyN smJogy? bIj, vAlA `s bIj bIj, vAly iksAn dI idRSqMt mn¬|K vM{ hY jo lokM iv|c prmyS¬r dA bcn bIjdA hY= 15 (m|tI 13:1–9; lUkA 8:4–8) kuJ lok `nHM bIjM vrgy hn ijh/y rsty dy iknAry 4 e|k hor smyN iwsU ny JIl dy iknAry `pdyS dy,A SurU kItA aty bhut sArI BI/ `s dy igrd ju/ gE= tM `h e|k by/I iv|c c/H igaA jo ik JIl dy vAlI jgHM i.|gy= prmyS¬r dA sdyS `nHM iv|c boeaA igaA hY= `h `s ^ s¬,dy hn< pr SYtAn aA`NdA ty jo `pdyS `nHM iv|c boX gX sn `nHM ^ lY jMdA hY= 16 iv|c sI ty bYQ igaA= bAkI dy lok JIl dy kÈ>y DrtI bAkI lok `nHM bIjM vM{ hn ijh/y pTrIlI zmIn 2 `%pr rhy= iwsU ny lokM ^ by/I toN bhut sArIaM g|lM ty i.|gy= `h `pdyS su,idaM sAr `nHM ^ KuSI nAl 3 17 idRSqAtM rAhIN smJAEaM= `s ny ikhA< Òsu,oÚ e|k kbUl lYNdy hn= pr eh lok `pdyS ^ aAp,y iv|c 4 iksAn bIj bIj, lE inkilaA=Ó jdoN `h bIj bo .UiGaM nhIN jA, idÈdy= `h isrF To/I dyr lE hI irhA sI< tM kuJ bIj s/k dy iknAry i.|g pX< pÈCI enM dA ansr, krdy hn= jdNo `pdSM kArn skq H ¬ y È 5 aAX ty `hnM bIjM ^ cuZ gX= kuJ bIj pTrIlI jM d. imldA hY tM `h J|q hI enHM ^ itaAg iddy 18 zmIn ty i.|gy< `s zmIn ty bhutI im|qI nhIN sI= `%Ty hn= bAkI kuJ lok `nHM bIjM vrgy hn ijh/y bIj b/I jldI fu|q pX ik`Nik im|qI izaAdA .UÈGI ki.aAlIaM JA/IaM ty i.|gy= eh lok `pdyS s¬,dy 19 nhIN sI= hn< pr jdoN es izdgI dIaM icÇtAvM< Dn dI 6 pr jdoN hI sUrj ci/aA tM pOdy kumlA gX aty cmk dmk aty sArIaM cIzM ty kbzA krn dA lAlc s/ gX= `h pOdy es lE suk s/ gX ik`N ik `nHM `nHM dy idlM iv|c aA`NdA hY tM< eh g|lM `pdySM ^ 7 dI j/ bhutI .UÈGI nhIN sI= kuJ hor bIj kÈi.aAlIaM Gu|q iddIaM hn aty `h Fl nhIN dy, iddIaM= es 20 JA/IaM dy ivckAr i.|gy< pr `%Ty kÈi.aAlIaM JA/IaM lE `h aFl rih jMdy hn= bAkI lok vDIaA zmIn vDIaA< `nHM ^ Gu|q ilaA aty `nHM ^ vD, nA id|tA ty bIjy gX bIj vM{ hn= `h `pdySM ^ s¬,dy hn 8 eslE `nHM bIzM ny Fl nA id|ty= kuJ hor bIj aty `nHM ^ kbUl lYNdy hn aty `h fl pYdA krdy vDIaM zmIn `%pr i.|gy = aty jdoN `s vDIaA zmIn hn< koE tIh gu,A<koE s|Q gu,A aty koE dy sO gu,A=Ó ty bIj i.|gy tM `h puÈgry aty anAj pYdA kItA= kuJ p¯idaM ny tIh gu,A kuJ ny s|Q gu,A aty kuJ ny sO jo t¬hA.y kol hY `s dI vrtoN kro gu,A v|D JA/ id|tA=Ó (lUkA 8:16–18) 9 21 ifr iwsU ny ikhA< Òjykr t¬sIN su, skdy ho tM< myry td iwsU ny `nHM ^ ikhA< ÒkI t¬sIN dIvA ilaA ky v|l iDaAn id`=Ó `s ^ kqory hyQ jM mÈjy hyQ r|K idÈdy ho? nhIN= t¬sIN
  • 47.
    1023 mrkus 4:22-5:9 22 `s dIvy ^ SmHAdAn ty r|Kdy ho= hr lukI cIz d|sI iwsU dA tUFAn ^ rok,A 23 jAvygI aty hr gupt g|l pRgq kItI jAvygI= t¬sIN (m|tI 8:23–27; lUkA 8:22–25) 35 lok jo su, skdy ho< su,oÚ `s idn SAm vyly iwsU ny !p,y cyilaM ^ ikhA< 24 36 Ò`s ny `nHM ^ eh vI aAiKaA< jo kuJ vI t¬sIN ÒaAPÚ JIl dy `s pAr clIX=Ó iwsU ty `s dy cyly su,o< `s bAry iDaAn nAl soco= ijs nAp nAl t¬sIN bAkI lokM ^ `%Ty hI C|. ky< `s by/I iv|c bYQky cly nApdy ho `sy nAl t¬hA.y lE vI nAipaA jAvygA pr gX ijs by/I c bYQ ky `h `pdyS dy irhA sI= kuJ 37 prmyS¬r t¬hA^ `s toN vDIk dyvygA ijÈnM tusIN id|tA hor vI by/IaA `s dy nAl sn= td JIl ty iBaAnk 25 hY= ijs mn|uK kol kuJ hY `s ^ hor id|tA jAvygA hnyrI vgHI= lihrM by/I dy nAl v|j rhIaM sn= by/I 38 pr ijs mn¬|K kol kuJ izaAdA nhIN hY< tM jo kuJ vI pA,I nAl Br clI sI= iwsU `s vkt by/I dy ipCly `s kol hY `h vI lY ilaA jAvygA=Ó pAsy e|k isrhA,A r|K ky sutA hoeaA sI= `s dy cyilaM | ny `s ^ `QAeaA= `nHM aAiKaA< ÒgurU jI< kI t¬hA^ koE iFkr nhIN ik asIN .u|b rhy hM=Ó 39 iwsU bIj dA idRSqMt vrtdA hY iwsU `iQaA aty `s ny hnyrI aty lihrM ^ hukm 26 Fyr iwsU ny ikhA< ÒprmyS¬r dA rAj `s mn|uK id|tA ÒSMt ho jAP< Tm jAP=Ó tM hnyhI ruk gE aty 27 vM{ hY jo DrtI `%ty bIj bIjdA hY= bIj vD, JIl SMt ho gEaM= 40 lgdA hY= `h idn rAt v|DdA hY= eh zrUrI nhIN ik iwsU ny aAp,y cyilaM ^ ikhA< Òt¬sIN eÈny GbrAX mn¬|K su|tA hY jM jAgdA hY bIz tM vDdA hI rhygA= hoX ik`N ho? kI t¬hA^ ajy vI ivSvAs nhI?Ó 41 mn|uK nhIN jA,dA ik `h bIj ikvNy v|D irhA hY= cyly bhut .ry hoX sn aty e|k dUjy toN pu|C rhy 28 zmIn tM aAp,y aAp dA,y pYdA krdI hY= pihlM< sn< Òeh ikho ijhA mn¬|K hY? hvA aty JIl vI `s qih,I vDdI hY< ifr is|qA< Fyr `s is|qy iv|c pUry dA,y dI aAigaA dA pAl, krdy hn=Ó 29 b,dy hn= jdoN tIkr dA,y p|k jANdy hn tM Fyr mn|uK `s ^ v|>dA hY ik`N ik Fyr vA>I dA smM aA iwsU dA e|k aAdmI ^ BirSq aAtmy toN mukt krnA jMdA hY=Ó (m|tI 8:28–34; lUkA 8:26–39) rAj srHoN dy dA,y vM{ hY 5 iwsU aty `s dy cyly JIl dy dUjy pAr gX aty 2 igrsynIaA dy dyS ^ aAX= jdoN iwsU by/I iv|coN bAhr aAeaA tM< kbrM v|loN e|k mn¬|K ijs^ BirSq 3 (m|tI 13:31–32< 34–35; lUkA 13:18–19) aAtmA icÈbi/aA hoeaA sI `s kol aAeaA= eh 30 Fyr iwsU ny ikhA< ÒprmyS¬r dy rAj dA vrn, mn¬|K kbrM ivckAr rihÈdA sI= koE `s ^ jzIrM 4 krn lE mYN ikh/A `dAhr, dyvM? eÈJ ivstAr nAl vI nhIN bnH skdA sI= kE vAr `s dy h|T aty pUrvk d|s, lE mY ikh/I khA,I vrtoN c ilaAvM pYr sÈglM nAl jk/y gX sn= pr `h `nHM ^ to/ 31 prmyS¬r dA rAj `s rAE dy dA,y vM{ hY ijh/A ik su|qdA= koE vI aAdmI eÈnA tAktvr nhIN sI ik `s 5 sB bIjM toN CoqA huÇdA hY aty DrtI ty boeaA jMdA hY= ^ kAbU kr s|kdA= idn-rAt eh aAdmI kbrM 32 pr jdoN eh bIijaA jMdA hY< eh vDdA hY aty ivckAr aty phA/IaM ty rihÈdA sI= aty cIkdA rihÈdA eh t¬hA.y bAg dy sAry pOidaM iv|coN sB toN v|D v|.A aty aAp,y-aAp ^ p|TrM nAl zKmI krdA rihÈdA 6 b, jMdA hY= esdIaA SAKAvM b/IaA v|.I! hudIaM= sI= jdoN iwsU ajy dur hI sI tM es aAdmI ny `s ^ e|Ty jÈglI pÈCI aA ky aAp,y aAlH,y pA ky aAp,y aAp vyK ilaA aty `h `s v|l n%isaA= aty `s a|gy jA - 7 8 ^ Du|p toN bcA`Ndy hn=Ó ky Juk igaA= aty `h cIkIaA< ÒiwsU< tU myry nAl 33 iwsU ny aijhy kE idRSqMt `nHM ^ pRcAr krdy kI krnA cAhuÈnM? tU a|t mhAn prmyS¬r dA pu|tr hYÚ smyN id|ty= iwsU ny `nHM ^ `ny hI `pdyS id|ty ijÈny mYN tY^ prmyS¬r dI sONh iddA hM ik tU mY^ kSq nhIN 8 v|D toN v|D `h smJ, wog sn= dyvyNgA=Ó `s ny aijhA es lE aAiKaA ik`N ik 34 iwsU hmySA lokM iv|c pRcAr krn lE iwsU ny `s aAdmI ^ aAiKaA sI< ÒtU iBRSq aAtmA< khA,IaM dI vrtoN krdA= pr jdoN `h aAp,y es mn¬|K iv|coN bAhr aA jA=Ó 9 cyilaA dy nAl ek|lA huÈdA tM `h `nHM ^ hr g|l dA ifr iwsU ny `s mn¬|K ^ pu%iCaA< ÒtyrA kI nM hY?Ó ivstAr iddA= `s mn¬|K ny jvAb id|tA< ÒmyrA nM lSkr hY< ik`N ik
  • 48.
    mrkus 5:10-39 1024 10 bhut sAry iBRSq aAtmy myry aÈdr hn=Ó iFr `s DI mrn iknAry hY= ikrpA krky aAp,y h|T `s `%pr aAdmI ny iwsU a|gy byntI kItI ik `h `nHM ^ `s TM r|K id`= `h cgI ho jAvygI ty ij`N pvygI=Ó 24 toN bAhr nA k|>y= tM `h jYrus dy nAl igaA= bhut sAry lok 11 `%Ty phA/ dy ny/y sUrM dA e|k v|.A e|j/ cr `s dA ip|CA kr rhy sn aty `h `s ^ dbAE 12 irhA sI= `nHM BirSq aAtimaM ny `s a|gy arjoE jA rhy sn= 25 kItI ik ÒsA^ sUrM iv|c Byj dy tM jo asIN `nHM iv|c `%Ty e|k a¯rt sI< ijs ^ ip|Cly bArHM virHaA toN 13 26 jA v/IX=Ó tM iwsU ny `nHM ^ jA, id|tA= tM `h KUn aA irhA sI= `h a¯rt b/I tklIf iv|c sI aty BirSq aAtmy `s mn¬|K iv|coN inkl ky sUrM iv|c jA bhut sAry vYdM ny `s ^ QIk krn dI koiSS vI kItI v/= aty ej/ phA/I dI isDI >lA, ty BjdA heaA y | | | o sI= `s kol ijÈnI vI dOlt sI `s ny aAp,y ixlAj ty JIl iv|c i.|g ipaA= `s ej/ iv|c do-hzAr dy ùKrc id|tI sI< pr `h cgI nA hoE= aty `s dI 27 krIb sUr sn aty `h sAry dy sAry JIl iv|c .u|b gX= hAlt hor vI ùKrAb ho gE= jdoN `s a¯rt ny iwsU 14 ijh/y aAdmI `%Ty sUrM ^ crvA aty `nHM dI bAry s¬i,aA aty `h BI/ ivckAr `s dy ip|Cy aA 28 rKvAlI kr rhy sn n|s gX aty n|sdy hoX SihrM gE aty `s dy kp/y ^ CihaA= U `s a¯rt ny soicaA< aty KytM iv|c jA ky `nHM ny lokM ^ eh sArA hAl jA Òjykr mYN isrF iwsU dy kp/y ^ vI CUh lvM< mYN cgI 29 su,AeaA= lok vyK, lE aAX ik kI vApiraA sI= ho jAvMgI=Ó jdNo `s art ny iwsU dA kp/A CihaA< ¯ | U 15 jdNo `h iwsU kl aAX< `nM ny `s aAdmI ^ viKaA o H y `s dA lhU vg,A ru|k igaA aty `s ny aAp,y SrIr jo BirSq aAtimaM dy kbzy iv|c sI= `h aAdmI `%Ty iv|c eh mihsUs kItA ik `h aAp,IaM tklIFM toN 30 kp/y pAE bYQA sI aty `s dI surt vI hu, iqkA,y cgI ho gE sI= jdoN iwsU ny mihsUs kItA ik koE 16 sI= eh vyK lokI .r gX= kuJ lok `%Ty sn< aty SktI `s iv|co bAhr aAE hY< `s ny aAsy pAsy vyiKaA `nHM eh sB jo iwsU ny kItA sI vyiKaA= `nHM ny< jo aty pu%iCaA< Òiks ny myrA k|p/A CoihaA hY?Ó 31 kuJ vI `s BUtM dy kbzy hyQ aAdmI nAl vApiraA< `s dy cyilaM ny `s ^ aAiKaA< ÒtUÇ jA,dA hY ik aA, su,AeaA< aty `nHM ny lokM ^ sUrM bAry vI d%isaA= lok tY^ dbAE jA rhy hn= aty hAly vI tU pu|C irhA 17 td `nHM ny iwsU ^ `nHM dA elAkA C|. ky cly jA, hY< iks ny mY^ CoihaA hY?Ó 32 lE imÈnt kItI= pr iwsU `s ivaktI ^ l|B, lE aAsy pAsy vyK 18 33 ij`N hI iwsU by/I iv|c c/Hn vAlA sI< jo ivaktI irhA sI ik `h kO, hY= `h a¯rt jA, gE sI ik BUtM toN mukt hoeaA sI `s ny `s dA an¬sr, krn `h hu, QIk ho gE hY `h iwsU kol aAE aty .r dI aAigaA mÈgI= nAl kbdI hoE iwsU dy crnM ty i.|g pE= `s ny 19 34 pr iwsU ny `s ^ aAp,y nAl aA`, dI ejAzt iwsU ^ sArI vArtA su,AE= tM `s ny `s a¯rt ^ nA idtI aty ikhA< ÒtÇU aAp,y pirvAr aty sgI-sATIaM | È aAiKaA< Òhy ipaArI estrIÚ tU aAp,y ivSvAs kAr, iv|c jA= tU `nHM ^ d|s jo pRBU ny tyry lE kItA hY= cgI hoE hYN= KuS rihÚ hu, tU koE hor tklIf nhIN 20 `nHM ^ d|s ik `h tyry ty imhrbAn hoeaA hY=Ó `h J|lyNgI=Ó 35 aAdmI cilaA igaA= `s ny idkApuils dy lokM ^ jdoN iwsU ajy bol irhA sI< kuJ lok pRArTnA-sTAn d%isaA ik iwsU ny `s vAsty kI kItA sI= sAry lok dy aAgU jYrus dy Gro aAX aty `s^ aAiKaA< ÒtyrI DI `s dIaM g|lM su, ky hYrAn sn= mr gE hY= tUÇ gurU ^ hor Kycl ik`N dy irhA hYN?Ó 36 pr iwsU ny `s g|l dI iblkul koE prvAh nA iwsU dy moE ku/I ^ pRA, dy,y ty ibmAr kItI ik `h kI aAK rhy sn aty pRArTnA sTAn dy a¯rt ^ rAzI krnA aAgU ^ aAiKaA< Ò.r nhINÚ isrf BrosA r|K=Ó 37 (m|tI 9:18–26; lUkA 8:40–56) iwsU ny aAp,y nAl ptrs< wAkUb aty `s dy BrA 21 ijvyN hI iwsU Fyr toN by/I duaArA JIl dy dUjy pAsy wUhÈnA ^ ilaA aty pRArTnA sTAn dy aAgU jYrus dy 38 igaA< JIl dy ny/y `s kol e|k v|.I BI/ ek|QI ho Gr clA igaA= jdoN `h `%Ty phuÈcy< iwsU ny `%Ty 22 gE= `%Ty pRArTAnA sTAn dA e|k aAgU `s kol bhut sAry lokM ^ roNidaM aty ipqidaM vyiKaA= `%Ty 39 aAeaA ijs dA nM jYrus sI= jdoN `s ny iwsU ^ l|B b/I BAj/ pE hoE sI= iwsU `s Gr dy aÈdr 23 ilaA< tM `h `s dy pYrIN pY igaA= aty `h `s dy vi/aA aty lokM ^ ikhA< Òt¬sIN lok ik`N ro rhy ho aty pYrI pY ky bAr-bAr imÈnt krn l|gA< ÒmyrI CoqI ijhI aSMtI ik`N FYlA rhy ho? b|cI mrI nhIN `h isrf sON
  • 49.
    1025 mrkus 5:40-6:21 40 rhI hY=Ó pr lokM ny iwsU dA mzAk `.AeaA= `s t¬sIN iksy vI Gr iv|c pRvyS kro< `nM icr `%Ty hI rho 11 ny sB ^ GroN cly jA, vAsty ikhA= `h `s kmry ijÈnA icr t¬sIN dUjy Sihr ^ nhIN jMdy= jykr iksy iv|c igaA ij|Ty b|cI sI= `s ny aAp,y nAl `s kmry vI Sihr dy vAsI t¬hA^ kbUl, aty sun, toN enkAr iv|c b|cI dy iptA mAtA aty aAp,y itÈn cyilaM ^ krdy hn< iFr aAp,y pYrM toN DU/ JA/ dy,I aty e|ko 41 ilaA= td iwsU ny `s ku/I dA h|T Fi/aA aty `s vAr `h Sihr C|. dy,A= eh `nHM lE ictAvnI 12 ^ ikhA< ÒtlITA kUmIÓ ijs dA arT hY ik hy kinaA< hovygI=Ó tM cyly `%ToN ifr hor jgHM v|l ^ cly gX= 42 "mYN tY^ aAKdA hM< `%QÚÓ `h ku/I J|q `%Q K/HI `nHM ny lokM ^ aAp,y jIvn mArg bdl, dy `pdyS 13 hoE aty t¬rn ifrn l|gI= `h ku/I bArHM virHaM dI idt= y aty `nM ny `nM ivcNo kAFI sAry BtM ^ k%i>aA H H | U 43 sI= `s dy mM ip` aty cyly b/y hYrAn ho gX= aty aty `nHM ny mrIzM ^ jYtUn dy tyl nAl mAilS krky iwsU ny `nHM ^ sùKt ictAvnI id|tI ik `h lokM ^ cgA kItA= es bAry nA d|s,= `s ny `nHM ^ `s ku/I ^ kuJ KA, ^ dy, lE ikhA= hyrodys ny soicaA iwsU hI bpitsmA dy, vAlA wUhÈnA hY iwsU dA aAp,y vtn ^ m¬/nA (m|tI 14:1–12; lUkA 9:7–9) 14 (m|tI 13:53Ð58; lUkA 4:16Ð30) rAjA hyrodys ny vI iwsU bAry s¬i,aA< ik`N ju iwsU 6 iwsU ny `h jgHA C|. id|tI aty aAp,y Sihr aA igaA= `s dy cyly `s dy nAl sn= `s ny sbt dy idn pRArTnA sTAn iv|c `pdyS dy,A SurU kr id|tA 2 dA nM pRis|D ho igaA sI= kuJ lokM ny aAiKaA< Ò`h wUhÈnA bpitsmA dy, vAlA hY jo muridaM iv|coN jI `%iQaA hY aty esy kAr, `h eh SktIaM ty kirSmy aty bhut sAry lok `s ^ su, ky hYrAn sn aty aAiKaA< kr skdA hY=Ó 15 Ò`s ny eh sB ik|ToN is%iKaA aty `s ^ eh igaAn kuJ hor lokM ny aAiKaA< Òeh XlIwAh hY=Ó iks ny id|tA? aty eÈny kirSmy krn dI SktI es ny hrnM ny aAiKaA< ÒiwsU prA,y idnM dy nbIaM vrgA< o u 3 ik|ToN hAisl kItI hY? `h tM kyvl trùKAn hY aty e|k nbI hY=Ó 16 `s dI mM mirwm hY aty `h wAkUb aty woss< whUdAh< y hyrds ny iwsU bAry eh sB kuJ s¬i,aA aty ikhA< o y Sm~n dA BrA hY aty `s dIaM BY,M e|Ty sA.y ivckAr ÒwUhÈnA ijs dA mYN isr vi>aA sI hu, Fyr jI `%iQaA rihÈdIaM hn=Ó esy kAr, lokM ny `s ^ svIkAr n hY=Ó kItA= 4 iwsU ny lokM ^ aAiKaA< Òhor lok nbI dA aAdr wUhÈnA bpitsmA dy, vAlA ikvyN mAiraA igaA 17 krdy hn= pr `s dy aAp,y Sihr dy lok aty `s dy hyrodys ny ùKud wUhÈnA ^ igrFtAr krn lE aAp,y irStydAr aty aAp,A pirvAr `s dA aAdr aAiKaA= eÈJ `s ^ kYdKAny iv|c pAeaA igaA= rAjA 5 nhIN krygA=Ó iwsU `%Ty koE vI kirSmA nA kr sikaA hyrodys ny eh sB aAp,I ptnI ^ KuS krn lE `s ny isrf kuJ ibmAr lokM `%ty aAp,A h|T Dr ky kItA< ijs dA n` sI hyroidwAs= hyroidwAs< hyrodys dy 6 `nHM ^ cgA kr id|tA= iwsU hYrAn hoeaA ik`N ik BrA ifil|pus dI ptnI sI= pr hyrodys ny `s nAl 18 `nHM lokM ^ ivSvAs nhIN sI= ifr `h `s jgHM dy ivaAh krA ilaA= wUhÈnA ny hyrodys ^ ikhA< ÒaAp,y hornM ipÈ.M iv|c igaA aty lokM ^ `pdyS id|ty= BrA dI tIvIN nAl ivaAh krA,`,A QIk nhIN=Ó 19 esy lE hyroidwAs wUhÈnA nAl nfrt krdI sI iwsU dA ap,y rsUlM ^ imSn ty Byj,A `h `s ^ mArnA chuÈdI sI pr `s dA koxI v|s nhIN 20 (m|tI 10:1, 5–15; lUkA 9:1–6) sI c|ldA= hyrodys wUhÈnA toN .rdA sI ik`N ik `h 7 iwsU ny bArHM cyilaM ^ ek%iQ! s%idaA aty `nHM jA,dA sI ik wUhÈnA e|k DrmI aty piv|tr purK sI< ^ do-do krky Byj, l|gA aty `nHM ^ BirSq-aAtimaM es lE `s ny `s dI r%iKaA kItI= `h wUhÈnA dy 8 ^ bAhr k|>, dI SktI vI id|tI= aty aAp,y cyilaM `pdyS ^ b/y and nAl s¬,dA sI= pr `s dy es ^ eh aAiKaA< ÒaAp,y sfr iv|c isvAe e|k lAQI `pdyS ny hyrodys ^ prySAn kItA= 21 dy hor kuJ nA lY ky jA,A= nA koE roqI< nA TYlA nA hI Fyr wUhÈnA dI m¯t lE hyroidwAs dy h|T `doN shI 9 aAp,IaM jybM iv|c koE pYsA lY ky jA,A= z|tI pAP smM l|g igaA jdoN rAjA hyrodys dA jnm idn sI= 10 aty ijh/y kp/y tsIN pA`Ndy ho isrf `hI lP= ¬ jdoN `s idn< hrds ny ek dAavt ty aAp,y aiDkArIaM< y o y |
  • 50.
    mrkus 6:22-48 1026 FOj dy aiDkArIaM< aty glIl dy mh|tvpUrn lokM ^ sn= iwsU ^ `nHM ty trs aAeaA< ik`N ik `h ibn 22 in`NtA id|tA= hyroidwAs dI DI `s dAavt iv|c aAj/I dIaM By.M vM{ sn= tM `s ny `nHM ^ bhut aAE aty n|cI= rAjy aty `s nAl dy hor ivSyS sArIaM g|lM bAry `pdyS id|tA= 35 ivaktIaM ny `s dy nAc dA aAnd mi,aM= rAjA kAFI idn lih cu|kA sI tM `s dy cyly `s kol hyrodys ny `s ku/I ^ aAiKaA< Òjo kuJ vI tY^ cAhIdA aAX aty aAiKaA< Òeh e|k `jA/ TM hY aty kAFI dyr 23 36 mÈÈg aty mYN `h tY^ dy dyvMgA=Ó `s ny sONh KAky ho rhI hY= es lE enHM lokM ^ jA, id` tM jo `s nAl ekrAr kItA< Òjo kuJ tU mÈgNy gI mYN tY^ dyvMgA eh aAly duaAly dy KytM ty ngrM iv|coN aAp,y lE BAvyN eh myrA a|DA rAj hI ik`N nA hovy=Ó Bojn dA eÈtzAm kr sk,=Ó 24 37 tM ku/I ny aAp,I mM kol jA ky pu|iCaA< ÒmY^ kI pr iwsU ny `%tr id|tA< Òt¬sIN hI `nHM ^ KA, mÈg,A cAhIdA?Ó tM `s dI mM ny aAiKaA< ÒwUhÈnA lE dyvo=Ó bpitsmA dy, vAly dA isr mÈg lY=Ó cyilaM ny iwsU ^ pu%iCaA< ÒkI sA^ jA,A cAhIdA hY 25 td `h jldI nAl rAjy kol gE aty aAiKaA< aty eÈnHM sAryy lokM vAsty Bojn KrId,A cAhIdA hY? ÒmY^ hu,y hI e|k TAlI ty r|K ky wUhÈnA bpitsmA dy, jkr enM sAiraM lkM ^ Bjn d,A hY tM sA^ sAiraM y H o o y vAly dA isr cAhIdA hY=Ó ^ kAFI pYsA kmA`, lE e|k mhInA km krnA cAhIdA 26 td rAjA bhut `dAs ho igaA= pr `s ny sONh hY tM jo asIN enHM lokM ^ Boj, KrId ky dy, wog ho 38 KAky `s ku/I nAl ekrAr kItA sI ik `h jo kuJ vI skIX=Ó iwsU ny cyilaM ^ aAiKaA< ÒjAP aty vyKoÚ mÈgyNgI< dyvygA= aty `s dy mihmAnM ny vI `s dA t¬hA.y kol ikÈnIaM roqIaM hn?Ó cyilaA ny aAp,IaM vAadA s¬i,aA sI= es lE hyrodys `s ^ enkAr roqIaM ig,IaM aty iwsU kol aA, ky ikhA< ÒsA.y kol 27 nhIN sI kr skdA= rAjy ny J|q e|k ispAhI ^ hukm pÈj roqIaM aty do m|CIaM hn=Ó 39 dyky ByijaA ik `h wUhÈnA dA isr lYky aAvy tM ispAhI tM iwsU ny cyilaM ^ ikhA< Ò`nHM ^ aAKo ik sB 28 40 kYdKAny ^ igaA aty wUhÈnA dA isr v|> id|tA= td ku.lIaM b,A ky hrI GAh `%ty bYQ jA,=Ó tM sAry ispAhI TAlI iv|c `s dA isr Dr ky ilaAeaA aty lok kuÇ.lIaM b,A ky bih gX aty hr kuÈ.lI iv|c 41 `h isr `s ny ku/I a|gy pyS kItA aty `s ku/I ny pÈjAh jM sO bÈdy sn= iwsU ny `h pÈj roqIaM aty do 29 `h isr aAp,I mM ^ dy id|tA= jdoN wUhnA dy cyilaM Ç m|CIaM h|T iv|c f/IaM< akAS v|l vyK ky enHM vAsty ^ eh ptA l|gA< `h aAX aty `s dA SrIr lY jA ky prmyS¬r dA SukrAnA kItA= Fyr `s ny roqIaM to/IaM kbr iv|c r|K id|tA= aty lokM iv|c v>, lE aAp,y cyilaM ^ dy id|tIaM= eÈJ hI iwsU ny m|CIaM dy qoqy kIty aty `h lokM ^ dy 42 43 iwsU dA pÈj hzAr toN v|D ^ Bojn krvA`,A id|ty= sB lokM ny aAp,I Bu|K mutAbk KADA= ifr (m|tI 14:13–21; lUkA 9:10–17; wUhnA 6: 1–14) cyilaM ny bcIaM hoEaM roqIaM aty m|CIaM dy quki/aM 30 44 Fyr rsUl vAps aAX aty iwsU dy duaAly ek|Qy ho nAl bArHM qokrIaM BrIaM= `s Bjn ivc pj hzAr o | È gX aty jo kuJ vI `nHM ny kItA sI aty jo pRcAr kItA dy krIb aAdmI sn= 31 sI sB `s ^ d%isaA= bhut sAry lok `%Ty aA`Ndy aty jMdy sn= es lE iwsU aty rsUlM kol roqI KA, iwsU dA pA,I `%pr c|l,A= dA vI smM nhIN sI= iFr iwsU ny aAp,y cyilaM ^ (m|tI 14:22–33; wUhnA 6: 15–21) 45 aAiKaA< Òmyry nAl aAP< asIN ek|ly iksy invyklI TM ifr `s ny aAp,y cyilaM ^ by/I iv|c c/Hn dI ty c|lIX tM jo asIN To/y smyN lE arAm kr skIX=Ó tgId kItI= iwsU ny `nHM ^ JIl dy dUjy kÈ>y bYtsYdA 32 tM iwsU aty `s dy cyly ek%ilaM inkl gX= nM dI TM ty jA, ^ ikhA aty aAp `%Ty hI rih ipaA= 33 `h ikStI duaArA e|k ekMt jgHA ty cly gX= pr iwsU aAp `%Ty hI ruk igaA aty aAiKaA ik `s ^ bhut sAry lokM ny `nHM ^ jMidaM vyiKaA sI aty `h aA`, iv|c dyrI ho skdI hY= aty `sny bAkI lokM ^ 46 jA,dy sn ik eh iwsU hI hY= tM sAry SihrM dy lok vI vAips GrM ^ m¬/ jA, lE ikhA= jdoN `s ny t¬r ky `%Ty phuÇcy ij|Ty iwsU aAp,y cyilaA nAl by/I lokM ^ ivdA kItA tM `h aAp phA/I `%ty pRArTnA iv|c igaA sI= sgoN lok `s dy `%Ty phuÇc, toN pihlM lE clA igaA= 34 47 hI `%Ty mOjUd sn= jdoN iwsU `%Ty phÈuicaA tM `s aAT, t|k< by/I JIl dy ivckAr sI pr ek|lA 48 ny vyiKaA ik bhut sAry lok `s dA eÈtzAr kr rhy iwsU hAly vI k|>y `%ty K/HA sI= `s ny vyiKaA ik dUr
  • 51.
    1027 mrkus 6:49-7:18 5 by/I ajy JIl ivckAr hY aty c|pU clA`, lE cyly td frIsIaM aty nym dy `pdySkM ny `s ^ pu%iCaA< b/A zor lgA rhy hn ik`Nik hvA `lqI idSA v|l Òjo rItM sA.y v.yiraM ny sA^ id|tIaM hn tyry cyly dI sI= rAt dy ip|Cly pihr tkrIbn itÈn toN Cy dy `nHM dI pAl,A ik`N nhIN krdy? tyry cyly a,Doty ivckAr iwsU JIl dy `%proN dI t¬ridaM `nHM dI by/I h|TM nAl roqI ik`N KMdy hn?Ó 49 6 vl aAeaA< aty `h b/I tNo T/A agMh tiraA= | y o ¬ pr iwsU ny aAiKaA< Òt¬sIN sB kpqI ho= t¬hA.y bAry jdoN cyilaA ny iwsU ^ pA,I ty t¬ridaM vyiKaA< `nHM wsAwAh ny QIk agÈm vAk kItA= ijvyN ik iliKaA hY ny smiJaA ik `h koE BUt hY aty `h .r nAl cIk, Ôeh lok aAp,y bu|lHM nAl myrA aAdr krdy hn< 50 l|gy= sAry cyly `s ^ vyK ky bhut GbrAX pr `h pr enHM dA idl myry toN dUr hY= 7 cyilaM ^ boilaA< ÒhONslA r%KoÚ eh mY hI hMÚ t¬sIN .ro `nHM dA m|TA qyk,A myry iksy km dA nhIN= `h 51 nhINÚÓ td iwsU `nHM dA sAT dy, lE by/I iv|c isrF mn¬|KM dy b,AX k^nM dy `pdyS ik`N idÈdy c/H igaA aty hvA SMt ho gE= cyilaM ny eh sB hn=Õ wsAwAh 29:13 52 vyiKaA aty hYrAn ho gX= `nHM ny iwsU ^ roqIaM 8 vAlA kirSmA kridaM vyiKaA vI sI pr `h eh nA t¬sIN< lokM dy `pdyS dA an¬sr, krn dI KAitr smJ sky ik`N ik `h p|Tr idl sn= prmyS¬r dy hukmM ^ qAl iddy ho=Ó 9 ifr iwsU ny `nHM ^ ikhA< Òt¬sIN aAp,y aAp ^ iwsU bhut sAry lokM ^ cgA krdA b/A huiSaAr smJdy hoÚ t¬sIN prmyS¬r dy hukm ^ qAl 10 (m|tI 14:34–36) iddy ho aty aAp,y hI `pdySM ^ mÈndy hoÚ mUsA ny 53 jdoN `nHM ny JIl pAr kr lE tM `h gÈnysrt aAiKaA< Ôt^ aAp,y mAtA iptA dA aAdr krnA cAhIdA Y 54 dy kÈ>y phuÇcy aty `%Ty jA ky by/I ^ bÈnH id|tA= jdoN hY=Õ* mUsA ny eh vI aAiKaA< ÔkoE vI jo aAp,y iptA `h by/I toN bAhr inkly tM lokM ny iwsU ^ vyiKaA= jM mAtA dy ivru|D mÈdA boldA hY `s^ mAiraA jA,A 55 11 `h jA,dy sn ik eh kO, hY= `h lok dUjy lokM ^ cAhIdA hY=Ó pr t¬sIN d|sdy ho ik e|k aAdmI aAp,y etlAh dy, vAsty ngr dy cAry pAsy dO/y< eh d|s, mAtA iptA ^ aAKdA hY< Ômyry kol kuJ hY jo t¬hA.I lE ik iwsU `%Ty sI= ij|Ty vI iwsU jMdA lok ibmAr shAetA lE `pwogI ho skdA< pr mYN es ^ prmySr ¬ 56 12 lokM ^ mÈijaM `%ty pA ky `s kol lY aMdy= iwsU `s dI Byq lE e|k pAsy sBAilaA hoeaA hY=Õ t¬sIN `s KytR iv|c SihrM< ngrM aty KytM iv|c hr TM igaA= mn¬|K ^ aAp,y mAtA-iptA lE kuJ vI nhIN krn 13 ij|Ty vI `h igaA lok bzArM iv|c vI mrIzM ^ lY iddy= es lE t¬sIN prmyS¬r dy bcnM ^ aAp,y aA`Ndy sn= aty `nHM ny iwsU ^ byntI kItI ik `h duaArA lokM ^ an¬sr, krn lE id|ty hoX irvAzM aAp,y ku/ty dy iksy vI ih|sy ^ `nHM ^ Coh, dyvy= nAl r|d kr iddy ho aty esy trHM t¬sIN hor vI bTyry ijnHM ny `s ^ CoihaA cgy ho gX= kArj krdy ho=Ó 14 iwsU ny lokM ^ Fyr aAp,y kol bulA ky aAiKaA< Òt¬hA.y iv|coN hr koE mY^ iDaAn nAl su,y aty smJy= 15 prmySur dy nym aty mnu|KM dIaM b,AEaM rItM aijhA kuJ vI nhIN ijh/A mn¬|K iv|c bAhroN pRvyS (m|tI 15:1–20) krdA hY aty `s ^ dUUiSt krdA hY= pr ijh/IaM 7 kuJ frIsI aty kE nym dy `pdySk wrUSlm toN aAX aty iwsU dy igrd ek|Qy ho gX= FrIsIaM aty nym dy `pdySkM ny vyiKaA ik iwsU dy kuJ cyly 2 g|lM `s ivaktI dy aÈdro in|kldIaM hn< `hI `s ^ dUiSt krdIaM hn=Ó 17 16 * jdoN iwsU lokM ^ C|. ky Gr iv|c vi/aA< `s dy 3 18 a, Doty h|TM nAl hI roqI KMdy sn= frIsI aty whUdI cyilaM ny `s ^ es idRSqMt bAry pu%iCaA= `s ny aAp,y v.yiraM dI rIt dy an¬sAr jdoN t|k h|TM ^ aAiKaA< ÒkI thA^ vI eh smJ, iv|c muSikl ho 4 KAs trHM nA Do lY, `h roqI nhIN KMdy sn= aty rhI hY? kI t¬sIN nhIN smJdy ik jo kuJ vI ivaktI dy jykr whUdI kuJ vI bzAro ilaA`Ndy< `h `doN t|k aÈdr bAhroN jMdA hY `h `s ^ dUiSt nhIN kr skdA= nhIN KMdy sn jd t|k `h `nHM ^ rsmI trIky nAl nA Do lY,= `sy trHM hI hor vI rItM sn jo `h inBA`Ndy ÒtY^ ... cAhIdA hYÓ kUc 20:12; ibvsTA 5:16 sn= `dAhr, lE< ipaAly< Gi/aM aty hor brtnM t¬k 16 kuJ wUnAnI nklM iv|c t¬k 16 jo/I gE hY: Òt¬sIN ^ Do,A= lok ijh/y mY^ s¬,dy ho< s¬,o=Ó
  • 52.
    mrkus 7:19-8:10 1028 19 33 ik`N ik eh cIzM i>|. iv|c jMdIaM hn nA ik iwsU `s bÈdy ^ BI/ toN vKrA kr ky lY igaA aty idl ivc= aty eh cIzM SrIr ivcNo bAhr aA jMdIaM | | aAp,IaM `glA `s dy kÈn iv|c pAEaM= ifr iwsU 34 hn=Ó jdoN iwsU ny eh aAiKaA< tM `s dA BAv eh ny Tu%ikaA aty `s dI jIB ^ CoihaA= iwsU ny akAS sI ik koxI vI Bojn nhIN ijh/A mn¬|K lE aSuD hY v|l vyiKaA aty mUh c h`NkA BiraA aty `s ^ aAiKaA< È 20 35 aty iwsU ny aAiKaA< Ò`h jo iksy ivaktI iv|coN Òe|FtAÚÓ (es dA BAv< ÒKu|lH jAhÚÓ) jdoN `s ny bAhr aA`NdA hY `hI hY jo `s ^ aSu|D b,A`NdA hY= aijhA kItA mn|uK sun, dy smr|T ho igaA aty `h 21 ik`Nik eho ijhIaM mÈdIaM g|lM mn¬|K dy idl iv|coN sAF sAF bol, dy vI smr|T sI= 36 aA`NdIaM hn bury ivcAr< ijnsI pAp< corIaM< ktl= iwsU ny lokM ^ tgId kItI ik es GqnA bAry 22 ivBcAr< suaArTpu,A< burA ivavhAr< pApI g|lM< iksy ^ nA kih,A= iwsU ny hmySA lokM ^ es dA hukm DoKA< ErKA< lokM bAry burA-BlA kih,A< hÈkArI bol id|tA= pr ijnM `h hornM ^ nA d|s, vAsty v|D 23 aty mUrKtAE= eh sB burIaM g|lM ivaktI dy hukm iddA sI `h `s bAry hor vI izaAdA d|sdy= 37 aÈdro bAhr inkldIaA hn aty eh g|lM `s ^ aSuD | lok b/y hYrAn sn aty aAiKaA< ÒiwsU sB kuJ vDIaA b,A`NdIaM hn=Ó krdA hY= `h boilaM ^ sun, aty gUigaA ^ bol, dy kAibl vI b,A`NdA hY=Ó iwsU dA gYr whUdI a¯rt dI shAetA krnA (m|tI 15:21–28) iwsU dA cAr hzAr toN vDIk ^ Bojn krA`,A 24 Fyr iwsU `%ToN `%Q ky sUr dy elAky iv|c aAeaA (m|tI 15:32–39) aty e|k Gr iv|c igaA= aty `h cAhuÈdA sI ik iksy ^ `sdy aA`, dI ùKbr nA hovy< pr `h aAp,y aAp ^ l¬ikaA nA r|K s%ikaA= 25 e|k a¯rt ny iwsU bAry s¬i,aA 8 `nHM idnM iv|c hI< iwsU dy duaAly bhut sAry lok Fyr ek|Qy hoX= ty `nHM kol KA, lE kuJ nhIN sI= tM iwsU ny aAp,y cyilaM ^ aAp,y kol bulAeaA 2 aty aAp,I CoqI ijhI ku/I ^ ilaAE ijs aÈdr e|k aty ikhA< ÒmY^ enHM lokM ty trs aA`NdA hY ik`N ik BirSq aAtmA sI= a¯rt iwsU dy cr,M ty JukI ty eh ipCly itÈnM idnM toN myry nAl rih rhy hn aty 26 3 pR,Am kItA= `h a¯rt ZYr whUdI wUnAn, sI aty hu, enHM kol KA, ^ kuJ vI nhIN hY= jykr mYN enHM `s dA jnm sUrfnIk, dA sI jo ik sIiraA dA elAkA u Y ^ Bu%iKaM ByjdA hM= eh rAh iv|c hI byhoS ho jA,gy= hY= `s ny iwsU ^ `s dI DI aÈdroN BUt ^ k|>, vAsty kuJ lok enHM iv|co e|ToN kAFI dUr rihÈdy hn=Ó 4 byntI kItI= iwsU dy cyilaM ny aAiKaA< Òpr asIN e|Ty iksy vI 27 iwsU ny `s a¯rt ^ aAiKaA< ÒsB toN pihlM ijÈnI Sihr toN bhut dUr hM aty asIN es lE eÈny sAry roqI b%cy cAhuÈ, `nHM ^ KA, idP ik`N ik b%icaM dI lokM lE KA, dA eÈtzAm ik|ToN kr s|kdy hM?Ó 5 roqI lY ky ktUiraM ^ pA`,I cÈgI g|l nhI=Ó iFr iwsU ny `nHM ^ pu%iCaA< Òt¬hA.y kol ikÈnIaM 28 a¯rt ny jvAb id|tA< ÒpRBU jI< eh s|c hY< pr myz roqIaM hn?Ó dy hyQM bYQy ku|ty vI b%icaM duaArA C|.y gX roqI dy cyilaM ny ikhA< ÒsA.y kol isrf s|t roqIaM hn=Ó 6 quk/y KMdy hn=Ó iwsU ny lokM ^ zmIn ty bYQ, lE ikhA= `s ny 29 tM iwsU ny `s a¯rt ^ aAiKaA< Òeh e|k cÈgA s|t roqIaM lY ky prmyS¬r dA SukrAnA kItA aty roqIaM jvAb hY= iFr tU jA s|kdI hY= BUt ny tyrI DI ^ C|. to/IaM aty aAp,y cyilaM ^ dy id|tIaM= `nHM ^ ikhA 30 id|tA hY=Ó iFr `h a¯rt Gr gE aty `s dI DI ^ ik eh roqIaM ek|QI hoE BI/ ^ vÈ. dyvo= cyilaM ny 7 mÈjy ty pE vyiKaA aty BUt ny `s ^ C|. id|tA sI= `vyN kItA ijvyN `s ny aAiKaA sI= cyilaM kol kuJ CoqIaM m|CIaA vI sn aty `s ny m|CI vI lE aty iwsU dA e|k boly ^ QIk krnA prmySur dA DÈnvAd kItA= aty `s ny `nHM ^ m|CIaM 31 8 `s ny sUr dA `h KytR C|. id|tA aty sYdA rAhIN vI lokM iv|c v., lE ikhA= sB lokM ny i>|. Br ky idkApuils dy KytR iv|c dI lGdA hoeaA glIlI JIl KADA= es toN bAad cyilaA ny bcy hoX Bojn dy quki/aM 32 9 ^Ç igaA= jdoN `h `%Ty sI< kuJ lok `s kol e|k nAl st qkry Br= tkrIbn cAr hjAr lokM ny Bojn | o y bÈdy ^ ilaAX< `h mn¬|K gUÇgA aty bolA sI= `nHM ny kItA< jdoN `h KA cu|ky tM iwsU ny `nHM ^ Gr jA, ^ 10 `s ^ arjoE kItI ik `h aAp,y h|T `s `%pr r|K ikhA= td iwsU aAp,y cyilaM nAl by/I iv|c c/H ky `s ^ cgA kr dyvy= igaA aty dlmnUTA dy elAky iv|c aAeaA=
  • 53.
    1029 mrkus 8:11-33 23 FrIsIaM ny iwsU ^ prtA`, dI koiSS kItI a|gy imÈnt kItI ik `h `s ^ Cohy= tM `h aÈnHy (m|tI 16:1–4) aAdmI dA h|T f/ ky `s ^ Sihro bAhr lY igaA= Fyr 11 frIsI iwsU kol aAX aty `s ^ kuJ svAl kIty= iwsU ny `s dIaM aKM ty Tu%ikaA ty aAp,y h|T `s `h iwsU ^ prtA`,A cAhuÇdy sn esy lE `nHM ny `%ty r|K ky pu|iCaA ÒkI hu, tU kuJ vyK skdA hY?Ó 24 `s ^ ikhA< Ôeh d|s, lE< tUÇ koE kirSmA kr ky aÈnHy aAdmI ny nzr p|q ky vyiKaA aty ikhA< ÒhM< 12 ivKA ik `h prmySur v|loN hY=Õ iwsU ny aAp,y aAtmy mY lokM ^ vyKdA hM aty `h t¬rdy ifrdy mY^ ru|KM vM{ toN h`NkA Br ky ikhA< Òt¬sIN koE kirSmA ik`N vyK,A idsdy hn=Ó 25 cAhuÈdy ho? pr mYN t¬hA^ s|c d|sdA hM< ik t¬hA^ koE td iwsU ny Fyr `s dIaA a|KM `%ty h|T r|Ky tM 13 kirSmA nhIN ivKAeaA jAvygA=Ó iFr `h frIsIaM `s aAdmI ny a|KM KolH ky vyiKaA tM `s dIaM a|KM ^ C|. ky< by/I iv|c ci/HaA aty JIl pAr kr igaA= QIk sn aty hu, `h sB kuJ sAF vyK, dy smr|T 26 sI= iwsU ny `s aAdmI ^ Gr vAps jA, lE iwsU ny whUdI aAgUaM ^ ùKbrdAr kItA aAiKaA aty ictAvnI id|tI< ÒSihr iv|c nA jAvIN=Ó ( m|tI 16:5–12 ) 14 cyilaM kol by/I iv|c isrf e|ko hI roqI sI< cyly ptrs ny ikhA iwsU hI msIh hY 15 aAp,y nAl roqI ilaA`,I Bu|l gX sn= iwsU ny ( m|tI 16:13–20; lUkA 9:18–21 ) 27 `nHM ^ KbrdAr kItA aty aAiKaA< ÒsAvDAn rho aty iwsU aty `s dy cyly `nHM ngrM iv|c gX jo aAp,y aAp ^ frIsIaM dy KmIr aty hyrodys dy KmIr kYsrIaA ifil|pI dy elAky iv|c sn= jdoN `h rsty toN bcAPÚÓ iv|c sn tM iwsU ny aAp,y cyilaA ^ pu|iCaA< lok kI 16 cyilaM ny aAps iv|c es g|l ty ivcAr kItA kihÈdy hn ÒmYN kO, hM?Ó 28 aty ikhA< Ò`s ny eh es lE aAiKaA hY ik`N j¬ cilaM ny aAiKaA< ÒkJ lk aAKdy hn ik tÇU whnA y u o U Ç sA.y kol roqI nhIN hY=Ó bpitsmA dy, vAlA hYN ty kuJ aAKdy hn tU XlIwAh 17 iwsU jA,dA sI ik `s dy cyly es bAry g|l kr hYN= aty kuJ aAKdy hn ik tUÇ nbIaM iv|coN hY=Ó 29 rhy hn= esy lE `s ny `nHM ^ ikhA< Òt¬sIN eh tM iwsU ny aAiKaA< Òt¬sIN kI ikhA ik mY kO, hM?Ó ivcAr ik`N kr rhy ho ik sA.y kol roqI nhIN hY? ptrs ny jvAb id|tA< ÒtUÇ msIh hY=Ó 30 kI t¬sIN ajy vI vyK smJ nhIN skdy? kI t¬sIN eh iFr `s ny cyilaA ^ k/I ictAvnI id|tI< Òiksy 18 smJ, dy smr|T nhI? kI t¬sIN aAp,IaM a|KM nAl ^ vI myry bAry kuJ nA d%isP=Ó nhIN vyK skdy? kI t¬sIN aAp,y knM nAl nhIN su, skdy? kI t¬hA^ wAd nhIN jdoN sA.y KA, ^ kuJ nhIN 19 sI tM mYN kI kItA sI= mY pÈj roqIaM ^ pÈj hzAr iwsU kihÈdA `s ^ mrnA cAhIdA lokM iv|c vi.aA sI= kI t¬hA^ wAd hY< lokM ^ KuaA`, ( m|tI 16:21–28; lUkA 9:22–27 ) 31 toN bAad bcy hoX Bojn dy quki/aM dIaM t¬sIN ikÈnIaM iFr iwsU ny aAp,y cyilaM ^ `pdyS dy,y SurU qokrIaM BrIaM sn? kIty ik ikvyN mn¬|K dy pu|tr ^ bhut sArIaM tklIFM cyilaA ny jvAb id|tA< ÒasIN bArHM< qokrIaM BrIaM rAhIN gzrnA pvgA= `s ny eh vI aAiKaA ik bzrg u y u sn=Ó whUdI aAgU< pRDAn jAjk aty nym dy `pdySk mn¬|K dy 20 Òaty wAd kro jdoN mYN s|t roqIaA ^ v. ky cAr pu|tr ^ nAmÈzUr kr,gy= aty iwsU ny eh vI aAiKaA hzAr lokM iv|c vÈi.aA sI< aty t¬sIN bcy hoX Bojn dy ik mn¬|K dA pu|tr mAiraA jAvygA= mrn toN itÈn idn 32 quki/aM dIaM ikÈnIaM qokrIaM BrIaM sn?Ó bAad `h ifr jIa `%QygA= jo kuJ vI vAprn cyilaM ny `%tr id|tA< ÒasIN s|t qokrIaM BrIaM vAlA sI= iwsU ny `h sB kuJ aAp,y cyilaA ^ d|s 21 sn=Ó td iwsU ny `nHM ^ ikhA< Òt¬hA^ wAd hY mYN jo id|tA= `s ny koxI vI Byd nA r%iKaA= td ptrs `s kuJ kItA sI< Òpr kI Fyr vI t¬sIN nhIN smJdy?Ó ^ e|k pAsy lYjA ik `s dIaM khIaM g|lM kAr, `s 33 ^ iJ/k, lgA= | pr iwsU ny mUh Fyr ilaA aty aAp,y Ç iwsU dA bYtsYdA iv|c e|k aÈnHy ^ QIk krnA cyilaM v|l t%ikaA= td `s ny ptrs ^ inÇidaA aty 22 iwsU aty `s dy cyly bYtsYdA ^ aAX= `%Ty kuJ `s ^ ikhA< Òmyry toN dUr cilaA jA SYtAn= tyrI soc,I lok `s kol e|k aÈnHy aAdmI ^ ilaAX= `nHM ny `s mn¬|KM vrgI hY nA ik prmyS¬r vrgI=Ó
  • 54.
    mrkus 8:34-9:21 1030 34 td iwsU ny lokM ^ aAp,y kol bulAeaA aty `s bAry iksy nAl g|l nhIN krnI= `nI dyr eÈtzAr kro dy cyly vI `s dy nAl sn= `s ny `nHM ^ ikhA< Òjy jd t|k ik mn¬K dA p|tr m¯t toN nhIN `BAiraA jMdA=Ó | u 10 koE myry ip|Cy c|l,A cAhuÈdA hY< `s ^ `h C|.,A `nHM ny eh g|lM aAp,y ivckAr hI r|KIaA< aty pvygA jo `h cAhuÈdA hY aty `h aAp,I slIb cu|k ky `h aAps iv|c ivcAr kr rhy sn ik Ôm¯t toN `BrnÕ 35 11 myry ip|Cy c|ly= ik`N ik jykr koE mn|uK aAp,I jAn dA arT kI hoeaA? cyilaM ny iwsU ^ aAiKaA< Ònym bcA`,I cAhuÈdA hY< `h `s ^ guaA lvygA= pr jykr dy `pdySk eh BlM ik`N aAKdy hn ik XlIwAh dA koE mn¬|K myry lE aty KuSùKbrI lE aAp,I jAn pihlM aA`,A zrUrI hY?Ó 36 12 vArygA< `h `s ^ bcA lvygA= pr kI fAedA jykr iwsU ny `%tr id|tA< Ò`nHM dA eh kih,A ik koE ivaktI sArI dunIaM ^ pA lvy pr aAp,I jAn XlIwAh pihlM aAvygA drust hY ik`N ik `h pihlM 37 guaA lvy? ik`N ik e|k mn¬|K aAp,I jAn dy mo/y aA ky sB kuJ m¬/ suaArygA= pr eh mn¬|K dy pu|tr 38 dI kI kImt tAr skdA hY?Ó ik`N ik jo mnu|K es bAry ik`N iliKaA igaA hY ik `h bhut tsIhy J|lygA 13 pI/HI iv|c jIa rhy hn `h b/I burI aty pAp dI aty lokM duaArA nAmÈzUr kItA jAvygA? mYN t¬hA^ izÈdgI vtIt kr rhy hn= jykr koE myry aty myry d|sdA hM ik XlIwAh aA cu%ikaA hY< aty lokM ny `s `pdyS bAry SrimÈdgI mihsUs krdA hY tM< mYN vI nAl bdslUkI kItI ijvyN ik `nHM ny cAihaA= `sy dy `doN `s ivaktI toN SrmAvMgA jdoN mYN aAp,y iptA an¬sAr jo ik poTIaM iv|c aAiKaA igaA hY=Ó dI mihmA aty piv|tr dUtM s,y aAvMgA=Ó 9 td iwsU ny aAiKaA< ÒmY t¬hA^ s|c d|sdA hM ik enHM< iv|coN ijh/y e|Ty K/Hy hn kuJ lok `doN t|k nhIN mrngy jd t|k ik `h prmySr dy rAj ^ aA`NdA ¬ 14 iwsU dA ibmAr b%cy ^ QIk krnA (m|tI 17:14–20; lUkA 9:37–43) td iwsU< ptrs< wAkUb aty wUhÈnA bAkI cyilaM nA vyK,= prmyS¬r dA rAj SktI nAl aAvygA=Ó kol aAX= `nHM vyiKaA ik e|k v|.I BI/ `nHM dy igrd ekQI ho gE hY= nym dy `pdySk cyilaM nAl bhs 15 iwsU mUsA aty XlIwAh dy nAl kr rhy sn= jdoN lokM ny iwsU ^ vyiKaA< `h `s ^ (m|tI 17:1–13; lUkA 9:28–36) vyK ky b/y hYrAn hoX aty `h `s dA svAgt krn 2 Cy idnM bAad iwsU ny ptrs< wAkUb aty wUhÈnA ^ lE `s v|l B|jy= 16 nAl ilaA aty `nHM ^ e|k `cI phA/I ty lY igaA iwsU ny pu|iCaA< Òt¬sIN nym dy `pdySkM nAl kI isrF `hI `%Ty `sdy nAl sn= jdoN hAly `s dy cyly ivvAd kr rhy ho?Ó 17 `s v|l vyK rhy sn= iwsU `nHM dy sAmH,y bdl igaA BI/ iv|coN e|k mn¬|K ny jvAb id|tA< ÒgurUÚ mYN 3 sI= `s dy kp/y cmkIly ic|qy ho gX aty `h eÈny aAp,A pu|tr t¬hA.I Sr, iv|c ilaAeaA hM< es dy ic|qy sn ik dunIaM dA koE vI DobI aijhy ic|qy krn aÈdr aAtmA pRvyS kr igaA hY jo myry b%cy ^ bol, toN 4 18 wog nhI= iFr do aAdmI< mUsA aty XlIwAh< `nHM hqA`NdA hY= `h BirSq-aAtmA jdoN vI `s ^ a|gy pRgqy aty `h iwsU nAl g|lM kr rhy sn= f/dA hY< `s ty hmlA krky `s ^ pqkA ky zmIn ty 5 ptrs ny iwsU ^ ikhA< ÒgurUÚ sA.y lE e|Ty ho,A mArdA hY= myry pu|tr dy mUÇh coN J|g vgdI hY aty `h cgA hY= asIN e|Ty itÈn tÈbU lgAvMgy= e|k tyry lE< aAp,y dÈd krIcdA hY aty aAk/ jMdA hY= mYN tyry 6 e|k mUsA aty e|k xylIwAh lE=Ó ptrs nhIN jA,dA cyilaM ^ eh BirSq aAtmA bAhr k|>, lE aAiKaA sI ik `h `s^ kI `%tr dyvy ik`Nik `s vkt `h sI< pr `h e`N krn toN asmrT rhy=Ó 19 aty bAkI dy do cyly bhut .r gX sn= iwsU ny aAiKaA< Òhy anAsTAvAn lokoÚ mYN^ kdoN 7 td e|k b|dl aAeaA ty `s ny `nHM `%pr CM t|k t¬hA.y sÈg rih,A pvygA? mYN tuhA^ ikÈnA icr kItI aty `s iv|coN e|k aAvAz aAE ijs ikhA< Òeh shArMgA? b%cy ^ myry kol ilaAPÚÓ 20 myrA ipaArA pu|tr hY< t¬sIN es ^ su,o=Ó tM cyly `s l/ky ^ `s kol ilaAX= jdoN BirSq- 8 pr `nHM cuFyry nzr kr ky vyiKaA tM `nHM ny iwsU aAtmy ny iwsU ^ vyiKaM tM aAtmy ny b%cy ^ kb, lE toN ibnA hor iksy ^ vI nA vyiKaA= `%Ty `nHM nAl mjbUr kItA= iFr mUÈhoN J|g k|>dA hoeaA b%cA i.|g isrF `hI sI= ipaA aty zmIn ty lyq igaA= 9 21 iwsU aty cyly jdoN phA/ toN `%tr rhy sn tM iwsU iwsU ny b%cy dy iptA ^ pu%iCaA< Òeh b%cyy dy nAl ny cyilaM ^ hukm id|tA< Òt¬sIN jo kuJ vyiKaA hY< es kdoN dA vApr irhA hY?Ó
  • 55.
    1031 mrkus 9:22-45 iptA ny jvAb id|tA< ÒjdoN `h bhut CoqA sI= ÒmY t¬hA^ rAh iv|c vAd ivvAd krdy s¬i,aA hY< t¬sIN 22 34 BirSq aAtmA `s ^ mArn lE aksr a|g ty kdy iks bAry bihs kr rhy sI?Ó pr cyilaM ny koE pA,I iv|c su|q idÈdA sI= jykr tU kuJ kr skdA hY tM jvAb nA id|tA ik`Nik `nHM ny rsty iv|c eh bihs 23 sA.y ty dwA kr? sA.I shAetA kr=Ó iwsU ny `s kItI sI ik `nHM iv|coN sB toN mhAn kO, hY? 35 dy iptA ^ ikhA< ÒtU aAiKaA< Ôjy tU kr skdA hYN=Õ ifr iwsU bQ igaA aty `nM bArM rslM ^ s%idaA Y H H U ivSvAs krn vAly ivaktI lE sB kuJ sÈBv hY=Ó aty ikhA< Òjykr koE mhAn bn,A cAhuÇdA hY tM `s 24 iptA b/A `tsuk ho igaA aty aAK, l|gA< ÒmY ^ sB lokM toN CoqA ho,A cAhIdA hY< aty `s ^ `nHM dI prtIt vAlA hM= myry ty ikrpA kro ik mY hor prtIt syvA krnI cAhIdI hY=Ó 36 krn vAlA b,M=Ó ifr iwsU ny e|k Coqy bAlk ^ lY ky `nHM cyilaM 25 iwsU ny vyiKaA sB lok eh vyK, lE `s kol dy ivckAr K/A kItA= Fyr `s ^ ku|C/ cu|k ky `nHM ^ 37 n|sy aA rhy sn ik kI vApr irhA sI= iFr `s ny ikhA< Òjykr koE myry nM krky aijhy bAlk dA BirSq aAtmy ^ iJ/ikaA aty aAiKaA< ÒtU BirSq svAgt krdA hY tM `h myrA svAgt krdA hY< aty aAtimaA< tU es b%cyy ^ gUgA aty bolA b,A id|tA hY< `h jo myrA svAgt krdA hY< `h `s dA svAgt mYN tY^ hukm iddA hM ik tUÇ es b%cy iv|coN bAhr aA krdA ijs ny mYN^ ByijaA hY=Ó jA< aty m¬/ kdI vI `s iv|c pRvyS nA krIN=Ó 26 BirSq aAtmA cIikaA aty b%cy ^ pUrI trHM ihlA jo sA.y ivru%D nhIN `h sA.y lE hY id|tA aty Fyr bAhr inkl aAeaA= jdoN `h b%cy ^ (lUkA 9:49–50) 38 Bujy .yg ky `s iv|coN bAhr inikilaA tM b%cA miraA ifr wUhÈnA ny aAiKaA< ÒgurUÚ asIN e|k bÈdy ^ tyry hoeaA jApdA sI= b/y lokM ny ikhA< Ò`h mr igaA nM ty BUt k|>idaM vyiKaA hY< pr `s ^ asIN eh sB hY=Ó krn toN roikaA< ik`N ik `h sA.y D/y iv|coN nhIN sI=Ó 27 39 pr iwsU ny b%cy dA h|T Fi/aA ty `h `%Qky Klo iwsU ny aAiKaA< Ò`s ^ roko nA= ik`N ik jykr ig!= koE myry nM `%ty kirSmy krdA hY tM J|q hI `h myry 28 40 jdoN iwsU Gr vAps aAeaA tM `s dy cyly `s bAry koE burIaM g|lM nhIN aAKygA= `h ivaktI jo 41 vkt `s kol `%Ty ek|ly sn tM `s ^ aAK, l|gy< sA.y ivru|D nhIN hY< `h sA.y lE hY= mY t¬hA^ s|c ÒkI vjh hY ik asIN `s Birsq-aAtmy ^ `s iv|coN d|sdA hM jykr koxI t¬hA^ pA,I dA ipaAlA pI, ^ bAhr nhIN k|> sky?Ó iddA hY< ik`N ik t¬sIN msIh dy ho< tM `h zrUr aAp,A 29 iwsU ny `%tr id|tA< Òes trHM dA aAtmA isrf fl pAvygA= pRArTnA krn dy nAl hI bAhr k|i>aA jA skdA hY=" iwsU pApM dy kAr,A bAry ictAvnI iddA hY iwsU dA aAp,I m¯t bAry g|lM krnA (m|tI 18:6–9; lUkA 17:1–2) 42 (m|tI 17:22–23; lUkA 9:43–45) Òjykr koE mn¬|K enHM CoiqaM b%icaM toN< ijh/y 30 td iwsU ty `s dy cyly `%ToN t¬r pX aty glIl ik myry ty inhcA r|Kdy hn< pAp krvAX tM `s mn|uK iv|coN dI lÈGy pr `h nhIN cAhuÇdA sI ik lokM ^ Kbr lE eh bhut mA/A hovgA= `s mn¬K lE cÈgA hovgA y | y 31 hovy ik `h ikTy hn= `h aAp,y cyilaM ^ ek|ilaM ik `h aAp,y g|l iv|c c|kI dA pu/H bÈny aty smuÇdr 43 `pdyS dy,A cAhudA sI= `s ny `nHM ^ aAiKaA< Òmn¬K È | iv|c ku|d jAvy= jykr t¬hA.A e|k h|T t¬hAToN pAp dA pu|tr aAdmIaM ^ F/A id|tA jAvygA< jo `s^ mAr krvA`NdA hY< tM es ^ v|> su%qo= t¬hA.y lE quÇ.A dy,gy< aty m¯t toN itÇn idn bAad `h ifr jIa huÈidaM hoeaM jIvn iv|c v/nA cgA hY nA ik do h|TM 32 `%QygA=Ó pr cyly `s dI eh g|l nA smJ sky pr nAl< ijs nAl t¬sIN nrk iv|c jAvoNgy ij|Ty aijhI 44 45 `h `s toN es dA mtlb pu|C, toN vI .rdy rhy= a|g hovgI jo buJAE nhIN jA skdI= y * jykr tuhA.A e|k pYr tuhAToN pAp krA`NdA hY< tM es ^ v|> su|qo= iwsU d|sdA ik kO, sB toN mhAn hY lg/A ho ky ij`,A tuhA.y lE `s toN BlA hY jo do pYr (m|tI 18:1–5; lUkA 9:46–48) huÇidaM vI tuhA^ nrk dI `s a|g iv|c< ijh/I buJ, 33 iwsU aty `s dy cyly kFrnAhUm iv|c gX= `h t¬k 44 mrkus dIaM kuJ wUnAnI nklM iv|c t¬k 44 jo/I e|k Gr iv|c gX tM `s ny aAp,y cyilaM ^ ikhA< gE ty ijh/I ik t¬k 48 nAl imldI hY=
  • 56.
    mrkus 9:46-10:25 1032 46 47 vAlI nhIN< su%iqaA jAvy= * jykr tuhA.I a|K tuhAToN iwsU dA b%icaM ^ svIkArnA koE pAp krvAX< es ^ vI bAhr k|> su|qo= e|k a|K (m|tI 19:13–15; lUkA 18:15–17) 13 nAl jIvn iv|c v/nA cgA hovygA< `s kolo ik tuhA^ lokI aAp,y Coqy b%icaM ^ `s kol ilaA rhy sn 48 do aKM dy hidaM heaM nrk ivc s%u iqaA jAv= | Çu o | y nrk tM jo `h `nHM ^ Cohvy pr `s dy cyilaM ny `nHM lokA 14 iv|c< `h kI/y jo lokM ^ KMdy hn< kdy nhIN mrdy< ty ^ bicaM ^ `s kol ilaA`, toN vrijaA= jdoN 49 `%ToN dI a|g kdy nhIN buJAE jA skdI= sB ^ a|g iwsU ny cyilaM ^ e`N kridaM vyiKaM tM `s ^ eh 50 duaArA szA id|tI jAvygI= lU, cÈgA hY= jykr lU, mA/A l|gA tM `s ny `nHM ^ ikhA< ÒCoqy b%icaM ^ myry aAp,A lU,Apn C|. dyvy tM `h dobArA nmkIn nhIN kol aA`, dyvo= `nHM ^ roko nA ik`N ik prmyS¬r dA 15 ho skdA= es lE hmySA cÈigaAE nAl BrpUr rho rAj `nHM lE hY jo eho ijhy b%icaA vrgy hn= mY aty e|k-dUjy nAl SMtI pUrvk rho=Ó t¬hA^ s|c aAKdA hM jo mn¬|K prmyS¬r dy rAj ^ bAlk vM{ kbUl nhIN krygA `h kdy vI `s iv|c pRvyS 16 iwsU dA tlAk bAry `pdyS nhIN kr skdA=Ó tM iwsU ny `nHM ^ ku|C/ cuikaA< (m|tI 19:1–12) `nHM ty h|T r%iKaA aty `nHM ^ asIs id|tI= 10 Fyr iwsU `To `%Q ky whUidwA dIaM h|dM iv|c aty wrdn ndI dy pAr phuÇicaA= `%Ty ifr lok ek|tr hoX aty hmySA vM{ `h `nHM ^ `pdyS e|k amIr aAdmI dA iwsU ^ mÈn, toN enkAr krnA (m|tI 19:16–30; lUkA 18:18–30) 2 17 dy, l|gA= kuJ frIsI `s kol aAX= `nHM koiSS jdoN iwsU `h TM C|., hI vAlA sI tM< tM e|k kItI ik `h aAp,y mUÇho kuJ glt aAKy tM `nHM ny iwsU aAdmI aAeaA aty `s dy a|gy JuikaA aty pu%iCaA< ^ pu|iCaA< ÒkI mn¬|K lE eh vAijb hY ik `h aAp,I Òsit gurU jI< mYN sdIvI jIvn pRApt krn lE kI 3 ptnI ^ tlAk dyvy?Ó iwsU ny jvAb id|tA< ÒmUsA ny krM?Ó 4 18 t¬hA^ kI hukm id|tA hY?Ó frIsIaM ny ikhA< ÒmUsA ny `s ny aAiKaA< ÒtUÇ mY^ sitgurU ik`N bulA`NdA 19 tM prvAngI id|tI hY ik koE vI mn¬|K aAp,I ptnI hY? koE mn¬|K sit nhIN hY kyvl pRBU hI sit hY= pr ^ tlAknAmA ilK ky tlAk dy skdA hY=Ó* mY tyry svAl dA jvAb dyvMgA= kI tUÇ nymM ^ jA,dA 5 iwsU ny aAiKaA< ÒmUsA ny t¬hA^ eh hukm eslE hYN= iksy ^ nA mAro; bdkArI dA pAp nA kro; corI nA 6 iliKaA ik`Nik t¬hA.y idl sùKt sn= jdoN prmyS¬r kro; JUQI gvAhI nA dyvo; DoKA nA kro aty ÔaAp,y ny eh dunIaM ^ isrijaA< Ô`s ny lokM ^ nr aty mAtA iptA dA aAdr mAn kro=ÕÓ* 7 20 mAdA b,AeaA= *Õ Ôesy lE< mrd aAp,y mM-bAp `s mn¬|K ny ikhA< ÒgurU jI< mYN enHM hukmM ^ 8 ^ C|. ky aAp,I ptnI nAl ju/ jAvygA= aty `h `doN toN vyKdA aA irhA hM jd ik mYN hAly b|cA hI sI=Ó 21 e|k ho jAv,gy= Ôes lE `h do lok nhIN sgoN e|k iwsU ny `s v|l ipaAr nAl vyiKaA aty ikhA< 9 ho,gy=Õ * es lE jo vI prmyS¬r ny ek%iQaM kItA Òajy vI tyry lE e|k cIz krnI bAkI hY= `h eh ik 10 hY< mn|uK ^ `h v|KrA nhIN krnA cAhIdA=Ó bAad jo kuJ vI tyry kol hY sB kuJ vyc dy= eh sArA Dn tUÇ iv|c jdoN cyly Gr iv|c sn tM `nHM Fyr `s ^ tlAk grIbM iv|c vÈ. dy tM tY^ svrg iv|c es dA Fl 11 bAry pu%iCaA tM iwsU ny aAiKaA< Òjykr koE aAp,I imlygA aty Fyr aAky tU myry ip|Cy ho t¬r=Ó 22 ptnI ^ tlAk iddA hY aty dUsrI a¯rt nAl ivaAh pr `h aAdmI bhut inrAS sI aty `dAsI nAl krA`dA hY< `h aAp,I ptnI ivru|D bdkArI dA pAp `%ToN clA igaA ik`N ik `h bhut DnvAn sI= 12 23 krdA hY= aty jykr koE a¯rt aAp,y mrd ^ tlAk td iwsU ny aAly duaAly vyiKaA aty aAp,y cyilaM iddI hY aty dUjy mrd nAl ivaAh krA`NdI hY< tM ^ aAiKaA< ÒamIr aAdmI lE prmyS¬r dy rAj iv|c `h vI ptI nAl bdkArI dA pAp krdI hY=Ó pRvyS krnA ikÈnA aOKA hY=Ó 24 iwsU dy es kTn ty cyly b/y hYrAn hoX pr `s ny t¬k 46 mrkus dIaM kuJ wUnAnI nklM iv|c t¬k 46 jo/I Fyr ikhA< Òmyry b%icP< prmyS¬r dy rAj iv|c dAiKl 25 gE hY ijh/I t¬k 48 nAl imldI hY= ho,A ikÈnA aOKA hYÚ sUE dy n|ky iv|coN dI ~Q dA ÒmUsA ny ... dy skdA hYÓ ibvsTA 24:1 lÈG,A sOKA hY pr DnvAn dA prmyS¬r dy rAj iv|c Ò`sny ... b,AeaAÓ `tpt 1:27 jA,A aOKA hYÚÓ Òes lE ... e|k ho,gyÓ `tpt 2:24 ÒaAp,y mAtA ... mAn kroÓ kc 20:12–16; ibvsTA 5:16–20 U
  • 57.
    1033 mrkus 10:26-49 26 38 cyly hor vI izaAdA hYrAn hoX ty e|k dUjy ^ aAK, `s ny ikhA< Òt¬hA^ nhIN ptA ik t¬sIN kI mÈg l|gy< ÒtM Fyr kO, bc skdA hY?Ó rhy ho= kI ijs trHM dy du|K mYN^ J|l,y pY rhy hn< Pho 27 iwsU ny cyilaM v|l vyiKaA aty aAiKaA< Òeh ijhy t¬sIN shAr, ^ itaAr ho? aty ijho ijhA bpitsmA mn¬|K nAl asBv hYN pr isrF prmyS¬r nAl sBv hY= mYN lY,A hY< kI t¬sIN `ho ijhA bpitsmA lY skdy ho?Ó 39 ik`N ik prmyS¬r lE sB kuJ sBv hY=Ó `nHM `s ^ aAiKaA< ÒhM ho skdA hYÚÓ iwsU ny 28 ptrs ny iwsU ^ ikhA< Òt¬hA.A an¬sr, krn `nHM ^ aAiKaA< ÒijnHM tklIFM rAhIN mYN gujrMgA< lE asIN aAp,A sB kuJ itaAg id|tA hY=Ó t¬sIN vI gujroNgy= ijh/A bpitsmA mYN lvMgA t¬sIN 29 40 `s ny aAiKaA< ÒmY t¬hA^ s|c d|sdA hM ik ijs vI lvoNgy= pr kO, myry s|jy aty K|by pAsy bYQygA es iksy ny vI myrI jM KuS-ùKbrI dI KAtr aAp,A Gr< dA fYslA krn vAlA mYN nhIN hMÚ eh jgHAvM `nHM BrA-BY,M < mM-bAp< b%cy jM Kyt C|.y hn< es dunIaM lE r|KIaM gEaM hn ijnHM lE eh itaAr kItIaM 30 nAloN vI sO gu,A v|D pRApt krygA= es dunIaM iv|c gEaM hn=Ó 41 `s ^ vDyry Gr< BrA-BY,M< mM-bAp< b%cy aty Kyt bAkI ds cyilaM ny vI eh s¬i,aA= `hnM ^ 42 pRApt ho jA,gy aty `nHM vstM nAl `s mn¬|K ^ d. wAkUb aty wUhÈnA ty kroD aAeaA tM iwsU ny sAry imlygA pr agly jIvn iv|c `s ^ sdIvI jIvn vI cyilaM ^ ek%iQaM kItA aty ikhA< Òt¬sIN jA,dy ho 31 imlygA= kuJ lok ijnHM< dA rutbA es vyly b/A ik `h lok ijnHM ^ prAEaM kOmM ty hAkm smiJaA `cA hY< BivK iv|c `hnM dA rutbA sB toN nIvyN drjy jMdA hY< `h `nHM ty dbdbA r|K,A psd krdy hn dA hovygA aty kuJ lok ijnHM dA rutbA es vkt bhut aty `nHM dy ivSyS aAgU `nHM `%ty aiDkAr estymAl 43 nIvM hY aA`, vAly smyN iv|c b/y `cy rutby dy ho,gy=Ó krnA psÈd krdy hn= pr t¬hA.y iv|c aijhA nhIN ho,A cAhIdA= sgoN t¬hA.y iv|co jykr koE mhAn ho,A 44 iwsU dA aAp,I m¯t bAry Fyr g|l krnA cAhuÇdA hY `s^ t¬hA.A syvk ho,A cAhIdA hY= jykr (m|tI 20:17–19; lUkA 18:31–34) t¬hA.y iv|coN koE sB toN v|.A bn,A cAhuÇdA hY< tM `s 32 45 iwsU dy nAl lok vI wrUSlm v|l ^U jA rhy sn= ^ nkr vM{ sB lkM dI svA krnI cAhIdI h= O o y Y ik`N `h `nHM dy a|gy c|l irhA sI= `s dy cyly hYrAn sn< ik mn¬K dA putr dUijaM toN aAp,I syvA nhIN krA`, | | pr ijh/y lok `s mgr t¬r rhy sn `h .ry hoX sn= aAeaA pr lokM dI syvA krn aty bhuty lokM ^ bcA`, `s ny Fyr bArHM rsUlM ^ ek%ilaM bulA ky `nHM nAl KAtr aAp,I jAn dy, lE aAeaA hY=Ó g|l kItI= `s ny `nHM ^ d|isaA ik `s nAl kI 33 vApr skdA hY= `s ny ikhA< ÒasIN wrUSlm ^ jA iwsU dA e|k aÈnHy ^ QIk krnA rhy hM= mnK dA ptr pDAn jAjkM aty nm dy `pdSkM |¬ |u R y y (m|tI 20:29–34; lUkA 18:35–43) 46 ^ dy id|tA jAvygA `h `s ^ mAr dy,gy aty gYr- td `h wrIho iv|c aAX= jd `h< `s dy cyly 34 whdIaM dy hvAly kr d,g= U y y `h lok `s dA mzAk aty hor bhut sAry lok wrIho ^ C|. ky jA rhy sn e|k `.A`,gy aty `s ty Tuk,gy= `h `s ^ ko/y mAr-mAr anA aAdmI (tmE dA ptr) britmE s/k dy iknAry È H |u ky jAno mAr suq,gy< pr `h m¯t toN tIjy idn ipCo bYQA sI= eh aAdmI s/k kÈ>y bYQA BIK mÈg irhA sI= 47 ifr jIa `%QygA=Ó `s ny s¬i,aA ik iwsU nAsrI eDr dI lG irhA sI= `s ny `%cI `%cI rOlA pA`,A SurU kr id|tA< wAkUb aty wUhÈnA dA `s toN mdd mÈg,A ÒiwsU< dA~d dy pu|tr<Ú myry ty imhr kr=Ó 48 (m|tI 20:20–28) bht sAry lkM ny `s ^ rlA pA`, lE iJ/ikaA u o O 35 td zbdI dy pu|tr wAkUb aty wUhÈnA `s dy kol aty cu|p rih, lE ikhA< pr `s aÈnHy aAdmI ny hor aA, ky `s ^ kih, lgy< ÒgurU jIÚ asIN cAhuÈny hM ik vI zor dI rOlA pAeaA< ÒdA~d dy pu|tr myry ty imhr t¬sIN sA.y lE e|k imhrbAnI kro=Ó kr=Ó 36 49 iwsU ny aAiKaA< ÒtsIN mTNo aAp,y lE kI krA`,A ¬ Y iwsU `%Ty ruikaA aty aAiKaA< Ò`s aAdmI ^ cAhuÈdy ho?Ó kho< eDr aAvyÚÓ 37 `nHM ny jvAb id|tA< ÒsA^ dohM ^ vcn dy ik tM `nHM ny `s aÈnHy aAdmI ^ bulAeaA aty ikhA< tyrI mihmA iv|c< sA.y iv|coN e|k tyry s|jy pAsy aty ÒKuS hoÚ aty Klo jA< ik`N ik iwsU ny tY^ bulAeaA dUsrA tyry K|by pAsy bYQyÚÓ hY=Ó
  • 58.
    mrkus 10:50-11:21 1034 50 aÈnHA aAdmI fqA-fq K/A hoeaA< `s ny aAp,A hI dyr ho cu|kI sI= es lE `h bArHM rsUlM dy nAl k|p/A `%Ty hI C%i.aA ty `s kol aA igaA= bYtanIaA ^ igaA= 51 iwsU ny `s aAdmI ^ ikhA< ÒmYToN aAp,y lE kI krA`,A cAhudA hYN?Ó `s ny jvAb id|tA< ÒgurU< mY m¬/ iwsU aAKdA hY aÈjIr dA ru|K mr jAvygA toN vyK,A cAhuÇdA hM=Ó (m|tI 21:18–19) 52 12 `s ny ikhA< ÒjA< tyrI aAsTA ny tY^ bcAeaA agly idn< jdoN `h bYtanIaA ^ C|. rhy sn< 13 hY=Ó td `h aAdmI dobArA vyK, dy smrT ho igaA iws ^ Bu|K lgI sI= `s ny To/I iv|T ty e|k p%itaM aty `s rsty `h iwsU dy mgr t¬r ipaA= vAlA aÈjIr dA dRKt vyiKaA= `h dRKt dy kol igaA< eh vyK, lE ik kI es ty koE fl l|gA iwsU dA wrUSlm iv|c SAhI dAKlA hoeaA hY= pr `s ny vyiKaA `s ty koE aÈjIr nhIN (m|tI 21:1–11; lUkA 19:28–40< wUhnA 12: 12–19) sI< isrf p|ty hI sn= ik`Nik ajy aÈjIr l|g, dA 14 11 iwsU aty `s dy cyly wrUSlm dy ny/y phuÇc rhy sn= `h jYtUn dy phA/ kol bYtFgA aty bYtanIaA tIkr phuÇcy< `%Ty `s ny aAp,y do cyilaM mOsm nhIN sI= tM `s ny dRKt ^ ikhA ÒiFr toN koE tyrA Fl nA KAvy=Ó `s dy cyilaM ny `s^ eh kihÇdy s¬i,aA= 2 ^ ByijaA= `s nyy cyilaM ^ ikhA< Ò`h ipÈ. ijh/A t¬hA.y sAmH,y hY `%Ty jAP< jdoN t¬sIN `%Ty dAKl hovoNgy iwsU dA mÈdr v|l ^ jA,A tM `%Ty t¬sIN e|k gDI dA b|cA bÈinHaA hoeaA vyKoNgy< (m|tI 21:12–17; lUkA 19:45–48; wUhnA 2:13–22) 15 ijs `%pr kdy koE svAr nhIN hoeaA= `s ^ `%ToN iwsU wrSlm jAky mdr adr igaA= jo lk mdr U È È o È 3 KolH ky myry kol lY aAP= jykr koE mn¬|K t¬hA^ aAKy iv|c vyc aty KrId rhy sn `nHM ^ bAhr k|>, l|gA= ik es ^ ikTy lY jA rhy ho< tM `s bdy ^ kih,A< ÔpBU `s ny `nHM dIaM myzM vI `lqA id|tIaM ijnHM ny Dn jI< ^ es dI lo/ hY= `h jldI hI es ^ vAps Byj dI adlA-bdlI kItI= aty `h cOkIaM vI `lqA 16 dyvygA=Õ id|tIaM ij|Ty lok GugIaA vyc rhy sn= iwsU ny iksy 4 cyly ipÈ. ^ cly gX= `nHM ny e|k gDI dy b%cy ^ ^ vI mÈdr rAhIN kuJ lY jA, dI aAigaA nA id|tI= 17 e|k glI iv|c Gr dy drvAzy kol b|JA hoeaA vyiKaA= Fyr `s ny lokM ^ smJAeaA aty aAiKaA< Òeh 5 cyilaM ny `s ^ KoilHaA= kuJ lok `%Ty K/y sn aty poTIaM iv|c iliKaA hY< ÔmyrA Gr sArIaM kOmM vAsty `nHM ny jdoN eh vyiKaA tM aAiKaA< Òt¬sIN kI kr rhy pRArTnA dA asTAn khAvygA<Õ* pr t¬sIN es ^ 6 h? tsIN es gDI dy b%cy ^ ik`N KlH rhy h?Ó cyilaM o ¬ o o Ô.AkUaM dy luk, dI jgHA * b,A id|tA hY=ÕÓ 18 ny `nHM ^ `hI `%tr id|tA jo iwsU ny `nHM ^ ikhA sI= pRDAn jAjkM aty nym dy `pdySkM ny jdoN eh tM lokM ny `nHM ^ `s gDI dy b%cy ^ lY jA, id|tA= sB si,aA tM `h iwsU ^ jAno mArn dI iv`Nt bnA`, ¬ 7 aty `h gDI dy b%cy ^ iwsU kol lY aAX= `nHM ny l|gy= pr `h `s toN .r rhy sn ik`N ik lok `s dy 19 aAp,y kp/y gDy `%ty ivCAX aty iwsU `s `%pr bYQ `pdyS ty hYrAn sn= `s rAt iwsU aty `s dy 8 igaA= bhut sAry lokM ny aAp,y k|p/y rAh ty ivCA cyilaM ny `h Sihr C|. id|tA= id|ty= kuJ lokM ny rAh iv|c hrIaM qih,IaM ivCA 9 id|tIaM< ijh/IaM `nHM ny KytM iv|cNo v|>IaM sn= `h iwsU ny aAsTA dI tAkt ivKAE lok ijh/y `s dy a|gy aty ip|Cy cly aA rhy sn< sAry (m|tI 21:20–22) 20 `%cI-`%cI rOlA pA rhy sn< aglI svyr< jd iwsU aAp,y cyilaM nAl jA ÒÔ`s dI `stit kroÚÕ ÔDn hY jo pRBU dy nM ty aA`NdA irhA sI< `nHM ny `h dRKt vyiKaA ijs ^ iwsU ny hYÚÕ zbUr 118:25Ñ26 ipCly idn srAp id|tA sI= `h su|k igaA sI aty `s 21 dIaM j/HM vI s/ gEaA sn= td ptrs ny cyty 10 sA.y iptA dA~d dA rAj jo aA`NdA hY< `s `%ty krky `s ^ ikhA< ÒgurU jI vyKo< k|l t¬sIN es dRKt ^ pRBU dI ikrpA rhyÚ s¬rg Õc pRBU dI `stit hovyÚÓ srAp id|tA sI ty `h s|uk igaA hY=Ó 11 iwsU wrUSlm iv|c jA ky mÈdr ^ igaA aty `s ÒmyrA Gr ... khAvygAÓ wsAwAh 56:7 ny mÈdr dy cAry pAsy hr cIz ty ingAh mArI= pihlM Ò.AkUaM dy luk, dI jgHAÓ iwrimwAh 7:11
  • 59.
    1035 mrkus 11:22-12:14 22 23 iwsU ny aAiKaA< ÒpRBU ty aAsTA r|Ko= mY t¬hA^ lgAeaA= `s ny bAZ dy aAly-duaAly bA/ kItI< aty s|c d|sdA hM= jykr t¬sIN es phA/ ^ kho< K/A ho rs pRApt krn lE e|k cubcA k%i>aA aty e|k burj | aty aAp,y aAp ^ smuÇdr iv|c su|q lY= aty jykr t¬sIN `sAiraA= `h aAdmI eh bAg ikrAX ty iksAnM dy 2 mn iv|c ibnA iksy SÈkA aAsTA r|Ko ik t¬sIN jo aAiKaA h|T sONp ky Kud wAtrA ty clA igaA= `s ny Fl dI `h vAprygA< tM t¬hA.y lE `h zrUr hI vAprygA= ru|t vyly< aAp,y nOkr ^ iksAnM koloN aAp,A aÈgUrM dA 24 3 esy lE mY t¬hA^ aAKdA hM ik jo kuJ vI t¬sIN ih|sA lY, vAsty ByijaA= pr `nHM ny `s ^ f/ ky 4 pRArTnA iv|c mÈgo tM pRBU ty BrosA r|Ko ik jo t¬sIN kuiqaA aty ibnHM kuJ idty vAps Byj id|tA= ifr `s mÈigaA hY< t¬hA^ iml igaA hY< tM t¬hA^ zrUr imlygA= aAdmI ny `nHM kol aAp,y e|k hor nokr ^ ByijaA< 25 jdoN t¬sIN pRArTnA kro< jykr t¬hA^ wAd aAvy ik pr `nHM ny `s dy isr `%ty s|q mArI aty `s dI vI 5 t¬sIN iksy nAl g|usy ho< t¬sIN `s mn¬|K ^ muaAf kr byeztI kItI= tM ifr `s aAdmI ny e|k hor nokr dyvo= jykr t¬sIN eÈJ krogy< s¬rg iv|c bYQA t¬hA.A ^ ByijaA= `hnM es ^ jAno hI mAr id|tA= `h aAdmI 26 iptA vI t¬hA.y pAp muaAf kr dyvygA=Ó * hor vI bhut sAry nokrA ^ ByjdA irhA pr `nHM ny kEaM ^ kuiqaA aty `nHM iv|coN kEaM ^ jAno mAr whUdI aAgUaM ^ iwsU dy aiDkAr ty SÈkA id|tA= 6 (m|tI 21:23–27; l¡kA 20:1–8) Òhu, `s aAdmI kol e|k hI bÈdA rih igaA so vI 27 iwsU aty `s dy cyly ifr wrUSlm ^ aAX aty `s ny `nHM kol ByijaA= eh bdA `s dA aAp,A jd `h mÈdr iv|c GuÈm irhA sI< pRDAn jAjk< nym dy pu|tr sI aty `s ^ `h bhut ipaAr krdA sI< pr 28 `pdSk aty bzrg whdI aAgU `s kl aAX= y u U o `nHM ifr vI `s ny aAp,y ptr ^ iksAnM kl eh kihidaM u o È `s ^ ikhA< ÒsA^ d|s< eh sB kuJ krn dA tyry kol ByijaA ik ÔmAlI myry pu|tr dA sitkAr kr,gy=Õ 7 kI aiDkAr hY? eh g|lM krn dA aiDkAr tY^ iksny Òpr iksAnM ny aAps c ivcAr kItI aty aAiKaA< 29 id|tA?Ó `s ny `nHM ^ ikhA< ÒmY t¬hA^ e|k svAl Ôeh mAlk dA pu|tr hY= bAg `s dA hovygA= asIN 8 krdA hM< mY^ `s dA jvAb dyvo= tM Fyr mYN t¬hA^ es ^ mAr dyEX aty eh bAg sA.A ho jAvygA=Õ tM d|sMgA ik eh sB krn dA aiDkAr mY^ iksny id|tA `nHM ny `s dy p|utr ^ vI fi/aA aty jAno mAr ky KytoN 30 9 hY= myry svAl dA `%tr id`; kI wUhnA dA bpitsmA È pAr s|uq id|tA= so hu, bAg dA mAlk kI krygA? hu, s¬rg v|loN sI jM mnu|K v|loN?Ó `h bAg iv|c aAvygA aty sAry iksAnM ^ mAr dyvygA 31 10 enHM whUdI aAgUaM ny `s dy svAl bAry aAps aty aÈgUrM dA bAg hornA ^ sOpygA= t¬sIN eh av|S iv|c ivcAr kItI aty< e|k-dUjy ^ ikhA< Òjykr asIN poTI iv|c pi/HaA hovygA: eh khIX ik wUhÈnA dA bpitsmA s¬rg v|lo sI tM Ôijs p|Tr ^ `sArIX ny r%idaA so KUÇjy dA isrA ho `h khygA< Ôty< Fyr t¬sIN wUhÈnA ^ ikP nhIN mÇndy?Õ igaA= 32 11 pr jykr asIN kihÈdy hM< Ô`s dA bpitsmA mn¬|KM pRBU ny eh sArA BA,A vrtAeaA ty sA.I nzr v|lo sI tM lok sA.y ty nrAz ho,gyÕ ik`N ik sB lokM iv|c eh acrj hY=ÕÓ zbUr 118:22Ð23 dA ivSvAs sI ik wUhÈnA e|k s|cA nbI sI< es lE 33 12 aAgU `nHM toN .rdy sn= eslE aAgUaM ny iwsU ^ `nHM whUdI aAgUaM ny vI eh idRSqMt su,I aty ikhA< ÒsA^ es dA jvAb nhIN ptA=Ó `h jA,dy sn ik eh idRSqANt `nHM bAry hI sI= es iwsU ny aAiKaA< ÒtM nA hI mYN t¬hA^ eh d|sMgA ik lE `h iwsU ^ igrFtAr krn lE avsr l|B rhy iks aiDkAr nAl mYN eh g|lM kr irhA hM=Ó sn pr `h lokM toN .rdy sn< es lE `h `s ^ `%Ty hI C|. ky cly gX= prmySur aAp,A pu|tr ByjdA hY (m|tI 21:33–46; lUkA 20:9–19) whUdI aAgUaM ny `s nAl cAl Ky., dI koiSS kItI 12 iwsU lokM ^ idRSqMtM iv|c smJA`, l|gA aty aAiKaA< Òe|k aAdmI ny aÈgUrM dA bAg 13 (m|tI 22:15–22; lUkA 20:20–26) Fyr `nHM ny kuJ FrIsIaM aty hyrodIaM ^ `s kol ByijaA tM jo `h `s dy bcnM iv|c kuJ doS l|B t¬k 26 kuJ mu>lIaM wUnAnI nklM iv|c t¬k 26 jo/I gE 14 sk,= tM frIsI aty hyrodIaM ny `s kol jA ky hY: Òpr jy t¬sIN hornM lokM ^ mAF nhIN krdy< tM svrg aAiKaA< ÒgurU jIÚ asIN jA,dy hM ik tUÇ e|k emAndAr iv|c t¬hA.A iptA t¬hA.y pApM ^ mAF nhIN krygA=Ó
  • 60.
    mrkus 12:15-36 1036 aAdmI hY aty lok tyry bAry kI aAKdy hn= tUÇ iksy gloN ny mUsA ^ kI aAiKaA; ÔmY abrAhAm dA prmySr< eshAk ¬ 27 vI nhIN GbrA`NdA= tyry a|gy sAry mn¬|K brAbr hn dA prmyS¬r aty wAkUb dA prmyS¬r hM=*Õ jykr pRBU aty tU prmyS¬r dy rAh bAry scAE d|sdA hYN= tUÇ sA^ aAKdA hY ik `h enHM dA pRBU hY tM< eh mn¬|K vAstv eh d|s ik kI kYsr ^ mihsUl dy,A wog hY ik nhI? iv|c mry nhI= t¬sIN sdUkIaM ny es ^ glt smiJaA sA^ `s ^ mihsUl dy,A cAhIdA hY jM nhI?Ó hY= prmySr murdy lokM dA prmySr nhIN sgoN ij`NidaM ¬ ¬ 15 iwsU jA,dA sI ik eh aAdmI s|cm¬|c `s nAl dA hY=Ó koE cAl Ky. rhy hn tM `s ny ikhA< Òt¬sIN mY^ ikP prtA`Ndy ho? cMdI dA e|k iskA myry kol ilaAP aty ikh/A hukm v|D mh|tvpUrn hY 16 mY^ vyK, idP=Ó `nHM `s ^ e|k is|kA dy id|tA tM (m|tI 23:34–40; lUkA 10:25–28) 28 iwsU ny `nHM ^ aAiKaA< Òis|ky ty iks dI tsvIr hY? e|k nym dA `pdySk iwsU kol aAeaA= `s ny aty `s `%pr iks dA nA` iliKaA hoeaA hY?Ó tM iwsU ^ sdUkIaM aty frIsIaM nAl bihs krdy s¬i,aA= `hnM ikhA Òes ty kYsr dI tsvIr aty `s dA `s ny vyiKaA ik iwsU ny `nHM dy svAlM dy b/y vDIaA nA`N iliKaA hY=Ó jvAb id|ty hn< tM `s ny iwsU ^ pu%iCaA< Òikh/A 17 tM `s ny `nHM ^ ikhA< Òjo vstM kYsr dIaA ny hukm s|B toN vD mh|tvwog hY?Ó 29 `h `s^ dyvo aty jo pRBU dIaA hn `h pRBU ^UÇ dyvo=Ó iwsU ny aAiKaA< ÒsB toN muK ehI hY ik: Ôhy lok `sty hYrAn sn< jo iwsU ny `nHM ^ smJAeaA sI= esrAXl dy loko< su,Ú sA.A pRBU prmyS¬r hI e|ko pRBU 30 hY= tU aAp,y pRBU prmyS¬r ^ idl jAn nAl ipaAr kuJ sdUkIaM ny iwsU nAl cAl Ky.I kr= tU aAp,I pUrI rUh< pUry idmAZ aty pUrI tAkt 31 (m|tI 22:23–33; lUkA 20:27–40) nAl `s nAl ipaAr kr=*Õ dUjA mh|tvpUrn hukm 18 ifr kuJ sdUkI iwsU kol aAX= sdUkIaM dA ivSvAs eh hY ik< ÔijvyN tU aAp,y aAp nAl ipaAr krdA hYY sI ik mrn `prÈt koE m¬/ mhIN jI`NdA= ty sdUkIaM evyN hI dUijaM ^ vI ipaAr kr=*Õ ehI hukm sB toN 19 ny iwsU ^ e|k svAl pu%iCaA< ÒgurU jI< sA.y lE v|D mh|tvpUr, hn=Ó 32 mUsA ny iliKaA hY ik jykr koE ivaAihaA purK by-`lAd td `s aAdmI ny ikhA< ÒgurU jIÚ t¬sIN iblkul mr jAvy< tM `s dy BrA ^ `sdI tIvI nAl ivaAh QIk aAiKaA hY ik prmySur isrf e|k hY hor `s toN 33 krvA lY,A cAhIdA hY< tM jo `h mry hoX BrA lE ibnM dUjA prmySr koE nhIN hY= ¬ aty mnK ^ prmSr |¬ y u 20 `lAd pYdA kr sk,= * e|k vArI s|t BrA sn= ^ pUry idl jAn nAl< pUrI rUh< pUry idmAg aty pUrI pihly dA ivaAh hoeaA aty `h mr igaA< `s dy tAkt nAl ipaAr krnA cAhIdA h= aty mnK ^ aAp,y Y |¬ 21 koE `lAd nhIN sI< Fyr dUjy BrA ny `s nAl ivaAh vM{ hI dUijaM ^ jAn,A ty ipaAr krnA cAhIdA hY= krvAeaA pr `h vI by-`lAdA hI mr igaA= eÈJ eh do hukm sAry homM aty blIdAnM toN< jo asIN prmySr u 22 hI tIjy BrA nAl vI hoeaA= eÈJ vArI-vArI s|tM ^ ByNq krdy hM< v|D mh|tvpUr, hn=Ó 34 BrAvM ny `s nAl ivaAh kItA pr sB hI ibnM `lAd jd iwsU ny vyiKaA ik `s aAdmI ny isaA,p dy vArI-vArI mr gX= iksy vI BrA ^ `s a¯rt nAl nAl `%tr id|tA tM iwsU ny `s aAdmI ^ ikhA< ÒtUÇ sÈtAn nA imlI= aAiKrkAr< `h a¯rt vI mr gE= prmyS¬r dy rAj dy ny/y hYN=Ó aty es toN bAad iksy dA 23 ik`N ju sAry s|tM BrAvM ny `s ^ aAp,I ptnI hONslA nA ipaA jo `s kolo kuJ hor suaAl kry= b,AeaA< punr `%TAn dy idn< `h a¯rt iks dI tIvI khAvygI?Ó msIh iksdA pu|tr hY 24 (m|tI 22:41–46; lUkA 20:41–44) iwsU ny aAiKaA< ÒkI t¬sIN Zlt nhIN ho?Ó t¬sIN 25 35 poTIaM jM prmyS¬r dI SktI ^ nhIN jA,dyÚ jd jdoN iwsU mÈdr iv|c `pdyS dy irhA sI tM `s ny lok m¯t toN `Brngy< `h ivaAh nhIN krngy= lokM aAiKaA< Ònym dy `pdySk eh ik`N kihÈdy hn ik 36 dA e|k dUjy nAl ivaAh nhIN hovygA< sB lok s¬rg msIh dA~d dA pu|tr hY? dA~d ny piv|tr aAtmy 26 rAhIN Kud aAiKaA hY ik: iv|c dUtM vM{ ho,gy= pr muridaM dy `Brn dy sbD iv|c< kI t¬sIN mUsA dI poTI iv|c Ôm|cdI hoE ÒmYN...dA prmyS¬r hMÓ kUc 3:6 JA/IÕ bAry nhIN pi/HaA= `%Ty iliKaA hoeaA ik prmySr ¬ Òhy esrAXl ... ipaAr krÓ ibvsTA 6:4–5 Òjykr koE ... pYdA kr skyÓ ibvsTA 25:5–6 ÒijvyN tU ... ipaAr krÓ lyvIaM 19:18
  • 61.
    1037 mrkus 12:37-13:14 2 ÔpRBU ny< myry pRBU ^< aAiKaA< tUÇ myry s|jy pAsy bYQ=Õ `s ny ikhA< Òeh v|.IaM emArtM< jo tU vyK irhA aty mYN tyry duSm,M ^ tyry pYrM hyQ kr idaMgA= hYN< sArIaM nSq ho jA,gIaM= e|k-ek pTr zmIn zbUr 110:1 ty i.g pvygA= e|k vI p|Tr dUjy `%ty K/A nhIN rhygA=Ó 3 bAad iv|c `h jYtUn dy phA/ `%ty ptrs< wAkUb< 37 dA~d tM aApy hI msIh ^ ÔpRBUÕ bulA`NdA hY= jykr wUhÈnA aty aÈidRwAs nAl ek|lA bYQA sI= `%ToN `h aijhA hY< tM msIh `s dA pu|tr ikvyN ho skdA hY?Ó mÈdr vyK skdy sn= tM `nHM cyilaM ny `s ^ pu%iCaA= 4 aty v|.I BI/ KuSI nAl `s dy `pdyS su, rhI sI= ÒsA^ eh d|s ik eh sB kdo vAprygA? aty es dA kI sbUt hY ik eh sB vApr, vAlA hY?Ó 5 iwsU nym dy `pdySkM dI alocnA krdA iwsU cyilaM ^ aAK, l|gA< ÒhoiSaAr rhoÚ iksy ^ 6 (m|tI 23:1–36; lUkA 20:45–47) vI aAp,y aAp^ gumrAh nA krn idP= bhut sAry 38 `h lgAtAr `pdS iddA irhA aty aAiKaA< Ònm y È y lok myry nM iv|c aAK,gy< ÔmY Pho hMÕ e` `h bhut 7 dy `pdySkM toN sAvDAn rho= `h lby coZy pA ky eh sAry lokM ^ mUrK bnA`,gy= t¬sIN bhut sArIaM jÈgM< ivKA`, lE ik `h mh|tvpUr, hn< eDr-`Dr ijh/IaM ik ho,gIaM< `nHM dIaM khA,IaM bAry su,g= o y Bqkdy rihÈdy hn= aty bzArM iv|c lok `nHM ^ e|zt pr t¬sIN GbrA`,A nA= aÈt aA`, toN pihlM eh 39 dy, dy e|Cuk hn= aty `h pRArTnA sTAnM iv|c sB GqnAvM vAprnIaM cAhIdIaM hn pr aÈt hAly 8 aty dAavtM iv|c v|.y ahudy dIaM kursIaM ty bYQ,A aA`, vAlA hY= ik`Nik e|k kOm dUjI kOm dy ivru|D 40 cAhuÈdy hn= `h ivDvAvM dy GrM ^ vI lu|q lYNdy l/ygI< e|k rAj dUjy rAj dy ivru|D l/ygA= aty e|k hn< aty cÈgy bn, lE ivKAvy krn vAsty lÇbIaM vkt aAvygA jdoN lokM kol KA, lE kuJ vI nhIN lÈbIaM pRArTnM krdy hn= pRBU `nHM ^ bhut szA hovygA= DrtI dy v|K v|K BAgA iv|c BUcAl aA`,gy= dyvygA=Ó eh g|lM sUtk dy drd vrgIaM ho,gIaM= 9 Òpr t¬sIN cOks rih,A ik`N ik lok t¬hA^ e|k ivDvA dy, dA mtlb d|sdI hY kichrIaM dy hvAly kr,gy aty aAp,y pRArTAnA sTAnM (lUkA 21:1–4) iv|c iljA ky ku|q,gy= t¬hA^ rAijaM aty hAkmM dy 41 iwsU mÈdr dy KzAny dy sÈdUk kol bYQA eh vyK a|gy myry kAr, K/Hy kr,gy aty t¬sIN myry bAry gvAhI irhA sI ik lok aMdy-jMdy `s iv|c kI ByqA pA`Ndy dyvoNgy= eh sB `h es lE kr,gy ik`N ik t¬sIN 10 hn= bhut sAry amIr lok es iv|c bhut sArA Dn pA myrA an¬sr, krdy ho= sB toN pihlM eh zrUrI hY 42 11 rhy sn= ifr e|k grIb ivDvA aAE aty `s ny do ik eÈjIl dA pRcAr sArIaM kOmM ^ kItA jAvy= jdoN Coqy-Coqy tMby dy is|ky ByqA kIty jo ik e|k pYsy dy t¬|l vI `h t¬hA^ igrFtAr krn aty kichrIaM dy hvAly 43 nhIN sn= iwsU ny aAp,y cyilaM ^ aAp,y pAs krn tM t¬sIN a|go hI icÈtA nA krnI ik asIN kI bulAeaA aty aAiKaA< ÒmYN t¬hA^ s|c d|sdA hM< es khIX= tsIN `hI aAK,A jo `s vkt thA^ pBU elhAm ¬ ¬ R grIb ivDvA ny do Coqy is|ky c/HAX hn< asl iv|c jo kry= eh t¬sIN nhIN bol rhy hovygy< eh t¬hA.y iv|coN 12 ik sAry DnA>M dI c/HAE >yr sArI ByqA nAloN ikty piv|tr aAtmA aAp bolgA= y BrA BrA dy ivruD hovgA | y 44 vDyry hn= `nHM amIr lokM kol aTAh Dn hY aty aty `h e|k dUjy ^ mArn lE F/vA`,gy= ipP `s sB kAsy iv|coN< `nHM kol jo fAltU sI< so `nHM ny aAp,y b%icaM dy iùKlAF hovygA aty `nHM ^ mArn ByqA kr id|tA= pr eh a¯rt bhut grIb hY aty `s lE F/vAXgA= eÈJ hI< b%cy aAp,y mM-bAp dy ivru|D 13 kol jo vI sI `s ny arp, kr id|tA hY= jo kuJ `s ny ho,gy aty `nHM ^ mArn lE F/vA`,gy= mry kAr, y arp, kItA hY `h `s dy aAp,y ij`, vAsty sI=Ó sB lok thA^ nFrt kr,gy= pr ijh/A aÈt t|k sbr nAl eh sB shygA `hI bcAeaA jAvygA= 14 mÈdr dA Biv|K iv|c ho, vAlA ivnAS ÒtusIN `s ÔiBaAnk cIz ^ vyKogy ijh/I tbAhI (m|tI 24:1–44; lUkA 21:5–33) ilaA`NdI h=Õ* tusI es^ `s jgHA vyKNo gy ij%Ty es^ Y 13 jdoN iwsU mÈdr vAlI TM C|. ky jA irhA sI tM `s dy e|k cyly ny ikhA< ÒgurU jI vyKoÚ es mÈdr dIaM emArtM ikÈnIaM KUbsUrt hn ty ikÈny v|.- y nhIN aA`,A cAhIdA hY=ÕÓ (tusIN ijh/A es ^ p/HdA smJ,A cAhIdA ik esdA kI arT hY=) `s smyN< ÒiBaAnk cIz ³³³ ilaA`NdI hYÓ dAnIXl 9:27; 12:11 v|.y p|TrM dIaM b,IaM hoEaM hnÚÓ (dAnIXl 11:31 vI vyKo)
  • 62.
    mrkus 13:15-14:7 1038 32 whidwA ivcly lkM ^ phA/M vl ^ Bj jA,A cAhIdA U o | | ÒkoE nhIN< nA svrg iv|c dUt aty nA hI pu|tr 15 hY=Ó lokM ^ ibnA iksy dyrI dy B|j jA,A cAhIdA hY= hI eh jA,dA ik `h vkt kdoN aAvygA= pr isrF 33 jykr koE mn|uK Gr dI C|t ty hY `s ^ T%ilPN aAp,y iptA jA,dA hY= cOks rhoÚ aty hr smyN itaAr rhoÚ 16 34 GroN kuJ lY, lE nhIN jA,A cAhIdA= jykr koE ptA nhIN `h G/I iks vyly aA jAvy= eh jmM mn¬|K Kyt iv|c hY< `s ^ aAp,A ku/tA lY, vAps mn¬|K dI wAtrA vM{ hY= `s ny aAp,A Gr C%i.aA= 17 nhIN aA`,A cAhIdA= `h vkt grBvtI a¯rtM `h aAp,y Gr dA iDaAn r|K, lE aAp,y nokrM ^ lE aty `nHM lE bhut mA/A hovygA ijh/IaM du|D inwukt krdA hY= hr nokr ^ e|k KAs km id|tA 18 pINdy inaAi,aM dIaM mAvM hn= pRArTnA krnA ik igaA hY= `h e|k drbAn ^ drvAjy ty inwukt krdA 19 eh sB srdIaM iv|c nA vApry= BlM ikP? `nHIN hY aty hmySA pihrydArI krdy rih, lE aAKdA hY= 35 idnI< ijh/IaM musIbtM aA`,gIaM< `h SurU toN lY ky es lE t¬sIN hmySA t|tpr rih,A= t¬sIN nhIN jA,dy `doN t|k dIaM sB toN iBaAnk musIbtM ho,gIaM jdoN kdoN Gr dA mAlk vAps m¬/ aAvy= koE nhIN jA,dA pRBu ny eh dunIaA sAjI sI< e|Ty Biv|K iv|c aA`, ik kI `h aAT, vyly jM a|DI rAt vyly jM bhut hI 20 36 vAlIaM tklIFM nAloN vI v|D muSiklM ho,gIaM= aty t/ky jM sUrj c/Hn toN bAad aAvygA= `h J|q hI jykr prmyS¬r `nHM idnM ^ G|q nA krdA tM koE vAps aA skdA hY= jykr t¬sIN hmySA cOks rhoN jdoN 37 mn¬|K jI~NdA nA b|cdA= pRBU ny `nHM idnM ^ `nHM `h aAvy tM t¬sIN su|ty n hovo= mY eh t¬hA^ vI aty lE GqAeaA hY ijnHM ^ prmyS¬r ny cui,aA hoeaA hr mn¬|K ^ vI kihÇdA hM ik jAgdy rho=Ó 21 hY= `s vkt kuJ lok t¬hA^ eh vI aAK,gy< ÔvyKoÚ msIh e|Ty hYÕ kuJ hor lok SAed eh vI aAK,< Ô`h whUdI aAgUaM dI iwsU ^ mArn dI iv`Nt 22 `%Ty hYÚÕ pr t¬sIN `nHM ty ivSvAs nA krnA= bhut (m|tI 26:1–5; lUkA 22:1–2; wUhnA 11:45–53) sAry JUQy msIh aty JUQy nbI aA`,gy aty kirSmy aty acBy ivKA`,gy aty hr sBv trHM nAl `s dy cu,y hoX lokM ^ vI gumrAh kr,gy= 23 es lE pUry cOks 14 do idnM ip|CoN psAh aty ptIrI roqI dA it`hAr aA`, vAlA sI= pRDAn jAjk aty nym dy `pdySk es g|l dy ip|Cy lgy hoX sn ik `s 2 rih,A= esy lE sB kuJ vApr, toN pihlM hI mYN ^ ikvyN C|l nAl f/ sk, ty jAnoN mAr su|q,? `nHM t¬hA^ cOks kr id|tA hY= aAiKaA< Òpr asIN it`hAr dy smyN `s ^ nhIN mAr 24 Òpr `nHM idnM dy kSqM toN bAad< skdy ik`Nik asIN nhIN cAhuÇdy ik lok kRoD iv|c aA ky ÔsUrj hnyrA ho jAvygA aty cÈn aAp,I cAn,I guaA koE hÈgAmA krn=Ó lvygA= 25 tAry akAS toN i.|g pY,gy aty akAS ivclIaM e|k a¯rt v|loN ivSyS kArj SktIaM ih|l jA,gIaM=Õ wsAwAh 13:10; 34:4 (m|tI 26:6–13; wUhnA 12:1–8) 3 jdoN iwsU bYtanIaA iv|c sI tM `h Sm~n ko/HI 26 Òtd lok mn¬K dy putr ^ b|dlM iv|c mhAn SktI | | dy Gr roqI KA, bYQA sI tM e|k a¯rt `s kol aAE= 27 aty mihmA nAl aA`NdA vyK,gy= mnu|K dA pu|tr `h e|k sÈgmrmr dI SISI iv|c kImtI atr Br ky aAp,y dUtM ^ DrtI dy cArI pAsIN ByjygA= dUt `sdy ilaAE= eh atr nrd p¯dy toN bi,aA hoeaA sI= cu,y hoeaM ^ DrtI dI hr kOm iv|coN ek|QA krngy= `s a¯rt ny SISI KolI aty iwsU dy isr `%ty ro/H id|tI= H 28 4 ÒaÈjIr dA ru|K sA^ e|k sbk isKA`NdA hY= jdoN `%Ty bYQy kuJ lokM ny eh vyiKaA aty gu|sy ho gX aÈjIr dy ru|K dIaM qih,IaM hrIaM aty koml huÇdIaM aty es bAry e|k dUjy nAl g|lM krn l|gy= `nHM hn< aty nvy p|ty `g,y surU huÇdy hn< iFr t¬sIN jA, aAiKaA< Ò`s ny es atr ^ ifzUl ikP guaAeaA= 29 5 jMdy ho ik grmI aA`, vAlI hY= esy trHM t¬sIN ik`Nik `h atr e|k sAl dI imhnt ijÈnA sI aty jdoN vyKo ik aijhIaM glM huÈdIaM hn ijh/IaM mY ehI atr vyc ky es dA pYsA grIb lokM iv|c vÇi.aA t¬hA^ d|sIaM hn tM t¬hA^ ptA l|gygA ik smM ny/y hI jMdA tM ikÈnA cÈgA huÇdA=Ó e`N `h `s a¯rt dI 30 nhIN sgoN bUhy `%ty hY= mY t¬hA^ s|c d|sdA hM ik alocnA krn l|gy= 6 eh sB g|lM es pI/HI dy jI`Ndy jI vAprngIaM= iwsU ny aAiKaA< Òt¬sIN `s ^ ek|lA C|. id`= 31 sArI dunIaM< akAS aty DrtI sB nSq kIty jA,gy t¬sIN `s ^ prySAn nA kro? `s ny myry lE bhut 7 pr myry bcn kdy vI nSq nhIN ho,gy= cÈgA kÈm kItA hY= ik`N ik grIb lok tM hmySA t¬hA.y
  • 63.
    1039 mrkus 14:8-30 19 nAl hI rih,y hn aty t¬sIN jd cAho `nHM dI mdd cyly eh su, ky b/y `dAs hoxy aty hr e|k ny kr skdy ho= pr mYN hmySA t¬hA.y kol nhIN rih,A= `s^ ikhA< ÒwkInn< mYN `h nhIN hMÚ kI eh s|c 8 `s ny `hI kItA jo `h kr skdI sI= `s ny myry nhIN hY? 20 SrIr ty atr .oilHaA= `s ny eh imTy smyN toN pihlM `s ny aAiKaA< Òjo aAdmI mY^ f/vAXgA `h 9 myry SrIr ^ dfnA`, lE itaAr kItA hY= mY t¬hA^ t¬hA.y bArHM iv|coN hI hY aty eh `h hY jo mYry Bojn 21 s|c d|sdA hM= sArI dunIaA iv|c ij|Ty ikty KuSùKbrI vAly kqory iv|c myry nAl hI h|T pA`NdA hY= ijvyN ik dA pRcAr hovygA< `%Ty jo es ny kItA hY< `h vI ikhA poTIaM `s bAry aAKdIaM hn< mn|uK dA pu|tr mr jAvygA= aty lok es ^ wAd r|K,gy=Ó jAvygA= pr jo `s ^ f/vAXgA `s lE eh bhut burA hovygA= es nAlo tM cÈgA sI ik `h aAdmI pYdA whUdA dA iwsU dy duSm,M dI mdd lE rAzI ho,A hI nA huÇdA=Ó (m|tI 26:14–16; lUkA 22:3–6) 10 td bArM rslM ivcNo ek pDAn jAjk kl igaA= H U | | R o pRBU dA rAt dA KA,A `s dA nM sI whUdA eskirwotI aty eh iwsU ^ `s (m|tI 26:26–30; lUkA 22:15–20; 1kuirÈTIaM 11:23–25) 11 22 dy vYrIaA dy hvAly krnA cAhuÇdA sI= pRDAn jAjk jdoN `h Bojn KA rhy sn< iwsU ny roqI lE ty eh su, ky b/y KuS hoX aty es bdly `s^ rUpX prmySr dA SukrAnA krky roqI to/I aty aAp,y cyilaM ¬ dy, dA vAadA kItA= es lE `h `s ^ F/vA`, ^ dy id|tI aty aAiKaA< Òeh roqI f/o ty KA lvo< eh dA m¯kA vyK irhA sI= myrA SrIr hY=Ó 23 tM `s ny dAK rs dA ipaAlA fi/aA ty ifr prmySur dA SukrAnA kItA aty aAp,y cyilaAM ^ dy psAh dA Bojn id|tA= sB ny `s ipaAly iv|coN `h dAK rs pItA= 24 (m|tI 26:17–25; lUkA 22:7–14, 21–23; wUhnA 13:21–30) tM ifr iwsU ny aAiKaA< Òeh myrA lhU hY< eh 12 eh whUdIaM dy ptIrI roqI dy it`hAr dA pihlA nvyN krAr dA lhU hY ijh/A bhuitaM lE vhAeaA 25 idn sI= eh `h smM sI jd `h psAh dy lyly dA igaA hY mYN t¬hA^ s|c aAKdA hM= mYN eh dAK rs blIdAn krdy sn= tM iwsU dy cyilaM ny `s ^ ikhA< Fyr nhIN pIvMgA< jdoN mYN eh prmyS¬r dy rAj iv|c ÒtU sAToN aAp,y vAsty psAh dA Bojn ik|Ty itaAr pIvMgA eh nvM hovygA=Ó 26 krA`,A cAhuÈnA hY?Ó `nHM sAiraM ny iml ky e|k gIt gAeaA aty 13 iwsU ny aAp,y do cyilaM ^ Sihr iv|c ByijaA= jYtUn dy phA/ ^ cly gX= iwsU ny `nHM ^ aAiKaA< Òt¬sIN Sihr v|l jAvo aty `%Ty t¬hA^ e|k aAdmI pA,I dA G/A cu|kI aA`NdA iwsU dy sAry cyly `s ^ C|. jA,gy imlygA= `h t¬hA.y v|l aAvygA tM t¬sIN `s dy ipCy ho (m|tI 26:31–35; lUkA 22:31–34; wUhnA 13:36–38) 14 27 t¬rnA= `h aAdmI e|k Gr v|l jAvygA tM t¬sIN vI ifr iwsU ny aAp,y cyilaM ^ aAiKaA< Òt¬sIN sAry `s Gr iv|c jA ky `s dy mAlk ^ aAK,A< ÔgurU aAp,A ivSvAs guaA lvoNgy= e`N poTIaM iv|c iliKaA pu|CdA hY ik sA^ `h kmrA ivKA ij|Ty `h aty `s dy hoeaA hY: 15 cyly psAh dA Bojn KA sk,=Õ mAlk t¬hA^ Gr dy `%pr e|k v|.A cubArA ivKAXgA= aty `h kmrA jo ÔmY aAj/I ^ mArMgA aty By.M iK|Lr jA,gIaM=Õ sA.y lE itaAr hY< `%Ty jA ky sA.y lE Bojn dI zkrwAh 13:7 itaArI kro=Ó 16 28 e` `h cyly Sihr v|l ^ cly gX= sB kuJ `vyN pr mYN mrn `prÈt m¬/ jI~, dy bAad glIl ^ hI vApiraA ijvyN iwsU ny aAiKaA sI< aty `%Ty hI jAvMgA= t¬hA.y `%Ty phuc, toN pihlM mY `%Ty hovMgA=Ó Ç 17 29 cyilaM ny psAh dy Bojn dI itaArI kItI= SAm dy tM ptrs ny ikhA< ÒBAvy sAry cyly tyry ty aAsTA 18 vyly< iwsU bArHM rsUlM nAl aAeaA= jdoN `h sAry C|. dy, pr mYN nhIN C|.MgA=Ó 30 KA rhy sn tM `s ny aAiKaA< ÒmY t¬hA^ sc d|sdA iwsU ny aAiKaA< ÒmYN t¬hA^ s|c d|sdA hM= a|j hI< hM= t¬hA.y iv|coN jo e|k myry nAl KA irhA hY mY^ rAt kuk/ dy do vAr bMg dy, toN pihlM tUÇ mY^ itÈn f/vAXgA=Ó vAr aAKyNgA ik tU mY^ nhIN jA,dA?Ó
  • 64.
    mrkus 14:31-59 1040 31 pr ptrs ny b/I idR/HtA nAl ikhA< ÒmY eh kdy hY< iv`Nt b,AE= `s ny aAiKaA< Òijs aAdmI ^ mYN vI nhIN khMgA=Ó bAkI sAry cyilaM ny vI `s ^ eÈJ cuÈmM< `hI iwsU hY= t¬sIN `s ^ igrFtAr kr lY,A 45 hI aAiKaA= aty `s ^ ingrAnI nAl lY jA,A=Ó tM whUdA is|DA `s kol aAeaA aty aAiKaA< ÒgurUÚÓ aty ifr `s ny 46 iwsU dA ek|ilaA pRArTnA krnA iwsU ^ cuimaA= td lokM ny `s ^ bnH id|tA aty 47 (m|tI 26:36–46; lUkA 22:39–46) igrFtAr kr ilaA= iwsU dy cyilaM iv|coN kol K/oty 32 Fyr iwsU aty `s dy cyly gTsmnI nM dI e|k e|k cyly ny aAp,I tlvAr k|>I aty tlvAr srdAr jgHM ty gX aty `s ny jA ky aAp,y cyilaM ^ ikhA< jAjk dy e|k nokr dy kn ty clAE aty aAp,I tlvAr 33 Òjd t|k mY pRArTnA krdA hM t¬sIN eTy bYQo=Ó `s nAl `s dA kÈn v|> id|tA= 48 ny ptrs< wAkUb aty wUhÈnA ^ aAp,y nAl aA`, ^ td iwsU ny ikhA< ÒkI t¬sIN mY^ mujrm krAr 34 ikhA= `h b/A duKI aty idlgIr sI= `s ny `nHM iddy ho aty mY^ tlvArM aty .MgA nAl igrFtAr 49 ^ ikhA< ÒmyrA aAtmA b/A `dAs blik mrn tIkr krn aAX ho? hr roz mYN mÈdr iv|c `pdyS iddA< `dAs hY= e|Ty Qihro aty jAgdy rho=Ó t¬hA.y nAl hudA sI< pr t¬sIN mY^ igrFtAr nhIN kItA? È 35 iwsU `nHM toN To/I hor a|gy igaA aty zmIn ty pr eh sB es lE hoeaA ik poTIaM pUrIaM ho,=Ó 50 i.|g ky pRArTnA kItI ik jy sBv hovy tM du|KM dA eh iFr `s dy sAry cyilaM ny `s ^ C|. id|tA aty n|s 36 smM `s toN ql jAvy= `s ny pRArTnA kItI< Òa|bA< gX= 51 hy iptA< tUÇ sB kuJ kr skdA hYN= eh du|KM dA ipaAlA ek jvAn aAdmI iwsU dA ip|CA kr irhA sI mYToN lY lvo< tM vI hy pRBU jo mYN cAhuÇdA hM `h nA hovy< `snyy isrf e|k ptlA k|p/A ilaA hoeaA sI= lokM ny 52 `hI hovy jo tY^ BAvy=Ó `s ^ vI f/n dI koiSS kItI= pr `s ny aAp,A 37 tM `h vAps aAp,y cyilaM kol igaA tM `s ny ptlA k|p/A `nHM dy h|TM iv|c hI C|. id|tA aty nÇgA `nHM ^ su%itaM hoeaM vyiKaA= `s ny ptrs ^ ikhA< hI `ToN B|j igaA= Òhy Sm~nÚ kI tU sON irhA hY? kI tUÇ e|k GÈqy vAsty 38 nhIN jAg skdA? jAgdy rho aty pRArTnA kro ik iwsU ^ whUdI aAgUaM a|gy pyS kItA igaA t¬sIN prtAvy iv|c nA pvo= aAtmA tM e|Cuk hY< pr (m|tI 26:57–68; lUkA 22:54–55, 63–71; tuhA.A SrIr kmzor hY=Ó wUhnA 18:13–14< 19Ð24) 39 53 iwsU ifr `%Ty igaA aty `ho g|lM aAK ky pRArTnA ijnHM lokM ny `s ^ igrFtAr kItA sI `h `s 40 kItI= ifr `h cyilaM kol vAps aAeaA aty `s ^ srdAr jAjk dy Gr lY gX ijTy ik sAry pRDAn ny ifr `nHM ^ su|itaM pAeaA= `nHM dIaM a|KM b/IaM jAjk< bzurg whUdI aAgU aty nym dy `pdySk ekQy 54 T|kIaM hoEaA sn aty `h nhIN jA,dy sn ik `h hoX sn= ptrs kuJ iv|T ty `s dy ip|Cy-ip|Cy irhA 41 `s ^ kI jvAb dy,= jdoN iwsU tIjI vAr pRArTnA pr `s dy ny/y nA igaA= `h srdAr jAjk dy Gr dy krky aAp,y cyilaM kol vAps aAeaA tM `s ny `nHM ivh/y aÈdr cilaA igaA= aty `h ispAhIaM nAl 55 ^ aAiKaA< Òt¬sIN ajy vI sO rhy ty arAm kr rhy ho? bYQ ky a|g nAl aAp,y aAp ^ syk, l|gA= pRDAn bhut ho igaA= mn¬|K dy pu|tr dA pApIaM h|TIN f/vAX jAjk aty sArI whUdI sBA ny iwsU dy ivruD koE pRmA, | 42 jA, dA vkt aA igaA hY= `%Qo< sA^ c|l,A cAhIdA l|B, dI koiSS kItI tM jo `h `s ^ mAr sk,< pr 56 hYÚ vyKoÚ myrA f/vA`, vAlA ny/y aA igaA hYÚÓ `h aijhA nA kr sky= b/y lk `s dy iKlAF JQIaM o ù U glM aAK, l|gy pr iksy dI gvAhI dUjy nAl nhIN sI iwsU dA igrFtAr ho,A imldI= 57 (m|tI 26:47–56; lUkA 22:47–53; wUhnA 18:3–12) ifr kE lokM ny `%Q ky `s dy ivru|D eh kih ky 43 58 jdoN `h ajy bol hI irhA sI ik whUdA `%Ty JUQI gvAhI id|tI ik< ÒasIN es aAdmI ^ eh phuÇicaA< ijh/A ik bArHM rsUlM iv|coN e|k sI< aty `s kihÈidaM s¬i,aA< ÔmYN es mÈdr ^< jo h|TM nAl nAl hor vI b/y lok sn jo ik pRDAn jAjkM< nym dy b,AeaA igaA hY< >Ah dyvMgA aty es dI jgHA< `pdySkM aty bzurg whUdI aAgUaM v|lo Byjy gX sn< dUjA itÈnA idnM iv|c nvM K/HA kr dyvMgA ijh/A ik 59 aty `nHM dy h|TM iv|c tlvArM aty .MgM f/IaM sn= h|TM nAl nhIN b,AeaA hovygA=ÕÓ hAly vI enHM 44 whUdA ny lokM ^ eh skyt dy, vAsty ik kO, iwsU lokM dI gvAhI e|k dUjy nAl nhIN imlI=
  • 65.
    1041 mrkus 14:60-15:15 60 72 srdAr jAjk lokM dy sHAm,y K/HA hoeaA aty iwsU jdoN ptrs ny eh ikhA< Òku|k/ ny dUjI bMg ^ pu%iCaA< Òeh lok tyry ivru|D gvAhI idÈdy hn= kI id|tI= iFr ptrs ny wAd kItA ik iwsU ny `s ^ kI tU aAp,y aAp ^ bcA`, lE koE sfAE dy,A cAhudA Ç ikhA sI; ik kuk/ dy dUjI bMg dy, toN pihlM tU itÇn 61 hYN? kI `h s|c aAK rhy hn?Ó pr iwsU ny koE vArI mukryNgA eh kih ky ik mY iwsU ^ nhIN jA,dA=Ó jvAb nA id|tA aty cup irhA= td ptrs b/A duKI hoeaA aty ro, l|g ipaA= Fyr srdAr jAjk ny `s ^ e|k hor pRSn pu%iCaA< ÒkI tU msIh hYN< prmDÈn prmyS¬r dA pu|tr hYN?Ó gvrnr iplAt¬s dy iwsU nAl svAl 62 iwsU ny aAiKaA< ÒhM< mY prmyS¬r dA pu|tr hM aty (m|tI 27:1–2, 11–14; lUkA 23:1–5; wUhnA 18:28–38) BivK iv|c t¬sIN mn¬|K dy pu|tr ^ a|t SktISAlI pRBU dy sjy pAsy ibrAjmAn hoeaA aty s¬rg dy b|dlM iv|c aA`NdA vyKoNgy=Ó 15 bhut hI t/ky< pRDAn jAjk< bzurg whUdI aAgU< nym dy `pdySk aty sArI whUdI sBA ny e|k iv`Nt b,AE< `nHM ny iwsU ^ binHaA ty gvrnr 63 jdoN srdAr jAjk ny eh s¬i,aA< tM `s ^ b/A kol lY gX< aty `nHM ny `s ^ iplAt¬s dy hvAly kr kroD aAeaA= gu|sy nAl `s ny aAp,y kp/y fA/ ky id|tA= 64 2 aAiKaA< Òhu, sA^ iksy hor gvAh dI lo/ nhIN= jo iplAt¬s ny iwsU ^ pu%iCaA< ÒkI tUÇ whUdIaM dA sArIaM g|lM `s ny prmyS¬r dy iùKlAF aAKIaM hn bAdSAh hY?Ó iwsU ny ikhA jo kuJ t¬sIN ikhA `h QIk 3 t¬sIN sB ny su,IaM= t¬sIN kI socdy ho?Ó hY= pRDAn jAjk ibnA sbUt `s dy ivru|D bhut sAry 4 sB lokM ny iwsU ^ doSI aty m¯t dA aiDkArI krAr gvAh ilaAX= tM iplAt¬s ny iwsU ^ hor svAl pu%iCaA< 65 id|tA= kuJ lokM ny `s `%pr TuikaA aty kuJ ny `s ÒtUÇ jA,dA hY ik eh lok tyry ty bhut sArIaM g|lM dA dy ichry ^ >|k ky `s ^ muky mAry aty ikhA< ÒsA^ doS lA rhy hn= kI tU koE jvAb nhIN dyvygA?Ó 5 ivKA ik tUÇ nbI hYÚÓ ifr ispAhI `s ^ dUr lY gX aty pr ajy vI iwsU ny koE jvAb nA id|tA aty iplAt¬s `s ^ k|uiqaA= `s ^ vyK ky hYrAn sI= ptrs eh kihÈidaM .iraA ik `h iplAt¬s iwsU ^ Cu.A`, toN asmrT irhA iwsU ^ jA,dA hY (m|tI 27:15–31; lUkA 23:13–25; wUhnA 18:39–19:16) 6 (m|tI 26:69 –75; lUkA 22:56–62; wUhnA 18:15–18< 25:27) hr sAl psAh dy it`hAr ty rAjpAl e|k kYdI< 66 `s vkt< ptrs T|ly ivh/y iv|c sI= srdAr ijs lE lok arz krdy sn `s ^ mukt krdA sI= 7 jAjk dI e|k nOkr ku/I aAE aty `sny ptrs ^ `s vkt< br|bAs nM dA e|k kYdI hor ivdrohIaM dy 67 a|g sykidaM vyiKaA= `h `s v|l ingAh kr ky nAl kYd iv|c sI< ijnHM ny ivdRohM dy vyly ktl kIty 8 bolI< ÒtUÇ vI iwsU nAsrI dy nAl sI=Ó sn= lok iplAt¬s kol e|k kYdI ^ mukt krvA`, 68 pr ptrs ny ikhA ik `h tM `s nAl nhIN sI lE aAX= 9 aty aAK, l|gA< ÒmY^ nhIN ptA aty nA hI mY^ smJ iplAt¬s ny `nHM ^ ikhA< ÒkI t¬sIN cAhuÇdy ho ik mY 10 aA rhI hY ik tUÇ kI kih rhI hYN=Ó ifr ptrs `ToN `%Q whUdIaM dy bAdSAh ^ C|. dyvM?Ó iplAt¬s jA,dA ky i.P>I v|l ^ clA igaA=* sI ik `nHM ny iwsU ^ duSm,I kAr, hI `s h|TIN 69 11 jdoN nokrA,I ny `s ^ `%Ty K/A vyiKaA< `s ny f/vAeaA sI= pr pRDAn jAjkM ny lokM ^ cuikaA `%Ty K/y lokM ^ ifr aAiKaA< Òeh aAdmI `nHM iv|coN ik `h iwsU dI TAvy br|bAs ^ aAzAd krvA`, lE 70 12 e|k hY=Ó ptrs ifr `s dy kih,y toN mukr igaA= zor pA`,= iplAt¬s ny Fyr lokM ^ pu%iCaA< ÒtM kuJ dyr bAd< kuJ lok ptrs dy kol K/y sn aty `h t¬sIN mYToN es ivaktI nAl< jo whUdIaM dA bAdSAh kih, lgy< ÒasIN jA,dy hM ik tU `nHM iv|coN e|k hYN= khA`NdA hY< kI krA`,A cAhuÈdy ho?Ó 13 ik`N ik tU glIl toN hYN=Ó lokM ny iFr toN rOlA pAeaA< Òes ^ slIb idP=Ó 71 14 pr ptrs aAp,y aAp ^ SrAp, l|gA aty idR/tA H iplAt¬s ny pu%iCaA< Òik`N? es ny kI pAp kItA nAl aAiKaA< ÒmYN sONh KMdA hM ik ijs aAdmI dI t¬sIN hY?Ó pr lok hor zor-zor dI cIk, l|gy< Òes ^ g|l krdy ho mY `s ^ nhIN jA,dA=Ó slIb ty c/HA dyvo=Ó 15 iplAt¬s lokM ^ KuS krnA cAhuÇdA sI< es lE t¬k 68 bhut sArIaM wUnAnI nklM iv|c enHM SbdM ^ joi/aA igaA hY: Òaty m¬rgy ny bMg id|tI=Ó `s ny lokM lE br|bAs ^ azAd kr id|tA aty
  • 66.
    mrkus 15:16-43 1042 ispAhIaM ^UÇ iwsU ^ ko/y mArn ^ aAiKaA= iFr `s ny `h s|cI esrAXyl dA rAjA msIh hY< tM hu,y `h iwsU ^ slIb dy, lE ispAhIaM dy hvAly kr id|tA= slIbo `%tr aAvy aty aAp,y-aAp ^ bcAvy< td asIN 16 iplAt¬s dy ispAhI iwsU ^ rAjpAl dy mhl iv|c `s ty iFr prtIt krMgy=Ó ijh/y cor `s dy K|by pAsy lY gX aty bAkI sAry ispAhIaM ^ e|k sAT bulAeaA= aty s|jy pAsy sn `nHM ny vI `s dA mzAk `.AeaA= 17 `nHM ny jAmunI rÈg dA k|p/A iwsU ty pAeaA< iFr `nHM ny ki.aM ^ gud ky ki.aA dA tAj b,AeaA aty 18 `s dy isr ty pAeaA= iFr `h iwsU ^ slAm krn iwsU dA mrnA l|gy aty aAiKaA< ÒwhUdIaM dy pAtSAh< nmskArÚÓ (m|tI 27:45–56; lUkA 23:44–49; wUhnA 19:28–30) 19 33 ispAhIaM ny vAr vAr `s dy isr ty soqIaM mArIaM= dupihr vyly< hnyry ny sAry dyS ^ >k ilaA= aty 34 `s `%pr Tu|ikaA aty bAr-bAr `s a|gy isr invA ky eh hnyrA dupihr dy itÈn vzy tk irhA= itÈn ku 20 `s ^ mKOl krn l|gy= jdoN `h `s ^ mK¯l kr vjy< iwsU `%cI aAvAz iv|c cIikaA< ÒXloE XloE hqy tM `nHM ny `h jAmnI k|p/A `tAiraA aty iFr lmA sbktAnI=Ó ijs dA arT hY< Òmyry prmyS¬r< myry iwsU ^ `s dy k|p/y puaA id|ty aty `s ^ `s mh|l toN prmyS¬r< tUÇ mYN^ ek|lA ik`N C|. id|tA hY?Ó* 35 bAhr lY gX tM ik es ^ slIb id|tI jAvy= `%Ty K/y kuJ lokM ny eh cIk su,I aty aAiKaA< Òsu,oÚ `h XlIwAh ^ s|d irhA hY=Ó 36 iwsU ^ slIb id|tI gE `%Ty e|k aAdmI< B%ijaA aty spÈj ilaAeaA (m|tI 27:32–44; lUkA 23:26–43; wUhnA 19:17–27) aty isrky iv|c iB`NeaA aty spÈj ^ e|k soqI nAl 21 rsty iv|c `nHM ny e|k kurynI aAdmI ^ vyiKaA= binHaA aty es iv|coN pI, lE iwsU ^ id|tA= `s `h aAdmI sm~n sI iskÈdr aty rufUs dA iptA= aAdmI ny ikhA< ÒsA^ eÇtzAr krnA cAhIdA hY aty `h KytM v|lo Sihr v|l ^ jA irhA sI aty ispAhIaM vyK,A cAhIdA hY ik BlM XlIwAh es ^ slIb toN ny `s ^ mjbUr kItA ik `h iwsU dI slIb c|uky= `tArn aA`NdA hY ik nhIN=Ó 22 37 `h `s ^ glgTA nM dI jgHA ty lY gX glgTA Fyr iwsU `%cI dy,y cIikaA aty pRA, hI, ho igaA= 23 38 ijs dA arT hY ÒKoprI dA TMÓ `%Ty jA ky ispAhIaM jdoN iwsU ny pRA, C|.y tM mÈdr dA p/dA `%pr toN 39 ny mY iv|c gDrs imlA ky `s ^ pI, lE id|tI< pr lY ky Tly t|k doFA/ ho igaA= tM `h sUbydAr ijh/A 24 `s ny nhIN pItI= ispAhIaM ny `s ^ slIb ty sAmH,y K/A sB vyK irhA sI< jd `s ny vyiKaA ik ik|lM nAl QoikaA aty `s dy kp/y aAps iv|c vÈ. iwsU ikvyN miraA hY tM kih, l|gA< Òeh mn¬|K s|cm|uc lX= eh kp/y `nHM ny gu,y pA ky aAps iv|c vÈ.y ik hI prmyS¬r dA pu|tr sI=Ó 40 ikh/A ikh/y kp/y lvygA= kuJ a¯rtM To/I dUrI ty K/HIaM eh vyK rhIaM 25 svyr dy n¿ vjy sn jdoN `nHM ny `s ^ slIb ty sn= `nHM ivc mirwm mgdlInI< slomI aty wAkUb 26 c/HAeaA= aty `%Ty e|k p|trI sI ijs `%ty `s dy aty wosys dI mM mirwm sn wAkUb CoqA pu|tr sI= 27 41 ivruD doS ilKy hoX sn< ÒwhUdIaM dA pAtSAh=Ó | `nHM ijs vkt iwsU glIl iv|c sI< `s vkt eh a¯rtM ny `s dy nAl do hor corM ^ vI slIb ty c/HAeaA= `s dy nAl rihÈdIaM aty `sdI dyK BAl krdIaM e|k ^ `s dy s|jy aty dUjy ^ `s dy K|by pAsy c/HAeaA= sn= hor vI bhut sArIaM a¯rtM `%Ty mOjUd sn= eh 28 29 * aty jo lok `%ToN dI lGy `nHM ny `s dA mzAk a¯rtM `s nAl wrUSlm toN aAEaM sn= `.AeaA= Ò`nHM ny aAp,y isr ihlAX aty aAiKaA< b|lyÚ tU aAiKaA sI ik tU eh mÈdr nSq kr skdA hY 30 aty itÈnA idnM iv|c b,A skdA hY= tM hu, slIb iwsU dA dfnAeaA jA,A toN T|ly `%tr ky aAp,y-aAp ^ bcA?Ó (m|tI 27:57–61; lUkA 23:50–56; wUhnA 19:38–42) 31 42 pRDAn jAjk aty nym dy `pdySk vI `sy jgHA es idn ^ itaArI dA idn ikhA jMdA sI (ijs K/y sn= `nHM ny dUjy lokM vM{ iwsU dA mzAk `.AeaA= dA arT sbt toN e|k idn pihlM) atyN hnyrA ho irhA 43 `h aAps iv|c kih, lgy< Ò`s ny dUjy lokM ^ tM sI= airmTYaA dA wUsuf e|k whUdI sBA dA mÈinaA 32 bcAeaA< pr aAp,y aAp ^ nhIN bcA s%ikaM= jykr hoeaA pRis|D s|ds sI aty `h vI prmyS¬r dy rAj dI ~.Ik kr irhA sI= `h b/I bhAdurI nAl iplAt¬s t¬k 28 kuJ wUnAnI nklM iv|c t¬k 28 jo/I gE hY: Òaty pTI aAKdI h< Ò`nM ny `s ^ mjrmM ivcNo ek igi,aA=ÕÓ o Y H u | | Òmyry prmyS¬r ... C|. id|tA hYÓ zbUr 22:1
  • 67.
    1043 mrkus 15:44-16:20 44 kol aAeaA ty iwsU dy SrIr dI mÈg kItI= iplAt¬s kuJ cyilaM ny iwsU ^ vyiKaA eh su, ky hYrAn hoeaA ik iwsU pihlM hI mr cu|kA (m|tI 28:9–10; wUhnA 20:11–18; lUkA 24:13–35) 9 sI= `s ny Foj dy e|k sUbydAr ^ s%idaA aty `s ^ hFty dy pihly idn< t/ky< iwsU pihlM mirwm 45 pu%iCaA ik kI vAkE `h mr cu%ikaA sI= sUbydAr ny mgdlInI a|gy pRgq hoeaA ijs iv|coN `s ny s|t 10 iplAt¬s ^ d%isaA ik iwsU mr igaA hY= jdoN `s ny BUtM ^ k%i>aA sI= jdoN `s ny iwsU ^ vyiKaA< `h 46 eh s¬i,aA tM iplAt¬s ny loT wUsuF ^ dy id|tI= tM gE aty cyilaM ^ ikhA< jo ik ro aty ip|q rhy sn= 11 wUsuf ny e|k mhIn k|p/A KrIidaA aty loT ^ slIb pr jdoN `s ny eh disaA ik `h jI `iQaA hY toN `tAr ky `s k|p/y iv|c lpyiqaA= ifr wUsuf ny loT aty `s ny Kud aAp,I a|KI `s ^ vyiKaA hY< cyilaM ^ `s kbr iv|c pAeaA ijh/I c|qAn iv|c v|>I hoE ny es g|l ^ s|c nA mÇinaA= 12 sI aty kbr dy pRvyS duaAr ^ >k, lE e|k v|.A es toN bAad< iwsU aAp,y do cyilaM ^ dUsry rUp 47 p|Tr ry/H id|tA= mirwm mgdlInI aty wosys dI iv|c pRgiqaA jo ik aAp,y ipÈ. dy rAh ty t¬ry jA rhy 13 mAtA mirwm `s jgHM ^ vyK rhIaM sn ij|Ty ik iwsU sn= eh cyly vAps gX aty es bAry bAkI dy cyilaM ^ r%iKaA igaA sI= ^ d%isaA< pr `nHM ny `nHM dA vI ivSvAs nhIN kItA= eh ùKbr ik iwsU m¬/ jIa `iQaA iwsU dI rsUlM nAl g|l bAt (m|tI 28:1–8; lUkA 24:1–12; wUhnA 20:1–10) (m|tI 28:16–20; lUkA 24:36–49; wUhnA 20:19–23< 16 sbt toN agly idn< mirwm mgdlInI< slomI aty wAkUb dI mAtA mirwm kuJ atr KrId ilaAEaM `h aAky `nHM ^ `sdy SrIr ty pA`,A 14 rsUlM dy krt|b 1:6–8) bAad iv|c iwsU igaArHM rsUlM ^ `doN ivKAlI id|tA jdoN `h Bojn kr rhy sn= `s ny `nHM ^ `nHM 2 cAhuÈdIaM sn= hFty dy pihly idn bhut svyry< sUrj dy To/y ivSvAs aty `nHM dI izd lE iJ/ikaA ik`N 3 c/Hn toN bAad `h kbr ty aAEaM= `nHM ny aAps ik `nHM ny `nHM ty ivSvAs nhIN kItA ijnHM ny `s ^ iv|c aAiKaA< Òek v|.y p|Tr nAl kbr dy pRvS duaAr y m¯t toN `Brn toN bAad vyiKaA sI= 15 ^ >ikaA hoeaA sI= sA.y lE es ^ e|k pAsy kO, `s ny `nHM ^ aAiKaA< ÒsArI dunIaM iv|c jAvo 16 ry/HygA?Ó aty hr ivaktI ^ KuS-ùKbrI dA prcAr kro= jo 4 pr jdoN `nHM ny aAky t%ikaA< tM `nHM ny vyiKaA koE vI ivSvAs krygA aty bpitsmA lvygA bcAeaA ik kbr dy pRvyS toN `h v|.A p|Tr prHM hiqaA hoeaA jAvygA< aty jo koE ivSvAs nhIN krygA `s ^ dÈ. 5 17 sI= ijvyN hI `h kbr iv|c v/IaM< `nHM ny e|k id|tA jAvygA= aty jo koE vI aAsTA krdy hn eh juaAn aAdmI ^ sfyd kp/y pAE kbr dy s|jy pAsy kirSmy sbUt dy tOr ty krngy: `h myry nM ty BUtM ^ 6 bYQy vyiKaA= eh vyK ky `h GbrAEaM= pr `s k|>,gy= aty `h nvIaM-nvIaM bolIaM bol,gy 18 aAdmI ny aAiKaA< Ò.ro nhIÚ t¬sIN iwsU nAsrI ^ ijh/IaM ik `nHM kdy vI nhIN is|KIaM= `h s|pM ^ lBdIaM ho< jo slIb `%ty c/AeaA igaA sI= `h tM aAp,y h|TM iv|c f/ lY,gy aty jykr `h koE zihr ifr jIa `iQaA hY= `h e|Ty nhIN hY= vyKoÚ eh `hI vAlI cIz pI lY,gy< eh `nHM ^ n¬ksAn nhIN krygI= 7 TM hY ijTy `s^ mrn toN bAad r%iKaA sI= hu, jAvo jykr `h ibmArM `%ty h|T r|K,gy `h QIk ho jA,gy=Ó aty `s dy cyilaM ^ aAKo ik< KAs kr ptrs ^ jA ky kho ik< ÔiwsU t¬hA.y toN pihlM hI glIl iv|c phuÇicaA iwsU svrg ^ vAps jMdA hY hovygA= t¬sIN `s ^ `%Ty vyKoNgy ijvyN ik `s ny aAp (lUkA 24:50–53; rsUlM dy krt|b 1:9–11) 19 t¬hA^ d%isaA sI=ÕÓ jdoN iwsU `nHM nAl g|l kr hiqaA< tM `h `%pr 8 `h a¯rtM .r aty GbrAhq nAl BrIaM hoEaM svrg iv|c cu|k ilaA igaA aty `h prmyS¬r dy s|jy 20 sn< aty kbr koloN B|j gEaM= `nHM ny iksy ^ kuJ nA pAsy bYQ igaA= tM `s dy cyly cly gX ty `nHM ny ikhA ik`N ik `h bhut .rIaM hoEaM sn= sArI dunIaM iv|c jA ky es KuSKbrI dA prcAr kItA= ù aty pRBU ny `nHM dI mdd kItI= pRBU ny `nHM nAl km [ kuJ mrkus dIaM purA,IaM wUnAnI pustkM es pustk ^ kItA aty `nHM ^ `s v|loN id|tI hoE kirSmy krn dI e|Ty hI ùKtm krdIaAM hn= ] SktI rAhIN `nHM dy sdyS ^ pRmAi,t kItA=
  • 68.
    1044 l°kA dI e»jIl l°kA iws° dy jnm bAry ilKdA hY tyrI ptnI elIsbt e|k b|cy ^ jnm dyvygI= aty 14 1 ipaAry iT`iFl¨s< jo GqnAvM sA.y drimaAn vAprIaM hn< bh¨t sAry lokM ny `nHM dA eithAs 2 ilK, dI koiSS kItI hY= jo k¨J asIN d°ijaM koloN t°« `s dA nAm w°h«nA rKIN= tY^ b/I K¨SI aty aAn»d imlygA aty bh¨t sAry hor lok vI w°h»nA dI aAmd ty K¨S ho,gy= 15 ik`N j¨ `h pRB° dI idRSqI is%iKaA `nHM ny vI `hI g|lM ilKIaM hn= eh `nHM iv|c mhAn hovygA= `h kdy vI koE mY jM koE nSIlI lokM v|loN hY ijnHM ny m¨|>oN hI eh vApridaM aAp,I cIz nhIN pIvygA= aty `h aAp,I mAtA dI k|¨Ko hI 16 a|KIN vyiKaA aty ijnHM ny pRB° dy sdyS ^ lokM t|k piv | t r aAtmA nAl Brp ° r p Y d A h o v y g A= `h 3 ph¨«cA ky pRB° dI syvA kItI= mA, wog iT`iFl¨s< esrAXl dy bh¨t sAry lokM ^ pRB° `nHM dy prmyS¨r 17 ik`N ik mYN m¨|> toN hI es sB kAsy dA b/y iDaAn nAl v|l vAps ilaAvygA= w°h»nA K¨d pRB° dy a|gy-a|gy aiDaYn kItA hY< es lE mYN mihs°s kItA ik mYN tY^ c|lygA= aty `h XlIwAh vM{ hI SktISAlI hovygA= 4 eh sB krmvAr d|sM ik eh ikvyN vApiraA= tM jo `s kol `h aAtmA hovygA jo XlIwAh kol sI= `h t¨sIN jA, skoN ik t¨hA^ jo k¨J vI isKAeaA igaA hY iptA aty `sdy b%icaM ivckAr SMtI pYdA krygA= `h sB s|c hY= ijh/y prmyS¨r dI pAl,A nhIN krdy `h `nHM dIaM socM ^ DrmI lokM dIaM socM iv|c bdl dyvygA< `h zkrwAh aty elIsbt lokM ^ pRB° lE itaAr krygA=” 5 18 `nHM idnM iv|c jdoN hyrodys wh°idwA iv|c rAj zkrwAh ny d°t ^ p¨%iCaA< “mY^ ikvy ptA l|gy krdA sI< `Ty zkrwAh nM dA e|k jAjk sI= `h ik jo t° aAiKaA hY `h s|c hY ik`N ik myrI ptnI aty abIwAh dy jAjk sm°h iv|coN sI aty `s dI ptnI dA mYN K¨d kAFI b¨|>y ho gX hM=” 19 nM elIsbt sI aty `h aAron dy KAndAn iv|coN sI= dt ny frmAeaA< “mNY izbrAXl hM jo ik prmSr ° y ¨ 6 `h donoN jIa prmyS¨r dI idRSqI iv|c b/y cgy sn< dy sAmH,y hAzr rih»dA hY= mY^ tyry nAl g|lM krn `nHM ny pRB° dy sAry aAdySM aty as°lM ^ b/y iDaAn aty tY^ eh K¨S KbrI d|s, lE ByijaA igaA hY= 7 20 nAl minaA= `h dno jny dS riht sn= pr zkrwAh » o o h¨, s¨,< jdoN t|k eh g|lM p°rIaM nA ho jA, t° aty elIsbt dy koE `lAd nhIN sI= elIsbt bMJ c¨|p rhyNgA aty bol, dy wog nhIN hovyNgA= ik`Nik t° 8 sI aty `h dovy v|.I `mr dy sn= zkrwAh aAp,y myrIaM aAKIaM g|lM ^ s|c nhIN m»inaA< ijh/IaM sm°h lE m»dr iv|c jAjk dy tOr ty kArj krdA sI= inw¨kt smyN ty p°rIaM ho,gIaM=” 21 `h `%Ty prmyS¨r ^ syvA ByNq krn lE `psiTt sI= bAhr lok ajy vI zkrwAh dA e»tzAr kr rhy 9 jdoN `s dy sm°h dI vArI aAE< tM `s ^ irvAz dy sn= `h hYrAn sn ik `s ny m»dr a»dr e»nA smM 22 m¨tAibk prcIaM pAky pRB° dy m»dr iv|c jAky D°p DuKA`, lAeaA= jdoN `h bAhr aAeaA tM `h lokM nAl 10 lE c¨i,aA igaA sI= ijs vkt D°p D¨KA`, dA g|l nA kr sikaA= `s ny m»dr iv|c koE drSn vylA sI< sAry lok ek|Qy ho ky m»dr dy bAhr pRArTnA vyiKaA sI< ik`N j¨ `h g°gA ho igaA sI aty `h 11 23 kr rhy sn= td zkrwAh ^ D°p dI vydI dy s|jy isrF lokM nAl eSAry hI kr sikaA= jdoN `s dI 12 pAsy pRB° dA e|k d°t KlotA idisaA= jdoN zkrwAh syvA m¨k»ml ho gE tM `h Gr vAips m¨/ aAeaA= 24 ny d°t ^ vyiKaA tM `h b/A GbrA igaA aty .r ny ifr k¨J idnM ipCoN `s dI ptnI elIsbt 13 `s ^ Gyr ilaA= Fyr pRB° dy d°t ny `s ^ ikhA< grBvtI ho gE aty `h p»j mhIinaM vAsty 25 “zkrwAh .r nA⁄ tyrI pRArTnA pRB° ny s¨, lE hY= aAp,y GroN bAhr nA gE= `s ny aAiKaA< “pRB°
  • 69.
    1045 l°kA 1:26-60 ny myrI hAlt vyKI sI aty h¨, myrI shAetA krn `s dI k|¨K iv|c b|cA n|c ipaA aty elIsbt piv|tr 42 dA FYslA kItA hY= `s ny lokM a|gy myrA bMJ ho, aAtmA nAl Brp°r ho gE= `s ny `%cI aAvAz dA klk d°r krn lE kArvAE kItI=” iv|c aAiKaA< “t° sB aØrtM toN vDyry Dn hY= aty `h 43 jo bAlk tY^ pYdA hovygA `h vI Dn hY= myry pRB° dI kuaArI mirwm mAtA dA mry kl aA`, dA BAg m^ ikvNy pApt heaA⁄ y o Y R o 26 Ð 27 jdoN elIsbt grB avsTA dy CyvyN mhIny 44 mYN ik«nI K¨SnsIb hM= jdoN mYN tyrI aAvAz s¨,I tM 45 iv|c sI tM izbrAXl d°t ^ prmyS¨r dy v|loN nAsrt myrI k¨|K a»drlA b|cA K¨SI nAl `%Cl ipaA= t°« nAmI glIl dy e|k ngr dy iv|c e|k k¨aArI k¨/I kol sc mc Dn h⁄ ik`N ik t° ivSvAs kItA hY ik< ijh/IaM | |¨ » Y ByijaA igaA= `s k¨/I dI dA~d dy pirvAr iv|coN g|lM pRB° ny tY^ khIaM< `h zr°r p°rIaM ho,gIaM=” w°s¨F nM dy e|k aAdmI nAl k¨/mAE hoE sI< aty `s 28 k¨/I dA nAm mirwm sI= d°t `s k¨/I kol aAeaA mirwm pRB° dI `stit krdI hY 46 aty aAiKaA< “m¨bArk hovy⁄ pRB° tyry nAl hY aty tyry ty tM mirwm ny ikhA< 47 pRB° ny aAp,I ikrpA ivKAE hY=” “myrA aAtmA pRB° dI `stit krdA hY myrA idl 29 jdoN `s ny d°t dy Sbd s¨,y< `h prySAn ho gE b/A K¨S hY ik`Nik pRB° myrA m¨ktIdAtA hY= 48 aty GbrA gE= `h soc, l|gI< “es S¨BkAmnA dA `s ny aAp,I dIn dAsI v|l aAp,A iDaAn id|tA kI arT hoeaA=” hY= hM< h¨, toN sB mY^ D»n aAK,gy< 30 49 d°t ny `s ^ aAiKaA< “mirwm< t°« GbrA nA< ik`N ik< es srb SktImAn ny myry lE mhAn 31 ik`Nik pB° try ty b/A psn h= R y R » Y aty vyK⁄ t°« grBvtI kArj kIty hn aty `s dA nAm piv|tr hY= 50 hovyNgI< aty e|k p¨|tr pYdA nA kryNgI aty `s dA nM ijh/y lok `s toN .rdy hn `h `nHM ty< aty 32 iws° r|K,A= `h mhAn hovygA aty lok `s ^ a|t `nHM dIaM `lAdM ty imhrbAn h¨»dA hY= 51 `%c prmyS¨r dA p¨|tr aAK,gy= aty pRB° prmyS¨r `s `s ny aAp,IaM bMh dI tAkt ivKAE= `s ny 33 dy iptA dA~d dA tKt `s ^ dyvygA= `h hmySA h»kArI lokM ^ `nHM dIaM h»kArI socM nAl iK».A id|tA= 52 lE esrAXlIaM ty hk°mt krygA aty `s dA rAj `s ny SktISAlI hAkmM ^ `nHM dy is»GAsnM toN kdI vI Ktm nhIN hovygA=” hqA id|tA hY aty `s ny dIn lokM ^ `%cA `QAeaA= 34 53 tM mirwm ny dt ^ p%¨ iCaA< “eh ikvNy vAprgA? ° y `s ny B¨%iKaA ^ cgIaM cIzM nAl rjA id|tA mYN tM ajy k¨aArI hM⁄” aty amIr lokM ^ KAlI h|TIN Byj id|tA= 35 54 d°t ny mirwm ^ ikhA< “piv|tr aAtmA tyry kol `h esrAXl dy lokM dI mdd lE aAeaA ijnHM aAvygA aty a|t `%c prmyS¨r dI SktI tyry `pr ^ `s ny aAp,I syvA lE c¨i,aA sI= `s ny sA^ aAp,I prCME >AlygI aty es lE ijh/A piv|tr aAp,I imhr ivKAE tM jo asIN `s ^ wAd r|KIX= 55 bAlk pYdA ho, vAlA hY< prmyS¨r dA p¨|tr khAvygA= es trMH `s ny sA.y p¨riKaM< abrAhAm aty `s 36 aty s¨,< tyrI irStydAr elIsbt vI grBvtI hY= dIaM `lAdM< nAl kItA vcn sdIvI p°rA kItA=” 56 BAvy `h b/I b¨|>I hY pr `s ^ b|cA ho, vAlA hY= mirwm elIsbt nAl it»n k¨ mhIny rhI aty eh aØrt< ijs ^ lok bMJ aAKdyy sn< es ^ grBvtI ifr Gr m¨/ aAE= 37 hoE ^ Cy mhIny ho gX hn⁄ ik`N ik prmyS¨r lE k¨J vI asBv nhIN hY=” w°h»nA dA jnm 38 57 mirwm ny ikhA< “mYN tM pRB° dI dAsI hM so myry jdoN elIsbt dy jn, dA vylA aA igaA tM 58 nAl sB tyry khy an¨sAr hI vApry⁄” td d°t `s pAsoN `sdy Gr e|k p¨|tr ny jnm il|tA= jdoN `sdy clA igaA= g¨aM>IaM aty irStydArM ny s¨i,aM ik pRB° ny `s `pr aAp,I mhAn dwA ivKAE hY tM `h `s dy nAl mirwm dA zkrwAh aty elIsbt pAs jA,A jSn mnA`, lE aAX= 39 59 mirwm itaAr hoE ty CytI hI wh°idwA dy phA/I jdoN bAlk a|QM idnM dA ho igaA tM `h lok b|cy 40 elAky dy e|k ngr ^ gE= ifr `h zkrwAh dy dI s¨«nt krn lE aAX aty `s dA nM zkrwAh 41 60 Gr jA v/I aty elIsbt ^ slAm kItA= jdoN r|K, l|gy< ik`N ik ehI `s dy iptA dA nM sI= pr elIsbt ny mirwm dIaM S¨BkAmnAvM s¨,IaM tM `sdI mAtA ny aAiKaA< “nhIN⁄ `h w°hnA sdvAXgA=” »
  • 70.
    l°kA 1:61-2:12 1046 61 79 iFr `nHM ny `s ^ ikhA< “tyry sAkM iv|coN koE vI eh nvIN svyr `nHM lokM ty cmkygI jo hnyry aty aijhA nhIN hY jo es nAP nAl sdvA`NdA hovy=” mØt dy prCAvyN iv|c rih rhy hn= tM jo sA.y kdm 62 td `nHM ny `s dy iptA v|l eSArA kItA< “`h `s SMtI v|l vD sk,=” dA kI nA`N r|K,A cAh¨«dA hY?” 63 80 tM `s ny ilK, vAsty k¨J m»gvA ky `s `pr e`N `h CoqA b|cA v|.A hoeaA aty aAtmA iv|c iliKaA ik< “es dA nAm w°h»nA hY=” sAry lok vyK ky tAktvr bi,aA= aty esrAXl `%ty aAp,y prgq 64 hYrAn rih gX= ifr t¨rt hI `s dA m°»h K¨ilHaA ho, dy idn tIkr< `jA/ iv|c irhA= aty `s dI jIB i>|lI ho gE aty `s ny pRB° dI 65 `stit krnI s¨r° kr id|tI= tM sAry aM>I g¨aM>I iws° dA jnm eh vyK ky GbrA gX aty wh°idwA dy sAry phA/I KytR ( m|tI 1:8–25) iv|c enHM sArIaM g|lM bAry crcA krn l|g pX= 66 sAry lok ijnHM ny vI aijhIaM g|lM s¨,IaM `h hYrAn hoX aty p¨|iCaA< “eh b|cA ikvyN dA hovygA?” 2 `s smyN aØg¨st¨s kYsr v|loN eh aAdyS hoeaA ik sAry rom vAsIaM ^ mrd¨m-S¨mArI vAsty aAp,y 2 nM drj krA`,y cAhIdy hn= eh pihlI vArI sI< ik`N ik pRB° dA h|T `s b|cy dy nAl sI= jo mrd¨m S¨mArI dIaM iktAbM iv|c sAry lokM ^ drj kItA jA,A sI= eh `s smyN kItA igaA sI jdoN s°rIaA 3 zkrwAh ny pRB° dI `stit kItI dA rAjpAl k¨ry¨nw¨s sI= es lE hr koE aApo- 67 t|d w°h»nA dA iptA zkrwAh piv|tr aAtmA aAp,y ngr iv|c aAp,A nA`N drj krvA`, lE nAl Brp°r sI aty `h lokM ^ dsdA ik Biv|K igaA= 4 iv|c kI vAprygA: tM w°s¨F glIl dy Sihr nAsrt toN ivdA hoeaA= 68 “`stit hovy esrAXl dy pRB° prmyS¨r dI< ik`N `h wh°idwA iv|c bYtlhm dy ngr ^ igaA= eh jo `h aAp,y lokM dI mdd krn lE aAeaA hY aty ngr dA~d dA ngr khA`NdA sI= w°s¨F `%Ty es 5 `nHM ^ C¨qkArA id|tA hY= lE igaA ik`Nik `h dA~d dy GrA,y iv|coN sI= tM 69 `s ny sA^ aAp,y syvk dA~d dy pirvAr iv|coN `h vI mirwm nAl aAp,y nM drj krvA`, igaA SktISAlI m¨ktIdAtA bKiSaA hY= ik`N ik mirwm `s nAl ivaAh lE m»gI hoE sI 70 6 `sny aijhA `s vAady lE kItA ijh/A `s ny pr h¨, mirwm grBvtI sI= jdoN w°sF aty mirwm ¨ bh¨t pihlM aAp,y nbIaM rAhIN kItA sI= bYtlhm iv|c sn tM mirwm ^ pRs°t pI/M ho,IaM S¨r° 71 7 `s ny sA^ sA.y vYrIaM toN aty `nHM sBnM lokM hoEaM= `s ny aAp,y pihly p¨tr iws° ^ `%Ty jnm dy h|TM toN bcA`, dA vAadA kItA jo sA^ nfrt id|tA= pr `s Gr iv|c `nHM dy rih, jogI TM nhIN krdy hn= sI< mirwm ny bAlk ^ k|p/y iv|c lpyiqaA aty bAlk 72 pRB° ny vAadA kItA sI ik `h sA.y ip~ dAidaM ^ e|k bksy iv|c pA ky ij%Ty pSUaM ^ cArA K¨aAeaM ty imhrbAn hovygA aty aAp,y piv|tr vAady ^ cyty jMdA sI `%Ty e|k K¨rlI iv|c r%iKaA= r|KygA= 73 `s ny abrAhAm< sA.y p°rvz nAl ekrAr kItA kuJ aAj/IaM ny iws° bAry sui,aA 74 8 ik `h sA^ sA.y d¨Sm,M dy h|ToN C¨qkArA dyvygA `sy rAt< `s elAky iv|c k¨J aAj/I aAp,IaM 9 tM jo asIN `s dI inrBY ho ky syvA kr skIX By.M dI rAKI kr rhy sn= pRB° dA d°t aAj/IaM dy 75 asIN aAp,I sArI izdgI iv|c `sdy sAmH,y sAmH,y aA ky K/HA ho igaA= pRB° dI mihmA `nHM dy c¨fyry 10 piv|tr aty DrmI rhMgy= cmkI tM aAj/I bh¨t .r gX= d°t ny `nHM ^ 76 hy bAlk< h¨, t°« a|t `%c prmyS¨r dA nbI aAiKaA< “.ro nhIN< mYN t¨hA^ K¨S˘KbrI d|s irhA hM< jo 11 aKvMXgA ik`N jo t°« pRB° dy a|gy a|gy jAvyNgA aty `s sAiraM lokM ^ bh¨t pRsn kr dyvygI= K¨S ˘KbrI lE rAh itaAr kryNgA= eh hY ik a|j dA~d dy ngr iv|c t¨hA.y lE e|k 77 12 aty t°« `s dy lokM ^ d|syNgy ik `h aAp,y pApM m¨ktI dAty ny jnm ilaA hY< jo msIh pRB° hY= t¨sIN dI m¨aAFI rAhIN bcAX jA,gy= `s dI pCA, es trHM kr skdy ho ik t¨sIN e|k 78 sA.y prmyS¨r dI mhAn dwA dy kAr,< e|k nvIN bAlk ^ k|p/y iv|c lpyiqaA aty K¨rlI iv|c ipaA svyr sA.y `%pr aAvygI= hoeaA pAvogy=”
  • 71.
    1047 l°kA 2:13-40 13 `%Ty bh¨t sAry d°tM ny d°sry d°t kol K/y ho ky pRB° d%isaA ik jd t|k `h pRB° dy msIh* ^ vyKdA nhIN< 27 prmyS¨r dI `stit iv|c ikhA: `h nhIN mr skdA= ismPn aAtmA dI agvAE 14 “s¨rg iv|c prmyS¨r dI `stit hovy< aty DrtI nAl m»dr iv|c aAeaA= `s smyN w°s¨F aty mirwm `%ty `nHM lokM ^ SMtI ijnHM toN `h pRsn hY=” wh°dIaM dI SrHA an¨sAr krn lE m»dr iv|c gX= 28 `h bAlk iws° ^ m»dr iv|c ilaAX= ismPn ny 15 d°t aAj/IaM ^ C|. ky Fyr s¨rg ^ vAips m¨/ bAlk ^ aAp,IaM bAhM iv|c ilaA aty prmyS¨r dA gX= aAj/I e|k d°jy ^ aAK, l|g<y “aAP h¨, bYtlhm S¨krAnA krn l|gA: 29 ^ clIX< aty `s g|l ^ vyKIX ijs dI ˘Kbr sA^ pRB° “pRB°⁄ h¨, t°« mY^ aAp,y vcn an¨sAr aAp,y d¨aArA id|tI gE hY=” dAs ^ SMtI nAl mr jA, dy= 16 30 `h CytI hI cly gX aty `%Ty `nHM ny w°s¨F aty mYN tyry m¨ktI dAtA ^ aAp,I a|KIN vyiKaA hY= 31 mirwm ^ vyiKaA aty bAlk ^ K¨rlI iv|c ipaA hoeaA t° `s ^ sArIaM kOmM a|gy itaAr kItA hYY= 17 32 vyiKaA= jdoN aAj/IaM ny `s bAlk ^ vyiKaA tM eh bAlk gYr-wh°dIaM ^ tyrA rstA drsA`, `nHM ny `s sdyS ^ fYlAeaA ijh/A es bAlk bAry lE jot hY aty `h tyry esrAXl dy aAp,y lokM lE 18 `nM ^ idtA igaA sI= H | `h sAry lok ijnHM ny aAj/IaM mihmA hY=” 19 33 dA sdyS s¨i,aA< hYrAn sn= pr mirwm ny eh `s dy mAtA-iptA< iws° bAry jo aAiKaA igaA sI< 34 sArIaM g|lM aAp,y idl iv|c r|KIaM< aty `nHM bAry s, ky hrAn rih gX= ¨ Y t|d ismPn ny `nHM ^ aAsIs 20 lgAtAr soc,A jArI riKaA= aAj/I `h sB g|lM id|tI aty `s dI mAtA mirwm ^ aAiKaA< “es bAlk bAry vyK s¨, ky pRB° dA S¨krAnA ty `stit krdy hoX dy kAr, bh¨t sAry esrAXlI i.|g,gy aty bh¨t sAry aAp,y GrM v|l vAps m¨/ gX= sB k¨J `vyN hI `%Q,gy= `h pRB° v|lo e|k aijhA inSAn hovgA ijsdA y 35 vApiraA ijvyN `nHM ^ d%isaA igaA sI= lokM d¨aArA ivroD kItA jAvygA= eh inSAn bh¨t 21 jdoN bAlk a|QM idnM dA hoeaA< tM `s dI s¨«nt sAry lokM dIaM socM ^ pRkASmAn krygA= aty tU vI hoE aty `s dA nAm iws° r%iKaA igaA= eh nAm bh¨t gBIr drd an¨Bv kryNgA ijvyN ik tlvAr tyry bAlk dy mirwm dI k|¨K coN pYdA ho, toN pihlM hI e|k idl iv|c D|s rhI hovy=” d°t ny r%iKaA sI= a|nA dA iws° ^ vyK,A 36 iws° dA m«dr iv|c smrp, a|nA nAP dI e|k nbIaM sI< aty `h aSyr dy 22 jdoN mirwm lE m°sA dI SrHA m¨tAbk S¨D ho, GrA,y iv|coN FnUXl dI DI sI= `h b/I bz¨rg sI= 37 dA smM aAeaA tM mirwm aty w°s¨F iws° ^< pRB° ^ `h e|k ivDvA sI aty h¨, `h 84 sAlM dI sI= 23 smript krn lE< wr°Slm iv|c ilaAX= ijvyN ik `s ny kdy m»dr nhIN sI C%i.aA= `h vrt r|KdI 38 eh pRB° dI SrHA iv|c iliKaA hoeaA hY ik< “hr pirvAr aty idn-rAt prmyS¨r a|gy pRArTnA krdI= `sy dA pihlA jnimaM nr b|cA pRB° ^ aript kItA jA,A vkt `h a»dr aAE aty prmyS¨r dI `stit krn 24 cAhIdA hY=’* pRB° dA nym tM eh vI aAKdA hY ik l|gI= `sny `nHM sAiraM lokM ^ bAlk bAry d%isaA t¨hA^< “do G|¨gIaM dA jo/A jM do kb°trM dA blIdAn jo prmyS¨r dy e»tzAr iv|c sn< ik `h aAky wr°Slm zr°r dy,A cAhIdA hY=”* tM w°s¨F aty mirwm vI dA C¨qkArA kry= wr°Slm iv|c esy mksd lE gX sn= w°suf aty mirwm ismPn iws° ^ vyKdA hY vAps Gr ^ prty 25 39 `%Ty wr°Slm iv|c ismPn nM dA e|k aAdmI sI w°s¨F aty mirwm< pRB° dy nym an¨sAr sB k¨J jo ik DrmI aty cgA mn|¨K sI= `h es `.Ik iv|c krn toN bAad glIl v|l aAp,y ngr nAsrt ^ 40 sI ik kdo pRB° esrAXl ^ bcAvygA= `s a»dr piv|tr aAX= bAlk v|.A hoeaA aty tAktvr b, igaA= 26 aAtmA dA vAsA sI= ismPn ^ piv|tr aAtmA ny `h isaA,p nAl Brp°r sI< aty prmyS¨r dI ikrpA `s dy nAl sI= “hr ... cAhIdA hY” k°c 13:2< 12 msIh DArimk rItI an¨sAr “TAipaA hoeaA” (msIhA) jM “do Gu|gIaM ... cAhIdA hY” lyvIaM 12:8 prmyS¨r dA c¨i,aA hoeaA=
  • 72.
    l°kA 2:41-3:16 1048 iws° e|k b|cy dy r°p iv|c dy sAry elAikaM iv|c igaA aty lokM ^ pRcAr kItA 41 hr sAl iws° dy mM bAp psAh* dy it`hAr ty ik `h aAp,y idlM aty jIvn ^ bdl, aty aAp,y 42 4 wr°Slm jMdy h¨»dy sn= jd iws° bArHM virHaM dA sI pApM dI m¨aAFI lE bpitsmA lY,= ijvyN wsAwAh 43 tM `h hmySA vM{ dAavt ty gX= jdoN it`hAr nbI dI p¨stk iv|c iliKaA hoeaA hY: ˘Ktm ho igaA aty jdoN `h vAps Gr prt rhy sntM bAlk iws° wr°Slm iv|c hI Qihr igaA< pr `s dy “`jA/ iv|c e|k aAvAz hokA dy rhI hY: ‘pRB° dy 44 mApy es bAry nhIN jA,dy sn= eh socky ik `h rsty ^ itaAr kro `s dy mArg ^ is|DA kro= 5 wAtrIaM dy sm°h iv|c hI hovygA `h sArA idn sFr hr GAqI BrI jAvygI< hr phA/ aty iq|bA p|DrA krdy rhy< tM k¨J dyr bAad `nHM ny `s ^ aAp,y kItA jAvygA= qy>y rAhM ^ is%iDaM kItA jAvygA aty nzdIkI im|trM aty irStydArM iv|cNo l|B,A S¨r° kItA= `%cy nIvyN rAhM ^ smtl kItA jAvygA= 45 6 Fyr jdoN `h `s ^ nA l|B sky tM `h `s ^ l|Bdy aty hr e|k mn|¨K prmyS¨r dI m¨ktI bAry jA, 46 hoX wr°Slm vAps cly gX= it»nM idnM bAad `nHM jAvygA=’” wsAwAh 40:3–5 ny `s ^ m»dr iv|c g¨r°aM ivckAr bYiQaM< `nHM ^ 47 7 s¨,idaM aty `nHM ^ pRSn p¨|CidaM l%iBaA= sB w°h»nA ny `s BI/ ^ aAiKaA< jo `s kol bpitsmA s¨n, vAly `sdy svAlM-jvAbM aty smJ ^ vyK ky lY, aAE sI< “t¨sIN zihrIly nAgM vrgy ho⁄ t¨hA^ 48 8 hYrAn ho rhy sn= jdoN iws° dy mAipaM ny `s ^ aA`, vAlI kropI toN B|j,A iksny d%isaA? t¨hA^ vyiKaA tM `h hYrAn rih gX= `sdI mAtA ny `s ^ `h glM krnIaM cAhIdIaM hn jo eh pmAi,t krn | R aAiKaA< “p¨|tr< t°« sA.y nAl e»J ik`N kItA? tyry iptA ik t¨sIN s|c m¨|c aAp,y ihrdy bdly hn= t¨sIN aAp,y aty mYN tyry lE ik»ny ifkrm»d sM< aty tY^ l|B rhy aAp iv|c eh nA aAKo ‘abrAhAm sA.A iptA hY=’ mYN sM=” t¨hA^ aAKdA hM ik prmyS¨r abrAhAm dy lE tM 49 9 iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “t¨sIN mY^ ik`N l|B rhy enM pTrM ivco vI bAlk pdA kr skdA h= k¨lhA/A H | | Y Y sI? kI t¨sIN nhIN jA,dy ik mY^ myry iptA dy Gr iv|c h¨, ibrK v|>, lE itaAr hY= ijh/A vI ibrK c»gy 50 ho,A cAhIdA sI=” pr `h iws° dy `%tr ^ nA smJ fl nhIN dyvygA< `s ^ v|> ky a|g iv|c s¨iqaA sky= jAvygA=” 51 10 tM iws° aAp,y mAipaM dy nAl nAsrt ^ aAeaA tM lokM ny w°h»nA toN p¨%iCaA< “sA^ kI krnA aty jo `h kih»dy rhy `nHM dA h¨km m»ndA irhA= `s cAhIdA hY?” 11 dI mAtA ny eh sB g|lM iDaAn nAl aAp,y idl iv|c `s ny `%tr id|tA< “jykr iksy kol do kmIzM 52 r|KIaM= iws° isaA,p aty SrIrk tOr ty viDaA< hn< tM `s ^ `nHM nAl sMiJaM krn id` ijs kol aty `s ^ prmyS¨r aty lokM donM v|loN ikrpA pRApt e|k vI nhIN hY= aty jykr iksy kol Bojn hY tM `s ^ sI= `nHM lokM nAl sMJA krn id` ijnHM kol nhIN hY=” 12 ms°lIX vI bpitsmA lY, lE aAX= `nHM ny `s w°h»nA dy pRcAr ^ p¨%iCaA< “g¨r° jI⁄ sA^ kI krnA cAhIdA hY?” 13 ( m|tI 3:1–12; mrkus 1:1–8;wUhnA1:19–28) `s lE `s ny jvAb id|tA< “ij»ny dA t¨hA^ itibirw¨s kYsr dy p»drHvyN vrHy iv|c< eh aAdmI aAdyS hY `s toN v|D ek|tr nA kro=” 3 kYsr dy aDIn sn: p¨»its¨w iplAt¨s wh°idwA dA hAkm< hyrodys wh°idwA dA hAkm< hyrodys dA BrA 14 ispAhIaM ny w°h»nA ^ aAiKaA< “sA^ d|s ik sA^ kI krnA cAhIdA hY?” tM `s ny `nHM ^ ikhA< iFilp¨|s et°irwA aty tRKonIits< l¨sinw¨s aiblyny “zbrdstI iksy toN pYsA ek|QA nA kro= iksy ty koE 2 dA hAkm= anAs aty kwAFA srdAr jAjk sn= `s elzAm lA ky k¨J nA lvo< isrf aAp,I tnKAh `%ty smyN zkrwAh dy p¨|tr w°h»nA ^< `jA/ iv|c prmyS¨r hI K¨S rho=” 3 15 dA sdyS ph¨»icaA= tM `h wrdn ndI dy aAs-pAs sB lok msIh ^ `.Ik rhy sn aty sB aAp,y mnM iv|c w°h»nA bAry eh ivcAr kr rhy sn ik “ho psAh wh°dIaM dA e|k mh|tvp°r, piv|tr idn= wh°dI skdA `h K¨d msIh hovy=” hr vrHy es idn< eh g|l cyty r|K, lE KAs Bojn KMdy 16 iFr w°hnA ny sAiraM ^ jvAb id|tA< “mYN tM t¨hA^ « sn ik prmyS¨r ny `nHM ^ m°sA dy smyN imsr dI g¨lAmI toN C¨qkArA idvAeaA sI= pA,I iv|c bpitsmA id»dA hM< pr myry toN bAad ijh/A
  • 73.
    1049 l°kA 3:17-4:6 mn|¨K aA irhA hY `h myry toN ikty v.yry ty `%cy k»m nyrI mlkI dA< mlkI a|dI dA p¨|tr sI aty a|dI kosAm krygA= mYN tM `s dI j|¨tI dA tsmA Kol, dy jog vI dA= kosAm almodAm dA p¨|tr sI aty almodAm Xr 29 nhIN hM= `h t¨hA^ piv|tr aAtmA aty a|g nAl dA= Xr woSy dA p¨|tr sI aty woSy alIazr dA= 17 bpitsmA dyvygA= `s dy h|T iv|c e|k t«glI hY alIazr worAm dA p¨|tr sI< aty worAm m|tAT dA aty ijs nAl `h gAhy hoX dAi,aM ^ sAF krygA=* `h m|tAT lyvI dA p¨|tr sI= 30 k,k ^ ek|QA krky aAp,y g¨dAm iv|c pAvygA aty lyvI ismPn dA p¨|tr sI ty ismPn wh°dAh dA= t°/I ^ al|g krky< `s a|g iv|c s|¨q dyvygA ijh/I wh°dAh w°s¨F dA p¨|tr aty w°s¨F wonAn dA aty wonAn 18 31 ik kdy b|¨J, vAlI nhIN hY=” es trHM< `h `nHM ^ alwAkIm dA p¨|tr sI= alwAkIm m|lwy dA p¨|tr hor bh¨t sAry bcn d|sdA aty `nHM iv|c K¨S ˘KbrI sI< m|lwy mYnAn aty mYnAn mtTy dA p¨|tr sI ty mtTy 32 dA pRcAr krdA= nATAn dA aty nATAn dA~d dA p¨|tr sI= dA~d w|sI dA p¨|tr sI< w|sI Pbyd dA aty Pbyd boaz dA w°h»nA dy kArj ikvyN Ktm hoX aty boaz slmon dA p¨|tr sI aty slmon nhSon dA 19 33 w°h»nA ny hAkm hyrodys ^ `sdy aAp,y BrA dI p¨|tr sI= nhSon a»mInAdAb dA p¨|tr sI aty `h ptnI h y r o i daAs nAl nAzAez s b D h o , lE arnI dA= arnI hsron dA aty hsron prs dA p¨|tr 20 34 iJ/ikaA= es trMH hyrodys ny w°h»nA ^ kYd kr sI aty prm wh°dAh dA= wh°dAh wAk°b dA p¨|tr idtA aty ek hr dSq krnI aAp,IaM dSq krnIaM | | o ¨ ¨ sI< wAk°b eshAk dA< eshAk abrAhAm dA p¨|tr sI dI s°cI iv|c SAiml kr lE= aty abrAhAm tArh dA p¨|tr sI aty tArh nhor dA 35 p¨|tr sI= nhor sr°g dA p¨|tr sI< sr°g r~ dA aty w°h»nA ny iws° ^ bpitsmA id|tA r~ plg dA< plg Xbr dA aty Xbr Slh dA p¨|tr ( m|tI 3:13–17; mrkus 1:9–11) sI= 21 36 jdoN sAry lokM ^ bpitsmA id|tA jA irhA sI< td Slh kynAn dA p¨|tr sI< kynAn arpkSAd dA iws° ^ vI bpitsmA id|tA igaA aty jdoN iws° pRArTnA aty `h Sym dA p¨|tr sI< Sym ^h dA p¨|tr sI aty ^h 22 37 kr irhA sI tM aAkAS K¨lH igaA< piv|tr aAtmA lAmk dA p¨|tr sI= lAmk mT°slh dA p¨|tr sI< G¨|gI dy r°p iv|c `s `%pr aAeaA aty Fyr s¨rgM toN mT°slh hnOk dA< hnOk wrd dA p¨|tr sI aty wrd e|k vA,I aAE< “t°« myrA ipaArA p|¨tr hYN⁄ mYN tY^ mhllyl dA p¨|tr sI< mhllyl kynAn dA p¨|tr sI= 38 ipaAr krdA hM aty tyry ty bh¨t K¨S hM=” kynAn anoS dA p¨|tr sI< anoS syT dA p¨|tr sI< syT aAdm dA p|¨tr sI aty aAdm prmyS¨r dA p¨|tr sI= w°suF dA pirvAirk eithAs ( m|tI 1:1–17) iws° dA SYtAn v|loN prtAeaA jA,A 23 jdoN iws° ny `pdyS dy,y S¨r° kIty< `s vkt `h ( m|tI 4:1–11; mrkus 1:12–13) tkrIbn tIh k¨ sAlM dA sI= `h wsF dA ptr minaA ° ¨ jMdA sI jo ik hylI dA p¨|tr sI= |¨ » 24 sI aty mTAt lyvI dA= lyvI mlkI dA p¨|tr sI aty hylI m|TAt dA p¨|tr 4 2 iws° pivtr aAtmA nAl Brpr hky wrdn ndI | ° o toN m¨i/aA tM aAtmA `s ^ `jA/ iv|c lY igaA= `%Ty iws° ^ SYtAn ny cAlI idnM t|k priKaA< aty 25 mlkI wnAE dA aty wnAE wsF dA ptr sI= » » ° ¨ |¨ w°s¨F `ny idn iws° ny k¨J nhIN KADA= jdoN `h smM Ktm m%itTwAh dA p¨|tr sI aty m%itTwAh amoS dA= amoS hoeaA< tM `s ^ b/I B¨|K l|gI= 26 3 nh°m dA p¨|tr sI aty nh°m hslI dA= hslI ngE SYtAn ny iws° ^ ikhA< “jykr t°« prmyS¨r dA p¨|tr dA p¨|tr sI= aty n|gE mAhT dA p¨|tr sI aty mAhT hYN tM es p|Tr ^ aAK ik roqI b, jAvy=” 4 mitTwAh dA p¨|tr sI ty mitTwAh iSmE dA= iSmE iws° ny jvAb id|tA< “eh iliKaA igaA hY ik: wosyk dA p¨|tr sI ty wosyk wh°dAh dA p¨|tr sI= ‘eh isrf roqI hI nhIN jo mn¨|K ^ ij`NdA r|KdI 27 whUdAh wohAnAn dA p¨|tr sI ty wohAnAn rysh dA hY=’” ibvsTA 8:3 at y r y s h zr ¨ | b Abl dA p ¨ | t r sI at y zr ¨ | b Abl 28 5 SaltIXl dA= SAltIXl nyrI dA p¨|tr sI aty iFr SYtAn `s ^ e|k `%cy phA/ ty lY igaA aty e|k pl iv|c d¨nIaM dIaM tmAm pAtSAhIaM `jAgr dAi,aM ^ sAF krygA w°nAh dA BAv eh hY ik iws° cgy 6 lokM ^ m»dy lokM koloN v|K krygA= kItIaM= SYtAn ny iws° ^ ikhA< “mYN eh tmAm rAjM
  • 74.
    l°kA 4:7-31 1050 dA aiDkAr aty mihmA tY^ id»dA hM= ik`N ik eh ^ eh aYlAn krn lE ByijaA ik `h m¨kt hn aty sB mY^ id|tA igaA hY= aty mYN eh tAkt ijs mn¨|K ^ a»inHaM ^ ik `h idRSqI vAps pRApt krngy aty 7 cAhM dy skdA hM= aty jykr t° myry crnM ty i.|g stAX hoeaM ^ aitaAcArIaM toN m¨kt krA`, lE< 19 myrI `pAsnA kryN mYN eh sB rAj tY^ id»dA hM=” aty lokM ^ es g|l dA aYlAn krn lE ik pRB° 8 iws° ny jvAb ik|tA< “eh piv|tr poTI iv|c iliKaA dA aAp,I imhr pRgq krn dA inw¨kt smM ny/y aA hY ik: igaA hY=” wsAwAh 61:1–2 ‘tY^ pRB° tyry prmyS¨r dI `pAsnA krnI cAhIdI hY 20 aty `s e|kly dI hI syvA kr=’” ibvsTA 6:13 iFr iws° ny p¨stk b»d krky syvk ^ id|tI aty T|ly bYQ igaA= pRArTnA sTAn iv|c hr e|k dI nzr 9 21 td SYtAn `s ^ wr°Slm iv|c lY igaA aty `s `s ty jm gE= iFr iws° ny `nHM ^ aAK,A S¨r° ^ m»dr dy sB toN `cy sTAn ty K/HA kr id|tA aty kItA< aty ikhA< “ijh/A agmI vAk h¨,y t¨sIN poTIaM aAiKaA< “jykr t°« prmyS¨r dA p¨|tr hYN< tM e|ToN T|ly iv|coN s¨i,aA hY< h¨, p°r, hY=” 10 22 k¨|d jA= eh piv|tr poTIaM iv|c iliKaA hY ik: sB lok `s dI `stit kr rhy sn= `s dy m°»hoN ‘prmyS¨r tyrI lE aAp,y d°tM ^ iDaAn nAl ikrpA dy Sbd s¨,ky sB lok hYrAn sn= `nHM ny tyrI riKaA krn dA h¨km dyvygA=’ zbUr 91:11 ikhA< “`h eho ijhIaM g|lM< ikvyN bol skdA hY? kI BlM eh w°s¨F dA p¨|tr nhIN?” 11 23 aty eh vI iliKaM hoeaA hY ik⁄ iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “mYN jA,dA hM t¨sIN eh ‘`h tY^ aAp,y h|TM iv|c b¨|c lY,gy tM jo p|Tr khAvt zr°r myry `%ty lAg° krogy ik ‘hy vYd⁄ aAp,y nAl tyry pYr ^ s|q nA l|gy=’” zbUr 91:12 aAp ^ rAzI kr=’ jo k¨J t° kFrnAh°m iv|c kItA hY asIN `h s¨i,aA hY< `h g|lM t° e|Ty aAp,y ngr 12 24 iws° ny jvAb id|tA< “pr ‘poTIaM’ iv|c eh vI iv|c vI kr⁄’” t|d iws° ny ikhA< “mYN t¨hA^ s|c iliKaA igaA hY ik: aAKdA hM ik koE vI nbI kdy aAp,y ngr iv|c prvAn 25 ‘t°« pRB° aAp,y prmyS¨r ^ nM prtA=’” ibvsTA 6:16 nhIN h¨«dA= jo mYN aAK irhA hM `h s|c hY ik XlIwAh dy smyN sA>y it»n sAlM t|k mINh nA ipaA= esrAXl 13 tM SYtAn jdoN sArA prtAvA kr c¨|kA tM Fyr iksy iv|c aijhA kAl ipaA ik< `s smyN `%Ty bh¨t ivDvAvM 26 hor c»gy vkt dI `.Ik krdA `s kolo d°r clA igaA= sn= pr XlIwAh ^ `nHM iv|coN iksy ivDvA kol nhIN ByijaA igaA= `s ^ sYdA elAky dy ngr iv|c 27 iws° dA lokM ^ `pdyS dy,A isrF sirp|T dI ivDvA kol ByijaA igaA sI= aty ( m|tI 4:12–17; mrkus 1:14–15) alISA nbI dy smyN esrAXl iv|c bh¨t sAry ko/HI sn< 14 iws° pivtr aAtmA dI SktI nAl glIl ^ vAps | pr `nHM iv|coN sRIwAnI dy nAmn toN ibnM hor iksy vI aAeaA< aty `s elAky dy hr pAsy `s dI kIrtI FYl ko/HI ^ rAzI nA kItA igaA=” 15 28 gE= iws° ny `nHM dy pRArTnA sTAnM iv|c `pdyS pRArTnA sTAn iv|c bYQy tmAm lokM ny eh sB 29 dy,y S¨r° kr id|ty= hryk ny `s dI `stit kItI= g|lM s¨,IaM tM `h b/y g|¨sy iv|c aAX= `h K/y hoX aty iws° ^ ngroN bAhr k%i>aA= `nHM ny `s dA iws° dA aAp,y ngr iv|c jA,A phA/I dI qIsI t|k< ijTy `nHM dA ngr `siraA sI< ( m|tI 13:53–58; mrkus 6:1–6) ip|CA kItA tM jo `h `s ^ K/HI c|qAn toN hyQM s¨|q 16 30 ifr iws° nAsrt Sihr iv|c aAeaA< ij|Ty `h sk,= pr iws° `nHM iv|coN dI l»G ky aAp,y rAh v|.A hoeaA sI= sbt dy idn `h pRArTnA sTAn ty cilaA igaA= igaA< ijvyN ik `h hmySA krdA sI `vy hI `h `s 17 idn p/Hn lE K/o igaA= wswAh nbI dI poTI `s iws° dA e|k mn|uK ^ QIk krnA ijs ^ id|tI gE aty `s ny eh poTI KolH ky `h sFA a»dr pRyt aAtmA sI k%i>aA< ij|Ty eh iliKaA hoeaA sI: ( mrkus 1:21–28) 18 31 “pRB° dA aAtmA myry nAl hY= `s ny mY^ grIbM ^ jdoN `h glIl dy kFrnAh°m iv|c ph¨»icaA tM K¨S ˘KbrI dy, lE msh kItA hY= `s ny mY^ kYdIaM `s ny sbt dy idn lokM ^ `pdyS dy,A S¨r° kr
  • 75.
    1051 l°kA 4:32-5:11 32 id|tA= lok `s dy `pdyS ty hYrAn ho gX ik`Nik K¨s˘KbrI dA pRcAr krn lE hor ngrM iv|c vI jA,A 33 `h aiDkAr nAl boilaA= pRArTnA sTAn ty e|k hY= ik`N ik mYN esy `dyS lE ByijaA igaA hM=” 44 mn¨|K sI ijs ^ BirSq aAtmA icbi/aA hoeaA sI< es trHM iws° ny wh°idwA dy pRArTnA sTAnA iv|c 34 `h aAdmI `%cI aAvAz iv|c cIikaA< “hy nAsrt pRcAr krnA jArI r%iKaA= dy iws°⁄ tyrA sA.y nAl kI k»m? kI t°« e%Ty sA^ tbAh krn aAeaA hYN? mYN tY^ jA,dA hM ik t°« kO, hYN t°« ptrs< wAk°b aty w°h»nA iws° dA 35 prmyS¨r dA piv|tr p¨rK hYN=” pr iws° ny `s ^ an¨sr, krdy hn rok ky tA/nM kItI aty ikhA< “c¨p kr⁄ aty es mn¨|K ( m|tI 4:18–22; mrkus 1:16–20) iv|coN inkl jA=” BirSq aAtmA ny sAry lokM dy sAmH,y `s mn¨|K ^ QAh zmIn ty pqikaA aty Fyr BirSq aAtmA ibnA `s aAdmI ^ s|q phucAX `s iv|co inkl » 5 iws° gnysrt dI JIl k»>y K/HA sI aty BI/ prmyS¨r dy `pdyS s¨n, lE< `s dy aAs pAs 2 ek|QI ho rhI sI= iFr `s ny JIl dy k«>y do by/IaM 36 igaA= lok hYrAn hoX ty e|k d°jy ^ kih, l|gy< dyKIaM= by/IaM iv|coN mACI bAhr aAky aAp,y jAlM ^ 3 “eh iks trHM dy `pdyS hn? ik `h BirSq aAtimaM Do rhy sn= iws° e|k by/I iv|c c/H igaA jo ik Sm~n ^ SktI aty aiDkAr nAl h¨km iddA hY aty `h dI sI aty `s ny by/I ^ k»>y toN To/I d°r lY jA, lE 37 bAhr aA jMdy hn=” `s KytR dy sAry BAgM iv|c iws° aAiKaA< tM `h by/I iv|c bYQ ky k»>y ty lokM ^ `pdyS bAry ˘Kbr FYl,I S¨r° ho igaA= dy, l|gA= 4 jdoN `h bol hiqaA< `s ny Sm~n ^ ikhA< “.°«Gy iws° dA ptrs dI mAtA ^ rAzI krnA pA,IaM iv|c jAP aty m|CIaM lE aAp,y jAl pA,I ( m|tI 8:14–17; mrkus 1:29–34) iv|c s¨|qo=” 38 5 ifr `h pRArTnA sTAn toN `%Q ky Sm~n* dy Sm~n ny jvAb id|tA< “mAlk⁄ asIN sArI rAt Gr igaA= Sm~n dI s|s b/I ibmAr sI< `s ^ b/A m|CIaM F/, lE bh¨t koiSS krdy rhy< pr sA.y h|T tyz b¨KAr sI= `nHM ny iws° ^ `sdI mdd krn lE k¨J vI nhIN l|gA= pr t¨sIN aAKdy ho ik mYN jAl pA,I 39 ikhA= iws° ny `s dy ibstry dy nzdIk K/HA hoky iv|c pAvM= es lE mYN e»J hI krdA hM ijvyN t¨sIN b¨KAr ^ iJ/ikaA= b¨KAr ny `s ^ C|. id|tA= `h aAKdy ho= 6 t¨rt hI K/IH ho gE aty `nHM dI syvA krn l|g pE= sB mACIaM ny aAp,y jAl pA,I iv|c pAX tM `nHM dy jAl m|CIaM nAl es kdr BAry ho gX ik `h 7 iws° dA hor bhut sAry lokM ^ rAzI krnA BAr nAl q¨q,y S¨r° ho gX= `nHM ny d°jI by/I 40 s°rj .¨|b, dy smyN ijnHM dy Gr ibmAr lok< iB»n iv|c bYQy aAp,y hornM sATIaM ^ aAp,I mdd iB»n ibmArIaM toN pIi/t sn< `nHM ^ `h iws° kol lE b¨lAeaA= jdoN `nHM dy im|tr mdd lE aAX tM ilaAX= iws° ny hr e|k `%pr aAp,A h|T r|Kky `nHM `nHM dIaM dono by/IaM es kdr m|CIaM nAl Br 41 ^ inrog kr id|tA= kE lokM iv|coN B°t rOlA pA`Ndy gEaM ik e»J mAl°m h¨«dA sI ik by/IaM h¨,y hI .u|b hoX bAhr in|kly< “t°« prmyS¨r dA p¨|tr hYN” pr iws° ny jA,gIaM= 8-9 `nHM ^ iJ/ikaA aty `nHM ^ bol, nA id|tA ik`N ik jdoN sm~n ny eh vyiKaA< tM `s ny iws° a|gy `h jA,dy sn ik `h hI msIh sI= isr J¨kAeaA aty aAiKaA< “pRB° mYN e|k pApI b»dA hM< t° myry koloN d°r cilaA jA=” `s ny aijhA es lE iws° dA hor SihrM iv|c jA,A aAiKaA ik`N ik `h aty hor jo `s dy nAl sn e»nIaM 10 ( mrkus 1:35–39) m|CIaM F/y jA, lE hYrAn sn= esy trHM zbdI dy 42 ijvyN idn S¨r° hoeaA< iws° `h TM C|.ky e|k p¨tr wAk°b aty w°h»nA vI b/y hYrAn hoX= wAk°b aty ekMt TM clA igaA pr BI/ `sdI BAl iv|c gE w°h«nA Sm~n nAl sMJA k»m krdy sn= aty aAiKr rAt vyly `s jgHA ph¨»c gE< ij|Ty `h sI= iws° ny Sm~n ^ ikhA< “BYBIt nA ho⁄ h¨, toN t° lokM aty `s ^ rok, dI koiSs kItI ik `h `ToN nA jAvy= ^ ek|QA krn dA km kryNgA=” 43 11 pr `s ny `nHM ^ aAiKaA< “mYN prmyS¨r dy rAj dI Fyr `nHM ny aAp,IaM by/IaM ^ k»>y ty ilaMdA= aty `nHM ny sB k¨J ip|Cy C|. id|tA aty iws° dy mgr ho Sm~n Sm~n dA d°jA nM ptrs sI= t¨ry=
  • 76.
    l°kA 5:12-37 1052 iws° dA e|k ko/HI ^ rAzI krnA m¨aAF krn dA aiDkAr hY=” tM `s ny aDrgI mn¨|K ( m|tI 8:1–4; mrkus 1:40–45) ^ aAiKaA= “mYN tY^ kih»dA hM< K/HA ho ap,A ibstrA 12 e|k vAr iws° e|k ngr iv|c sI= `%Ty ko/H nAl c¨|k aty Gr ^ jA=” 25 Brp°r e|k bdA sI= jdoN `s ny iws° ^ vyiKaA `h tM `h mn¨|K t¨rt hI `nHM sAmH,y `%Q KloeaA= iws° dy pYrM ty J¨k igaA aty `s ^ byntI kItI< “pRB°< `sny aAp,A ibstrA c|ikaA aty pRB° dI `stit krdA ¨ 26 myry ty ikrpA kro aty mY^ QIk kr idP ik`N ik mYN hoeaA Gr ^ clA igaA= `h hYrAn sn aty `nHM jA,dA hM ik jy t¨sIN cAho tM mY^ rAzI kr skdy hoN= ny p°rI e|zt nAl prmyS¨r dI `stit kItI= `nHM ny 13 iws° ny aAp,A h|T bAhr FYlA ky `s ^ CoihaA aAiKaA< “a|j asIN hYrAnI BrIaM g|lM vyKIaM hn=” aty `s^ aAiKaA< “mYN tY^ rAzI krnA cAh¨»dA hM< 14 rAzI ho jA⁄” t¨rt hI ko/H gAeb ho igaA= td iws° lyvI iws° mgr ho ipaA ny ikhA< “iksy kol vI es bAry izkr nA krIN jAjk ( m|tI 9:9–13; mrkus 2:13–17) 27 kol jAky aAp,y aAp ^ ivKA aty ijvyN m°sA ny h¨km es tNo bAad iws° bAhr igaA `s ny ek mslIX | ° id|tA jA ky blI ByqA kr= e»J lokM ^ ptA l|g jAvygA lyvI ^ ms°l dI cOkIN ty bYQy vyiKaA= iws° ny `s ^ 28 ik t° rAzI ho igaA hY=” ikhA< “myry ipCy ho t¨r⁄” lyvI sB k¨J C|. ky `s dy 15 pr iws° dI crcA v|D toN v|D fYldI gE= lokM ip|Cy ho t¨iraA= 29 dI BI/ `s dy `pdyS s¨n, aty aAp,y rogM toN rAzI lyvI ny aAp,y Gr iv|c iws° lE e|k v|.I dAavt 16 ho, lE `s kol aAE= pr aksr iws° ekMt dA e»tzAm kItA= KA,y dI myz ty kAfI sAry ms°lIX 30 vAlIaM TAvM ty pRArTnA krn lE cilaA jMdA sI= aty k¨J hor lok vI ek|tr hoX sn= frIsIaM aty nym dy `pdySkM ny iws° dy cyilaM ^ iSkAet kItI iws° dA e|k aDrgI ^ QIk krnA “t¨sIN ms°lIaM aty pApIaM nAl ikP KA-pI rhy ho?” 31 ( m|tI 9:1–8; mrkus 2:1–12) iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “eh bImAr mn¨|K hn< 17 32 e|k idn iws° jdoN lokM ^ `pdyS dy irhA sI tM ijnHM ^ vYd dI zr°rt hY nA ik tdr¨stM ^= mYN FrIsI< aty k¨J nym dy `pdySk vI `Ty bYQy hoX sn= pApIaM ^ `nHM dy idl aty jIvn bdl, lE aAK, `h glIl aty wh°idwA dy hr ngr toN aty wr°Slm lE aAeaA hM< nA ik DrmIaM ^=” toN vI aAX sn= pRB° iws° ^ lokM ^ QIk krn lE 18 aAp,I smr|TA dy irhA sI= `Ty e|k mn¨|K sI ijs iws° dA vrt bAry svAl dA jvAb dy,A ^ aDr»g hoeaA sI= k¨J lok `s ^ m»jI ty c¨k ky ( m|tI 9:14–17; mrkus 2:18–22) 33 ilaAX= `h aAdmI cAh¨«dy sn ik `h es aDr»gI ^ `nHM ny iws° ^ ikhA< “w°h»nA dy cyly vI aAm 19 a»dr lYjA ky iws° dy sAmH,y r|K,= pr `Ty e»nI tOr ty FrIsIaM dy cyilaM vM{ vrt r|Kdy aty BI/ sI ik jd `nHM ^ a»dr jA, dA koE >»g nA pRArTnA krdy sn< pr tyry cyly hr vkt KMdy-pINdy idisaA iFr `h C|t `%ty c/Hy aty `nHM ny k¨J KprYlM rih»dy hn=” 34 k|>IaM aty BI/ dy ivckAr aty QIk iws° dy sAmH,y iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “kI t¨sIN lA/y dy dostM `s ibmAr mn¨|K ^ `s dy ibstry smyt hyQM lAh toN vrt r|KvA s|kdy ho jdoN t|k ik lA/A `nHM dy nAl 20 35 id|tA= iws° ny `nHM dI aAsTA vyKky ibmAr mn¨|K ^ h¨»dA hY? pr vkt aAvygA jdoN lA/A `nHM toN lY ikhA< “im|tr< tyry pAp bKSy gX hn=” ilaA jAvygA= `s vkt `h vrt rK,gy=” 21 36 wh°dI< nym dy `pdySkM aty FrIsIaM ny aAps iws° ny `nHM ^ eh idRSqMt s¨,AeaA< “koE vI iv|c soicaA “eh kO, aAdmI hY jo prmyS¨r dy iKlAF mn¨|K nvyN k|p/y dI qAkI pA/ky p¨rA,y k|p/y `%ty nhIN bol irhA hY? ik`Nik kyvl pRB° hI pAp mAf kr skdA lA`NdA= jykr `h eh krdA hY tM `h nvIN p¨SAk hY=” ^ KrAb kr lvygA< pr hM nvIN p¨SAk dI qAkI vI 22 37 iws° `nHM dIaM socM ^ jA,dA sI tM `s ny p¨rA,I p¨SAk ty myl nhIN KMdI= lok nvIN mY ^ kdy ikhA< “t¨hA.y mn iv|c aijhy ivcAr ik`N pYdA ho rhy vI p¨rA,I mSkM iv|c nhIN pA`Ndy= ik`N? ik`N ik 23 hn? ikh/I g|l sOKI hY? eh aAK,A ‘tyry pAp m¨aAF 24 mnK dA ptr `h nAm ijh/A iws° ny aAp,y lE vritaA= |u |u ho gX hn’< ‘jM `%Q aty c|l=’ pr mYN t¨hA^ eh dAinXl 7:13–14 iv|c eh nAm msIhA dA hY< ijs ^ prmySr ¨ sb°t idaMgA ik mn¨|K dy p¨|tr* ^ DrtI ty pAp ny aAp,y lokM ^ bcA`, lE c¨i,aA sI=
  • 77.
    1053 l°kA 5:38-6:25 nvIN mY p¨rA,IaM mSkM ^ pA/ dyvygI aty mY `nHM iws° dA bArHM rs°lM ^ cun,A 38 iv|cNo .|lH jAvygI aty mSkM nSq ho jA,gIaM= ¨ esy ( m|tI 10:1–4; mrkus 3:13–19) 12 lE lok nvIN mY hmySA nvIaM mSkM iv|c Brdy hn= `nHIN idnI iws° e|k phA/ ty igaA aty prmyS¨r 39 13 aty p¨rA,I mY pI ky nvIN koE nhIN cAh¨«dA= ik`N? ^ pRArTnA kridaM sArI rAt ibtA id|tI= aglI ik`N ik `h aAKdA hY ik< ‘p¨rA,I mY hI vDIaA hY=’” svyr `s ny aAp,y cyilaM ^ b¨lAeaA aty `nHM iv|coN 14 bArHM ^ c¨i,aA aty `nHM ^ “rs°l” aAiKaA= `nHM iws° sbt dy idn dA pRB° hY bArMH rs°lM dy nM sn: Sm~n< ijs ^ iws° ny ptrs ( m|tI 12:1–8; mrkus 2:23–28) nM id|tA aty `sdA BrA a»idRwAs< wAk°b aty w°h»nA< 15 sbt dy idn iws° k,k dy KytM iv|coN dI jA irhA ifilp¨|s aty brT¨lmE< m|tI< TomA aty hlfE dA 6 sI= `s dy k¨J cyly k,k dy is|qy to/ky aAp,y 2 h|TM ty ml ky KA rhy sn= k¨J FrIsIaM ny ikhA< p¨tr wAk°b aty Sm~n ijh/A knAnI* khA`NdA sI= 16 | wAk°b dA p¨tr wh°dA aty wh°dA eskirwotI= eh “t¨sIN eh ik`N kr rhy ho? sbt dy idn nym dy m¨tAibk `hI wAk°b dA p¨tr wh°dA hY jo bAad iv|c iws° ^ e»J krn dI ezAzt nhIN hY=” `sdy d¨Sm,M dy h|T f/vA`dA hY= 3 iws° ny aAiKaA< “kI t¨sIN eh nhIN pi/HaA ik dA~d 4 ny kI kItA sI< jdoN `h aty `s dy sATI B¨|Ky sn= kI iws° dA lokM ^ `pdyS dy,A aty rAzI krnA t¨sIN nhIN pi/HaA ik `h prmyS¨r dy Gr vi/aA< ty ( m|tI 4:23–25; 5:1–12) 17 `sny `h roqI c¨|kI< jo ik prmyS¨r ^ ByNq kItI gE iws° aty rs°l phA/ toN `tr ky e|k p|DrI jgHA sI< k¨J K¨d KADI aty k¨J `nHM lokM ^ id|tI< jo `s dy ty aA ky K/oty= lokM dA e|k bh¨t v|.A sm°h `%Ty nAl sn= eh nym dy ivr¨|D sI jd ik nym tM ehI ek|QA hoeaA sI jo ik sAry wh°idwA< wr°Slm< s°r 18 aAKdA hY ik kyvl jAjk hI `s roqI dA syvn kr aty sYdA dy smu»dr k»>y dy SihrM toN aAX sn= `h 5 skdA hY=” t|d iws° ny FrIsIaM ^ ikhA< “mn¨|K dA sAry iws° dy `pdyS s¨n, aty aAp,y rogM toN cgy ho, p¨|tr sbt dy idn dA pRB° hY=” lE `s kol aAX sn= ijh/y lok BirSq aAtimaM 19 toN pIi/t sn `h vI rAzI kIty gX= sAry lok iws° iws° sbt dy idn e|k aAdmI ^ rAzI krdA hY ^ C°h,A cAh¨«dy sn ik`Nik `s iv|coN SktI inkl ky ( m|tI 12:9–14; mrkus 3:1–6) lokM ^ rAzI krdI sI= 6 20 e|k hor sbt dy idn `h wh°dI pRArTnA sTAn iws° ny aAp,y cyilaM v|l vyiKaA aty aAiKaA< iv|c `pdyS dy, lE igaA= `%Ty e|k aAdmI sI ijs “grIb loko⁄ t¨sIN D»n ho< ik`Nik prmyS¨r dA rAj 7 dy s|jy h|T ^ aDrg sI= nym dy `pdySk aty FrIsI t¨hA.A hY= 21 es `.Ik iv|c sn ik vyKIX iws° es ^ sbt dy t¨sIN jo h¨, B¨|Ky ho< Dn ho ik`N ik t¨hA^ st¨Sq idn rAzI kr skdA hY ik nhIN= `h cAh¨«dy sn ik kItA jAvygA= t¨sIN jo h¨, ro rhy ho Dn ho ik`N ik iws° koE glt k»m kry ty `h `s ^ doSI QihrA mgroN t¨sIN h|soNgy= 8 sk,= iws° `nHM dIaM socM ^ jA,dA sI= aty `s 22 ny `s mn¨|K ^ aAiKaA ijs dy h|T ^ aDrg hoeaA “t¨sIN Dn ho jdoN lok mn¨|K dy p¨|tr kAr, t¨hA^ sI< “`%Q aty ivcAly aA ky K/HA ho jA=” tM `s ny e»J nfrt krn< itaAg,< byeztI krn aty t¨hA^ d¨Sq | 9 23 hI kItA= td iws° ny lokM ^ p¨%iCaA< “mYN t¨hA^ p¨CdA | kih ky b¨lA`,= jdoN eh vApry tM aAn»d nAl hM ik sbt dy idn kI krn dI ezAzt hY? cigaAE `%Clo ik`Nik s¨rg iv|c t¨hA.A fl mhAn hovygA= krnI dI jM bdI? iksy dy pRA, nSq krn dI jM iksy `nHM dy ip` dAidaM ny vI nbIaM nAl evyN hI kItA 10 dy pRA,M ^ bcA`, dI?” iws° ny aAly d¨aAly `nHM sI ijvyN `h t¨hA.y nAl kr,gy= 24 sAiraM lokM ^ vyiKaA aty ibmAr aAdmI ^ aAiKaA< “t¨hA.y ty lAhnt< amIr loko< ik`N ik t¨hA.y kol “mY^ aAp,A h|T ivKA=” jd `s aDrgI mn¨|K ny sB s¨K hn= 25 aAp,A h|T ivKA`, lE bAhr ki>aA tM `h iblk¨l t¨hA.y ty lAhnt< ijh/y h¨, r|jy hoX ho mgroN 11 QIk sI= td frIsI aty nym dy `pdySk eh vyK ky t¨sIN B¨%Ky rhoNgy= t¨hA.A b¨rA hovygA jo h¨, h|s rhy ho< b/y kroD iv|c aAX aty e|k d°jy ^ kih, l|gy< “aApM mgroN t¨sIN k¨rlA`Ngy aty aFsos kroNgy= iws° nAl kI krIX?” knAnI wh°dIaM dA e|k rAjsI j|TA=
  • 78.
    l°kA 6:26-49 1054 26 “t¨hA.y ty lAhnt< jdoN sAry lokM d¨aArA t¨hA.I h|TM iv|c vgAeaA jAvygA aty t¨sIN es ^ F/n wog `stit h¨»dI hY= ik`Nik `nHM dy p¨riKaM ny vI J°Qy nhIN hovoNgy= aty eh bAhr t¨hA.I godI iv|c vgygA= nbIaM nAl evyN hI kItA sI= ik`Nik ijs mAp nAl t¨sIN d°siraM ^ mApdy hoN `sy mAp nAl t¨hA^ vI mAipaA jAvygA=” 39 aAp,y vYrIaM nAl vI ipaAr kro `s ny `nHM ^ eh idRSqMt vI id|tI< “kI BlA ( m|tI 5:38–48; 7:12) a»nHM a»nHy dA aAg° ho skdA hY? nhIN⁄ dovyN hI qoX iv|c 27 40 “pr t¨sIN< jo mY^ s¨, rhy ho= mYN t¨hA^ d|sdA hM jA i.|g,gy= koE vI cylA aAp,y g¨r° toN `cyrA ik aAp,y vYrIaM ^ vI ipaAr kro= ijh/y lok t¨hA.y nhIN hY= pr jdoN cylA p°rI trHM is|K igaA hovy `h nAl nfrt krdy hn aty t¨hA.A b¨rA ictvdy hn< aAp,y g¨r° vrgA hovygA= 28 41 `nHM dA vI BlA kro= jo t¨hA^ SrAp id»dy hn `nHM “t¨sIN `s k|K dy k, ^ ik`N vyKdy ho ijh/A ^ asIsM id`< jo t¨hA.y nAl cgA ivhAr nhIN krdy t¨hA.y BrA dI a|K iv|c hY= jdoN ik t¨sIN `s StIr ^ 29 42 `nHM lE vI pRArTnA kro= jykr koE t¨hA.I e|k nhIN vyKdy ijh/A t¨hA.I aAp,I a|K iv|c hY? t¨sIN g|lH ty cpy/ mArdA hY tM t¨sIN d°jI g|lH vI B¨aA idP= aAp,y BrA ^ ikvyN aAK skdy hoN< ‘vIr< mY^ tyrI a|K jykr koE t¨hA.A coZA KoNhdA hY tM `s ^ aAp,I coN k|K dA k, k|> lY,dy’ jdoN ik t¨sIN `h StIr 30 kmIz Koh, toN vI nA roko= jo koE vI t¨hA.y kolo m»gy nhIN vyKdy jo t¨hA.I aAp,I a|K iv|c hY= hy kpqIP< `s ^ dy dyvo= jykr koE t¨hA.I koE vI vst° lYNdA hY pihlM aAp,I a|K iv|cNo StIr ^ k|>o tM hI t¨sIN aAp,y 31 tM `s ^ vAps nA m»go= aty ijho ijhA t¨sIN cAh¨»dy BrA dI a|K iv|c `s k|K dy k, ^ k|>, lE QIk ho ik koE t¨hA.y nAl kry t¨sIN aAp hI d°ijaM nAl trMH vyK skdy ho= 32 `ho ijhA vrtAvA kro= jykr t¨sIN kyvl `nHM ^ hI ipaAr kroNgy< jo t¨hA^ ipaAr krdy hn< tM t¨sIN do trHM dA Fl prmyS¨r v|loN ikh/I `stit dI aAs r|K skdy ho? ( m|tI 7:17–20; 12:34–35) 43 ik`N ik e»J tM pApI lok vI aAp,y ipaAr krn “e|k c»gA r¨|K mA/A fl nhIN id»dA aty nA hI 33 44 vAilaM nAl ipaAr krdy hn= jykr t¨sIN isrF mA/A r|¨K vDIaA fl id»dA hY= hr r|¨K aAp,y fl toN `nHM dA hI cgA kro jo t¨hA.y lE cgA krdy hn< tM jAi,aM jMdA hY= lok k»i.aAlIaM TorM toN a»jIr nhIN t¨sIN prmyS¨r v|loN ikh/I `stit dI aAs rKdy ho= to/dy aty nA hI JA/IaM toN `nHM ^ a»g°r iml 34 45 pApI vI tM ehI krdy hn= jykr t¨sIN isrF `nHM skdy hn= c»gA ivaktI aAp,y idl iv|c ekitRt ^ hI `DAr id`< ijnHM koloN vAps aA`, dI aAs hovy cigaAEaM iv|cNo cgIaM g|lM k|>dA hY< aty e|k d¨Sq tM t¨sIN prmySr v|lNo ikh/I `stit dI aAs r|K skdy ¨ ivaktI aAp,y idl iv|c ekitRt b¨rIaM g|lM iv|coN ho? e»J tM pApI lok vI d°jy pApI lokM ^ `DAr id»dy b¨rIaM g|lM bAhr ilaA`NdA hY= ik`N ik ivaktI 35 hn tM jo `h aAp,A p°rA pYsA vAps lY sk,= es aAp,y m°«h nAl `hI g|lM aAKdA hY jo `s dy idl lE aAp,y vYrIaM nAl ipaAr kro< m¨/ vAps lY, dI iv|c ekitRt hn= aAs toN ibnA< `hI kro jo cgA hY= iFr t¨hA.A Fl mhAn hovygA= aty t¨sIN srb `%c prmyS¨r dy b|cy do iksm dy lok hovogy ik`N ik prmyS¨r pApI lokM aty nAS¨kry lokM ty ( m|tI 7:24–27) 36 46 vI dwAvAn hY= dwAvAn hovo ijvyN ik t¨hA.A iptA “t¨sIN mY^ ‘pRB°< pRB°’< ik`N b¨lA`Ndy ho jdoN ik jo 47 vI dwAvAn hY= mYN aAKdA hM t¨sIN `h nhIN krdy? mYN t¨hA^ dsdA hM ik `h iks trHM dA ivaktI hY: hr `h mn¨|K jo aAp,y-aAp ^ jA,o myry kol aA ky myry `pdySM ^ s¨,dA hY aty `nHM ty 48 ( m|tI 7:1–5) aml krdA hY= `s aAdmI vrgA hY jo ik Gr b,A 37 “d°ijaM dA inr,A nA kro tM t¨hA.A vI inr,A irhA hY= `h .°«GI K¨dAE krky c|qAn `ty nIh DrdA nhIN kItA jAvygA= d°ijaM dI inidaA nA kro tM t¨sIN hY= h/ aA`NdA hY aty h/H dA pA,I `s dy Gr ^ vhA vI nhIN indy jAvoNgy< jykr t¨sIN d°ijaM ^ m¨aAf krogy ky lY jA, dI koiSS krdA hY< pr `h h/H `s Gr ^ 38 tM t¨sIN vI mAF kIty jAvoNgy= id`< t¨hA^ vI id|tA ihlA nhIN skdA< ik`Nik `s Gr dI nIh mzb°t hY= 49 jAvygA= t¨hA^ bh¨t vDyry id|tA jAvygA= eh t¨hA.y pr `h ijh/A myry bcnM ^ s¨,dA hY pr aml
  • 79.
    1055 l°kA 7:1-25 nhIN krdA tM `h `s mn¨|K vrgA hY ijsny aAp,y kol ph¨icaA tM `sny e|k jnAzA vyiKaA= e|k ivDvA « Gr dI K¨dAE mzb°tI nAl .°«GI nhIN p¨|qI aty jdoN dA e|ko e|k p¨|tr sI jo mr igaA sI= jdoN `sdy p¨|tr h/H aAeaA tM b/y aArAm nAl hI `sdA Gr bhA ky dA jnAzA iljAeaA jA irhA sI tM dy `sdy nAl 13 nAl lY igaA aty `h Gr p°rI trHM brbAd ho igaA=” kAfI lok vI t¨r rhy sn= jdoN pRB° iws° ny `s ^ vyiKaA tM `sdy idl ^ b/A d|¨K l|gA aty `sny `s iws° dA e|k nOkr ^ QIk krnA aOrt ^ ikhA< “t°« ro nhIN=” 14 ( m|tI 8:5–13;wUhnA4:43–54) `h agMh igaA aty tAb°t ^ CoihaA aty ijnHM 7 jdoN iws° aAp,IaA sArIaM g|lM lokM t|k ph¨«cA c¨|kA tM `h kfrnAh°m v|l igaA= `Ty e|k sYnA aiDkArI sI= `s dA nokr b/A bImAr sI< aty 2 lokM ny tAb°t ^ c¨ikaA hoeaA sI< `%Ty hI r¨k gX= iws° ny `s m¨rdA p¨|tr ^ ikhA< “hy w¨vk⁄ tY^ aAKdA hM ik `Q Klo=” tM `h ivDvA dA p¨|tr 15 mYN mrn iknAry sI= `s ^ nokr nAl b/A ipaAr sI= `Q bYQA aty g|lM krn l|g ipaA aty iws° ny `s ^ 3 jdNo aiDkArI ^ iws° bAry ptA lgA `s ny kJ bzrg | ¨ ¨ `sdI mM ^ dy id|tA= 16 whdI aAgaM ^ iws° kl eh bntI krn lE BijaA ° ° o y y sB lok .r nAl Br gX aty eh kih ky prmySr ¨ 4 ik `h aAvy aty `sdy nOkr ^ bcAvy= tM `h aAdmI dI `stit krn l|gy “e|k v|.A nbI sA.y kol aAeaA iws° kol gX `nHM ny aiDkArI dI mdd krn lE hY=” aty `nHM ikhA< “prmySr Kud aAp,y lokM dI mdd ¨ iws° a|gy byntI kItI aty ikhA< “ik `h s|c m¨|c tyrI krn lE aAeaA hY=” 5 17 shAetA dy kAibl hY= `h sA.y lokM ^ ipaAr krdA eh Kbr iws° bAry sAry wh°idwA aty `sdy aAs- ˘ hY aty sA.y lE `sny pRArTnA sTAn vI b,vAeaA pAs dy elAky iv|c FYl gE= hY=” 6 es lE iws° `nHM dy nAl cilaA igaA aty jdoN w°h»nA v|lo e|k svAl `h `sdy Gr toN izaAdA d°r nhIN sI= tM aiDkArI ( m|tI 11:2–19) 18 ny aAp,y k¨J imtrM ^ `s ^ eh aAK, lE ByijaA< w°h»nA dy cyilaM ny `s ^ enHM sB g|lM bAry “pRB° t¨sIN eTy aA`, dI tklIf nA kro< ik`N ik mYN d%isaA aty w°h»nA ny aAp,y do cyilaM ^ aAp,y kol 7 19 es lAek nhIN ik t¨sIN myrI C|t hyQ aAvo= esy b¨lAeaA= w°h»nA ny `nHM ^ pRB° kol eh p¨|C, lE kAr, mYN aAp,y aAp ^ t¨hA.y kol aA`, dy kAibl ByijaA “kI t°« `hI hY ijsdA sA^ e»tzAr hY jM asIN nhIN smiJaA= pr t¨sIN kyvl e|k Sbd aAKoN tM myrA iksy d°jy dy aA`, dA e»tzAr krIX?” 8 20 nokr rAzI ho jAvygA= ik`Nik mYN K¨d ap,y toN `%icaM tM `h lok iws° kol aAX aty aAK, l|gy< “w°h»nA dy aDIn k»m krdA hM= k¨J ispAhI hn jo myry hyQM bpitsmA dy, vAly ny sA^ tyry kolo eh svAl pu|C, hn= jykr mYN iksy ^ aAKdA hM< ‘jA’< tM `h jMdA hY lE ByijaA hY ik ‘kI t°« `hI hY ijsdI sA^ `.Ik hY ty jykr mYN iksy hor ^ aAKdA hM< ‘aA’< `h aA`NdA hY= jM asIN iksy hor dy aA`, dI `.Ik krIX?’” 21 jykr mYN aAp,y nokr ^ khM< ‘eh kr’< tM `h krdA `s vkt iws° ny bh¨t sAry bImAr lokM ^ `nHM hY=” dI bImArI ty rogM toN aty BirSq aAtimaM toN m¨kt 9 jdoN iws° ny eh s¨i,aA tM `h hYrAn hoeaA= kItA aty bh¨t sAry a»ny lokM ^ idRSqI id|tI tM jo `h 22 iws° `nHM lokM v|l m¨i/aA jo `sdA h¨km m»ndy sn dobArA vyK sk,= td iws° ny w°h»nA dy cyilaM ^ aty `nM ^ aAiKaA< “mNY thA^ sc aAKdA hM ik aijhA H ¨ | aAiKaA< “jAP aty jA ky jo k¨J t¨sIN s¨i,aA aty vyiKaA ivSvAs tM mYN esrAXl iv|c vI nhIN vyiKaA=” hY w°h»nA ^ dso< ik h¨, a»nHy vyK skdy hn< l»g/y t¨r 10 ijh/y lok iws° kol Byjy gX sn jdoN `h Gr ^ skdy hn ko/HI rAzI ho gX hn< boly s¨, skdy hn aty vAps cly gX tM `nHM ny vyiKaM ik nokr rAzI ho m¨ridaM ^ jIvn id|tA igaA hY= aty prmyS¨r dy rAj 23 igaA sI= dI K¨S KbrI grIb lokM ^ id|tI gE hY= ˘ jo ivaktI mY^ svIkArdA hY `h Dn hY=” 24 iws° dA e|k mn¨|K ^ ij`NdA krnA jdoN w°h»nA dy cyly cly gX tM iws° ny lokM ^ 11 agly idn iws° nAen nM dy e|k Sihr iv|c w°hnA bAry aAK,A s¨r° kItA “t¨sIN kI vyK, lE `jA/ » igaA= `s dy cyly aty lokM dI e|k v.I BI/ `sdy iv|c gX sI? kI e|k kAny ^ ijh/A hvA dy b¨|ly nAl 12 25 nAl sfr kr rhI sI= jdoN `h ngr dy fAqk dy ihldA h? Y t¨sIN bAhr kI vyK rhy sI? kI e|k vDIaA
  • 80.
    l°kA 7:26-8:1 1056 poSAk pAE hoX aAdmI ^ vyKdy sI? nhIN ijh/y lok nAl iws° dy pYrM ^ p°«iJaA aty s¨kAeaA= `sny ik»nI vDIaA k|p/y pA`Ndy hn aty aYS nAl ij`Ndy hn< vAr `sdy pYrM ^ c¨«imaA aty ifr `sdy pYrM ty atr 26 39 rAijaM dy mihlM iv|c hI dyKy jA skdy hn= s|cIN⁄ ml id|tA= ijs frIsI ny iws° n aAp,y Gr Bojn t¨sIN bAhr kI vyK, gX sI? kI nbI ^ vyK, gX lE b¨lAeaA sI `sny eh sB vyiKaA tM aAp,y mn sI? hM⁄ mYN t¨hA^ d|sdA hM ik w°h»nA e|k nbI toN v|D iv|c soicaA< “jykr eh aAdmI (iws°) nbI h¨»dA tM 27 hY= eh `hI ivaktI hY ijs bAry poTIaM iv|c vI ijh/I aOrt esdy pYr C°h rhI hY< `s ^ ptA ho,A eh iliKaA hoeaA hY: cAhIdA sI ik `h e|k pAp, aØrt hY=” 40 ‘s¨,o⁄ mYN pRB°< aAp,A d°t tyry a|gy a|gy ByjdA hM iws° ny frIsI ^ aAiKaA< “Sm~n⁄ mYN tY^ k¨J ijh/A tyry a|gy tyrA rAh itaAr krygA=’ mlAkI 3:1 aAK,A hY=” Sm~n ny ikhA< “g¨r°⁄ t¨sIN mY^ kI aAK,A cAh¨«dy 28 pr mYN t¨hA^ aAKdA hM ik ijh/y vI e|Ty mn¨|K ho?” 41 j»my hn w°h»nA nAlo v|.A koE nhIN< pr jo vI koE iwsU ny aAiKaA: “do aAdmI sn= dovyN hI e|ky hI mn¨|K prmyS¨r dy rAj iv|c CoqA hY `s kolo v|.A hY=” sAhUkAr dy dy,dAr sn= e|k bdA sAhUkAr ^ 500 29 jdoN sAry lokM smyt ms°lIaM ny vI eh s¨i,aA cMdI dy is|ikaM dA dy,dAr sI aty dUjA aAdmI sAhUkAr 42 tM `h sihmt hoX ik prmyS¨r dA rstA DrmI sI= ^ 50 cMdI dy is|ikaM dA dy,dAr sI= donM hI eh `hI lok sn ijnHM ^ w°h»nA d¨aArA bpitsmA aAdmIaM kol pYsy nhIN sn< es lE `h aAp,A 30 id|tA igaA sI= pr frIsIaM aty nym dy `pdySkM krjA nA dy sky= pr sAhUkAr ny dohM aAdmIaM ^ ny prmyS¨r dI `nHM bAry b,AE iv`Nt ^ nAm»z°r kr aAiKaA `nHM ^ aAp,A krj dy, dI koE lo/ nhIN= id|tA< `nHM ny w°h»nA ^ bpitsmA dy, dI an¨mtI nA hu, dohM iv|cNo ikh/A bdA sAhUkAr ^ v|D ipaAr krygA= 43 id|tI= Sm~n ny ikhA< “myry iKaAl iv|c `h vDIk ipaAr 31 “ifr mYN es pI/HI dy lokM ^ iks vrgA d|sM? krygA ijs ^ `sny izaAdA Dn bKiSaA=” 32 `nHM dI t¨lnA iks nAl hY? `h `nHM b|icaM vrgy iws° ny Sm~n ^ ikhA< “t°« QIk aAK irhA hY=” 44 hn ijh/y rAhM ty bYQdy hn aty `nHM dA e|k sm°h ifr iws° `s aØrt v|l pritaA aty Sm~n ^ d°jy sm°h ^ aAKdA hY< aAK, l|gA< “t°« es aØrt ^ vyK irhA hYN? jdoN mYN tyry ‘asIN t¨hA.y lE bsrI vjAE pr t¨sIN nA n|cy< Gr a»dr pRvyS kItA tM t°« myry pYr Do, lE pA,I nA asIN t¨hA.y lE Sok gIt gAeaA pr t¨sIN nhIN roX=’ id|tA pr `sny aAp,y h»J°aM nAl myry pYr Doty aty 45 aAp,y vAlM nAl `nHM ^ s¨kAeaA= t°« mY^ nhIN 33 w°h»nA bpitsmA dy, vAlA aAeaA< nA tM `h c¨«imaA pr jd hI mYN a»dr aAeaA td toN `h myry 46 roqI KMdA hY nA hI mY pINdA hY pr t¨sIN kih»dy ho `s ^ pYrM ^ c¨mdI rhI= » t°« myry isr tyl nAl nhIN J%isaA 34 47 B°t toN icbi/aA hoeaA hY= iFr mn¨|K dA p¨|tr KMdy pr `sny atr nAl myry pYr mly= es lE< mYN aty pINdy aAeaA hY aty t¨sIN kih»dy ho ik ‘vyKo `h t¨hA^ d|sdA hM ik `s dA ant ipaAr eh drSA`NdA KA~ aty ipa|k/ hY aty `h msUlIaM aty pApIaM dA hY ik `s dy bh¨t sAry pAp m¨aAF ho gX hn= pr `h< 35 im|tr hY=’ pr isaA,p aAp,y kArnAimaM d¨aArA ijs dy To/y pAp m¨aAF hoX hn< G|q ipaAr krdA hY=” 48 hI DrmI idKAE iddI hY=” ifr iws° ny `s aOrt ^ aAiKaA< “tyry pAp bKSy gX hn=” 49 Sm~n FrIsI KA,y dI myz dy aAs pAs bYQy lok aAp,y mn iv|c 36 ifr frIsIaM iv|coN ix|k ny byntI kItI ik `h soc, l|gy ik< “eh kO, aAdmI hY jo pAp vI m¨aAf `s nAl roqI KAvy= tM iws° `s frIsI nAl `s dy kr skdA hY?” 37 50 Gr jA ky KA,y dI myz ty bYQA= `s ngr iv|c e|k iws° ny `s aOrt n° ikhA< “tyrI aAsTA ny tY^ tyry pAp, aOrt sI aty `h jA,dI sI ik iws° e|k frIsI pApM toN bcAeaA hY< jA SMtI nAl clI jA=” dy Gr Bojn KA irhA sI< tM `h e|k sgmrmr dI 38 SISI iv|c atr ilaAE= `h iws° dy crnM kol iws° ap,y cyilaM nAl K/HI sI aty ro rhI sI= `s ny aAp,y h»J°aM nAl `s dy pYr ig|ly krny S¨r° kr id|ty< aty aAp,y vAlM dy 8 es toN bAad iws° Sihr Sihr aty ngr ngr iv|c prmyS¨r dy rAj bAry K¨S˘KbrI FYlA`NdA
  • 81.
    1057 l°kA 8:2-22 hoeaM wAtrA krdA irhA aty bArHM rs°l vI `s dy aty and nAl `nHM ^ kb°l kr lYNdy hn= pr eh 2 nAl sn= k¨J aØrtM vI `sdy nAl sn ijnHM ^ `nHM dy iv|c .°GIaM j/HM nhIN f/dy= `h k¨J smyN `sny `nHM dy rogM aty BirSq aAtimaM toN m¨kt lE ivSvAs krdy hn pr jdoN prK dA smM aA`NdA 14 kItA sI= `%Ty `nHM ivckAr mirwm mgdlInI nM dI hY tM `h ivSvAs krnA bd kr id»dy hn= aty aØrt vI sI= `s^ s|t B°t icb/y hoX sn= iws° ny ijh/y bIz k»i.aM ivckAr i.|gy< `h `nHM lokM vM{ 3 `nHM B°tM ^ `s iv|coN k|i>aA sI= eh aOrtM vI nAl hn jo `pdyS ^ s¨,dy hn< pr jdoN `s dy an¨sAr sn: hyrodys dy `%c aiDkArI c¨zA< dI ptnI woaAnA rih,A S¨r° krdy hn< Fyr ictAvM< Dn aty izdgI dy vI `nHM ivcoN hI sI= s¨S»nA aty kE hor aOrtM `s dy s¨K cYn `nHM ^ vD, toN dbA lYNdy hn esy lE `h 15 nAl sn= eh aOrtM aAp,y Dn nAl iws° aty `sdy kdy vI Fl nhIN pA`Ndy= aty `h bIz ijh/y `pjA~ rs°lM dI syvA kr rhIaM sn= zmIn ty i.|gy< `h `nHM lokM vM{ hn jo cgy aty inSkpq idlM nAl `pdyS ^ s¨,dy hn aty `pdyS bIj bIj, bAry idRSqMt an¨sAr ij`Ndy hn iFr `h DIrj nAl cgy Fl iddy ( m|tI 13:1–17; mrkus 4:1–12) hn= 4 sAiraM SihrM toN lok e|kQy hoky v|.I BI/ vM{ aAX= aty `s ny lokM ^ eh idRSqMt s¨,AeaA: aAp,I isaA,ptA ^ vrto 5 “e|k iksAn bIj bIj, lE inkilaA< jdoN `h ( mrkus 4:21-25) 16 bIj boa irhA sI tM k¨J bIj s/k dy nAl i.|g pX< “koE vI mn¨|K dIvA bAl ky `s ^ BM.y nAl >k `s `proN dI lok l»Gdy rhy< aty i.|gy hoX bIj p»CI ky l¨kA`NdA nhIN< nA hI m»jy hyQM r|KdA hY< sgoN `h 6 c¨g gX= k¨J bIz pTrIlI zmIn ty i.|gy aty `h mn¨|K dIvy ^ SmHAdAn `ty rKdA hY tM jo a`, vAly 17 `%g,y S¨r° ho gX pr `%Ty nmI nA ho, dI kAr, `h hnyry iv|coN cAn, ^ vyK sk,= ik`N ik aijhA k¨J 7 s¨|k gX= k¨J bIj k»i.aAlIaM JA/IaM iv|c i.|g vI l¨ikaA hoeaA nhIN hY jo zAihr nhIN kItA jAvygA< pX= `h k»i.aM ivckAr `gy pr TohrM ny `nHM ^ aty e|Ty k¨J vI l¨ikaA hoeaA nhIN hY ijh/A d%isaA p¨»grn nA id|tA ty eh `nHM hyQ d|b gX= nhIN jAvygA aty cAn, iv|c nhIN ilaMdA jAvygA= 8 18 k¨J bIz `pjA~ zmIn ty i.|gy aty eToN vAly es lE hoiSaAr rho ik t¨sIN ikvyN s¨,dy hoN ik`N bIjM dI fsl sO g¨,A v|D pYdA hoE=” iws° ny eh ik ijs iksy kol hY `h izaAdA hAisl krygA aty idRSqMt jdoN Ktm kItA tM aAiKaA< “t¨sIN lok jo mY^ ijs iksy kol nhIN hY `h `s ^ vI g¨aA lvygA< jo s¨n, aAX ho< s¨,o=” `h socdA hY ik< `s kol hY=” 9 iws° dy cyilaM ny `sto p¨%iCaA< “es idRSqMt dA kI arT hY?” iws° dy cyly hI `s dA aslI pirvAr 10 iws° ny aAiKaA< “t¨hA^ prmyS¨r dy rAj dy g¨ptM ( m|tI 12:46-50; mrkus 3:31-35) 19 ^ jAn, dA aiDkAr id|tA igaA hY< pr horM lE mYN iws° dy mAtA aty BrA `s ^ iml, lE aAX< idRSqMtM rAhIN boldA hM tM jo: pr iws° dy aAly d¨aAly enI BI/ e|ktr sI ik 20 ‘`h vyKdy hoX vI nA vyK, aty s¨,idaM hoeaM vI `h `s dy ny/y nA jA sky= tM iksy ny `s ^ nA smJ,=’ wsAwAh 6:9 ikhA< “tyry mAtA aty BrA bAhr K/Hy hn< `h tY^ vyK,A cAh¨«dy hn=” 21 iws° bIj vAlI idRSqMt dA vrn, krdA hY iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “myrI mM aty BrA `h ( m|tI 13:18–23; mrkus 4:13–20) lok hn jo prmyS¨r dy `pdyS ^ s¨,dy hn aty `s ty 11 “es `%prly idRSqMt dA arT eh hY ik: bIj aml krdy hn=” 12 prmyS¨r dy `pdyS hn= ijh/y bIz s/k dy iknAry i.|gy< `h `nHM lokM vM{ hn jo `pdyS s¨,dy hn= cyilaM v|loN iws° dI SktI vyK,A aty Fr StAn aA`NdA hY aty `nM dy idlNo ivcNo `pdS y Y H y ( m|tI 8:23-27; mrkus 4:35-41) 22 ^ k|> id»dA hY= es lE `h ivSvAs nhIN kr skdy e|k idn iws° aty `sdy cyly by/I `ty c/Hy 13 aty bcAX nhIN jA skdy= ijh/y bIz pTrIlI zmIn tM iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “aAP⁄ es JIl dy ty i.|gy< `h `nHM lokM vM{ hn jo `pdyS s¨,dy hn pAr clIX=” tM `h e|k by/I iv|c bYQy aty c|l
  • 82.
    l°kA 8:23-46 1058 23 34 pX= jdoN `h by/I clA rhy sn iws° sON igaA= `%Ty jdoN s°r crA`, vAilaM ny eh sB vyiKaA tM b/A tyz t°fAn aAeaA aty pA,I by/I iv|c BrnA `h `ToN B|j gX aty `nHM ny es ˘Kbr dA vrn, 24 35 S¨r° ho igaA= `h Ktry iv|c sn= cyly iws° kol gX sAry lokM ^ kItA jo KytM ty SihrM iv|c sn= aty aty jA ky `s ^ jgAeaA= `nHM aAiKaA< “pRB°⁄ pRB°⁄ lok eh sB vyK, lE bAhr inkly tM lok iws° kol asIN tM .¨|b cly hM=” aAX aty `s aAdmI ^ iws° dy cr,M iv|c bYQA pAeaM= iws° `%iQaA aty `s ny hvA aty lihrM ^ iJ/ikaA h¨, `h bdA s%ijaA hoeaA sI aty `s dA idmAg vI 36 aty r¨k jA, lE ikhA tM e|kdm hvA ty JIl SMt ho shI sI ik`N ik B°tM ny `s ^ C|. id|tA sI= eh gE= sB vyK lokI BYBIt ho gX= ijnHM lokM ny vyiKaA sI ik 25 Fyr iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “ik|Ty hY t¨hA.A ikvyN iws° ^ `s ^ rAzI kItA sI `nHM ny es dI ivSvAs?” cyly .r gX aty hYrAn sn `nHM e|k d°sry ivaAiKaA bAkI lokM ^ vI kItI ik iws° ny ikvyN `s 37 ^ aAiKaA< “eh kO, mn¨|K hY? jo hvAvM aty pA,IaM ivaktI ^ cgA kItA sI= tM igrsynIaA dy elAky ^ vI h¨km dy skdA hY ty `h `s ^ m»ndy hn?” dy sAry lokM ny iws° ^ byntI kItI ik `h `ToN d°r clA jAvy ik`N ik `h sB bh¨t .r gX sn= tM iws° 38 e|k mn¨|K a»dr B°tM dA vAsA by/I ty c/ ky m¨/ glIl v|l ^ m¨i/aA= ijs mn¨|K ( m|tI 8:28–34; mrkus 5:1–20) ^ `s ny QIk kItA sI `sny iws° dy nAl jA, dI 26 39 iFr iws° aty `s dy cyly JIl dy prly pAr byntI kItI= pr iws° ny eh kih ik `s aAdmI ^ igrsynIaA dy dyS iv|c ph¨»cy jo glIl dy sAmH,y hY= Byj id|tA ik< “`h aAp,y Gr vAps jA ky lokM ^ d|sy 27 jdoN iws° by/I iv|coN `tiraA< tM `s Sihr iv|coN ik prmyS¨r ny tyry lE kI kItA hY?” ek mnK iws° kl aAeaA ijs ^ Bt icbi/aA heaA | |¨ o ° o tM `s aAdmI ny sAry Sihr iv|c jAky d%isaA ik sI= b/y lby smyN toN `s ny koE k|p/y nhIN pihny sn iws° ny `s lE kI kItA sI= nA hI Gr iv|c irhA sI< sgoN `h kbrstAn iv|c rih»dA sI= 28 Ð 29 jdoN `s ny iws° ^ vyiKaA tM `sny `%cI-`%cI cIkM mArIaM aty `s dy pYrM ty i.|g ipaA iws° dA e|k mrI ku/I ^ jIvn bKSnA aty aty `sny `%cI aAvAz iv|c aAiKaA< “hy iws°⁄ srb bImAr aOrt ^ QIk krnA `%c prmyS¨r dy p¨|tr< tY^ mYToN kI cAhIdA hY? mYN tyry ( m|tI 9:18–26; mrkus 5:21–43) 40 a|gy byntI krdA hM ikrpA krky mY^ d|¨K nA dy⁄” `s jdoN iws° glIl vAps m¨i/aA tM lokM ny glIl ny aijhA es lE aAiKaA ik`N ik iws° ny `s BirSq iv|c `sdA s¨aAgt kItA= sB lok `sdI `.Ik kr 41 aAtmA ^ `s bdy dA SrIr C|., lE h¨km id|tA= rhy sn= jYr°s nM dA e|k mn¨|K iws° kol aAeaA jo B°t kE vArI `s bdy ^ icbi/aA sI= aijhy avsrM ik pRArTnA sTAn dA aAg° sI= jYr°s iws° dy pYrIN i.|g 42 ty< hAlM ik `s dy pYrM aty h|TM iv|c zzIrM pAEaM ipaA aty arzoE kItI ik `h `sdy Gr cly= jYr°s hoEaM sn aty jylH iv|c r%iKaA igaA sI< `h zjIrM dI ek|lI DI< jo ik bArHM sAlM dI sI< mrn iknAry sI= ^ to/ s¨|qdA aty B°t `s ^ s¨nsAn TAvM `%ty jA, jdoN iws° jYr¨s dy Gr jA irhA sI tM sAry pAis`N 43 lE mzb°r krdA= lok `s ^ D|ky dy rhy sn= `Ty e|k aOrt aAE ijs 30 iws° ny `s ^ p¨%iCaA< “tyrA nM kI hY?” ^ bArHM sAlM toN K°n aA irhA sI= `h aAp,A sArA Dn mn¨|K ny jvAb id|tA< “lSkr” ik`N ik `s iv|c aAp,y elAj lE vYdM `pr Krc kr c|¨kI sI< pr 31 44 bh¨t sAry B°tM dA vAsA sI= B°tM ny iws° a|gy arjoE koE vI vYd `s ^ rAzI nA kr sikaA= tM aØrt 32 kItI ik `h `nHM ^ aTAh hnyry iv|c nA Byjy= `s ipCoN dI iws° dy ny/y aAE aty `sdy coZy dy iknAry ^ phA/I ty s°rM dA e|k v|.A e|j/ cr irhA sI tM B°tM C°ihaA= `sy pl `s dA K°n vg,A b»d ho igaA= 45 ny iws° ^ byntI kItI ik `h `nHM ^ s°rM iv|c pRvyS td iws° ny aiKaA< “iks ny mY^ CUihaA hY?” 33 krn dyvy= tM iws° ny `nHM ^ aAigaA dy id|tI= `h sB lokM aAiKaA ik `nHM ny `s ^ nhIN CoihaA= B°t `s aAdmI iv|coN bAhr inkly aty `nHM s°rM iv|c ptrs ny ikhA< “s¨aAmI< tyry aAly d¨aAly e»ny lok hn jA v/y= iFr s°rM dA p°rA e|j/ phA/I dy isry >lvI ik `h tyry `%ty i.|g rhy hn=” 46 TM ^ B%ijaA aty JIl iv|c i.|g ipaA= sAry s°r .¨|b pr iws° ny ikhA< “nhIN⁄ iksy ny mY^ CoihaA hY aty gX= mYN aAp,y iv|coN SktI bAhr jMdI mihs°s kItI hY=”
  • 83.
    1059 l°kA 8:47-9:16 47 6 jdoN `s aOrt ny mihs°s kItA ik mYN l¨k nhIN e`N rs°l bAhr jA ky hr e|k ngr< Sihr< hr skdI= tM `h k»bdI hoE bAhr aAE aty iws° a|gy TM ty jA ky K¨S ˘KbrI s¨,A`dy aty lokM dy rog d°r aAky J¨k gE= jdoN sAry lokI s¨, rhy sn tM krdy= `sny d%isaA ik ik`N `sny iws° ^ CoihaA sI= td `sny disaA ik `sy vkt `s^ aArAm aA igaA sI hyrodys iws° bAry SSop»c iv|c 48 jdoN hI `sny iws° ^ C°ihaA sI= iws° ny `s^ ikhA< ( m|tI 14:1–12; mrkus 6:14–29) 7 “myrI b|cI< t°« es lE rAzI ho gE hYN ik`Nik jo vI g|lM vApr rhIaM sn rAjpAl hyrodys `nHM tY^ ivSvAs hY< SMt hoky jAh=” bAry jA, igaA= es lE `h prySAn ho igaA ik`N 49 jdoN iws° ajy bol hI irhA sI tM pRArTnA sTAn ik k¨J lok aAK rhy sn ik “w°h»nA bpitsmA dy, toN jYr°s dy Gro e|k aAdmI aAeaA aty `sny aA ky vAly ^< m¨ridaM iv|coN jIvn ^ `BAiraA igaA hY=” 8 jYr¨s ^ aAiKaA< “tyrI p¨|trI mr gE hY< es lE t° k¨J lok kih»dy hn ik< “XlIwAh sA.y lE pRgq hoeaA 50 s¨aAmI ^ hor prySAn nA kr=” iws° ny eh sB hY=” aty k¨J hor lokM dA aAK,A hY< “bh¨t dyr pihlM 9 s¨i,aA tM jYr°S ^ aAiKaA< “.r nA= isrf ivSvAs dy nbIaM iv|coN koE nbI jI `%iQaA hY=” hyrodys ny kr< tyrI k¨/I iblk¨l rAzI ho jAvygI=” ikhA ik< “w°h»nA dA isr tM mYN v>A c¨ikaM hM tM eh 51 iws° jYr¨s dy Gr ph¨»icaA aty `s ny aAp,y nAl ifr h¨, kO, hY ijs dy bAry mYN eho ijhIaM g|lM s¨, isrf ptrs< w°h»nA aty wAk°b aty k¨/I dy mM-bAp ^ irhA hM?” aty `s ny iws° ^ vyK, dI BAl jArI 52 hI Gr a»dr aA`, id|tA= `sny hor iksy ^ vI rKI= a»dr aA`, toN rok id|tA= sB ro rhy sn aty mAtm iws° dA p»j mnA rhy sn ik`N ik `h jA,dy sn ik k¨/I mr c|¨kI hzAr toN vD ^ Bojn krvA`,A sI= pr iws° ny ikhA< “rovo nhIN= `h mrI nhIN `h ( m|tI 14:13-21; mrkus 6:30-44;wUhnA 6:1-14 ) 10 isrf s¨|tI hoE hY=” jdoN `h sAry rs°l vAps aAX tM `nHM ny aAky 53 sAry lok iws° `pr h|sy ik`Nik `h jA,dy sn iws° ^ aAp,y kIty hoX sAry k»mM dI tFsIl d|sI= 54 ik k¨/I mr c¨|kI sI= pr iws° ny `sdA h|T aAp,y tM iws° `nHM ^ aAp,y nAl lY igaA aty `h aAp,y 11 h|T iv|c ilaA aty `s ^ p¨kAiraA< “CoqI b|cI⁄ K/HI ho aAp ngr bYtsYdA ^ t¨r pX= pr jd hI lokAE 55 jAh⁄” `s dA aAtmA `s dy SrIr iv|c vAps prt ^ iws° dy `Ty ph¨«c, dA ptA lgA `h `sdy aAeaA ty `h J|q `%Q KlotI= iws° ny ikhA< “`s ^ ip%Cy ho t¨ry tM Fyr iws° ny `nHM lokM dA s¨aAgt 56 k¨J KA, lE dyvo=” k¨/I dy mApy eh sB vyK ky kItA aty `nHM ^ prmyS¨r dy rAj bAry idRSqMt hYrAn rih gX= iws° ny `nHM ^ ikhA ik eh iksy ^ id|ty aty ibmAr lokM ^ rAzI kItA= 12 nA d|s,A= d¨pihr toN bAad< bArHM rs°l iws° kol aAX aty aAK, l|gy< “imhrbAnI krky BI/ ^ jA, lE kho tM iws° v|loN bArHM rs°lM ^ Byj,A jo `h ny/y dy ip».M< KytM iv|c jA ky k¨J KA, lE l|B ( m|tI 10:5–15; mrkus 6:7–13) sk, ik`N jo asIN e|Ty d°r bIaAvAn iv|c hM=” 13 9 iws° ny bArHM rs°lM ^ e|kiQaA s%idaM aty `nHM ^ rogIaM ^ rAzI krn dI SktI id|tI aty sAry 2 B°tM ty eKitaAr id|tA= aty `nHM ^ prmyS¨r dy rAj pr iws° ny rs°lM ^ aAiKaA< “t¨sIN `nHM dy KA, dA k¨J pRb»D kro⁄” rs°lM ny aAiKaA< “sA.y kol p»j roqIaM aty do m|CIaM dA prcAr krn lE ibmArM ^ QIk krn lE bAhr toN v|D k¨J nhIN hY= sA^ aAs hY ik t¨sIN nhIN cAhoNgy 3 ByijaA= aty `sny rs°lM ^ aAiKaA< “jdoN t¨sIN sfr ik asIN jAEX at y en H M sAr y l o k M lE Bo j n 14 kro tM rAh lE k¨J nA lvo< nA koE soqI< nA JolA nA ilaAEX?” `Ty p»j hzAr dy krIb aAdmI ek|tr roqI aty nA hI pYsy= isrF jo k|p/y t¨sIN pAX hoX hn sI= 4 `hI sfr iv|c lY ky jAvo= aty ijs Gr jAvo a|gy hor iws° ny aAp,y cyilaM ^ ikhA< “lokM ^ kho ik `h 5 jgHM t¨rn t|k `%Ty hI r¨ko= aty ij|Ty vI lok t¨hA.A p»jAh-p»jAh dA e|k g¨q b,A ky p»gtM iv|c bYQ jA,=” | 15 s¨aAgt nhIN krdy< jdoN t¨sIN `h ngr C|.oN< tM `nHM cyilaM ny `s dA h¨km m»inaA ty sAry lokM ^ 16 dy iKlAF gvAhI dy tOr ty aAp,y pYrM dI D°/ JA/ p»gtM iv|c ibQA id|tA= tM iws° ny `h p»j roqIaM dyvo=” aty do m|CIaM h|T iv|c f/IaM aty asmAn v|l t|k ky
  • 84.
    l°kA 9:17-41 1060 `s lE pRB° dA S¨krAnA kItA= tM iws° ny `nHM ^ m°sA< XlIwAh aty iws° toi/aA aty cyilaM ^ lokM iv|c v». dy, lE dy id|tIaM= ( m|tI 17:1–18; mrkus 9:2–8) 17 28 sB lokM ny aAp,I st¨SqI m¨tAibk KADA= jdoN `nHM iws° dy eh aAK, toN a|Q k¨ idnM bAad< `s ny ny bcy hoX q¨ki/aM ^ ek%iQaM kItA< `nHM nAl bArHM aAp,y nAl ptrs< wAk°b aty w°h»nA ^ ilaA aty 29 qokrIaM Br gEaM sn= e|k phA/ `%ty pRRArTnA krn lE igaA= jdoN `h pRArTnA kr irhA sI tM `s dy m°h dA r»g r°p bdl,A « 30 ptrs aAKdA iws° hI msIh hY S¨r° ho igaA= `sdy vstr icqy cmkIly ho gX= `s ( m|tI 16: 20–28; mrkus 8: 30–9:1 ) vkt do aAdmI iws° nAl g|lM kr rhy sn jo ik m°sA 18 31 e|k vAr jdoN iws° e|k%ilaM pRArTnA kr irhA aty XlIwAh sn= m°sA aty XlIwAh vI b/y cmk sI tM `s dy cyly `s kol aAX= iws° ny `nHM ^ p¨iCaA< y rhy sn aty `h iws° nAl `s dI mØt bAry g|l kr “lok kI kih»dy hn ik mYN kO, hM?” rhy sn ijh/I ik wr°Slm iv|c vApr, vAlI sI= 19 32 cyilaM ny jvAb id|tA< “k¨J kih»dy hn ik t° w°hnA » pr ptrs aty `s dy sATI ghrI nINd s¨|ty hoX bpitsmA dy, vAlA hYN< d°jy kih»dy hn t° XlIwAh hY sn= pr jdoN `h jAgy `nHM ny iws° dI mihmA vyKI 33 aty k¨J d°sry aAKdy hn ik t° pRAcIn kAl iv|c ho c|¨ky aty `s nAl do hor aAdmIaM ^ K/Hy vyiKaA= jdoN nbIaM iv|coN hYN ijh/A d¨bArA jIvn iv|c aA igaA m°sA aty XlIwAh vAps jA rhy sn tM ptrs ny ikhA< hY=” “s¨aAmI< sA.y lE e%Ty rih,A cgA hY= asIN e%Ty 20 tM iws° ny aAp,y cyilaM ^ ikhA< “t¨sIN kI aAKdy it»n t»b° lAvMgy< e|k t¨hA.y lE< e|k m°sA lE aty ho ik mYN kO, hM?” e|k XlIwAh vAsty=” pr ptrs nhIN jA,dA sI ik ptrs ny jvAb id|tA< “msIh jo ik prmyS¨r v|loN `h kI aAK irhA hY= 21 34 hY=” iws° ny `nHM ^ cOks kItA ik eh g|l iksy ^ jdoN hAly ptrs g|lM kr irhA sI tM cAr c¨fyry nhIN d|s,I= e|k b|dl CAeaA tM `h .r gX jdoN `h b|dl 35 iv|c iGr gX= tM bdl iv|coN e|k aAvAz aAE aty iws° aAKdA hY ik `s ^ mrnA pvygA ikhA< “eh myrA p¨|tr hY⁄ eh `h hY ijs ^ mYN c¨i,aA 36 ( m|tI 16:20–28; mrkus 8:30–9:1 ) hY aty t¨sIN sAry es dI s¨,o=” jdoN aAvAz alop 22 `sny aAiKaA< “mn¨|K dy p¨|tr lE eh zr°rI hY ho gE tM `Ty kyvl iws° hI sI= tM ptrs< wAk°b aty ik `h bh¨t sArIaM tklIFM ivcoN g¨zry aty bz¨rg w°h»nA c|¨p rhy `nHM ny jo k¨J vI vyiKaA sI `s bAry wh°dI aAg°aM< pRDAn jAjkM aty nym dy `pdySkM iksy ^ vI k¨J vI s°ct nhIN kItA= d¨aArA vI nAm»z°r kItA jAvy aty mAiraA jAvy aty iFr tIjy idn mØt toN jIvn v|l `BAiraA jAvy=” iws° dA e|k bAlk ^ QIk krnA ijs 23 `s ny sBnM ^ aAiKaA< “jykr koE myry a»dr BirSq aAtmA sI ip|Cy c|l,A cAh¨dA hY< tM `s ^ aAp,y aAp ^ itaAg,A » ( m|tI 17:14–18; mrkus 9:14–27) 37 cAhIdA hY aty roz aAp,I slIb c¨k ky myry ip|Cy c|l,A | agly idn iws°< ptrs< wAk°b aty w°h»nA phA/I 24 cAhIdA hY= ik`N ik ijh/A vI aAp,I jAn bcA`,A toN vAps prt aAX= lokM dA e|k v|.A sm°h iws° ^ 38 cAh¨»dA hY< `h `s ^ g¨aA lvygA pr jo koE aAp,A imilaA= BI/ iv|coN e|k aAdmI cIikaA< “hy g¨r°⁄ jIvn myry lE blIdAn krygA `h `s ^ bcA myhrbAnI krky myry p¨|tr ^ vyKo= `h myrA e|klOtA 25 39 lvygA= ik`N ik kI FAedA jykr koE mn¨|K p°rA p¨|tr hY= acAnk myry p¨|tr iv|c pRyt aAtmA aA`NdA jgt kmAvy pr aAp,A-aAp ^ nSq kr lvy jM hY ty ifr `h iclA`NdA hY= `h aAp,y aAp ty kAb° 26 aAp,y aAp ^ g¨aA lvy? jykr koE mYToN aty myry g¨aA bYQdA hY atyy ifr m°«h iv|coN J|g vhA`NdA hY= bcnM toN Srim»dA hY tM mn¨K dA p¨tr vI `doN Srim»dA | eh BirSq-aAtmA `s ^ bh¨t prySAn krdA hY< aty 40 hovygA< jdoN `h aAp,I mihmA aty aAp,y iptA dI `s ^ kdI vI nhIN C|.dA= mYN t¨hA.y cyilaA ^ vI 27 mihmA aty piv|tr d°tM dI mihmA nAl aAvygA= mYN arjoE kItI ik `h myry bAlk iv|cNo es iBRSq aAtmA t¨hA^ s|c aAKdA hM ik ij»ny es vyly eTy mOj°d hn ^ k|> dy, pr `h aijhA nA kr sky=” 41 `nHM iv|coN k¨J mØt dA s¨aAd nhIN cK,gy jd t|k iws° ny aAiKaA< “hy byprtIt aty BRSq pI/HI⁄ ik»nA `h prmyS¨r dy rAj ^ nA vyK lY,=” icr mYN tyry nAl rhMgA= ik»nA icr mYN tyry nAl
  • 85.
    1061 l°kA 9:42-10:1 DIrzvAn rhMgA=” tM iws° ny `s aAdmI ^ ikhA< kItA= `sny aAp,y a|gy k¨J aAdmI Byjy aty `h t¨r “aAp,y bAlk ^ e%Ty lY aA=” ky sAmirwA dy e|k ip». iv|c iws° dy aA`, dI itaArI 42 53 jdoN bAlk aA irhA sI tM B°t ny bAlk ^ imrgI krn LE gX= pr sAmirwA dy lokM ny iws° dA dI hAlt iv|c zmIn ty pqikaA tM bAlk aAp,y aAp s¨aAgt nhIN kItA ik`N ik `h wr°Slm v|l jA 54 ty kAb° g¨aA bYQA pr iws° ny iBRSq aAtmA ^ iJ/ikaA irhA sI= `s dy cyly wAk°b aty w°h»nA ny eh vyK ky aty `s ny bAlk ^ rAzI kItA aty bAlk ^ `s dy ikhA< “pRB° jI< kI tyrI mrzI hY ik asIN h¨km krIX ik 43 55 iptA dy hvAly kr id|tA= sAry lok `nHM sArIaM svrg toN a|g vrHy ty enHM ^ nSq kr dyv?”* y pr 56 g|lM ty hYrAn sn jo iws° kr irhA sI= iws° m¨i/aA aty `nHM ^ iJ/ikaA=* iFr `h aty `s dy cyly d°sry Sihr ^ c|l pX= iws° dA aAp,I mØt bAry d|s,A ( m|tI 17:22–23; mrkus 9:30–32) iws° dA anusr, krnA iws° dIaM mhAn g|lM ty sB lok hYrAn sn= iws° ny ( m|tI 8:19–22) 44 57 aAp,y cyilaM ^ ikhA< “`h g|lM jo mYN t¨hA^ h¨, jdoN `h rAh ty cly jA rhy sn tM iksy ny iws° ^ d|s irhA hM enHM ^ iDaAn nAl s¨,o ik: mn¨|K dA ikhA< “ijTy ikty vI tsIN jAv< mNY thA.A ipCA krMgA=” ¨ o ¨ | 45 58 p¨|tr aAdmIaM dy h|TIN f/vA id|tA jAvygA=” pr iws° ny aAiKaA< “l°«b/IaM dy rih, lE Gorny cyly eh nA smJ sky ik `h kI aAK irhA hY= arT hn aty p»CIaM dy rih, lE aAlH,y= pr mn¨|K dy `nHM toN C¨ipaA hoeaA sI es lE `h eh smJ nA p¨|tr dy isr Drky aArAm krn lE koE TM nhIN=” 59 sky= pr `h es bAry iws° ^ p¨|C, toN GbrA`Ndy iws° ny e|k hor mn¨|K ^ ikhA< “myry ipCy t¨r aA⁄” sn= pr aAdmI ny aAiKaA< “pRB¨ jI⁄ ikrpA krky mY^ jA, dI aAigaA dyvo tM jo mYN pihlM aAp,y ipP ^ dFnA sB toN mh|tvpUr, mn¨|K aAvM=” 60 ( m|tI 18:1–5; mrkus 9:33–37) pr iws° ny `s ^ aAiKaA< “m¨ridaM ^ aAp,y 46 iws° dy cyilaA ivckAr e|k tkrAr S¨r° hoE ik m¨rdy aApy d|b, id` pr t° jA aty prmyS¨r dy rAj 47 `nHM iv|coN ikh/A ivaktI mh|tvp°r, hY? `h bAry `nHM ^ d|s=” 61 jA,dA sI ik `h kI soc rhy hn tM `sny e|k bAlk d°jy aAdmI ny aAiKaA< “pRB°< mYN t¨hA.y mgr ^ ilaA aty `s Coqy bAlk ^ aAp,y kol K/HA kr t¨rMgA= pr pihlM mY^ aAigaA dyvo ik mYN aAp,y 48 ilaA aty ifr aAp,y cyilaA ^ ikhA< “jy koE vI pirvAr ^ alivdA aAK aAvM=” 62 myry nM ty es Coqy bAlk ^ kb°l krdA hY tM `h mY^ iws° ny aAiKaA< “jykr koE aAp,A h|T hl ty rK kb°l kr lYNdA hY= jykr koE mY^ kb°ldA hY `h `s ky ipCAhM JAkdA hY< tM `h prmyS¨r dy rAj dy lAek ^ kb°l krdA hY< ijs ny mY^ ByijaA hY= ik`N ik jo nhIN hY=” koE vI t¨hA.y iv|coN sB toN v|D inmrtA vAlA hY `hI sB toN v|D mh|tvpUr, mn¨|K hY=” iws° v|loN bh|tr mn¨|K Byjy jA,y ijh/A mn¨|K tuhA.y i˘KlAF nhIN `h tuhA.A hI hY ( mrkus 9:38–40) 10 es toN bAad pRB° ny bh|tr* hor aAdmI c¨,y= `s ny `nHM ^ do-do aAdmIaM dy sm°hM iv|c kItA aty `nHM ^ sAry ngrM aty sArIaM TAvM ty 49 w°h»nA ny a|goN aAiKaA< “pRB°< asIN e|k bdy ^ tyry nM iv|c B°tM ^ k|>dy vyiKaA= asIN `s ^ e`N krn tuk 54 k¨J w°nAnI nklM iv|c joi/aA igaA hY: “...ijvyN toN vrijaA ik`N ik `h sA.y sm°h iv|coN nhIN hY=” XlIwAh ny kItA sI⁄” 50 tuk 55 k¨J w°nAnI nklM iv|c joi/aA igaA hY: “aty iws° ny iws° ny w°h»nA ^ aAiKaA< “`s ^ nA roko< ik`N ik aAiKaA< ‘t¨sIN nhIN jA,dy ik t¨sIN iks trHM dy aAtmy nAl `h jo t¨hA.y ivr¨|D nhIN< `h t¨hA.y pAsy hY=” sbD r|Kdy ho= 56aAdmI dA pu|tr aAdmIaM dIaM rUhM ^ tbAh krn lE nhIN aAeaA sgoN `nHM ^ bcA`, sAmirwA Sihr 51 aAeaA=’” `h vkt ny/y aA irhA sI jdoN iws° C|. ky s¨rg 52 bh|tr l°kA dIaM k¨J w°nAnI nklM iv|c 70 iliKaA igaA v|l jAvygA= tM `s ny wr°Slm ^ jA, dA FYslA hY=
  • 86.
    l°kA 10:2-27 1062 aAp,y a|gy a|gy ByijaA ij%Ty `h K¨d jA, vAlA sI= jo mY^ nAm»z°r krdA hY `s ^ nAm»z°r krdA hY ijs 2 `s ny `nHM ^ ikhA< “fsl tM bh¨t hY pr vA>y To/y ny mY^ ByijaA hY=” hn< es lE t¨sIN fsl dy pRB° a|gy byntI kro jo `h 3 aAp,I fsl v|>, lE vA>y Byjy= t¨sIN jAP= pr SYtAn dA i.|g,A 17 sAvDAn rho⁄ mYN t¨hA^ biGaA/M iv|c lyilaM vM{ Byj jdoN bh|tr aAdmI aAp,I wAtrA toN vAps m¨/y 4 irhA hM= aAp,y nAl koE pYsA< TYlA< jM j¨ty vgYrA tM `h b/y K¨S sn= `nHM aAiKaA< “pRB°< jdoN asIN tyry nA c|¨k,A aty nA hI rAh jMdy lokM nAl g|lIN l|g,A= nM dA izkr kItA tM B°tM ny vI sA.I aAigaA dA 5 18 ijs Gr iv|c vI t¨sIN jAvo pihlM eh aAKo ik ‘es pAl, kItA=” iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “mYN SYtAn ^ 6 19 Gr iv|c SMtI rhy=’ jykr `Ty koE SMtI ^ ipaAr aAkAS toN ibjlI vM{ i.gidaM vyiKaA= s¨,o⁄ mYN krn vAlA bdA hY< t¨hA.I SMtI dI asIs `s dy nAl t¨hA^ s|pM aty Q°«ihaM ^ im|D, dI aty t¨hA^ t¨hA.y hovygI= jykr nhIN tM t¨hA.I SMtI dI asIs t¨hA.y d¨Sm, dI SktI ^ hrA`, dI tAkt id|tI hY= koE 7 20 kol vAps aA jAvygI= `s Gr iv|c rih,A jo SANtI vI t¨hA^ s|q nhIN mArygA= pr pRsn nA hovo ik r°hM ^ ipaAr krdA hY= aty `h jo KA,-pI, ^ dy, `hI t¨hA.I aigaA m»ndIaM hn= sgoN K¨S hovo ik t¨hA.y KA,A= ik`Nik e|k kAmA aAp,I mj°rI dA h|kdAr nM svrg iv|c ilKy gX hn= 8 h¨«dA hY= t¨sIN e|k Gr C|. ky d°jy Gr nA jA,A= aty jdoN t¨sIN e|k ngr iv|c pRvyS kro aty lok t¨hA.A iws° dA iptA a|gy pRArTnA krnA s¨aAgt krn tM `hI Boj, KAP jo `h t¨hA^ dy,= ( m|tI 11:25–27; 13:16–17) 9 21 aty `Ty do bImAr lokM ^ jA ky rAzI krnA aty `nHM `sy pl piv|tr-aAtmA ny iws° ^ K¨SI mihs°s ^ jA ky aAK,A< ‘prmyS¨r dA rAj t¨hA.y ny/y aA irhA krvAE tM iws° ny aAiKaA< “hy iptA⁄ srvg aty 10 hY=’ aty jdoN t¨sIN iksy ngr iv|c jAP aty lok DrtI dy pRB°< mYN tyrI `stit krdA hM= ik`Nik t°« t¨hA.A s¨aAgt nA krn tM `s Sihr dIaM glIaM enHM g|lM ^ igaAnIaM aty cAlAk lokM toN l¨kAeaA< 11 iv|c jAP aty kho< ‘asIN t¨hA.y ngr dI D°/< vI pr b%icaM ^ pRkASmAn kItA hY= myry iptA< t°« eh sB JA/ rhy hM jo sA.y pYrM nAl l|g gE sI= pr eh es lE kItA ik`Nik t°« aijhA krky s|cm¨|c pRsn wAd rK,A ik jldI hI prmyS¨r dA rAj aA`, vAlA sI= 12 22 hY=’ mYN t¨hA^ d|sdA hM< ik inr,y dy idn sd°m * “myry iptA ny mY^ sB k¨J sONipaA hY= koE mn¨|K dy lokM dA hAl enHM lokM nAloN vDyry cgA hovygA=” nhIN jA,dA hY ik p¨|tr kO, hY< kyvl iptA jA,dA hY= aty eh vI kyvl p¨|tr hI jA,dA hY ik iptA kO, hY= aty ijh/y lokM ^ p¨|tr pRgq krnA cAhygA ik iptA iws° v|loN anAsTAvAnM ^ cOksI kO, hY kyvl PhI iptA ^ jA, sk,gy=” 23 ( mrkus 11:20–24) td `h aAp,y cyilaM v|l m¨i/aA< aty `nHM ^ 13 “K¨rAzIn tyry ty lAhnt< bYtsYdA tyry ty lAhnt= g¨pt trIky nAl ikhA< “D»n hn `h a|KIaM jo eh 24 mYN t¨hA.y drimaAn bh¨t sAry kirSmy kIty= jy mYN `h vyKdIaM hn jo t¨sIN vyKdy ho= ik`N ik mYN t¨hA^ kirSmy s°r aty sYdA iv|c kIty h¨»dy tM `nHM ny kdoN dy d|sdA hM bh¨t sAry rAjy nbI vI `h g|lM dyK,IaM aAp,y jIvn bdl lX h¨d= aty t|p/ pihn ky aAp,y » y cAh¨dy hn jo `h nhIN vyK sky= `h `hI s¨n,A cAh¨dy » » `pr s¨aAh ml lYNdy eh drSA`, lE ik `h aAp,y hn jo t¨sIN s¨,dy ho= pr s¨, nA sky=” 14 pApM lE m¨aAFI mgdy hn= pr inr,y dy idn s°r 15 aty sYdA koloN t¨hA.A hSr v|D mA/A hovygA= aty t° nyk sAmrIaM bAry idRSqMt 25 kfrnAh°m⁄ kI t°« socdA hYN ik t° s¨rgM t|k `cA c¨%ikaM t|d e|k nym dA `pdySk `Q KloeaA= `h iws° jAvygA? nhIN⁄ t° mØt dI TM ty T|ly s¨%iqaA jAvyNgA= ^ prK,A cAh¨«dA sI tM `s ny ikhA< “g¨r° jI⁄ sdIvI 16 “jykr koE mn¨|K t¨hA.I s¨,dA hY tM jA,o `h jIvn pA`, lE mY^ kI krnA cAhIdA hY=” 26 mY^ hI s¨,dA hY= pr jykr koE t¨hA^ m»n, toN enkAr iws° ny aAiKaA< “nym iv|c kI iliKaA hoeaA hY? krdA hY tM `h myry toN vI enkArI h¨«dA hY= aty `h t°« `s iv|c kI pi/HaA hY?” 27 `s ny jvAb id|tA< “‘pRB° aAp,y prmyS¨r ^ p°ry sdUm e|k Sihr ij%Ty bhut bury lok rih»dy sn= prmyS¨r ny `nHM dy SihrM ^ tbAh krky `nHM ^ szA id|tI= idl nAl< p°ry aAtmy nAl< aAp,I p°rI tAkt nAl
  • 87.
    1063 l°kA 10:28-11:9 39 aty aAp,y pry idmAg nAl ipaAr kr=* aty< ‘d°ijaM ° o aAp,y Gr in`tA id|tA= mArTA dI e|k BY, sI nAl vI e»J ipaAr kro ijvyN t¨sIN aAp,y-aAp ^ ijs dA nM mirwm sI= mirwm iws° dy cr,M iv|c 40 krdy ho=’”* bYQ ky `s dy bcn s¨, rhI sI= pr mArTA ^ sB 28 iws° ny `s ^ aAiKaA< “t° iblk¨l dr¨st jvAb k¨J itaAr krn lE enA k»m sI= es lE `h id|tA hY< es ty aml kryN tM t°« ij`NdA rhyNgA=” is|DI iws° kol gE aty `s ^ p¨%iCaA< “pRB°< kI t¨hA^ 29 `h aAdmI drSA`,A cAh¨»dA sI ik `h svAl ictA nhIN ik myrI BY, enA sArA k»m myry ekilaM p¨|C, iv|c shI sI< es lE `s ny iws° ^ aAiKaA< krn lE C|. gE hY= `s ^ aAKo ik myrI mdd 41 “myrA g¨aM>I kO, hY?” kry=” pr pRB° ny aAiKaA< “mArTA⁄ P mArTA⁄ t°« bh¨t 30 42 es g|l dA jvAb id»idaA iws° ny ikhA< “e|k sArIaM g|lM bAry ic»itt aty GbrAE hoE hYN= pr aAdmI wr°Slm toN wrIho v|l ^ jA irhA sI= k¨J isrf e|k hI g|l zr°rI hY= mirwm ny aAp,y lE .Ak°aM ny `s ^ Gyr ilaA= `nHM ny `s dy k|p/y pA/ es nyk k»m dI co, kItI hY= aty eh `s toN nhIN id|ty `s ^ b¨rI trHM k¨%iqaA aty `s ^ a|D moeaA KoihaA jAvygA= 31 C|. ky cly gX= sb|b nAl e|k wh°dI jAjk `s s/k toN l»G irhA sI< ijs vkt `s jAjk ny `s iws° pRArTnA bAry `pdyS iddA a|Dmry mn¨|K ^ s/k ty ipaA vyiKaA tM `h `s dI ( m|tI 6:9–15; 7:7–11) mdd krn lE r¨ikaM nhIN sgo agHM< l»G igaA= 32 e|k lyvI vI `s rAh toN lG irhA sI aty `h vI `s aAdmI ^ vyK ky e|k pAsy ho ky l«G igaA< `h vI 11 e|k vAr iws° iksy TM ty pRArTnA kr irhA sI= jdoN `h pRArTnA kr hiqaA tM `s dy e|k cyly ny `s ^ aAiKaA< “pRB°⁄ sA^ pRArTnA krnI 33 `s dI mdd lE nhIN r¨ikaA= `s rAh ifr isKAvo ijvyN w°h»nA ny aAp,y cyilaM ^ isKAE sI=” 2 e|k sAmrI aAeaA= `h `s jgHA ph¨«icaA ij|Ty `h iws° ny cyilaM ^ aAiKaA< “jdoN t¨sIN pRArTnA kro a|D moeaA mn¨K byhAl ipaA sI= jdoN `h ny/y aAeaA | tM eh aAKo: 34 aty bdy ^ vyiKaA< aty `s ty trs KADA= `h `s ‘hy iptA⁄ tyrA nAm hmySA piv|tr m»inaA jAvy< aty dy nyy/y aAeaA aty zYt°n dy tyl aty mY nAl `s dy asIN pRArTnA krdy hM ik tyrA rAj aAvy= 3 jKmM ty p|qI kItI= `s sAmrI kol e|k gDA sI `sny hr roz sA^ `h roqI dy< jo sA^ lo/IdI hY= 4 jKmI mn¨|K ^ `s `pr ibQAeaA aty `s ^ e|k sA.y pAp m¨aAf kr ik`Nik jo sA.y nAl glt srHM iv|c lY igaA aty `Tyy jA ky `sdI qihl kItI= krdA hY asIN vI hr `s mn¨|K ^ iKmA krdy hM aty 35 agly idn `s ny do cMdI dy is|ky k|>y aty srM vAly sA^ prKy nA jA, dyvIN=’” ^ id|ty aty `s ^ aAiKaA< ‘es GAel mn¨|K dI dyKBAl krI= jykr t°« es toN vD pYsA es mn¨|K lgAtAr m»gdy rho 5-6 `pr Krc kry tM jdoN mYN eTy dobArA vAps aAvMgA tM `s ny `nHM ^ ikhA< “iksy hAlAt iv|c< t¨hA.y tM tY^ mo/ dyvMgA=’” iv|coN koE e|k a|DI rAt aAp,y im|tr dy Gr jA ky 36 mY^ d|so< “e»nHM it»nM aAdmIaM iv|coN iks aAdmI aAKy ik< ikrpA krky mY^ it»n roqIaM dy< ‘ik`N ik myrA ny `s bdy nAl g¨aM>I ho, dA sb°t id|tA ijs `%ty e|k im|tr sFr toN myry Gr aAeaA hY< pr myry kol 7 .Ak°aM ny hmlA kItA sI?” `s ^ K¨aA`, lE k¨J nhIN hY=’ m»n lvo jykr 37 nym dy `pdySk ny aAiKaA< “`s aAdmI ny< ijs t¨hA.A im|tr Gr dy a»dro hI t¨hA^ jvAb id»dA hY< ny `s `pr rihm drsAeaA=” tM iws° ny `s ^ ‘clA jA⁄ mY^ t»g nA kr⁄ drvAzA pihlM hI b»d ikhA< “tM jA< t°« vI jA ky evyN hI kr=” ipaA hY= mYN aty myry b|cy m»jy ty s¨|ty pX hM ty mYN h¨, `Q ky tY^ roqIaM dy, dI zihmt nhI kr skdA=’ 8 mirwm aty mArTA mYN tuhA^ d|sdA hM ik BAvyN `h tuhA^ `Q ky roqI 38 jdoN iws° aty `s dy cyly sFr ty sn tM `h e|k dy,I psd nhIN krdA ik`N ik `h tyrA im|tr hY= pr ngr iv|c ph¨«cy= mArTA nA` dI e|k aOrt ny `s ^ ik`N ik tusIN bAr bAr pu|C rhy ho< `h `%QygA aty jo 9 tuhA^ cAhIdA hY dy dyvygA= es lE mYN aAKdA hM ik “pRBU aAp,y ... ipaAr kro” ibvsTA 6:5 t¨sIN pRB° kol inr»tr m»gogy tM `h t¨hA^ dyvygA= “dUijaM nAl ... krdy ho” lyvIaM 19:18 jykr >°«.oNgy tM `h t¨hA^ l|BygA< lgAtAr K/kA`Ndy
  • 88.
    l°kA 11:10-33 1064 10 rhoN tM t¨hA.y lE drvAzA KoilHaA jAvygA= ik`Nik KAlI mn|uK hryk jo m»gdA hY `s ^ imldA hY< jo l|BdA hY `h ( m|tI 12:43–45) 24 pRApt krdA hY< aty ijh/A mn¨|K drvAzA K/kA`NdA “jdoN koE iBRSq aAtmA iksy mn¨|K iv|coN bAhr 11 hY `s lE KoilHaA jMdA hY= t¨hA.y iv|coN ikh/A hY jo aA`NdA hY< `h s|¨kIaM TAvM ivcoN lGdA hoeaA arAm e|k iptA vjoN aAp,y p¨|tr ^ s|p dyvygA jd ik `h krn lE jgA lBdA iFrdA h= pr jdNo `s ^ aArAm H | Y 12 m|CI m»gdA hY= jM jdoN `h aM.A m»gy tM t¨sIN ib|C° krn lE koE TM nhIN l|BdI= tM `h aAKdA hY< ‘mYN 13 dyvoNgy? nhIN⁄ tusIN vI bAkI sB lokM vM{ ho= t¨sIN ijs Gr ^ C|. ky aAeaA sI `%Ty hI jA irhA hM=’ 25 b¨ry ho ky vI jykr aAp,y b%icaM ^ c»gIaM dAtM dy,IaM ifr `h vAps aA`NdA hY aty jdoN `h `s TM ^ 26 jA,dy ho tM svrg iv|c iptA ikty v|D piv|tr aAtmA sAF aty s%ijaA sviraA vyKdA hY= tM `h iBRsq id»dA hY jo `s toN m»gdy hn=” aAtmA bAhr jAky s|t hor aAtimaM ^ ek|QA krdA hY< ijh/y `s nAloN vI vDyry iBRSq h¨»dy hn= tM `h iws° dA aiDkAr pRB° v|loN hY sB BirSq aAtmy `sy TMvyN jAky ifr rih, l|g jMdy ( m|tI 12:22–30; mrkus 3:20–27) hn= es trHM `s mn¨|K dI hAlt pihlM nAlo vI v|D 14 e|k vAr iws° e|k aAdmI iv|coN B°t k|> irhA sI= BY/I ho jMdI hY=” jo ik B°t dy kbzy kAr, g°»gA sI< jdoN B°t bAhr aAeaA tM aAdmI ny bol,A S¨r° kr id|tA= es GqnA ijh/y mn¨|K vAstv iv|c KuS hn 15 27 ty lok b/y hYrAn ho gX= pr k¨J lokM ny ikhA< “`h jdoN iws° ny eh sArIaM g|lM aAKIaM tM BI/ B°tM dy SAsk baAl zb°l dI shAetA nAl B°tM ^ iv|coN e|k aOrt ny `%cI aAvAz iv|c aAiKaA< “D»n hY k|>dA hY=” `h mM ijsdI k|¨KoN t°« jnm ilaA ty ijsdA t° d|¨D 16 28 aty horM ny `s ^ prK, lE s¨rg v|loN inSAn pItA hY=” pr iws° ny aAiKaA< “eh s|c hY< pr `h 17 drSA`, lE aAiKaA= pr iws° `nHM dy mn dIaM lok vDyry D»n ho,gy jo prmyS¨r dy `pdySM ^ s¨,dy jA,dA sI so `sny lokM ^ aAiKaA< “e|k rAj< jo hn aty `nHM dy m¨tAibk hI krdy hn=” vi.aA hoeaA aty aAp,y ivr¨|D l/dA hY< nSq ho jAvygA= aty e»J hI e|k Gr ijh/A ik vi.aA hoeaA sA^ sb°t dyvo 18 hY aty aAp,y ivr¨|D l/dA hY< >ih jAvygA= jykr ( m|tI 12:38–42; mrkus 8:12) 29 SYtAn aAps iv|c vi.aA hoeaA hY tM `nHM dA rAj jdoN `sdy kol bh¨t lokI e|kQy h¨dy gX tM `sny « ikvyN QihrygA? mYN aijhA es lE aAKdA ik`N ik aAiKaA< “eh BRSq pI/HI hY< eh prmyS¨r dy sb°t t¨sIN aAKdy ho ik mYN baAl zb°l dI shAetA nAl B°t vjoN kirSmy jM inSAn cAh¨«dI hY= pr `nHM ^ sb°t 19 k|>dA hM= aty jykr mYN baAl zb°l dI shAetA vjNo kE kirSmA nhIN idKAeaA jAvgA isvAe wnAh o y ° 30 nAl B°t k|>dA hM tM iFr t¨hA.y cyly iks dI shAetA dy kirSmy toN= ijs trHM w°nAh nInvAh dy lokM lE nAl `nHM ^ bAhr k|>dy hn? e`N t¨hA.y aAp,y lok inSAn hoeaA `sy trHM mn¨|K dA p¨|tr vI es pI/I 20 31 hI eh sAbt kr rhy hn ik t¨sIN glt ho= d°jy lE hovygA= inr,y dy idn d|K, dI rA,I K/HI pAsy mYN prmyS¨r dI SktI dI shAetA nAl B°t bAhr hovygI aty es pI/HI dy lokM dy iKlAF bolygI= ik`N? k|>dA hM= es dA arT eh hY ik prmyS¨r dA rAj ik`N ik `h DrtI dy d°sry isry toN s¨lymAn dA igaAn 32 t¨hA.y kol aA ph¨«icaA hY= s¨n, lE aAE sI= inr,y dy idn nInvAh dyy lok 21 “jdoN koE tAktvr mn¨|K p°rI trHM hiTaAr b»d K/Hy ho,gy aty es pI/HI dy lokM dy iKlAF bol,gy= h¨»dA hY aty aAp,y Gr dI rKvAlI kr irhA h¨»dA hY< ik`N? ik`N ik jdoN `nHM ny w°nAh dy pRcAr s¨,y tM 22 tM `s dI sptI s¨riKat h¨»dI hY= pr jykr vDyry `nHM ny aAp,y ihrdy bdl lX sn= aty h¨, vyKo SktISAlI aAdmI `s ty hmlA krdA hY aty `s ^ w°nAh nAloN vI vDyry mhAn koE e%Ty hY= hrA id»dA hY tM< ijnHM hiTaArM `%ty `h inrBr sI< `h `nHM ^ lY lYNdA hY= aty d°ijaM nAl l¨q dA sAmAn | dunIaM lE rOSnI b,o 23 v. lYNdA hY= jykr koE myry nAl nA hoky sgo myry ( m|tI 5:15; 6:22–23) 33 ivr¨|D hY aty jykr `h myry nAl sMJ nhIN krdA so “koE vI dIvA jgA ky `s ^ CpA`NdA nhIN jM myry ivr|¨D hY ty iK». jMdA hY= BM.y T|ly nhIN rKdA< sgoN es ^ SmHAdAn `%ty rKdA
  • 89.
    1065 l°kA 11:34-12:7 hY tM ik eh aA`, vAly lokM dy rAh ^ rOSn kry= aAp,y p¨riKaM dy kArjM nAl sihmt ho= `nHM ny 34 tyrI a|K tyry srIr dA cAn, hY< eslE jykr tyrIaM nbIaM ^ mAiraA aty t¨sIN `nHM dy mkbry b,vA`Ndy 49 a|KM cgIaM hn< tM tyrA sArA SrIr vI cAn, nAl ho= esy lE prmyS¨r dy igaAn ny aAiKaA< ‘mYN `nHM Brrp°r hY= pr jykr tyrIaM a|KM iv|c Koq hY tM tyrA kol nbIaM aty rs°lM ^ ByjMgA= `h `nHM iv|coN k¨J 35 50 SrIr vI hnyry nAl Brp°r hY= eslE sAvDAn e|k ^ mAr dy,gy aty d°ijaM ^ d. dy,gy=’ es rih,A< ikty t¨hA.y a»dr dA cAn, hnyrA nA ho jAvy= vAsty es pI/HI dy lokM ^ d¨nIaM dy m¨|> toN hI nbIaM 36 51 jykr t¨hA.A sArA SrIr rOSnI nAl Brp°Rr hY aty ^ mArn dA Fl B¨gtnA pvygA= t¨hA^ sAry ktlM jy esdA koE vI a»g hnyry iv|c nhIN hY< Fyr sArA dy Fl dA sAmH,A krnA pvygA hAbl dy ktl toN lyky SrIr rOSnI nAl Brp°r hovygA< ijvyN ik e|k dIpk zkrwAh dy ktl tk< jo jgvdI aty mdr dy ivckAr | y dI rOSnI sB `%ty cmkdI hY=” mAiraA sI= hM< mYN t¨hA^ d|sdA hY es sB vAsty es pI/HI dy lokM ^ izmydAr QihrAeaA jAvygA= 52 iws° v|loN FrIsIaM dI in»idaA “nym dy `pdySko t¨hA.y ty lAhnt< ik`N jo t¨sIN ( m|tI 23:1–36; mrkus 12:38–40: lUkA 20:45–47) igaAn dI k¨»jI c¨|k lE hY= t¨sIN K¨d vI pRvyS nhIN 37 jdoN iws° g|l kr hiqaA< e|k frIsI ny `s ^ kItA aty t¨sIN `nHM ^ vI a/cn pAE ijh/y pRvyS aAp,y nAl Bojn krn lE byntI kItI= tM iws° myz krnA cAh¨»dy sn=” 38 53 ty bYQ igaA= pr frIsI hYrAn sI jdoN `sny vyiKaA jdoN iws° `h TM C|. irhA sI tM nym dy `pdySkM ik iws° ny Boj, KA, toN pihlM aAp,y h|T nhIN Doty aty frIsIaM ny b/y svAl krky iBaAnktA nAl `sdI 39 54 sn= pr pRB° ny `s ^ ikhA< “t¨sIN frIsI aAp,y ivroDtA krnI S¨r° kr id|tI= `h `s ^ anykM ipaAly aty TAlIaM bAhroN hI sAF krdy ho pr t¨hA.A iviCaM bAry aØKy svAl p¨C, l|gy tM jo `h k¨J aijhA | 40 a»dr lAlc aty bdI nAl Brp°r hY= hy m°rKo⁄ kI khy ijs^ `h Zlt sAibt kr sk,= ijs ny bAhroN b,AeaA< `s ny hI< a»dro nhIN 41 b,AeaA? eslE jo k¨J vI a»dr hY< `h lo/vd ^ id`= Fyr t¨hA.y lE sB k¨J S¨D ho jAvygA= frIsIaM vrgy nA b,o 42 FrIsIP t¨hA.y ty lAhnt ik`N ik t¨sIN aAp,y p¨dIny< hrml p|ty aty t¨hA.y bAZ iv|c `%gy hor sAry pOidaM dA dsvD tM id»dy ho< pr t¨sIN inaM aty prmyS¨r dy 12 esy ivckAr kE hzAr lok ek|Qy ho gX aty e|k d°jy `%ty i.|g, l|gy= iws° ny aAp,y cyilaM ^ ikhA< “frIsIaM dy KmIr toN hoiSaAr rih,A 2 ipaAr ^ qAl id»dy ho= pr t¨hA^ cAhIdA sI ik t¨sIN jo `nHM dA kpq hY= aijhI koE cIz C¨pI hoE nhIN 43 `h vI krdy aty enHM ^ vI nA C|.dy= frIsIP hY jo zAihr nhIN kItI jAvygI= aijhA k¨J vI g¨pt 3 t¨hA.y ty lAhnt< ik`Nik t¨sIN pRArTnA sTAnM iv|c nhIN hY jo d%isaA nhIN jAvygA= jo k¨J t¨sIN hnyry mh|tvp°r, jgHAvM aty bzArM iv|c s¨BkAmnAvM iv|c aAiKaA `h cAn, iv|c s¨i,aA jAvygA= aty jo 44 cAh¨dy ho= » thA.y ty lAhnt< ik`N ik tsIN `nM lkIaM ¨ ¨ H ¨ k¨J g|lM t¨sIN b»d kmiraM iv|c K¨sr f¨sr krdy ho< kbrM vrgy ho ijnHM `%tyy lokI a,Bol c|ldy hn=” Gr dy koiQaM `proN p¨kAr ky s¨,AEaM jA,gIaM=” iws° dA wh°dI `pdySkM nAl s»vAd isrf prmyS¨r toN .ro 45 nym dy `pdySkM iv|coN iksy e|k ny iws° ^ ikhA< ( m|tI 10:28–31) 4 “g¨r°⁄ jdoN t¨sIN frIsIaM bAry eh k¨J aAK rhy ho< tM tM iws° ny lokM ^ ikhA< “myry imtro< mYN t¨hA^ dsdA t¨sIN sA.I sBA ^ vI in»d rhy ho=” hM ik `nHM toN nA .ro jo SrIr ^ mAr skdy hn< pr 46 5 iws° ny aAiKaA< “nym dy pRcArko⁄ t¨hA.y ty lAhnt= es toN v|D `h k¨J nhIN kr skdy= pr mYN t¨hA^ ik`Nik t¨sIN lokM ty e»nA BAr pA`Ndy ho< ijs ^ c¨k,A | dsdA hM ik t¨hA^ iks kolo .rnA cAhIdA hY? t¨hA^ `h bh¨t m¨Sikl mihs°s krdy hn pr t¨sIN K¨d es `s koloN .rnA cAhIdA hY jo t¨hA^ mArn toN bAad 47 ^ e|k `Ngl nAl vI nhIN C°hdy= t¨hA.y ty lAhnt< nrkM iv|c s¨|q, dI tAkt rKdA hY= hM< `hI hY ijs ik`N ik t¨sIN nbIaM dy mkbry b,A`Ndy ho pr eh kolo t¨hA^ .rnA cAhIdA hY= 6 `hI nbI hn ijnHM ^ t¨hA.y p¨riKaM ny mAr id|tA sI= “kI pj pCI do pisaM lE nhIN ivkd= pr prmSr » » Y y y ¨ 48 7 es trHM t¨sIN sm°h lokM ^ drSA`Ndy ho ik t¨sIN `nHM iv|cNo iksy e|k ^ vI nhIN B¨ldA= hM pRB° jA,dA
  • 90.
    l°kA 12:8-34 1066 hY ik t¨hA.y isr `pr ik»ny vAl hn= .ro nhIN< t¨sIN dI idRSqI iv|c amIr nhIN hY aty aAp,y lE amIrI bh¨t sAry p»CIaM nAloN ikty `tm ho= jmHM krdA hY=” iws° toN Srim»dA nA hovy prmyS¨r dA rAj pihlM ( m|tI 10:32–33; 12:32; 10:19–20) ( m|tI 6:25–34;19–21) 8 22 “mYN t¨hA^ aAKdA hM ik jykr koE lokM a|gy eh iws° ny aAp,y cyilaM ^ ikhA< “mYN t¨hA^ aAKdA ekrAr kry ik `h myry nAl sbiDt hY tM mn¨|K dA hM ik t¨hA^ jI~, lE jo KA, dI lo/ hY t¨sIN `s p¨|tr vI `s dA ekrAr prmyS¨r dy d°tM a|gy krygA dI ic»tA nA kro aty nA hI srIr >k, lE k|pi/aM 9 23 ik `h ivaktI `s nAl sbiDt hY= pr jykr koE dI iFkr kro= ik`N ik iz»dgI KA, toN ikty v|D 24 lokM a|gy myrA enkAr kry tM prmyS¨r dy d°tM a|gy mr|tvwog hY aty SrIr k|pi/aM nAlo= p»CIaM v|l `s dA vI enkAr kItA jAvygA= vyKo `h bIzdy jM v>dy nhIN nA hI `h GrM jM 10 “jykr koE mn¨|K dy p¨|tr dy ivr¨|D k¨J kih»dA hY koiQaM iv|c anAj jmHM krdy hn< pr Fyr vI prmyS¨r tM mAf kItA jA skdA hY pr jy koE piv|tr aAtmA dy `nHM ^ Bojn iddA hY= t¨sIN p»CIaM nAloN vI bh¨t v|D iKlAF mdIaM g|lM kih»dA hY tM `s^ m¨aAF nhIN m¨|lvAn ho= 25 kItA jAvygA= “t¨hA.y iv|coN kO, hY ijh/A ic»tA krky aAp,I 11 26 “es lE jykr lok t¨hA^ pRArTnA sTAnA a|gy< izdgI dA e|k vI pl vDA skdA hY= es lE hAkmM aty aiDkArIaM a|gy ilaA`Ndy hn tM eh ic»tA jykr t¨sIN enI CoqI g|l vI nhIN kr skdy tM iFr 27 nA kro ik t¨sIN aAp,y aAp ^ ikvyN bcAvoNgy jM t¨hA^ t¨sIN bAkI g|lM bAry ic»tA ik`N krdy ho? j»glI 12 kI aAK,A cAhIdA hY= GbrAP nhIN ik`N ik `s f¨lM v|l vyKo⁄ dyKo `h ikvyN vDdy hn⁄ `h nA hI smyN piv|tr aAtmA t¨hA^ s°J dyvygA ik t¨hA^ kI s˘Kt imhnt krdy hn aty nA hI k|tdy hn< tM vI aAK,A cAhIdA hY=” `h e»ny vDIaA idsdy hn ik s¨lymAn vI aAp,y p°ry tyz iv|c e»nHM iv|coN e|k ij»nA vI s|ijaA nhIN iws° dA suaArT bAry KbrdAr krnA hoeaA sI= 13 28 BI/ iv|coN e|k mn¨|K ny iws° ^ ikhA< “g¨r° jI< myry “pB° tM Kt ivcly GAh ^ vI e`N pihrAvA iddA R y » BrA ^ sA.y iptA dI sp|tI myry nAl sMJI krn lE hY< `h GAh ijh/I a|j ij~dI hY aty k|l B|QI iv|c kho=” m|c jA,I hY= tM hy To/I prtIt vAly loko< kI `h 14 29 pr iws° ny `s ^ ikhA< “hy aAdmI< mY^ t¨hA.A t¨hA^ `nHM nAloN vDyry nhIN sjAvygA= es bAry nA munsF jM FYslA krn vAlA iks ny b,AeaA hY?” socdy rho ik t¨sIN kI KAvoNgy aty kI pIvoNgy? ic»tA nA 15 30 tM iws° ny `nHM ^ ikhA< “sAvDAn rho⁄ aty hr kro= ik`N ik es d¨nIaM dIaM sArIaM kOmM enHM loB-lAlc toN aAp,y aAp ^ d°r r|Ko ik`Nik koE bdA cIzM toN bAad hn pr t¨hA.A iptA jA,dA hY ik 31 aAp,I v|.I dOlt toN jIvn pRApt nhIN kr skdA=” thA^ iknM cIzM dI l/ h= ¨ H o Y pr pihlM t¨sIN prmySr ¨ 16 tM iws° ny `nM ^ ek idSqMt idtA< “iksy aAdmI H | R | dy rAj lE cAhnA kro= tM Fyr eh bAkI dIaM vstM 17 dI zmIn ty bh¨t aiDk anAz h¨dA sI= tM `sny vI t¨hA^ id|tIaM jA,gIaM= aAp,y mn iv|c soicaA< ‘mYN kI krM? myry kol fsl 18 sMB, lE koE TM nhIN=’ td amIr aAdmI ny Dn `%ty inrBr nA hovo 32 ikhA< ‘mYN jA,dA hM mYN kI krMgA? mYN aAp,y g¨dAmM “Coqy e|j/< .r nA⁄ ik`Nik tyrA iptA (pRB°) tM 33 ^ >Ah ky v|.y g¨dAm b,AvMgA aty mYN aAp,I k,k ty tY^ rAj dy,A cAh¨»dA hY= es lE aAp,I sArI 19 hor cgIaM vstM ^ `nHM iv|c r|KMgA= tM mYN aAp,y sp|tI vyc dy aty Dn grIbM iv|c v». dy= es s»sAr aAp ^ khMgA ik myry kol kAfI vDIaA cIzM hn dI amIrI bh¨ty lby smyN t|k nhIN rih»dI= es ijh/IaM bh¨t sAlM lE kAFI hn= es lE aArAm lE aAp,y ˘KjAny s¨rg iv|c r|Ko= eh hmySA lE 20 kro KAvo-pIvo aty mOj kro⁄’ pr pRB° ny `s mn¨|K ^ rih»dA hY ik`N ik s¨rg iv|c nA tM es ^ cor c¨rA ikhA< ‘hy m°rK⁄ a|j rAt hI t°« mr jAvyNgA⁄ ifr ijh/IaM skdA hY aty nA hI es ^ kI/y nSq kr skdy hn= 34 vstM t°« itaAr kItIaM hn iks dIaM ho,gIaM?’ ik`Nik ijTy t¨hA.A KzAnA hovygA t¨hA.A idl vI 21 “hr `s bdy nAl vI evyN hI hovygA jo prmyS¨r `%Ty hI hovygA=
  • 91.
    1067 l°kA 12:35-59 hmySA itaAr rho ik `s dA mAlk `s toN kI krA`,A cAh¨»dA hY ( m|tI 24:45–51) aty iFr vI `s ny k¨J aijhA kItA jo szA dy 35 “hmySA syvA krn lE itaAr rho aty aAp,I wog hY tM `s ^ G|q szA imlygI= es lE ijs 36 roSnI cmkdI r|K= o t¨sIN `nHM mn¨KM vrgy hovo ijh/y | iksy ^ bh¨tA id|tA igaA hY `s ^ bh¨ty dA lyKA aAp,y mAlk dI iksy ivaAh dI dAavt toN vAps dy,A pvygA= aty ijs ^ vDyry sONipaA igaA hY `s toN aA`, dI `.Ik iv|c h¨»dy hn= jdoN mAlk a`NdA hY hor vI vDyry m»igaA jAvygA=” tM b°hA K/kA`dA hY aty nOkr J|q aAp,y mAlk ^ 37 b°hA Kol id»dA hY= Dn hn aijhy nokr ijnHM ^ jdoN `nHM dA mAlk aA`NdA itaAr aty `s dA e»tzAr lok iws° bAry asihmt ho,gy krdy hoX pA`NdA hY= mYN t¨hA^ sc aAKdA hM ik mAlk ( m|tI 10:34–36) 49 Kud l|k b«nH< ky `nHM ^ KA, lE ibQAvygA aty Kud iws° lgAtAr kih»dA irhA< “mYN es DrtI `%ty 38 `nHM dI qihl krygA= enHM nokrM ^ BAvyN a|DI rAt a|g lA`, aAeaA hM aty kAS ik h¨, t|k eh jl 50 t|k jM `s toN dyr t|k vI aAp,y mAlk dy aA`, dI rhI h¨«dI= mY^ e|k aijhA bpitsmA lY,A pvygA< `.Ik krnI pvy= pr `h b/y K¨S ho,gy jykr `nHM jo v|KrI trHM dA hY aty jdoN t|k eh p°rn nhIN h¨»dA 51 dA mAlk aA`NdA hY aty `nHM ^ aAp,I `.Ik iv|c mY^ kSq hovygA= t¨sIN kI socdy ho ik mYN DrtI `%ty 39 pA`NdA hY= “hmySA eh g|l wAd rK,A: jykr Gr SMtI d, aAeaA hM? nhIN⁄ mNY dnIaM ^ v., aAeaA y ¨ » 52 dA mAlk jA,dA h¨»dA ik iks vkt cor ny Gr iv|c hM= h¨, toN bAad p»jM jAi,aM dy Gr ^ e|k d°sry aA`,A hY< tM `h `s cor ^ aAp,y Gr a»dr v/n dy ivr¨|D vi.aA jAvygA= it»n dohM dy ivr¨|D ho,gy 40 53 hI nA id»dA= esy lE t¨hA^ vI itaAr rih,A cAhIdA aty do it»nA dy ivr|¨D= iptA aty p¨|tr iv|c v». pY hY= mn¨K dA p¨tr `s vyly aA jAvygA ijs vkt t¨hA^ | | jAvygI p¨|tr ip` dy ivr¨|D ho jAvygA aty ip` p¨|tr `s dy aA`, dI koE aAs vI nhIN hovygI=” dy= mM aty DI iv|c vI v». pY jAvygI mM DI dy aty DI mM dy ivr¨|D ho jAvygI= s|s aty ^h iv|c vI v. pY vfAdAr syvk kO, hY? jAvygI= s|s aAp,I ^h dy aty ^h aAp,I s|s dy 41 ptrs ny ikhA< “pRB°⁄ kI t°« eh isrf sA.y lE ivr¨|D ho jAvygI=” aAK irhA hYN jM sBnM lE=” 42 tM pRB° ny aAiKaA< “`h ikh/A isaA,A aty vkt ^ smJ,A ivSvAswog nOkr hY ijs ^ mAlk d°jy nOkrM `%ty ( m|tI 16:2–3) 54 `nHM ^ QIk smyN ty Bojn smgrI dI p°rtI lE inw¨kt td iws° ny lokM ^ ikhA< “jdoN t¨sIN lih»dy pAisP 43 krygA? K¨S hY `h nOkr ijs ^ jdoN `s dA mAlk b|dl `QdA vyKdy ho tM aAKdy ho< ‘mINh pY, vAlA hY’ 44 55 aAvy tM id|tA hoeaA k»m krdA pAvy= mYN t¨hA^ s|c aty inSict hI mINh pYNdA hY= jdoN t¨sIN d|K, v|lo d|sdA hM ik `h `s ^ aAp,I sArI sptI dA ingrAn | hvA vgdI mihs°s krdy ho tM aAKdy ho< ‘a|j grmI 45 56 inw¨kt krygA= pr `s nOkr dA kI hovygA ijh/A hovygI’< aty hM< t¨sIN QIk aAKdy ho= kpqIP⁄ jykr eh `h socdA hY ik inkq BivK iv|c `s dA mAlk t¨sIN mØsm dy skyt smJ skdy ho tM t¨sIN `s ^ ik`N nhIN prtygA= aty dUsry nOkr nOrA,IaM ^ k¨|q,A S¨r° nhIN smJ skdy jo h¨, vApr irhA hY? 46 kr dyvy aty KA, pI, iv|c mdmst ho jAvy? aty Fyr `s dA mAlk `doN vAps aAvygA jdoN `s ^ `s aAp,IaM musIbtM h|l kro dI `.Ik vI nhIN hovgI aty vkt toN avyslA hovgA= y y ( m|tI 5:25–26) 57 ifr mAlk `s nOkr ^ sKt szA dyvygA aty `s ^ “t¨sIN aAp,y-aAp lE jo QIk hY `s dA FYslA 58 d°jy ivSvAs GAtI nOkrM nAl rih, lE Byj dyvygA= ikP nhIN krdy? m»n lvo ik e|k aAdmI t¨hA^ 47 “jo nOkr eh jA,dA sI ik `s dA mAlk kichrI lY jA irhA hY tM rsty iv|c hI `s nAl Jg/y `s toN kI krA`,A cAh¨»dA hY aty Fyr vI `h aAp,y ^ s¨lJA`, dI koiSS kro= jykr t¨sIN aijhA nhIN aAp ^ itaAr nhIN krdA aty jo< `s dA mAlk cAh¨dA » krdy tM `h t¨hA^ m¨nsF dy kol lY jAvygA aty m¨nsF 59 sI `h nhIN krdA< tM `s nokr ^ sKt szA id|tI t¨hA^ kYd iv|c pA skdA hY= mYN t¨hA^ dsdA hM ik 48 jAvygI= pr ijh/A nokr eh nhIN jA,dA sI t¨sIN `ToN `doN tk bAhr nhIN jAvogy jdoN t|k ik
  • 92.
    l°kA 13:1-22 1068 t¨sIN `h aAKrI pYsA vI nhIN dy id»dy ijs dy t¨sIN a»dr e|k pRt aAtmA pRvS kr c¨ikaA sI= es BirSq y y | dy,dAr ho=” aAtmA ny `s ^ aQArM sAlM toN rogI b,A C%i.aA sI= `s dI kmr iv|c k¨|b pY igaA sI< aty `h is|DI 12 aAp,y idl bdlo K/HI nhIN ho skdI sI= jdoN iws° ny `s aØrt ^ 13 `s vkt iws° dy nAl k¨J lok sn= enHM lokM ny `s ^ d%isaA ik glIl iv|c k¨J lokM nAl ikvyN vAprI iplAt¨s * ny `nHM lokM ^ vyiKaA tM `s ^ b¨lAeaA aty ikhA< “hy aOrt⁄ t° aAp,I bImArI toN C¨qkArA pA ilaA hY⁄” 13 iws° ny aAp,y h|T `s `%ty r|Ky tM `h is|DI `pAsnA krdy hoeaM ^ mrvAeaA sI= iplAt¨s ny K/I ho, iv|c sfl hoE aty prmyS¨r dI `stit 14 jAnvrM dy blIdAn dy lh° nAl `nHM dA lh° imlAeaA krn l|gI= pRArTnA sTAn dA srdAr kroD iv|c sI< ijh/y ik `pAsnA dy vkt jAnvrM dI blI dy rhy aA igaA ik`N ik iws° ny `s ^ sbt dy idn inrog 2 sn= iws° ny jvAb id|tA< “t¨sIN kI socdy ho ik `nHM kItA sI= srdAr ny lokM ^ ikhA< “Cy idn k»m dy lxI nAl aijhA es lE vApiraA ik`Nik `nHM ny glIl h¨»dy hn so QIk ho, lxI t¨sIN `nHM idnM iv|c aAvo= 3 dy hor lokM nAloN v|D pAp kIty? nhIN< `nHM ny nhIN sbt dy idn koE QIk ho, lE eTy nA aAvy=” 15 kIty< jykr t¨sIN aAp,A jIvn aty aAp,y idl nhIN pRB° iws° ny `tr id|tA< “t¨sIN lok kpqI ho⁄ kI bdloNgy< tM t¨sIN vI sAry `nHM dI trHM nSq kr id|ty t¨sIN hr roz aty sbt dy idn* vI aAp,y bld jM 4 jAvoNgy= t¨sIN `nHM aQHArM lokM bAry kI socdy ho ijh/y gDy ^ K¨rlI toN Kol ky pA,I iplA`, nhIN iljMdy? 16 jdoN isloaAm dA b¨rj `nHM `%ty >|QA tM mAry gX eh aOrt ijs ^ mYN QIk kItA hY< e|k wh°dI BY, hY sn= kI t¨sIN socdy ho ik `h wr°Slm iv|c rih, aty eh aQArM sAlM toN SYtAn dI g¨lAmI iv|c sI= kI 5 vAly sAry lokM nAlooN v|D pApI sn? mYN t¨hA^ aAKdA eh `s lE glt g|l sI ik `s ^ sbt dy idn hM ik e`N nhIN sI< pr jykr t¨sIN vI aAp,y idl `s g¨lAmI toN C¨qkArA id|tA igaA=” 17 aty jIvn nhIN bdloNgy< tM t¨sIN vI sAry nSq ho jdoN iws° ny eh ikhA tM ijh/y lok `s dI in»dA jAvoNgy=” kr rhy sn aAp,y-aAp iv|c Srm mihs°s krn l|gy= BI/ dy sAry lok iws° dIaM cmtkArI g|lM toN< jo `h FlhI, dRKt kr irhA sI< b/y K¨S sn= 6 iws° ny `nHM ^ eh idRSqMt id|tA< “e|k aAdmI kol bAg iv|c e|k a»jIr dA dRKt sI= `s ny dRKt dy prmyS¨r dA rAj ikvyN dA hY? hr pAsy vyiKaA ik koE fl idsy< pr `s ^ koE fl ( m|tI 13:31–33; mrkus 4:30–32) 7 18 nzr nA aAeaA= `s aAdmI kol e|k nokr sI jo tM iws° ny ikhA< “prmyS¨r dA rAj ikvyN dA hY? mYN 19 `s bAg dI rKvAlI krdA h¨«dA sI= es lE `sny es dI t¨lnA iks nAl krM? prmyS¨r dA rAj srHoN aAp,y nokr ^ ikhA< ‘mYN it»n sAl toN es dRKt v|l dy `s bIj vrgA hY ijs ^ koE mn¨|K aAp,y bAg Fl lE vyK irhA hM< pr mY^ es `pr kdy koE fl iv|c bIjdA aty jdoN `h bIj f¨qdA hY tM dRKt b, l|gA nhIN idisaA= es ^ v|> s|¨q= ixvyN zmIn ^ jMdA hY aty `sdIaM qAh,IaM ty p»CI aAp,y aAlH,y 8 20 zAeaA ik`N kItA jAvy? pr nokr ny jvAb id|tA< b,A`Ndy hn=” iws° ny ifr ikhA< “mYN prmyS¨r dy 21 ‘mAlk< e|k sAl hor etzAr kro tM jo eh dRKt fl rAj dI t¨lnA iks nAl krM? eh `s KmIr vM{ dy sky= mY^ esdy aAsy pAisP Kod, id` aty k¨J hY ijs ^ e|k aOrt aAqy dy v|.y BM.y iv|c imlA`NdI 9 KAd pA`, id`= ho skdA hY agly sAl tIk es ^ hY= tM `h KmIr sAry aAqy ^ roqI vAsty mAFk kr koE Fl l|g jAvy= jykr td vI koE fl nA l|gy tM id»dA hY= BAv KmIrA kr id»dA hY=” t¨sIN cAhy es ^ kqvA s¨|q,A=’” t»g drvAzA iws° dA sbt dy idn e|k bImAr aOrt ^ QIk krnA ( m|tI 7:13–14< 21–23) 10 22 sbt dy idn iws° e|k pRArTnA sTAn iv|c `pdyS iws° hr ip». ngr iv|c `pdyS dy irhA sI= `h 11 dy irhA sI= `s pRArTnA sTAn ty e|k aØrt dy `pdyS id»dA hoeaA wr°Slm v|l ^ lgAtAr jA irhA iplAtus p¨»itw¨s iplAt¨s w°.IaM dA 26vIN EsvI toN lYky sbt dA idn wh°dI hFty dA s|tvM idn= eh wh°dIaM 36vIN EsvI t|k rAjpAl sI= lE KAs DArimk idn sI=
  • 93.
    1069 l°kA 13:23-14:13 23 sI= iksy ny iws° ^ ikhA< “pRB°⁄ kI k¨J lok hI bcAX kI sbt dy idn iksy ^ rAzI krnA wog hY? jA,gy?” iws° ny aAiKaA< 24 “t¨sIN BI/y drvAzy toN v/n dA v|.A wtn kro ijh/A ik s¨rg v|l ^ K¨lHdA hY= bh¨t 14 e|k sbt dy idn iws° e|k pRDAn FrIsI dy Gr `s nAl Bojn krn lE igaA= `%Ty sB lok b/y iDaAn nAl iws° ^ vyK rhy sn= e|k 2 sAry lok `s iv|c v/n dA wtn krngy pr `h aAdmI ijs ^ jloDrI sI `s dy sAmH,y kItA igaA= 25 3 pRvyS kr nhIN pA`,gy= jdoN smM aAvygA< Gr dA iws° ny frIsIaM aty nym dy `pdySkM ^ p¨%iCaA< mAlk drvAzA bd kr dyvygA aty es ^ tAlA lA “sbt dy idn iksy ^ rAzI krnA QIk hY jM glt?” 4 dyvygA< Fyr t¨sIN bAhr K/y hoky drvAzA K/kA`Ngy= pr `h c¨|p v|qI rhy= tM iws° ny `s aAdmI ^ f/ 5 t¨sIN aAK skdy ho< ‘SRI mAn< sA.y lE drvAzA KolHo⁄’ ky< rAzI kItA aty `s ^ Byj id|tA= iws° ny frIsIaM pr mAlk jvAb dyvygA< ‘mYN t¨hA^ nhIN jA,dA’< jM aty nym dy `pdySkM ^ ikhA< “jykr t¨hA.A p¨|tr jM 26 ‘t¨sIN ik|ToN aAX ho=’ iFr t¨sIN jvAb dyvoNgy< ‘asIN koE k»m krdA jAnvr< K°h iv|c sbt dy idn i.g tyry nAl KADA-pItA< t°« sA.y ngrM iv|c TM-TM `pdyS pvy< tM t¨sIN jA,dy ho ik t¨sIN J|q `s ^ K°h iv|coN 27 6 id|tA=’ tM `h bolygA< ‘mYN t¨hA^ nhIN jA,dA ik k> lvg=” frIsI aty nym dy `pdySk `s dA jvAb | o y t¨sIN ikTo aAX ho? myry koloN d°r cly jAvo= t¨sIN sAry nA dy sky< jo iws° ny ikhA sI= 28 bdkAr ho=’ t¨sIN prmyS¨r dy rAj iv|c abrAhAm< eshAk< wAk°b aty sAry nbIaM ^ vyKogy< pr t¨hA^ aAp,y-aAp ^ bhutA mh|tvp°r, nA smJo 7 bAhr s¨|q id|tA jAvygA= tM t¨sIN .r aty kroD nAl `s smyN iws° ny vyiKaA ik `nHM iv|coN k¨J mihmAn< 29 aAp,y dd krIcoNgy= prmySr dy rAj iv|c lok `%tr< ¨ aAp,y vAsty< `s KA,y dI myz ty mh|tvp°r, TAvM 8 p°rb< p|Cm< d|K, cAry idSAvM iv|coN aA ky dAavt c¨, rhy sn tM `s ny eh idRSqMt id|tA< “jykr 30 iv|c aAp,y sTAnM ty bYQ,gy= vK⁄ ijh/y e%Ty ipCly y o koE ivaktI t¨hA^ ivaAh ty in`NtA id»dA hY tM sB hn so `%Ty pihly ho,gy aty ijh/y e|Ty pihly hn `h toN vDIaM jgHA ty nA bYQo ik`N ik ho skdA hY ik prmyS¨r dy rAj iv|c ipCly ho,gy=” myzbAn ny t¨hA.y toN vI v|D mh|tvp°r, ivaktI ^ 9 in`NtA id|tA hovy= jdoN t¨sIN sB toN vDIaA jgHA ty iws° dI mØt wr°slm iv|c hovygI bYQy ho< tM ho skdA ik myzbAn t¨hA.y kol aA, ky ( m|tI 23:37–39) t¨hA^ aAKy< ‘aAp,I jgHA es aAdmI ^ id`⁄’ Fyr 31 `sy vkt k¨J FrIsIaM ny iws° dy kol aA, ky t¨hA^ apmAi,tM vM{ sB toN ipClI TM ty jA ky bYQ,A 10 `s ^ ikhA< “es TM toN d°r cilaA jA< aty ikty hor pvygA= es lE jdoN t¨hA^ koE b¨lAvA id»dA hY tM jA ky l¨k jA< ik`N ik hyrodys tY^ mArn dI iv`Nt jAvo ty aijhI TM ty bYQo ijh/I aAm hovy KAs nhIN= tM b,A irhA hY=” `h mn¨|K ijs ny t¨hA^ s|dA id|tA sI t¨hA.y kol aA ky 32 iws° ny `nHM ^ aAiKaA “t¨sIN jA ky `s l°«b/ ^ t¨hA^ aAKygA< ‘im|tr< aA aty es v|D mh|tvp°r, kho ik vyK mYN ‘a|j aty k|l do idn eTy lokM a»dro jgHA ty bYQ=’ tM ifr bAkI sAry mihmAn tyrI e|zt 11 B°tM ^ k|>, dA k»m krnA hY aty `nHM ^ rAzI krnA kr,gy= hr koE jo aAp,y-aAp ^ mhAn b,A`NdA 33 hY aty tIjy idn myrA k»m p°rA ho jA,A hY=’ `s toN hY `h inmR b,AeaA jAvygA= pr jo aAp,y-aAp ^ bAad mY^ zr°r jA,A hI hY ik`Nik sAry nbIaM ^ inmR b,A`NdA hY `s^ mhAn b,AeaA jAvygA=” wr°Slm iv|c mrnA cAhIdA hY= 34 “hy wr°Slm< wr°Slm< t°« nbIaM ^ ktl krdA tuhA^ enAm id|tA jAvygA 12 aty t° `nHM ^ p|Tr mArdA hYN jo tyry kol prmyS¨r tM iws° ny `s frIsI ^ ikhA< ijs ny `s ^ s|dA v|loN Byjy gX hn= mYN ik»nI vAr cAihaA ik tyry bAlkM id|tA sI< “jdoN t°« d¨iphr jM rAt dy Bojn lE lokM ^ `strMH e|kiQaM krM ijvyN koE k¨k/I aAp,y c°icaM ^ in`NtA dyvyN tM isrF aAp,y imtrM< BrAvM< ^ aAp,y K»BM hyQM e|kiQaM krdI hY pr t° mY^ nhIN irStydArM aty DnvAn g¨aM>IaM ^ hI s|dA nA dyvI= 35 krn id|tA= vyKo⁄ h¨, t¨hA.A Gr KAlI C|. id|tA jy t° `nHM ^ in`NtA id»dA hYN tM< `h vI tY^ s|dA 13 igaA hY= mYN t¨hA^ d|sdA hM< t¨sIN mY^ `nIN dyr iFr dy,gy aty t° aAp,A enAm pRApt kr lvyNgA= es nhIN vyK skdy jd tIk t¨sIN eh nhIN aAKdy< ‘`h dI bjAe< jdNo vI t«° dAavt dvNy tM grIbM< lgi/aM< y Dn hY⁄ ijh/A pRB° dy nM ty aA`NdA hY=’ * ” “`h ... aA`NdA hY” zb°r 118:26
  • 94.
    l°kA 14:14-15:2 1070 14 q¨«i.aM aty a»inHaM lokM ^ in`NtA dy= tM tyry ty BrAvM jM BY,M ^ myry nAlo v|D ipaAr krdA hY tM `h ikrpA hovygI< ik`Nik ehnM lokM kol tY^ bdly iv|c mn¨|K myrA cylA nhIN ho skdA= bdy ^ hor iksy vI cIz vAps dy, lE k¨J nhIN hovygA= tM jdoN DrmI lok nAloN v|D aAp,I izdgI nAloN vI v|D< mY^ ipaAr 27 mØt toN vAps aA`,gy< tY^ tyrA Fl id|tA jAvygA=” krnA cAhIdA h= Y kE vI mnK ijh/A aAp,I slIb o |¨ c|¨k ky myry mgr nhIN aA skdA `h myrA cylA nhIN ho 28 v%.y Bojn bAry e|k idRSqMt skdA= jykr t¨sIN koE emArt bnA`,A cAh¨»dy ho ( m|tI 22:1–10) tM t¨hA^ pihlM bYQ ky soc,A cAhIdA hY ik es `%ty 15 iws° nAl myz ty bYQA e|k aAdmI eh sArIaM iknA KrcA hovygA= ty t¨hA^ eh vI ihsAb lgA`,A g|lM s¨, irhA sI= tM `s aAdmI ny iws° ^ ikhA< pvygA ik es kArj dy p°rA krn lE kI t¨hA.y pAs 29 “D»n hovygA `h mn¨|K ijh/A prmyS¨r dy rAj iv|c kAFI Dn hY= jykr t¨sIN e»J nhIN krdy ho tM ho roqI KAvygA=” skdA hY ik t¨sIN k»m S¨r° tM krvA lvo pr p°rA krn 16 iws° ny `s ^ aAiKaA< “e|k vAr e|k aAdmI ny dy smrT nA hovo= jykr tusIN es ^ p°rA nhIN kr e|k bh¨t v|.I dAavt id|tI aty `s ny bh¨t sAry skdy< tM jo koE es ^ vyKygA tuhA.y ty h|s,A S¨r° kr 17 30 lokM ^ inPtA id|tA= jdoN KA, dA vylA hoeaA `s dyvygA= `h aAK,gy ‘es aAdmI ny bnA`,A tM aAdmI ny aAp,y nOkr ^ mihmAnM ^ b¨lA`, lE S¨r° kr ilaA pr `h es ^ m¨k»ml krn dy kAibl aty eh aAK, lE ByijaA< ‘aM jAvo⁄ KA,A itaAr nhIN=’ 18 31 hY=’ pr sAry mihmAnM ny aAiKaA ik `h nhIN aA “jykr koE bAdSAh iksy d°sry bAdSAh dy ivr¨|D skdy= hr e|k aAdmI ny koE nA koE bhAnA lgA zg krnA cAh¨»dA hY tM `s ^ bYQ ky soc,A cAhIdA hY id|tA= pihly aAdmI ny ikhA< ‘mYN h¨,-h¨,y zmIn KrIdI y ik kI `h aAp,I ds hzAr sYnkM dI sYnA nAl `s hY ty mYN `h jAky vyK,I hY= es lE ikrpA krky mY^ rAjy ^ hrA skdA hY jo `s dy ivr¨|D vIh hzAr sYnkM 19 iKmA krnA=’ d°jy mn¨|K ny ikhA< ‘mYN bldM dIaM dI sYnA lYky aA`NdA hY? 32 pj jo/IaM h¨,y-h¨,y KrIdIaM hn< aty mYN h¨, `nHM ^ “jkr `h scdA hY ik `h `s djy rAjy ^ hrA`, y o ° dyK, jA irhA hM ik `h ikvyN k»m krdy hn< es lE dy wog nhIN hY< tM `h SMtI dy krAr nAl aAp,y k¨J 20 33 mY^ iKmA kro=’ tIjy mn¨|K ny ikhA< ‘myrA h¨,y-h¨,y aAdmIaM ^ `s kol ByjygA= esy trHM t¨hA.y iv|coN 21 ivaAh hoeaA hY< mYN nhIN aA skdA=’ e`N nokr hr e|k ^ myry ip|Cy l|g, toN pihlM iv`Nt bnA`,I eh sB s¨,dA mAlk kol vAps pritaA ty sArA hAl cAhIdI hY= myry ip|Cy l|g, lE t¨hA^ aAp,I hr jA s¨,AeaA= tM mAlk b/A g¨|sy iv|c aA igaA aty cIz C|.,I pvygI= jykr t¨sIN aijhA nhIN kroNgy< tM kih, lgA< ‘jldI kro⁄ Sihr dIaM glIaM iv|c< t¨sIN myry cyly nhIN ho skdy= aty rAhM ty jAP aty grIbM< q¨i.aM< l»igaM aty a»inHaM « 22 ^ eTy dAavt vAlyy kmry a»dr lY aAP=’ bAad aAp,A pRBAv nA C|.o iv|c nokr ny aA, ky ikhA< ‘mAlk t°« mY^ jo krn lE ( m|tI 5:13; mrkus 9:50) 34 ikhA mYN PhI kItA< hor lokM lE hAly vI bh¨t TM “l°, c»gA hY< pr jykr eh aAp,A l°,Apn g¨aA 23 KAlI pE hY= mAlk ny nokr ^ ikhA< ‘v|.IaM s/kM lvy tM iFr eh ivarT hY= t¨sIN iFr es ^ sl°,A 35 aty ngrM vl jA aty `nM lkM ^ aA`, lE mzbr | H o ° nhIN kr skdy= nA tM eh im|qI lE estymAl kr= mYN aAp,y Gr ^ lokM nAl BiraM vyK,A cAh¨«dA h¨»dA hY aty nA hI es ^ KAd vM{ estymAl kItA jA 24 hM= mYN t¨hA^ d|sdA hM ik ijnHM lokM ^ pihlM vI skdA hY= lok es ^ evyN hI s¨|q id»dy hn= “k»nM in`NtA id|tA igaA sI= `h myrA rAt dA Bojn kdy vAly ivaktI ^ s¨n, id`=” nhIN krngy=’” surg iv|c mØj tuhA^ av|S pihlM iv`Nt bnA`,I cAhIdI hY ( m|tI 18:12–14) 25 ( m|tI 10:37–38) iws° nAl v|.I BI/ c|l rhI sI< aty iws° `nHM 26 15 bh¨t sAry ms°lIX aty m»dy lok iws° kol `s 2 ^ s¨n, lE aAX= td FrIsI aty nym dy `pdySk iSkAet krn l|gy< “vyKo⁄ eh aAdmI m»dy v|l m¨i/aA aty aAiKaA= “jykr koE mn¨|K myry kol aA`NdA hY pr `h aAp,y iptA< mAtA< ptnI< b|icaM lokM ^ kb°ldA hY aty `nHM nAl KMdA pINdA vI hY=”
  • 95.
    1071 l°kA 15:3-32 3 18 iFr iws° ny `nHM ^ eh idRSqMt ibaAn kItA: pr mYN e|Ty B¨|K nAl mr irhA hM= mYN eToN `Q ky 4 “m»n lvo t¨hA.y iv|coN iksy kol sO By.M ho,< pr `h aAp,y iptA kol jAvMgA ty jA ky `s^ aAKMgA< “iptA `nHM iv|cNo e|k g¨aA lvy= tM kI `h bAkI dIaM ni/»nvy jI< mYN prmyS¨r aty t¨hA.y ivr¨|D a|gy pAp kItA hY= 19 By.M ^ ek|lIaM C|. ky `s e|k g¨aAcI hoE By. dI mYN t¨hA.A p¨|tr khA`, dy kAibl nhIN hM es lE 20 BAl iv|c nhIN jAvygA? jd t|k ik aAdmI `s ^ l|B t¨sIN mY^ aAp,y e|k nokr dI trHM hI r|K lvo=” so 5 nA lvy= ty jdoN `s ^ `h g¨aAcI hoE By. l|B p¨|tr `%iQaA aty aAp,y iptA kol igaA= jMdI hY< tM `h mn¨|K b/A K¨S h¨»dA hY aty K¨SI nAl 6 `s ^ aAp,y moi>aM `%ty c¨|k lYNdA hY= `h Gr pu|tr dI vApsI jMdA hY= `h aAp,y im|trM aty g¨aM>IaM ^ ek%iQaM “jdoN p¨|tr hAly d°r hI sI< `s dy iptA ny `s ^ krdA hY aty `nHM ^ aAKdA hY< ‘myry nAl K¨SI mnAP aA`NidaM vyiKaA aty `s vAsty d¨|K mihs°s kItA ik`Nik mY^ aAp,I g¨aAcI hoE By. iml gE hY=’ `h `s v|l B%ijaA aty `s ^ gl nAl lAeaA aty 7 21 esy trHM hI< mYN t¨hA^ dsdA hM ik `nHM ni/»nivaM `s ^ c¨imaM= p¨|tr ny `s ^ aAiKaA< ‘iptA jI< cigaM bidaM nAloN< ijnHM ^ aAp,y idl bdl, dI mYN prmyS¨r dy ivr¨|D aty t¨hA.y a|gy pAp kItA hY< zr°rt nhIN< e|k pApI bdy lE svrg iv|c vDyry h¨, mYN es kAibl nhIN ik t¨hA.A p¨|tr sdAvM=’ 22 K¨SI h¨»dI hY jo aAp,y idl ^ bdl lYNdA hY= pr iptA ny aAp,y nokrM ^ ikhA< ‘CytI nAl sB 8 “Frz kro e|k aOrt kol ds cMdI dy is|ky hn= toN vDIaA k|p/y ilaAP aty `s ^ paAP= `s dI `nHM iv|coN e|k g¨aAc jMdA hY< `h dIvA jgA`NdI hY `Ngl ty CAp pAP aty `s dy pYrM iv|c c|plM p¨aAvo= 23 aty iDaAn nAl `s g¨aAcy hoX is|ky ^ l|BdI hoE e|k moqA v|CA ilaAP aty es ^ izbAh kro= asIN 24 sBrdI hY< jdoN t|k ik `h `s ^ l|B nhIN lYNdI= dAavt krIX aty and l¨|qIX= ik`N ik myrA 9 jdoN `h aAp,A g¨aAicaA hoeaA is|kA l|B lYNdI hY eh p¨|tr mr igaA sI pr h¨, eh ij`NdA hY= `h tM `h aAp,y imtrM ty g¨aM>IaM ^ ek%iQaM krdI g¨aAc igaA sI aty h¨, l|B igaA hY=’ tM sAry jSn hY ty aAKdI hY< ‘myry nAl rl ky K¨SI mnAP ik`Nik mnA`, l|gy= 10 mY^ myrA g¨aAcA hoeaA is|kA l|B ipaA hY=’ esy trHM hI prmyS¨r dy d°tM dy a|gy `doN pRsntA h¨»dI hY v%.y pu|tr dA prtnA 25 jdoN e|k pApI aAp,A idl bdldA hY=” “v|.A p¨|tr Kyt iv|c sI= jdoN `h vAps m¨/ irhA sI< aty Gr dy nzdIk aAeaA tM `sny n|c, aty 26 ijh/A pu|tr Gr C|. ky igaA sI gA`, dIaM aAvAzM s¨,IaM= `s ny e|k nOkr ^ 11 12 27 tM iws° ny ikhA< “e|k mn¨K dy do p¨tr sn= | | Coqy s|idaA aty p¨%iCaA< ‘eh sB kI ho irhA hY? nOkr ny p¨|tr ny aAp,y iptA ^ ikhA< ‘mY^ myrI zAedAd dA aAiKaA ‘t¨hA.A BrA vAps aA igaA hY= t¨hA.y iptA ih|sA dy dyvo=’ tM iptA ny zAedAd ^ aAp,y dohM jI bh¨t K¨S hn< ik`N j¨ `h QIk-QAk Gr vAps aA 13 p¨|trM iv|c v». id|tA= To/y hI smyN bAad Coqy p¨|tr igaA hY< es lE `s ny dAavt lE sB toN moqA 28 ny aAp,I zAedAd dA sArA ih|sA e|kQA kItA aty v|CA v%i>aA hY=’ v|.A p¨|tr e»nA g¨|sy iv|c sI ik e|k d°sry dyS dI wAtrA ^ cilaA igaA= `sny `%Ty `h K¨SI iv|c SrIk nhIN ho,A cAh¨»dA sI= Fyr `s dA 14 jA ky m°rKM vM{ aAp,A Dn `.A id|tA= `s kol iptA bAhr aAeaA aty `s ^ adr aA`, lE bntI » y 29 ij»nI vI p°«jI sI `sny sB Krc id|tI= `s toN bAad< kItI= p¨|tr ny aAp,y iptA ^ ikhA< ‘mYN e»ny sAlM toN `s dyS iv|c BArI kAl pY igaA= CoqA p¨tr aØKI hAlt | t¨hA.I syvA kr irhA hM aty mYN kdy t¨hA.A h¨km nhIN iv|c sI ik`N ik `s kol nA tM koE pYsA sI aty nA hI moi/aA pr t¨sIN kdy vI mY^ myry im|trM nAl dAavt 15 30 KA, lE Bojn= `h `s dys dy iksy invAsI kol krn lE e|k b|krI vI nhIN id|tI= pr jdoN t¨hA.A igaA tM `s aAdmI ny `s ^ aAp,y KytM iv|c s°rM ^ eh p¨|tr ijh/A k»jrIaM ty t¨hA.A sArA pYsA brbAd 16 cArn lE ByijaA= m¨».A e»nM B|¨KA sI ik ijh/IaM krky vAps aAeaA hY< `s lE t¨sIN moqA v|CA v%i>aA 31 iClkM s°r KMdy sn `h KA,IaM cAh¨»dA sI= pr iksy hY=’ pr iptA ny v|.y p¨|tr ^ ikhA< ‘p¨|tr t°« hmySA 17 32 ny `s ^ KA, lE k¨J nA id|tA= tM `s l/ky ^ myry kol hYN< es lE jo k¨J myrA hY so tyrA vI hY= pr mihs°s hoeaA ik `h ik»nA m°rK sI= `sny soicaA< sA^ dAavt krnI cAhIdI hY aty K¨S ho,A cAhIdA hY ‘myry iptA dy nokrM kol vI KA, lE bh¨t Boj, hY< ik`N ik eh tyrA BrA< mr igaA sI< pr `h iFr
  • 96.
    l°kA 16:1-24 1072 13 ij`NdA ho igaA hY= ijh/A g¨aAicaA hoeaA sI h¨, “koE vI syvk e|ko vyly do mAlkM dI syvA nhIN l|B igaA hY=” kr skdA= `h e|k ^ ipaAr krygA aty d°jy ^ nfrt jM e|k nAl vfAdAr hovygA aty d°jy nAl a,gihlI s|cA Dn krygA= t¨sIN pRB° aty pYsy dI e|ko vyly syvA nhIN kr 16 iws° ny aAp,y cyilaM ^ ikhA< “e|k vAr e|k b/A DnA> aAdmI sI= `sny aAp,A kArobAr s»BAl, lE e|k m¨KitaAr riKaA= bAad iv|c `s skdy=” pRB° dA nym nhIN bdilaA jA skdA ^ ptA cilaA ik `s dA m¨KitaAr `s nAl DoKA kr ( m|tI 11:12–13) 2 14 irhA hY= tM `sny `s ^ a»dr b¨lAeaA aty ikhA< jdoN pYsy ^ ipaAr krn vAly FrIsIaM ny eh 15 “tyry bAry mYN eh sB kI s¨, irhA hM= mY^ myry sAry s¨i,aM tM `nM ny iws° dA mzAk `.AeaA= iws° ny pYsy dA ihsAb dy= t°« es toN bAad myrA m¨KitaAr `nHM ^ ikhA< “t¨sIN lokM sAmH,y aAp,y-aAp ^ b/A 3 nhIN ho skdA=” bAad iv|c m¨KitaAr ny aAp,y mn c»gA krky ivKA`Ndy ho< pr pRB° t¨hA.y idlM dIaM jA,dA iv|c soicaA< ‘h¨, mYN kI krMgA? myrA mAlk tM mY^ hY= ijs kAsy ^ vI lok m¨|lvAn smJdy hn< prmyS¨r myrI nokrI toN hqA irhA hY= myry iv|c Kod, dI tAkt lE `sdI koE kImt nhIN=” 4 16 nhIN hY aty BIK m»g, toN mY^ Srm aA`NdI hY= mYN “pRB° jA,dA hY ik lok m°sA dI SrHA aty nbIaM jA, igaM ik mYN kI krM< ijs vyly mYN m¨KitaArI toN dIaA ilKtM dI w°h»nA dy smyN t|k m¨nAdI ho c¨|kI sI= hqAeaA jAvMgA< mYN k¨J aijhA krMgA ik lok aAp,y `s toN bAad prmyS¨r dy rAj dy sdyS dA pRcAr kItA 5 GrM iv|c myrA svAgt krngy= tM `sny aAp,y mAlk jA irhA hY= bh¨t sAry prmyS¨r dy rAj iv|c aA`, dy krzAEaM ^ e|k-e|k krky aAp,y kol s%idaA lE zor zbrdstI kr rhy hn= 17 aty pihly ^ ikhA< ‘t°« myry mAlk dA ik»nA dy,A hY? SrA dy e|k a|Kr dy e|k ih|sy dy bdl, nAloN 6 `s mn¨|K ny aAiKaA< ‘mYN `sdy jYt°n dy tyl dy a|Q svrg aty DrtI dA imq jA,A sOKA hY= hzAr pNO. dy,y hn=’ tM m¨KitaAr ny `s ^ ikhA< ‘aAp,I vhI lY aty bYQ ky cAr hzAr pØN. ilK dy= tlAk aty d°jA ivaAh 7 18 tM m¨KitaAr ny d°sry aAdmI ^ sidaA< ‘t°« myry mAlk “koE vI jo aAp,I aOrt ^ tlAk id»dA hY aty dy ik»ny dy,y hn? `s mn¨|K ny jvAb id|tA< ‘mYN `s ^ d°jI aØrt nAl ivaAh krdA hY `h e|k bdkAr hY= k,k dy s|Q hzAr pØN. dy,dAr hM< m¨KitaAr ny `s esy trHM hI `h aAdmI jo tlAk id|tI hoE aOrt nAl ^ aAiKaA< ‘aAp,I vhI lY aty CytI bYQ ky p»jAh ivaAh krdA hY `h vI e|k bdkAr hY=” 8 hzAr pØN. ilK dy=’ bAad iv|c mAlk ny aAp,y byEmAn m¨KitaAr ^ ikhA ik `s ny b/I cAlAkI Ky.I amIr aAdmI aty lAzr 19 hY= hM⁄ d¨inaAvI lok aAtmk lokM nAloN aAp,y smyN dy iws° ny aAiKaA< “e|k amIr aAdmI sI= `h mhIn d°jy lokM nAl vDyry clAkI krdy hn= kImtI vstr pihndA aty hr roz aYS pRstI dI 9 20 “mYN t¨hA^ d|sdA hM ik aAp,y lE dost pRApt izdgI ij`NdA sI= `%Ty e|k lAzr nM dA m»gtA krn vAsty t¨hA.y kol ij»nI vI d¨inaAvI dOlt hY< sI ijs dA sArA srIr foi/aM nAl BiraA hoeaA sI= estymAl kro= jdoN d¨inaAvI dolt m¨|k jAvygI tM `h aksr amIr aAdmI dy dr a|gy ipaA h¨»dA sI= 10 21 t¨hA.A sdIvI GrM iv|c s¨aAgt kItA jAvygA= jykr `s ^ amIr aAdmI dI myz toN bcy hoX Bojn lE koE mn¨K CoqIaM vstM bAry Brosmd hY< `s ty v|.IaM | y » vI tIbR e|CA rih»dI sI= sgoN k¨|ty aA ky `s dy foi/aM 22 vstM bAry vI BrosA kItA jA skdA hY= pr jykr koE ^ vI cqdy= Fyr grIb lAzr mr igaA d°tM ny `s mn¨|K CoqIaM cIzM iv|c byemAn hovygA tM `h v|.IaM ^ ilaA aty abrAhAm dy pAsy pA id|tA< Fyr `h amIr 11 23 vstM iv|c vI byemAnI kr skdA hY= jykr t¨sIN aAdmI vI mr igaA aty dfnAeaA igaA= `s ny eh sAbt nhIN kr skdy ik t¨sIN d¨inaAvI dOlt pAtAl iv|coN ij|Ty `h d¨|K J|l irhA sI aAp,IaM a|KM nAl ivSvAswog ho< tM iFr t¨hA^ s|cI dolt kO, c¨|kIaM aty d°r abrAhAm dy nAl lAzr ^ vyiKaA= 12 24 sONpygA? jykr t¨sIN eh sAbt nhIN krdy ik t¨sIN tM `s ny aAvAz mAr ky ikhA< ‘iptA abrAhAm⁄ myry d°ijaM dI mlkIat nAl vFAdAr nhIN ho< tM iFr ty imhr kr= lAzr ^ pA,I iv|c aAp,I `Ngl iB`N t¨hA^ aAp,y lE kO, mlkIat dyvygA? ky myrI jIB ig|lI krn lE Byj< ik`N jo mYN es a|g
  • 97.
    1073 l°kA 16:25-17:21 25 iv|c d¨|K J|l irhA hM=’ pr abrAhAm ny aAiKaA< c»gy syvk b,o 7 ‘myry p¨|tr< wAd kr jo t°« DrtI ty aAp,y jI`Ndy jIa “frz kro t¨hA.y iv|coN iksy e|k kol nOkr hovy jo aAp,IaM sArIaM vstM Bog c|¨kA hYN aty lAzr ny KytM iv|c k»m krdA hovy< h|l vAh¨«dA hovy jM By.M dI sArIaM mA/IaM vstM BogIaM hn= es lE `h h¨, rKvAlI krdA hovy< jdoN `h Kyt toN vAps aA`NdA hY< 26 s¨K Bog irhA hY ty t°« d¨|K= estoN elAvA tyry ty sA.y kI t¨sIN `s ^ aAKoNgy< ‘CytI aA aty Bojn lE bYQ 8 ivckAr e|k gihrI K|. hY< es lE koE vI< jo tyrI jA?’ nhIN⁄ t¨sIN aAp,y syvk ^ aAKogy< ‘myry lE mdd krnI cAh¨»dA hY< e|ToN pAr lG ky tyry pAsy nhIN rAt dA Bojn itaAr kr< k|p/y pA aty jdoN tIk mYN aA skdA aty nA hI koE tyry pAisPN pAr lG ky sA.y KMdA ty pINdA hM< myrI syvA kr= ifr t°« KA pI skdA 27 9 pAsy aA skdA hY=’ tM amIr aAdmI ny ikhA< ‘Fyr hYN= kI `h aAp,y aAdyS ^ m»n, lE aty aAp,y 10 iptA abrAhAm mYN tyry a|gy lAzr ^ DrtI ty myry iptA `s nokr dA D»nvAd krn lE mzb°r hY= esy dy Gr Byj, dI byntI krdA hM< ik`N ik myry p»j BrA trHM t¨hA.y nAl h¨»dA hY? jy t¨sIN `h sB k¨J `vyN hI 28 hn= lAzr jA ky myry BrAvM ^ cok»nA kr aAvy ik kItA hY< ijvyN t¨hA^ krn lE ikhA igaA sI< tM t¨hA^ 29 `h es pAtAl dy nrk k¨». iv|c nA aA`,=’ pr aAK,A cAhIdA hY ik asIN iksy KAs D»nvAd dy aiDkArI abrAhAm ny aAiKaA< ‘`nHM kol m°sA dy nym aty nbIaM nhIN= asIN tM isrf `hI k¨J kItA hY jo k¨J sM^ dIaM ilKtM hn: `nHM ^ `nHM dy `pdyS dA an¨sr, krnA cAhIdA hY=’” 30 krn dy= pr `s DnA> ny ikhA< ‘nhIN iptA abrAhAm⁄ jykr koE m¨ridaM iv|coN `nHM kol jAvy tM D»nvAdI b,o 11 `h ivSvAs krngy aty aAp,y idl aty jIvn bdl jdoN iws° wr°Slm v|l jA irhA sI= `h glIl 31 12 lY,gy=’ pr abrAhAm ny `s ^ aAiKaA< ‘jykr `h aty sAmirwA rAhIN l»iGaA= jdoN `h e|k ip». iv|c m°sA aty nbIaM ^ nhIN s¨n,gy< tM Fyr `h `s ^ vI v/ irhA sI< `%Ty `s ^ ds ko/HI imly= `h `s toN 13 nhIN s¨n,gy jo m¨ridaM toN `BrdA hY=’” To/I d°rI ty K/Hy ho gX= pr `nHM sAiraM ny `s a|gy trlA kItA< “iws° s¨aAmI< ikrpA krky sA.y ty rihm pApM dA kAr, nA b,o aty muaAFI lE itaAr rho kr=” 14 ( m|tI 18:6–7< 21–22; mrkus 9:42) jdoN iws° ny `nHM mn¨|KM ^ vyiKaA tM ikhA< “jAP 17 iws° ny aAp,y cyilaM n°« aAiKaA< “wkInI tOr ty aijhIaM g|lM ho,gIaM jo lokM lE pAp dA kAr, b,ngIaM= pr eh `s bdy lE iBaAnk aty aAp,y aAp ^ jA ky jAjkM ^ idKAvo=” jdoN `h ds aAdmI jAjkM v|l jA rhy sn tM `h QIk ho c¨ky sn= 15 jdoN `nHM iv|coN e|k ny vyiKaA ik 2 hovygA jo enHM g|lM dA kAr, hovygA= enHM kmzor `h cgA ho igaA sI tM `h iws° kol vAps aAeaA lokM ^ pAp kmA`, dA kAr, bn, nAloN `s mn¨|K aty `%cI aAvAz iv|c pRB° dI `stit krn l|gA= 16 lE eh c»gA hovygA ik `s dy gl iv|c c|kI dA p¨/ `sny iws° dy crnM a|gy isr J¨kAeaA aty iws° dA 3 bnH ky `s ^ sm¨»dr iv|c s¨q id|tA jAvy= KbrdAr S¨krAnA kItA= eh aAdmI wh°dI nhIN sAmrI sI= 17 rho⁄ iws° ny jvAb id|tA< “kI sAry ds cgy nhIN hoX< 18 “jykr t¨hA.A BrA pAp kry tM `s ^ d|so ik `h bAkI dy nO ik|Ty hn? kI eh ivdySI sAmirwA toN hY< glt hY=’ jykr `h m¨aAFI m»gdA hY tM `s ^ m¨aAF jo isrf ek prmyS¨r dI `stit lE vAps aAeaA 4 19 kr id`= jykr tuhA.A BrA e|k idn iv|c s|t vAr hY?” td iws° ny `s ^ aAiKaA< “K/HA ho⁄ aty jA= tuhA.A b¨rA krdA hY aty hr vAr tuhA.y kol vAps tyrI aAsTA ny hI tY^ rAzI kItA hY=” aAky iKmA m»gdA hY tM `s ^ iKmA kr id`=” prmyS¨r dA rAj tuhA.y a»dr hY tyrA ivSvAs ik»nM v|.A hY ( m|tI 24:23–28< 37–41) 5 20 rs°lM ny iws° ^ ikhA< “sA.A ivSvAs vDAa=” e|k frIsI ny iws° ^ p¨%iCaA< “prmyS¨r dA rAj 6 pRB° ny aAiKaA< “jykr t¨hA^ sroHN dy dA,y ij»nI vI kdoN aAvygA?” aAsTA hY< tM t¨sIN es t°t dy dRKt ^ vI h¨km dy iws° ny aAiKaA< “prmyS¨r dA rAj aAvygA pr es skdy ho< ‘jA< aAp,y-aAp ^ `KA/ ty sm¨«dr iv|c l|g trHM nhIN ik t¨sIN es ^ aAp,IaM a|KM nAl vyK, dy 21 jA’ tM `h t¨hA.I g|l m»n lvygA= wog hovoN= aty nA hI lok eh kih,gy ik ‘vyKo<
  • 98.
    l°kA 17:22-18:11 1074 37 prmyS¨r dA rAj e|Ty hY’< jM ‘eh `%Ty hY=’ nhIN< sgoN cyilaM ny iws° ^ p¨%iCaA< “pRB° jI aijhA ik|Ty prmyS¨r dA rAj t¨hA.y a»dr hY=” hovygA?” 22 td iws° ny aAp,y cyilaM ^ aAiKaA< “`h smM iws° ny aAiKaA< “ij|Ty ikty vI m¨rdA SrIr hY< `%Ty aAvygA jd t¨sIN mn¨|K dy p¨|tr dy idnM iv|coN iksy e|k igrJ ek|Qy hoky aA`,gy=” idn ^ vyK,A cAhogy pr t¨sIN vyK, wog nhIN hovoNgy= 23 lok t¨hA^ d|s,gy< ‘vyKo< ‘eh `%Ty hY=’ jM ‘vyKo< pRB° aAp,y lokM ^ `%tr dyvygA `h e|Ty hY=’ t¨sIN ij|Ty ho `%Ty hI Qihro; aty jAky `nHM dA an¨sr, nA kro= 18 iws° ny `nHM ^ eh smJA`, lE e|k idRSqMt id|tA ik ikvyN `nHM ^ hmySA prmyS¨r ^ pRArTnA krnI cAhIdI hY aty aAs nhIN C.,I 2 jdoN iws° mu/ pRgiqaA cAhIdI= “e|k vAr< e|k Sihr iv|c< e|k inaMkAr 24 “jdoN mn¨|K dA p¨tr aAvygA< `h spSq tOr ty sI jo prmyS¨r toN nhIN .rdA sI aty nA hI lokM v|l 3 `s ibjlI dI trHM idsygA jo akAS ^ e|k h|d toN iDaAn id»dA sI ik `h `s bAry kI socdy hn= `sy 25 d°srI h|d t|k cmkA`NdI hY= pr pihlM< mn¨|K dy Sihr iv|c< e|k aOrt rih»dI sI ijsdA ptI mr c¨kA p¨|tr ^ bh¨t tsIhy J|l,y pY,gy aty `s^ es pI/HI sI= `h aOrt `s hAkm pAs bh¨t vAr aAE aty 26 dy lokM d¨aArA nAm»z°r kItA jAvygA= ijs trHM n°h ikhA< ‘e|k aAdmI mY^ kSq id»dA hY= ikrpA krky 4 dy idnM iv|c hoeaA sI `sy trHM mn¨|K dy p¨|tr dy mY^ inaM dyvo⁄” pr `h hAkm `s aOrt dI mdd 27 idnM iv|c vI hovygA= jdoN t|k n°h ny ikStI iv|c nhIN sI krnA cAh¨dA= bh¨t dyr bAad hAkm ny aAp,y « pRvyS kItA< lok KMdy-pINdy< ivaAh krdy aty ivaAhy mn iv|c soicaA< ‘nA tM mYN prmyS¨r toN .rdA hM aty jMdy sn= pr td h/H aAeaA aty `s iv|c sB lok nA hI es g|l dI pRvAh krdA hM ik lok myry bAry kI 5 Ktm ho gX= socdy hn= pr eh aOrt mY^ ik»nA d¨|K id»dI hY= 28 “esy trHM hI l°t dy smyN iv|c vApiraA= lok jykr eh jo cAh¨»dI hY mYN es ^ dy dyvM tM eh mY^ KMdy-pINdy< KrIddy< vycdy< bIjdy aty Gr b,A`Ndy e|kilaM C|. jAvygI ty jykr mYN `s dI sm%isaA h|l 29 sn= `s idn jdoN l°t sd°m toN bAhr aAeaA ifr nA kItI< `h aA`,A jArI r|KygI aty mY^ prySAn akAS toN a|g aty gDk dA mINh ipaA aty hr koE krdI rhygI=’” 30 6 mr igaA= eh iblk¨l esy trHM hI hovygA jdoN iFr pRB° ny aAiKaA< “s¨,o⁄ es iv|c .°GA BAv hY< 7 mn¨|K dA p¨tr pRgq hovygA= jo ik hAkm ny ikhA= jdoN prmyS¨r dy c¨,y hoX lok 31 “`s idn jykr koE aAp,y Gr dI C|t ty hY< aty idn rAt `s a|gy cIkdy rih»dy hn tM inSict hI `s dIaM cIzM Gr dy a»dr hn tM `nHM ^ lY, `h aAp,y lokM ^ inaM dyvgA= `h ibnA dyrI kIitaM y 8 vAsty `s ^ T|ly nhIN jA,A cAhIdA= esy trHM hI aAp,y c¨,y hoX lokM ^ jvAb dyvgA= mYN t¨hA^ d|sdA y jykr koE Kyt iv|c hY< `s ^ vAps Gr nhIN aA`,A hM ik prmyS¨r CytI hI aAp,y lokM dI mdd krygA 32 cAhIdA= wAd rKo ik l°t dI ptnI* nAl kI hoeaA aty `nHM ^ inaM dyvygA= pr jdoN mn¨|K dA p¨|tr 33 sI? ijh/A mn¨|K aAp,I jAn ^ bcA`, dI koiSS aAvygA< kI `h DrtI ty `nHM lokM ^ l|BygA ijnHM ^ krygA `s ^ g¨aA bYQgA aty ijh/A koE `s ^ g¨aAvy y `s iv|c ivSvAs hY?” 34 `s ^ vAps pA lvygA= mYN t¨hA^ d|sdA hM ik `s rAt< ho skdA hY e|k hI m»zy ty do lok sON rhy ho,< pr prmyS¨r ^ inmRtA nAl byntI 9 e|k ^ `%pr c¨|k ilaA jAvygA aty d°jy ^ C|. id|tA `%Ty k¨J lok sn jo aAp,y aAp ^ bh¨t BlA smJdy 35 jAvygA= do aOrtM dA,y pIh rhIaM ho,gIaA tM sn= `h bAkI lokM ^ aAp,y nAloN hI,y m»ndy sn= tM 10 e|k aOrt rih jAvygI aty d°jI c¨|k il|tI jAvygI=” iws° ny `nHM ^ eh idRSqMt id|tA= “e|k vAr e|k 36 * FrIsI aty e|k ms°lIaA sI= e|k idn `h dovy e|kQy 11 pRArTnA krn lE m»dr gX= frIsI ms°lIX koloN lUt dI ptnI lUt dI ptnI nAl jo kuJ vApiraA `s dI d°r al|g pRArTnA krn lE K/HA hoeaA= jdoN frIsI khA,I `tpt 19:15–17< 26 iv|c imldI hY= pRArTnA kr irhA sI tM `sny aAiKaA< ‘hy pRB°⁄ mYN tyrA tuk 36 l°kA dIaM k¨J w°nAnI nklM iv|c t¨k 36 jo/I gE S¨krAnA krdA hM ik`Nik mYN bAkI lokM vM{ BY/A nhIN hY< “do aAdmI e|ko Kyt iv|c ho,gy= e|k aAdmI ^ F/ ilaA jAvygA< pr d°sry aAdmI ^ C|. id|tA jAvygA=” hM= mYN koE cor jM DoKybAj jM koE bdkAr nhIN hM=
  • 99.
    1075 l°kA 18:12-36 22 mYN tyrA S¨krAnA krdA hM ik`N ik mYN es ms°lIX jdoN iws° ny eh s¨i,aA tM `sny aAg° ^ aAiKaA< 12 nAloN c»gA hM= mYN c»gA hM< mYN hFty iv|c do vAr “ajy vI e|k cIz hY ijs dI tyry iv|c GAq hY= `h vrt r|KdA hM aty aAp,I sArI kmAE iv|coN dsv»D eh ik tyry kol ij»nI vI dOlt hY `s^ vyc ky Dn id»dA hM=’ grIbM iv|c v». dy= tY^ svrg iv|c tyrA KzAnA 13 “ms°lIaA e|k K°»jy iv|c K/HA ho igaA< jdoN `h imlygA= eh sB krky ifr t°« myry kol aA ty myry ip|Cy 23 pRArTnA kr irhA sI< `s ny aAp,A isr vI svrg ip|Cy c|l=” pr jdoN `s aAg° ny eh s¨i,aA tM `h v|l c¨|k, dI dlyrI nA kItI= `sny prmyS¨r a|gy b/A `dAs hoeaA ik`N ik `h b/A amIr sI aty aAp,y aAp ^ b/A inmA,A pRgq kItA aty aAiKaA< sArI dOlt aAp,y kol rK,I cAh¨«dA sI= 14 24 ‘hy pRB°⁄ myry ty imhr kr⁄ mYN e|k pApI hM⁄’ mYN tYhA^ jdoN iws° ny vyiKaA ik `h mn¨|K b/A `dAs ho dsdA hM ik eh aAdmI prmySr dI idRSqI iv|c DrmI ¨ igaA hY tM `sny aAiKaA “DnA>M vAsty prmyS¨r dy 25 b,ky Gr igaA< pr FrIsI ijs ny aAp,y aAp ^ e|k rAz iv|c jA,A b/A aOKA hY= amIr aAdmI lE cgA aAdmI smiJaA< DrmI nhIN sI= koE vI jo aAp,y prmyS¨r dy rAj iv|c v/n nAloN e|k `Q dA s°E dy aAp ^ `%cA c¨|kdA hY T|ly ilaMdA jAvygA aty jo n|ky iv|coN lG,A sOKA hY” ivaktI aAp,y aAp ^ inmR b,A`NdA hY so `%cA c¨%ikaA jAvygA=” kO, bcAeaA jA skdA hY 26 jdoN lokM ny eh s¨i,aA tM aAK, l|gy< “ifr 27 prmyS¨r dy rAj iv|c kO, prvyS krygA? kO, bcAeaA jA skdA hY?” iws° ny aAiKaA< ( m|tI 19:13–15; mrkus 10:13–16) “ijh/IaM g|lM mn¨|KM lE a,ho,IaM hn< `h 15 28 k¨J lok aAp,y Coqy b%icaM ^ iws° kol ilaAX tM prmyS¨r toN ho skdIaM hn=” ptrs ny ikhA< “vyK< jo `h `nHM ^ C°hvy= pr jdoN `sdy cyilaM ny vyiKaM asIN aAp,A sB k¨J C|. ky tyry mgr ho t¨ry hM=” 16 29 tM `nHM ny `nHM ^ iJ/ikaA= pr iws° ny Coqy bAlkM iws° ny aAiKaA< “mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM ik `h ^ aAp,y kol b¨lAeaA aty aAp,y cyilaM ^ aAiKaA< hr koE< ijs ny aAp,y Gr< ptnI< BrAvM< mAipaM< 30 “b%icaM ^ myry kol aA`, dyvo⁄ `nHM ^ roko nA= ik`N aty b%icaM ^ prmyS¨r dy rAj vAsty C%i.aA hY< `h ik prmyS¨r dA rAj `nHM lokM nAl sbiDt hY jo enHM aAp,y C|.y toN ikty v|D pAvygA= `h aAp,I iz»dgI 17 b%icaM vrgy hn= mYN t°hA^ s|c dsdA hM ik koE iv|c C|.y hoX toN ikty vDyry pRApt krygA aty jdoN `h vI ijh/A prmyS¨r dy rAj ^ b%icaM dy Brosy vM{ mrygA< `sdA vAsA hmySA prmyS¨r dy nAl hovygA=” nhIN kb°ldA< `h kdI vI prmyS¨r dy rAj a»dr pRvyS nhIN krygA=” iws° mØt toN jIa `%QygA ( m|tI 20:17–19; mrkus 10:32–34) 31 e|k amIr ivaktI dA iws° ^ svAl iFr iws° bArHM rs°lM ^ e|k pAsy ilaAeaA aty ( m|tI 19:16-30; mrkus 10:17-31 ) `nHM ^ aAiKaA< “s¨,o⁄ asIN wr°Slm ^ jA rhy hM= 18 e|k wh°dI aAg° ny iws° ^ p¨iCaA< “cgy g¨r° jI< `h sArIaM g|lM jo nbIaM ny mn¨K dy p¨tr bAry ilKIaM | | 32 kdI vI Ktm nA ho, vAlA jIvn pA`, vAsty mYN kI hn< p°rn ho jA,gIaM= `s ^ gYr wh°dI lokM dy krM?” h|TM iv|c dy id|tA jAvygA= `h `s dA mzAk `.A`,gy< 19 33 `s ny `s ^ aAiKaA< ‘t° mY^ cgA ik`N aAKdA `s dI beztI krngy aty `s `%pr Tk,g= y | |¨ y `s 20 hYN= ek|lA prmyS¨r hI cgA hY= pr mYN tyry svAl dA ^ k¨|q,gy aty Fyr `s^ mAr dy,gy= pr `s ^ tIjy 34 jvAb dyvMgA= t°« h¨kmnAimaM ^ jA,dA hYN? ‘tY^ idn jIvn v|l `BAr ilaA jAvygA=” rs°lM ny `s bdkArI dA pAp nhIN krnA cAhIdA< tY^ iksy dA ktl dI g|l ^ smJ, dI koiSS kItI< pr `h smJ nA nhIN krnA cAhIdA< tY^ corI nhIN krnI cAhIdI< tY^ sky< `nHM lE arT g¨pt r%iKaA igaA sI= J°QI gvAhI nhIN dy,I cAhIdI aty tY^ aAp,y mAtA iptA dI e|zt krnI cAhIdI hY=”* iws° dA e|k a»nHy aAdmI ^ QIk krnA 21 pr aAg° ny ikhA< “eh sAry h¨km tM mYN bcpn ( m|tI 20:29–34; mrkus 10:46–52) 35 toN m»ndA cilaA aA irhA hM=” jdoN iws° wrIho dy ny/y aAeaA `%Ty< pYsy m»gdA 36 ‘tY^ ... cAhIdI hY’ k°c 20:12–16; ibvsTA 5:16–20 hoeaA e|k a»nHM s/k dy iknAry bYQA sI= jdoN `s
  • 100.
    l°kA 18:37-19:22 1076 9 ny BI/ l»GdI ^ s¨i,aA tM `sny p|¨iCaA< “eh kI iws° ny ikhA< “a|j< es KAndAn lE m¨ktI aAE vApr irhA hY?” hY= ik`N ik eh ms°lIaA vI prmyS¨r dy c¨,y hoX lokM 37 10 lokM ny `s ^ d%isaA< “iws° nAsrI< e|Ty aA irhA iv|coN e|k hY= mn¨|K dA p¨|tr g¨aAcy hoeaM ^ l|B, hY=” aty bcA`, lE aAeaA hY=” 38 a»nA aAdmI b/A `tsAht hoeaA aty aAK, l|gA< H “iws°< dA~d dy p¨|tr myry ty imhr kr⁄” pRB° tuhA^ jo dyvy so vrto 39 ijh/y lok a|gy aAg° b, ky cl rhy sn `nHM ny ( m|tI 25:14–30) 11 a»nyH aAdmI ^ e` bol, toN vrijaA= pr a»nA aAdmI H lok `nHM g|lM ^ s¨, rhy sn jo iws° ny `nHM ^ hor vI zor dI rOlA pA`, l|gA< “iws°< dA~d dy p¨|tr< aAKIaA= pr h¨,< `h wr°Slm dy ny/y aA igaA< es myry ty imhr kr⁄” lE k¨J lokM ny soicaA ik prmyS¨r dA rAj jldI 40 12 iws° `%Ty r¨ikaA aty aAiKaA< “`s a»nHy aAdmI aAvygA= iws° jA,dA sI ik lok e»J soc rhy hn tM ^ myry kol ilaAvo= jdoN a»nHA aAdmI ny/y aAeaA tM es aADAr ty `sny lokM ^ e|k idRSqMt s¨,AeaA< 41 `s ny `s ^ p¨%iCaA< “t°« mYToN aAp,y vAsty kI “e|k SihzAdA iksy d°r dyS jA, lE itaAr ho irhA krA`,A cAh¨»dA hYN?” `s ny aAiKaA< “pRB°⁄ mYN vyK,A sI< ij|Ty `s ^ rAjA b,A id|tA jA,A sI aty Fyr 13 cAh¨«dA hM=” `sny aAp,y dyS vAps aA`,A sI= es lE `sny 42 iws° ny `s ^ ikhA< “aAp,I idRSqI pRApt kr⁄ aAp,y ds nokrM ^ e|kiQaA kItA= `sny hr e|k ^ tyrI aAsTA ny tY^ rAzI kItA hY=” dOlt dA e|k TYlA id|tA= aty `nHM ^ ikhA< ‘jd tk 43 14 td `h mn¨|K vyK, dy smrT sI= `h prmyS¨r mYN vAps m¨/M t¨sIN es Dn nAl vpAr krnA=’ pr dI `stit krdA hoeaA iws° dA an¨sr, krn l|gA= `s dy rAj iv|c lokM ny `s ^ nFrt kItI= es lE ijnHM sAry lokM ny eh vyiKaA `nHM ny vI prmyS¨r dI lokM ny kAsdM dA e|k g¨q `s aAdmI dy mgr d°jy `stit kItI= dyS ByijaA= d°jy dys iv|c jA ky kAsdM dy h|T s¨nyhA ByijaA< ‘asIN `s ^ aAp,A rAjA b,A`,A nhIN z|kI cAh¨»dy=’ 15 19 iws° wrIho Sihr dy iv|coN dI l»G irhA sI= 2 wrIho iv|c z|kI nM dA e|k aAdmI sI< `h 3 ek amIr aty pRDAn ms°lIaA sI= `h vyK,A cAh¨dA « “pr `h aAdmI rAjA b, igaA= jdoN `h m¨/ aAeaA< `s ny aAiKaA< ‘`nHM nokrM ^ s|do ijnHM ^ mYN Dn id|tA sI= mYN jAn,A cAh¨«dA hM ik es nAl `nHM 16 sI ik eh iws° ko, hY? hor vI b/y lok `%Ty sn ijh/y ny ik»nA nFA kmAeaA hY=’ pihlA nokr aAeaA ty ik `s^ vyK,A ch¨«dy sn= ik`N ik z|kI mDrA sI< aAiKaA< “mAlk⁄ jo Dn t¨sIN mY^ dy gX sI< `s ^ 4 17 `h BI/ iv|c iws° ^ nA vyK sikaA= es lE `h lgA ky mYN ds g¨,A kr ilaA hY= bAdSAh ny `s ^ rAh dy `s ih|sy v|l a|gy n%isaA ij|DroN iws° aA irhA ikhA< ‘SAbAS⁄ t° e|k c»gA syvk hY= t° eh sAbt kr sI= iFr `h `s ^ vyK, lE g¨|lr dy dRKt ty c/H id|tA hY ik t° CoqIaM cIzM iv|c ivSvAswog hY< es 18 igaA= lE mYN h¨, tY^ ds SihrM dA hAkm b,AvMgA=’ d°jy 5 jdoN iws° `s TAvyN a|pi/aA< `s `%pr t%ikaA nokr ny aAiKaA< ‘mAlk⁄ mYN t¨hA.y e|k Dn dy TYly 19 aty z|kI ^ dRKt `%ty vyiKaA= iws° ny `s^ nAl p»j g¨,A Dn kmAeaA hY= bAdSAh ny `s aAiKaA< “z|kI< jldI hyQM `tr aA⁄ a|j rAt mYN tyry nokr ^ ikhA< ‘mYN tY^ pj SihrM dA hAkm b,AvMgA=’ 20 Gr r¨k,A hY=” td e|k hor nokr a»dr aAeaA aty `sny aA, ky 6 z|kI fqAfq hyQM `tiraA aty `sny K¨SI nAl ikhA< ‘s¨aAmI< eh irhA t¨hA.A Dn vAlA TYlA= mYN 7 21 iws° ^ aAp,y Gr s|dA id|tA= sB lokM ny eh nzArA es ^ v.y k|p/y iv|c lpyq ky l¨kA id|tA sI= mYN vyiKaA aty `h iSkAet krn l|gy< “vyKo⁄ iws° e|k t¨hA.y koloN .rdA sI ik`N ik t¨sIN s˘Kt tbIat dy pApI dy Gr Qihr, igaA hY=” aAdmI ho= t¨sIN `h Dn lYNdy ho jo t¨sIN kmAeaA nhIN 8 22 pr z|kI `pr `%iQaA aty aAiKaA< “pRB< mYN aAp,A ° sI aty jo bIijaM nhIN sI so v|>dy ho=’ td rAjy ny a|DA Dn grIbM ^ dy, dA ekrAr krdA hM= jykr mYN nokr ^ aAiKaA< ‘P d¨Sq nOkr⁄ mYN tyry aAp,y hI iksy nAl DoKA krM tM `s dA cOg¨,A `s mn¨|K ^ SbdM nAl tyrI inKyDI krMgA=< t°« aAiKaA hY ik mYN mo/MgA=” sKt idl aAdmI hM aty mYN `h Dn lYNdA hM jo mYN
  • 101.
    1077 l°kA 19:23-48 kmAeaA nhIN aty `h a»n lY lYNdA hM jo mYN bIijaA sn `nHM lE `%cI aAvAz nAl prmyS¨r dI `stit 23 38 nhIN= jykr eh s|c hY< tM tY^ myry Dn ^ srAFy dI kItI= `nHM ny jo vI sktISAlI vstM vyKIaM `nHM h|qI iv|c r|K,A cAhIdA sI< tM jo jdoN mYN vAps prtdA< sBnM lE pRB° dA S¨krAnA kItA= `nHM ny aAiKaA< 24 mNY aAp,A Dn kJ ibaAj nAl pApt kItA hdA= ¨ R »¨ td ijh/y aAdmI K/y eh sB vyK rhy sn `sny `nHM ^ “‘Dn hY⁄ jo pRB° dy nM iv|c aA`NdA hY=’ ikhA< ‘Dn dA eh JolA es nokr toN lY lvo aty `s zbUr 118: 26 nokr ^ dy dyvo ijs ny Dn dy ds Joly kmAX hn=’ 25 `nHM mn¨|KM ny rAjy ^ ikhA< ‘pr s¨aAmI⁄ `s aAdmI s¨rg iv|c SMtI hovy aty prmyS¨r ^ mihmA=” 26 kol tM pihlM hI Dn dy ds Joly hn=’ Fyr rAjy ny 39 aAiKaA< “mYN t¨hA^ dsdA hM ik hr `s^ ijs kol hY< BI/ iv|cNo k¨J frIsIaM ny iws° ^ aAiKaA< “s¨aAmI⁄ izaAdA id|tA jAvygA< pr hr koE ijs kol nhI hY jo aAp,y cyilaM ^ aAKo ik e»J kih, toN bAj aA`,⁄” 27 40 `s kol hY `h vI lY ilaA jAvygA= h¨, ik|Ty hn pr iws° ny `%tr id|tA< “mYN t¨hA^ d|sdA hM eh myry vYrI? ik|Ty hn `h jo mY^ aAp,A rAjA nhIN g|lM zr°r aAK,IaM cAhIdIaM hn= jykr myry cyly bnA`,A cAh¨»dy sn? myry vYrIaM ^ eTy ilaA ky mAr c|¨p kr jA,gy tM eh p|Tr aijhA bol `%Q,gy=” s¨|qo= ‘mYN `nHM ^ mrdy hoX vyKMgA=’” iws° dI wr°Slm lE pukAr 41 iws° dA wr°slm iv|c pRvyS jdoN iws° wr°Slm dy ny/y aAeaA< `s ny Sihr 42 ( m|tI 21:1–11; mrkus 11:1–11;wUhnA 12:12–19) ^ vyiKaA aty `s lE roeaA= `sny wr°Slm ^ 28 eh sB g|lM aAK, toN bAad iws° wr°Slm v|l aAiKaA< “kAS ik t°« a|j eh jA,dA ik tyry lE 29 ^ igaA= jd `h bYtfgA aty bYtanIaA ph¨»icaA< ikh/IaM g|lM SMtI ilaA`,gIaM= pr t° es ^ jo ik zYt°n dy phA/* ty hY< `s ny aAp,y do cyilaM ^ nhIN jA, skdA ik`N ik eh tY ToN l¨kIaM hoEaM 30 43 eh kih ky ByijaA< “`h Sihr< jo t¨hA^ e|To nzr hn= e|k smM aAvygA jdoN tyry vYrI tyry d¨aAly morcA aA irhA hY< `%Ty jAvo= jdoN t¨sIN Sihr iv|c pRvyS kro< bnH,gyy aty tY^ sAry pAisP GyrA pA lY,gy aty dbA` 44 t¨hA^ e|k gDI dA b|cA b»inHaM hoeaA l|BygA hAly pA`,gy= `h tY^ aty tyry lokM ^ nSq kr dy,gy= t|k es `%ty iksy ny vI svArI nhIN kItI= t¨sIN `s `h e|k p|Tr ^ d°jy p|Tr `%ty iqikaA nhIN rih, 31 ^ KolH ky myry kol lY aAvo= jykr t¨hA^ koE p¨|Cy< dy,gy= eh sB es lxI vAprygA ik`N ik jdoN ‘t¨sIN es ^ ik`N iljA rhy ho?’ `s ^ aAKo< ‘s¨aAmI prmyS¨r tY^ bcA`, lE aAeaA t° `s ^ mihs°s ^ es dI lo/ hY=’ nA kItA=” 32 dono cyly Sihr a»dr cly gX= `nHM ny `%Ty e|k gDA b»inHaA hoeaA vyiKaA ijvyN iws° ny d%isaA sI= iws° dA m»dr v|l jA,A 33 ijvyN hI `h es ^ KolH rhy sn< mAlk bAhr aAX ( m|tI 21:12–17; mrkus 11:15–19; wUhnA 2:13–22) 45 aty `nHM ^ p¨%iCaA< “t¨sIN sA.y gDy ^ ik`N KolH rhy iws° m»dr dy KytR iv|c igaA= aty `sny `nHM ho?” lokM ^ bAhr k|>,A S¨r° kItA< jo a»dr cIzM vyc rhy 34 46 cyilaM ny jvAb id|tA< “s¨aAmI ^ es dI lo/ sn= iws° ny ikhA< “eh poTIaM iv|c iliKaA hY< 35 hY=” tM `h cyly `s gDI dy b|cy ^ iws° kol lY ‘myrA Gr e|k pRArTnA dA Gr hovygA’<* pr t¨sIN es aAX= `nHM ny aAp,y vstr gDy dy `pr ivCAX aty ^ .Ak°aM dy l¨k, dI jgHA * iv|c bdl id|tA hY=’” 36 47 iws° ^ `s `pr ibQA id|tA= ijP hI iws° svArI iws° ny hr roz m»dr iv|c `pdyS id|ty= pRDAn krdA a|gy viDaA< lokM ny aAp,y k|p/y rAh ty iKlAr jAjk< nym dy `pdySk aty k¨J lokM dy aAg° iws° ^ 48 id|ty= mArn dA mØkA tA/ rhy sn= pr `h `s ^ mArn 37 `h wr°Slm dy ny/y ph¨»c irhA sI= `h tkrIbn dA rAh nA l|B sky ik`N ik sB lok b/y iDaAn nAl jYt°n dI phA/I dI `trAE ty ph¨«icaA= SrDAl°aM iws° dy `pdySM ^ s¨, rhy sn= dI sArI BI/ K¨S sI< aty `nHM ny jo sAry kirSmy vyKy zYtUn dA phA/ wr°Slm Sihr dy p°rb v|l e|k phA/I “myrA Gr ... hovygA” wsAwAh 56:7 ij|ToN bdA m»dr dy elAky iv|c hyQM JAk skdA sI= “.AkUaM dy luk, dI jgHA” iwrimwAh 7:11
  • 102.
    l°kA 20:1-25 1078 15 prtAvy lE pRSn a»g°rM dA bAg sA.A ho jAvygA=’ es lE iksAnM ( m|tI 21:23–27; mrkus 11:27–33) ny `s dy p¨tr ^ bAhr ilaMdA aty mAr id|tA= “tM 16 20 e|k idn iws° m»dr iv|c `pdyS dy irhA sI= `h lokM sAmH,y prmyS¨r dy rAj dI K¨S-KbrI bAry boilaA= pRDAn jAjk< nym dy `pdySk h¨, a»g°rM dy bAg dA mAlk kI krygA? aty `nHM iksAnM ^ mAr dyvygA= aty a»g°rM dy bAg ^ horM iksAnM ^ Qyky ty dy dyvygA=” `h aAvygA aty bz¨rg wh°dI aAg° iws° nAl g|l bAt krn lE jdoN lokM ny eh idRSqMt s¨i,aA tM `h aAK, 2 17 aAX= `nHM ny `s ^ p¨%iCaA< “sA^ d|s? t° eh sB l|gy< “nhIN⁄ pRB° nA kry ik aijhA hovy=” pr iws° ny g|lM iks aiDkAr nAl kr irhA hY? tY^ eh aiDkAr `nHM dIaM a|KM iv|c JAikaA aty aAiKaA< “tM Fyr iks ny id|tA hY?” es ilKt dA kI arT: 3 iws° ny aAiKaA< “mYN vI t¨hA^ e|k svAl krdA 4 hM= tsIN m^ ds; whnA daArA idtA igaA bpitsmA ¨ Y | o ° » ¨ | ‘ijs p|Tr ^ `sArIaM ny r%idaA `h K°«jy dA p|Tr kI s¨rg v|lo sI jM lokM v|lo?” b, igaA=’ zbUr 118:22 5 jAjkM< nym dy `pdySkM aty wh°dI aAg°aM< sB ny 18 es bAry crcA kItI aty e|k d°jy ^ ikhA< “jykr hr koE jo `s p|Tr ty i.gygA q¨k/y q¨k/y ho asIN ikhA ik w°h»nA dA bpitsmA< prmyS¨r v|loN sI tM jAvygA= aty ijs `%ty `h p|Tr i.gygA k¨cilaA `h aAKygA ik ifr t¨sIN w°h»nA ty ivSvAs ik`N nA jAvygA=” 6 19 kItA?’ pr jykr asIN aAKdy hM ik< ‘w°h»nA dA whdI aAgaM ny eh idSqMt si,aM aty mihss ° ° R ¨ ° bpitsmA lokM v|loN sI=’ tM sAry lok sA^ eh s¨, ky kItA ik eh idRSqMt `nHM bAry ikhA igaA sI= es p|TrM nAl mAr s¨q,gy ik`Nik `h ehI ivSvAs lE `h `s ^ `sy vyly f/nA cAh¨«dy sn pr `h 7 r|Kdy hn ik w°h»nA e|k nbI sI=’ es lE `nHM ny lokM kolo .rdy sn ik `h Kbry kI kr,gy? aAiKaA< ‘asI es gl dA `tr nhIN jA,dy=” 8 tM iws° ny `nHM ^°« ikhA< “tM mYN vI t¨hA^ nhIN wh°dI aAg°aM ny iws° nAl cAl Ky.I d|sMgA eh sB krn lE mYN ikh/A aiDkAr estymAl ( m|tI 22:15–22; mrkus 12:13–17) 20 krdA hM?” es lE nym dy `pdySk aty jAjk iws° ^ f/n dI shI t|k iv|c rhy aty `nHM ny `s kol k¨J js°s prmyS¨r aAp,A pu|tr ByjdA Byjy ijnHM ny cgy mn¨|K ho, dA nAqk kItA= `h iws° ( m|tI 21:33–46; mrkus 12:1–12) dIaM aAK,IaM iv|coN koE gltI l|B,A cAh¨»dy sn tM 9 iFr iws° ny lokM ^ eh `dAhr, id|tI: “e|k jo `h iws° ^ rAjpAl dy h|TIN sONp sk,< ijs kol 21 aAdmI ny a»g°rM dA bAg lAeaA aty k¨J iksAnM ^ iws° `%ty SktI aty aiDkAr sI= tM enHM aAdmIaM Qyky ty dy id|tA< aty lby smyN lE iksy d°r dyS ^ ny iws° ^ p¨%iCaA< “g¨r° jI< asIN jA,dy hM ik jo t¨sIN 10 cilaA igaA= smM aA`, ty r¨|t isr `s ny e|k aAKdy ho aty `pdyS id»dy ho `h shI hY t¨sIN iksy dI nOkr ^ iksAnM kol ByijaA ik `h `s ^ a»g°rM iv|coN vI trFdArI nhIN krdy sgoN prmyS¨r dy mArg bAry 22 `s dA b,dA ihsA d,= pr iksAnM ny nkr ^ k%¨ iqaA | y O scAE dA `pdyS id»dy ho= t¨sIN sA^ eh d|so ik kI 11 aty `s^ KAlI h|TIN vAps Byj id|tA= tM ifr `s kYsr* ^ ms°l dy,A QIk hY ik glt?” 23 mn¨|K ny `nHM kol aAp,A d°jA nokr ByijaA= `nHM ny pr iws° jA,dA sI ik eh aAdmI `s ^ g¨mrAh es ^ vI k¨iqaA aty bye|zt krky `s ^ KAlI h|TIN krn dI koiSS kr rhy hn tM `s ny `nHM ^ ikhA< 12 24 Byj id|tA= Fyr `s aAdmI ny iksAnM kol e|k tIjA “mY^ e|k is|kA idKAvo? aty eh dso ik es `pr nOkr ByijaA= `nHM ny `s ^ k¨%iqaA aty zKmI krky iks dA nM aty tsvIr hn?” `nHM ikhA< “eh kYsr 13 `s ^ bAhr s¨q id|tA= `s Kyt dy mAlk ny soicaA< dI hY=” 25 ‘mYN h¨, kI krM? mYN h¨, aAp,y ipaAry p¨tr ^ ByjMgA= | iws° ny `nHM ^ ikhA< “tM Fyr jo kYsr dA hY `h 14 eh iksAn myry p¨|tr ^ e|zt dy,gy⁄’ jdoN iksAnM kYsr ^ dyvo aty jo prmyS¨r dA hY `h prmyS¨r ^ ny `s dy p¨|tr ^ aA`NdA vyiKaA tM `h e|k-d°jy ^ dyvo=” aAK, l|gy< ‘eh mAlk dA p¨|tr hY jo ik es a»g°rM dy bAg dA vArs hY< aAP es ^ mAr dyEX tM jo eh kYsr rom dy pAtSAh (hAkm) ^ id|tA igaA nAm=
  • 103.
    1079 l°kA 20:26-21:5 26 lok `sdy e»ny b¨|DImAn jvAb ty hYrAn rih gX kI msIh dA~d dA pu|tr hY? aty kJ nA aAK sk= `h BI/ agy iws° dIaM aAK,IaM ¨ y | ( m|tI 22:41–46; mrkus 12:35–37) 41 iv|coN koE gltI l|B, iv|c asmrT sn= td iws° ny aAiKaA< “lok eh ikP aAKdy hn ik 42 msIh dA~d dA p¨|tr hY? zb°rM dI p¨stk iv|c kuJ sd°kIaM ny iws° nAl cAl Ky.I dA~d K¨d kih»dA hY: ( m|tI 22:23–33; mrkus 12:18–27) 27 k¨J sd°kI iws° kol aAX= `h eh ivSvAs nhIN ‘pRB° ny myry pRB° ^ ikhA< t°« myry s|jy pAsy bYQ 28 43 krdy ik p¨nr `%TAn hY= `nHM `s ^ p¨iCaA< “m°sA jdoN t|k ik mYN tyry vYrIaM ^ tyry pYr r|K, dI ny iliKaA hY ik jykr koE ivaAihaA mrd ibn `lAd cONkI nA b,A dyvM=’ zbUr 110:1 mr jAvy< tM `s dy BrA ^ `s dI aØrt nAl ivaAh 44 krA lY,A cAhIdA hY=* tM jo `h mry hoX BrA vAsty es lE jdoN dA~d msIh ^ ‘pRB°’ b¨lA`NdA hY= 29 s»tAn pYdA kr sky= e|k vAr s|t BrA sn= pihly Fyr iws° dA~d dA p¨|tr ikvyN ho skdA hY?” BrA ny jo sB toN v|.A sI< e|k aOrt nAl ivaAh krvAeaA pr `h mr igaA< `s dy koE `lAd nA iws° nym dy `pdySkM bAry ˘KbrdAr krdA 30 hoE= ifr d°jy BrA ny `s aOrt nAl ivaAh kItA ( m|tI 23:1–36; mrkus 12:38–40; lUkA 11:37–54) 45 pr `h vI mr igaA= sAry lk iws° ^ s, rhy sn= `sny aAp,y cilaM o ¨ y 31 46 “`sdy tIjy BrA ny `s aOrt nAl ivaAh krvA ^ ikhA< “nym dy `pdySkM kolo ˘KbrdAr rho ijh/y ilaA pr `h vI mr igaA= e»J hI s|tM BrAvM nAl l»by cogy pAky ifrnA ps»d krdy hn aty bzArM iv|c vApiraM= vArI-vArI `nHM sBnM ny `s nAl ivaAh slAm lY,A aty pRArTnA sTAnA iv|c aglIaM k¨rsIaM krvAeaA ty `h sAry dy sAry hI ibn `lAd hI mr aty dAavtM iv|c bh¨t mh|tvp°rn TAvM cAh¨»dy hn= 32 47 gX= a»t iv|c< aØrt vI mr gE= pr `nHM s|tM `h ivDvAvM dy Gr l¨¨|q lYNdy hn aty bAad iv|c 33 BrAvM ny `s nAl ivaAh kItA< h¨,< p¨nr `%TAn l»bIaM l»bIaM pRArTnAvM krky c»gy bn, dA >oNg dy idn< `h iks dI vh¨qI hovygI< ik`N j¨ s|tM hI krdy hn= `nHM lokM dA inr,A vDyry gBIrtA nAl BrAvM ny `s nAl ivaAh kItA?” kItA jAvygA=” 34 iws° ny sd°kIaM ^ ikhA< “DrtI ty lokM dA ivaAh 35 e|k d°jy nAl h¨«dA hY= pr `h lok ijh/y mOt toN s|cI dy, `BAry jA, dy wog hn aty prmyS¨r dI nvIN d¨nIaM ( mrkus 12:41–44) 36 iv|c ij`,gy< `h ivaAh nhIN krngy= hor nhIN mr skdy< ik`N ik mOt toN `nHM dA p¨nr `%TAn kItA igaA hY `h d°tM vrgy hn aty prmyS¨r aty `h 21 iws° ny k¨J amIr aAdmIaM ^ m»dr dy golk iv|c aAp,A pYsA pA`NidaM vyiKaA= td 3 `s ny e|k grIb ivDvA vyKI= `s ny tMby dy do is|ky 2 dy b|cy hn= golk iv|c pAX= iws° ny aAiKaA< “mYN t¨hA^ s|c d|sdA 37 m°sA ny vI eh drsAeaA hY ik m¨rdA lok `BAry hM< BAvyN es aOrt ny do Coqy is|ky pAX hn< asl iv|c 4 jA,gy= `sny aijhA mcdI hoE JA/I* vAlI GqnA `s ny amIr lokM nAloN v|D pAeaA hY= amIr lokM vyly drsAeaA jdoN `s ny pRB° ^ ‘abrAhAm dA kol bh¨t aiDk Dn hY= `nHM ny isrF `h id|tA jo prmyS¨r< eshAk dA prmyS¨r aty wAk°b dA prmyS¨r’ `nHM ^ lo/IdA nhIN sI= eh aOrt bh¨t grIb hY< pr 38 b¨lAeaA sI= `h mry hoX lokM dA nhIN sgoN jo k¨J es kol sI `s ny sB dy id|tA jd ik eh pYsy ij`idaM dA prmyS¨r hY= `s lE sB lok jIivt `s ^ ij`, vAsty cAhIdy sn=” hn=” 39 k¨J nym dy `pdySkM ny ikhA< “g¨r° jI< t¨sIN shI m»dr dI tbAhI 40 aAiKaA hY=” `s vyly toN< koE vI enA in.r nhIN ( m|tI 24:1–14; mrkus 13:1–13) 5 sI ik `s ^ koE hor svAl kr sky= k¨J cyly aAps iv|c m»dr bAry g|lM krdy hoX kih rhy sn< “eh b/A K°bs°rt m»dr hY< jo ik sB toN “jykr koE ... cAhIdA hY” ibvsTA 25:5< 6 vDIaA p|TrM dA bi,aA hoeaA hY= vyKo< es m»dr ^ mcdI hoE JA/I k°c 3:1–12 sjA`, vAsty ik»ny tohFy ByNq kIty gX hn=”
  • 104.
    l°kA 21:6-33 1080 6 pr iws° ny ikhA< “e|k smM aAvygA jdoN t¨sIN vyKgy o phA/M v|l FrAr ho jA, aty `nHM sAiraM ^< ijh/y ik jo k¨J vI eTy ids irhA hY sB nSq ho jAvygA= wr°Slm iv|c hn `%ToN B|j jA,A cAhIdA hY= jykr 22 es m»dr dy hr p|Tr ^ T|ly DrtI ty s¨%iqaA jAvygA= t¨sIN Sihr dy kol hovo tM a»dr nA v/o= nbIaM ny e|k vI p|Tr d°jy p|Tr `%ty iqikaA nhIN rhygA=” `s smyN bAry b/IaM g|lM ilKIaM hn jdoN prmyS¨r 7 cyilaM ny iws° ^ p¨%iCaA< “g¨r° jI< eh g|lM kdoN aAp,y lokM ^ szAvM dyvygA= eh smM h¨, hY jdoN ho,gIaM? ikh/A inSAn ivKAvygA ik eh enHM g|lM eh sB vAprygA= 23 dy ho, dA smM hY?” “eh smM grBvtI aOrtM vAsty b/A ivkrAl 8 iws° ny ikhA< “sAvDAn rho⁄ tM jo koE vI t¨hA^ hovygA< aty `nHM mAvM vAsty vI< ijnHM kol d|¨D pINdy m°rK nA b,A sky= bh¨t sAry lok myry nM ty aA`,gy inaA,y hn= ik`N ik es DrtI ty bh¨t mA/A smM aty aAK,gy< ‘mYN msIh hM’< aty ‘shI vkt aA igaA a`, vAlA hY= pRB° enHM lokM nAl b/y kroD iv|c 9 24 h⁄’ pr `nM dy ipCy nA l%igP= pr jdoN t¨sIN l/AEaM Y H hovgA= y enM ivcNo kJ lk ispAhIaM hTo mAry jA,g< H | ¨ o | y aty digaM bAry s¨,o tM .irP nA= eh sB k¨J pihloN k¨J lok kYdI b,A ky sB kOmM aty dySM iv|c ph¨»cAX ho,A hY< pr a»t bAad iv|c aAvygA=” jA,gy= gYr wh°dI wr°Slm ty kbzA kr,gy aty jdoN 10 t|d iws° ny `nHM ^ aAiKaA< “kOmM e|k d°sry dy t|k `nHM dA smM p°rA nhIN h¨»dA `h es ^ pYrM T|ly i˘KlAF w¨|D krngIaM< aty rAj e|k d°sry dy i˘KlAF im|D,gy= 11 w¨|D krngy= e|Ty bh¨t v|.y B¨cAl aA`,gy< kAl pY,gy aty v|K-v|K TAvM ty mhAmArI pvygI< k¨J GbrA`,A nhIN .rA`,IaM g|lM vAprngIaM k¨J mhAn inSAn lokM ( m|tI 24:29–31; mrkus 13:24–27) 12 25 ^ cytAvnI dy, lE svrg toN aA`,gy= “pr eh “s°rj-c»d aty tAiraM iv|c hYrAnIjnk inSAn sB glM vAprn tNo pihlM< tsIN igrFtAr kIty jAvNo gy | ¨ idKAE dy,gy= jdoN DrtI dIaM kOmM sm¨«dr dA aty tuhA^ tsIhy id|ty jA,gy= lok pRArTnA sTAnM `%ClnA aty grjnA vy K ,gIaM tM .r aty 26 iv|c t¨hA.A inr,A krngy aty t¨hA^ kYd iv|c pA ivaAk¨ltA mihs°s krngIaM= lok GbrA jA,gy dy,gy= t¨hA^ myry kAr, rAijaM aty rAjpAlM sAmH,y aty `h es g|lNo ic»tt ho,gy ik d¨nIaA dA kI b,ygA 13 27 K/Hy ho, lE mzb°r kItA jAvygA= eh sB g|lM hr cIz akAS iv|c bdl jAvygI= ifr lok mn¨|K myry bAry gvAhI dy, lE tuhA^ avsr dy,gIaM= dy p¨|tr ^ SktI aty mhAn mihmA nAl b|dlM `%ty 14 28 pr aAp,y mnM ^ p%ikaM kro’ pihlM toN hI es aA`NidaA vyK,gy= jdoN eh g|lM vAprnIaM S¨r° g|loN nA GbrAP ik t¨hA^ Kud dI r|iKaA krn lE ho,< K/Hy hovo aty hONslA r|Ko< ik`N ik t¨hA.y C¨qkAry 15 kI aAK,A cAhIdA hY= mYN t¨hA^ es bAry isaA,p dA smM ny/y hY=” dyvMgA ik t¨hA^ kI jvAb dy,A cAhIdA hY< tM jo t¨hA.A koE vI vYrI eh sAbt krn dy wog nA ho sky ik jo t¨sI aAiKaA hY `h glt hY jM `h t¨hA^ `%tr myry Sbd hmySA lE rih,gy 16 dy, dy wog ho sky= eTo t|k ik t¨hA.y mM-bAp< BrA< ( m|tI 24:32–35; mrkus 13:28–31) 29 irStydAr< dost t¨hA.A ivroD kr,gy= `h t¨hA.y iv|cNo td iws° ny eh idRSqMt khI< “a»jIr dy dRKt ^ 17 kEaM ^ mAr vI dy,gy= sB lok t¨hA^ nfrt aty sAry r¨KM ^ vyKo= a»jIr dA dRKt e|k vDIaA 18 30 kr,gy ik`Nik t¨sIN myry ipCy t¨ry= pr eh sB imsAl hY= jdoN es `%pr hry pty inkldy hn tM 19 cIzM t¨hA.A k¨J vI nhIN ivgA/ skdIaM= t¨sIN t¨sIN jA, jMdy ho ik grmI dI r|¨t ny/y aA gE hY= 31 aAp,y ivSvAs iv|c tk/y rih ky aAp,y-aAp ^ bcA esy trHM hI jo g|lM mYN t¨hA^ aAKIaM vAprnIaM lvogy= hn= jdoN t¨sIN eh sB g|lM vAprdIaM vyKogy tM t¨sIN jA, jAvoNgy ik prmyS¨r dA rAj bh¨t nzdIk wr°slm dA nAS hY=” 32 ( m|tI 24:15–21; mrkus 13:14–19) “mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM ik es smyN dy lokM dy 20 33 “t¨sIN vyKgy FOzM wr°Slm ^ Gyr,gIaM= tM t¨sIN o ij~Ndy jIa eh sB glM vAprngIaM = | p°rI d¨nIaM< smJ jAvogy ik wr°Slm dy nSq ho, dA vylA aA DrtI aty akAS sB nSq ho jA,gy pr jo vAk mYN 21 igaA hY= `s vyly< `h ijh/y wh°idwA iv|c hn< bol irhA hM kdy vI nSq nhIN kIty jA,gy=”
  • 105.
    1081 l°kA 21:34-22:22 9 hr vkt itaAr rih,A ptrs aty w°h»nA ny iws° ^ ikhA< “t°« ikh/I TM 34 “scyt rho⁄ as%iBat dAavtM bAry< pI, bAry< cAh¨«dA hYN ij%Ty asIN Bojn itaAr krIX?” 10 aty d¨inaAvI cIzM bAry ictA krn iv|c aAp,A smM `s ny `nHM ^ aAiKaA< “jdoN t¨sIN Sihr iv|c brbAd nA kro= jykr t¨sIN aijhA kroNgy tM t¨sIN shI v/ogy< t¨sIN e|k aAdmI ^ pA,I dA G/A c¨|kI jMidaM soc, dy wog nhIN hovoNgy= aty jdoN t¨sIN hAly itaAr vyKoNgy= `sdy ip|Cy ho t¨rnA= `h e|k Gr iv|c v/ygA< 35 11 vI nhIN hovoNgy ik a»t t¨hA^ F/ lvygA= ik`N ik t¨sIN vI `s dy ipCy `%Ty cly jA,A= Gr dy mAlk ^ `h idn DrtI `%ty sAry lokM lE acAnk e|k JMsy aAK,A ik< ‘g¨r° p|¨CdA hY ‘`h kmrA ik|Ty hY ij|Ty `h 36 12 vM{ aAvygA= es lE hr vkt itaAr rho aty ty `s dy cyly psAh dA Bojn KA,gy?’ ifr mAlk pRArTnA kro ik t¨sIN enHM sArIaM g|lM toN ijh/IaM t¨hA^ Gr dy c¨bAry ty e|k v|.A kmrA ivKAvygA= eh ho, vAlIaM hn< bc skoN= aty t¨sIN mn¨|K dy p¨|tr dy kmrA estymAl lE vDIaA s%ijaA hoeaA hovygA< 13 sAmH,y K/Hn dy wog hovoN=” t¨sIN `%Ty psAh dA Bojn itaAr kro= ptrs aty 37 hr idn iws° m»dr iv|c `pdyS iddA aty hr w°h»nA gX< aty sB k¨J `vyN hI vApiraA ijvyN iws° ny SAm `h jYt°n dy phA/ ty jAky rAt vtIt krdA h¨dA `nHM ^ ikhA sI= tM `nHM ny psAh dA Bojn itaAr 38 sI= hr svyr lok t/ksAr `%Qky< m»dr iv|c iws° kItA= dy `pdyS s¨n, lE jMdy= pRB° dA rAt dA Bojn wh°dI aAg° iws° ^ mArnA cAhu«dy hn (m|tI 26:26–30; mrkus 114:22–26; 1kuir»TIaM 11:23–25) 14 ( m|tI 26:1–5<14–16; mrkus 14:1–2< 10–11; psAh dA Bojn KA, dA smM aAeaA= iws° aty 15 wUhnA 11:45–53 ) rs°l ek|Qy Bojn krn lE bYQ gX= iws° ny `nHM 22 ptIrI roqI dy it`hAr dA smM< ijs ^ psAh 2 kih»dy hn ny/y aA ph¨»icaA= pRDAn jAjk aty nym dy `pdySk iws° ^ mArn dA rAh l|B, dI ^ ikhA< “mrn toN pihlM mYN `ts¨ktA nAl eh psAh dA Bojn t¨hA.y nAl krnA cAh¨»dA sM= dA Bojn td t|k nhIN krMgA jdoN tIk eh prmyS¨r 16 mYN eh psAh koiSS kr rhy sn pr `h lokM toN .rdy sn= dy rAj iv|c shI arTM iv|c sp°rn nA hovy=” 17 `s toN bAad< `s ny ipaAlA ilaA aty es vAsty wh°dA iws° ^ mArn prmyS¨r dA S¨krAnA kItA aty aAiKaA< “es ipaAly 18 dI iv`Nt b,A`NdA hY ^ f/o aty aAps iv|c v». lvo= mYN t¨hA^ d|sdA ik 3 iws° dy bArHM rs°lM iv|coN e|k dA nM wh°dA mYN eh dAKrs `nM icr ifr kdI vI nhIN pIvMgA eskirwotI sI= SYtAn `s iv|c pRvyS kr igaA= ij»nA icr ifr prmyS¨r dA rAj nhIN aA`NdA=” 4 19 wh°dA ny jA ky pRDAn jAjkM aty ispAhIaM nAl< ifr iws° ny roqI lE aty prmyS¨r dA s¨krAnA ijh/y m»dr dI ingrAnI krdy sn< es bAry ivcAr krky to/I aty eh kih ky rs°lM ^ id|tI< “eh roqI kItA ik `h ikvyN iws° ^ `nHM dy h|T F/vA skygA= mrA SrIr hY jo mNY thA.y lE dy irhA hM< mrI wAdgIrI y ¨ y 5 20 `h bh¨t pRsn sn aty `nHM ny `s nAl vAadA lE eh kiraM kro=” esy >g nAl hI< rAt dy 6 kItA ik es kArj lE `h `s ^ pYsy dy,gy= wh°dA Bojn toN bAad< iws° ny dAKrs dA ipaAlA ilaA aty es k»m lE rAzI ho igaA aty `h mØky dI tlAS aAiKaA< “eh ipaAlA prmyS¨r v|loN aAp,y lokM lE iv|c rih, l|gA= wh°dA iws° ^ `nHM dy hvAly `doN nvM krAr ivKA`NdA hY= eh myry lh° dA nvM krAr kr,A cAh¨«dA sI jdoN aAly-d¨aAly BI/ nA hovy= hY jo mYN t¨hA.I KAitr vhA`,A hY=”* ptIrI roqI dI itaArI iws° dA vYrI kO, b,ygA 21 ( m|tI 26:17–25; mrkus 14:12–21;wUhnA 13:21–30 ) iws° ny aAiKaA< “pr t¨hA.y iv|coN e|k j,A mY^ 7 ptIrI roqI dy idn dA it`hAr aAeaA= eh DoKA dyvygA= `s dA h|T myry nAl myz `%ty hI hY= 22 `h idn sI ijs idn psAh dy lE `h lyly dA mn¨|K dA p¨|tr `vyN hI mrygA ijvyN `s bAry aAiKaA 8 blIdAn krdy sn= iFr iws° ny w°h»nA aty ptrs ^ tukM 19–20 k¨J w°nAnI nklM iv|c t¨k 19 dy aAKrI ih|sy aAiKaA< “jAP aty sA.y lE psAh dA Bojn itaAr ivcly iws° dy Sbd nhIN hn aty t¨k 20 sArI dI sArI nhIN kro=” hY=
  • 106.
    l°kA 22:23-48 1082 36 igaA hY< pr eh `s ivaktI lE iBaAnk hovygA jo iws° ny `nHM ^ ikhA< “pr h¨,< jykr t¨hA.y kol `s ^ DoKA dyvygA=” pYsy ty e|k JolA hY< `nHM ^ aAp,y nAl lvo= jykr 23 tM rs°l aAps iv|c eh p¨|C, l|gy ik sA.y iv|coN t¨hA.y kol e|k tlvAr nhIN hY< tM aAp,A k¨/tA vyc 37 ikh/A aijhA krygA? ky e|k KrId lvo=” eh poTIaM iv|c iliKaA hoeaA hY: syvk vM{ rho ‘lokM aAiKaA ik `h e|k aprADI hY=’ 24 `s toN bAad rs°lM ny aAps iv|c eh aAKidaA wsAwAh 53:12 bihs krnI S¨r° kr id|tI ik `nHM iv|coN kO, mhAn eh g|l ijh/I myry bAry ilKI gE sI vAprnI cAhIdI 25 hY? pr iws° ny `nHM ^ ikhA< “d¨nIaM dy rAjy pRB°aM hY= aty asl iv|c eh h¨, vApr rhI hY=” vM{ aAp,y lokM ty SAsn krdy hn= ijnHM kol d°siraM 38 `pr eKitaAr hY `h aAp,y aAp ^ lokM dy mddgAr cyilaM ny ikhA< “vyKo< pRB°< eTy do tlvArM hn=” khA`Ndy hn=’ iws° ny `nHM ^ ikhA< “`h kAFI hn=” 26 “pr t¨hA^ es trHM dy nhIN ho,A cAhIdA= es dI jgHA t¨hA.y iv|coN mhAn aAdmI ^ sB toN iws° ny rs°lM ^ pRArTnA krn lE ikhA Coqy vrgA b, jA,A cAhIdA hY= aAg°aM ^ syvkM ( m|tI 26:36–46; mrkus 14:32–42) 27 39-40 vM{ ho,A cAhIdA hY= t¨hA.I rAX iv|c kO, v|D iws° wr°Slm Sihr C|. ky jYt°n dy phA/ ^ mh|tvwog hY: jo ivaktI KA,y dI myz ty bYQA hY jM igaA= `h aksr `%Ty jAeaA krdA sI= `s dy cyly ijh/A ivaktI `s dI syvA kr irhA hY? t¨hA.y iKaAl `s dy nAl gX= jdoN `h `s jgHA ph¨»cy< `s ny iv|c ijh/A myz ty bYQA hY mhAn hY mYN t¨hA.y iv|coN cyilaM ^ aAiKaA< “pRArTnA kro ik t¨hA^ prtAeaA 28 svkM vrgA hM=’ y t¨sIN hI ho jo myry prtAivaM dOrAn nA jAvy=” 29 41 myry nAl rhy= ijvyN ik myry iptA ny mY^ e|k rAj iFr iws° `nHM toN p»jAh k¨ kdm d°r igaA= `h 42 id|tA hY< mYN vI t¨hA^ e|k rAj dyvMgA= goi.aM BAr J|¨ikaA aty pRArTnA kItI< “hy iptA⁄ 30 “tM jo t¨sIN myry rAj iv|c myry myz ty bYQoNgy= aty jykr t° cAhyN< d¨|KM dA eh ipaAlA myry toN hqA lY< pr 43 t¨sIN is»GAs,A ty bYQky esrAXl dIaM bArM gotM dA t¨hA.I e|CA hI hovy< nA ik myrI=” ifr s¨rg toN e|k 44 inaM krogy= d°t pRgiqaA aty `s ^ SktI id|tI= iws° v|.I mAnisk pI/A iv|c sI< tM `h hor vI gBIrtA p°rvk aAp,A ivSvAs nA C|.o pRArTnA krn l|gA= `s dA m¨/HkA lh° dIaM b°dM 45 ( m|tI 26:31–35; mrkus 14:27–31; vM{ DrtI `%ty i.|g irhA sI=* `h pRArTnA krn wUhnA 13:36–38) toN bAad< `%iQaA aty aAp,y cyilaM kol igaA= `s 31 “P Sm~n< Sm~n SYtAn ny tY^ k,k vM{ C|q, ny `nHM ^ s¨%itaM hoeaM vyiKaA= `nHM dI `dAsI ny 32 46 lE migaA hY= mYN pRArTnA tyry lE kItI hY tM jo `nHM ^ b/A TkA id|tA sI= iws° ny `nHM ^ ikhA< tyrA ivSvAs kAem rhy= aty jdoN t°« vAps myry kol “t¨sIN s|¨ty ikP pX ho? `%Qo aty `%Q ky pRArTnA kro m¨/yN tM aAp,y BAEaM ^ vI tk/A krIN=” ik t¨sIN prtAvy iv|c nA pvoN=” 33 pr ptrs ny `s ^ ikhA< “pRB°⁄ mYN tyry nAl kYd ho, ^ vI itaAr hM< aty tyry nAl mrn ^ vI=” iws° dA igrFtAr ho,A 34 pr iws° ny ikhA< “ptrs mYN tY^ aAKdA hM ik ( m|tI 26:47–56; mrkus 14:43–50; wUhnA 18:3–11) 47 a|j k|¨k/ bMg nhIN dyvygA jd tk t°« it»n vArI m¨|kr jdoN iws° bol irhA sI tM lokM dA e|k sm°h `s ky nA khy ik mYN tY^ nhIN jA,dA=” kol aAeaA< `nHM iv|coN e%k rs°l wh°dA< `nHM dI agvAE kr irhA sI= wh°dA iws° dy kol aAeaA tM ibpdA lE itaAr rho jo `h iws° ^ c¨«m sky= 35 48 td iws° ny rs°lM ^ aAiKaA< “mYN t¨hA^ lokM ^ pr iws° ny `s ^ ikhA< “whdA⁄ kI t«° eh imtrtA ° | pRcAr dy, lE ByijaA= mYN t¨hA^ ibnM pYsy< TYly aty dA c¨«m, mn¨|K dy p¨|tr ^ vYrIaM dy hT f/A`, lE j¨itaM dy Byj id|tA= pr kI t¨hA^ iksy cIz dI zr°rt aAE?” rs°lM ny aAiKaA< “nhIN=” tukM 43–44 k¨J w°nAnI nklM iv|c t¨kM 43–44 nhIN hn=
  • 107.
    1083 l°kA 22:49-23:5 49 dy irhA hY?” iws° dy cyly vI `s kol hI K/y sn= lok iws° `pr h%sy `nHM ny mihs°s kItA ik kI vApr skdA hY aty iws° ^ ( m|tI 26:67–68; mrkus 14:65) 63Ð64 p¨%iCaA< “pRB°< kI asIN `nHM ^ aAp,IaM tlvArM nAl ijh/y aAdmI jo iws° dI pihrydArI kr rhy 50 mAr dyEX?” iFr `nHM iv|coN e|k ny aAp,I tlvAr sn `nHM ny `s dA mzAk `.A`,A aty `s ^ k¨|q,A srdA jAjk dy nOkr dy k»n ty clAE aty enHM ^ S¨r° kr id|tA= `nHM ny `s dIaM aKM ty pqI b»nH id|tI v|> id|tA= tM jo `h `nHM ^ vyK nA sky= iFr `nHM ny `s ^ 51 65 iws° ny ikhA< “r¨ko⁄” tM `sny `s nokr dy k»n ^ p%¨ iCaA< “agm vAk kr t^ ikhny mAiraA h?” Y Y `nHM C°h ky `s ^ vI rAzI kr id|tA= lokM ny `s ^ bh¨t k¨J m»dA aAiKaA= 52 `h sm°h ijh/A iws° ^ igrFtAr krn lE aAeaA sI `s iv|c pRDAn jAjk< v|.y bz¨rg wh°dI iws° dA wh°dI aAg°aM a|gy pyS ho,A aAg° aty wh°dI ispAhI sn= `sny `nHM ^ aAiKaA< ( m|tI 26:59–66; mrkus 14:55–64;wUhnA 18:19–24) 66 “t¨sIN e|Ty tlvArM aty .MgM lY ky ik`N aAX ho? t¨sIN aglI svyr< bz¨rg wh°dI aAg°< pRDAn jAjk 53 kI socdy ho ik mYN aprADI hM? mYN t¨hA.y nAl hr aty nym dy `pdySk dI e|k sBA hoE= ty `h iws° ^ 67 roz m»dr dy elAky iv|c h¨«dA sM= t¨sIN mY^ `%Ty aAp,I sB toN `%cI adAlt iv|c lY gX= `nHM igrFtAr ik`N nhIN kItA? pr eh t¨hA.A smM hY< aAiKaA< “jykr t°« msIh hY tM sA^ d|s ik t°« hI msIh hnyry dy SAsn dA smM=” hY=” iws° ny `nHM ^ ikhA< “jykr mYN t¨hA^ ds vI dyvM ptrs eh kih»dy .rdA hY ik `h iws° ^ jA,dA hY ik mYN msIh hM tM t¨sIN myry ty ivSvAs nhIN krogy= 68 ( m|tI 26:57–58< 69–74 mrkus 14:53–54< 66–72; aty jykr mYN t¨hA^ k¨J p¨|CMgA tM t¨sIN jvAb nhIN 69 wUhnA 18:12–18< 25–27) dyvyNgy= pr es toN a|gy mn¨|K dA p¨|tr prmyS¨r dy 54 `nHM ny iws° ^ igrFtAr kr ilaA aty agMh lY is»GAs, dy s|jy h|T ibrAjmAn hovygA=” 70 gX aty `s ^ srdAr jAjk dy Gr a»dr lY aAX= `nHM sBnA ny aAiKaA< “tM kI t°« prmyS¨r dA 55 ptrs ny T/I drI ty hI `nM dA ipCA kItA= o ° H | ispAhIaM p¨|tr hY?” `s ny jvAb id|tA< “hM< t¨sIN aAK, iv|c ny srdAr jAjk dy ivh/y dy ivckAr a|g mcAE aty shI ho “mYN hM=” 71 es dy aAly d¨aAly bYQ gX< ptrs vI `nHM nAl bYQ td `nHM sB ny aAiKaA< “h¨, sA^ gvAhI ik`N 56 igaA= e|k nokrA,I ny ptrs ^ `%Ty bYQA vyiKaA= lo/IdI hY? asIN `s ^ `sdy hI m°»hoN s¨i,aA hY=” `h a|g dI rOSnI iv|c `sdA ichrA pCA, gE= `s ny iDaAn nAl ptrs dA ichrA vyiKaA aty aAiKaA< rAjpAl iplAtus dy iws° ^ svAl krny “eh aAdmI vI `s nAl sI=” ( m|tI 27:1–2< 11–14; mrkus 15:1–5; 57 pr ptrs ny ikhA< eh s|c nhIN hY= `sny ikhA< wUhnA 18:28–38 ) 58 “hy aOrt⁄ mYN `s ^ nhIN jA,dA=” k¨J dyr bAad e|k hor aAdmI ny ptrs v|l vyiKaA aty ikhA< “t° vI `nHM iv|coN e|k hYN=” pr ptrs ny aAiKaA< “hy mn¨|K⁄ 23 t|d `h sArI qolI K/HI hoE aty iws° ^ 2 iplAt¨s kol lY gE= `nHM ny iws° ty doS lA`,y S¨r° kr id|ty aty iplAt¨s ^ aAiKaA< “asIN mYN `nHM iv|coN nhIN hM=” es aAdmI ^ `doN igrFtAr kItA jdoN eh sA.y 59 tkrIbn G»qy k¨ bAad e|k hor aAdmI ny zor lokM dIaM socM bdl, dI koiSS kr irhA sI= eh dyky ikhA< “eh s|c hY= inSict hI eh aAdmI `s dy `pdyS id»dA hY ik sA^ kYsr ^ ms°l adA nhIN krnA 60 nAl sI jo ik glIl toN hY=” pr ptrs ny aAiKaA< cAhIdA= `h aAp,y aAp ^ msIh ‘pAtSAh’ ho, dA “mn¨|K⁄ mYN nhIN jA,dA t°« iks bAry aAK irhA hYN?” dAvA krdA hY=” 3 jdoN ptrs hAly bol irhA sI< e|k k|¨k/ ny bMg iplAt¨s ny iws° ^ p¨iCaA< “kI t°« wh°dIaM dA 61 id|tI= td pRB° m¨i/aA aty ptrs dIaM a|KM v|l pAtSAh hY?” iws° ny jvAb id|tA< “hM< eh shI hY=” 4 JAikaA= ptrs ^ wAd aAeaA ik pRB° ny kI aAiKaA iplAt¨s ny pRDAn jAjkM aty lokM ^ ikhA< “mY^ sI< “k|¨k/ dy bMg dy, toN pihlM< t°« it»n vArI eh es mn¨|K iv|c koE mA/I g|l nzr nhIN aAE=” 62 5 aAKyNgA ik t° mY^ nhIN jA,dA=” iFr ptrs bAhr pr `nHM bAr-bAr ehI ikhA< “eh aAp,y `pdySM igaA aty F¨|q-F¨|q ky ro, l|gA= nAl sAry wh°idwA iv|c lokM ^ B/kA`, dI koiSS
  • 108.
    l°kA 23:6-33 1084 20 kr irhA hY= `s ny eh krnA glIl iv|c S¨r° kItA iplAt¨s iws° ^ m¨kt krnA cAh¨«dA sI< es lE aty h¨, eh eTy vI aA aAigaA hY=” `s ny lokM ^ iws° dI irhAE vAsty e|k vAr Fyr 21 byntI kItI= pr `nHM ny d°srI vAr rOlA pAeaA< iplAtus ny iws° ^ hyrodys kol ByijaA “es ^ slIb idP< es ^ slIb idP=” 6 22 iplAt¨s ny eh s¨i,aA aty p¨iCaA kI iws° glIl tIjI vAr Fyr iplAt¨s ny BI/ ^ ikhA< “t¨sIN es 7 toN hY= jdoN `s ^ ptA l|gA ik `h hyrodys dy pRdyS ^ ik`N mArnA cAh¨«dy ho? es ny kI Zlt kItA hY? toN hY< `s ny `s ^ hyrodys kol Byj id|tA= `s smyN eh ksrvAr nhIN h= m^ es ^ mArn dA kE kAr, ° Y Y o 8 hyrds wr°Slm iv|c sI= jdoN hyrds ny iws° ^ vyiKaA< o y o y nhIN l%iBaA= es lE mYN es ^ To/I szA dyky aAzAd tM `h b/A K¨S hoeaA< ik`Nik `h iws° bAry b/A k¨J kr id»dA hM=” 23 s¨, c¨|kA sI< es lE `s ^ iml, dI e|CA `s dI pr BI/ lgAtAr cIKdI rhI aty iws° ^ slIb 24 b/y icr toN sI= h¨, hyrodys ny aAs kItI ik `h iws° dy, dI m»g krdI rhI= `nHM ny bh¨t `%cI rOlA ^ e|k kirSmA kridaM vyK skygA= pAeaA< es lE iplAt¨s ny `nHM dI m»g p°rI krn 9 25 hyrodys ny iws° ^ bh¨t sAry svAl p¨|Cy< pr iws° ny dA FYslA kr ilaA= lokM ny br|bAs dI irhAE dI 10 `s ^ koE vI jvAb nA id|tA= pRDAn jAjk aty m»g kItI< jo ik ivdRoh aty ktl krn lE kYd kItA nym dy `pdySk `%Ty K/yH sn aty `h zor nAl iws° ty igaA sI= tM lokM dI m»g ty< iplAt¨s ^ br|bAs ^ 11 doS lA rhy sn= Fyr hyrodys aty `s dy ispAhIaM ny m¨kt krnA ipaA aty iws° ^ `nHM dy h|TM ivc dy iws° dA mzAk `.AeaA aty `s dI bye|ztI kItI= id|tA ik `h jo cAh¨, kr skdy hn= `nHM ny iws° ^ bAdSAh vAly vstr p¨aAX aty `s dA mKOl `.A`, l|gy= hyrodys ny `s ^ iplAt¨s kol iws° dA slIb ty mAry jA,A 12 vAps Byj id|tA= atIt iv|c iplAt¨s aty hyrodys< ( m|tI 27:32–44; mrkus 15:21–32;wUhnA 19:17–27) 26 e|k d°jy dy vYrI sn< pr `s idn< `h dovy ifr im|tr ispAhI `s ^ mArn vAsty `TNo lY gX= `sy vkt< b, gX= `nHM ny e|k aAdmI ^ Fyr F/ ilaA jo Kyt v|loN Sihr a»dr aA irhA sI= `s dA nA` Sm~n sI< jo ik iws° dI mØt av|S k¨rynI dy Sihr toN sI= ispAhIaM ny `s ^ iws° dI ( m|tI 27:15–26; mrkus 15:6–15; slIb moi>aM `%ty c|¨k ky `s dy mgr aA`, dA wUhnA 18:39–19:16 ) h¨km id|tA= 13 27 iplAt¨s ny pRDAn jAjkM ty< wh°dI aAg°aM aty lokM dI ek v|.I ig,tI ny iws° dA ip|CA kItA= 14 lokM ^ e|kiQaA kItA aty iFr `nHM ^ ikhA< “t¨sIN `nHM iv|c k¨J aOrtM sn jo ro aty ip|q rhIaM sn= 28 es mn¨|K ^ myry kol ilaAX ho= t¨sIN mY^ ikhA hY ik pr iws° `nM vl mi/aA aty aAK, lgA< “wrSlm H | ¨ | ° eh lokM ^ k¨rAhy pA irhA hY= pr mYN t¨hA.y sBnM dy dIP DIP⁄ myry vAsty nA rov= es dI jgHA< t¨sIN aAp,y o 29 a|gy `s ^ svAl kIty aty es dy i˘KlAF t¨hA.y doSM aAp `%ty aty aAp,y b%icaM vAsty rovo= `h smM dI koE b¨inaAd nhIN l|BI= mYN es mn¨|K ivc koE aA irhA hY jdoN lok aAK,gy< ‘Dn hn jo bMJ hn aty 15 doS nhIN vyiKaA= hyrodys ^ vI es iv|c koE doS ijnHM kol koE b|cA nhI hY⁄ Dn hn `h ijnHM kol d¨|D 30 nhIN idisaA< es lE hyrds ny es^ sA.y kol vAps o y pINdy b|cy nhIN hn= ‘iFr lok prbtM ^ aAK,gy< ByijaA hY= vyKo⁄ iws° ny koE gltI nhIN kItI< ijs ‘sA.y `%ty i.|g pvo=’* `h phA/IaM ^ aAK,gy ‘sA^ 16 31 vAsty `h mØt dI szA dA aiDkArI hovy= es lE >k lvo=’ ik`Nik jykr Bly vktM iv|c lokM ny 17 mYN `s ^ To/I ij»nI szA dyky C|. id»dA hM=” * aijhA vtIrA kItA hY tM BY/y smyN iv|c enHM toN hor kI 18 pr sArI BI/ zordI cIKI< “`s ^ mAr idP⁄ aAs r|Kdy ho=” 19 32 sA.y lE br|bAs ^ m¨kt kr idP=” br|bAs kYd `h iws° dy nAl slIb d, lE do hr aprADIaM y o 33 iv|c sI ik`N ik `s ny Sihr iv|c fsAd S¨r° kItA sI< ^ ilaAX= iws° aty `nHM dovM ^ `s TM ty iljAeaA aty ktl kItA sI= igaA jo “klvrI” khA`NdA hY= `%Ty ph¨c, toN bAad< » `nHM ny iws° ^ slIb ty Qok id|tA= aty `nHM dohM tuk 17 lUkA dIaM kuJ wUnAnI nklM iv|c tuk 17 jo/I gE aprADIaM nAl vI aijhA kItA= `nHM ny e|k aprADI hY: “hr vrHy psAh dy it`hAr smyN iplAtus ^ lokM lE e|k kYdI mukt krnA pYNdA hY= “iFr lok ... i.|g pvo” hoSyaA 10:8
  • 109.
    1085 l°kA 23:34-24:8 ^ iws° dI slIb dy s|jy pAsy ty d°jy ^ `s dy K|by pAsy glIl toN iws° dA sAT id|tA sI `%Ty hI sn= `nHM 34 c/HAeaA= iws° ny aAiKaA< “hy iptA⁄ enHM lokM ^ sBnM ny d°r K/Hy hoky eh sB vAprdA vyiKaA= m¨aAf kr dyvo ik`N jo eh nhIN jA,dy ik eh kI krdy ny=” airmTyaA dA w°suF prcIaM pAky< ispAhIaM ny iws° dy k|pi/aM ^ aAps ( m|tI 27:57–61; mrkus 15:42–47;wUhnA 19:38–42) iv|c v. ilaA= 35 BI/ eh sB vyK, lE K/I rhI= 50 51 - `%Ty e|k aAdmI wh°dIaM dy e|k ngr wh°dI aAg° iws° ty K°b hsy aty kih, l|gy< “jykr airmTylA toN sI `sdA nM w°s¨F sI= `h cgA aty eh pRB° dA c¨i,aA msIh hY< tM lokM dIaM jAnM bcA`, DrmI b»dA sI aty prmySr dy rAj dy aA`, dA e»tzAr ¨ vAsty aAp,y aAp ^ bcA lvy=” kr irhA sI= hAlM ik w°s¨F wh°dIaM dI sBA dA sd|s 36 eTo tk ik ispAhI vI iws° ^ m˘KOl kr rhy sn= sI< pr `s ny bAkI wh°dI aAg°aM nAl iws° bAry enHM 52 `h iws° kol aAX aty `s ^ isrkA id|tA aty aAiKaA< wojnAvM aty k»mM nAl sihmt nA hoeaA= `h 37 53 “jykr t° s|cm¨c wh°dIaM dA pAtSAh hYN< tM aAp,y- | iplAt¨s kol igaA aty iws° dA SrIr m»igaA= `s 38 aAp ^ bcA lY⁄” `sdy `tAhM slIb `%ty eh Sbd ny iws° dy SrIr ^ slIb toN hyQM lAihaA aty iws° dy ilKy gX sn< “eh wh°dIaM dA pAtSAh hY=” SrIr ^ e|k k|p/y iv|c lpyiqaA aty e|k kbr iv|c 39 donM aprADIaM iv|cNo e|k iws° dI byeztI krdA | pAeaA< ijh/I c|qAn dy iv|c trASI hoE sI= estoN hoeaA boilaA< “kI t°« msIh nhIN hY? jy t°« msIh hY tM pihlM `s kbr iv|c kdy vI koE nhIN pAeaA igaA 54 aAp,y-aAp ^ vI bcA aty sA^ vI bcA⁄” sI= eh l|g B|g itaArI dy idn dA aKIr sI aty 40 pr d°jy aprADI ny `s ^ iJ/ikaA aty aAiKaA< sbt dA idn aA`, vAlA sI= 55 “tY^ prmyS¨r dA BYa KA,A cAhIdA hY⁄ jldI hI asIN `h aØrtM ijh/IaM glIl toN iws° dy nAl aAEaM 41 sB ny mr jA,A hY= t°« ty mYN aprADI hM⁄ asIN aAp,y sn< w°s¨F dy mgr gEaM aty `nHM ny `h kbr dyKI kIitaM k»mM lE QIk szA pRApt kr rhy hM< pr es aty eh vI dyiKaA ik iws° dy SrIr ^ kbr iv|c ikvyN 42 56 aAdmI ny k¨J vI glt nhIN kItA sI=” ifr es r%iKaA igaA sI= ifr `h Gr m¨/ aAEaM aty m¨jirm ny iws° ^ ikhA “iws°< jdoN t°« rAjy vM{ SAsn iws° dy SrIr ty ml, lE atr itaAr kItA= krnA S¨r° kryN ikrpA krky mY^ cyty krI=” m°sA dI SrA dy h¨km an¨sAr sbt dy idn `nHM 43 t|d iws° ny `s ^ ikhA< “s¨,⁄ mYN jo s|c aAKdA sBnM ny aArAm kItA= hM: ik a|j t° myry nAl s¨rg iv|c hovyNgA=” iws° dA punr `%TAn iws° dI mØt ( m|tI 28:1–10; mrkus 16:1–8; wUhnA 20:1–10) 44 ( m|tI 27:45–56; mrkus 15:33–41; wUhnA 19:28–30) eh l|gB|g d¨pihr sI< pr d¨iphr dy it»n k¨ 24 hfty dy pihly idn< aimRt vyl< jo atr `nHM 2 aAEaM= `nHM ny vyiKaA ik ijh/A p|Tr kbr dy y ny itaAr kIty sn `h lY ky aØrtM kbr ty 45 vjy tk prA elAkA hnry nAl >ikaA igaA sI= | ° y s°rj pRvyS d¨aAr ty r|iKaA igaA sI< pAsy roi/HaA hoeaA 3 nA cmikaA aty m»dr dA p/dA do ih%isaM iv|c pAq sI= `h a»dr gEaM< pr `%Ty `nHM ^ pRB° iws° dI 46 4 igaA sI= iws° ny zor dI p¨kAr kItI< “hy iptA⁄ mYN dyh nA l|BI= jdoN hAly `h es bAry aciBt hI sn< aAp,A aAtmA tY^ sONpdA hM=”* eh kih, toN `pr»t do d°t cmkIly k|p/y pAX hoX aAX aty `nHM dy kol K/Hy 5 iws° pRA, hI, ho igaA= ho gX= .r dy kAr, `nHM ny aAp,y isr J¨kA lX= 47 jo k¨J vI vApiraA sYnA aiDkArI ny sB k¨J vyiKaA `nHM d°tM ny `nHM aOrtM ^ aAiKaA< “t¨sIN jI~idaM 6 aty `s ny prmyS¨r dI `stit kItI aty aAiKaA< “mYN hoeaM ^ moeaM iv|c ikP l|B rhIaM ho? `h eTy jA,dA hM ik inSict hI eh e|k DrmI p¨rK sI=” nhIN hY= `h m¨ridaM iv|coN `BAiraA igaA hY= kI 48 bh¨t sAry lok eh vyK, lE Sihr toN aAX sn< t¨hA^ wAd hY `sny t¨hA^ kI aAiKaA sI jdoN `h 7 aty jdoN `nHM ny eh vyiKaA< `nHM ny `dAsI iv|c glIl iv|c sI? `s ny aAiKaA ik< mn¨|K dA p¨|tr 49 aAp,IaM CAtIaM ip|qIaM aty `%ToN cly gX= iws° iBRSq lokM dy hvAly kItA jA,A cAhIdA hY aty< s°lI ty dy nzdIk dy im|tr `%Ty sn= k¨J aOrtM ijnHM ny mrvAeaA jAvgA aty tIjy idn iFr `BAiraA jAv=” y y 8 “mYN aAp,A ... sONpdA hM” zbUr 31:5 td `nHM aOrtM ^ iws° dy kIty bcn wAd aAX=
  • 110.
    l°kA 24:9-39 1086 9 td aOrtM kbr toN ivdA ho gEaM aty igaArHM kbr vyK, lE gX< aty `nHM ny vI `hI k¨J vyiKaA rs°lM aty bAkI dy sAry cyilaM kol aA gEaM= `nHM jo aØrtM ny aAiKaA sI= `nHM ny kbr vyKI pr `%Ty 10 ny enHM sB g|lM bAry `nHM ^ disaA= eh aOrtM iws° nA l%iBaA=” 25 mirwm mgdlInI< woaAnA aty wAk°b dI mM mirwm td iws° ny `nHM mn¨|KM ^ ikhA< “t¨sIN m°rK ho aty k¨J hor aOrtM sn= `nHM ny eh g|lM rs°lM ^ aty smJ, iv|c i>|ly ho= jo k¨J nbIaM ny aAiKaA hY 11 26 khIaM= pr rs°lM ny aØrtM dA ivSvAs nhIN kItA< t¨hA^ `s sB kAsy ty aAsTA r|K,I cAhIdI hY= `nHM ik`N ik `nHM dy Sbd `nHM lE m°rKtA vAlIaM g|lM ny aAiKaA< ik msIh ^ aAp,I mihmA iv|c pRvyS krn 12 vM{ sn= pr ptrs `%iQaA aty kbr v|l ^ dOi/aA< toN pihlM enHM sB kSqM iv|coN lG,A zr°rI sI=” 27 jdNo `h kbr ty phicaA< `h adr vK, lE JikaA< »¨ » y ¨ iFr iws° ny< m¨|>oN m°sA aty hor sBnM nbIaM toN< jo pr `s ny isrF ilnn dA k|p/A vyiKaA ijs iv|c k¨J vI poTIaM iv|c `s bAry iliKaA sI< vrn, krnA iws° dA SrIr lpyiqaA hoeaA sI= es sB bAry hYrAnI S¨r° kr id|tA= 28 nAl BiraA< `h `%ToN clA igaA= jdoN `h e»m~s Sihr dy ny/y ph¨»cy tM `sny 29 `%Ty nA r¨kdy hoX a|gy ^ jA, dA eSArA kItA= pr e»m~s dI s/k ty `nHM ny zor p°rvk `s ^ byntI kItI< “sA.y nAl ( mrkus 16:12–13) Qihr jA< kAFI smM ho igaA hY< l|gB|g rAt ho gE 13 `sy idn< iws° dy do cyly e»m~s Sihr ^ jA rhy hY=” tM `h `nHM nAl Qihrn lE a»dr cilaA igaA= 14 30 sn jo ik wr°Slm toN s|t mIl sI= `h e|k d°sry td iws° `nHM nAl roqI KA, lE bYQ igaA aty 15 nAl enHM sB g|lM bAry g|lM kr rhy sn= jdoN `h `sny roqI h|T iv|c f/ ky S¨krAnA kItA= Fyr `s ny 31 enHM g|lM bAry crcA kr rhy sn< iws° K¨d `nHM nAl roqI to/I aty `nHM ^ dy id|tI= `s vkt `nHM mn¨KM | 16 rl igaA aty `nHM nAl c|l, l|g ipaA= pr `nHM dIaM a|KM K¨lHIaM aty `nHM ny iws° ^ pCA, ilaA= 17 dIaM a|KM ny `s ^ pCAn, nhIN id|tA= td iws° pr jdoN `h `s ^ vyK, l|gy tM `h alop ho igaA= 32 ny ikhA< “jdoN t¨sIN t¨r rhy sI `h kI sI ijs bAry jdoN rAh iv|c iws° sA.y nAl g|l kr irhA sI aty t¨sIN crcA kr rhy sI?” sA^ poTIaM dy S|cy arTM dI ivaAiKaA kr irhA sI tM `h dono mn¨|K Klo gX< `nHM dy ichry b/y `dAs eh sA.y idlM a»dr a|g m|c, vM{° sI=” 18 33 nzr aA rhy sn= `nHM iv|cNo e|k ijs dA nM kil`ps `h t¨rt hI `%Qy aty wr°Slm ^ m¨/y= `%Ty `nHM sI< ny ikhA< “wr°Slm Sihr iv|c t°« hI e|k aijhA ny igaArM rslM aty bAkI cilaM ^ ekQy hX diKaA= ° y | o y 34 mn¨|K hovyNgA ijs ^ eh nhIN ptA ik `%Ty ipCly k¨J `h kih rhy sn< “pRB¨ iws° scm|¨c m¨ridaM iv|coN idnI kI vApiraA sI=” jI `iQaA hY= `h Sm~n ptrs ^ ivKAE vI id|tA 19 iws° ny `nHM ^ p¨%iCaA< “t¨sIN iks bAry g|l kr hY=” 35 rhy ho?” td `nHM dohM mn¨KM ny< rsty iv|c jo GqnA vAprI | `nHM ny `s ^ ikhA< “eh nAsrt dy iws° bAry hY= sI `nHM ^ `s dA hAl s¨,aeaA= `nHM ny eh vI jA `h prmyS¨r aty lokM lE e|k mhAn nbI sI= eh ky d%isaM ik `nHM ^ iws° dI pCA, td aAE jdoN `s ny SktISAlI bcnM aty krnIaM d¨aArA sAbt `h roqI to/ irhA sI= 20 kr id|tA= pr sA.y aAg°aM aty pRDAn jAjkM ny `s ^ szA dy, lE mØt dy hvAly kr id|tA= aty `nHM ny iws° dA aAp,y cyilaM a|gy pRgq ho,A 21 `s ^ slIb `%pr Qok id|tA= pr sA^ aAs sI ik ( m|tI 28:16–20; mrkus 16:14–18; wUhnA 20:19–23; `hI sI jo esrAXl ^ C¨qkArA dy id»dA= pr `sy rsUlM dy krt|b 1:6–8) 36 dOrAn eh sB vApr igaA= iws° ^ miraM it»n idn jdoN `h do aAdmI eh g|lM d°ijaM ^ s¨,A rhy 22 ho gX hn= pr sA.IaM k¨J aØrtM ny sA^ k¨J sn tM iws° aAeaA aty sm°h iv|c K/HA ho igaA aty 23 hYrAnIjnk ˘Kbr id|tI= a|j svyr vyly eh aØrtM `nHM ^ aAK, l|gA< “t¨hA^ SMtI imly=” 37 iws° dI kbr v|l gEaM= pr `s dA SrIr `s iv|c pr sB cyly ivaAk¨l ho ky .r gX= `h eh 38 nA l%iBaA= `h aAEaM aty sA^ ikhA ik `nHM ny smJy ik `h iksy B°t ^ vyK rhy hn= pr iws° ny e|k drSn vyiKaA hY aty drSn iv|c d°tM ny `nHM ^ ikhA< “t¨sIN jo vyK rhy ho `s ty S»kA ik`N kr rhy ho? 24 39 ikhA ik iws° ij`NdA hY= sA.y sm°h dy k¨J lok vI vyKo⁄ myry h|TM aty myry pYrM v|l vyKo= eh mYN hI hM<
  • 111.
    1087 l°kA 24:40-53 mY^ C¨h ky vyKo= mYN jI~NdA-jAgdA hM= B°t dA SrIr hI cAhIdA hY= aty aAp,y idl bdl lY,y cAhIdA hn< evyN dA tM nhIN h¨«dA=” tM hI prmyS¨r `nHM dy pAp m¨aAF krygA= t¨hA^ eh 40 jdoN iws° ny `nHM ^ eh k¨J aAiKaA< `s ny es sdyS myry nM ty dy,A cAhIdA hY= wr°Slm toN S¨r° ho ky 41 49 dy nAl aAp,y h|T aty pYr ivKAX= cyly hYrAn sn DrtI dIaM sArIaM kOmM ^= s¨,o⁄ jo myry iptA ny aty iws° ^ jI~NdA vyK ky and nAl Br gX= pr t¨hA.y nAl vAadA kItA hY ik mYN t¨hA^ ByjMgA= pr ajy vI `h ivSvAs nA kr sky= iFr iws° ny `nHM ^ jd t|k t¨sIN svrg toN SktI pRApt nA kr lvoN `nM p¨%iCaA< “kI e|Ty t¨hA.y kol KA, lE k¨J Bojn hY?” icr t¨hA^ wr°Slm iv|c rih,A pvygA=” 42 43 `nHM ny `s ^ B¨jI m|CI dA q¨k/A id|tA= iws° ny 44 `nHM kolo lYky `nHM dy sAmH,y `h KA ilaA= iws° ny `nHM ^ ikhA< “wAd kro jdoN pihlM mYN t¨hA.y nAl sI< iws° dA surg ^ prtnA mYN t¨hA^ ikhA sI ik myry bAry jo k¨J vI m°sA dI SrHA ( mrkus 16:19–20; rsUlM dy krt|b 1:9–11) 50 iv|c< nbIaM dIaM p¨stkM iv|c aty zb°rM dIaM poTIaM td iws° aAp,y cyilaM ^ wr°Slm toN bAhr iv|c iliKaA igaA hY< sp°r, ho,A cAhIdA hY=” bYtanIaA dy sAmH,y lY igaA= `sny aAp,y h|T `tMh 45 51 iFr iws° ny `nHM dy mn KolH id|ty tM jo `h poTIaM ^ c¨ky aty aAp,y cyilaM ^ aAsIs id|tI= jdoN iws° 46 ^ smJ sk,= iFr iws° ny `nHM ^ ikhA< “ehI hY jo `nHM ^ aAsIs dy irhA sI tM `s ^ `nHM toN alg 52 iliKaA igaA hY: msIh zr°r mrygA aty Fyr mØt toN kItA igaA aty s¨rg v|l iljAeaA igaA= `s dy - 47 48 tIjy idn mØt toN `Br aAvygA= jo k¨J vApiraA cyly `%Ty `s dI `pAsnA krdy rhy aty `s toN bAad 53 hY t¨sIN `s dy gvAh ho= h¨, t¨hA^ jA,A cAhIdA hY `h Sihr v|l ^ m¨/ aAX= `h bh¨t K¨S sn= `h aty lokM ^ d|so ik `nHM ^ aAp,y pApM lE d¨KI ho,A sAry prmyS¨r dI `stit krdy< mdr iv|c rhy=
  • 112.
    1088 wUhnA dI e»jIl 16 iwsU dA s»sAr iv|c aA`,A `h Sbd ikrpA aty s|c nAl BrpUr sI= asIN 17 ssAr dy aAid toN pihlA Sbd* sI= Sbd prmySr 1 dy sg sI= aty Sbd prmyS¨r sI= `h aAid 3 iv|c prmySr dy sg sI= sB kuJ `s dy rAhIN sAijaA ¨ ¨ 2 `s toN v|D toN v|D asIsM pRApt kItIaM= mUsA rAhIN id|tI gE sI pr ikrpA aty s%c iwsU msIh rAhIN aAE= 18 iksy ny prmySur ^ kdy nhIN vyiKAaA< SrHA igaA sI= `s toN ibnA kuJ vI nhIN sI ricaA igaA= pr `h e|klOtA p¨|tr< jo iptA dy s|jy pAsy hY prmyS¨r 4 `s iv|c jIvn sI= `h jIvn ssAr dy lokM vAsty hY aty `s ny sA^ ivKAeaA hY ik kO, prmyS¨r hY= 5 cAn, sI= `h cAn, hnyry iv|c cmkdA hY ty hnyry ny kdy vI es ^ nhIN hrAeaA= wUh»nA lokM ^ iwsU bAry d|sdA hY 6 e|k aAdmI sI ijsdA nAm wUh»nA * sI `s ^ ( m|tI 3:1 - 12; mrkus 1:2 - 8; l°kA 3:15 - 17) 7 19 prmyS¨r v|loN ByijaA igaA sI= wUh»nA< lokM ^ cAn, wrUSlm dy whUdIaM ny kuJ jAjkM ty lyvIaM* ^ bAry gvAhI dy, aAeaA= tM jo wUh»nA rAhIN sAry lok wUh»nA kol ByijaA= whUdIaM ny `nHM ^ eh p¨|Cn lE 8 cAn, ty ivSvAs kr sk,= wUh»nA Kud `h cAn, ByijaA< “tU kO, hYN=” 20 nhIN sI= pr wUh»nA lokM ^ cAn, bAry sAKI dy, lE wUhnA K|l ky boilaA `s ny `%tr dy, toN enkAr » u 9 aAeaA sI= asl cAn, dunIaM iv|c aA`, vAlA nA kItA= `s ny sAF sAF aAiKaA< “mYN msIh nhIN sI= eh asl cAn, sI jo sAry mn¨|KM ^ `jAlA id»dA hM=” 10 21 hY= Sbd pihlM toN hI ssAr iv|c sI= `s rAhIN whUdIaM ny wUh»nA ^ pu%iCaA< “ifr tU kO, hY? kI ssAr ricaA igaA sI= pr ssAr ny `s ^ nhIN tU XlIwAh hY?” 11 pCAi,aA= `h aAp,y aAvdy ssAr iv|c aAeaA wUh»nA ny jvAb id|tA< “nhIN mYN XlIwAh nhIN hM=” sI< pr `sdy aAp,y hI lokM ny `s ^ kbUl nA kItA= whUdIaM ny pu%iCaA< “kI tU nbI hYN?” 12 kuJ lokM ny `s ^ kbUl kItA aty `s iv|c ivSvAs wUh»nA ny jvAb id|tA< “nhIN< mYN e|k nbI nhIN hM=” 22 kItA< `sny ny `nHM ^ prmyS¨r dy b%cy ho, dA h|k tM whdIaM ny p%¨ iCaA< “ifr tU k, h? sA^ aAp,y U O Y 13 idtA= | `h mn¨KM dy kudrtI trIky vM{< nA hI SrIrk | bAry d|s= sA^ j¨aAb dy tM ik asIN `nHM ^ d|s skIX e|CA nAl< aty nA hI `nHM dy mAipaM dI iv`Nt nAl< ijnHM ny sA^ ByijaA hY= tU aAp,y bAry kI aAKdA hYN?” 23 jnmy sn= `h prmyS¨r toN jnmy sn= wUh»nA ny `nHM ^ nbI wsAwAh dy Sbd aAKy: 14 Sbd mn¨|K b, igaA aty sA.y iv|c irhA= asIN “mYN `jA/ iv|c hokA dy, vAly bdy dI aAvAz hM: `s dI mihmA dyKI= `h mihmA jo iptA dy e|klOty ‘pRBU lE is|DA rAh itaAr kro=” wsAwAh 40:3 p¨|tr nAl sbiDt hY= eh Sbd ikrpA aty sicaAE 15 24 25 nAl BrpUr sI= wUh»nA ny lokM ^ `s dy bAry d%isaA eh whUdI FrIsIaM v|loN Byjy hoX sn= `nHM ny aty aAiKaA “ehI `h hY ijs bAry mYN d|s irhA sI= mYN `s ^ pu%iCaA< “tU aAKdA hYN ik tU msIh nhIN hYN= tU t¨hA^ d%isaA sI ik `h e|k< ijh/A myry bAad aAvygA< aAKdA hYN ik “tU XlIwAh nhIN hY aty nA hI nbI= ifr `h mYToN vI mhAn hY= `h mYToN vI pihlM rih irhA tU lokM ^ bpitsmA ik`N id»dA hYN?” 26 sI=’” wUh»nA ny `%tr id|tA< “mYN lokM ^ jl nAl bpitsmA id»dA hM pr koE e|k hY jo t¨hA.y iv|c K/A Sbd e%Ty es dA arT msIh hY= wUhnA wUhnA bpitsmA dy, vAlA< `h aAdmI ijs ny lokM lyvI lyvI lyvIaM KAndAn dy aAdmI sn `h m»dr iv|c ^ msIh dy aA`, bAry d|isaA= whUdI jMjkM dI shAetA krdy sn=
  • 113.
    1089 wUhnA 1:27-2:5 27 42 hu»dA hY ijs ^ t¨sIN nhIN pCA,dy= `h `hI hY jo a»idRwAs Sm~n ^ iwsU kol lY aAeaA= iwsU ny myry mgroN aAvygA= mYN `s dI j|utI dy tsmy KolH, dy Sm~n ^ dyiKaA ty aAiKaA tU wUh»nA dA p¨|tr Sm~n vI wog nhIN hM=” hYN< tU kyfAs sdvAvyNgA” “kyfAs” dA BAv hY “ptrs” 28 43 eh sB g|lM bYtanIaM iv|c wrdn diraA dy agly idn iwsU ny cAihaA `h glIl jAvy= `s pAr hoEaM= `%Ty wUh»nA lokM ^ bpitsmA id»dA sI= ny ifil|pus ^ l%iBaA ty `s ^ aAiKaA< “myrA ip|CA 29 44 agly idn wUhnA ny iwsU ^ aAp,y v|l aA`NidaM » kr=” ifil|pus bYtsYdy dA sI= `%ToN dy hI a»idRwAs 45 dyiKaA= wUh»nA ny aAiKaA< “dyKo< prmyS¨r dA lylA<* ty ptrs sn= ifil|pus ny nTAinXl ^ l%iBaA ty 30 `h ssAr dy pAp c¨|k ky lY jMdA hY= mYN `s bAry hI `s ^ aAiKaA< “wAd kr mUsA ny SrHA iv|c jo iliKaA g|l kr irhA sM jdoN mYN aAiKaA sI ‘e|k mn¨|K myry hY= mUsA ny e|k mn¨|K dI aAmd bAry iliKaA hY= nbIaM bAad aAvygA ty `h mYToN vI mhAn hY< ik`N ik `h ny vI `s bAry iliKaA hY= asIN `s ^ l|B ilaA hY= 31 mYToN vI pihlM mØjUd sI=’ mYN vI nhIN j,dA sM `h `s dA nAm iwsU hY= `h wUsf dA p¨tr hY= `h nAsrt u | kO, sI= pr mYN lokM ^ jl nAl bpitsmA dy, lE dA hY=” 46 aAeaA hM tM jo esrAXl `s bAry jA, sky=’ pr nTAinXl ny ifil|pus ^ aAiKaA< “nAsrt⁄ 32-33 iFr wUh»nA ny aAiKaA< “mYN vI nhIN jA,dA sM BlM nAsrt iv|c koE `%tm cIz in|kl skdI hY?” ik msIh kO, sI< pr mY^ prmyS¨r ny ByijaA ik mYN ifil|pus ny `%tr id|tA< “aA aty vyK” 47 lokM ^ jl nAl bpitsmA dyvM ty prmyS¨r ny mY^ iwsU ny nTAinXl ^ aAp,y v|l aA`NidaM vyiKaA d%isaA< tU aAtmA ^ svrg toN `%tridaM aty e|k aty `s bAry eh aAiKaA< “`h e|k s|cA esrAXlI mn¨|K `%ty siTr vyKyNgA ty `h hI piv|tr aAtmA nAl hY `s iv|c koE C|l nhIN hY=” 48 lokM ^ bpitsmA dyvgA=” “mYN eh vApridaM dyiKaA y nTAinXl ny pu%iCaA< “t¨sIN mY^ ikvyN jA,dy ho?” hY= mYN aAtmA ^ svrg toN G|ugI dI trHM `%tridaM iwsU ny `%tr id|tA< “mYN tY^ PdoN dyiKaA sI jdoN tU 34 aty `s `%pr ivSrAm kridaM vyiKaA hY= mYN gvAhI a»jIr dy ru|K T|ly sI= jdoN tY^ ifil|pus ny myry bAry id»dA hM ik `hI prmyS¨r dA p¨|tr hY=” d%isaA=” 49 ifr nTAinXl ny iwsU ^ ikhA< “r|bI< t¨sIN prmySr ¨ iwsU dy pihly cyly dy p¨|tr ho= t¨sIN esrAXl dy pAtSAh ho=” 35 50 agly idn wUh»nA Fyr `%Ty hI K/HA sI= wUh»nA dy iwsU ny nTAinXl ^ aAiKaA< “tU es lE ivSvAs 36 nAl `sdy do cyly sn= wUh»nA ny iwsU ^ turidaM krdA hY ik pihlM hI mYN tY^ d%isaA sI ik mYN tY^ vyiKaA= wUh»nA ny aAiKaA< “dyKo ⁄ prmyS¨r dA lylA=” a»jIr dy r|uK T|ly dyiKaA sI= pr tU es toN vI v|.IaM 37 51 `nHM dohM cyilaM ny< jo wUhnA aAK irhA sI< s¨i,aA< » g|lM dyKyNgA⁄” iwsU ny `s ^ aAiKaA< “mYN t¨hA^ 38 aty `nHM ny iwsU dA ip|CA kItA= iwsU ny `nHM ^ s|c -mu|c aAKdA hM t¨sIN svrg ^ KulHA vyKoNgy aty mgr aA`NidaM dyiKaA aty m¨/ky aAiKaA< prmSr dy dtM ^ mnK dy ptr `%ty c/dy aty `%trdy y ¨ U |¨ |¨ H “t¨sIN kI cAhu»dy ho?” `nHM dohM ny aAiKaA< “hy r|bI< vyKoNgy=”* “r|bI” dA arT hY “gurU” t¨sIN ik|Ty Qihry ho?” 39 iwsU ny `%tr id|tA “aAP aty dyKo=” so `h dovyN kAnA iv|c ivaAh iwsU dyy nAl gX= `nHM ny `h TM dyKI ij|Ty iwsU rih iraA sI= `s idn `h `%Ty iwsU dy nAl hI rhy= eh cAr ku vjy dA smM sI= 2 do idnM dy bAad glIl dy ngr kAnA iv|c e|k 2 ivaAh sI= iwsU dI mAtA `%Ty sI= iwsU aty `sdy cyilaM ^ vI ivaAh iv|c phu»c, dA s|dA id|tA igaA 40 3 enHM dohM bidaM ny iwsU bAry wUh»nA toN sun, toN sI= `%Ty mY kAFI nhIN sI= aty jdoN eh m¨|k gE bAad iwsU dA ip|CA kItA= enHM dohM aAdmIaM iv|coN iwsU dI mAtA ny `s ^ aAiKaA< “enHM kol hor mY nhIN 4 e|k dA nM a»idRwAs sI= a»idRwAs Sm~n ptrs dA hY=” iwsU ny `%tr id|tA< “myrA es nAl kI srokAr 41 BrA sI= pihlM< a»idRwAs ny aAp,y BrA Sm~n ^ myrA smM ajy nhIN aAeaA=” 5 l%iBaA ty ifr `s ny aAiKaA< “asIN msIhA ^ l|B iwsU dI mAtA ny qihlUaM ^ aAiKaA< “`vyN hI kro ilaA hY=” “msIhA” mtlb “msIh” ijvyN `h t¨hA^ krn lE aAKy=” prmyS¨r dA lylA iwsU dA nAm= “prmyS¨r dy ... `%trdy vyKoNgy” `tpt 28:12
  • 114.
    wUhnA 2:6-3:6 1090 6 `s TM ty p|Tr dy Cy v|.y jl dy m|q sn= whUdI “tyry Gr lE myrI lgn mY^ a»droN sA/ rhI hY=” es trHM dy jl m|q S¨|DIkrn dIaM rItM smyN vrtdy zbUr 69:9 18 sn= hryk jl m|q iv|c 100 lIqr toN lYky 150 lIqr whdIaM ny iwsU ^ aAiKaA< “tsIN eh sAbt krn U ¨ 7 t|k jl r%iKaA jA skdA hY= iwsU ny `nHM qihlUaM ^ lE e|k kirSmA ivKAP< ik t¨hA.y kol eh g|lM aAiKaA< “enHM m|qM ^ jl nAl Br idP=” `nHM ny krn dA aiDkAr hY=” 19 m|qM ^ jl nAl n|ko n|k Br id|tA= iwsU ny `%tr id|tA< “es m»dr ^ >Ah idP< aty 8 ifr iwsU ny qihl°aM ^ aAiKaA< “hu, kuJ pA,I mYN es dA it»nM idnM iv|c inrmA, kr idaMgA=” 20 iK|co aty dAavt dy m¨KI ^ dy id`=” whUdIaM ny aAiKaA< “lokM ny eh m»dr bnA`, so `nHM qihl°aM ny pA,I ilaA aty `s ^ dy id|tA= lE 46 sAl lAX kI t¨sIN es dA inrmA, it»nM idnM 9 `s ny `h jl cK ky dyiKaA= `h mY b, c¨|kI sI= iv|c kr id`Ngy?” 21 `h ^ ptA nhIN sI ik mY ik%To aAE hY= pr ijnHM pr ijs m»dr dA izkr iwsU ny kItA sI< `h `s 22 qihl°aM ny pA,I ilaMdA sI `h es bAry jA,dy sI= dA aAp,A SrIr sI= iwsU dy punr `%TAn toN bAad 10 dAavt dy prDAn ny lA/y ^ s%idaA= aty `s ^ `sdy cyilaM ^ bAad iv|c wAd aAeaA ik iwsU ny aAiKaA< “hmySA lok pihlM cgI mY id»dy hn< jdoN eh Sbd khy sn= es lE `nHM ny poTI `%ty< aty jo mihmAn SrAbI hu»dy hn Fyr `h sstI mY id»dy hn= Sbd iwsU ny aAKy< `nHM ty vI ivSvAs kItA= 23 pr t¨sIN hu, t|k vDIaA mY r|KI hY=” iwsU psAh dy itPhAr lE wrUSlm iv|c sI= 11 eh pihlA kirSmA sI jo iwsU ny kItA= aty eh bhut sAry lokM ny iwsU iv|c ivSvAs kItA ik`N ik jo 24 glIl dy ngr kAnA iv|c kItA igaA sI= e` iwsU ny kirSmy iwsU ny kIty `nHM ny `h dyKy sn= pr iwsU aAp,I mhAntA pRgqAE= `sdy cyilaM ny es iv|c ny `nHM ty wkIn nA kItA ik`Nik `h `nHM bAry jA,dA 12 25 ivSvAs kItA= tM ifr iwsU kfrnAhUm ngr ^ sI= iwsU ^ es g|l dI lo/ nhIN sI ik koE hor igaA `s dI mAtA< `s dy BrA< aty `s dy cyly vI bdA `nHM ^ `nHM bAry d|sdA ik`N ik `h lokM dy `s dy nAl sn= `h sAry kuJ idn kfrnAhUm iv|c idlM bAry jA,dA sI= Qihry= iwsU aty inkodym¨s iwsU m»dr iv|c ( m|tI 21:12 - 13; mrkus 11:15 - 17; l°kA 19:45 - 46) 3 2 `%Ty inkodym¨s nM dA e|k aAdmI sI= `h FrIsIaM * iv|co e|k sI aty whUdIaM dA m¨K aAgU sI= ek rAt inkdms iwsU kl aAeaA= aty aAiKaA< | o y ¨ o | 13 whUdIaM dy psAh* dA it`hAr ny/y sI= es “gurU jI asIN jA,dy hM ik t¨sIN prmyS¨r dy Byjy hoX lE iwsU wrUSlm aA igaA= wrUSlm iv|c iwsU m»dr e|k gurU ho= t¨sIN jo krAmAtM krdy ho prmyS¨r dI 14 ^ igaA= `%Ty `s ny lokM ^ .gr< By.M aty Gu|gIaM shAetA toN ibnM koE nhIN kr skdA=” 3 vycdy pAeaA= dUjy lok aAp,IaM myzM ty bYQy hoX sn= iwsU ny `%tr id|tA< “mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM= e|k `h lokM dA pYsA lY, dy, dA vpAr kr rhy sn= aAdmI `doN t|k prmyS¨r dy rAj ^ nhIN vyK skdA 15 iwsU ny r|sIaM dy kuJ qoiqaM dA e|k kor/A b,AeaA ijnM icr `h nvyN isirPN nhIN jnmdA=” 4 ty `s nAl enHM sAry bidaM< .grM aty By.M ^ m»dr inkodym¨s ny aAiKaA “jykr koE ivaktI pihlM coN bAhr k|> id|tA= iwsU ny vpArIaM dy myz `lqA hI bu|>A hY tM `h ikvyN jm skdA hY? inSict hI `h id|ty aty ijnHM pYisaM dA `h lY, dy, dA vpAr kr jnm lY, lE aAp,I mM dI ku|K iv|c dUsrI vAr 16 rhy sn< `h iK».A id|ty= iFr iwsU ny Gu|gIaM vyc, nhIN v/ skdA⁄” 5 vAly ^ aAiKaA< “eh sB kuJ aYToN lY jAP myry iptA dy pr iwsU ny `%tr id|tA< “mYN t¨hA^ s|c kih»dA hM Gr ^ m».I nA b,AP=” jykr koE ivaktI pA,I aty aAtmA toN nhIN jnimaM 17 jdoN eh sB kuJ vApiraA iwsU dy cyilaM ny wAd tM `h prmyS¨r dy rAj iv|c pRvyS nhIN kr s||kdA= 6 kItA ik poTIaM iv|c kI iliKaA hoeaA sI: SrIr toN SrIr jnmdA hY aty aAtmk jIvn aAtmA psAh whUdIaM dA ivSys itPhAr jdoN `h ivSys Bojn krdy hn aty `h idn wAd krdy hn jdoN prmyS¨r ny `nHM FrIsI e|k whUdI DArimk dl jo whUdI rvAetM ty kA^nM ^ mUsA dy smyN imsr dI vAsI toN aAjAd kItA= dI k|q/tA nAl pAln krdA sI=
  • 115.
    1091 wUhnA 3:7-35 7 toN jnmdA hY= es lE hYrAn nA hovo ik mYN t¨hA^ eh spSq tOr ty ivKA`NdA hY ik ijh/y km ivaktI aAiKaA hY< ‘t¨hA^ nvyN isirPN jmy ho,A cAhIdA hY=’ ny kIty hn `h prmyS¨r rAhIN kIty gX sn= * 8 hvA `s pAsy hI cldI hY ij|Dr eh psd krdI hY= t¨sIN hvA dy c|l, dI aAvAz su, skdy ho= pr t¨hA^ iwsU aty wUh»nA bpitsmA dy, vAlA 22 eh nhIN ptA ik hvA ikDro aA`NdI hY ty ik|Dr jMdI es ipCoN iwsU aty `s dy cyly whUidwA dy elAky hY= aAtmA toN jnmy ivaktI nAl vI evyN hI hY=” iv|c gX= `%Ty iwsU aAp,y cyilaM nAl irhA aty lokM 9 23 inkodym¨s ny p|uiCaA< “eh ikvyN sBv ho skdA?” ^ bpitsmA id|tA= wUh»nA vI Xnon iv|c lokM ^ 10 iwsU ny aAiKaA< “tU esrAXl dA e|k mh|tvpUr, bpitsmA dy irhA sI= Xnon sAilm dy ny/y hY= wUh»nA 11 gurU hYN= aty ajy vI tU eh g|lM nhIN smJdA? mYN `%Ty es lE bpitsmA dy irhA sI ik`N ik `%Ty aTAh t¨hA^ s|c d|sdA hM= asIN jo jA,dy hM `s bAry g|l pA,I sI= lok `%Ty bpitsmA lY, lE jA rhy sn= 24 krdy hM= asIN `s bAry d|sdy hM jo asIN dyiKaM hY= eh g|l wUh»nA ^ kYd Byj, toN pihlM vAprI= 25 pr t¨sIN lok `h kbUl nhIN krdy jo asIN t¨hA^ wUh»nA dy cyilaM ny e|k hor whUdI nAl DArimk 12 26 d|sdy hM= mYN t¨hA^ es dunIaM dIaM g|lM bAry Su|DtA bAry bihs kItI= es lE cyly wUh»nA kol d%isaA hY= pr t¨sIN ivSvAs nhIN kItA= es lE jy aAX aty aAiKaA< “gurU jI< kI t¨hA^ `h aAdmI wAd mYN t¨hA^ s¨rgI g|lM bAry d|sMgM tM ifr t¨sIN ikvyN hY ijh/A wrdn diraA dy pAr t¨hA.y nAl sI? t¨sIN 13 ivSvAs krog? y mn¨K dy p¨tr* tNo ibnA< jo ik svrg | | lokM nAl `s bAry hI g|lM kr rhy sI= `hI aAdmI toN hyQM `tiraM sI< koE vI `%pr svrg ^ nhIN lokM ^ bpitsmA dy irhA sI aty bhut sAry lok `s igaA= kol jA rhy sn=” 14 27 “ijs trHM mUsA ny `jA/ iv|c s|p ^ `%cA kItA wUh»nA ny `%tr id|tA< “bdA `hI pRApt kr skdA 28 sI esy trHM mn¨|K dy p¨|tr ^ vI `%cA kItA jA,A hY jo `s ^ prmyS¨r id»dA= t¨sIN mY^ eh kih»idaM 15 zrUrI hY= e`N hryk ivaktI< jo mn¨|K dy p¨|tr iv|c s¨i,aA ik ‘mYN msIh nhIN hM pr mY^ prmyS¨r duaArA 29 ivSvAs r|KdA hY sdIvI jIvn pA skdA hY=” `s vAsty rAh b,A`, lE ByijaA igaA sI=’ lA/I 16 prmyS¨r ny dunIaM dy lokM ^ enM ipaAr kItA kyvl lA/y vAsty hI hY= lA/y dA jo im|tr lA/y dA aty `s ny `nHM ^ ap,A eklOtA p¨|tr vI dy id|tA= e»tzAr krdA hY aty lA/y dIaM g|lM su,dA hY `h tM jo koE vI jo `s iv|c ivSvAs rKdA hY gvAcygA `doN bhut KuS hu»dA hY jdoN `h lA/y dI avAz su,dA 17 nhIN sgoN sdIvI jIvn pRApt kr lvygA= prmyS¨r hY= eh KuSI mY^ imlI hY= mYN hu, bhut hI pRsn hM= 30 ny ap,y p¨|tr ^ dunIaM iv|c Byj id|tA= prmyS¨r ny `s ^ vD,A cAhIdA hY aty mY^ Gq,A cAhIdA hY= ap,y p¨|tr ^ es dunIaM a»dr lokM ^ doSI prK, lE nhIN ByijaA sgoN `sny aAp,y p¨|tr ^ dunIaM ^ `h svrg toN aA`NdA hY 18 31 `s rAhIN bcA`, lE ByijaA= ijh/A ivaktI “`h e|k jo `%proN aA irhA hY bAkI sAiraM toN prmyS¨r dy p¨|tr iv|c ivSvAs krdA hY< doSI nhIN mhAn hY= `h jo es DrtI dA hY `h DrtI dA hI hY= m»inaA jAvygA= pr jo ivaktI ivSvAs nhIN krdA `h ivaktI isrf `hI g|lM krdA hY jo DrtI nAl `h pihlM toN hI doSI m»inaA igaA hY= ik`N ik `s ^ sbiDt hn= `h ijh/A svrg toN aAvygA bAkI sAiraM prmyS¨r dy ek|ly p¨|tr `%ty ivSvAs nhIN= toN mhAn hY= 19 32 lokM dA es t|T `%ty inr,A kItA jAvygA< cAn, `h `nHM g|lM bAry d|sdA hY jo `s ny dyKIaM ty ssAr iv|c aA c¨%ikaA hY< pr lokM ny cAn, ^ psd su,IaM hn< pr lok `s dy SbdM ty ivSvAs nhIN 33 nhIN kItA= `h isrf hnyrA hI cAhu»dy sn= ik`N ik krdy= jo ivaktI `s dy SbdM ty ivSvAs krdA< ijh/IaM g|lM `nHM ny kItIaM `h BirSq sn= sbUt iddA hY ik prmyS¨r s|c kihdA hY= 20 34 ijh/A bdA pAp krdA hY `h cAn, ^ nFrt krdA ik`N ik ijh/A prmyS¨r duaArA G%ilaA igaA hY hY= `h cAn, v|l nhIN aA`NdA< ik`N ik cAn, `s `h prmyS¨r dy Sbd boldA hY aty prmyS¨r `s ^ 21 35 dIaM bd krnIaM ^ ivKA dyvygA= pr jo ivaktI asIimt aAtmA id»dA hY= iptA p¨tr ^ ipaAr krdA | s|c ty cldA hY `h cAn, kol aA`NdA hY= cAn, t¨¨k 16-21 kuJ ivdvAnM dA ivcAr hY ik t¨¨k 16-21 iwsU dy Sbd hn ty roz eh ivSvAs rKdy hn ik eh wUh»nA ny mn¨|K dA p¨|tr es dA BAv iwsU hY= ilKaA=
  • 116.
    wUhnA 3:36-4:31 1092 15 hY= iptA ny p¨|tr ^ sB kAsy `%ty aiDkAr id|tA hoeaA `s aØrt ny iwsU ^ aAiKaA< “SRI mAn jI< mY^ 36 hY= `h ivaktI ijh/A p¨|tr iv|c ivSvAs krdA `h pA,I idP= iFr mYN vI ipaAsI nhIN rhMgI aty hY `s kol sdIvI jIvn hY= pr `h jo p¨|tr ^ nhIN mY^ es KUh ty pA,I iK|c, lE fyr aA`, dI koE 16 m»ndA `s kol jIvn nhIN hovygA= prmyS¨r dA kRoD zrUrt nhIN hovygI=” iwsU ny `s ^ !iKaA “jAh `s ivaktI `%ty hovygA=” aAp,y ptI ^ e%Ty s|d ilaA=” 17 `s aØrt ny `%tr id|tA< “myrA ptI nhIN hY=” sAmirwA iv|c e|k aØrt nAl iwsU dIaM g|lM iwsU ny `s ^ aAiKaA< “tU s|c aAiKaA jdoN tU ikhA 18 4 FrIsIaM ^ eh ptA l|gA ik wUh»nA nAlo iwsU dy v|D cyly b, rhy hn ty `h bpitsmA vI lY rhy 2 hn= BAvyN iwsU Kud bpitsmA nhIN dy irhA sI sgoN tyrA ptI nhIN hY= asl iv|c tyry p»j ptI sn aty tU ijs aAdmI nAl hu, rih»dI XN `h tyrA ptI nhIN hY= tU mY^ s|c aAiKaA hY=” 19 `s dy cyly lokM ^ bpitsmA dy rhy sn= iwsU eh `s aØrt ny ikhA< “sRI mAn jI< mY^ lgdA hY ik 20 jA,dA sI ik FrIsIaM ny `s bAry su, ilaA sI= t¨sIN e|k nbI ho= sA.y ip`–dAdy es prbt ty 3 es lE iwsU ny whUidwA C|. id|tA aty m¨/ glIlI `pAsnA krdy sn< pr t¨sIN whUdI eh aAKdy ho ik 4 ^ cilaA igaA= glIlI ^ jA, l%igaM iwsU ^ wrUSlm hI `h TM hY ij|Ty lokM ^ `pAsnA krnI sAmirwA dy elAky iv|co lG,A pYdA sI= cAhIdI hY=” 5 21 sAmirwA iv|c iwsU suKAr ngr iv|c aAeaA= eh iwsU ny aAiKaA< “aØrt< myry ty ivSvAs kr⁄ “vkt ngr `s zmIn dy ny/y sI jo wAkUb ny aAp,y p¨|tr aA irhA hY jdoN wrUSlm aA`, dI jM iptA dI `pAsnA 6 wUsuf ^ id|tI sI= wAkUb dA KUh `%Ty sI= iwsU aAp,I krn lE es prbt ty jA, dI zrUrt nhIN hovygI= 22 lmI wAtrA toN T|k c|ukA sI= es lE `h KUh kol bYQ t¨sIN sAmrI lok `sdI `pAsnA krdy ho jo t¨sIN 7 igaA= lgBg dupihr dA smM sI= e|k sAmrI aØrt Kud nhIN jA,dy= asIN whUdI jA,dy hM asIN kI KUh ty pA,I iK|c, lE aAE= iwsU ny `s aØrt ^ `pAsnA krdy hM= ik`N ik m¨ktI whUdIaM toN aA`NdI 8 23 aAiKaA< “mY^ To/A ijhA pA,I pI, lE dy=” eh hY= `h smM aA irhA hY jdoN s|cy `pAsk aAtmA aty g|l `doN vAprI jdoN iwsU dy cyly ngr a»dr kuJ s|c nAl iptA dI `pAsnA krngy= `h smM aA, Bojn KrId, gX hoX sn= p|ujA hY= prmyS¨r aijhy `pAskM ^ l|B irhA hY= 9 24 `s sAmrI aØrt ny aAiKaA< “mYN ivsmt hM ik prmyS¨r aAtmA hY= es lE jo lok prmyS¨r dI t¨sIN mYToN pI, lE pA,I m»g rhy ho= t¨sIN e|k whUdI `pAsnA krdy hn `nHM ^ `s dI aAtmA aty s%icaAE ho aty mYN e|k sAmrI=” whUdIaM dI sAmirwM nAl nAl `pAsnA krnI cAhIdI hY=” 10 25 koE im|trtA nhIN hY= iwsU ny aAiKaA< “tU nhIN jA,dI `s aØrt ny aAiKaA< “mYN jA,dI hM ik msIh prmyS¨r kI id»dA hY= ty eh vI nhIN jA,dI ik mYN aKvA`, vAlA msIhA aA irhA hY= jdoN `h aAvygA< ijsny pA,I m»igaA hY< kO, hM= jy tU jA,dI hu»dI tU `h sA^ sB kAsy dI ivaAiKaA krygA=” 26 mY^ pu%iCaA hu»dA aty mYN tY^ aimRt jl id|tA hu»dA=” tM iwsU ny aAiKaA< “mYN< jo tyry nAl g|l kr irhA 11 `s art ny aAiKaA< “sI mAn jI< tsIN eh aimt Ø R ¨ R hM< msIhA hM=” 27 jl ikvyN pRApt kroNgy? KUh bhut .UGA hY aty t¨hA.y aYn `s smyN iwsU dy cyly ngr toN prt aAX `h 12 kol pA,I iK|c, lE koE BM.A vI nhIN hY= kI t¨sIN hYrAn ho gX ik iwsU e|k aØrt nAl g|l kr irhA sA.y pUrvj wAkUb nAlo vI v|D mhAn ho= wAkUb ny sn= pr iksy ny vI eh nA puiCaA< “tU kI cAhu»dA sA^ eh KUh id|tA hY= `s ny es dA pA,I pItA sI hYN?” “t° `s aØrt nAl ik`N g|l kr irhA hYN?” 28 aty `s dy p¨|trM ty jAnvrM ny vI esy KUh toN pA,I `h aØrt ap,A G/A `%Ty C|. ky ngr ^ prt pItA=” gE aty lokM ^ aAiKaA= 13 29 iwsU ny jvAb id|tA< “koE vI ivaktI jo es KUh “e|k aAdmI ny mY^ `h kuJ d%isaA< jo kuJ hu, 14 toN pA,I pINdA fyr ipaAsA ho jAvygA= pr jo koE vI t|k mYN kItA hY= aAP< `sdy drSn kro= kI `h sBAivt 30 `h pA,I pIvygA jo mYN `s ^ dy, vAlA hM< `h fyr hI msIhA ho skdA?” lokM ny ip». C|. id|tA aty kdI vI ipaAsA nhIN hovygA= es dI jgHA `h pA,I iwsU ^ vyK, gX= 31 jo mYN `s ^ id»dA hM `s dy a»dr pA,I dA cSmA b, e»ny smyN iv|c iwsU dy cyly `nHM ^ byntI kr rhy jAvygA aty `s ^ sdIvI jIvn dyvygA=” sn< “gurU< Bojn KA lP=”
  • 117.
    1093 wUhnA 4:32-5:7 32 pr iwsU ny aAiKaA< “myry kol KA, lE `h Bojn kItA sI= bAdSAh dA e|k mh|tvpUr, aiDkArI hY aty t¨hA^ es bAry kuJ nhIN ptA=” kFrnAhUm iv|c rih»dA sI= `s dA p¨|tr bImAr sI= 33 47 tM cyilaM ny aAps iv|c p|uiCaA< “SAed `s `s ny s¨i,aA ik iwsU whUidwA toN aAeaA hY aty lE iksy ny Bojn ilaMdA hovygA?” hu, glIlI iv|c sI= tM `h aAdmI kAnA iv|c iwsU 34 iwsU ny `nHM ^ aAiKaA< “myrA Bojn prmyS¨r dI kol igaA aty `s ny iwsU ^ kFrnAhUm iv|c drSn e|CA an¨sAr krnA hY ijs ny mY^ ByijaA hY= jo kArj dy, aty `sdy p¨tr ^ tdrust krn dI byntI kItI= | 48 `s ny mY^ krn lE id|tA< `s ^ spUrn krnA hI `sdA p¨|tr mrn lAgy sI= iwsU ny `s ^ aAiKaA< 35 myrA Bojn hY= jdoN t¨sIN kuJ bIjdy ho< t¨sIN hmySA “jdoN t|k tusIN kirSmy aty acBy nhIN dyKoNgy t¨sIN eh kih»dy ho< ‘sA^ fsl v|>, lE ajy hor cAr myry iv|c ivSvAs nhIN kroNgy=” 49 mhIny `.Ik,A pvygA=’ pr mYN t¨hA^ d|sdA hM bAdSAh dy aiDkArI ny aAiKaA< “SRI mAn jI< myry aAp,IaM a|KM Kolo aty lokM ^ vyKo< `h pYlIaM vM{ p¨|tr dy mrn toN pihlM myry Gr crn pAP=” 36 50 hn jo vA>I lE itaAr hn= jo ivaktI Fsl v>dA | iwsU ny `%tr id|tA< “jA< tyrA p¨|tr jIvygA=” `h aAp,I mzdUrI pA`NdA aty sdIvI jIvn lE `s aAdmI ny iwsU dy SbdM iv|c ivSvAs kItA aty 51 Fsl ek|QI krdA hY= es lE `h vI pRsn hY jo Gr clA igaA= jdoN `h Gr jA irhA sI tM rAh Fsl bIjdA hY ty `h vI jo fsl dI vA>I krdA hY= iv|c `sdy nOkr `s ^ imly= aty `nHM ny `s ^ 37 eh khA`t inSict s|cI hY< “e|k bIjdA hY< ‘pr aAiKaA< “tyrA p¨|tr cgA ho igaA hY=” 38 52 dUjA aAdmI Fsl dI vA>I krdA hY=’ mYN t¨hA^ es `s aAdmI ny puiCaA< “myrA p¨|tr iks vkt QIk fsl dA fl pRApt krn lE ByijaA< ijs lE t¨sIN ho,A SurU hoeaA sI?” km nhIN kItA< horM lokM ny es lE km kItA aty nOkr ny jvAb id|tA< “eh k|l e|k vjy dy aAs t¨sIN `nHM dI imhnt dA hI lAB pRApt kr rhy ho=” pAs dA smM sI< jdoN `sdA buKAr l|T igaA=” 39 53 `s Sihr dy kE lkM ny iwsU ivc ivSvAs kItA= o | `s aAdmI ^ ptA sI ik aYn e|k vjy dA hI smM ik`N ik aØrt ny eh gvAhI id|tI< “`s ny mY^ `h sI jdoN iwsU ny aAiKaA sI< “tyrA p¨|tr jIvygA=” e`N 40 sB kuJ d%isaA jo mYN kItA hY=” es lE eh lok `h aty `s dy Gr iv|c rih»dy sB lokM ny iwsU iv|c 54 iwsU kol aAX `nHM ny `s ^ `nHM dy nAl Qihr, ivSvAs kItA= eh dUjA kirSmA sI jo iwsU ny lE byntI kItI= es lE iwsU `%Ty do idn QihiraA= whUidwA toN glIl aA`, toN bAad kItA sI= 41 `s dy SbdM kAr, hor vDyry lokM ny ivSvAs kItA= 42 `nHM lokM ny `s aØrt ^ aAiKaA< “asIN iwsU iwsU ny e|k aAdmI ^ tlA `%ty rAjI kItA iv|c tyry SbdM kAr, ivSvAs nhIN krdy< sgoN es lE ik`N jo asIN ˘Kud `s dy Sbd su,y hn= hu, asIN jA, gX hM ik `h s|c m¨|c dunIaM dA m¨ktI 5 es toN bAad iwsU e|k ivSyS whUdI it`hAr 2 lE wrUSlm igaA= wrUSlm iv|c e|k tlA hY ijs dy p»j brM.y >ky hoX hn= es tlA ^ ebrAnI dAtA hY=” BASA iv|c byTzTA aAKdy hn= eh tlA By.M vAly 3 drvAzy dy ny/y hY= bhut sAry bImAr lok tlA dy ny/y iwsU ny e|k aiDkArI dy p¨|tr ^ rAjI kItA brMi.aM iv|c lyqy hoX sn= kuJ lok a»nHy sn kuJ 4–5 ( m|tI 8:5 - 13; l°kA 7:1 - 10) lg/y ty kuJ aDrgI sn= `nHM iv|c e|k aijhA 43 6 `nHM do idnM bAad< iwsU `%ToN ivdA ho ky glIlI aAdmI vI sI jo 38 viraM toN bImAr sI= iwsU ny `s 44 ^ cilaA igaA= pihlM iwsU eh kih cu|ikaA sI ik aAdmI ^ `%Ty lyiqaM dyiKaA= iwsU ^ eh ptA sI ik nbI dA `s dy aAp,y dyS iv|c sitkAr nhIN hu»dA= `h bhut lmy smyN toN bImAr sI= es lE iwsU ny `s 45 jdoN iwsU glIlI phuicaA tM lokM ny `s dA svAgt » ^ pu%iCaA< “kI tU cgA ho,A cAhu»dA hYN?” 7 kItA= ik`N j¨ eh lok `h sArIaM g|lM dyK c¨|ky sn `s bImAr aAdmI ny aAiKaA< “SRImAn jI< aijhA jo iwsU ny wrUSlm iv|c psAh dy it`hAr ty kItIaM koE nhIN jo `doN tlA a»dr jA, iv|c myrI shAetA sn= ik`N ju eh lok vI `s itPhAr ty gX hoX kry jdoN pA,I iv|c hlcl hu»dI hY= mYN tlA a»dr sn= phu»c, vAlA pihlM ivaktI ho, dI koiSs krdA hM 46 e|k vAr fyr iwsU glIlI iv|c kAnA ^ igaA= pr jdoN t|k ik mYN phu»cM myry toN pihlM hI koE hor kAnA `h TM hY ij|Ty iwsU ny pA,I ^ mY iv|c tbdIl tlA a»dr v/ jMdA hY=”
  • 118.
    wUhnA 5:8-38 1094 8 ifr iwsU ny `s ^ aAiKaA< “`%Q< aAp,A ibstrA sitkAr krn ijvyN `h iptA dA sitkAr krdy hn= 9 cu|k aty tur=” `h turt hI rAzI kItA igaA= `s ny jo koE aAdmI p¨tr dA sitkAr nhIN krdA< `h aAdmI | ap,A ibstrA c¨%ikaA aty c|l,A SurU kr id|tA= iptA dA sitkAr nhIN krdA< jo `s ^ ByjdA hY= 24 jdoN eh sB kuJ vApiraA< eh sbt dA idn sI= “mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM< `h myry Sbd su,dA hY 10 es lE whUdIaM ny `s rAzI ho jA, vAly bdy ^ aty `nHM iv|c ivSvAs krdA hY= `h e|k< ijsny mY^ aAiKaA< “a|j sbt dA idn hY ty tyrA ibstrA c¨|k,A ByijaA hY< sdIvI jIvn hY= `s dA inr,A nhIN hovgA= y nym dy i˘KlAF hY=” `s ^ mØt toN m¨kt kr id|tA igaA hY aty `h sdIvI 11 25 pr `s ny aAiKaA< “`h ivaktI ijs ny mY^ jIvn iv|c dAKl ho c¨%ikaA hY= mYN t¨hA^ s|c d|sdA cgA kItA hY< `sy ny mY^ aAiKaA< “ap,A ibstrA c¨|k hM= `h smM aA irhA hY< aty eh pihlM hI e|Ty hY= ty tur=’” `h jo mr c|uky hn prmyS¨r dy p¨|tr dI aAvAz ^ 12 whUdIaM ny `s ^ pu%iCaA< “`h aAdmI kO, hY su,ngy ty aty ijh/y lok `s ^ sun,gy `nHM ^ jIvn 26 ijs ny tY^ aAiKaA ik tU aAp,A ibstrA c|uk ty t¨r?” imlygA= iptA hI jIvn dA srot hY< es lE `s ny 13 27 pr jo aAdmI rAzI kItA igaA sI `s ^ eh aAp,y ptr ^ vI jIvn dA srt b,A idtA h= |¨ o | Y iptA nhIN sI ptA ik `h kO, sI= `%Ty bhut sAry lok sn ny inr,A krn dA vI aiDkAr aAp,y p¨|tr ^ id|tA hY 28 aty iwsU jA cu%ikaA sI= ik`Nik `h aAdmI dA p¨|tr hY= es g|l bAry hYrAn 14 bAad iv|c iwsU ny `s ^ m»dr iv|c dyiKaA= aty nA hovo= `h smM aA irhA hY jdoN kbrM ‘c pX moX 29 `s ^ aAiKaA< “dyK hu, tU rAjI ho igaA hY pAp krny bdy vI `s dI aAvAz s¨,ngy= `h aAp,IaM kbrM bd krdy< nhIN tM tyry nAl koE hor BY/I g|l vI co bAhr aA jA,gy< `h ijnHM ny Bly km kIty hn< 15 vApr skdI hY=” td `h aAdmI `%Ty vAps `nHM `BAry jA,gy aty jIvn pRApt krngy= pr `h lok< whUdIaM kol igaA= aty `nHM ^ aAiKaA ijs ny mY^ ijnHM ny m»dy km kIty hn< inr,y lE `BAry jA,gy= rAjI kItA sI< `h iwsU sI= 16 es trHM dIaM g|lM iwsU sbt vAly idn kr iwsU dA whUdIaM nAl svAd jArI r|K,A 17 30 irhA sI= es lE whUdI `s ^ du|K dy, l|gy= pr “mYN aAp,y-aAp kuJ nhIN kr skdA= mYN `s aADAr iwsU ny whUdIaM ^ aAiKaA< “myrA iptA hmySA km krdA ty inr,A krdA hM jo mYN prmyS¨r pAsoN s¨,dA hM= es rih»dA hY< es lE mY^ vI km krnA cAhIdA hY=” lE myrA inr,A QIk hY= ik`N ik mYN aAp,I e|CA 18 eh su,n toN bAad whUdI iwsU ^ mArn lE hor an¨sAr krn dI koiSS nhIN krdA sgoN mYN `sy dI vDyry koiSSM krn l|gy= whUdIaM ny aAiKaA< “iwsU e|CA an¨sAr krn dI koiSS krdA hM< ijs ny mY^ 31 sbt dy idn dA nym to/ irhA hY aty aAiKaA< prmyS¨r ByijaA hY= jykr mYN aAp,y bAry sAKI dyvM< tM myrI 32 ^ aAp,A iptA aAKky `h aAp,y aAp ^ prmyS¨r dy sAKI dI koE kImt nhIN hY= pr e|k hor aAdmI hY brAbr b,A irhA hY=” jo myry bAry sAKI id»dA hY= aty mYN jA,dA hM ik `s dI myry bAry sAKI s|cI hY= 33 iwsU kol prmyS¨r dA aiDkAr hY “t¨sIN lokM ^ wUh»nA kol ByijaA aty `s ny s|c 19 34 pr iwsU ny aAiKaA< “mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM ik bAry sAKI id|tI= pr mYN e|k aAdmI dI sAKI ty inrBr p¨tr aAp,y aAp kuJ nhIN kr skdA= p¨tr `hI krdA | | nhIN krdA= mYN t¨hA^ eh g|lM es lE d|sdA hM tM 35 hY jo `h iptA ^ kridaM dyKdA hY= jo kuJ iptA krdA ik t¨sIN bcAX jA skoN= wUh»nA e|k dIvy vMg sI jo 20 `hI ptr vI krdA= |¨ pr iptA aAp,y p¨tr ^ ipaAr | bilaA ty ijs ny cAn,A id|tA aty t¨sIN kuJ smyN lE krdA hY aty iptA p¨|tr ^ `h sB kuJ idKA`NdA hY jo `s cAn, dA and ilaA= 36 `h krdA= pr iptA aAp,y p¨|tr ^ mhAn g|lM vI “pr jo sAKI mYN aAp,y bAry id»dA hM `h wUh»nA 21 idKAvygA= ifr t¨sIN sB hYrAn rih jAPgy= iptA dI sAKI nAloN v.yrI hY= jo kArj iptA ny mY^ krn m¨ridaM ^ `BArdA hY aty `nHM ^ jIvn id»dA hY= lE id|tA hY `h myry bAry sAKI id»dA hY ik iptA ny mY^ 37 e`N hI< p¨|tr vI< ijnHM ^ `h cAhu»dA< jIvn id»dA ByijaA hY= ty `h iptA ijs ny mY^ ByijaA `s ny 22 hY= iptA iksy dA inr,A nhIN krdA< pr `s ny eh myry bAry sAKI id|tI= pr t¨sIN kdy `s dI aAvz nhIN 23 38 aiDkAr pUrI trHM p¨|tr ^ id|tA hoeaA hY= prmyS¨r s¨,I= aty t¨sIN kdy `s dA rUp nhIN dyiKaA= `s ny eh es lE kItA tAik sAry lok p¨|tr dA `vyN hI iptA dy `pdyS vI t¨hA.y a»dr nhIN hn= ik`N ik<
  • 119.
    1095 wUhnA 5:39-6:23 10 t¨sIN `s iv|c ivSvAs nhIN krdy ijs ^ iptA ny iwsU ny aAiKaA< “lokM ^ aAKo ik `h bYQ jA,= 39 ByijaA hY= t¨sIN eh soc ky poTIaM ^ iDaAn nAl `s TM ty bhut sArA GAh sI= tM p»j hzAr aAdmI 11 p/Hdy ho ik t¨sIN `nHM rAhIN sdIvI jIvn pRApt kroNgy= `%Ty bYQ gX= td iwsU ny roqIaM aAp,y h|TM iv|c 40 `hI poTIaM myry bAry sAKI id»dIaM hn⁄ hAly vI< lEaM= aty `nHM lE prmyS¨r dA D»nvAd kItA aty t¨sIN `s sdIvI jIvn ^ pRApt krn lE myry kol bYQy hoX lokM ^ id|tIaM= `nHM m|CIaM nAl vI ehI aA`, toN enkAr krdy ho= kItA= iwsU ny lokM ^ `nM id|tA ij»ny dI `nHM ^ zrUrt 41 42 “mY^ lokM toN `stit krA`, dI lo/ nhIN= pr sI= 12 mYN t¨hA^ jA,dA hM aty mYN jA,dA hM ik t¨hA.y a»dr sAry lokM ny `doN t|k KADA jdoN t|k `h r|j nA 43 prmyS¨r dA ipaAr nhIN= mYN aAp,y iptA dy nAm toN gX= iFr iwsU ny aAp,y cyilaM ^ aAiKaA< “bcy hoX aAeaA hM= pr hAly vI t¨sIN mY^ nhIN kbUldy= jykr roqI aty m|CIaM dy quk/y ek|Qy kr lP< kuJ vI jAeaA 13 dUsrA ivaktI aAp,y Kud dy nAm iv|c aA`NdA hY< nA kro=” tM cyilaM ny bcy hoX quki/aM ^ ek|QA 44 t¨sIN `s ^ kbUl kr lvoNgy= t¨sIN e|k dUjy toN kItA= cyilaM ny lokM duaArA C|.IaM gEaM p»j jON `stit cAhu»dy ho= pr t¨sIN `s `stit dI cAhnA dIaM roqIaM dy quki/aM nAl 12 qokrIaM BrIaM= 14 nhIN r|Kdy ijh/I prmyS¨r v|loN aA`NdI hY= tM ifr iwsU dI krAmAt ^ lokM ny dyiKaA aty aAiKaA< 45 t¨sIN ikvyN myry `%ty ivSvAs kr skdy ho? eh nA “s|c m¨|c eh PhI nbI hY ijs dA dunIaM iv|c aA`, soco ik iptA dy sAmH,yN mYN t¨hA^ doSI QihrAvMgA= jo dA an¨mAn sI=” 15 t¨hA^ doSI QihrA`NdA hY `h mUsA hY< aty t¨sIN aAp,I jdoN iwsU ^ ptA l|gA ik lok bdo-bdI `s ^ 46 aAs `s iv|c r|KI hoE hY= jykr t¨sIN mUsA ty ivSvAs ap,A bAdSAh bnA`,A cAhu»dy hn= tM iwsU `%ToN kItA hu»dA= t¨sIN myry ty ivSvAs kItA hu»dA ik`N ik ivdA hoky ek|lA hI phA/M v|l cilaA igaA= 47 `s ny myry bAry iliKaA= ik`N ik t¨sIN `s dIaM ilKtM ty ivSvAs nhIN krdy Fyr t¨sIN myry SbdM ty iwsU dA pA,I `%ty c|l,A ikvyN kroNgy” ( m|tI 14:22 - 27; mrkus 6:45 - 52) 16 17 SAm ^< iwsU dy cyly JIl ^ cly gX= pihlM toN iwsU p»j hzAr toN v|D lokM ^ Bojn iddA hI hnyrA sI ty ajy t|k iwsU `nHM kol nhIN pritaA ( m|tI 14:13 - 21; mrkus 6:30 - 44; l°kA 9:10 - 17) sI= cyly ikStI iv|c bYQy aty kfrnAhUm v|l ^ c|l 18 6 es toN bAad iwsU glIl JIl arTAt itibirwAs 2 JIl dy dUjy pAsy cilaA igaA= bhut sAry lok `s dy nAl gX= `h es lE gX ik`N ik `nHM ny pX jo ik JIl dy dUjy pAr sI= diraA dIaM lihrM v|.IaM toN v.yrIaM ho gEaM= 19 tyz hvA c|l rhI sI= cyly lgBg it»n jM cAr mIl JIl dy agHM jA c¨%ky 3 iwsU dy cgA krn dy kirSmy dyKy sn= iwsU phA/I sn= td `nHM ny iwsU ^ dyiKaA= `h pA,I `%ty c|l `%ty igaA aty `%Ty aAp,y cyilaM nAl bYQ igaA= irhA sI= cyly iwsU ^ ikStI dy ny/y aA`NdA vyK .r 4 20 whUdIaM dy psAh dy it`hAr dA smM ny/y aA irhA gX= pr iwsU ny `nHM ^ ikhA< “mYN hM .ro nA=” 5 21 sI= iwsU ny `%pr dyiKaA< aty bhut sAry lokM ^ `nHM jdoN iwsU ny eh aAiKaA< tM `h iwsU ^ by/I a»dr v|l aA`NidaM vyiKaA= iwsU ny ifil|pus ^ aAiKaA< c/HA ky KuS ho gX= `s toN bAad ij|Ty `nHM ny pu|j,A “asI ik|ToN `ict roqI KrId skdy hM tM jo `h sAry sI< by/I `%Ty phu»cI= 6 KA skdy hn=” iwsU ny eh pRSn ifil|pus ^ prK, vAsty hI pu%iCaA sI= jo `h krn vAlA sI iwsU pihlM lok iwsU ^ BAldy hn 22 hI jA,dA sI= aglI svyr jo lok JIl dy dUjy k>y ty Qihry hoX 7 ifil|ps ny `%tr id|tA< “BAvyN asIN sAry e|k mhIny u sn< `h jA,dy sn ik iwsU aAp,y cyilaM nAl by/I lE km krIX tM vI asIN enHM sAiraM ^ roqI dA iv|c nhIN igaA aty `h jA,dy sn ik iwsU dy cyly e|k CoqA ijhA quk/A hI dy, wog hovMgy=” e|kly hI by/I iv|c gX sn= aty `h eh vI jA,dy 8 23 `%Ty e|k hor cylA sI a»idRwAs< jo ik sm~n ptrs sn ik `%Ty kyvl ehI e|k by/I sI= pr td 9 dA BrA sI< `s ny aAiKaA< “aYTy e|k b|cA hY ijs kol itibirwAs v|loN kuJ by/IaM `s TM ty aAEaM ij%Ty p»j roqIaM aty do m|CIaM hn< pr eh e»ny sAry lokM `nHM ny pRBU dy S¨kr krn toN bAad roqI KADI sI= lE ikvyN kAFI ho,gIaM?”
  • 120.
    wUhnA 6:24-57 1096 24 iFr BI/ ny `%Ty nA tM iwsU ^ vyiKaA aty nA hI `s `nHM iv|coN e|k vI ivaktI nhIN guaA`,A cAhIdA< jo dy cyilaM ^= es lE `h `nHM ikStIaM iv|c c/Hy prmyS¨r ny mY^ id|ty hn= pr mYN `nHM ^ a»tly idn aty iwsU ^ l|B, lE kFrnAhUm ^ aA gX= av|S `BArMgA= `h< ijs ny mY^ ByijaA hY< ehI aAs 40 r|KdA hY= myry iptA dI e|CA hY: hr koE jo p¨|tr ^ iwsU jIvn dI roqI vyKdA aty `s iv|c inhcA rKdA hY so sdIvI jIvn 25 jdoN lokM ny iwsU ^ JIl dy prly pAr l%iBaA< pAvygA= mYN `s ^ a»t dy idn jI`NdA `BArMgA=” 41 `nHM ny `s ^ puiCaA< “gurU jI< “t¨sIN e|Ty kdoN aAX?” fyr whUdI `s bAry bu/ bu/A`, l|g pX ik`N ik 26 iwsU ny aAiKaA< “t¨sIN myrI BAl ikPN kr rhy ho? `s ny aAiKaA< “mYN hI roqI hM jo svrg toN hyQM kI es lE ik t¨sIN mY^ kirSmy kridaM vyiKaA hY `%trI hY=” 42 ijh/y ik myrI SktI ^ sAbt krdy hn? nhIN⁄ mYN whUdIaM ny aAiKaA< “`h iwsU hY= `h wUsuF dA t¨hA^ s|c d|sdA hM ik t¨sIN myrI BAl es lE kr p¨|tr hY= asIN `s dy mAtA iptA ^ jA,dy hM= tM BlM rhy sI< ik`N ik t¨sIN roqI KADI ty t¨sIN stuSq ho gX `h ikvyN kih skdA hY< ‘mYN svrgoN `%tiraA hM=’” 27 43 sI= nAS ho, vAlA Bojn pRApt krn lE km nA pr iwsU ny aAiKaA< “aAp,y aAp ivc b/ b/APnA | u u 44 kro= pr `s Bojn lE km kro jo hmySA lE rih»dA bd kro= koE vI ivaktI myry t|k nhIN aA skdA aty jo t¨hA^ sdIvI jIvn id»dA hY= mn¨|K dA p¨|tr jdoN t|k ik iptA ijs ny mY^ ByijaA hY `s ^ myry t|k `h Bojn dyvgA= “iptA prmySr ny aAp,I prvAngI y ¨ nhIN ilaA`NdA= mYN `s mn¨K ^ a»tly idn `BArMgA= | 45 dI mohr aAdmI dy p¨|tr `%ty lA id|tI hY=” eh nbIaM dIaM iktAbM iv|c iliKaA hoeaA hY : 28 BI/ ny pu%iCaA< “`h ikh/IaM krnIaM hn `h prmySr duaArA smJAX jA,gy=* hr koE ijh/A ¨ ijh/IaM prmyS¨r sAToN krn dI aAs r|KdA hY?” aAp,y iptA ^ su,dA aty `s koloN is|KdA hY myry t|k 29 46 iwsU ny `%tr id|tA< “prmyS¨r tuhAToN es g|l dI aA`NdA= iksy ny vI iptA ^ nhIN vyiKaA= `h e|k< aAs r|KdA hY ik< ijs ^ `s ny ByijaA tusIN `s iv|c ijh/A prmyS¨r toN aAeaA hY< `hI hY ijs ny iptA ^ 30 47 ivSvAs kro=” BI/ ny pu%iCaA< “tU ikh/A kirSmA vyiKaA= mYN t¨hA^ s|c aAKdA hM< jo mn¨|K inhcA kryNgA ik asIN vyK skIX aty ivSvAs kr skIX? tU r|KdA hY sdIvI jIvn pA`NdA hY= 31 48 49 kI krn vAlA hYN? sA.y pUrvjM ny `jA/ iv|c m»n mYN hI jIvn dI roqI hM= t¨hA.y pUrvzM ny 50 KADA ijvyN ik poTIaM iv|c iliKaA hoeaA hY< ‘`s ny `zA/ iv|c m»n KADA aty mr gX= mYN `h roqI hM jo svrg toN `nHM ^ roqI KA, ^ id|tI=’”* surg toN hyQM aA`NdI hY= jykr koE vI eh roqI KMdA 32 51 iwsU ny aAiKaA< “mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM= eh hY< `h kdy nhIN mrygA= mYN ij`NdI roqI hM< jo svrg mUsA nhIN sI ijsny t¨hA^ surg v|loN roqI KA, ^ toN hyQM aAE hY= `h ijh/A eh roqI KMdA hY< sdA id|tI= eh myrA iptA hY jo t¨hA^ s¨rg toN s|cI roqI jIvygA= eh roqI myrA SrIr hY= mYN aAp,A SrIr id»dA 33 id»dA hY= prmySr dI roqI `h hY jo surgM toN `%trdI ¨ hM tM jo es dunIaM dy lokM ^ jIvn iml sky=” 52 hY aty ssAr ^ jIvn id»dI hY=” fyr whUdIaM ny aAps iv|c bihs krnI SurU kr 34 lokM ny aAiKaA< “pRBU< `h roqI sA^ hmySA dyvIN=” id|tI< “BlA eh aAdmI sA^ aAp,A SrIr KA, lE 35 iwsU ny `nHM ^ ikhA< “mYN hI jIvn dI roqI hM= ikvyN dy skdA hY?” 53 ijh/A koE myry kol aA`NdA hY kdy B|uKA nhIN rhygA iwsU ny aAiKaA< “mYN t¨hA^ s|c aAKdA hM ik jdoN aty ijh/A myry iv|c ivSvAs krdA hY< kdy ipaAsA t|k t¨sIN mn¨|K dy p¨|tr dA SrIr nhIN KMdy aty lhU 36 nhIN rhygA= mYN t¨hA^ pihlM vI aAiKaA sI ik t¨sIN nhIN pINdy< t¨hA.y kol t¨hA.y iv|c s|cA jIvn nhIN 54 mY^ vyiKaA hY< pr tM vI t¨sIN inhcA nhIN krdy= hovygA= `h mn¨|K ijh/A myrA mAs KMdA hY aty lhU 37 ijnHM lokM ^ prmyS¨r mY ^ id»dA hY `h myry kol pINdA hY sdIvI jIvn `sy dA hY aty mYN `s ^ a»tly 55 aA`,gy aty mYN `s hr mn¨|K ^ svIkAr krMgA< idn `BArMgA= myrA SrIr s|cA Bojn hY aty myrA 38 56 blik `s ^ k|>MgA nhIN= ik`N ik mYN svrg toN lhU aslI pI, dI vstU hY= `h ijh/A myrA mAs aAp,I Kud dI e|CA an¨sAr krn nhIN aAeaA sgoN KMdA aty myrA lhU pINdA myry iv|c invAs krdA aty mYN 39 57 prmySr dI e|CA an¨sAr krn lE aAeaA hM= ¨ mY^ `s iv|c invAs krdA hM= ij`Ndy iptA ny mY^ ByijaA ‘`sny ... id|tI’ zbUr 78:24 ‘`h ... jA,gy’ wsAwAh 54:13
  • 121.
    1097 wUhnA 6:58-7:17 aty mYN iptA rAhIN ij`vMgA= es lE jo mY^ KMdA hY cAhu»dA ik`N j¨ `s elAky dy whUdI `s ^ mArnA 58 2 myry rAhIN ij`NvygA= mYN `s roqI vrgA nhIN hM cAhu»dy sn= whUdIaM lE .yiraM dy purb* dA smM 3 ijh/I sA.y puriKaM ny `jA/ iv|c KADI sI= `nHM ny ny/y aA irhA sI= es lE iwsU dy BrAvM ny `s ^ `h roqI KADI pr bAkI lokM vMg< `h vI mr gX mYN aAiKaA< “hu, tU ivdA ho aty whUidwA ^ jA tM jo surg toN `%trI roqI hM aty jo eh roqI KAvygA `h ijh/y kirSmy tU krdA hYN `%Ty tyry cyly vyK sk,= 59 4 sdIvI jIvygA=” jdoN iwsU kFrnAhUm dy pRArTnA jykr koE cAhu»dA hY ik lok `s ^ jA,n tM `s sTAn iv|c `pdyS dy irhA sI `s ny eh sB g|lM mn¨|K ^ lokM koloN kuJ CupA`,A nhIN cAhIdA= `s ^ aAKIaM= ap,y aAp ^ dunIaA ^ ivKA`,A cAhIdA hY= `nHM ^ 5 vI vyK, dy ijh/y anoKy km tU krdA hY=” iwsU dy 6 bhut sAry cyilaM dA iwsU ^ C|. jA,A BrAvM ny vI `s iv|c ivSvAs nhIN kItA= iwsU ny 60 `s dy bhut sAry cyilaM ny eh s¨i,aA aty aAp,y BrAvM ^ ikhA< “hAly myry lE shI smM nhIN 7 aAiKaA< “eh `pdyS e»nA m¨Sikl hY= kO, es `pdyS aAeaA hY pr t¨hA.y lE koE vI smM QIk hY= dunIaM ^ kbUl kr skdA hY?” t¨hA.y nAl nFrt nhIN kr skdI= pr eh myyry nAl 61 iwsU jA,dA sI ik `s dy cyly es bAry bu/-bu/A nfrt krdI hY= ik`Nik mYN dunIaM dy lokM ^ d|sdA 8 rhy sn es lE `s ny aAiKaA< “kI eh `pdyS hM ik `h BY/y km krdy hn= es lE it`hAr ty 62 t¨hA^ prySAn krdA hY? tM kI t¨sIN `doN hor vI t¨sIN jAvo= es vAr mYN it`hAr ty nhIN jAvMgA= myry 9 vDyry prySAn nhIN hovoNgy jdoN t¨sIN mn¨|K dy p¨|tr ^ lE ajy shI vkt nhIN aAeaA=” eh aAK, toN 63 10 `%Ty vAps jMidaM vyKNo gy< ijToN `h aAeaA sI? eh bAad iwsU glIl iv|c hI QihiraA= es lE iwsU SrIr nhIN hY jo jIvn id»dA hY sgoN eh aAtmA hY jo dy BrA it`hAr ty cly gX= `nHM dy jA, toN bAad< jIvn id»dA hY= jo g|lM mYN t¨hA^ d|sIaM hn `h iwsU vI cilaA igaA= pr `h lokM sAmH,y nhIN sgoN 11 aAtmA hn< es lE eh g|lM jIvn id»dIaM hn= gupt tOr ty igaA= `%Ty whUdI it`hAr dy e|kQ 64 pr t¨hA.y iv|coN kuJ wkIn nhIN krdy=” iwsU `nHM iv|c iwsU ^ l|B, l|gy aty aAiKaA< “`h ikTy hY?” 12 lokM ^ SurU toN hI jA,dA sI ijnHM ny ivSvAs nhIN `%Ty b/I BI/ ek|tr sI< kuJ lok aAps iv|c kItA= aty `h eh vI jA,dA sI ik `h kO, hY jo gupt tOr ty iwsU dy bAry g|lM kr rhy sn aty kuJ 65 `s dy ivru|D m¨/ pvygA= iwsU ny ikhA< “esy lE mYN aAK rhy sn< “`h e|k cgA mn¨|K hY=” kuJ ny ikhA< 13 t¨hA^ ikhA sI< ik jdoN t|k iptA e|k ivaktI ^ myry “nhIN< `h lokM ^ gumrAh kr irhA hY=” pr e»nM kol aA`, nhIN id»dA `h myry kol nhIN aA skdA=” bhAdur `nHM iv|c koE vI nhIN sI jo KulyaAm `s bAry 66 esy kAr,< iwsU dy bhuty cyilaM ny `s ^ C|. g|l krdA ik`Nik lok whUdI aAgUaM toN sihmy hoX id|tA aty Biv|K iv|c `s dA an¨sr, nA kItA= sn= 67 iwsU ny bArHM rsUlM ^ aAiKaA=< “kI t¨sIN vI jA,A cAhu»dy ho?” iwsU dA wrUSlm iv|c `pdyS 68 14 Sm~n ptrs ny `s ^ aAiKaA< “pRBU⁄ asIN iks tkrIbn a|DA ku it`hAr smApt ho c|ukA sI= kol jAEX? tyry kol Sbd hn jo sdIvI jIvn id»dy iwsU m»dr a»dr igaA aty `s TM ty `pdyS dy,A SurU 69 15 hn= sA^ tyry ty aAsTA hY< asIN jA,dy hM ik tU kr id|tA= whUdI hYrAn sn aty aAiKaA< “eh mn¨K | prmyS¨r v|loN piv|tr purK hYN=” kdy vI pAQSAlA nhIN igaA= `h eh sB ikvyN 70 tM iwsU ny jvAb id|tA< “mYN t¨hA.y iv|coN bArHM ^ is%iKaA?” 71 16 c¨i,aA hY pr t¨hA.y iv|coN e|k j,A SYtAn hY=” iwsU iwsU ny jvAb id|tA< “jo `pdyS mYN id»dA hM< myry Sm~n eskirwotI dy p¨|tr whUdA bAry aAK irhA sI= aAp,y `pdyS nhIN hn< sgoN `s toN aA`Ndy hn ijs 17 `h bArHM iv|coN e|k sI pr `sny iwsU dy ivru|D ho ny mY^ ByijaA hY= jykr koE prsySur dI mrzI ^ jA,A sI= pUrA krnA cAhudA hY tM `h enHM `pdySM bAry smJygA » ik kI myrIaM is%iKaAvM prmyS¨r v|loN hn jM myrIaM iwsU aty `sdy BrA .yiraM dA purb hr sAl eh KAs hftA= jdoN whUdI es 7 es toN bAad iwsU ny glIl dy pRMt iv|c wAtrA kItI= `h whUidwA iv|c wAtrA nhIN sI krnA wAd krn lE .yiraM iv|c rih»dy sn ik mUsA dy smyN c `h cAlI sAl `jA/ iv|c Gu»sdy rhy=
  • 122.
    wUhnA 7:18-45 1098 18 aAp,IaM= kE vI jo aAp,y ivcArM dA pcAr krdA o R whUdIaM vloN iwsU ^ kYd iv|c pA`, dI koiSS 32 hY< aAp,y aAp ^ mShUr krn lE krdA hY= pr `h jdoN FrIsIaM ny iwsU bAry eh crcAvM su,IaM< e|k ijh/A< `s ^ mShUr krn dI koiSS krdA hY pRDAn jAjkM aty FrIsIaM ny kuJ m»dr dy pihrydArM 33 ijs ny `s ^ ByijaA s|cA hY aty `s iv|c koE gltI ^ `s^ igrFtAr krn lE ByijaA= tM iwsU ny 19 nhIN hY= kI mUsA ny t¨hA^ SrHA nhIN id|tI= pr t¨hA.y ikhA< “hM< ajy To/A icr hor mYN t¨hA.y nAl rhMgA< iv|coN koE vI nym ^ nhIN m»ndA⁄ t¨sIN mY^ mAr su|q, ifr mYN `s kol vAps clA jAvMgA< ijs ny mY^ e|Ty 20 34 dy mgr ik`N pX hoX ho?” lokM ny jvAb id|tA< ByijaA hY= t¨sIN mY^ l|BoNgy pr l|B nA skoNgy ik`N “tyry a»dr BUt hY jo tY^ mArn dI koiSS kr irhA hY?” ik t¨sIN `%Ty nhIN phu»c pAvoNgA ij|Ty mYN hM=” 21 35 iwsU ny jvAb id|tA< “mYN e|k kirSmA kItA ty whUdIaM ny e|k dUsry ^ aAiKaA< “eh BlA ik|Ty 22 t¨sIN sAry hYrAn ho= mUsA ny t¨hA^ sunt bAry SrHA clA jAvygA ij|Ty ik asIN es ^ l|B nhIN skdy? kI id|tI= BAvyN sunt mUsA toN nhIN aAE< eh sA.y ip` eh `nHM wUnAnI SihrM iv|c jAvygA ij|Ty sA.y lok dAidaM toN aAE hY< jo mUsA toN pihlM sn= es lE rih»dy hn? kI `h `%Ty wUnAnIaM ^ `pdyS dy, jA 23 36 kE vAr t¨sIN sbt dy idn vI sunt krdy ho= es irhA hY? eh aAdmI kih»dA hY< t¨sIN mY^ l|BoNgy pr lE SrHA dI pAl,A lE iksy vI ivaktI dI sunt< t¨sIN mY^ BAl nhIN skoNgy= aty t¨sIN `%Ty phu»c, dy sbt dy idn vI< ho skdI hY= tM Fyr t¨sIN gu|sy ik`N kAibl nhIN hovoNgy ij|Ty mYN hM= es dA kI mtlb hu»dy ho ik mYN ivaktI dy pUry SrIr ^ sbt dy idn hoeaA?” 24 cgA kItA hY? iksy cIz dy bAhrI aAkAr toN inr,A nA kro blik jo QIk hY `s dy aADAr ty inr,A kro=” iwsU dy piv|tr aAtmA bAry `pdyS 37 it`hAr dA a»itm idn aAeaA eh it`hAr dA sB toN KAs idn sI= `s idn iwsU ny `%cI aAvAz lok hYrAn sn ik kI iwsU hI msIh sI iv|c K/Ho ky aAiKaA< “jykr koE ipaAsA hY tM `s ^ 25 38 kuJ lok jo wrUSlm dy rih, vAly sn `nHM ny myry kol aAky pI, id`= eh poTIaM iv|c iliKaA hY ikhA< “eh `hI mn¨|K ho skdA hY ijs ^ aAgU mArn ik jo myry iv|c ivSvAs krygA aimRt jl dy diraA 26 39 dI koiSS kr rhy hn=” pr `h KulHyaAm `pdyS dy `s dy idl v|loN vih,gy=” iwsU piv|tr aAtmA irhA hY aty `s ^ koE `pdyS dy, toN nhIN rok irhA= bAry bol irhA sI ik jo `s iv|c ivSvAs krdy hn sBv hY< ik aAgUaM ny `s ^ msIh m»n ilaA hovy= `h `s ^ pRApt kr sk,gy= ik`N ik aAtmA hAly 27 pr asIN jA,dy hM ik eh aAdmI ikToN aAeaA hY nhIN id|tA igaA sI< ik`N ik hAly iwsU mihmA lE pr jdoN aslI msIh aAvygA tM koE nhIN jA,ygA ik `BAiraA nhIN sI igaA= `h ik|ToN dA hY?” 28 jdoN iwsU m»dr iv|c `pdyS dy irhA sI< `s ny lokM dA iwsU bAry ivvAd 40 aAiKaA< “t¨sIN mY^ jA,dy ho aty t¨sIN eh vI jA,dy jo iwsU aAK irhA sI lokM ny s¨i,aA= kuJ e|k ny ho ik mYN ik|To aAeaA hM= pr mYN e|Ty aAp,y aiDkAr ikhA< “s|c m¨c hI eh mn¨|K nbI hY=” 41 nAl nhIN aAeaA= mYN `s v|lNo ByijaA igaA hM ijh/A kuJ horM ny aAiKaA< “`h msIh hY=” 29 s|cA hY= pr t¨sIN `s ^ nhIN jA,dy= pr mYN `s ^ kuJ hornM ny aAiKaA< “msIh glIl iv|c nhIN 42 jA,dA hM< aty mYN `s v|loN aAeaA hM= `hI hY ijs ny aAvygA= eh poTI iv|c iliKaA hoeaA hY ik msIh mY^ ByijaA hY=” dA~d dy pirvAr iv|cNo aAvygA= aty bYtlhm dI ngrI 30 43 jdoN iwsU ny eh aAiKaA tM `nHM ny `s ^ F/n iv|coN aAvygA ij|Ty dA~d rih»dA sI=” es lE lokM 44 dI koiSS kItI pr koE vI `s ^ CUh nA sikaA= dA iwsU bAry aAps iv|c mtByd sI= kuJ lok iwsU ^ ik`N ik iwsU dy jAnoN mAry jA, dA eh shI smM nhIN igrFtAr krnA cAhu»dy sn< pr iksy ny vI `s ^ h|T 31 sI= pr kEaM lokM ny `s `%ty ivSvAs kItA aty nA pAeaA= aAiKaA< “asIN msIh dy aA`, dA e»tjAr kr rhy hM= kI jdoN `h aAvygA tM es aAdmI toN vI v|D whUdI aAgUaM ny iwsU ^ m»n, toN enkAr kItA 45 krAmAtM krygA? es lE ehI msIh ho,A cAhIdA es lE mdr dy pihrdAr< FrIsIaM aty prDAn » y hY=” jAjkM kol gX tM `nHM FrIsIaM aty jAjkM ny pu%iCaA<
  • 123.
    1099 wUhnA 7:46-8:21 “t¨sIN iwsU ^ igrFtAr krky aAp,y nAl ik`N nhIN gX ifr hor sAry lok vI ivdA ho gX= iwsU ek|lA ilaMdA?” `s aØrt nAl bicaA jo ik `sdy sAmH,y K/I sI= 46 10 m»dr dy pyhrydArM ny a|gNo aAiKaA< “es dy brAbr iwsU ny `s aØrt ^ vyiKaA aty aAK, l|gA< “hy dy kdy iksy hor mn¨|K ny bcn nhIN kIty hn=” aØrt< `h ik|Ty hn? kI iksy ny vI tY^ doSI krAr 47 11 fyr FrIsIaM ny aAiKaA< “kI es dA BAv eh hY nhIN id|tA?” `s aØrt ny `%tr id|tA< “nhIN SRI 48 ik `s ny t¨hA^ vI mUrK b,AeaA hY= kI iksy vI mAn jI⁄ mY^ iksy ny vI doSI krAr nhIN id|tA=” aAgU jM FrIsI ny `s iv|c ivSvAs kItA hY? nhIN⁄ ifr iwsU ny aAiKaA< “tM mYN vI tyrA doSI ho, dA 49 pr eh lok< ijnHM ^ SrHM dA nhIN ptA< prmyS¨r dy inr,A nhIN krdA= hu, tU jA skdI hYN pr Biv|K SrAp hyQM hn=” iv|c hor vDyry pAp nA krIN=” 50 `s ny `nHM ^ aAiKaA< pr inkoidm¨s< ijs ny pihlM hI iwsU nAl m¨lAkAt kItI sI< `nHM iv|coN e|k 51 sI= kI sA.I SrHA iksy ^< `s ^ su,y aty jA,y ibnA iwsU dunIaM dA cAn, hY 12 doSI QihrA`NdI hY ik `s ny kI kItA hY?” bAad iv|c iwsU ny m¨/ lokM nAl g|l kItI aty 52 whUdI aAgUaM ny aAiKaA< “kI tU vI glIl iv|coN ikhA< “mYN dunIaM dA cAn, hM= `h mn¨|K jo myrA hY? poTIaM p/Ho ifr t¨sIN vyKoNgy ik koE nbI glIlI toN an¨sr, krdA< `h kdy vI hnyiraM iv|c nhIN jIvygA nhIN aA`NdA=” sgoN `s kol jIvn dI roSnI hovygI=” 13 pr FrIsIaM ny iwsU ^ ikhA< “jdoN tU aAp,- aAp y bAry eh g|lM aAKdA hYN tM isrf tU hI hYN< jo eh (wUh»nA dIaM kuJ purA,IaM p|tRIaM iv|c aAKdA ik eh s|c hY< es lE asIN `h nhIN kbUl t¨k 7:53 - 8 :11 nhIN hn=) skdy jo tU aAK irhA hYN=” 14 iwsU ny jvAb id|tA< “hM mYN aAp,y aAp bAry e|k aØrt bdkArI kridaM f/I gE aijhIaM g|lM aAK irhA hM aty eh s|c ny ik`Nik mYN 53 sAry whUdI aAgU `ToN aApo-aAp,y Gr cly gX= jA,dA hM ik mYN ikToN aAeaA hM aty ik|Ty jAvMgA= 2 iwsU zYtn dy phA/ v|l ^ tur ipaA= svyr-sAr U pr t¨sIN nhIN jA,dy ik mYN ik|To aAeaA hM ty ikTy 8 3 iwsU m»dr ^ m¨i/aA aty sAry lok iwsU kol aAX iwsU `%Ty bYiQaA aty `nHM ^ `pdyS id|tA= nym dy jAvMgA= 15 t¨sIN lok mAnvI drjy dy aADAr ty myrA inr,A krdy ho< pr mYN iksy dA inr,A nhIN krdA= 16 pRcArk aty FrIsI `%Ty e|k aØrt ^ iwsU kol lY aAX pr jy mYN inr,A krM tM myrA inr,A s|cA hovYgA< jo ik bdkArI kridaM f/I gE sI= `nHM whUdIaM ny ik`N ik mYN e|klA nhIN hM< iptA ijs ny mY^ ByijaA 17 `s aØrt ^ lokM sAmH,y K/Hy ho, lE mAzbUr kItA= myry nAl hY= t¨hA.I SrHA iv|c vI eh iliKaA hoeaA 4 18 `nHM ny iwsU ^ aAiKaA< “gurU⁄ eh aØrt `doN F/I hY ik do mn¨|KM dI gvAhI jAez hY= mYN aAp,y p|K 5 gE jdoN eh bdkArI kr rhI sI? SrHA iv|c< mUsA `%ty gvAhI id»dA hM aty myrA iptA< ijs ny mY^ ByijaA ny hukm id|tA hY ik aijhIaM aØrtM ^ p|TrM nAl mAr hY< vI myry p|K `%ty gvAhI id»dA hY=” 19 dy,A cAhIdA hY= sA^ d|so sA^ kI krnA cAhIdA?” lokM ny pu%iCaA< “tyrA iptA ik|Ty hY?” iwsU ny 6 whUdI `s ^ clAkI nAl fsA`, lE eh svAl aAiKaA< “t¨sIN mY^ jM myry iptA ^ nhIN jA,dy= pr jy pu|C rhy sn tM ik `h kuJ Zlt aAKy= `h `s dy t¨sIN mY^ jA,dy hu»dy tM t¨sIN myry iptA ^ vI jA, 20 i˘KlAF koE doS m/H,A cAhudy sn= pr iwsU T|ly JuikaA » jMdy=” iwsU ny eh g|lM `doN aAKIaM jdoN `h m»dr aty zmIn ty aAp,I `Ngl nAl kJ ilK, lg ipaA= u | dy elAky iv|c `pdyS dy irhA sI= jdoN `h c/HAvy dI 7 whUdIaM ny lgAtAr `s ^ eh svAl pu%iCaA tM pyqI kol pRcAr dy irhA sI pr iksy vI mn¨|K ny `s ^ iwsU tAhM is|DA hoeaA aty aAiKaA< “kI eTy koE aijhA igrftAr nhIN kItA ik`Nik ajy iwsU dA shI vylA mn¨|K hY ijs ny kdy koE pAp nhIN kItA `h mn¨|K es nhIN sI aAeaA= 8 `%pr pihlA p|Tr mAr skdA hY=” tM `h fyr T|ly JuikaA aty DrAtl ty kuJ ilK, l|g ipaA= whUdI iwsU ^ nhIN smJy 9 21 jo iwsU ny aAiKaA lokM ny s¨i,aA aty `h e|k iwsU ny fyr lokM ^ aAiKaA< “mYN t¨hA^ C|. dyvMgA e|k krky ivdA ho, l|gy= sB toN pihlM bzurg lok aty t¨sIN mY^ l|BoNgy< pr t¨sIN aAp,y pApM iv|c mr
  • 124.
    wUhnA 8:22-51 1100 jAvoNgy= t¨sIN `s jgHA nhIN aA skdy< ijTy mYN jA irhA ik`N ik t¨sIN myry `pdyS ^ kbUl, lE rAzI nhIN 38 hM=” ho= mYN t¨hA^ `hI kuJ aAK irhA hM jo myry iptA ny 22 Fyr whUdI aAps iv|c boly< “kI iwsU aAp,y aAp mY^ drsAeaA hY= pr t¨sIN `h kuJ krdy ho jo t¨hA.y ^ mAr lvygA? ik`N jo `s ny aAiKaA hY< ‘t¨sIN `s iptA ny t¨hA^ krn vAsty ikhA hY=” 39 jgHA nhIN aA skdy ij|Ty mYN jA irhA hM= `%Ty t¨sIN whUdIaM ny ikhA< “sA.A iptA abrAhAm hY=” nhIN phu»c skdy=’” iwsU ny aAiKaA< “jykr s|c m¨|c t¨sIN abrAhAm dI 23 pr iwsU ny `nHM lokM ^ aAiKaA< “t¨sIN T%ilPN ho a»S hu»dy< tM t¨sIN `hI krnIaM krdy jo abrAhAm ny 40 pr mYN `%proN hM= t¨sIN es dunIaM nAl sbiDt ho pr kItIaM= mYN `h hM ijsny t¨hA^ s|c d%isaA< ijh/A 24 mYN es dunIaM nAl sbiDt nhIN hM= es lE mYN mYN prmyS¨r toN s¨i,aA< pr t¨sIN mY^ mAr dy,A cAhu»dy 41 t¨hA^ aAiKaA sI ik t¨sIN aAp,y pApM sg mrogy= hM< ho= abrAhAm ny tM aijhA kuJ nhIN sI kItA t¨sIN jykr t¨sIN ivSvAs nhIN kroNgy ik mYN `h hM< tM t¨sIN `vyN dIaM g|lM kro ijvyN dIaM t¨hA.A iptA krdA aAp,y pApM iv|c mr jAvoNgy=” hY=” 25 tM `nHM ny aAiKaA “tU kO, hY?” pr whUdIaM ny ikhA< “asIN `nHM b%icaM vMg nhIN iwsU ny jvAb id|tA< “mYN `hI hM jo mYN t¨hA^ m¨>oN hM ijnHM ^ eh nhIN ptA ik `nHM dA iptA kO, sI? 26 kih»dA aA irhA hM= myry kol t¨hA.y inr,y krn aty sA.A e|k iptA hY aty `h prmyS¨r hY=” 42 bol, lE bhut sArIaM g|lM hn= `h e|k ijs ny iwsU ny `nHM whUdIaM ^ ikhA< “jykr prmyS¨r mY^ ByijaA< s|c boldA hY aty mYN lokM ^ `h g|lM t¨hA.A iptA hu»dA t¨sIN mY^ ipaAr krdy ik`Nik mYN d|sdA hM jo mYN `s toN su,IaM hn=” prmySr v|lNo aAeaA hM aty hu, mYN e|Ty hM= mYN aAp,I ¨ 27 lok `h n smJ sky ik iwsU `nHM nAl iptA bAry Kud dI e|CA nAl nhIN aAeaA< mY^ prmyS¨r ny hI 28 43 g|l kr irhA sI= tM iwsU ny lokM ^ aAiKaA< “jdoN ByijaA hY= t¨hA^ jo mYN kih irhA hM ik`N smJ nhIN t¨sIN mn¨K dy p¨tr ^ `%cA c¨%koNgy tM t¨sIN jA, jAvoNgy | | aA irhA? ik`N ik t¨sIN myry `pdySM ^ sun, lE 44 ik mYN `h hM= aty t¨sIN jA, jAvoNgy ik mYN kuJ vI itaAr nhIN h= o t¨hA.A iptA SYtAn hY aty t¨sIN `sdI aAp,y aiDkAr nAl nhIN krdA= aty tsIN jA, jAvNo gy u a»S ho ty isrf `hI krnA cAhu»dy ho jo `s ^ psd hY= ik mYN `hI boldA hM jo kuJ myry iptA ny mY^ isKAeaA SYtAn SurU toN hI hitaArA hY `h s|c dy ivru|D hY= `s 29 hY= `h ijs ny mY^ ByijaA myry nAl hY= mYN hmySA iv|c koE s|c nhIN= jd `h JUQ boldA hY< `h aAp,A `hI krdA hM jo `h psd krdA hY< es lE `s ny aslI svrUp pRgqA`NdA hY= hM⁄ SYtAn JUQA hY aty 30 45 mY^ e|klA nhIN C%i.aA=” jdoN iwsU aijhIaM g|lM `h JUQ dA iptA hY= mYN t¨hA^ s|c d|s irhA hM< esy 46 aAK irhA sI< tM bhut lokM ny `s iv|c ivSvAs kItA= lE t¨sIN myrA ivSvAs nhIN krdy= kI t¨hA.y iv|coN koE hY jo eh sAbt kr sky ik mYN pAp dA doSI hM? iwsU dA pAp toN m¨ktI bAry `pdyS jykr mYN s|c d|s irhA hM t¨sIN myrA ivSvAs ik`N 31 47 tM iwsU ny `nHM whUdIaM ^ aAiKaA jo `s iv|c nhIN krdy? e|k ivaktI ijh/A prmyS¨r toN hY inhcA r|Kdy sn< “jykr t¨sIN myry `pdyS ^ m»noNgy tM prmyS¨r dy SbdM ^ kbUldA hY pr t¨sIN sun, toN 32 t¨sIN myry aslI cyly ho= t|d t¨sIN s|c ^ jA, jAvoNgy enkAr krdy ho ik`N ik t¨sIN prmyS¨r toN nhIN ho=” aty `hI s|c t¨hA^ m¨kt kr dyvygA=” 33 whUdIaM ny jvAb id|tA< “asI abrAhAm dI a»S iwsU aAp,y aty abrAhAm bAry d|sdA hY 48 hM= asIN kdy vI iksy dy syvk nhIN rhy ifr tU ik`N whUdIaM ny aAiKaA< “kI asIN QIk nhIN aAiKaA kih»nM ik asIN m¨kt ho jAvMgy?” ik tU e|k sAmrI hY aty tyry a»dr e|k BUt pRvyS kr 34 iwsU ny aAiKaA< “mYN t¨hA^ s|c aAKdA hM ik hryk igaA hY= 49 `h< ijh/A pAp krdA rih»dA< `h pAp dA gulAm hY= iwsU ny aAiKaA< “myry a»dr koE BUt nhIN hY= mYN 35 e|k gulAm hmySA vAsty pirvAr nAl nhIN rih»dA aAp,y iptA dA snmAn krdA hM< pr t¨sIN myrA inrAdr 36 50 pr e|k p¨|tr hmySA pirvAr nAl rih»dA hY= es krdy ho= mYN aAp,y-aAp vAsty mAn nhIN cAhu»dA= lE jykr t¨hA^ p¨|tr aAzAd kr id»dA hY tM t¨sIN e|k aijhA hY jo mY^ mAn dy,A cAhu»dA hY= `h m¨nsf 37 51 s|c m¨|c aAzAd ho jAvogy= mYN jA,dA hM ik t¨sIN hY= mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM jykr koE vI mn¨|K myry abrAhAm dI a»S ho= pr t¨sIN mY^ mArnA cAhu»dy ho `pdyS ty c|lygA `h kdy vI nhIN mrygA=”
  • 125.
    1101 wUhnA 8:52-9:20 52 whUdIaM ny iwsU ^ aAiKaA< “hu, asIN jA,dy hM dA arT hY “ByijaA hoeaA=” es lE `h k¨. ty ik tyry a»dr e|k BUt hY= e|ToN t|k ik abrAhAm aty igaA aty aAp,IaM a|KM Do, toN bAad vAps pritaA= 8 dUsry nbI vI mr gX pr tU kih»nA ik jykr koE myry hu, `s ^ sB idKdA sI= ijnHM lokM ny es ^ BIK `pdyS dA an¨sr, `h sdIvI jIvn pAvygA= `h m»gidaM vyiKaA sI= aty `s dy guaM>IaM ny ikhA< 53 kdy vI nhIN mrygA=’ kI tU sA.y iptA abrAhAm toN “vyKo kI eh `hI e|k nhIN ijh/A bYQ ky BIK m»gdA v|.A hYN? abrAhAm aty nbI mr gX tM tU BlA aAp,y hu»dA sI=” 9 -aAp ^ kI smJdA hYN?” kuJ lokM ny ikhA< “hM `hI hY=” pr dUjy lokM ny 54 iwsU ny jvAb id|tA< “jykr mYN aAp,y-aAp dA aAiKaA< “nhIN eh `h aAdmI nhIN hY< eh `s dy sitkAr cAhu»dA hM< tM `s sitkAr dI koE kImt vrgA l|gdA hY=” nhIN= pr ijh/A mY^ sitkArdA hY< myrA iptA hY= aty pr `s aAdmI ny aAiKaA< “mYN `hI aAdmI hM= 55 10 t¨sIN kih»dy ho ik `h sA.A prmyS¨r hY= pr vAstv lkM ny piCaA< “eh ikvNy heaA? t^ trI idSqI o u o Y y R iv|c tuusIN `s ^ nhIN jA,dy pr mYN `s ^ jA,dA ikvyN pRApt hoE?” 11 hM= jykr mYN eh khM ik mYN `s ^ nhIN jA,dA tM mYN aAdmI ny `%tr id|tA< “iwsU nAmIN aAdmI ny kuJ t¨hA.I trHM JUQA hovMgA= pr mYN `s ^ jA,dA hM aty ic|k/ b,AeaA ty myrIaM a|KM `%ty pA id|tA= `s ny 56 `s dy bcnM dI pAlnA krdA hM= t¨hA.A iptA mY^ islomAn ku. ty Do, vAsty jA, lE ikhA= jd mYN abrAhAm b/A KuS sI ik `h myry aA`, dA idn islomAn ku. ty igaA aty a|KM DotIaM tM mYN vyK, wog 12 vyKygA= `s ny es ^ vyiKaA aty b/A KuS hoeaA=” sI=” lokM ny `s ^ aAiKaA “`h ikTy hY? 57 ifr whUdIaM ny iwsU ^ aAiKaA< “kI tU abrAhAm mn¨|K ny jvAb id|tA< “mYN nhIN jA,dA=” ^ vyiKaA hY? tU ikvyN vyiKaA ho skdA hY jd ik tU p»jAhM viraM dA vI nhIN=” whUdIaM ny iwsU dy rAzI kIty mn¨|K ^ svAl pu|Cy 58 13 iwsU ny aAiKaA< “mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM= abrAhAm t|d lok `s aAdmI ^< “FrIsIaM kol ilaAX< jo 59 14 dy jnm toN pihlM< mYN hM=” jdoN iwsU ny es trHM pihlM a»nHM sI= iwsU ny gArA b,A ky `s aAdmI aAiKaA< lokM ny `s ty su|q, vAsty p|Tr c|uky= pr dIaM a|KM ^ sbt dy idn cgA kItA sI=” 15 iwsU l¨k igaA aty m»dr C|. ky clA igaA= tM es vArI FrIsIaM ny `s mn¨|K ^ pu%iCaA< “tY^ aAp,I idRSqI ikvyN imlI?” iwsU ny jnm toN a»nyH ^ rAzI kItA mn¨|K ny `%tr id|tA< “`s ny myrIaM a|KM ty ic|k/ 9 jdoN iwsU jA irhA sI tM `s ny rAh iv|c e|k a»nHA aAdmI vyiKaA= eh aAdmI jnm toN hI 2 a»nHA sI= iwsU dy cyilaM ny `s ^ aAiKaA< “gurU< eh lAeaA< mYN a|KM DotIaM aty hu, mYN dyK skdA hM=” 16 kuJ FrIsIaM ny aAiKaA< “eh mn¨K prmySr v|lNo | ¨ nhIN hY ik`N ik eh sbt dy idn dy nym ^ vI nhIN aAdmI jnm toN a»nHA hY< pr iks dy pApM duaArA `h rK irhA= es lE `h prmyS¨r v|loN nhIN hY=” a»nHA pYdA hoeaA hY? `s dy aAp,y pApM kAr, jM kuJ e|k hor lokM ny aAiKaA< “kI e|k pApI aAdmI `sdy mM bAp dy pApM kAr,?” - aijhy kirSmy kr skdA hY=” whUdI es g|l `%pr 3 iwsU ny aAiKaA “eh `s dy pApM dA jM `s dy mM aAps iv|c sihmt nA hoX= 17 bAp dy pApM dA ntIzA nhIN hY= pr eh cgA hoky lokM whUdIaM dy aAgUaM ny `s aAdmI ^ dubArA puiCaA< ^ prmyS¨r dI SktI ivKA`, vAsty a»nHA pYdA hoeaA “`h mn¨|K ijs ny tY^ rAzI kItA< ijs krky hu, tU 4 sI= sA^ `s prmySr dA kArj < idn rih»idaM krnA ¨ vyK skdA hY= tU `s aAdmI bAry kI aAKdA hY?” 18 cAhIdA hY< ijs ny mY^ ByijaA hY= ik`N ik iFr rAt ho `s aAdmI ny ikhA< “`h e|k nbI hY=” jdoN t|k jAvygI< aty koE vI rAt vyly km nhIN kr skdA= `s dy mAipaM ^ nhIN s%idaA whUdIaM ny eh ivSvAS 5 jd tIk mYN dunIaA iv|c hM mYN dunIaM lE cAn, nhIN kItA ik `h aAdmI a»nA sI aty rAjI kItA igaA H 19 hM=” sI= whUdIaA ny `sdy mM-bAp ^ puiCaA< “kI eh 6 eh kih, toN bAad< iwsU ny zmIn ty Tu%ikaA aty mn¨|K t¨hA.A p¨|tr hY? t¨sIN aAKdy ho ik eh a»nHA es nAl To/A ic|k/ kItA aty `h ic|k/ a»ny mn¨|K jnimaM sI tM eh hu, ikvyN vyK skdA hY?” 7 20 dI a|K ty lyipaA= iwsU ny `s mn¨|K ^ aAiKaA< “jA `s dy mAipaM ny aAiKaA< “asIN jA,dy hM ik aty isloaAm dy ku. iv|c aAp,IaM a|KM Do< isloaAm eh sA.A p¨|tr hY aty jdoN eh jnimaA sI tM a»nHA
  • 126.
    wUhnA 9:21-10:9 1102 21 sI= pr sA^ eh nhIN ptA ik hu, es ^ ikvyN pu%iCaA< “kI tU mn¨|K dy p¨|tr dA ivSvAs krdA hY?” 36 idsdA hY= asIN nhIN jA,dy ik `s dIaM a|KM iks ny mn¨|K ny ikhA< “hy pRBU< mn¨|K dA p¨|tr kO, hY? mY^ cgIaM kItIaM hn= t¨sIN `s ^ p¨|Co= `h b|cA nhIN d|soN tM jo mYN `s iv|c ivSvAs kr skM=” 37 v|.A hY aty `h aAp,y bAry t¨hA.y svAlM dy jvAb dy iwsU ny `s ^ aAiKaA< “tU `s ^ pihlM hI vyiKaA 22 skdA hY=” `sdy mAipaA ny eh es lE aAiKaA< hY< `h mn¨|K dA p¨|tr hY jo hu, tyry nAl g|lM kr ik`N ik `h whdI aAgaM tNo .rdy sn= whdI aAgaM U U U U irhA hY=” 38 ny pihlM hI FYslA kr ilaA sI ik `h `s mn¨|K ^ mn¨|K ny aAiKaA< “pRBU ⁄ mYN inhcA krdA hM= tM pRArTnA sTAn iv|coN k|> dy,gy jo eh aAKygA ik iwsU `s aAdmI ny Juk ky iwsU ^ m|TA qyikaA=” 23 39 msIh hY= esy lE `sdy mAipaM ny aAiKaA< “`h iwsU ny aAiKaA< “mYN es dunIaM ty inr,A krn kAFI isaA,A hY< `s ^ hI p|uC lvo=” lE aAeaA hM= mYN es jgt ty es lE aAeaA tM 24 whUdI aAgUaM ny `s aAdmI ^< jo pihlM a»nHA jo a»nyH vyK sk, aty `h ijh/y socdy hn ik `h vyK sI< dUjI vArI bulAeaA aty aAiKaA< “tU prmyS¨r dy skdy hn a»ny ho jA,=” 40 sAmH,y s|c bol asIN jA,dy hM ik `h mn¨|K (iwsU) kuJ FrIsIaM ny jo iwsU dy ny/y K/y sn< eh sui,aM pApI hY=” aty aAiKaA< “kI⁄ tyrA mtlb eh hY ik asIN vI 25 `s mn¨|K ny aAiKaA< “mYN nhIN jA,dA ik `h a»ny hM?” 41 pApI hY jM nhIN= mYN isrf e|k hI g|l jA,dA hM ik iwsU ny aAiKaA< “jykr t¨sIN s|cm¨|c a»nHy hu»dy< tM mYN a»nHA sI aty hu, mYN vyK skdA hM=” t¨sIN pAp dy doSI nA hu»dy= pr hu, t¨sIN aAKdy ho< 26 whUdIaM dy aAgUaM ny aAiKaA< “`s ny tY^ kI “asIN vyK skdy hM’< es lE t¨sIN doSI ho,A jArI kItA? `s ny ikvyN tyrIaM a|KM cgIaM kItIaM?” r|Kdy ho=” 27 mn¨|K ny aAiKaA “mYN t¨hA^ pihlM vI aAiKaA pr t¨sIN nhIN s¨i,aA= t¨sIN `hI g|l fyr toN sun,I ik`N awAlI aty `s dIaM By.M ps«d krdy ho? kI t¨sIN vI `s dy cyly b,nA cAhu»dy ho?” 28 whUdIaM dy aAgU b/y kroD iv|c aAX ty ifr `s aAdmI ^ b/A burA BlA ikhA aty aAiKaA< “tU 10 iwsU ny aAiKaA< “mYN t¨hA^ s|c aAKdA hM ik ijh/A mn|uK By.M dy bA/y iv|c drvAjy dy rsty dI bjAX iksy hor rsty v/dA hY `h By.M corI 29 2 `s aAdmI dA cylA hY= ty asIN mUsA dy cyly hM= asIN krn aAeaA hY= pr `h mn¨|K ijh/A fAqk rAhIN 3 jA,dy hM ik prmyS¨r ny mUsA nAl g|l kItI sI< pr v/n vAlA hY `h awAlI hY= `s dy lE drbAn es aAdmI bAry< asIN nhIN jA,dy ik `h ik|TNo aAeaA FAqk KolH id»dA hY= aty By.M `sdA bol su,dIaA hn hY=” aty `h aAp,IaM By.M ^ nA`N lY- lY ky bulA`NdA aty 30 4 `s mn¨|K ny ikhA< “eh b/I ajIb g|l hY= t¨sIN `nHM ^ bAhr lY jMdA hY= jdoN `h aAp,IaM sArIaM nhIN jA,dy ik iwsU ik|ToN aAeaA hY= pr esny myrIaM By.M ^ bAhr k|> lYNdA tM `h `nHM dy a|gy turdA hY 31 a|KM rAjI kItIaM hn= asIN sB jA,dy hM ik prmySr ¨ aty By.M `s dA ip|CA krdIaM hn ik`Nik `h `sdI 5 pApIaM dI nhIN su,dA= pr prmyS¨r `s ivaktI ^ avAz ^ pCA,dIaM hn= pr `h prAX mn¨|K dy s,dA hY jo SrDAlU hY aty `s dy hkmM dA aAigaAkArI u u mgr kdy nhIN jA,gIaM sgoN `h `s toN n|Q 32 hY= eh pihlI vAr hY ik iksy ny a»nHy jnmy aAdmI jA,gIaM ik`N ik `h prAeaM dI aAvAj ^ nhIN 33 6 dIaM a|KM cgIaM kItIaM ho,= eh mn¨|K zrUr pCA,dIaM=” BAvyN iwsU ny lokM ^ eh idRSqMt prmyS¨r v|loN hovygA= jykr `h prmyS¨r v|loN nhIN smJAeaA pr `h es dA arT nA smJ sky= aAeaA< tM `h aijhI g|l krn wog nA hu»dA=” 34 whUdIaM dy aAgUaM ny jvAb id|tA< “tU pApM iv|c iwsU cgA awAlI hY 7 jimaM sI= kI tU sA^ isKA`, dI koiSS kr irhA tM iwsU ny<dubArA ikhA< “mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM ik 8 hYN?” ifr `nHM ny `s ^ cly jA, lE ikhA= By.M lE duaAr mYN hM= ik`N j¨ ijh/y mYToN pihlM aAX `h cor jM .AkU sn< By.M ny `nHM ^ nhIN s¨i,aA= 9 aAtmk a»nHApn mYN duaAr hM< ijh/A mn¨|K myry rAhIN pRvyS krdA hY 35 jdoN iwsU ^ ptA l|gA ik `nHM ny `s aAdmI ^ bcAeaA jAvygA= `h a»dr-bAhr aAeaA-jAeaA e|ToN jA, ^ ikhA hY tM iwsU ny `s aAdmI ^ l|B ky
  • 127.
    1103 wUhnA 10:10-41 10 krygA aty `s ^ jo cAhIdA hY l|B jAvygA= cor ty krAmAtM krdA hM= aty `h krAmAtM myry bAry sAKI 26 corI< mArn aty nSq krn lE dAKl hu»dA hY< pr mYN iddIaM hn= pr t¨sIN ivSvAs nhIN krdy= ik`N 27 `nHM ^ jIvn dy, aAeaA hM< e|k coKA jIvn= ik t¨sIN myry e|j/ dIaM By.M nhIN ho= myrIaM By.M 11 “mYN cgA awAlI hM= e|k cgA awAlI By.M dI myrI aAvAz ^ su,dIaM hn= mYN `nHM ^ jA,dA hM 12 28 KAtr aAp,A jIvn kurbAn kr id»dA hY= e|k BA/y aty `h myrA an¨sr, krdIaM hn= mYN aAp,IaM dA mzdUr aAj/I nhIN hY= `h By.M dA mAlk nhIN By.M ^ sdIvI jIvn id»dA hM aty `h kdy nhIN hY= es lE ij`N hI `h biGaA/ ^ aA`NidaM vyKdA< mr,gIaM aty nA hI koE `nHM ^ myry toN Koh skdA 29 `h n|Q jMdA hY= biGaA/ `nHM By.M ty hmlA krdA hY= myry iptA ny `nHM ^ mY^ id|tA hY= `h sB toN 13 30 aty `nHM ^ iK».A id»dA hY= mjdUr n|Q jMdA hY ik`N mhAn hY= koE vI `nHM By.M ^ myry iptA dy h|ToN nhIN ik `h isrf tn˘KAh lE km krdA hY aty By.M dA Koh skdA= mYN aty iptA e|k hM=” 31 iKaAl nhIN r|KdA= whUdIaM ny eh s¨i,aA aty iwsU ^ mArn lE -14 15 32 “mYN cgA awAlI hM< jo By.M dA iDaAn r|KdA p|Tr c¨|ky= pr iwsU ny `nHM ^ aAiKaA< “mYN t¨hA^ hM= `vyN hI ijvyN ik iptA mY^ jA,dA hY mYN aAp,IaM iptA v|lNo anykM cgIaM krnIaM ivKAEaM= `nHM iv%coN By.M ^ jA,dA hM aty ijvyN mYN iptA ^ jA,dA hM< iks kArj vAsty t¨sIN myry `%ty pTrAv krnA cAhu»dy myrIaM By.M vI mY^ jA,dIaM hn= mYN By.M dy bdly ho?” 16 33 aAp,I jAn kurbAn krdA hM= myrIaM hor vI By.M whUdIaM ny aAiKaA< “asIN tyry ty iksy cgy km hn ijh/IaM es e|j/ iv|c nhIN hn= mY^ cAhIdA vAsty p|Tr nhIN su|q rhy< sgoN es lE ik tU prmyS¨r hY kI `nHM ^ vI ilaAvM aty `h myrI aAvAz su,ngIaM dy i˘KlAF boilaA hYN= tU isrf e|k mn¨|K hY pr tU 17 aty e|k e|j/ aty e|ko awAlI hyvygA= myrA iptA aAKdA hYN ik tU prmyS¨r hYN= esy lE asIN tY^ p|TrM mY^ ipaAr krdA hY ik`ik mYN aAp,I jAn id»dA hM< nAl jAnoN mArnA cAhu»udy hM=” 34 tM jo mYN es ^ Fyr toN vAps lY skM= koE mn¨|K myrI iwsU ny aAiKaA< “eh t¨hA.I SrHA iv|c iliKaA 35 izdgI myry toN nhIN KoNhdA pr mYN es ^ aApy hI guaA hoeaA hY< ‘mYN aAiKaA t¨sIN dyvty ho=’* `h lok 18 id»dA hM= mY^ aAp,A jIvn dy, dA aty es ^ fyr ijnHM ny prmyS¨r dA sdyS pRApt kItA `h es poTI vAps lY, dA aiDkAr hY= myry iptA ny mY^ eh hukm iv|c dyvty sdA`Ndy hn aty poTI kdy vI JUQI nhIN ho 36 id|tA hY=” skdI= ifr t¨sIN ikvyN kih skdy ho ik mYN prmyS¨r 19 iwsU dy enHM SbdM ^< e|k vAr Fyr sun, toN dy i˘KlAF bol irhA hM= isrf ik`N ik mYN aAiKaA hY mYN bAad< whUdIaM dA aAps iv|c mtByd ho igaA= prmyS¨r dA p¨|tr hM? mYN `h hM ijs ^ prmyS¨r ny 20 37 bhuitaM ny aAiKaA< “es dy a»dr BUt hY es lE es dunIaM ty Byj, lE c¨i,aA= jykr mYN `h eh e|k pAgl aAdmI vM{ bol irhA hY= t¨sIN es ^ g|lM nA krM jo myrA iptA krdA hY< tM jo mYN aAKdA hM 38 ik`N su, rhy ho?” `sty ivSvAs nA kro= pr jy mYN `h g|lM krM jo 21 pr dUijaM ny aAiKaA< “ijs aAdmI iv|c BUt hovy myrA iptA krdA hY< ifr t¨hA^ myry iv|c ivSvAs krnA `h es trHM nhIN bol skdA= kI koE BUt iksy a»nHy ^ cAhIdA hY= BAvyN t¨sIN myry iv|c ivSvAs nA kro< pr idRSqI dy skdA hY? nhIN⁄” myrIaM krnIaM ty ivSvAs kro ijh/IaM mYN krdA hM= Fyr t¨sIN jA,oNgy aty smJoNgy ik iptA myry iv|c hY whUdIaM dA iwsU dy ivru|D ho,A aty mYN iptA iv|c hM=” 22 39 eh srdI dI ru|t sI aty pRitSQA dy it`hAr* whUdI fyr iwsU ^ igrFtAr krnA cAhu»dy sn pr 23 dA smM aAeaA= iwsU m»dr iv|c sulymAn dI i.P>I `h `nHM toN bc igaA= 24 40 ty qihl irhA sI= whUdI iwsU dy aAly duaAly ek|tr iwsU ifr wrdn ndI dy pAr dI TM ^ clA igaA ho gX aty kih, l|gy< “ik»ny smyN t|k tU sA^ duibDA ij|Ty pihlM wUh»nA ^ bpitsmA id|tA igaA sI= aty 41 iv|c r|KyNgA? jykr tU msIh hY tM sA^ sAf-sAf kih=” `h `%Ty QihiraA= `%Ty lokM dI v|.I BI/ iwsU kol 25 iwsU ny aAiKaA< “mYN pihlM hI t¨hA^ d|s c¨%ikaA aAE aty kih, l|gI< “wUh»nA ny kdy koE kirSmA hM pr t¨sIN ivSvAs nhIN kItA= mYN aAp,y iptA dy nM nhIN kItA< pr jo kuJ wUh»nA ny `s (iwsU) bAry aAiKaA pRitSQA dA it`hAr h^kA< whUdIaM v|loN idsbr dy mhIny iv|c KAs hFtA mnA`, dA it`hAr hY= ‘mYN aAiKaA ... ho’ zbUr 82:6
  • 128.
    wUhnA 10:42-11:34 1104 42 `h s|c sI=” `%Tyy ifr bhut sAry lokM ny `s dA iwsU bYtainwA iv|c 17 ivSvAs kItA= iwsU bYtainwA iv|c phu»icaA= iwsU ny vyiKaA ik lAzr ^ tM pihlM toN hI kbr iv|c ipaM cAr idn ho 18 lAzr dI mØt gX sn= bYtainwA aty wrUSlm ivckAr do mIl 19 11 lAzr nM dA e|k rogI sI jo ik bYtainwA ngr iv|c rih»dA sI= eh `h ngrI sI ij|Ty mirwm aty `s dI BY, mArTA rih»dI sI= eh 2 toN G|q dUrI sI= bhut sAry whUdI mArTA aty mirwm kol `nHM dy BrA lAzr dI mØt dA afsos kr, aAX= 20 jd mArTA ny s¨i,aA ik iwsU aA irhA hY< tM `h aØrt mirwm sI< ijs ny pRBU `%ty atr iC/ikaA aty `s ^ iml, lE bAhr clI gE pr mirwm Gr hI 21 aAp,y isr dy vAlM nAl `s dy crn pUJy= lAzr rhI= mArTA ny iwsU ^ ikhA< “hy pRBU< jykr t¨sIN eTy 3 22 mirwm dA BrA sI aty bImAr sI= es lE mirwm hu»dy< tM myrA BrA nA miraA hu»dA= pr mYN jA,dI hM aty mArTA ny `s kol e|k sdySA ByijaA< “pRBU< t¨hA.A hAly vI t¨sIN< jo vI prmyS¨r koloN m»gogy< `h t¨hA^ ipaArA im|tr lAzr bImAr hY=” dyvygA=” 4 23 jdoN iwsU ny eh siu,aA tM `s ny aAiKaA< “es iwsU ny aAiKaA< “tyrA BrA jIvn v|l vAps 24 bImArI dA ntIjA mØt nhIN hovygA< pr eh bImArI aAvygA=” mArTA bolI “mYN jA,dI hM ik `h punr prmys¨r dI mihmA lE aty prmyS¨r dy p¨|tr dy es `%TAn dy smyN a»tly idn `BrygA=” 5 25 rAhIN mihmAmE ho, lE aAE hY=” iwsU< mirwm< iwsU ny `s ^ aAiKaA< “punr `%TAn aty jIvn 6 mArTA aty lAzr ^ ipaAr krdA sI= jdoN `s ny mYN hM= ijh/A mn¨|K myry iv|c ivSvAs krdA hY BAvyN 26 s¨i,aA ik lAzr b/A bImAr hY tM ij|Ty `h sI< `%Ty `h mr jAvy `h ij`N,A jArI r|KgA= y hr ivaktI< 7 do idn t|k `h hor ruk igaA= t|d iwsU ny aAp,y jo ij`NdA hY aty myry iv|c ivSvAs krdA hY< kdI cyilaM ^ ikhA< “sA^ hu, whUidwA ^ vAps jA,A nhIN mrygA= mArTA< kI tU es dA ivSvAs krdI hYN?” 27 cAhIdA hY=” mArTA ny ikhA< “hM pRBU< mY ivSvAs krdI hM ik 8 cyilaM ny aAiKaA< “pr gur⁄ To/A icr pihlM< whUdI U tU hI msIh hY< prmyS¨r dA p¨|tr< jo es dunIaM a»dr tY^ whUidwA iv|c pTrA`,A cAhu»dy sn< tM kI tU ifr aA`, vAlA sI=” `%Ty hI vAps jA,A cAhu»dA hY=” 9 iwsU ny jvAb id|tA<“kI idn Br dy bArHM Gqy nhIN iwsU roeaA 28 hu»dy? jykr koE idn ^ cly tM p|Tr dI Qokr toN nhIN iwsU ^ eh aAK, toN bAad mArTA aAp,I BY, i.|gdA ik`N ik `h es dunIaM dy cAn, iv|c vyK mirwm kol gE ty `s nAl ek%ilaM g|l kItI aty 10 skdA hY= pr jo ivaktI rAt iv|c cldA hY hnyry aAiKaA< “gurU e|Ty hY aty `h tyry bAry p¨|C irhA hY=” 29 iv|c Qokr KANdA ik`N ik `s kol roSnI nhIN hY=” jdoN mirwm ny eh s¨i,aA tM `h J|q `%Q K/HI 11 30 iwsU ny eh g|lM aAK, toN bAad ikhA< “sA.A hoE aty iwsU kol gE= iwsU hAly ip». a»dr nhIN im|tr lAzr es vkt sON irhA hY< pr mYN `s ^ `QAl, phu»icaA sI< sgoN `h ajy `s TM sI ij|Ty mArTA `s 31 jA irhA hA=” ^ iml, aAE sI= ijh/y whUdI mirwm dy Gr iv|c 12 cyilaM ny aAiKaA< “pRBU< jykr `h sON irhA hY< tM `s ^ idlAsA dy rhy sn= `nHM ny mirwm ^ jldI `h QIk ho jAvygA=” nAl `%QidaM aty Gr C|.idaM vyiKaA tM `nHM ny 13 iwsU dy kih, dA BAv lAzr dI mØt sI= pr `s dA ip|CA kItA= `nHM ny soicaA ik `h kbr ty ro, 32 cyilaM ny soicaA ik `h aslI nINd bAry bol irhA jA rhI hY= mirwm `%Ty aAE ij|Ty iwsU sI= jdoN 14 sI= tM iwsU ny `nHM ^ sAF-sAF ikhA< “lAzr mr mirwm ny iwsU ^ vyiKaA `h `s dy cr,M ty i.|g 15 c¨%ikaA hY= aty t¨hA.I KAitr mYN KuSI mihsUs krdA pE aty aAiKaA< “pRBU< jykr t¨sIN eTy hu»dy< myrA BrA hM ik `s vkt mYN `%Ty nhIN sM= ik`N ik hu, t¨sIN nA miraA hu»dA=” 33 myry iv|c ivSvAs kroNgy= es lE clo asIN `%Ty jdoN iwsU ny mirwm aty `sdy nAl aAX whUdIaM c|lIX=” ^ roNdy vyiKaA tM iwsU ny aAp,y idl iv|c b/A drd 16 34 t|d TomA ny ijh/A didm¨s krky s|dIdA sI aAp,y aty du|K mihsUs kItA= `s ny pu%iCaA< “lAzr ^ sATI cyly ^ aAiKaA< “clo aAP asIN vI `s dy nAl t¨sIN ik|Ty r%iKaA hY=” `nHM aAiKaA< “pRBU aAP aty c|lIX= aty `s nAl mAry jAEX=” vyKo=”
  • 129.
    1105 wUhnA 11:35-12:5 35 36 49 iwsU roeaA=< ifr whUdIaM ny aAiKaA< “vyKo< `nHM iv|cNo e|k kwAFA sI= `h `s vrHy dA srdAr `s ny `s nAl ik»nA ipaAr kItA hY=” jAjk sI= `s ny aAiKaA< “t¨sIN lok kuJ vI nhIN 37 50 pr kuJ whUdIaM ny aAiKaA< “`h ijs ny a»nHy ^ jA,dy= kI t¨sIN an¨Bv nhIN krdy ik sArI kOm dI idRSqI id|tI< kI `h lAzr ^ mrn toN rok, lE kuJ tbAhI dI bjAX lokM lE e|k aAdmI dA mAry jA,A 38 nA kr sikaA=” e|k vAr fyr iwsU ny aAp,y idl cgA hY=” 51 iv|c b/A du|K mihsUs kItA= kwAFA ny eh aAp,y aAp nhIN aAiKaA sI= `h `s sAl srdAr jAjk sI es lE `s ny Biv|KbA,I 52 iwsU ny lAzr ^ dubArA jIvn id|tA kItI ik iwsU kOm lE mrn vAlA sI= hM< iwsU isrf iwsU lAzr dI kbr `%pr aAeaA jo ik e|k gufA whdI km lE nhIN mrgA sgNo prmSr dy sAry b%icaM U O y y ¨ 39 sI `s `%pr pTr DiraA heaA sI= | o iwsU ny aAiKaA< vAsty ijh/y ik sArI dunIaM iv|c iK».y hoX hn< `nHM “es p|Tr ^ hqA dyvo=” lE mrygA< tM ik `h `nHM ^ ekiQaM ilaA sky= 53 mArTA ny ikhA< “hy pRBU lAzr ^ miraM tM cAr idn `s idn toN whUdI aAgUaM ny iwsU ^ jAnoN mArn 54 ho gX hn< `ToN tM hu, si/hM, aA`NdI hovygI=” dI iv`Nt b,AE= tM iwsU ny whUdIaM iv|c Ku|lyaAm mArTA mry hoX aAdmI dI BY, sI= Gum,A bd kr id|tA= `h wrUSlm ^ C|. ky eFrAEm » 40 iwsU ny mArTA ^ aAiKaA< “wAd kr= mYN tY^ kI nM dy e|k ngr v|l clA igaA ijh/A `jA/ dy ny/y ikhA sI? mYN tY^ ikhA sI ik jykr tU ivSvAs kryNgI sI= `%Ty kuJ dyr `h aAp,y cyilaM nAl irhA= 55 tM tU prmyS¨r dI mihmA vyKyNgI=” whUdIaM dA psAh dA it`hAr mnA`, dA smM 41 fyr `nHM ny pRvS toN p|Tr hqAeaA= iwsU ny `%pr y aA irhA sI= es lE bhut sAry lok kE dySM toN 56 vyiKaA aty aAiKaA< “hy iptA< mYN tyrA D»nvAd krdA wrUSlm aAp,y aAp ^ piv|tr krn lE aAX= enHM 42 hM jo tU mY^ s¨i,aA hY= mYN jA,dM hM ik tU mY^ lokM ny iwsU ^ l|B,A SurU kr id|tA= `h m»dr dy hmySA su,dA hYN pr eh g|l mYN es lE aAKI ik`N elAky iv|c K/y ho gX aty e|k dUjy ^ pu%iCaA< “kI ik bhut sAry lok es vkt myry kol ek|tr hoX hn= `h es it`hAr ty nhIN aA irhA? t¨sIN kI socdy 57 ty mYN cAhu»dA hM ik `h ivSvAs krn ik tU mY^ ByijaA ho?” pr prDAn jAjk aty FrIsIaM ny hukm id|tA 43 hY=” es pRArTnA toN bAad `s ny `%cI aAvAj ik jy koE jA,dA hovy ik iwsU ik|Ty hY= `s ^ `nHM ^ 44 iv|c bulAeaA< “lAzr< bAhr inkl aA=” `h miraA d|s,A cAhIdA tM jo pRDAn jAjk aty FrIsI `s ^ hoeaA aAdmI bAhr inkl aAeaA= `sdy h|T-pYr kYd kr sk,= ilnn dy k|p/y dy quki/aM nAl b|Jy hoX sn aty `s dA mU»h rumAl nAl lpyiqaA hoeaA sI= iwsU bYtaAinwA iv|c aAp,y dostM nAl iwsU ny lokM ^ aAiKaA< “es dy `%proN k|p/A hqAvo ( m|tI 26:6 - 13; mrkus 14:3 - 9) aty es ^ jA, id`=” whUdI aAgUaM ny iwsU ^ mArn dI ivPNt b,AE 12 psAh dy it`hAr toN Cy idn pihlM iwsU bYtainwA ^ aAeaA eh `h Sihr sI ijTy lAzr rih»dA sI= lAzr `h aAdmI sI= (ijs ^ iwsU 2 ( m|tI 26:1 - 5; mrkus 14:1 - 2; l°kA 22:1 - 2) ny mØt toN `BAiraA) `%Ty `nHM ny iwsU vAsty rAt dA 45 bhut sAry whUdI `%Ty mirwm ^ dyK, lE aAX Bojn itaAr kItA sI aty mArTA ny Bojn vrtAeaA= hoX sn= jo iwsU ny kItA `nHM ny vyiKaA aty `nHM iv|coN lAzr `nHM iv|coN e|k sI jo iwsU nAl Bojn kr irhA 46 3 bhuitaM ny `s iv|c ivSvAs kItA= pr kuJ whUdI sI= mirwm ny nrd dI j/H toN b,y mih»gy atr dA FrIsIaM kol gX ty jA ky FrIsIaM ^ iwsU bAry d%isaA a|DA syr ilaA= `s ny es ^ iwsU dy cr,M ty .oilHaA 47 ik `s ny kI kItA sI= tM ifr prDAn jAjk aty aty aAp,y vAlM nAl `s dy pYr pU»Jy= sArA Gr atr FrIsIaM nyN whUdI kONsl dI e|k sBA bulAE aty dI sugD nAl Br igaA= 4 ikhA< “sA^ kI krnA cAhIdA hY? eh aAdmI bhut whUdA eskirwotI iwsU dy cyilaM iv|coN e|k sI 48 kirSmy kr irhA hY= jykr asIN es ^ eh kuJ (eh `h sI ijs ny iwsU dy i˘KlAF ho jA,A sI) whUdA 5 krdy rih, id|tA< tM hr koE `s iv|c ivSvAs krygA= ny aAiKaA “`h atr cMdI dy it»n sO isikaM* dy t|d ifr romI aA jA,gy aty sA.y m»dr aty sA.I kOm m¨|l dA sI= iwsU `%pr mln dI bjAX es atr ^ ^ nSq kr dy,gy=” bzAr iv|c vyc ky grIbM dI mdd kItI jA skdI
  • 130.
    wUhnA 12:6-29 1106 6 sI=” whUdA ny eh g|l es lE nhIN aAKI sI ik lokM dA iwsU bAry d|s,A 17 `h grIbM bAry icitt sI pr ik`N j¨ `h cor sI= jdoN iwsU ny lAzr ^ mØt toN `BAiraA `s vkt cyilaM dI qolI lE Dn vAlA sdUk `s kol hu»dA sI< `s nAl bhut v|.I BI/ sI aty `s ny lAzr ^ s%idaA ijs iv|coN jdoN `h cAhvy corI kr lYNdA sI= ik kbr coN bAhr inkl aA= hu, `h lok `s bAry< jo 7 iwsU ny aAiKaA< “`s ^ nA roko< `s ^ eh myry `nHM ny vyiKaA aty s¨i,aA sI< dUijaM ^ d|s rhy sn= 8 18 jnAzy dy idn dI itaArI lE krn id`= ZrIb bhut sAry lok iwsU ^ iml, lE aAX ik`N ik 19 lok hmySA t¨hA.y nAl ho,gy< pr mYN hmySA t¨hA.y nAl `nM ny `s dy kIty es kirSmy bAry si,aA sI= H ¨ ifr nhIN hovMgA=” FrIsIaM ny aAps iv|c kih,A SurU kr id|tA< “dyKo⁄ sA.I wojnA ivarT ho gE hY< ik`N ik sB lok `s lAzr ^ mArn dI e|k iv`Nt dA an¨sr, kr rhy hn=” 9 bhut sAry whUdI jA, gX ik iwsU bYtainwA iv|c sI aty `h iwsU ^ hI nhIN sgoN lAzr ^ vI vyK, iwsU dA izdgI ty mØt bAry `pdyS 10 20 aAX= lAzr ^ iwsU ny m¨rdy toN jIvAeaA sI= tM `%Ty `nHM iv|c kuJ wUnAnI lok vI sn< jo psAh 21 prDAn jAjkM ny lAzr ^ vI mArn dI ivPt b,AE= dy it`hAr ty `pAsnA krn lE aAX sn= eh 11 “lAzr dy kAr, bhut sAry whUdI aAp,y aAgUaM ^ wUnAnI lok ifil|pus kol aAX jo glIl ty bYtsYdA toN C|. ky iwsU iv|c prtIt krn l|g pX sn esy lE sI= `nHM ny `s ^ arjoE kItI< “jnAb⁄ asIN iwsU ^ 22 whUdIaM dy aAgU lAzr ^ vI mAr m¨kA`,A cAhu»dy iml,A cAhudy hM=” » ifil|ps ny aAky a»idRwAs ^ ikhA u sn= aty a»idRwAs aty ifil|pus ny aA ky iwsU ^ ikhA= 23 iwsU ny jvAb id|tA< “mn¨K dy p¨tr lE mihmAmE | | 24 iwsU dA wrUSlm iv|c prvyS ho, dA vylA aA igaA hY= mYN t¨hA^ s|c d|sdA hM ik ( m|tI 21:1 - 11; mrkus 11:1 - 11; l°kA 19:28 - 40) jd t|k k,k dA e|k dA,A BUmI iv|c pYky nA mry e|k 12 agly idn lokM ^ eh ptA l|gA ik iwsU dA,A hI rih»dA hY= pr jykr eh mrdA hY tM eh 25 wrUSlm ^ aA irhA sI= `%Ty bhut sAry lok sn ijh/y bhut sArA fl id»dA hY= ijh/A mn¨|K aAp,I jAn 13 psAh dy it`hAr ty aAX sn= `h KzUr dIaM ^ ipaAr krdA hY `h es ^ guaA lvygA= pr qih,IaM lYky iwsU ^ iml, lE aAX aty `%cI `%cI es dunIaM iv|c ijh/A mn¨|K aAp,I jAn ^ ipaAr aAK, l|gy: nhIN krdA es ^ amr jIvn lE bcA lvygA= 26 “‘`s dI `stit kro⁄ ijh/A mn¨|K myrI syvA krdA hY< `s ^ myry mgr prmyS¨r `s ^ asIs dyvy jo koE pRBU dy nAm ty c|l,A cAhIdA hY td myrA `h syvk< ij|Ty vI mYN hM< aA`NdA hY=’ zbUr 118:25 - 26 myry nAl hovygA= ijh/A myrI qihl krdA hY< iptA `s ^ sitkrAdA hY= esrAXl dy pAtSAh `%pr prmyS¨r dI ikrpA hovy⁄” 14 iwsU ny e|k gDI dA b|cA l%iBaA aty `s `%pr iwsU dA aAp,I mØt bAry zAhr krnA 27 bYQ igaA= es ny jo poTI iv|c iliKaA pUrA kr id|tA: “hu, myrA idl ibptAmE hY= mY^ kI kih,A 15 “sIwon dI byqI nA .r⁄ vyK< tyrA bAdSAh e|k cAhIdA hY? kI mYN eh khM< ‘hy iptA< mY^ es m¨sIbt gDI dy b|cy ty svAr hoky aA`NdA hY=” zkrwAh 9:9 dI G/I toN bcA?’ nhIN⁄ es lE mYN es smyN t|k 28 aAeaA hM= P iptA< aAp,y nAm ^ mihmAmE b,A⁄” 16 iwsU dy cyly `s vkt eh nA smJ sky ik `h ifr surgM toN e|k aAvAz !E< “mYN aAp,y aAp ^ eh sB kI kr irhA hY= pr jdoN iwsU mihmA ^ `BiraA mihmAmE b,AeaA aty mYN iFr es ^ mihmAmE `nHM ^ wAd aAeaA ik eh g|lM `s dy bAry ilKIaM b,AvMgA=” 29 hoEaM sn aty `nHM ny eh g|lM `s lE kItIaM ijh/y lok `%Ty K/y sn `nHM ny eh avAz su,I= sn= `nHM ny aAiKaA< “`h g/g/Ahq sI=” cMdI dy is|ky e|k is|kA< idnArIas e|k idn dy km dI pr kuJ lokM ny aAiKaA< “e|k dUt ny `s nAl g|l aØst tnKAh sI= kItI hY=”
  • 131.
    1107 wUhnA 12:30-13:5 30 43 iwsU ny lokM ^ ikhA< “eh aAvAz myrI KAtr pRArTnA sTAnM toN k|> id|ty jA,gy= enHM lokM ny 31 nhIN aAE< sgoN t¨hA.I KAtr aAE hY= hu, dunIaM prmySr dI `stit nAloN v|D lokM dI `stit ^ ipaAr ¨ dy inaM dA smM aA igaA hY= hu, es dunIaM dA kItA= 32 hAkm bAhr su%iqaA jAvygA= mYN vI es jgt toN surg ^ c¨%ikaA jAvMgA aty jdoN e`N vAprygA tM iwsU dy `pdySM dy aADAr ty inaM 33 44 sAry lokM ^ `%pr aAp,y v|l iK|cMgA=” eh aAKky< td iwsU ny `%cI aAvAz iv|c ikhA< “jo ivaktI iwsU sUict kr irhA sI ik `h iks trHM dI mØt mrygA= myry iv|c inhcA r|KdA hY asl iv|c `h myry iv|c nhIN 34 lokM ny ikhA< “sA.I SrHA tM aAKdI hY ik msIh sgoN `s e|k iv|c inhcA rKdA hY ijs ny mY^ ByijaA 45 hmySA jIvygA tM ifr tU eh ik`N aAKdA hY ik mn¨|K hY= jo ivaktI mY^ vAstivk tOr ty vyKdA `h `s 46 dA p¨|tr zrUr `%pr `QAeaA jAvygA= eh mn¨|K dA ^ vyKdA hY ijsny mY^ ByijaA hY= mYN cAn, hM aty p¨|tr kO, hY?” mYN es dunIaA ty aAeaA tM jo `h ivaktI ijh/A 35 td iwsU ny ikhA< “pRkAS isrf kuJ To/y hI plM myry iv|c inhcA r|KdA< hnyry iv|c nA rhy= 47 lE t¨hA.y nAl hovygA< es lE rOSnI iv|c t¨ro< td “mYN es dunIaM iv|c lokM dA inr,A krn nhIN hnyrA t¨hA^ nhIN GyrgA= ijh/A mn¨K hnyry iv|c c|ldA y y | aAeaA< sgoN lokM ^ bcA`, lE aAeaA hM= es 36 `s ^ nhIN ptA hu»dA ik `h ik|Ty c|l irhA hY= es lE mYN `h nhIN hM jo lokM dA inaM krdA hY jo lE jdoN cAn, t¨hA.y kol hY cAn, iv|c ivSvAs myrIaM is%iKaAvM su,dy hn aty es ^ nhIN m»ndy= 48 kro= tM jo t¨sIN cAn, dy p¨|tr hovoN=” eh sB kih, `s vAsty vI e|k m¨nsF hY jo myry iv|c ivSvAs toN bAad iwsU aijhI jgHM ty clA igaA ij%Ty lok `s krn toN enkAr krdA hY aty jo g|lM mYN aAKdA hM ^ nA l|B sk,= `nHM ^ nhIN kbUldA= ijh/A sdyS mYN id|tA a»tly 49 idn `%ty `s dA inr,A krygA= ik`Nik mYN aAp,y whUdIaM ny iwsU ^ m»n, toN enkAr kItA mnoN `pdyS nhIN id|tA sgoN ijs iptA ny mY^ ByijaA< 37 iwsU ny lokM sAmH,y bhut sAry kirSmy kIty= lokM `s ny mY^ hukm id|tA ik mY^ kI kih,A cAhIdA aty 50 ny eh sB aAp,I a|KIN vyiKaA pr ifr vI `nHM ny kI isKA`,A cAhIdA= aty mYN jA,dA hM ik prmyS¨r `s `%pr inhcA nhIN kItI= dA hukm sdIvI jIvn ilaA`NdA hY= esy lE jo 38 eh tM hoeaA jo nbI wsAwAh dI Biv|KbA,I Sbd mYN boldA hM aty `pdyS id»dA hM `h `hI hn s|cI ho sky: jo iptA ny mY^ bol, lE ikhA hY=” “hy pRBU sA.y sdyS dA iks ny ivSvAs kItA? pRBU dI iwsU aAp,y cyilaM dy pYr DoNdA hY SktI iks vyKI?” 39 wsAwAh 53:1 esy kAr, lok ivSvAs nA kr sky= ijvyN ik 13 eh smM tkrIbn whUdIaM dy psAh dy it`hAr lE sI aty iwsU jA,dA sI ik eh `sdA jgt ^ C|., dA aty aAp,y iptA kol jA,dA wsAwAh e|k hor imsAl iv|c aAKdA hY< smM sI= ijh/y lok es jgt iv|c `sdy ny/y sn 40 “prmyS¨r ny `nHM dIaM a|KM a»nIaM kr id|tIaM iwsU ny hmySA `nHM ^ ipaAr kItA sI aty `s ny aAijhy aty `nHM dy idl kQor kr id|t= tM jo nA `h aAp,IaM y lokM ^ a»t tIk ipaAr kItA= 2 a|KM nAl vyK sk,< nM idmAZ nAl smJ sk, aty iwsU aty `sdy cyly rAt dA Bojn kr rhy sn= myry kol ifr aA`, tM jo mYN `nHM ^ QIk kr skM=” SYtAn pihlM hI Sm~n dy p¨|tr whUdA eskirwotI ^ 3 wsAwAh 6:10 iwsU ^ DoKA dy, lE pRyirt kr c¨%ikaA sI= iwsU 41 wsAwAh ny eh es lE aAiKaA ik`N ik `s ny jA,dA sI ik iptA ny `s ^ sB kAsy `%ty aiDkAr `s dI mihmA vyKI sI= es lE `s ny `s bAry eh idtA heaA sI= `h eh vI jA,dA sI ik `h prmSr | o y ¨ ikhA= toN aAeaA sI aty `h `s kol hI vAps jA, vAlA 42 4 pr bhut sAry lokM ny iwsU iv|c ivSvAs kItA< hY= jdoN `h Boj, kr rhy sn iwsU `%Q KloeaA aty `nHM iv|cNo kE aAgU sn= pr ik`N j¨ `h FrIsIaM aty aAp,A cogA T|ly lmA pA id|tA aty tOlIaA ilaA 5 koloN .rdy sn `nHM ny KulH ky nA aAiKaA ik `h iwsU ijs ^ ik `s ny aAp,y l|k duaAly lvyq ilaA= ifr iv|c inhcA r|Kdy hn= `nHM ^ eh .r sI ik `h `s ny e|k BM.y iv|c pA,I ilaA aty aAp,y cyilaA dy
  • 132.
    wUhnA 13:6-35 1108 22 pYr Do,y SurU kr id|ty= `s dy l|k nAl e|k tOlIaA sI t¨hA.y iv|cNo e|k mY^ DoKA dyvgA=” y iwsU dy cyly `lJn ijs nAl `s ny `nHM dy pYr pU»Jy= iv|c pY gX aty `nHM ny e|k dUjy v|l vyiKaA= `nHM ^ 6 jdoN iwsU Sm~n ptrs kol aAeaA ptrs ny eh nA smJ aAeaA ik iwsU iks mn¨|K dy bAry g|l 23 iwsU ^ ikhA< “pRBU< kI t¨sIN myry pYr DovoNgy=” kr irhA sI= `nHM iv|coN e|k cylA iwsU dy iblkul 7 iwsU ny aAiKaA< “tU hu,y nhIN smJyNgA ik mYN kI kol K/HA sI< ijs^ iwsU ipaAr krdA sI `h iwsU dI 24 kr irhA hM< sgoN tU bAad iv|c smJyNgA=” CAtI dy shAry nAl bQA sI= Y es lE Sm~n ptrs< 8 ptrs ny ikhA< “tU kdy vI myry pYr nhIN DovyNgy=” iwsU ^ eh p¨|C, lE sY,t kr irhA sI ik `h iks iwsU ny aAiKaA< “jykr mYN tyry pYr nA DovM iFr tU bAry bol irhA sI= 25 myry lokM iv|coN e|k nhIN hovyNgA=” `h cylA iwsU dy hor krIb hoeaA aty `s ^ 9 Sm~n ptrs ny `%tr id|tA “pRBU< Fyr isrF myry aAK, l|gA< “hy pRBU< kO, hY jo tY^ tyry duSmnM h|TIN pYr hI nhIN sgoN h|T aty isr vI Do dyvo=” F/vAXgA=” 10 26 iwsU ny aAiKaA< “`h ivaktI ijs ny aAp,A iwsU ny aAiKaA< “ijs lE mYN roqI kqory iv|c sArA SrIr DotA hY sAF hY aty isrf `s dy pYr Doty .bovMgA aty `s^ dyvMgA `hI e|k hY jo mY^ myry jA,y cAhIdy hn= t¨sIN sAF hoN< pr t¨hA.y iv|coN sAry duSmnM h|TIN F/vAXgA=” so iwsU ny roqI lE es ^ 11 sAF nhIN hn=” iwsU jA,dA sI ik `s dy ivru|D kqory iv|co .uboeaA aty Sm~n dy p¨|tr whUdA 27 kO, hovygA es lE `s ny aAiKaA: “t¨hA.y iv|coN hr eskirwotI ^ id|tI= ijvyN hI whUdA ny roqI il|tI koE sAF nhIN hY=” SYtAn `s iv|c pRvyS kr igaA= iwsU ny whUdA ^ 12 28 jdoN iwsU `nHM dy pYr Do hiqaA tM `h ifr aAp,A ikhA< “jo tU krnA< CytI kr=” myz ty bYiQaM iv|coN cogA pA ky myz ty aA, bYQA aty p¨|C, l|gA< “kI t¨sIN koE vI mn¨|K nA smJ s%ikaA ik iwsU kI aAK irhA hY 13 29 smJdy ho ik mYN t¨hA.y lE kI kItA hY? t¨sIN mY^ aty `s ny eh g|l whUdA ^ ik`N khI= whUdA kol ‘gurU’ aty ‘pRBU’ s|ddy ho aty eh shI hY< ik`Nik mYN Dn vAlA sdUk rih»dA sI= `nHM iv|coN kuJ e|k ny 14 `hI hM= mYN t¨hA.A pRBU vI hM aty gurU vI= pr mYN smiJaA ik iwsU ny `s ^ `h cIzM KrId, lE t¨hA.y pYr e|k syvk vMg Doty hn< es lE t¨hA^ vI ikhA hY ijnHM dI it`hAr lE zrUrt hY= jM `s ^ 15 e|k dUjy dy pYr Do,y cAhIdy hn= mYN eh t¨hA.y lE grIbM ^ kuJ dy, lE ikhA hY= 30 e|k imsAl dy, vAsty kItA hY< tM jo t¨sIN vI `vyN kr tM whUdA roqI lYky J|q bAhr inkl igaA= eh 16 skNo ijvNy mNY thA.y nAl kItA h= Y mYN t¨hA^ s|c aAKdA rAt dA vylA sI= hM ik e|k syvk aAp,y suaAmI toN v|.A nhIN hu»dA= aty e|k kAsd aAp,y Byj, vAly nAloN mhAn nhIN hY= 17 jykr t¨sIN eh g|lM jA,dy ho< tM jdoN t¨sIN eh iwsU dA aAp,I mØt bAry d|s,A 31 kroNgy tM KuS hovoNgy= jdoN whUdA clA igaA tM iwsU ny aAiKaA< “hu, 18 “mYN t¨hA.y sAiraM bAry nhIN aAKdA= mYN `nHM ^ mn¨|K dA p¨|tr aAp,I mihmA pA`NdA hY aty prmyS¨r 32 jA,dA hM ijnHM ^ mYN c¨i,aA hY= pr jo poTI iv|c aAp,I mihmA mn¨|K dy p¨|tr rAhIN pA`NdA hY= jykr iliKaA igaA hY< pUrn ho,A cAhIdA h: ‘`h e|k ijs Y prmyS¨r `s rAhIN mihmA pRApt krdA hY< tM `h mn¨|K 19 ny myry nAL KADA myry ivru|D ho igaA hY=’ mYN eh sB dy p¨|tr ^ aAp,y rAhIN mihmA dyvygA= aty `h jldI kuJ vApr, toN pihlM hI t¨hA^ hu, d|s irhA hM= hI `s ^ mihmA dyvygA=” 20 33 jdoN `h vAprygA< t¨sIN inhcA krogy ik mYN hM= mYN iwsU ny ikhA< “myry b%icP< mYN hor To/A ijhA icr t¨hA^ s|c aAKdA hM ik jo myry Byjy hoX ivaktI ^ t¨hA.y nAl rhMgA= Fyr t¨sIN mY^ l|BoNgy< pr ijvyN ik kbUldA so mY^ kbUldA hY aty `h jo mY^ kbUldA so mYN whUdIaM ^ ikhA sI mYN hu, t¨hA^ vI kih»dA hM myry Byj, vAly ^ kbUldA hY=” t¨sIN `s jgHA nhIN aA skdy ij|Ty mYN jA irhA hM= 34 “mYN t¨hA^ e|k nvM hukm id»dA hM= `h eh hY< iwsU dA aAp,y ivroDI bAry d|s,A ik t¨sIN e|k dUjy ^ ipaAr kro= e|k dUjy ^ `sy trHM 35 ( m|tI 26:20–25; mrkus 14:17–21; l°kA 22:21–23) ipaAr kro ijvyN mYN t¨hA^ ipaAr kItA= jy t¨sIN e|k 21 iwsU eh g|lM aAKdy hoX b/A duKI hoeaA aty dUjy ^ ipaAr kroNgy tM sAry lok jA, lY,gy ik t¨sIN `s ny sAf tOr ty aAiKaA< “mYN thA^ s|c d|sdA hM= myry cyly ho=”
  • 133.
    1109 wUhnA 13:36-14:27 iwsU kih»dA ik ptrs `s ^ pCAn, ik ijh/A myry iv|c inhcA r%KygA `h vI myry ijhy km toN enkArI hovygA krygA= isrF ehI nhIN< `h enHM kmM toN vI v|D ( m|tI 26:31–35; mrkus 14:27–31; l°kA 22:31–34) mhAn km krygA< ik`N ik mYN vAps iptA kol jA irhA 36 13 Sm~n ptrs ny iwsU ^ ikhA< “pRBU t¨sIN ik%Ty jA hM= jykr t¨sIN myry nM ty kuJ m»gogy< mYN dyvMgA= ifr 14 rhy ho?” p¨|tr rAhIN iptA dI mihmA hovygI= jykr t¨sIN myry iwsU ny aAiKaA< “ij%Ty mYN jA irhA hM `%Ty hu, tU» nM `%ty kuJ vI m»gogy mYN `hI dyvMgA= myry mgr nhIN aA skdA pr bAad iv|c tU aA jAvyNgA=” 37 ptrs ny ikhA< “pRBU hu, mYN tyry mgr ik`N nhIN piv|tr aAtmA dA vcn 15 aA skdA? mYN tyry lE mrn ^ itaAr hM=” “jykr t¨sIN mY^ ipaAr krdy ho tM t¨sIN myry hukmM 38 16 iwsU ny aAiKaA< “kI tU s|cm¨|c myry lE aAp,y dI pAlnA krogy= aty mYN iptA koloN m»gMgA aty `h aAp ^ kurbAn kr dyvyNgA? mYN tY^ s|c aAKdA hM ik hmySA t¨hA.y nAl ho, vAsty dUsrA shAek dyvygA= 17 ij»nA icr tU it»n vArI myry nAl pCA, toN enkAr nA shAek s|c dA aAtmA hY= eh dunIaM `s^ pRApt kryN ku|k/ bMg nhIN dyvygA=” nhIN kr skdI= ik`N ik jgt ny nA `s ^ vyiKaA hY ty nA hI `s ^ jA,dA hY= pr tU `s ^ jA,dA hYN iwsU dA aAp,y cyilaM ^ idlAsA dy,A `h tyry nAl rih»dA hY aty `h tyry a»dr hovygA= 18 iwsU ny aAiKaA< “t¨hA.y idl duKI nhIN ho,y “mYN tY^ anAT bAlkM vMg ek|lA C|. ky nhIN 14 cAhIdy< prmyS¨r iv|c BrosA kro aty myry iv|c 2 BrosA kro= myry iptA dy Gr iv|c bhut kmry hn= jAvMgA= mYN vAps tyry kol m¨/MgA= 19 es jgt dy lok mY^ hor nhIN vyK,gy pr tU vyKyNgA bhut hI jldI 20 jykr eh s|c nA hu»dA tM mYN t¨hA^ nA ikhA hu»dA= mYN ik`Nik jy mYN jI`NdA hM t¨sIN vI jI`gy= `s idn `%Ty t¨hA.y lE jgHM itaAr krn lE jA irhA hM= t¨sIN jA,ogy ik mYN iptA iv|c hM t¨sIN jA, jAvogy ik 3 21 `%Ty jA, aty t¨hA.y lE jgHA itaAr krn toN bAad< t¨sIN myry iv|c ty mYN t¨hA.y iv|c hM= jykr koE vI mYN vAips aAvMgA aty t¨hA^ aAp,y nAl rih, lE ivaktI< myry hukmM ^ jA, ky `nHM dI pAl,A krdA 4 lY jAvMgA= ijTy mYN jA irhA hM t¨sIN `%To dA rAh hY< tM `h `hI hY jo s|cIN mY^ ipaAr krdA hY= myrA jA,dy ho=” iptA vI `s ivaktI ^ ipaAr krygA= ijh/A mn¨|K 5 TomA ny `s ^ ikhA< “pRBU jI jy sA^ eh ptA nhIN mY^ ipaAr krdA< mYN vI `s mn¨|K nAl ipaAr krdA ik tU» ik%Ty jA irhA hY< ifr asIN rstA ikToN jA, skdy hM aty aAp,A-aAp `s lE pRgq krMgA?” 22 hM?” td whUdA ny aAiKaA (eh whUdA eskirwotI 6 iwsU ny aAiKaA< “mYN hI rstA< s|c aty jIvn hM= nhIN)< “pRBU tU aAp,A aAp sA^ ik`N drSA`, jA myry rAhIN aA`, toN ibnA koE iptA kol nhIN aA skdA= irhA hY ty jgt ^ ik`N nhIN drSA`NdA?” 7 23 jykr t¨sIN mY^ jA,dy hu»dy tM t¨sIN iptA ^ vI jA,dy iwsU ny aAiKaA< “jykr koE ivaktI mY^ ipaAr hu»dy= pr hu, toN t¨sIN iptA ^ jA,dy ho< t¨sIN `s ^ krdA hY tM `h myry `pdyS dA vI an¨sr, krygA ty vyiKaA hY=” myrA iptA `s ivaktI ^ ipaAr krygA= mYN aty myrA 8 24 ifil|pus ny iwsU ^ aAiKaA< “hy pRBU⁄ sA^ iptA ^ iptA `s kol aAvMgy aty `s dy nAl rvMgy= pr drSA aty sA.y lE ehI kAFI hY=” ijh/A ivaktI mY^ ipaAr nhIN krdA `h myry `pdyS 9 iwsU ny aAiKaA< “ifil|pus mYN lby smyN lE tyry ^ vI nhIN m»ndA= ijh/y `pdyS mYN t¨hA^ id»dA hM nAl sI= pr hAly vI tU mY^ nhIN jA,dA? ijs mn¨|K `h myry aAp,y nhIN hn sgoN eh myry iptA dy hn< ny mY^ vyiKaA hY iptA ^ vI vyiKaA hY= ifr tU eh ijs ny mY^ ByijaA hY= 10 25 kih»nA< ‘sA^ iptA dy drSn krvA?’ kI tU ivSvAs “eh s|B g|lM mYN t¨hA^ `doN d|s c¨|kA hM jdoN mYN 26 nhIN krdA ik iptA myry iv|c hY aty mYN iptA iv|c? hAly t¨hA.y nAl sI= pr shAek piv|tr aAtmA hY< ijh/IaM g|lM mYN tY^ d|s irhA hM myry v|loN nhIN aA ijs ^ iptA< myry nM iv|c ByjygA= `h t¨hA^ sB kuJ rhIaM= iptA jo myry a»dr invAs krdA aAp,y km isKAvygA aty `h t¨hA^ `h sB cyty krAvygA< jo kuJ 11 kr irhA hY= jdoN mYN eh aAKdA hM ik iptA myry mYN t¨hA^ ikhA hY= 27 iv|c hY jM mYN iptA iv|c hM< nhIN tM myrIaM krAmAtM “mYN t¨hA.y lE SMtI C|.dA hM= mYN aAp,A amn 12 kAr, myry iv|c ivSvAs kr= mYN tY^ s|c aAKdA hM t¨hA^ id»dA hM= mYN t¨hA^ ssAr toN v|KrI iksm dI
  • 134.
    wUhnA 14:28-15:25 1110 SMtI id»dA hM< es lE t¨hA.y idl duKI aty GbrAX lE myrA eh hukm hY ijvyN mYN t¨hA^ ipaAr kItA hY 28 13 hoX nhIN ho,y cAhIdy= jo mYN t¨hA^ ikhA t¨sIN s¨i,aA< t¨sIN vI e|k dUjy ^ ipaAr kro= dost lE mrnA mYN t¨hA^ ikhA< ‘mYN jA irhA hM< pr mYN t¨hA.y kol ifr mhAn ipaAr hY< jo koE ivaktI drSA skdA hY= 14 vAps aAvMgA=’ jykr t¨sIN myry nAl ipaAr krdy tM t¨sIN myry im|tr ho jykr t¨sIN `h g|lM kro ijnHM dA 15 ifr t¨hA^ anidt ho,A cAhIdA sI ik mYN iptA kol jA mYN t¨hA^ hukm id»dA hM= mYN t¨hA^ hu, hor nOkr 29 irhA hM ik`N jo myrA iptA myry toN mhAn hY= eh kih ky nhIN bulMdA ik`N ik e|k dAs nhIN jA,dA vAprn toN pihlM mYN t¨hA^ eh d%isaA hY< tM jo jdoN ik `s dA mAlk kI kr irhA hY= pr hu, mYN t¨hA^ 30 eh vApry< t¨sIN ivSvAs kro= mYN lby smyN t|k t¨hA.y aAp,A im|tr bulAvMgA= ik`Nik jo kuJ mYN aAp,y nAl nhIN bolMgA= es dunIaM dA hAkm aA irhA hY= iptA koloN s¨i,aA hY t¨hA^ sB kuJ d|s id|tA hY= 31 16 `s dA myry `%pr koE eKitaAr nhIN hY= pr jgt t¨sIN mY^ nhIN c¨i,aA< pr mYN t¨hA^ c¨i,aA hY= mYN ^ ptA ho,A cAhIdA ik mYN iptA ^ ipaAr krdA hM= t¨hA^ ByijaA tM ik t¨sIN jAvoN aty fl pYdA kr sko= es lE mYN `vyN hI krMgA ijvyN iptA ny mY^ hukm myrI e|CA eh hY ik t¨hA.A Fl hmySA t¨hA.y jIvn id|tA hY= “`%Qo< asIN hu, e|ToN c|lIX=” iv|c rvy= tM jo kuJ vI t¨sIN myry nM iv|c m»goN iptA 17 t¨hA^ dy sky= e|k dUjy nAl pRym kro< ehI myrA iwsU a»gUrM dI vyl hY t¨hA^ hukm hY= 15 iwsU ny aAiKaA “mYN a»gUr dI s|cI vyl hM< 2 myrA iptA bAgvAn hY= hr `h qih,I ijh/I fl nhIN id»dI< `h k|q suqdA hY= `h hr qih,I ^ 18 iwsU dA aAp,y cyilaM ^ huiSaAr krnA “jykr dunIaM t¨hA^ nfrt krdI hY tM t¨hA^ cgI trHM CMgdA< ijh/I fl id»dI hY aty `s^ sAF wAd rKnA cAhIdA ik pihlM dunIaM ny mY^ vI nfrt 3 19 krdA hY tM jo `h hor vDy ry fl pYdA kry= t¨sIN kItI sI= jykr t¨sIN dunIaM dy hu»dy tM dunIaM 4 pihlM hI myry id|ty hoX `pdyS duaArA sAf hoN= myry t¨hA^ aApi,aM vMg ipaAr krdI= pr t¨sIN dunIaM iv|c siTr rho aty mYN t¨hA.y iv|c siTr rhMgA= koE dy nhIN ho ik`N jo mYN t¨hA^ es dunIaM iv|coN vI qih,I aAp,y aAp fl nhIN dy skdI= esy trHM< c¨i,aA hY esy kAr, dunIaM ny t¨hA^ nfrt kItI= 20 jykr t¨sIN myry iv|c siTr nhIN rhoNgy< t¨sIN Fl pYdA wAd kro mYN t¨hA^ kI ikhA sI: e|k dAs aAp,y krn dy wog nhIN hovoNgy= mAlk nAlo v|.A nhIN hu»dA= jykr lokM ny mY^ kSq 5 “a»gUrM dI vyl mYN hM ty t¨sIN `s dIaM qih,IaM id|ty hn< tM `h t¨hA^ vI tsIhy dy,gy= jykr `nHM ny ho= jykr koE mn¨|K myry iv|c rih»dA hY< mYN `s iv|c myry `pdyS ^ m»inaA< `h t¨hA.y `pdyS dI vI pAl,A 21 hovMgA aty `h mn¨|K anykM fl dyvygA pr mYTo bgYr kr,gy= pr eh sB kuJ myry nAm dy kAr, lok 6 t¨sIN kuJ vI nhIN kr skdy= jykr koE myry iv|c t¨hA.y nAl kr,gy ik`N ik `h `s ^ nhIN jA,dy 22 siTr nhIN rih»dA< `h e|k qih,I ky su%iqaA jAvygA ijs nyN mY^ ByijaA hY= jykr mYN nA aAeaA hu»dA aty aty su|k jAvygA= aijhIaM qih,IaM ^ lokI a|g iv|c es dunIaA dy lokM nAl g|l nA kItI hu»dI< tM `h su|q id»dy hn= pApM dy doSI nA hu»dy= hu, mYN `nHM ^ ikhA hY< hu, `nHM 7 23 “jykr t¨sIN myry iv|c rho aty myrIaM is%iKaAvM kol aAp,y pApM lE koE bhAnA nhIN hY= `h t¨hA.y iv|c rih, tM jo t¨sIN cAho so m»go aty `h ivaktI jo mY^ nFrt krdA myry iptA ^ vI nfrt 8 24 id|tA jAvygA= t¨hA^ vDyry fl pYdA krny cAhIdy hn krdA hY= `nHM ivckAr< mYN `h g|lM kItIaM hn aty sAibt kro ik t¨sIN myry cyly ho= es rAhIN myry jo iksy ny vI nhIN kItIaM= jykr mYN `h g|lM nA 9 iptA dI mihmA hovygI= ijvyN ik myrA iptA mY^ ipaAr kItIaM hu»dIaM< Fyr `h pApM dy doSI nA hu»dy= pr hu, krdA mYN t¨hA^ ipaAr kItA= es lE t¨sIN myry ipaAr `nHM ny eh g|lM dyKIaM hn< jo mYN kItIaM hn= pr 10 c siTr rho= mYN aAp,y iptA dy hukmM dA pAl, hAly vI `h mY^< e|ToN t|k ik myry iptA ^ vI< nFrt 25 kItA hY aty mYN `s dy ipaAr iv|c siTr irhA= esy krdy hn= pr eh es lE hoeaA hY ik`N ik jo trHM jykr t¨sIN vI myry hukmM dA pAl, krogy t¨sIN myry Biv|KbA,I `nHM dI SrHA iv|c ilKI hoE sI SAed s|c 11 ipaAr iv|c siTr rhoNgy= “eh g|lM mYN t¨hA^ es ho jAvy= ‘`nHM ny ibnA kAr, mY^ nfrt kItI=’* lE khIaM hn tM jo myrI KuSI t¨hA.y iv|c siTr rih 12 ‘`nHM ny ... nFrt kItI’ `h Sbd zbUr 35:19 jM zbUr sky aty thA.I psntA spr, psntA ho sk= ¨ R U R y t¨hA.y 69:4 iv|coN ho skdy hn=
  • 135.
    1111 wUhnA 15:26-16:27 26 “mNY thA^ iptA vlNo shAek BjMgA= `h shAek ¨ | y ikhA hY ik aAtmA myry koloN g|lM lvygA aty `nHM ^ s|c dA aAtmA hY jo iptA toN aA`NdA hY= jdoN `h t¨hA.y a|gy pRgq krygA= 27 aAvygA tM `h myry p|K iv|c gvAhI dyvygA= aty t¨sIN vI lokM ^ myry bAry gvAhI id`Ngy ik`Nik t¨sIN `dAsI KuSI iv|c bdlI jAvygI 16 m|u> toN myry nAl sI= “To/I dyr bAad t¨sIN mY^ nhIN vyKoNgy= `s toN “ mYN t¨hA^ eh g|lM es lE d|sIaM hn tM kuJ dyr bAad< t¨sIN mY^ ifr vyKoNgy=” 16 2 j¨ t¨hA.A ivSvAs idR/H rih sky= lok t¨hA^ pRArTnA sTAnA toN bAhr k|>,gy= hM< vkt aA irhA 17 kuJ cyilaM ny aAps iv|c ikhA< “iwsU dA es toN kI BAv hY jdoN `h kih»dA ik< ‘kuJ dyr lE t¨sIN mY^ hY jdoN lok eh soc,gy ik t¨hA^ mAr dy,A hI prmySr ¨ nhIN vyKoNgy aty kuJ dyr bAad Fyr t¨sIN mY^ vyKoNgy?’ 3 dI syvA hY= `h eh g|lM es lE kr,gy ik`Nik aty es toN kI BAv? ik jdoN `h kih»dA< ‘ik`N ik mYN 4 `h iptA jM mY^ iblkul hI nhIN jA,dy= mYN t¨hA^ aAp,y iptA kol jA irhA hM?’” 18 eh sB g|lM hu, khIaM hn< tM jo jdoN enHM g|lA dy tM `nHM ny pu%iCaA< “‘To/I dyr’ toN `s dA kI BAv pUrn ho, dA smM aAvy tM t¨sIN wAd kro ik mYN t¨hA^ hY? jo `h (iws°) aAKdA hY asIN nhIN smJy=” 19 enHM g|lM bAry ictAvnI id|tI sI= iwsU ny vyiKaA ik cyly `s ^ es bAbt kuJ p¨|C,A cAhu»dy hn tM iwsU ny cyilaM ^ aAiKaA< “kI piv|tr aAtmA dA kArj t¨sIN mY^ es bAry p¨|C rhy ho ik jo mYN aAiKaA< ik To/y “eh g|lM mYN t¨hA^ m¨|>oN hI nhIN sI d|sIaM ik`N icr bAad< t¨sIN mY^ nhIN vyKoNgy aty To/y ijhy icr 5 20 ik mYN t¨hA.y nAl sI= pr hu, mYN `s kol jA irhA hM bAad t¨sIN mY^ Fyr vyKoNgy?’ mYN t¨hA^ s|c d|s irhA ijs ny mY^ G%ilaM sI pr t¨hA.y iv|coN koE t¨hA^ hM ik t¨sIN rovogy aty `dAs hovoNgy pr dunIaM KuS 6 nhIN p¨|CdA tU ik|Ty jA irhA hY= t¨hA.y idl du|K nAl hovygI= t¨sIN `dAs hovogy pr t¨hA.I `dAsI KuSI iv|c 21 BrpUr hn ik`Nik mYN t¨hA^ aijhIaM g|lM d|sIaM bdlygI= jdoN e|k aØrt e|k b|cy ^ jnm id»dI hY< 7 hn= pr mYN t¨hA^ s|c aAKdA hM ik myrA jA,A hI `h drd mihsUs krdI hY ik`N ik `s dA b|cy ^ t¨hA.y lE cgA hY ik`Nik jdoN mYN clA jAvMgA tM mYN jnm dy, dA smM aA c¨|kA hY= pr e|k b|cy ^ jnm tuuhA.y lE shAek ByjMgA= pr jykr mYN nA jAvM< tM dy, toN bAad `h es KuSI kAr,< ik es dunIaM 8 shAek t¨hA.y kol nhIN aAvygA= jdNo shAek aAvgA< y iv|c e|k nvM bAlk jnimaM hY< `h sArIaM pI/M 22 `h es dunIaM dy lokM ^ sAbt krygA ik `h pAp< Bu|l jMdI hY= t¨hA.y nAl vI evyN hI hY= hu, t¨sIN 9 DArimktA aty inr,y bAryy glt hn= ik`N ik `h `dAs ho= pr jdoN mYN t¨hA^ fyr vyKMgA t¨sIN KuS hovNo gy 23 myry iv|c ivSvAs nhIN r|Kdy= `h sAbt krygA ik aty `h KuSI tuhAToN koE nhIN Koh skdA= aty `s 10 lok pAp dy bAry glt hn= `h `nHM ^ sAbt krygA idn t¨sIN myry ty koE svAl nhIN krogy= mYN t¨hA^ s|c ik `h DArimktA bAry glt hn< ik`N ik mYN vAps d|sdA hM ik jo kuJ vI t¨sIN iptA toN myry nM ty m»goNgy 24 aAp,y iptA kol jA irhA hM= fyr t¨sIN mY^ vDyry nhIN `h t¨hA^ dyvygA= ajy t|k t¨sIN myry nM iv|c kuJ 11 vyK skoNgy= shAek es dunIaM dy lokM ^ sAbt nhIN m»igaA= m»go t¨hA^ imlygA aty t¨hA.I KuSI BrpUr krygA ik `h inr,y dy bAry glt hn< ik`N ik es hovygI= dunIaM dy hAkm (SYtAn) dA inr,A pihlM hI ho c¨|kA hY= jgt `%ty t¨hA.I ij|t 12 25 “myry kol hor vI t¨hA^ d|s, lE bhut kuJ hY< “mYN t¨hA^ eh g|lM d|s, lE skytk BASA pr es vly thA.y lE `nM ^ svIkAr krnA mSikl y ¨ H ¨ estymAl kItI hY= pr `h smM aAvygA jd mYN t¨hA^ 13 hY= pr jdoN s|c dA aAtmA aAvygA `h sAry s|c kuJ vI d|s, lE skytk iq|p,I dA* estymAl nhIN iv|c t¨hA.I agvAE krygI= aAtmA aAp,y Sbd nhIN krMgA= sgoN mYN thA^ aAp,y iptA bAry b/y spSq 26 bolygA= `h `hI d|sygA jo `h su,dA hY aty `h SbdA iv|c d|sMgA= es idn t¨sIN myry nM iv|c 14 t¨hA^< d|sygA ik kI vAprygA= sicaAE dA aAtmA m»goNgy aty mYN t¨hA^ d|sdA hM ik myry lE eh zrUrI 27 mY^ mihmA ilaAvygA= ikvyN? `h myry kolNo cIzM lvygA nhIN hovygA ik mYN t¨hA.y lE iptA a|gy m»gM= nhIN< 15 aty t¨hA^ pRkAiSt krygA= `h sB kuJ jo iptA skytk BASA< skytk iq|p,I iksy vI g|l ^ buJArtM iv|c nAl sbiDt hY< myrA hY= ehI kAr, hY ik mYN t¨hA^ aAK,A=
  • 136.
    wUhnA 16:28-17:23 1112 iptA aAp,y aAp hI t¨hA^ ipaAr krdA hY< ik`Nik lE pRArTAnA nhIN kr irhA sgoN `nHM lE pRArTnA t¨sIN mY^ ipaAr kItA hY= `h t¨hA^ vI ipaAr krdA kr irhA hM jo tU mY^ id|ty hn< ik`N ik `h tyry hI 10 hY ik`N ik t¨sIN ivSvAs krdy ho ik mYN prmyS¨r v|loN hn= jo kuJ vI myry kol hY sB tyrA hY< aty jo kuJ tyrA 28 aAeaM hM= mYN iptA v|loN es jgt iv|c aAeaA hM hY so myrA hY= aty mYN `nHM rAhIN mihmAmE hoeaA hM= 11 aty hu, mYN eh dunIaM C|. ky aAp,y iptA kol vAps hu, mYN tyry kol aA irhA hM< hu, mYN es jgt iv|c jA irhA hM=” nhIN Qihr,A pr eh mn¨|K ajy e|Ty hI hn= piv|tr 29 td iwsU dy cyilaM ny aAiKaA< “vyK< hu, tU spSq iptA⁄ enHM dI r|%iKaA krIN= aAp,y nM dI SktI nAl bol irhA hYN aty tU skytk iq|p,I estymAl nhIN kr `nHM dI r%iKaA krIN= jo tU mY^ id|tA= tM jo `h e|k 30 12 irhA= hu, asIN jA,dy hM ik tY^ sB kuJ ptA hY< tU m¨|Q rih sk, ijvyN ik tU ty mYN hM= jdoN mYN `nHM iksy dy svAl kIty bgYr hI jvAb dy skdA hY= esy nAl sI< mYN `nHM ^ su|riKat r%iKaA= mYN `nHM ^ tyry lE< sA^ ivSvAs hY ik tU prmyS¨r v|loN aAeaM hYN=” nM dI SktI duaArA sur%iKat r%iKaA= tyry id|ty hoX 31 iwsU ny aAiKaA< “tM kI hu, t¨sIN ivSvAs krdy nM duaArA mYN `nHM dI r%iKaA kItI= `nHM iv|coN koE 32 ho?” mY^ iDaAn nAl su,o< e|k smM aAvygA jdoN vI nhIN guaAicaA sI= e|k toN elAvA ijh/A tbAhI t¨sIN sB iK». jAvogy aty aAp,y GrIN m¨/ jAvoNgy aty ^ sOipaM igaA sI= `h guaAc igaA sI= ik`N j¨ poTI tsIN m^ eklA C. dvNo g= `h smM h, aA hI c%¨ ikaA ¨ Y | | y y u iv|c e`N vAprn bAry iliKaA sI= 13 hY= pr tM vI mYN e|klA nhIN hovMgA ik`N ik iptA myry “hu, mYN tyry kol aA igaA hM= mYN enHM g|lM lE nAl hY= pRArTnA kr irhA hM jd ik ajy mYN es dunIaM iv|c 33 “mYN eh g|lM t¨hA^ es lE aAKIaM hn tM jo hI hM= tM jo `h aAp,y a»dr myrI pUrI KuSI r|K sk,= 14 t¨sIN myry rAhIN SMtI pA skoN= es dunIaM iv|c t¨sIN mYN `nHM ^ tyrA `pdyS id|tA hY aty dunIaM ny enHM kSq J|loNgy= pr hOSlA r|Ko mYN jgt ^ ij|t ilaA aAdmIaM ^ nFrt kItI hY= ijvyN ik mYN es dunIaM hY=” dA nhIN hM< `h vI es dunIaM nAl sbiDt nhIN 15 hn= mYN tYToN eh nhIN m»gdA ik tU `nHM lokM ^ es iwsU dA aAp,y cyilaM lE pRRArTAnA krnA j|g toN bAhr k|> lY< pr mYN tyry koloN duSq toN `nHM dI 17 eh sArIaM g|lM aAKky iwsU ny aAkAS v|l tikaA aty pRArTAnA kItI< “iptA< smM aA igaA hY= aAp,y p¨|tr ^ mihmA dy tM jo p¨|tr tY^ r%iKaA krn dI m»g krdA hM= 16 `h vI es dunIaM nAL sbiDt nhIN hn ijvyN ik mYN es dunIaM nAl sbiDt nhIN hM= 17 `nHM ^ 2 mihmA dy sky= tU pu|tr ^ sAry lokM `%pr aiDkAr s|c duaArA aAp,I syvA lE itaAr kr= tyrIaM id|tA tM jo `h `nHM sB ^ jo tyry duaArA `s ^ id|ty is%iKaAvM s|c hn= 3 18 gX hn< sdIvI jIvn dyvy= ehI amr jIvn hY: ijvyN ik tU mY^ dunIaM iv|c ByijaA hY< mYN vI `nHM 19 tY^ jAn,A< s|cy prmyS¨r aty iwsU msIh ijs ^ tU ^ dunIaM iv|c ByijaA hY= mYN syvA krn lE aAp,y 4 ByijaA hY= mYN `h km pUrA kr id|tA jo tU mY^ krn aAp ^ itaAr kItA hY< tM jo `h vI aAp,y aAp ^ lE ikhA aty mYN tY^ DrtI `%ty mihmAmE kItA hY= syvA lE s|c m¨|c itaAr kr sk,= 5 20 hy iptA< hu, tU aAp,I hAzrI iv|c mY^ mihmAmE “mYN enHM mn¨|KM lE pRArTnA krdA hM pr mYN kr= `s nM dI mihmA nAl ijh/I es dunIaM dI `nHM sAryy lokM lE vI ardAs krdA hM jo enHM lokM 21 isrj,A toN pihlM myry kol sI= dIaM is%iKaAvM sdkA myry iv|c inhcA r|K,gy= iptA 6 “tU mY^ es iv|coN kuJ mn¨|K id|ty ty mYN `nHM ^ tyry mYN ardAs krdA ik lok myry iv|c inhcA r|K,= `h bAry d%isaA ik tU kO, hYN= `h tyry nAl sbiDt hn e|k j|uq hoky rih,= tU myry iv|c hYN ty mYN tyry iv|c= ty pr tU `nHM ^ mY^ id|tA aty `nHM tyry bcnM dI pAl,A mYN pRArTAnA krdA hM ik eh lok vI sA.y iv|c e|k ho 7 kItI= hu, `h jA,dy hn ik jo kuJ vI tU mY^ bKiSaA ky rih,= es trHM dunIaM ivSvAs krygI ik tU mY^ 8 hY tYToN hI aAeaA hY= mYN `nHM ^ `h `pdyS id|ty jo ByoijaA hY= 22 tU mY^ id|ty hn= `nHM ny `s ^ kbUilaA= `nHM ny s|c mYN `nHM ^ `h mihmA id|tI hY jo tU mY^ id|tI hY tM 23 m¨|c eh inhcA kr ilaA ik `h `pdyS tyry toN aAX jo `h e|k ho sk,= ijvyN ik tU ty mYN e|k hM= mYN hn< aty `nHM ny ivSvAs kItA ik tU hI mY^ ByijaA hY= `nHM iv|c invAs krMgA aty tU myry iv|c= es trIky 9 hu, mYN `nHM lE ardAs krdA hM= mYN jgt dy lokM nAl eh sB spUr, ek|trtA iv|c rih,gy aty ifr
  • 137.
    1113 wUhnA 17:24-18:21 10 dunIaM jA, jAvygI ik tU hI hY ijs ny mY^ ByijaA hY= iFr Sm~n ptrs kool ijh/I tlvAr sI `sny aty tU `nHM ^ ipaAr kItA hY= ijvyN tU mY^ ipaAr bAhr k|>I aty srdAr jAjk dy dAs ty clAE aty krdA hYN= `s dA s|jA kn v|> id|tA= (`s nOkr dA nM mlKus 24 11 “iptA< mYN cAhu»dA hM ik ijh/y lok tU mY^ id|ty sI) ifr iwsU ny ptrs ^ ikhA< “aAp,I tlvAr hn< ij|Ty mYN hM `h `%Ty ho, tM jo `h mihmA vyK vAps imaAn iv|c pA= kI mY^ eh du|KM dA ipaAlA< sk, jo tU mY^ id|tI hY= tU mY^ es j|g dI isrj,A ijh/A myry iptA ny mY^ id|tA hY< nhIN pI,A cAhIdA?” 25 toN vI pihlM ipaAr kItA= DrmI iptA< dunIaM tY^ nhIN jA,dI pr mYN tY^ jA,dA hM= aty eh lok jA,dy hn ik tU hI mY^ Byj, vAlA hYN= iwsU ^ a»nAs sAmH,y pyS kItA igaA 26 mYN `nHM ^ ivKAeaA ik tU iks trHM dA hYN aty mYN ( m|tI 26:57 - 58; mrkus 14:53 - 54; l°kA 22:54) 12 ajy Fyr `nHM ^ ivKAvMgA ik ijh/A ipaAr tY^ myry `s toN bAad sYnA aiDkArI aty whUdI pYrydArM 13 iv|c hY< `hI ipaAr `nHM ^ aAp,y iv|c hovygA aty mYN ny iwsU ^ f/ ky bnH ilaA= bnH ky `s ^ a»nAs a|gy `nHM iv|c hovMgA=” ilaMdA igaA= a»nAs kwAfA dA shurA l|gdA sI= aty 14 `s vryH kwAfA srdAr jAjk sI= kwAfA `h sI iwsU bdI b, igaA ijs ny whUdIaM ^ slAh id|tI sI ik sAry lokM lE ( m|tI 26:47 - 56; mrkus 14:43 - 50; l°kA 22:47 - 53) e|k mn¨|K dA mrnA cgA hY= 18 jdoN iwsU ardAs kr hiqaA< tM `h aAp,y cyilaM nAl `%To clA igaA= `h ikdron dI GAqI dy dUsry pAsy cly gX= `%Ty jYtUn dy dRKtM ptrs ny iwsU bAry jAn, toN enkAr kItA dA bAg sI= iwsU aty `s dy cyly `%Ty cly gX= ( m|tI 26:69 - 70; mrkus 14:66 - 68; l°kA 22:55 - 57) 2 15 aty whUdA es TM toN vAkf sI< ik`N ik iwsU aksr Sm~n ptrs aty e|k hor cylA iwsU dy mgr ho aAp,y cyilaM nAl `s TAvyN jMdA sI= e|k whUdA hI tuiraA= `h cylA srdAr jAjk dA vAkF sI aty iwsU 16 sI ijs ny iwsU ^ `s dy vYrIaM h|TIN F/vAeaA sI= dy nAl srdAr jAjk dy ivh/y tIk igaA= pr 3 ifr whUdA `%Ty sYnkM dA e|k j|TA lYky aAeaA< ehI ptrs bAhr drvAzy kol Qihr igaA< dUjA cylA< ijh/A nhIN sgoN `h aAp,y nAl prDAn jAjkM aty FrIsIaM srdAr jAjk ^ jA,dA sI< drvAzy kol aAeaA aty koloN kuJ ipaAdy vI lY aAeaA= `nHM dy h|TM iv|c dIvy< e|k nOkrAnI ^ imilaA< jo ik duaArpAl sI= t|d `h 17 mSAlM aty hiTaAr sn= ptrs ^ a»dr ilaAeaA= `s nOkrAnI ny drvAzy 4 iwsU jA,dA sI ik `s nAl kI ho, vAlA hY= iwsU ty ptrs ^ ikhA< “kI tU vI `s aAdmI dy cyilaM agMh aAeaA aty aAiKaA< “t¨sIN iks ^ l|B kr rhy iv|co e|k hY?” hoN?” ptrs ny jvAb id|tA< “nhIN< mYN nhIN hM=” 5 18 aAdmIaM ny aAiKaA< “nAsrt dy iwsU dI=” eh srdI dA mØsm sI nOkrM aty pYhrydArM ny iwsU ny aAiKaA< “mYN hI iwsU hM=” whUdA ijsny iwsU bAhr a|g bAlI hoE sI aty `h a|g dy aAly duaAly ^ `s dy vYrIaM h|TIN F/vAeaA sI< `h vI `s j|Ty K/y hoky syk rhy sn= ptrs vI enhM lokM iv|c K/A iv|c K/A sI= syk irhA sI= 6 jdoN `s ny `nHM lokM ^ aAiKaA< “mYN iwsU hM” `h aAdmI ipCMh hqy ty BUjy i.|g pX= srdAr jAjk ny iwsU ^ svAl kIty 7 iwsU ny `nHM ^ m¨/ pu%iCaA< “t¨sIN iks dI tlAS ( m|tI 26:59 - 66; mrkus 14:55 - 64; l°kA 22:66 - 71) 19 kr rhy ho?” srdAr jAjk ny iwsU ^ `s dy cyilaM bAry aty< aAdmIaM ny aAiKaA< “nAsrt dy iwsU dI=” jo `pdyS `s ny smJAX sn< `nHM bAry pRSn kIty= 8 20 iwsU ny ikhA< “mYN t¨hA^ aAiKaA tM hY ik mYN hI iwsU iwsU ny aAiKaA< “mYN hmySA lokM ^ KulHyaAm boilaA hM< es lE jykr t¨sIN mY^ tlAS rhy ho tM enHM lokM hM= mYN hmySA pRArTnA sTAn aty m»dr iv|c hI `pdyS 9 ^ jA, id`=” eh iwsU dI aAK,I ^ pUrn krn id|ty hn< ij|Ty sAry whUdI e|ktr hu»dy hn= mYN kdy 21 lE vApiraA< “mYN `nHM iv|cNo koE nhIN guaAeaA ijnHM iksy ^ gupt tOr ty is|iKaA nhIN id|tI= tM ifr tU ^ tU mY^ id|tA hY=” mY^ aijhy svAl ik`N kr irhA hY? `nHM lokM ^ puC
  • 138.
    wUhnA 18:22-19:6 1114 ijnHM myrIaM is%iKaAvM su,IaM hn= `h jA,dy hn iwsU ^ `s ny aAp,y kol bulAeaA aty puiCaA< “kI tU ik mYN kI aAiKaA hY=” whUdIaM dA rAjA hY?” 22 34 jdoN iwsU ny eh aAiKaA tM `s kol K/y pYhrydArM iwsU ny aAiKaA< “kI tU eh aAp,y aAp p¨|C irhA iv|coN e|k ny `s ^ mAiraA ty aAiKaA< “tY^ srdAr hY jM dUjy lokM ny tY^ myry bAry k|uJ aAiKaA hY?” 35 jAjk ^ es trHM nhIN bol,A cAhIdA=” iplAtus ny ikhA< “mYN e|k whUdI nhIN hM tyry 23 iwsU ny aAiKaA< “jykr mYN Zlt boilaA hM< tM aAp,y hI lok aty prDAn jAjk tY^ myry kol ilaAX lokM sAmH,y d|s mYN kI glt boilaA hY= pr jykr mYN hn= tU kI Zlt kItA hY?” 36 shI boilaM hM< tM tU mY^ ik`N ku|iqaA hY?” iwsU ny aAiKaA< “myrA rAj es dunIaM dA nhIN 24 tM ifr a»nAs nyy iwsU ^ srdAr jAjk kwAfA hY= jykr eh es dunIaM dA hu»dA tM myry syvk `nHM kol Byj id|tA= iwsU ^ `nHM ajy vI binHaA hoeaM sI= nAl l/dy aty mYN whUdIaM dy hvAly nA kItA jMdA= pr myrA rAj iksy hor TM dA hY e|ToN dA nhIN=” 37 ptrs dA fyr JUQ bol,A iplAtus ny aAiKaA< “es dA mtlb tU e|k ( m|tI 26:71 - 75 mrkus 14:69 - 72; l°kA 22:58 - 62) rAjA hY?” 25 Sm~n ptrs a|g kol K/HA sI aty aAp,y aAp iwsU ny aAiKaA< “tU jo aAiKaA `h s|c hY= mYN e|k ^ in|GA kr irhA sI= dUjy aAdmIaM ny ptrs ^ ikhA< rAjA hM= mYN esy lE jnm ilaA aty esy kAr, “kI tU vI `s dy cyilaM iv|coN e|k hY?” dunIaA ty aAeaA tM jo mYN sicaAE dI gvAhI dy pr ptrs ny hAmI nA BrI= `s ny ikhA< “nhIN< mYN skM= aty hr mn¨|K jo sicaAE nAl sbiDt hY `h nhIN hM=” myrI aAvAz su,dA hY=” 26 38 srdAr jAjk dy syvkM iv|coN e|k `%Ty sI aty iplAtus ny ikhA< “s|c kI hY?” eh aAK, toN eh aAdmI `h mn¨|K dA sbDI sI ijs dA ptrs ny bAad< `h Fyr toN whUdIaM kol igaA aty `nHM ^ kn v%i>aA sI tM `s syvk ny ikhA< “kI mYN tY^ `s aAiKaA< “es aAdmI ty lA`, vAsty mY^ koE doS 39 aAdmI (iwsU) nAl bAZ iv|c vyiKaA sI=” nhIN l%iBaA= pr eh t¨hA.A irvAz hY ik mYN t¨hA.y 27 pr ifr ptrs ny aAiKaA< “nhIN< mYN `sdy nAl lE psAh dy it`hAr dy smyN e|k kYdI ^ m¨kt kr nhIN sM⁄” aty `sy vyly e|k k|uk/ ny bMg id|tI= skdA hM= so kI tsIN cAhdy ho ik mNY thA.y lE whdIaM ¨ » ¨ U dy rAjy ^ m¨kt kr dyvM?” 40 iwsU ^ iplAtus kol iljAeaA igaA tM whUdI `%cI aAvAz iv|c cIky< “nhIN< `s ^ ( m|tI 27:1 - 2< 11 - 31; mrkus 15:1 - 20; l°kA 23:1 - 25) nhIN< pr tU br|bAs ^ m¨kt kr dy=” br|bAs e|k .AkU 28 td whUdI iwsU ^ kwAfA dI kichrI coN k|> ky sI= rAjpAl dy mihl iv|c lY gX= ajy bhut svyrA sI pr whUdI kichrI dy a»dr nhIN gX= `h aAp,y aAp ^ iBRSq nhIN sI krnA cAhu»dy ik`Nik `h psAh dy 19 td ifr iplAtus ny iwsU ^ f/ ky ko/y mArn 2 dA hukm id|tA sYnkM ny ki.aM dA tAj gud ky `s dy isr ty pAeaA aty `s ^ bYNgnI colA 29 3 it`hAr dA Bojn krnA cAhu»dy sn= es lE phnAeaA= bAr-bAr sYnk aA, ty `s ^ aA ky iQ|Q iplAtus `nHM kol bAhr aAeaA aty puiCaA< “t¨sIN krn l|gy< “hy whUdIaM dy rAjA< nmskAr=” es dy es mn¨|K dy isr kI doS lgA`Ndy ho?” nAl hI `sdy mU»h ty cpy/M vI mArdy rhy= 30 4 whUdIaM ny ikhA< “eh e|k burA aAdmI hY< es iplAtus ny ifr bAhr aAky whUdIaM ^ aAiKaA< lE asIN es ^ tyry kol lYky aAX hM=” “vyKo< mYN `s ^ bAhr t¨hA.y kol ilaA irhA hM= t¨hA^ 31 iplAtus ny whUdIaM ^ aAiKaA< “t¨sIN whUdI ptA ho,A cAhIdA hY ik mY^ `s ty doS lA`, vAsty 5 aAp,y aAp hI es ^ lY jAvo aty aAp,I SrHA an¨sAr kuJ vI nhIN l%iBaA” ifr iwsU bAhr aAeaA< `s dy es dA inr,A kro=” isr ty ki.aM dA tAj aty SrIr duaAly bYNgnI cogA whUdIaM ny jvAb id|tA< “pr t¨hA.I SrHA sA^ iksy pAeaA hoeaA sI= iplAtus ny whUdIaM ^ ikhA< “vyKo< ^ mØt dI szA dy, dI aAigaA nhIN hY=” es mn¨|K ^ eh hY=” 32 6 ijvyN iwsU ny aAp,I mØt bAry ikhA sI< ik `h jdoN prDAn jAjkM aty whUdI pYhrydArM ny es iks trHM mrygA< `sy ^ pUrn krn lE `h vApiraA= ^ vyiKaA tM `nHM rOlA pAeaA< “es ^ slIb idP⁄ 33 iplAtus mihl a»dr vAps clA igaA aty `%Ty slIb idP=”
  • 139.
    1115 wUhnA 19:7-29 18 pr iplAtus ny ikhA< “t¨sIN aApy es ^ lY jAvo aty iv|c `s ^ “glg|TA” kih»dy hn= `%Ty `nHM ny slIb dy id`< pr mY^ es ty doS lA`, lE kuJ vI iwsU ^ slIb id|tI= `%Ty do mn¨|K hor sn ijnHM ^ nhIN l%iBaA=” iwsU nAl slIb id|tI gE sI= e|k e|k mn¨|K `s dy 7 19 whUdIaM ny aAiKaA< “sA.y kol SrHA hY aty es dy dohIN pAsIN< aty iwsU ivcAly= iplAtus ny e|k icnH an¨sAr eh mrn wog hY ik`Nik es ny eh aAiKaA p|qI ilKvA ky slIb `%pr qgvAE ijs ty eh iliKaA 20 hY ik eh prmyS¨r dA p|utr hY=” hoeaA sI< “iwsU nAsrt whUdIaM dA rAjA=” eh 8 jd ipltus ny eh g|l su,I td `h hor vI .r icnH p|qI ebrAnI< lAtInI aty wUnAnI BASA iv|c ilKI 9 igaA= `h m¨/ mihl ^ igaA aty iwsU ^ aAiKaA< hoE sI= bhut sAry whUdIaM ny eh skyt pi/HaA< ik`N “tU ik|ToN aAeaA hYN?” pr iwsU ny `s ^ koE jvAb ik ijs jgHM `s ^ slIb id|tI gE sI< Sihr dy ny/y 10 21 nA id|tA= iplAtus ny ikhA< “kI tU myry nAl bol, toN hI sI= prDAn whUdI jAjkM ny iplAtus ^ ikhA ik< enkArI hYN? kI tU nhIN jA,dA ik myry kol eh SktI “eh nA ilK< ‘`h whUdIaM dA rAjA hY=’ sgoN eh hY ik mYN BAvyN tY^ C|. dyvM ty BAvyN slIb ty mAr ilK ik< ‘`s ny aAiKaA< ik mYN whUdIaM dA rAjA hM=’” 22 dyvM?” iplAtus ny aAiKaA< “ jo mYN iliKaA hY< `s^ mYN 11 iwsU ny aAiKaA< “eh SktI< jo myry `%pr tyry kol hu, nhIN bdl skdA=” 23 hY prmyS¨r duaArA id|tI hoE hY= es lE ijs aAdmI jdoN sYnkM ny iwsU ^ slIb id|tI< `nHM ny `s dy ny mY^ tyry h|TIN F/vAeaA hY `h v|D pAp dA doSI vstr lX aty `nHM ^ cAr ih%isaM iv|c vi.aA= hY=” hryk ispAhI dA e|k ih|sA= `nHM ny `s dA ku/tA vI 12 es toN bAad iplAtus ny iwsU ^ aAzAd krn dI lY ilaA= eh e|k isry toN T|ly t|k e|ko hI quk/y dA 24 bhut koiSS kItI= pr whUdI rOlA pA rhy sn< “jo koE bui,aA hoeaA sI= ispAhIaM ny aAps iv|c ikhA< vI es ^ bAdSAh QihrAvygA `h kYsr dy i˘KlAf hY= “sA^ es ku/ty ^ ih%isaM iv|c nhIN pA/nA cAhIdA< es lE jykr tU es aAdmI ^ C|.yNgA tM es dA sgoN asIN prcIaM pA ky vyK lYNdy hM eh iks dy ih|sy mtlb tU kYsr dA im|tr nhIN hY=” aA`NdA hY= eh es lE hoeaA tM jo poTI dA kTn 13 iplAtus eh g|lM su, ky iwsU ^ bAhr p|Tr dy pUrA ho sky= cbUtry nM dy TM kol ilaAeaA=(ijs ^ ebrAnI BASA* iv|c “g|bTA” aAiKaA jMdA hY) aty inaMkAr dI kursI “`nHM myry vstr vI aAps ’c v. lX aty myry 14 ty bYQ igaA= eh tkrIbn dupihr sI aty eh kpi/aM ty prcI su|qI=” zbUr 22:18 psAh dy it`hAr dI itaArI dA idn sI= iplAtus ny whUdIaM ^ ikhA< “eh vyKo< t¨hA.A rAjA e|Ty hY=” tM ispAhI ny e`N kItA= 15 25 whUdIaM ny .. pAE “es ^ dUr lY jAP< es ^ iwsU dI mAtA `s dI slIb dy kol K/HI sI= `s lY jAP aty es ^ slIb idP=” dI mM dI BY,< klops dI ptnI mirwm aty mirwm 26 iplAtus ny `nHM ^ pu%iCaA< “kI t¨sIN cAhu»dy ho ik mYN mgdlInI vI KlotIaM sn= iwsU ny aAp,I mAtA ^ t¨hA.y rAjy ^ slIb dyvM?” vyiKaA= aty ijs cyly ^ b/A ipaAr kItA sI vI `%Ty pRDAn jAjk ny aAiKaA< “sA.A isrF e|k hI rAjA hI K/A sI tM `s ny ap,I mAtA ^ ikhA< “ipaArI 27 hY< kYsr=” aØrt⁄ eh irhA tyrA p¨|tr=” td iwsU ny `s cyly ^ 16 tM iplAtus ny iwsU ^ slIb dy, lE whUdIaM dy aAiKaA< “tyrI mAtA e|Ty hY=” tM es toN bAad `h hvAly kr id|tA= cylA iwsU dI mAtA ^ aAp,y Gr aAp,y kol lY igaA= iwsU ^ slIb ty c/HAeaA igaA iwsU dI mØt ( m|tI 27:32 - 44; mrkus 15:21 - 32; l°kA 23:26 - 43) ( m|tI 27:45 - 56; mrkus 15:33 - 41; l°kA 23:44 - 49) 17 28 ispAhI iwsU ^ lY gX= `s ny aAp,I slIb aAp iwsU jA,dA sI ik sB kuJ spUrn ho c¨%ikaA sI= c¨|kI aty KoprI nAmyN TM ty igaA= aty ebrAnI BASA es lE poTI iv|c jo iliKaA hY `s ^ pUrA krn lE 29 `s ny aAiKaA< “mYN ipaAsA hM=”* `%Ty e|k v|.A ebrAnI BASA ebrAnI jM arAmI< ebrAnI BASA vrgA mrtbAn isrky dA BiraA hoeaA sI tM ispAhIaM ny e|k BASA ijh/I pihlI sdI EsvI iv|c bhut sAry whUdI boldy sn= “mYN ipaAsA hM” zbUr 22:15; 69:21
  • 140.
    wUhnA 19:30-20:12 1116 e|k sp»j ^ `s iv|c iBgoeaA aty `s sp»j ^ zUfy sI= `%Ty e|k nvIN kbr sI ijs iv|c kdy vI iksy ^ nA dy pODy dI qih,I nAl bn ky< `s ^ iwsU dy mU»h t|k dFnAeaA nhIN igaA sI= 30 42 `%pr `QAeaA= jd iwsU ny isrky dA svAd diKaA< y aAdmIaM ny iwsU ^ `s kbr iv|c pA id|tA ik`N `s ny aAiKaA< “eh pUrA ho igaA hY=” td iwsU ny j¨ eh ny/y sI aty sbt dy idn lE itaArI dA idn ap,A isr invAeaA aty jAn dy id|tI= vI sI= 31 eh idn itaArI dA idn sI aty aglA idn sbt dA idn sI= whUdI eh nhIN cAhu»dy sn ik loTM kuJ cyilaM ny iwsU dI kbr ^ KAlI pAeaA slIb ty qgIaM rih,= ik`N ik sbt dA idn `nHM ( m|tI 28:1 - 10; mrkus 16:1 - 8; l°kA 24:1 - 12) lE bhut KAs sI= `nHM iplAtus a|gy byntI kItI ik `h `nHM dIaM l|tM to/n dI aAigaA dyvy< tM jo `h jldI mr jA, aty slIbM toN jldI hI loTM ^ 20 hFty dy pihly idn< aimRt vyly< mirwm mgdlInI kbr kol gE< ij|Ty iwsU dA SrIr ipaA hoeaA sI= ajy hnyrA hI sI= `s ny vyiKaA ijs 32 2 `tAiraA jA sky= tM ispAhI aAX aty `nHM ny pihly p|Tr ny kbr >kI hoE sI `h hiqaA hoeaA sI= tM aAdmI dIaM l|tM to/IaM ijs ^ iwsU nAl slIb id|tI mirwm n|sdI hoE Sm~n ptrs aty iwsU dy hor gE sI= Fyr `nHM ny dUjy aAdmI dIaM vI l|tM to/ cyilaM ijnHM ^ iwsU ny ipaAr kItA sI< kol gE= `s 33 id|tIaM= pr jdNo ispAhI iwsU kl phcy tM kI viKaA o »u y ny `nHM ^ aAiKaA< “`nHM ny pRBU ^ kbr iv|coN k|> ik iwsU tM pihlM hI mr c¨|kA hY< es lE `nHM ny `s ilaA hY aty asIN nhIN jA,dy ik `nHM ny `s ^ ik|Ty 34 dIaM l|tM nA to/IaM= pr `nHM iv|coN e|k ispAhI ny r|iKaA hY?” 3 tlvAr k|>I aty iwsU dI v|KI iv»n id|tI= `s dy tM ptrs aty dUjy cyly ny kbr v|l jA,A SurU 35 4 SrIr iv|coN lhU aty pA,I aAeaA= (ijs ny eh sB kItA= `h dovyN B|j rhy sn pr dUjA cylA ptrs vyiKaA gvAhI id|tI aty `s dI gvAhI s|cI hY< `h nAloN tyz B|j irhA sI aty kbr kol pihlM phu»c 5 jA,dA jo `h kih irhA hY s|c hY= `s ny gvAhI id|tI igaA= `s ny T|ly Juk ky a»dr vyiKaA tM `s ny `h tM jo t¨sIN vI ivSvAs kr skoN=) ilnn dy kp/y `%Ty pX hoX vyKy< pr `h a»dr nA 36 6 eh poTI dI kih,I ^ pUrA krn lE vApiraA: igaA= td Sm~n ptrs vI `s dy mgr aA phu»cA 37 “`s dI koE h|.I nhIN to/I jAvygI=”* aty dUjI aty `h kbr dy a»dr v/ igaA `s ny vI `%Ty ilnn 7 poTI aAKdI hY< “lok `s ivaktI v|l vyK,gy ijs ^ dy k|p/y pX vyKy= `s ny `h kp/A vI vyiKaA ijh/A `nHM ny tlvAr nAl ivinaA sI=”* iwsU dy isr ty lpyiqaA hoeaA sI= aty `h kp/A tih krky `nHM ilnn dy k|pi/aM toN h|q ky e|k pAsy ipaA 8 iwsU ^ dfnA`,A hoeaA sI= ifr dUjA cylA vI a»dr igaA eh `h ( m|tI 27:57 - 61; mrkus 15:42 - 47; l°kA 23:50 - 56) cylA sI ijh/A ik kbr `%ty ptrs toN pihlM phu»cA 38 es toN bAad airmTyaA dy wUsuf ny iplAtus ^ sI= jd `s ny eh sB vApiraA vyiKaA tM `s ^ 9 iwsU dy SrIr^ lY jA, lE byntI kItI= ik`N j¨ inhcA hoE= `h cyly `doN t|k eh nA smJ sky sn wUsuF whUdIaM toN .rdA sI< `h iwsU dA gupt cylA ik poTIaM iv|c kI iliKaA hoeaA sI< ik iwsU ^ mØt toN sI= iplAtus ny `s ^ iwsU dy SrIr ^ lY jA, dI `BrnA cAhIdA hY= aAigaA dy id|tI tM wUsuf aAeaA aty iwsU dI loT ^ 39 `%ToN lY igaA= inkudym¨s wUsuf dy nAl igaA= inkudym¨s `hI sI ijh/A e|k vAr rAt ^ iwsU kol iwsU dA mirwm mgdlInI a|gy pRgq ho,A igaA sI= `h aAp,y nAl cONtI ilqr dy krIb gDrs ( mrkus 16:9–11) 10 nAl imiSRt ~d ilaAeaA= Fyr cyly Gr ^ vAps m¨/y= mirwm ajy vI kbr 40 11 enHM dohM aAdmIaM ny iwsU dI loT c¨kI aty dy bAhr K/HI ro rhI sI= jdoN `h ro rhI sI tM roNdI 12 whUdIaM dy dfnA`, dy irvAz m¨tAbk smgrI pAky roNdI ny Juk ky kbr a»dr vyiKaA= mirwm ny do dUt e|k ptly ilnn dy k|p/y nAl `s dy SrIr ^ lpyiqaA= sfyd poSAk pAX hoX vyKy< `h `%Ty bYQy hoX sn ij|Ty 41 ijs jgHA iwsU ^ slIb id|tI gE sI `%Ty e|k bAg iwsU dA SrIr pAeaA hoeaA sI= e|k dUt iwsU dy isr vAly pAsy bYQA sI ty dUjA dUt `s dy pYrM vAly pAsy “`sdI ... to/I jAvygI” zbURr 34:20 eh ivcAr kUc 12:46 bYQA hoeaA sI= “lok ... iv»inHaM sI” zkrwAh 12:10
  • 141.
    1117 wUhnA 20:13-21:6 13 25 dUtM ny mirwm ^ puiCaA< “hy aØrt< tU ro ik`N bArHM iv|coN e|k sI= dUjy cyilaM ny TomA ^ d%isaA< rhI hY?” “asIN pRBU dy drSn kIty hn=” TomA ny ikhA< “mYN `doN mirwm ny `%tr id|tA< “kuJ lokM ny myry pRBU dA t|k wkIn nhIN krMgA jd t|k mYN `s dy h|TM iv|c SrIr lY ilaA hY< ty mYN nhIN jA,dI ik `nHM ny `s ^ myKM dy icnH ty Cyd nA vyKM aty aAp,I `Ngl `nHM 14 ik|Ty r%iKaA hY=” jdoN `s ny eh aAiKaA aty aAsy< TAvM iv|c pAky nA vyK lvM ij|Ty myKM g|.IaM gEaM pAsy m¨/I< tM `%Ty `s ny iwsU ^ Ki/HaM vyiKaA pr sn aty aAp,A h|T `s dI v|KI ty nA r|K lvM=’ 26 `h eh nhIN sI jA,dI ik eh iwsU hI hY= e|k hFty bAad cyly `sy Gr iv|c ifr e|ktr 15 iwsU ny `s ^ ikhA< “myrI ipaArI aØrt< tU ik`N hoX= TomA `nHM dy nAl sI= drvAzy bd sn pr iwsU ro rhI hY? aty tU iks ^ l|B rhI hY?” `nHM iv|c iFr aA, ky K/A ho igaA aty aAiKaA< “SMtI mirwm ny soicaA ik SAed eh aAdmI es bAg t¨hA.y nAl hovy=” 27 dA mAlI hY< aty `s ^ aAiKaA< “jnAb< jy t¨sIN `s ^ td iwsU ny TomA ^ ikhA< “aAp,I `Ngl e|Ty r|K< lY gX ho< tM mY^ d|so ik t¨sIN `s ^ ik|Ty r%iKaA hY= aty myry h|TM v|l vyK= aAp,A h|T myrI v|KI ty r|K= 16 tM jo mYN jA skM aty `s ^ lY lvM=” iwsU ny `s ^ S|k nA kr sgoN ivSvAs kr=” 28 aAiKaA< “mirwm=” mirwm m¨/I aty iwsU v|l t%ikaA TomA ny iwsU ^ aAiKaA< “myry pRBU aty myry prmySr=” ¨ 29 aty ebrAnI BASA iv|c bolI< “r%bonI” BAv “gurU=” iwsU ny TomA ^ ikhA< “tU jo mY^ vyiKaA es krky 17 iwsU ny `s ^ aAiKaA< “mY^ nA F/⁄ ajy mYN aAp,y prtIt kItI hY= D»n `h ijnhM ny nhIN vI vyiKaA iptA kol nhIN igaA= pr tU myry BrAvM kol jA aty ifr vI prtIt kItI=” `nHM ^ eh d|s: mYN vAps aAp,y aty tyry iptA kol jA irhA hM= myry prmyS¨r aty tyry prmyS¨r kol=” wUh»nA ny eh pustk ik`N ilKI 18 30 mirwm mgdlInI cyilaM kol gE aty `nHM ^ iwsU ny hor vI kE kirSmy kIty ijh/y `sdy cyilaM jA ky d%isaA< “mYN pRBU ^ vyiKaA hY=” aty `s ny `nHM ny vyKy= `h kirSmy es pustk iv|c nhIN ilKy gX 31 ^ `h g|lM vI d|sIaM jo iwsU ny `s ^ aAKIaM sn= hn= eh g|lM ilKIaM gEaM hn tM jo t¨sIN ivSvAs kr sko ik iwsU hI msIh aty prmyS¨r dA p|utr hY= aty iwsU dA aAp,y cyilaA a|gy pRgq ho,A prtIt krky< `s dy nM rAhIN t¨sIN jIvn K|q sko= ( m|tI 28:16 - 20; mrkus 16:14 - 18; l°kA 24:36 - 49) iwsU dA s|t cyilaM ^ pRgq ho,A 19 `sy idn dI SAm< hFty dy pihly idn< sAry cyly e|ksAT e|ktr hoX= `nHM ny sAry drvAzy bd kr lX ik`N ik `h whUdIaM toN .rdy sn= t|d iwsU 21 bAad iv|c iwsU ny aAp,y -aAp ^ cyilaM a|gy drSAeaA= eh itibirwAs dI JIl ty 2 vApiraA= kuJ cyly `%Ty ek|tr hoX sn= `h Sm~n `nHM kol aAky `nHM sAmH,y K/A ho igaA aty aAK, ptrs< TomA< ijh/A ik didm¨s khA`NdA hY< n|TAinXl 20 l|gA< “t¨hA^ SMtI imly=” jdoN iwsU ny eh aAiKaA jo glIl dy kAnA toN sI< zbdI dy p¨|tr aty `s dy 3 tM `sdy cilaM ^ aAp,y hT aty aAp,I vKI ivKAE= y | | cyilaM iv|coN do hor sn= Sm~n ptrs ny ikhA< “mYN cyly pRBU ^ vyK ky b/y pRSn hoX= m|CIaM f/n jMdA hM=” 21 td iwsU ny m¨/ ikhA< “t¨hA^ SMtI imly⁄ mYN t¨hA^ dUjy bAkI cyilaM ny ikhA< “asIN vI tyry nAl cldy 22 Byj irhA hM ijvyN iptA ny mY^ G%ilaA hY=” mgroN hM=” tM sAry cyly gX aty by/I iv|c c/H gX= `nHM iwsU ny eh aAiKaM `s ny aAp,y cyilaM `%pr fUk `s rAt m|CIaM f/n dI bhut koiSS kItI pr `h mArI= iwsU ny aAiKaA< “piv|tr aAtmA pRApt kro= koE m|CI nA f/ sky= 23 4 jdoN t¨sIN lokM dy pAp m¨aAf kro tM `nM dy pAp aglI svyr iwsU iknAry ty KlotA sI pr cyilaA ^ 5 m¨aAf kIty jA,gy< ty jy t¨sIN `nHM dy pApM ^ nA bKSoNgy nhIN ptA sI ik `h iwsU sI= td iwsU ny cyilaM ^ tM `nHM dy pAp bKSy nhIN jA,gy=” ikhA< “im|tro kI t¨sIN m|CI f/I?” cyilaM ny aAiKaA< “nhIN=” 6 iwsU dA TomA a|gy pRgq ho,A iwsU ny `nHM ^ ikhA ik aAp,A jAl by/I dy s|jy 24 jd iwsU `nHM kol aAeaA tM TomA< ijs ^ dIdums pAsy pA,I iv|c su%qo `%Ty t¨hA^ kuJ m|CIaM iml,gIaM vI aAKdy sn< `%Ty cyilaA iv|c nhIN sI= TomA `nHM tM cyilaM ny e»J hI kItA= `nHM ^ `%Ty m|CIaM imlIaM=
  • 142.
    wUhnA 21:7-25 1118 ijvyN ik jAl bhut BArA ho igaA hovy ty `h es ^ ptrs `dAs ho igaA es lE ik iwsU ny tIjI by/I v|l iK|c, dy awog sn= vAr `s ^ puiCaA ik< “kI tU myry nAl ipaAr krdA 7 `h cylA ijs ^ iwsU ny ipaAr kItA `s ny ptrs hYN=” ptrs ny ikhA< “pRBU tU sB kuJ jA,dA hY ik mYN ^ ikhA< “`h pRBU hY=” jd ptrs ny `s ^ eh tyry nAl ipaAr krdA hY=” 18 kih»idaM s¨i,aA< “`h pRBU hY=” `s ny aAp,A kp/A iwsU ny ptrs ^ ikhA< “myrIaM By.M* cAr= mYN aAp,y aAly duaAly lpyq ilaA aty pA,I iv|c CAl tY^ s|c aAKdA jdoN tU jvAn sI tU l|k duaAly mAr igaA (es toN pihlM m|CIaM F/dy hoX `s ny pyqI bn ky ij|Ty tyrA jIa krdA tU tur jMdA sI< pr 8 aAp,y k|p/y lAhy hoX sn=) dUjy cyly by/I iv|c ndI jd tU bu>A hovyNgA tU aAp,y h|T bAhr FYlAvyNgA aty dy k>y v|l ^ cly gX aty m|CIaM dA BiraA hoeaA koE hor ivaktI tyry l|k duaAly kmr ks bnyHgA aty jAl iK|c, l|gy= `h iknAry toN koE sO ku gz dI dUrI ij|Ty tyrA jIa nhIN krygA jA, ^ `h tY^ `%Ty lY 9 ty hI sn= jdoN cyly pA,I iv|coN bAhr aAX aty zmIn jAvygA=” 19 ty phu»cy< `%Ty `nHM ny a|g vyKI= es `%ty e|k m|CI iwsU ny `s ^ eh sUct krn lE ikhA ik 10 aty roqI pE sI= iwsU ny aAiKaA `h “m|CI ilaAP prmyS¨r ^ mihmAmE krn lE ptrs iks trHM dI ijh/I t¨sIN hu,y F/I hY=” mØt mrygA= aty eh kih ky `s ny aAiKaA< “myrA 11 Sm~n ptrs by/I iv|c igaA aty jAl ^ iknAry an¨sr, kr=” 20 ty iK|c ilaAeaA= eh< e|k sO trivjA v|.IaM m|CIaM ptrs aAsy-pAsy m¨i/aA aty vyiKaA ik ijs ^ nAl BiraA hoeaA sI BAvyN mCIaA b/IaM BArIaM iwsU ny bhut ipaAr kItA sI `h cylA ip|Cy aA irhA sn pr jAl tM vI nA pAiqaA= sI= eh `h cylA sI ijh/A `s rAt dy KA,y vyly iwsU 12 iwsU ny `nHM ^ aAiKaA< “aAP ty aAky KAvo=” iksy v|l JuikaA sI ty aAiKaA sI “pRBU< tY^ duSm,M h|TIN 21 cyly iv|c `s ^ eh p¨|C, dA hONslA nhIN sI< “tU kO, kO, F/vAXgA?) jdoN ptrs ny `s cyly ^ aAp,y 13 hYN?” `h jA,dy sn ik eh pRBU hI sI= iwsU aAeaA< ip|CoN aA`NidaA pAeaA tM `s ny iwsU ^ p|uiCaA< “pRBU roqI lE aty `nHM ^ dy id|tI= e»J hI m|CI vI lE jI es dy bAry t¨hA.A kI iKaAl hY? es nAl kI 14 aty `nHM ^ id|tI= mØt toN `Brn toN bAad eh bItygI?” 22 tIjI vAr sI ik iwsU cyilaM ^ pRgq hoeaA sI= iwsU ny `%tr id|tA< “jy mYN cAvHM ik myry aA`, t|k `h jIvy< tM tY^ kI? tU myry ip|Cy ho tur=” 23 iwsU dA ptrs nAl g|l krnM tM eh khA,I cyilaM iv|c fYl gE= `h 15 `nHM dy KA hq, toN bAad< iwsU ny Sm~n ptrs aAK rhy sn ik eh cylA< ijs ^ iwsU ny bhut ^ aAiKaA< “Sm~n< wUh»nA dy p¨|tr< kI ij»nA ipaAr ipaAr kItA< nhIN mrygA= pr iwsU ny eh nhIN eh lok mY^ krdy hn tU mY^ enHM lokM nAloN v|D aAiKaA sI ik `h nhIN mrygA= sgoN asl iv|c ipaAr krdA hYN?” ptrs ny ikhA< “hM pRBu jI< tU aAiKaA sI “jy mYN cAvHM myry aA`, t|k `h zrUr jIvy jA,dA hY ik mYN tY^ ipaAr krdA hM=” tM t¨hA^ kI?” 24 td iwsU ny ptrs ^ ikhA< “myry lyl* cAr=” y eh `h cylA hY ijs ny enHM g|lM dI gvAhI 16 iwsU ny ifr ptrs ^ aAiKaA< “hy Sm~n wUh»nA id|tI hY= aty ijsny eh g|lM ilKIaM aty asIN jA,dy dy p¨|tr kI tU mY^ ipaAr krdA hY?” ptrs ny ikhA< hM ik `sdI pRmA,ktA s|cI hY= 25 “hM pRBU tU jA,dA hY ik mYN tY^ ipaAr krdA hM=” td iwsU ny hor vI bhut g|lM kItIaM= jy `h sArIaM iwsU ny ptrs ^ aAiKaA “myrIaM By.M dA iKaAl krIN=” e|k e|k krky ilKIaM jMdIaM tM mYN smJdA hM ik 17 tIjI vAr iwsU ny ifr ptrs ^ aAiKaA< “Sm~n< sArIaM pustkM ilKy jA, lE SAed sArI dunIaM wUh»nA dy p¨|tr< kI tU mY^ ipaAr krdA hYN?” vI kAFI nA hudI= lyly eh Sbd iwsU ny aAp,y cyilaM lE vritaA= By. By. Sbd iwsU ny aAp,y cyilaM lE vritaA=
  • 143.
    1119 rs°lM dy krt|b 9 l°kA v|loN e|k hoor poTI jdoN iwsU eh g|lM rsUlM ^ kih hiqaA< `h surgM 1 ipaAry iT`iFlus< ijh/I mYN pihlI poTI ilKI sI `h< iwsU ny jo kuJ kItA aty isKAeaA sI< `s 2 bAry ilKI sI= mYN iwsU dy sAry jIvn bAry SurU toN lY ky v|l iljAeaA igaA= jdo rsUl `s ^ vyK rhy sn< vyKidaM hI vyKidaM iwsU ek b|dl iv|c `nHM dIaM a|KM toN Phly ho igaA= 10 iwsU alop ho irhA sI `s idn t|k iliKaA hY< jdoN `h surgM ^ cu%ikaM ty rsUl `s ^ akAS iv|c vyK rhy sn= acAnk do igaA sI= es GqnA toN pihlM< `sny piv|tr aAtmA j,y sFyd k|p/y pAX hoX `nHM dy nAl aAky K/Hy ho 11 rAhIN `nHM rsUlM* ^ ihdAetM id|tIaM ijnHM ^ `sny gX= `nHM dohM ny rsUlM ^ aAiKaA< “hy glIlI dy 3 cui,aA sI= `s `pr»t `s ny rsUlM ^ ehI loko< t¨sIN e|Ty K/Hy hoky aAkAS v|l ik`N vyK rhy ho? drSAeaA ik nbI ij~NdA sI= iwsU ny bhut SktI eh iwsU ijh/A tuhA.y koloN akAS `%pr `QA ilaA SAlI kirSmy krky eh sAibt kr id|tA= `s dy mØt igaA hY< eh `sy trHM vAps aAvygA ijvy t¨sIN es toN prtn toN bAad< ky cAlI idnM t|k< rsUlM ny `s ^ DrtI toN svrg v|l jMidaM vyiKaM hY=” 4 ^ bhut vArI vyiKaA= iwsU ny prmyS¨r dy rAj bAry vI d%isaA= e|k vAr jdoN iwsU `nHM nAl Bojn kr irhA nvyN rs°l dA cui,aA jA,A 12 sI< tM `s ny `nHM ^ wrUSlm toN bAhr nA jA, ^ vI t|d rsUl jYtUn dy phA/ v|loN wrUSlm ^ gX aAiKaA= `s ny ikhA< “prmyS¨r ny tuhA^ koE vcn (eh phA/ wrUSlm toN ek–a|D mIl dI vAq ty hY) 13 id|tA sI ijs bAry ik mYN tuhA^ pihlM vI d|s cu|ikaA rsUl Sihr ^ gX aty `s jgHA ty Qihry ij|Ty `h hM= t¨sIN e|Ty (wrUSlm) iv|c `s vcn dy pUrA ho, pihlM rih»dy sn= eh kmrA pØ/IaM c/H ky sI= `%Ty 5 dI `.Ik iv|c rho= wUhnA ny lokM ^ pA,I nAl eh rsUl sn: ptrs< wUhnA< wAkUb< a»idRwAs< iFil|ps< u bpitsmA id|tA< pr To/y hI idnM iv|c< tuhA^ piv|tr TomAs< brTulmE< m|tI aty wAkUb hlFA dA p¨|tr aAtmA nAl bpitsmA id|tA jAvygA=” Sm~n jo zylotys dy nM nAl jAi,aA jMdA sI aty whUdA< wAkUb dA p¨|tr= 14 iws° ^ surgM iv|c iljAeaA jA,A sAry rsUl e|kQy rih rhy sn aty `h `sy mksd 6 jdoN sAry rsUl e|kQy hoX tM `nHM ny iwsU ^ pu%iCaA< lE a.ol pRArTnA kr rhy sn= kuJ aØrtM< mirwm< “hy pRBU< kI tU hu, esrAXl dy rAj ^ vAps aA`, iwsU dI mAtA aty `s dy BrA vI `%Ty rsUlM nAl sn= 15 vAlA hY?” kuJ idnM bAad jdoN `%Ty koE e|k sO vIh 7 iwsU ny `nHM ^ aAiKaA< “isrf iptA ^ hI `h inhcAvAn ek|Qy hoky aAX< ptrs `nHM iv|co `%iQaA 16–17 idn aty smM inrDAirt krn dA h|k hY= t¨sIN enHM ty `s ny aAiKaA< “hy BrAvo< jo piv|tr aAtmA ny 8 cIzA ^ nhI jA, skdy= pr piv|tr aAtmA tuhA.y pihlM hI poTIaM iv|c dA~d rAhIN whUdA bAry aAiKaA kol aAvygA ty tuhA^ SktI iml jAvygI= aty t¨sIN myry hY `h inSict hI vAprnA cAhIdA hY= whUdA sA.y gvAh hovoNgyy= sB toN pihlM t¨sIN wrUSlm dy lokM ^ smUh iv|coN e|k sI= `s eh sA.y nAl es syvA iv|c myry bAry d|soNgy ty `s toN bAad sAry whUidwA aty e|k ih|sA id|tA igaA sI< pr eh `hI sI< ijs ny sAmirwA iv|c< aty hor sArI DrtI dy ihisaM iv|c myry `n H M l o k M dI agvAE kItI= ijn H M n y iws U ^ bAry gvAh hovogy=” F/vAeaA=” 18 whUdA ^ es duSq krnI vAsty Dn id|tA igaA rsUl `h aAdmI ijnHM ^ iwsU ny aAp,y KAs shAekM iv|coN sI< aty `s ny es Dn nAl e|k Kyt KrIidaA= pr cui,aA=
  • 144.
    rs°lM dy krt|b1:19-2:18 1120 whUdA isr prny i.%igaA `s dA SrIr fq ky pAq v|KrIaM v|KrIaM sn ty T|ly aAky< hryk mn|uK dy a|gy 4 igaA< `s dIaM sArIaM aMt/IaA bAhr inkl aA ky QihrIaM= vyKidaM-vyKidaM `nHM sBnM iv|c 19 aAEaM= wrUSlm dy sAry lokM ny es bAry sui,aM= piv|tr aAtmA smHA igaA aty `nHM sB ny v|K v|K es lE `nHM ny es Kyt dA nA` ‘akldmA’ riKaA bolIaM bol,IaM SUrU kr id|tIaM= ik`N ik piv|tr ijs dA `nHM dI BASA iv|c arT hY “lhU dA Kyt=” aAtmA ny `nHM ^ bol, dI tAkt id|tI sI= 20 5 ptrs ny ikhA< “whUdA bAry zbUr dI pustk iv|c `s vkt< wrUSlm iv|c bhut sAry DArimk whUdI iliKaA hoeaA hY: lok rih»dy sn= eh mn|uK dunIaM dy sB ih%isaM iv|coN 6 ‘kAS `s dA Gr `%j/ jAvy=’ `%Ty iksy ^ vI nhIN eTy aAX hoX sn= enHM mn|uKM dA ek v|.A qolA rih,A cAhIdA= zbUr 69:25 ekiQaM aAeaA sI ik`N ik `nHM ny eh gU»j su,I sI= `h hYrAn sn< ik`N ik `nHM ny hr e|k aAsTAvAn 7 aty eh vI iliKaA hY ik: ^ aAp,I Kud dI zbAn iv|c bolidaM sui,aA= `h ‘`s dA k»m koE hor sMB lvy=’ zbUr 109:8 sAry whUdI es toN b/y hYrAn sn= `h eh nhI smJ sky ik `h aijhA krn dy smr|T ikvyN sn= `nHHM 21–22 es lE hu, sA.y nAl e|k aijhA mn|uK rly ikhA< “vyKo⁄ eh sB jo bol rhy hn kI `h glIlI toN 8 jo iwsU dy m¨/ jIa `%Q, dA gvAh b,y= eh aAdmI nhI hn? iFr sA.y coN hr e|k aAp,I jnm BUmI dI `nHM lokM iv|coN ho,A cAhIdA hY< ijh/y `s pUry smyN BASA `nHM dI zbAnI ikvyN su,dA hY? eh ikvy s»Bv 9 sA.y smUh dA e|k ih|sA hu»dy sn< jdoN pRBU iwsU sA.y hY? asIN sB v|Ko-v|K TAvM toN hM= asIN ijh/y pArTI< nAl sI= eh mnu|K `doN toN sA.y sATIaM iv|coN e|k mydI< elAmI< msoptAimwA< whUidwA< kpdu%ikwA< puts< o » u 10 zrUr ho,A cAhIdA hY jd toN wUhnA ny lokM ^ bpitsmA aiswA= FrUigwA< pumfuilwA< imsr aty ilibwA dy dy,A SurU kItA sI< aty `doN t|k< jd t|k ik iwsU ^ ih|sy kuryno dy nzdIk dy rih, vAly hM= e|Ty romI 11 surgM v|l ^ iljAeaA igaA sI=” m¨sAifr< dovyN whUdI aty whUdI m¨rId= krytI aty 23 td rsUlM ny dohM ^ K/HA kItA= `nHM iv|co e|k arbI hn< asIN `nHM sBnM ^ aApo-aAp,I BASA iv|c wUsuF brs|bAs sI< jo wUstus bulAeaA jMdA sI aty prmyS¨r dy v|.y-v|.y k»mM dA vKA, kridaM su,dy 24–25 djA ivaktI m%iTwAs sI= U `nHM ny pRArTnA kItI< hM=” 12 “prmyS¨r< tU hryk dy idl ^ jA,dA hYN es lE sA^ tM sB lok hYrAn-prySAn sn= `nHM sBnM ny 13 ivKA ik enHM dohM iv|coN es k»m vAsty tU iks ^ e|k dUjy toN puiCaM “eh kI ho irhA hY?” pr bAkI cui,aA hY= whUdA ny eh km C|. id|tA aty `s TAvyN lok rsUlM ty h|sy ty kih, l|gy “`nHM ny bhut izaAdA cilaA igaA ij|ToN dA `h sI= hy prmyS¨r< tU ivKA ik mY pItI hoE hY=” `s dI rsUl vAlI jgHA iks ^ lY,I cAhIdI hY=” 26 Fyr `nHM ny prcIaM* pAEaM aty jA, gX ik pRBU ptrs ny lokM ^ ikhA 14 ny m%iTwAs ^ `s kArj lE cui,aA sI= es lE td ptrs `nHM igaArM rsUlM dy nAl K/o ky `h bAkI dy igaArM rsUlM nAl joi/aA igaA= `%cI aAvAz nAl aAK, l|gA< “hy myry whUdI BrAvo aty sAry wrUSlm invAsIP< myrI g|l iDaAn nAl piv|tr aAtmA dA aAgmn su,o ik`N ik mYN tuhA^ `h d|sMgA jo tuhA^ jAn,A 15 jdoN p»tykust* dA idn aAe!< tM `h sAry 2 2 e|k jgHA ek|tr sn= acAnk aAkAS iv|coN e|k avAz su,AE id|tI jo hnyrI vM{ sI= es aAvAz cAhIdA hY= enHM lokM ny bhutI nhIN pItI ijvyN ik t¨sIN socdy hoN= ajy svyr dy isrf nO v|jy hn⁄ eh `h g|l hY ijs bAry woXl nbI ny iliKaA hY: 16 pr 3 17 ny `h sArI jgHA Br id|tI ij|Ty `h bYQy sn= `nHM ny ‘prmyS¨r aAKdA hY: a»t dy idnM iv|c< mYN sAry kuJ bldIaM lAqM vrgA vyiKaA= `h sB lAqM lokM `%ty aAp,I aAtmA vgAvMgA= tuhA.y p¨|tr aty DIaM ag»mI vAk kr,gy tuhA.y jvAn drSn vyK,gy prcIaM gu,y pA`, lE pTrM jM lk/M dI iClM dI aty tuhA.y bzurgM ^ KAs supny aA`,gy= vrtoN= 18 `s vkt m Y N aAp,A aAtmA aAp, y s y v kM< p»tykust k,k dI Fsl dA jSn mnA`, vAlA whUdI aAdmIaM ty aØrtM< ’c pAvMgA aty `h vI ag»mI it`hAr eh psAh dy it`hAr toN p»jAh idn mgroN aA`NdA hY= vAk kih,gy=
  • 145.
    1121 rs°lM dy krt|b 2:19-42 19 mYN asmAn iv|c hYrAnIjnk nzAry ivKAvMgA aty ‘`h mØt dI jgHA nhIN C%i.aA igaA sI< aty `s DrtI `%ty lhU< a|g aty DU»X dy b|dlM nAl sbUt dA SrIr nhIN si/aA=’ 32 dyvMgA= so eh iwsU hI hY ijsdA prmyS¨r ny punr `%TAn 20 33 sUrj Gu|p hnyry iv|c bdl jAvygA aty c»drmM< kItA sI= asIN sB es dy cSmdId gvAh hM⁄ iwsU lhU vrgA lAl ho jAvygA= Fyr pRBU dA `h mhAn aty mrn `prMt surg v|l iljAeaA igaA= hu, `h mihmAmE idn aAvygA= prmyS¨r nAl `s dy s|jy pAsy hY= iptA ny hu, iwsU ^ 21 aty hr `h jo pRBU iv|c ivSvAs r|KdA hY bcAeaA `h piv|tr aAtmA id|tA hY ijs dA `s ny vAadA jAvygA=’ woXl 2 :28-32 kItA sI ik `h dyvygA= hu, iwsU ny eh aAtmA 34 vgAeaA hY ijs ^ t¨sIN su,dy ho aty dyKdy ho= dA~d 22 “myry whUdI BrAvo; enHM vcnM ^ su,o ik iwsU hI e|klA nhIN sI jo surgM ^ `tAhM cu%ikaA igaA nAsrI e|k mn|K sI ijs dy s|cA ho, dA sbUt prmySr u ¨ sI< sgoN eh iwsU sI= ijs bAry dA~d ny Kud aAiKaA dI trFo `nHM krAmAtM aty ac»iBaM aty inSAnIaM sI:< nAl tuhA^ id|tA igaA< jo prmyS¨r ny `s v|loN tuhA.y ‘myry pRBU ny myry pRBU ^ aAiKaA tU« myry s|jy pAsy bYQ< 35 iv|c ivKlAEaM= jd t|k ik mYN tyry vYrIaM ^ tyry pYr r|K, dI 23 tuhA.y lE iwsU ByijaA igaA aty t¨sIN `s ^ cONkI nA b,A idaM=’ zbUr 110: 1 jAno mAr id|tA= duSq lokM dI shAetA nAl< t¨sIN 36 `s ^ slIb dy ky mAr id|tA= pr prmyS¨r< pihlM toN “es lE sAry whUdI lokM ^ es s|cAE dA ptA hI eh sB jA,dA sI ik aijhA hovygA= eh prmyS¨r ho,A cAhIdA hY= prmyS¨r ny iwsU ^ b,AeaA hY< ijs dI hI iv`Nt sI< jo ik `s ny bhut icr pihlM soc ^ pRBU aty msIh vM{ tuhA.y duaArA slIb id|tI gE 24 lE sI= iwsU ny mØt dI pI/ shI pr prmyS¨r ny< sI=” 37 `s ^ aAzAd kr id|tA= prmyS¨r ny `s ^ b»Dn Kol lokM dy idlM enHM SbdM nAl cIry gX= `nHM 25 ky jIvt kr id|tA= mØt `s ^ ks nhI skI= dA~d ptrs aty bAkI dy rsUlM ^ ikhA< “BrAvo< sA^ d|so ny `s bAry aAiKaA< ik asIN hu, kI krIX?” 38 ‘mYN hmySA pRBU ^ aAp,y snm|uK vyiKaA hY; `h myry ptrs ny `nHM ^ ikhA< “t¨sIN sB aAp,y idl s|jy pAsy hY= kuJ vI mY^ nhIN ihlA skdA=” aty izdgIaM bdlo aty iwsU msIh dy nAm ty bpitsmA 26 eslE myrA idl KuS hY aty myrI z¨bAn hmySA lP= td prmyS¨r tuhA.y sAry pAp bKS dyvygA aty 39 KuSI iv|c boldI hY= myrA SrIr vI `mId iv|c jIvygA= t¨sIN piv|tr aAtmA ^ dAt vM{ pRApt kroNgy= eh 27 ik`N ik< tU« mY^ mØt dI jgHA* nhIN C|.yNgA= tU« vAadA tuhA.y lE< tuhA.y b%icaM lE< aty `nHM sBnM kdy vI aAp,y piv|tr purK dy SrIr ^ kbr iv|c lE hY jo es jgHA toN bhut dUr hn< ijnHM ^ pRBU< s/n nhIN dyvyNgA= sA.A prmyS¨r aAp,y kol Kud bulAvygA=” 28 40 tU« mY^ isKAeaA ik ikvyN ij`,A hY= so tU« myry td ptrs ny `nHM ^ hor vI bhut sAry bcnM krIb aAvyNgA aty mYN^ a»tM dI KuSI dyvyNgA= nAl ictAvnI id|tI aty `nHM ^ idlAsA id|tA< “aAp,y 41 zbUr 16:8 –11 aAp ^ es duSq pI/I dy lokM kolo bcAP=” td 29 “hy myry BrAvo< inrBY hoky< mYN tuhA^ sA.y v.yry `nHM lokM ny< ijnHM ny ptrs dy `pdySM ^ svIkAiraA dA~d dy bAry d|s skdA hM= `h miraA aty dfnAeaA sI< bpitsmA ilaA= `s idn it»n hzAr dy aAs pAs 42 igaA= `s dI kbr< e|Ty a|j idn t|k< sA.y nAl hY= lok inhcAvAnM dy smUh nAl ju/y= `nHM ny aAp,A 30 dA~d nbI sI aty `h eh jA,dA sI ik prmyS¨r smM inwimt rUp nAl rsUlM dy `pdyS sun, lE ny `s ^ vcn id|tA sI ik tyry v»S iv|coN e|k ^ mYN estymAl kItA= `h e|k dUjy nAl pirvAr dy jIaM 31 tyrI g|dI `%ty ibQAvMgA= * dA~d jA,dA sI ik vM{ BAgIdAr ho, l|gy= `h ek|Qy KMdy* aty ek|Qy Biv|K iv|c kI vApr skdA hY es lE `h msIh dy hI pRArTnA krdy= punr `%TAn bAry boilaA: KMdA a|KrI arTM iv|c “roqI to/I” es dA arT KA,A jM pRBU dA SAm dA KA,A ho skdA hY< `h< KAs KA,A ijh/A iwsU mØt dI jgHA a|KrI arTM iv|c “hy.s” ny aAp,y cyilaM ^ KA, lE aty `s ^ cyty r|K, lE prmSr ny ... ibQAvMgA” 1smXl 7:12<13 aty zbr 132:11 y ¨ U U aAiKaA= lUkA 22:14–20
  • 146.
    rs°lM dy krt|b2:43-3:21 1122 inhcAvAnM ny hryk cIz ^ vi.! vyK ky hYrAn rih gX ty `nHM ^ eh smJ nhI aA 43 rsUl b/IaM hYrAnIjnk aty tAktvr g|lM kr rhI sI ik eh BA,A ikvyN vApiraA sI? 44 rhy sn= tM sAry lokM ^ pRBU lE .r sI= sAry `nHM dy inhcAvAn ek|Qy rih»dy ty aAps iv|c hr cIz ptrs dA lokM ^ `pdyS dy,A 45 11 v».dy= inhcAvAnM ny aAp,I zmIn aty jo cIzM `s aAdmI ny ptrs aty wUhnA ^ fi/aA hoeaA `nHM kol sn< sB vyc id|tIaM aty sArA Dn sAiraM sI ty lok `s ^ QIk c|ldA vyK ky hYrAn sn ik`N ik 46 ^ `nHM dI zrUrt anusAr< v». id|tA= hr roz sB hu, `h iblkul QIk-QAk sI= tM lok vI ptrs aty 12 mdr dy ivh/y ivc `sy mksd nAl imld= `h aAp,y » | y wUhnM kol sulymAn dy dlAn iv|co o o o dO/y aAX= eh GrM iv|c anidt idlM nAl iml ky Bojn krdy= vyK ky ptrs ny lokM ^ aAiKaA< “myry whUdI BrAvo< 47 inhcAvAn prmyS¨r dI `stit krdy aty sAry lok t¨sIN es ty hYrAn ik`N ho? t¨sIN sA.y v|l e`N ik`N `nHM ^ bhut ps»d krdy= aty hryk idn< prmyS¨r vyK rhy ho ijvyN asIN `s ^ aAp,I tAkt aty cigaAE 13 `nHM lokM ^ inhcAvAnM dy smUh iv|c SAiml krdA< nAl QIk kItA hY? nhIN⁄ asIN nhIN⁄ prmyS¨r ny eh jo bcAX jMdy sn= sB kItA hY= `h abrAhAm eshAk aty wAkUb * dA prmyS¨r hY= `h sA.y puriKaM dA prmyS¨r hY= `s ny eh sB kuJ krky aAp,y syvk iwsU dI mihmM kItI ptrs dA e|k l»g/y ^ QIk krnA hY= pr t¨sIN iwsU ^ mrvA`, lE dy id|tA< iplAtus 3 e|k idn ptrs aty wUhnA m»dr vAly elAky v|l gX= eh dupihr dy it»n vjy dA vylA sI< eh m»dr dI rozAnA pRArTnA dI syvA dA vylA hu»dA ny iwsU ^ C. dy,A cAihaA pr t¨sIN aAiKaA ik tuhA^ iwsU dI aAzAdI nhIN cAhIdI= 14 DrmI sI= pr t¨sIN ikhA ik t¨hA^ `sdI zrUrt nhIN iwsU piv|tr aty 2 sI= jdo `h m»dr dy ivh/y a»dr jA rhy sn< `nHM ny hY= pr t¨sIN iplAtus ^ iwsU dI jgHA e|k KUnI ^ 15 e|k aAdmI ^ vyiKaA jo lg/A jimaA sI= `h c|l C|., dI m»g kItI hY= es trHM t¨sIN `s ^ mAiraA nhIN skdA sI< es lE `s dy kuJ im|trM ny `s ^ jo ij»dgI id»dA hY pr prmyS¨r ny `s ^ m¨rdy toN c|ikaA hoeaA sI= hr roz `s dy im|tr `s ^ ilaA`Ndy u jIvn v|l `QAeaA= asIN es dy gvAh hM ik`N ik 16 aty `s ^ BIK m»gn lE m»dr dy bUhy ty C|. jMdy< jo asIN eh sB kuJ aAp,I a|KIN vyiKaA= eh iwsU dI ik “KUbsUrt bUhA” aKvA`NdA sI= `h aAdmI `nHM< SktI hI sI ijs ny es l»g/y aAdmI ^ cl, dI sAry lokM toN< ijh/y vI m»dr a»dr jANdy< BIK m»gdA= SktI id|tI= eh es lE vApiraA ik`N ik asIN 3 `s idn< `s ny ptrs aty wUhnA ^ m»dr dy ivh/y iwsU dI SktI iv|c wkIn kItA= t¨sIN es aAdmI ^ a»dr jMdy vyiKaA aty `nHM koloN pYisaM dI BIK m»gI= vyK skdy ho ty t¨sIN es ^ jA,dy vI ho= eh iwsU 4 ptrs aty wUhnA ny `s v|l vyiKaA aty Fyr ptrs iv|c aAp,y ivSvAs kAr, cgA hoeaA hY aty t¨sIN 5 ny aAiKaA< “sA.y v|l vyK=” `s aAdmI ny `nHM v|l sBnM ny vyiKaA ik eh ikvyN vApiraA= 6 17 vyiKaA ty soicaA SAed `h `s ^ BIK dy,gy= pr “myry BrAvo⁄ mYN jA,dA hM ik t¨sIN iwsU nAl `h ptrs ny aAiKaA< “myry kol koE cMdI jM sonA nhIN< sB kuJ es lE kItA ik`N ik t¨sIN aAp,I krnI toN pr jo myry kol hY mYN tYN^ dyvMgA= nAsrt dy iwsU anjA, sI ik t¨sIN eh kI kr rhy ho= tuhA.y aAgU vI 7 18 msIh dI SktI nAl tU« `%Q ky K/HA ho aty c|l=” td a,jA, sn= pr `nHM g|lM dI sUcnA prmyS¨r ny ptrs ny `s l»g/y dA s|jA h|T Fi/aA aty `s ^ aAp,y nbIaM rAhIN id|tI - ijvyN ik `s dy msIh ^ `QAeaA< turt hI< `s l»g/y aAdmI dy pYrM aty duK J|l,y pY,gy= eh evyN hI vApiraA ijvyN mYN tuhA^ | 8 19 ig%iqaM iv|c tAkt aA gE= `h J|q aAp,y pYrM ty ikhA hY= esy lE tuhA^ aAp,y idl aty jIvn kuidaA aty cl, lg ipaA aty `nHM dy nAl m»dr dy bdl,y cAhIdy hn aty prmyS¨r v|l m¨/o tM jo `h 20 ivh/y a»dr igaA= `h c|l irhA sI k|ud irhA sI< aty tuhA.y pAp bKS sky= td ifr pRBU tuhA^ aAtmk 9 –10 prmyS¨r dI `stit kr irhA sI= sAry lok ijnHM suK dA smM dyvygA< `h iwsU ^ ByjygA ijs ^ `s ny 21 ny `s ^ vyiKaA< `s ^ pCA, gX= ik eh `hI hY jo msIh ho, lE cui,aA hY= ij»nA icr sArIaM cIzM m»dr dy KUbsUrt FAqk `pr bYQ ky BIK m»igaA krdA m¨/ suDArIaM nhIN jMdIaM< iwsU ny surg iv|c hI rih,A sI tM jdoN `nHM ny `sy mnu|K ^ c|l ky m»dr v|l abrAhAm< eshAk< wAkUb purAtn nym dy smyN dy it»n sB aA`Ndy pRBU dI `stit krdy vyiKaA tM `h eh sB toN mh|tvpUr whUdI aAgU=
  • 147.
    1123 rs°lM dy krt|b 3:22-4:22 hY= es bAry prmyS¨r ny aAp,y piv|tr nbIaM dI kIty es Bly k»m lE< svAl kr rhy ho ik `s^ iks 22 10 zbAnI SurU toN hI aAiKaA sI= mUsA ny aAiKaA< ‘pRBU< ny cgA kItA? ik`Nik asIN cAhu«dy hM ik t¨hA^ sB tuhA.A prmyS¨r< tuhA.y aAp,y BrAvM iv|coN e|k nbI ^ aty sAry whUdIaM ^ eh ptA ho,A cAhIdA hY ik dyvygA< ijh/A myry vrgA hY= jo kuJ nbI tuhA^ aAKy eh lg/A aAdmI nAsrt dy iwsU msIh dI SktI 23 `s ^ su,o= jo koE vI `s nbI ^ nhIN m»ny `h mr nAl QIk hoeaA hY= `hI iwsU ijs ^ t¨sIN sUlI cAi/HaA jAvygA aty prmySr dy lokM iv|cNo k%> id|tA jAvygA=’* ¨ sI= pRBU ny `sy ^ m¨ridaM co jIvAilaA hY= eh aAdmI 24 smUXl aty `s toN bAad sAry nbI< jo prmyS¨r lE l»g/A sI pr hu, cl skdA hY= hu, `h iwsU dI 11 bol<y `nHM ny vrtmAn kAl dIaM g|lM inSict kItIaM= SktI nAl tuhA.y sAhm,y K/A ho, dy wog hY= iwsU< 25 tusI nbIaM dy aty `s nym dy p¨tr ho ijs ^ prmySr | ¨ `hI ny tuhA.y ipP dAidaM nAl b,AeaA sI= jd `h ‘p|Tr hY ijh/A t¨hA.y< `sArIaM duaArA r|d kItA abrAhAm ^ aAiKaA ik< ‘DrtI dy sAry pirvAr tyrIaM igaA sI pr `hI p|Tr hu, KU»jy dA p|Tr ho igaA hY=’ 26 `lAdM rAhIN Dn ho,gy=’* prmyS¨r ny aAp,y KAs zbUr 118:22 12 syvk iwsU ^ tuhA.y kol pihlM ByijaA= `h tuhA.y iwsU hI aijhA hY jo lokM dI r%iKaA kr skdA hY= iv|coN hr e|k ^ tuhA.y bdI dy rsitaM toN hqA ky `s dM nM hI pUry s»sAr iv|c ek|lI SktI hY jo lokM asIsM dy, lE aAeaA=” ^ bcA skdI hY= sA^ `s dy nM rAhIN bcAeaA jA,A cAhIdA hY=” 13 ptrs aty wUhnA whUdI sBA a|gy pyS hoX whUdI aAgU smJ gX ik ptrs aty wUhnA kol 4 jdoN ptrs aty wUhnA lokM nAl g|lM kr rhy sn< tM kuJ lok `nHM kol aAX= `Ty kuJ whUdI jAjk< kuJ ispAhIaM dy kptAn jo m»dr dI dyKBAl koE ivSyS is%iKaA jM isKlAE nhIN sI= pr `h eh vI jA, gX ik `h KulHy aAm boly sn= es lE aAgU hYrAn sn= `h jA,dy sn ik ptrs aty wUhnA iwsU 2 14 krdy sn aty kuJ sdUkI* sn= `h prySAn sn< dy nAl sn= `h `s mn|uK dI hAzrI iv|c< jo cgA ik`N ik ptrs ty wUhnA `pdyS dy rhy sn ik iwsU hoeaA sI< `nHM do rsUlM dy i˘KlAF kuJ nA aAK sky= 3 15 lokM ^ m¨ridaM toN punr `%TAn dyvgA= whUdI aAgUaM y `h `%Ty rsUlM dy nAl K/A sI= tM whUdI aAgUaM ny ny ptrs aty wUhnA ^ f/ ky kYd kr id|tA= ik`Nik `nHM ^ sBA coN bAhr jA, ^ ikhA= `nHM dy jA, toN 16 a|gy hI rAt dA vkt ho cukA sI es lE agly idn bAad< eh aAgU ivcAr krn l|gy= `h kih, l|gy< t|k `nHM ny ptrs aty wUhnA ^ jyl iv|c hI kYd “sA^ enHM nAl kI krnA cAhIdA hY? wrUSlm iv|c 4 rih, id|tA= pr `nHM iv|coN< ijnHM ny vcn sui,aA sAry lok jA,dy hn ik enHM ny e»nA v|.A kirSmA sI< bhuitaM ny `nHM ty ivSvAs kItA= hu, inhcAvAnM kItA hY= eh g|l tM iblkul sAF hY ijs ^ asIN 17 dy smUh iv|c p»j hzAr aAdmI sn= JUQlA nhIN skdy= pr sA^ enHM ^ lokM iv|c hor 5 agly idn whUdI aAgU< bzurg whUdI aAgU aty vDyry FYl, toN rok,A cAhIdA hY< es lE aAP asIN 6 nym dy `pdySk wrUSlm iv|c ek|Qy hoX= a»nAs `nHM ^ DmkAEX= Fyr `h iwsU bAry hor iksy ^ nhIN srdAr jAjk< kwAFA aty wUhnA< is»kdr aty ij»ny vI bol,gy= 18 hor srdAr jAjkM dy pirvAr iv|coN sn< `h sB `Ty tM whUdI aAgUaM ny m¨/ `nHM rsUlM ^ a»dr 7 ek|tr sI= tM `nHM ny ptrs aty wUhnA ^ sAiraM bulvAeaA= `nHM ny `nHM ^ Fyr kdI vI iwsU dy nM ty 19 lokM sAmH,y pyS kItA aty pu%iCaA< “iks SktI jM iks kuJ vI nA bol, aty `pdyS nA dy, lE ikhA= pr dy nM ty t¨sIN eh kItA?” ptrs ty wUhnA ny `nHM aAgUaM ^ jvAb id|tA< “tuhA.y 8 td ptrs< ekd|m piv|tr aAtmA nAl BiraA< anusAr kI QIk hY? prmyS¨r kI cAhygA? kI asIN 20 `nHM ^ kih, l|gA< “hy kOm dy aAgUP aty lokM dy prmyS¨r ^ m»nIX jA t¨hA^? asIN cu|p nhIN rih 9 bzurg aAgUP⁄ kI t¨sIN sA^ es lg/y aAdmI ty skdy= asIN jo kuJ vyiKaA ty sui,aA hY `h sA^ lokM 21–22 ^ d|s,A cAhIdA hY=” whUdI aAgUaM ^ rsUlM ^ ‘prmySur... id|tA jAvygA’ ibvsTA 18:15<19 szA dy, dA koE rAh nA l%iBaA< ik`N ik jo kuJ ‘DrtI dy ≥≥≥ Dn ho,gy’ `tpt 22:18; 26:24 vApiraA sI `s lE sB lok prmyS¨r dI `stit kr sdUkI whUdI Drm dA e|k pRm¨|K iFrkA `h purAtn nym rhy sn= eh kirSmA prmyS¨r v|loN e|k sbUt vjoN dIaM isrF pihlIaM p»j poTIaM ^ m»ndy sn= `nHM dA ivSvAs sI ik lok mØt toN bAad nhIN ij`Ndy= d|tA igaA sI= ijh/A l»g/A mn|uK cgA kItA igaA
  • 148.
    rs°lM dy krt|b4:23-5:9 1124 sI `s dI `mr cAlI sAlM toN v|D sI= es lE nAl pRBU iwsU dy mØt toN punr jIvt ho, bAry d|sdy whUdI aAgUaM ny rsUlM ^ DmkAeaA aty `nHM ^ jA, sn aty `nHM sAry inhcAvAnM `pr pRBU dI v|.I asIs 34 id|tA= sI= jo kuJ `nHM ^ cAhIdA sI `nHM ^ iml igaA= `nHM ny< ijh/y zmInM aty GrM dy mAlk sn< aAp,IaM 35 ptrs aty wUhnA inhcAvAnM kol prty jedAdM vyc id|tIaM= aty Dn rsUlM ^ dy id|tA 23 ptrs aty wUhnA whUdI aAgUaM dI sBA C|. ky aty ifr eh Dn lokM ^ `nHM dI zrUrt anusAr m¨/ aAp,y qoly iv|c vAps aAX= `nHM ny `h sB kuJ id|tA igaA sI= 36 `nHM ^ ikhA< jo pRDAn jAjkM aty bzurgM whUdI aAgUaM e|k inhcAvAn ijs dA nM wUsuF sI< rsUlM ny 24 ny `nHM ^ aAiKaA sI< jdoN inhcAvAnM ny eh sB `s ^ brnbAs nA`N id|tA= BAv< “ijh/A dUijaM dI sui,aA tM `nHM ny prmyS¨r a|gy pRArTnA kItI< “hy mdd kry=” `h sYprs dA j»imaM sI< `h lyvI* sI= 37 suvAmI< tU« hI hYN ijs ny akAS< DrtI< sm¨»dr aty `nHM wUsuF kol kuJ zmIn sI< ijs ^ `s ny vyicaA aty 25 ivclA sB kuJ b,AeaA hY= sA.y pUrvj< dA~d< pYsy vq ky rsUlM ^ dy idty= tyry syvk sn= piv|tr aAtmA dI SktI nAl `nHM ny eh Sbd ilKy: hnAinwA aty sFIrA ‘kOmM iks lE rOlA pA rhIaM hn? dunIaM dy lok prmyS¨r dy ivru|D iv`NtM ik`N kr rhy hn? eh sB ifzUl hY⁄ 5 `Ty hnAinwA nM dA ek mn|uK sI< ijsdI bIvI dA nM sFIrA sI= hnAinwA kol ijs zmIn dA kbzA sI `s dA e|k ih|sA `s ny vyc id|tA= pr `s 2 26 DrtI dy rAijaM ny l/n lE itaArI kItI aty ny `s Dn dA kuJ hI ih|sA rsUlM ^ id|tA ty kuJ Dn sAry hAkm pRBU aty `s dy msIh dy ivru|D ek|Qy hoky ibnA `nHM ^ d%isaA< aAp,y vAsty r|K ilaA= `s dI aAX=’ zbUr 2:1 –2 ptnI eh sB jA,dI sI ty `h `s dy nAl rl 3 gE= ptrs ny aAiKaA< “hnAinwA< SYtAn ^ aAp,y 27 iwsU tyrA piv|tr syvk hY ty tU `s ^ msIh idl `pr rAj krn dy, dI kI vjh sI? tU« JUQ bol b,AeaA= pr eh sB `doN vApiraA jdoN hyrodys ky piv|tr aAtmA ^ DoKA dy, dI koiSS kItI hY= tU« aty pu»itwus iplAtus< prAEaM kOmM aty esrAXl dy zmIn vyc ky ik`N `s Dn dA kuJ ih|sA corI corI 4 sAry lok iwsU dy ivru|D wrUSlm iv|c ek|Qy hoX sn= aAp,y vAsty s»BAl ilaA hY? `h Kyt vyc, toN pihlM< 28 enHM lokM ny< jo iwsU dy ivruD ektr hoky aAX< eh tyry nAl sbiDt sI= aty `s ^ vyc, toN bAad sArIaM g|lM ^ vAprn id|tA ijnHM ^ tyrI SktI aty vI< tU« aAp,I e|CA anusAr es Dn ^ vrt skdA 29 isaA,p ny pihlM hI iv`NitaA hoeaA sI= aty sI= Fyr tU aijhA krn dI ik`N socI? tU« lokM ^ nhIN 5–6 hu,< pRBU su,= `h kI aAK rhy hn= `h sA^ .rA`, sgoN prmyS¨r ^ JUQ boilaA hY=” jdo hnAinwA ny dI koiSS kr rhy hn= hy pRBU⁄ asIN tyry syvk hM= tyrA eh sui,aA< tM `h Bu»jy i.%igaM aty mr igaA= kuJ 30 sdyS in.r hoky bol, iv|c sA.I mdd kr= sA^ nOjvAn a|gy aAX< `s dI loT ^ lpyq ky lY gX aty aAp,I SktI idKA ky< in.r b,A; rogIaM ^ cgA jA ky `s ^ dfnA id|tA= ijnHM ny vI `s bAry eh kr< inSAnIaM ivKA; aty aAp,y piv|tr syvk iwsU g|l su,I .r gX= 7 dI SktI nAl SktISAlI kirSmy ivKA=” tkrIbn it»n G»qy bAad `s dI ptnI sFIrA 31 jdoN inhcAvAn pRArTnA kr hqy tM `h jgHA a»dr aAxI= `s ^ nhIN ptA sI ik `s dy ptI nAl 8 ijTy `nHM ny pRArTnA kItI sI< kb gE ty `h sAry kI vAprI hY= ptrs ny `s ^ pu%iCaA< “mY^ d|s ik ek dm piv|tr aAtmA nAl BrpUr ho gX= `doN toN< `s jAedAd ^ vycky ik»nA Dn tY^ imilaA hY?” kI `h in.rtA nAl prmyS¨r dA sdyS FYlA`Ndy rhy= tY^ enA Dn imilaA hY?” SfIrA ny jvAb id|tA< “hM< Kyt vyc ky sA^ enA hI imilaA sI=” 9 inhcAvAnM dA sB nAl sMJA krnA ptrs ny `s ^ ikhA< “tU« aty tyrA ptI pRBU dy 32 inhcAvAnM dI m».lI< ek idl aty sMJA aAtmA aAtmy ^ prK, lE ik`N sihmt hoX? su,⁄ kI tU sn= iksy ny vI ijh/IaM cIzM `nHM kol sn< `nHM lyvI lyvI `h aAdmI sn ijh/y lyvI pirvAr smUh nAl iv|coN iksy vI cIz ^ aAp,I nhI aAiKaA sI sgo `h 33 sbD r|Kdy sn ty ijh/y whUdI m»dr iv|c shAetA krdy sB kuJ v». ky vrtdy sn= aty rsUl v|.I SktI sn=
  • 149.
    1125 rs°lM dy krt|b 5:10-35 pYrM dI cAp su, rhI hY? ijh/y aAdmI tyry ptI ^ vAps aAX aty eh sArI g|l whUdI aAgUaM ^ d|sI= 23 dfnA ky aAX hn `h drvAzy ty K/Hy hn= `h esy `nHM aAdmIaM ikhA< “jylH b»d sI aty `s ^ ij»drA trHM tY^ vI lY jA,gy=” vI l|igaA hoeaA sI= aty drvAizaM ty drbAn vI 10 `sy G/I sFIrA `s dy pYrM kol hyQM i.|gI aty K/y hoX sn< pr jd asIN drvAzy KolHy tM jylH a»dro 24 mr gE= nOjvAn aAdmI a»dr aAX aty `s ^ mrI KAlI pE sI=” jdoN m»dr dy pYhrydArM< aty prDAn hoE pAeaA= `h `s dI lAS ^ `s jgHA toN dUr lY jAjkM ny eh sB sui,aA tM `h prySAn hoX ty `h 11 gX aty `s dy ptI dy kol hI dFnA id|tA= sAry hYrAn sn ik< “ptA nhIN es dy kAr, kI ho jAvy?” 25 inhcAvAn aty hor lokI ijnHM ny vI es g|l bAry t|d ek hor aAdmI aAeaA aty `s ny aA ky ikhA sui,aA< .r gX= ik< “su,o⁄ ijnHM mn|uKM ^ t¨sIN kYd˘KAny iv|c kYd kItA sI `h m»dr dy ivh/y ’c K/o ky lokM ^ `pdyS dy rhy 26 pRBU v|loN inSAnIaM hn⁄” t|d kptAn aty `s dy aAdmI bAhr gX aty 12 rsUlM ny bhut sArIaM SktISAlI krAmAtM ty rslM ^ vAps ilaAX= pr `nM ny kE zr zbrdstI U H o o cmtkAr kIty= sB lokM ny eh vyKIaM= sAry rsUl nA kItI ik`N ik `h .rdy sn ik SAed BI/ `nHM ^ e%ko mn nAl sulymAn dy dlAn iv|c ek|Qy hoX sn= p|Tr mAry= 13 27 `nHM iv|coN iksy dA vI `nHM nAl ju/n dA hIaM nA ispAhIaM ny rsUlM ^ whUdI aAgUaM dy sAmH,y ipaA pr sAry lok rsUlM dI `stit kr rhy sn= whUdI sBA iv|c ilaA K/HA kItA= pRDAn jAjk ny rsUlM 14 28 v|D toN v|D lok< aAdmI ty aØrtM dovyN hI pRBU iv|c ^ svAl kItA= `s ny aAiKaA< “asIN b/I idR/HtA inhcA r|K, l|gy= aty `nHM inhcAvAnM dI s»gt nAl tuhA^ dubArA kdy vI es aAdmI iwsU bAry `pdyS 15 iv|c rldy gX= es lE lokM ny ibmArM ^ glIaM nA dy, vAsty ikhA sI= pr vyKo t¨sIN kI kr rhy ho? iv|c ilaA`,A sUrU kr id|tA ik`N ik `nHM sui,aM sI t¨sIN sAry wrUSlm ^ aAp,y `pdySM nAl Br id|tA ik ptrs `Ty aA irhA hY< tM lok ibmArM ^ m»jIaM jM hY= e»J krky t¨sIN sA^ `s dI mØt dA izmdAr QihrA y giDaM ty pA ky ilaA`Ndy< es lE ik jd ptrs rhy ho=” 29 aAvy tM hor nhI tM SAed `s dA prCAvM hI `nHM ptrs aty dUjy rsUlM ny jvAb id|tA< “mn|uKM dy iv|coN iksy ty pY jAvy< `nHM ^ QIk krn vAsty ehI hukm nAloN sA^ prmyS¨r dy hukm dI pAl,A vDyry 16 30 kAfI hY= lokM dI BI/ wrUSlm dy aAs-pAs dy ngrM krnI cAhIdI hY⁄ t¨sIN iwsU ^ mAr id|tA= t¨sIN `s toN vI aA rhI sI= `h bImArM ^ aAp,y nAl lY ky ^ sUlI ty cA/H id|tA pr prmySr ny< ijh/A sA.y puriKaM ¨ 31 aA`Ndy aty `nHM ^ vI jo SYtAn v|loN BirSq aAtmA dy dA vI iptA hY< iwsU ^ m¨/ mØt toN jIvAilaA= `sy ^ stAxy hoX hu»dy sn= eh sAry rogI `%Ty QIk ho gX= prmyS¨r ny aAp,y kol s|jy pAsy< `%cA cu|k ky sA.A srdAr aty m¨ktI dAtA QihrAeaA hY= prmyS¨r ny whUdIaM dIaM rs°lM ^ rok, dIaM koiSSM eh es lE kItA tM jo sAry whUdI aAp,y idl aty 17 srdAr jAjk aty `s dy sAry im|tr ek p»T jIvnM ^ bdl sk, aty aAp,y pApM vAsty m¨aAfI 32 nAl jo sdUkI aKvA`NdA sI< bhut ErKA krn l|gy= pA sk,= asIN eh sB vApridaM vyiKaA hY es 18 19 `nHM ny rsUlM ^ F/ ky kYd kr id|tA= pr rAt dy lE asIN eh aAK skdy hM ik eh sB s|c hY ty vkt< pRBU dy dUt ny jylH dy sAry drvAzy KolH id|ty= dUt piv|tr aAtmA vI eh drSA`NdA hY ik eh sB s|c 20 `nHM ^ bAhr lY igaA aty aAiKaA< “jAP aty m»dr hY= es lE prmyS¨r ny `nHM sBnM ^ jo `s ^ m»ndy dy ivh/y iv|c K/Hy ho jAP= aty lokM ^ es sAry nvyN hn piv|tr aAtmA bKiSaA hY=” 21 33 jIvn bAry d|so=” jdoN rsUlM ny aijhA sui,aA< tM eh g|lM su,ky< whUdI aAgU bhut gu|sy hoX aty 34 `h J|q ikhA m»n ky m»dr dy iv|c gX= eh aimRt `nHM ny rsUlM ^ mArn dA inScA kItA= sBA iv|coN vylA sI jdoN rsUlM ny lokM ^ `pdyS dy,y SurU kIty= ek FrIsI `Q KloeaA= `s dA nM gmlIXl sI= srdAr jAjk aty `s dy sATI aAX= `nHM ny whUdI `h SrHA p/A`, vAlA sI< aty sAry lok `s dI aAgUaM aty whUdIaM dy mh|tvpUr, bzurgM ^ s%idaA e|zt krdy sn= `s ny rsUlM ^ kuJ dyr lE sBA 35 aty e|k sBA kItI= Fyr `nHM ny kuJ lokM ^ rsUlM ^ iv|coN bAhr lY jA, dA aAdyS id|tA= t|d `s ny 22 kYd iv|coN ilaA`, lE ByijaA= jdoN `h lok `nHM ^ ikhA< “hy esrAXl dy loko< jo t¨sIN enHM lokM kYdKAny kol phu»cy< `%Ty `h `nHM ^ l|B nA sky= `h nAl krn dI iv`Nt b,A rhy ho `s bAry sAvDAn
  • 150.
    rs°lM dy krt|b5:36-7:2 1126 36 rho= kJ smM pihlM T`dAs aAeaA aty dAvA kItA u y H prmnAs aty inklA~s< jo ik a»tAikwA toN sI aty jo 6 ik `h e|k mh|tvpUr, ivaktI sI= cAr sO dy ny/y ik whUdI bi,aA sI ^ cui,aA= Fyr `h enHM s|tM lok `s nAl ju/y= Fyr jdoN `h mAiraA igaA< `sdy aAdmIaM ^ rsUlM sAmH,y ilaAX= rsUlM ny pRArTnA sAry cyly iK|lr gX aty es sAry kAsy dA a»t ho igaA= kItI aty `nHM `%ty aAp,y h|T r|Ky= 37 7 bAad iv|c< mrdumSumArI dy smyN glIlI toN whUdA prmyS¨r dA bcn v|D toN v|D FYl irhA sI< aty aAeaA aty `sny bh¨t sAry lokM ^ aAp,y ip|Cy lA wrUSlm iv|c cyilaM dI ig,tI tyz rFtAr nAl ilaA= `h vI mAiraA igaA aty ij»ny `s ^ m»ndy vDdI gE= nAl hI bhut sAry whUdI jAjk vI es 38 sn sB e|Dr-`%Dr iK|lr gX= esy lE hu, mYN m|t dy m»n, vAly ho gX= tuhA^ aAKdA hM: enHM lokM bAry tg nA hovo= enHM ^ jA, id`= jykr enHM dIaM ivPNtA aty aml lokM whUdI estIFAn dy i˘KlAf 39 8 v|loN hn< eh asfl ho jA,gIaM= pr jykr eh estIFAn ny< jo ik prmyS¨r dI ikrpA aty SktI prmyS¨r v|lo hn< Fyr t¨sIN es ^ iksy trHM vI nhNI nAl BrpUr sI< v|.y ac»By kIty aty lokM ^ cmtkArI 9 rok skdy= SAed t¨sIN a»t iv|c Kud prmySr dy i˘KlAf ¨ inSAnIaM idKAEaM= pr kuJ whUdI< estIFAn nAl l/ pvoN=” bihs krn l|g= eh whUdI< whUdIaM dy e|k pRArTnA y 40 whUdI aAgUaM ny `s dI g|l m»n lE= ifr `nHM asTAn toN sn< jo ilbrtInIaM dA pRArTnA sTAn rsUlM ^ a»dr s%idaA tM mAr ku|q ky `nHM ^ tgId jAi,aA jMdA sI= eh pRArTnA sTAn kurynIaM aty kItI jo iwsU dy nAm dI crcA nA krn= eh aAK ky isk»drIaM dy whUdIaM nAl vI sbiDt sI= ikilikwA 41 10 `nHM rsUlM ^ Byj id|tA= rsUl sBA toN ivdA ho gX= aty aiswA toN vI whUdI `nHM dy nAl aAX sn= pr `h KuS sn ik`N ik prmyS¨r ny `nHM ^ iwsU dy nM piv|tr aAtmA estIFAn ^ isaA,p nAl bol, iv|c 42 vAsty kSq J|l, wog smiJaA= rsUlM ny lokM ^ mdd kr irhA sI= `s dI g|l e»nI isaA,I ty zordAr 11 `pdyS dy,y bd nA kIty= `h lokM ^ es KuS˘KbrI sI ik koxI vI whUdI `s a|gy Qihr nA s%ikaA= es dA< ik iwsU hI msIh hY< pRcAr krdy rhy= `nHM ny eh lE whUdIaM ny eh aAK, lE kuJ b»dy BA/y ty lY hr roz m»dr dy ivh/y iv|c aty lokM dy GrM iv|c lX< “asIN estIFAn ^ mUsA aty prmyS¨r dy ivru|D 12 kItA= boldy sui,aM hY=” es trHM< whUdIaM ny lokM ^< bzurg whUdI aAgUaM ^< aty nym dy `pdySkM ^ prySAn KAs k»m lE s|t mn|uKM dA cu,y jA,A kr id|tA= es lE `h gu|sy iv|c aAX aty `nHM ny 6 `nIN idnIN< iwsU dy cyilaM dI ig,tI vDdI jA rhI sI= es a»trAl iv|c< wUnAnI bol, vAly cyilaM ny dUjy cyilaM bAry< jo ik esrAXlI sn< estIFAn ^ zbrdstI F/ ilaA= `h `s ^ whUdI aAgUaM dI sBA iv|c lY gX= 13 `h kuJ hor lokM ^ estIFAn dy iKlAF bol, lE lY aAX= `nHM ny aAiKaA< iSkAet kItI= `nHM ny iSkAet kItI ik `nHM dIaM “eh aAdmI hmySA es piv|tr asTAn aty mUsA sI 14 ivDvAvM ^ hr roz Bojn dI v. dA shI ih|sA nhIN SrA dy ivrD bldA h= H |u o Y asIN es ^ eh vI kihidaM » 2 iml irhA sI= tM bArM rsUlM ny sAry cyilaM ^ e|kiQaM sui,aA hY ik iwsU nAsrI es asTAn ^ vI nSq kr kItA aty ikhA< “eh c»gA nhIN hY ik asIN prmyS¨r dy dyvygA= asIN es ^ eh kih»idaM sui,aA hY ik iwsU Sbd dI syvA dI TM ty Bojn vrtA`, iv|c aAp,A `nHM rItM ^ bdl dyvygA ijh/IaM mUsA ny sA^ 3 15 smM brbAd krIX= esy lE< hy BrAvo< t¨sIN aAp,y id|tIaM=” `nHM sAry lokM ny< ijh/y `s sBA iv|c iv|coN `nHM s|t aAdmIaM ^ cu,o< ijnHM dI pRitSQA bYQy sn< estIFAn ^ iDaAn nAl vyiKaA aty `nHM ny cgI hovy= `h is!,p aty !tmA nAl BrpUr ho,y vyiKaA ik `s dA ichrA e|k dUt ijhA sI= 4 cAhIdy hn= asIN `nHM ^ eh kArj sONp dyvMgy= ifr asIN aAp,A sArA smM pRArTnA aty prmyS¨r dy bcnM estIFAn dA `pdyS dA `pdyS krn iv|c ibtA skMgy=” 5 sB lokM ^ eh mSvrA psd aAeaA= Fyr `nHM ny estIFAn ^ ijh/A v|.I inhcA aty piv|tr aAtmA 7 srdAr jAjk ny estIFAn ^ pu%iCaA< “kI eh 2 g|lM s|c hn?” estIfAn ny jvAb id|tA< “hy myry whUdI iptro aty BrAvo su,o⁄ sA.y iptA abrAhAm nAl BrpUr sI< iFil|pus<* poRKorus< inkAnor< tImon< ^ hArAn iv|c v|s, toN pihlM jd `h msopotAimwA iFilpus eh iFilp nM dA rsUl nhIN= iv|c sI< tM ek mihmAmE prmyS¨r ivKlAE id|tA=
  • 151.
    1127 rs°lM dy krt|b 7:3-27 3 prmyS¨r ny abrAhAm ^ ikhA< ‘tU« aAp,A dys aty `s ny sA.y ip` dAidaM ^ `Ty ByijaA= imsr ^ eh 13 lok C|. dy aty `s dyS ^ cilaA jA jo mYN tY^ `nHM dI pihlI wAtrA sI= t|d ifr `h `%Ty dUjI 4 ivAKAvMgA=’* es lE abrAhAm kldIaM* dy dys vAr ifr gX= es vAr< wUsuF ty aAp,y BrAvM ^ co inkl ky hArAn iv|c jA v%isaA aty abrAhAm dy aAp,A aslI prIcY pRgqAeaA= tM ifr~n ^ wUsuF 14 ip` dy mrn toN bAad prnySur ny `s ^ es jgHM dy pirvAr bAry mAlUm ho igaA= t|d wUsuF ny kuJ 5 ByijaA ij|Ty hu, t¨sIN rih»dy ho= pr pRBU ny abrAhAm aAdmIaM ^ aAp,y ip` wAkUb ^ aty irStydArM ^< ^ eh zmIn nA id|tI< e|k fu|q t|k dI vI TM nA id|tI imsr iv|c in`NtA dy, lE ByijaA jo ik ig,tI 15 pr prmyS¨r ny `s nAl vAadA kItA ik mYN eh DrtI ivc kl pJtr jIa sn= | u| » | td wAkUb imsr ^ igaA= `sy aty `sdy ip|CoN `sdy a»S ^ dyvMgA BAvyN ajy wAkUb aty sA.y dAdy-p/dAdy iFr mrn t|k `%Ty hI 6 16 `s dy Gr koE b|cA nhIN sI= prmyS¨r ny `s ^ rhy= bAad iv|c< `nHM dy SrIr Skm ^ iljAX gX !iK! ik ‘tyrI `lAd iksy hor dyS iv|c rhygI= `h aty kbr iv|c pA id|ty gX= eh `hI kbr sI izh/IaM `s jgHA ty ajnbIaM vMg rih,gy= `%TNo dy lok abrAhAm ny Skm iv|c hmor dy p¨|trM toN cMdI dy ky `nHM ^ aAp,A ZulAm b,A ky `nHM nAl burA slUk m¨|l KrIdI sI= 7 17 kr,gy= aijhA cAr sO sAl t|k hu»dA rhygA= pr “imsr iv|c whUdIaM dI ig,tI v|D gE= jdoN prmyS¨r ny ikhA< ‘mYN `s kOm ^< ijs dy `h ZulAm `h krAr prA h, dA vlA n/y aAeaA< ijs dA prmSr U o y y y ¨ ho,gy< szA dyvMgA=’ * ‘fyr aijhA ho, toN bAad `h ny abrAhAm nAl vcn kItA sI= imsr iv|c sA.y lok 18 `%ToN inkl aA`,gy= td tyry lok e|Ty aA`,gy aty tyz rFtAr nAl vD gX= Fyr imsr iv|c e|k dUjA 8 es jgHA myrI `pAsnA krngy=’* aty prmyS¨r ny rAjA SAsn krn l|g ipaA aty `s rAjy ^ wUsuF bAry 19 `s dy nAl e|k krAr kItA ty `s krAr dA inSAn kJ vI ptA nhIN sI= u es rAjy ny sA.y lokM ^ gumrAh sunt sI= es lE jdoN abrAhAm dy Gr m¨».A pYdA kItA ty sA.y ip`vM ty zulm kIty= `s ny `nHM dy hoeaA< a|QvyN idn hI `s ny m¨».y dI sunt kr id|tI= b%icaM ^ bAhr su|q ky mAry jA, lE mzbUr kItA= 20 abrAhAm dy p¨tr dA nM eshAk r%iKaA igaA= eshAk | esy smyN mUsA jnimaA sI= `h b/A sudr bAlk ny vI aAp,y p¨|tr wAkUb dI su»nt krvAE aty wAkUb sI= it»n mhIinaM t|k `s dI dyK BAl aAp,y ipP dy 21 ny vI aAp,y p¨|trM nAl `vyN hI kItA= a|gy jAky eh Gr hoE sI= jdoN `s ^ bAhr C|. id|tA igaA< tM p¨|tr sA.y bArHM vSM dy ip` b,y= iFr~n dI DI ny `s ^ god ilaA aty `s ^ aAp,y 9 22 “pr enM ip`vM ny aAp,y Cqy BrA wsF ^ ErKA H o U u p¨|tr vM{ pAilaA poisaA= mUsA imsrIaM dIaM kAr, imsr dy lokM ^ e|k dAs vM{ vyc id|tA= pr sArIaM iv%idaAvM iv|c is%iKat sI= `h aAp,y bcnM 10 prmyS¨r wUsuF dy nAl sI= wUsuF ^ `%Ty b/IaM aty krnIaM kAr, b/A SktISAlI aty smr|T is|D m¨sIbtM aAEaM< pr prmyS¨r ny `s ^ `nHM sB hoeaA= 23 m¨sIbtM toN bcAeaA= `s vkt< ifr~n imsr ty “jdoN mUsA cAlIaM sAlM dI `mr dy aAs pAs sI< rAj krdA sI= iFr~n wUsuF dI `s isaA,p kArn< `s ny aAp,y whUdI BrAvM nAl ByNq krn dI socI= 24 jo prmyS¨r ny `s ^ b˘KSI sI< `s dI e|zt krdA jdoN `s ny e|k imsrI ^ e|k whUdI nAl burA sI= ifr~n ny wUsuF ^ imsr dy rAjpAl dA ahudA ivhAr krdy vyiKaA< `s ny whUdI dA p|K ilaA aty id|tA aty aAp,y mihlM dIaM sArIaM cIzM dI iz»mvArI y imsrI ^< whUdI nAl kItI es krnI vAsty szA 11 dy id|tI= pr ifr sAry imsr aty knAn iv|c kAl id|tI= mUsA ny `s ^ enI zor dI Qokr mArI ik `h 25 ipaA< zmIn e»nI su|k gE ik anAz nA `%g s%ikaA= mr igaA= mUsA ny soicaA ik `s dy whUdI BrA ntIjA< lokM ^ bhut kSq J|l,y pX= sA.y ip` dAidaM smJ jA, ik prmyS¨r `nHM ^ bcA`, lE `s dA 12 26 ^ `%Ty KA, ^ kuJ nA l%iBaA= pr wAkUb ny sui,aA estymAl kr irhA sI< pr `h nA smJy= agly ik imsr iv|c anAj ek|QA kItA igaA hY= es lE idn< mUsA ny do whUdIaM ^ l/idaM vyiKaA< `s ny `nHM iv|c sulAh krvA`,I cAhI ty aAiKaA< ‘hy mnu|Ko< ‘tU aAp,A ... tY^ ivKAvMgA’ `tpt 12:1 tsIN BrA-BrA h⁄ tM ifr tsIN ik`N ek djy ^ nksAn ¨ o ¨ U u 27 kAl.IaA jM bybIlonIaM= phu»cM rhy ho?’ `h mnu|K ijh/A dUjy ^ nuksAn ‘tyrI `lAd ... szA dyvMgA’ `tpt 15:13–14 phu»cA irhA sI `s ny mUsA ^ D|kA dy ky aAiKaA< ‘kI ‘Fyr aijhA ... `pAsnA krngy” `tpt 15:14; kUc 3:12 tY^ iksy ny sA.y `%pr hAkm aty inaME b,AeaA
  • 152.
    rs°lM dy krt|b7:28-49 1128 28 39 hY? nhIN⁄ kI tU« mYN^ vI e»J hI mArnA cAhu»dA hY “pr sA.y puriKaM ny `s dI pAl,A nhIN kItI 29 ijvyN k|l e|k imsr dy mn|uK ^ mAiraA sI?’* jdoN aty `nHM ny `s ^ nAm»zUr kr id|tA= `h dobArA 40 mUsA ny `s ^ eh kih»dy sui,aA tM `h imsr C|. ky imsr vAips jA,A cAhu»dy sn= sA.y iptrM ny hArUn imdwAn dyS iv|c clA igaA= `%Ty `h ajnbI sI= ^ aAiKaA< ‘mUsA sA^ imsr dyS iv|co k|> ilaAeaA jdoN mUsA imdwAn iv|c sI `s dy Gr do p¨|tr pYdA hY< pr sA^ nhIN ptA ik `s ^ kI hoeaA hY= es lE hoX= sA.y lE koE aijhy r|b b,A jo sA.y a|gy-a|gy cl ky 30 41 “cAlIaM sAlM bAad< mUsA isnAE dy phA/ dy sA^ rAh d|s,=’* t|d lokM ny e|k v|C/y dI mUrt ny/y e|k `jA/ iv|c igaA= `%Ty `s ^ e|k dUt a|g b,AE aty `s mUrt dA blIdAn c/AeaA aty `h 31 dI lAq ivckAr bldI JA/I ivc pgq heaA= | | R o jdoN aAp,y h|TM nAl aijhI mUrt b,A ky b/y KuS sn= 42 `s ny aijhA vyiKaA tM `h hYrAn rih igaA= jdoN pr prmyS¨r ny `nHM dA ivroD kItA= prmyS¨r ny `h cgI trHM vyK, lE ny/y igaA< tM `s ny e|k `nHM ^ akAS ivcly JUQy dyvitaM dI sYnA dI `pAsnA 32 aAvAz su,I< eh pRBU dI aAvAz sI= pRBU ny aAiKaA< krn toN rok,A C|. id|tA= ijvyN ik nbIaM dI poTI ‘mYN tyry ipP dAidaM dA prmyS¨r hM= abrAhAm dA iv|c iliKaA hoeaA hY prmyS¨r aAKdA< prmy S ¨ r < eshAk dA prmy S ¨ r < aty wAkU b dA ‘hy esrAXl dy loko< kI t¨sIN `jA/ iv|c myry lE prmyS¨r=’* mUsA .r nAl k»bdA hoeaA `%pr t|k, cAlHIaM sAlM vAsty blIaM zM ByqAvM ilaAX= 33 43 dA hONslA nA kr sikaA= pRBU ny `s ^ ikhA< ‘aAp,y tusI molok dy t»bU aty aAp,y dyvty irFAn dy istAry pYrM iv|coN ju|ty lAh< ik`N ik ijs TM `%pr tU« K/HA hY dy ibb ^ cu%ikaA sI= t¨sIN `h mUrtM pUj, lE 34 `h e|k piv|tr DrtI hY= mYN aAp,y lokM dy kSqM b,AEaM sn< es lE mYN tuhA^ bAbul toN prHy Byj toN bhut suct hM= aty `nHM ^ b/A kurlA`NidaM hoeaM y dyvMgA=’ aAmos 5 :25–27 44 sui,aM hY= esy lE mYN `nHM ^ bcA`, lE `%tiraA “`jA/ iv|c piv|tr t»b* sA.y ip` dAidaM dy U hM= hu,< mUsA< mYN tY^ vAps imsr iv|c ByjMgA=’* puriKaM kol sI= prmyS¨r ny mUsA ^ d%isaA ik eh 35 “eh `hI mUsA hY ijs ^ esrAXlIaM ny eh ikvyN bnA`,A hY= `s ny es ^ iblkul `sy nmUny dA 45 aAKidaM nAm»zUr kr id|tA sI ik tY^ sA.A hAkm aty b,AeaA jo prmyS¨r ny `s ^ ivKAeaA sI= bAad m¨nsF iks ny b,AeaA hY?* `h prmyS¨r duaArA iv|c whoSuaA ny dUjy rAjM dI zmIn ty kbzA krn hAkm aty CuqkArA dy, vAlA ho, lE ByijaA igaA lE sA.y iptrM ^ a|gy lAeaA= sA.y lok `%Ty gX sI= prmyS¨r ny `s ^ e|k dUt rAhIN ByijaA jo `s ^ aty prmyS¨r ny `ToN dUjy lokM ^ bAhr k%i>aA= jdoN 36 m|cdI JA/I iv|c pRgiqaA sI= `hI hY ijs ny `nHM sA.y lok es nvIN DrtI ty gX< tM eho t»bU `h ^ imsr toN bAhr k%i>aA sI= `s ny SktISAlI krt|b aAp,y nAl lY gX= sA.y lokM ^ eh t»bU aAp,y iptrM aty kirSmy imsr iv|c aty lAl sm¨»dr iv|c aty koloN imilaA sI< aty eh dA~d dy smyN t|k `nHM lok 37 46 `jA/ iv|c cAlHI sAl t|k kIty= eh `hI mUsA sI sI= prmyS¨r dA~d `%pr b/A KuS sI= dA~d ny ijsny esrAXl dy p¨|trM ^ ikhA sI ‘prmyS¨r tuhA.y wAkUb dy prmyS¨r toN `s ^ e|k m»dr bnA`, dI 47 BrAvM iv|co hI tuhA.y lE myry vrgA ek nbI K/A aAigaA mgI= » pr `h sulmAn hI sI ijs ny prmySr y ¨ 38 krygA=’ * eh `hI mUsA sI jo `nHM lokM nAl sI jo lE Gr b,AeaA= 48 `zA/ iv|c ek|Qy hoX sn= `h `s dUt nAl sI jo “pr a|t mhAn pRBU prmyS¨r mn|uKM dy h|TM nAl `s nAl `jA/ iv|c sInE dy phA/ `%pr boilaA b,AEaM hoEaM emArtM iv|c nhIN rih»dy= ehI hY jo sI= `h sA.y ip` dAidaM dy nAl sI= mUsA ^ prmyS¨r nbI aAKdy hn: v|loN `h hukm imly ijh/y `nHM ^ sA.y t|k aA`, dA ‘pRBU aAKdA hY surg myrA is»GAs, hY=’ 49 jIvn id»dy hn= DrtI myry pYr r|K, dI cONkI hY= myry vAsty t¨sIN iks trHM dA Gr b,AvoNgy? mYN aArAm ik|Ty kr skdA ‘ik t° ... mAiraA sI’ kUc 2:14 hM? ‘mYN tyry ... dA prmyS¨r’ kUc 3:6 ‘mUsA sA^ dyS ... rAh d|s,’ kUc 32:1 ‘aAp,y pYrM ... iv|c ByjMgA’ kUc 3:5–10 piv|tr tbU a|KrI arTM iv|c “gvAhI dA tbU” `h iFrtU ‘tY^ sA.A ... b,AeaA hY’ kUc 2:14 tbU ijs iv|c ds hukm r|Ky gX sn aty ij%Ty mUsA dy smyN ‘prmyS¨r ... K/A krygA’ ibvsTA 18:15 prmyS¨r aAp,y lokM iv|c rih»dA sI=
  • 153.
    1129 rs°lM dy krt|b 7:50-8:17 50 kI mYN `hI nhIN hM ijs ny eh sB cIzM sOl¨s vI es qoly ^ nSq krnA cAhu»dA sI= tM sOl¨s b,AEaM=’” wsAwAh 66:1–2 `nHM inhcAvAnM dy Gr igaA aty GrM iv|cNo aAdmIaM 51 td estIFAn ny ikhA< “hy hQI whUdI aAgUP⁄ hy aty aØrtM ^ GsIq ky bAhr k|> ky jylH iv|c su%iqaA= mn aty k»n vloN su»n loko⁄ t¨sIN hmySA piv|tr aAtmA sAry inhcAvAn wrUSlm C|. gX isrf rsUl hI< `Ty dA ivroD kItA= t¨sIN vI `vyN hI kr rhy ho ijvyN tuhA.y rhy aty inhcI mnu|K sAmirwA iv|c v|Ko-v|K TAvM ty 52 4 puriKaM ny kItA= tuhA.y puriKaM ny sAry nbIaM ^ jA iqky= inhcAvAn mnu|K hr pAsy FYl gX< aty `h jdoN `h aAX< d. id|tA= sgoN `nHM nbIaM ny pihlM ij|Ty-ij|Ty vI gX< `nHM ny `%Ty lokM ^ KuSKbrI id|tI= hI ikhA sI ik e|k DrmI aAvygA pr tuhA.y puriKaM ny `s ^ mAr id|tA= aty hu, t¨sIN `s DrmI purK ^ iFil|pus dA sAmirwA iv|c pRcAr krnA 53 5 DoKA id|tA aty `s ^ mAr id|tA hY= t¨sIN `h lok ho< iFil|pus sAmirwA dy ngr iv|c igaA aty jA ky 6 ijnHM ^ mUsA dI SrHA pRApt hoE= prmyS¨r ny tuhA^ msIh bAry pRcAr krn l|gA= `ToN dy lokM ny `s dy eh SrHA dUtM duaArA id|tI pr t¨sIN `s dI pAl,A bcn su,y aty< `h kirSmy vyKy jo `h kr irhA sI= 7 nA kr sky=” `nHM iv|coN b/y sAry lokM dy a»dr BirSq aAtmA dA vAs sI< pr `s ny `nHM BirSq aAtimaM ^ `nHM estIFAn dA mAiraA jA,A iv|cNo inkl, lE mzbUr kr id|tA= jdoN aAtmy bAhr 54 whUdI aAgUaM ny estIFAn ^ aijhy bcn krdy inkly tM `nHM b/A Sor mcAeaA= `%Ty b/y sAry kmzor sui,aA tM `h b/y kroD iv|c aAX= `h e»ny kroD aty l»g/y lok vI sn< iFil|pus ny enHM ^ vI rAjI 8 iv|c aA gX ik estIFAn `%pr mAry gu|sy dy aAp,y kItA= aty `s Sihr dy lok enHM sB kAr, bhut 55 d»d krIc, l|g pX= pr estIFAn ny< jo ik piv|tr KuS sn= 9 aAtmA nAl BrpUr sI< `%pr asmAn ’c prmyS¨r dI pr `s Sihr iv|c Sm~n nM dA e|k aAdmI sI< mihmA ty lIlA v|l vyiKaA= `s ny iwsU ^ prmyS¨r dy iFil|pus dy `Ty a`, toN pihlM `h jAdU krky `ToN 56 s|jy pAsy K/A vyiKaA= `s ny aAiKaA< “vyK< mYN aAkAS dy lokM ^ hYrAn krdA hu»dA sI aty aAKdA sI ik mYN 10 ^ Ku|lHA vyiKaA hY aty mYN mnu|K dy p¨|tr ^ prmyS¨r dy koE mhMpurK hM= `%Ty sAry lokM ny< aAm aAdmI toN s|jy h|T v|l K/A vyK irhA hM=” lYky bhut mh|tvpUr, t|k ny< `s v|l iDaAn id|tA< 57 tM sAry whUdI aAgUaM ny `%cI aAvAz iv|c Sor aty `nHM ny aAiKaA< “es aAdmI kol r|bI SktI hY mcAeaA= `nHM ny aAp,y k»nM ^ h|TM nAl b»d kr ijs ^ mhM SktI aAKdy hn=” 11 ilaA= `h sAry ek|Qy ho ky estIFAn v|l B|j pX= ik`N ju look `sdy jAdU toN lby smyN t|k hYrAn 58 `nHM ny `s ^ SihroN bAhr k|> id|tA aty `s ^ sn< `nHM iv|coN bhut sAry `s dA anusr, kr rhy 12 p|Tr mAry= aty ijnHM lokM ny estIFAn dy ivruD gvAhI | sn= pr iFil|pus ny lokM ^ prmyS¨r dy rAj dI id|tI sI< `nHM aAp,y vstr ek solUs nM dy juaAn KuS˘KbrI bAry aty iwsU msIh dI SktI bAry d%isaA= 59 dy pYrM kol lAh ky r|K id|t= y jdoN estIFn ty pTrAv aAdmIaM aty aØrtM ny `s dy sdyS ty ivSvAs kItA kr rhy sn< `s ny eh aAKidaM hoeaM prmyS¨r ^ aty bpitsmA ilaA= 13 pRArTnA kItI< “hy pRBU iwsU myry aAtmy ^ svIkAr kr Sm~n ny vI ivSvAs kItA aty bpitsmA ilaA= 60 lY=” `h aAp,y go.y qyk ky kUk irhA sI< “hy pRBU⁄ Sm~n iFil|pus dy nAl QihiraA= `s ny cmtkArI eh pAp `nHM dy ju»my nA lAvI=” eh aAK, toN bAad inSAnIaM aty SktIsAlI g|lM vyKIaM= aty `h hYrAn 14 `h mr igaA= rih igaA= rsUl ajy vI wrUSlm iv|c hI sn aty sOls ny estIFAn dy mAry jA, lE aAp,I m»zrI U U `nHM ^ ptA l|g igaA ik sAmirwA iv|c lokM ny prmySr ¨ 8 dy id|tI= dy SbdM ^ kbUl kr ilaA hY tM rsUlM ny ptrs aty wUhnA ^ vI sAmirwA iv|c ByijaA= 15 jdoN ptrs aty inhcAvAnM lE kSq wUhnA aAX tM `nHM `%Ty aM ky lokM dy lE pRRArTnA 2–3 16 kuJ DrmI lokM ny estIFAn ^ dfnAeaA= `h kItI ik `nHM ^ piv|tr aAtmA pRApt hovy= enHM `s lE b/I `%cI kurlAX= `s idn< whUdIaM ny lokM ^ iwsU pRBU dy nM ty bpitsmA id|tA igaA sI< pr wrUSlm iv|c inhcAvAn qoilaM ^ d. dy,y SurU kr piv|tr aAtmA ajy `nHM `%ty nhIN aAeaA sI= esy 17 id|ty= aty `nHM ^ bhut izaAdA tsIhy J|l, id|ty= lE ptrs aty wUhnA ny pRArTnA kItI= td enHM
  • 154.
    rs°lM dy krt|b8:18-9:4 1130 donM rsUlM ny lokM `%pr aAp,y h|T r|Ky tM `nHM ^ id|tA ik `h r|T ’c c/H aAvy ty `s dy nAl aA ky 32 piv|tr aAtmA imilaA= bYQy= jo poTI `h p/H irhA sI `h e`N sI: 18 Sm~n ny vyiKaA ik lokM ^ piv|tr aAtmA dI “eh `s^ iksy By. dy ksAE kol ilaM`, vM{ pRAptI t|d hoE< jd rsUlM ny aAp,A h|T `nHM `%pr sI= `h e|k lyly vM{ cu|p sI jo `s ivaktI a|gy cu|p 19 r%iKaA tM Sm~n ny rsUlM a|gy rupX r|K= y aty ikhA< hu»dA hY jo `s dI `%n kqdA hY= `s ny aAp,A mU»h “mY^ vI eh SktI dy dyvo tM jo ijs mnu|K `pr vI mYN nhIN KoilHaA= 33 e`N h|T r|KM `s ^ piv|tr aAtmA iml jAvy=” `h SrmsAr sI< `s dy sAry aiDkAr Koh il|ty 20 ptrs ny Sm`n ^ aAiKaA< “kAS tU aty tyrA gX sn= DrtI ty `s dI iz»dgI ˘e|k a»t t|k aA Dn< e|ksAT tbAh ho jA, ik`N ik tU prmyS¨r dI gE= `s dy pirvAr dI khA,I ilK, vAlA `%Ty 21 dAt ^ Dn nAl KrId, dI socI= tU» es k»m iv|c koE nhIN hovygA=” wsAwAh 53:7–8 sA.A sMJIvAl nhI ho skdA ik`N ik prmyS¨r a|gy 22 34 tyrA mn sAf nhIN hY= aAp,A idl bdl aty `s afsr ny iFil|pus ^ ikhA< “ikrpA krky mY^ aAp,IaM bdkArIaM toN hq jA= pRBU ^ pRArTnA kr< d|so ik nbI iks dI g|l kr irhA hY? aAp,I jM iksy 35 SAed `h tyry es trHM soc, ty tY^ m¨aAF kr dyvy= hor dI?” td iFil|pus ny `sy poTI toN SurU kItA aty 23 36 ik`N j¨ mYN vyK irhA hM ik tU« pAp dy iKaAlM aty `s ^ iwsU dI KuSKbrI khI= rAh iv|c jMdy hoX ErTA nAl BiraA hoeaA hYN=” `h pA,I dy kol phu»cy tM afsr ny ikhA< “vyK⁄ e|Ty 24 Sm~n ny jvAb id|tA< “t¨sIN dono myry lE pRBU ^ pA,I hY= hu, mY^ bpitsmA lY, toN ikh/I cIz rokdI 37 pRArTnA kro< tM ik jo kuJ vI t¨sIN aAiKaA< myry nAl hY?” * 38 nA vApry=” t|d afsr ny r|T ^ rok, dA hukm id|tA< t|d 25 t|d rsUlM ny lokM ^ `nHM sArIaM g|lM bAry d%isaA donoN afsr aty iFil|pus pA,I kol gX aty iFil|pus 39 jo iwsU ny kItIaM sn aty prmyS¨r dA sdyS id|tA= ny `s ^ bpitsmA id|tA= j|d `h pA,I iv|cNo bAhr ifr `h wrUSlm v|l prt aAX= rsty iv|c `h bhut aAX tM pRBU dA aAtmA iFil|pus ^ pk/ ky lY igaA ty sAry sAmirwA dy ip».M iv|c lokM ^ KuS ˘KbrI bAry ifr `h KusrA afsr m¨/ iFil|pus ^ nA vyK sikaA prcAr krdy gX= ty `h ifr aAp,y rAh cilaA igaA= pr `h bhut 40 KuS sI= pr iFil|pus azotus nAmI Sihr toN pRgq iFil|pus dA hbS dy ek mn|uK ^ `pdyS hoeaA= `sny KuS KbrI dA pRcAr sAry ngrM iv|c 26 pRBU dy e|k dUt ny iFil|pus nAl g|l kItI< aty azotus toN lYky kYsrIaM t|k kItA= dUt ny aAiKaA< “`Q aty d|K, vAly `s rsty `%pr 27 jA jo wrSlm tNo gAzA ^ jMdA h=” U Y iFil|ps `%iQaA u sOl¨s inhcAvAn bi,aA= ty clA igaA= rsty iv|c `s ny hbS dyS dA e|k mn|uK vyiKaA= `h e|k KusrA sI aty `h hbS dyS dI rA,I< k»dAky dA e|k aiDkArI sI= `s dy sAry KzAny 9 wrUSlm iv|c sOlUs ajy vI pRBU dy cyilaM ^ dbkA`, aty ktl krn iv|c l|gA hoeaA sI= esy lE `h srdAr jAjk kol igaA= sOl¨s ny `s 2 dI s»BAl `s `pr sI= `h wrUSlm iv|c `pAsnA koloN dimSk iv|c pRArTnA sTnA lE ic|QIaM m»gIaM< 28 krn lE igaA sI= hu, `h aAp,y dyS vAps prt jo `s^ `nHM sAiraM ^ l|B, aty `nHM ^ kYd krn< irhA sI= `h aAp,y r|T ty asvAr wsAwAh nbI dI dA aiDkAr dy, jo iwsU dy mArg ^ m»ndy hn= `h 29 poTI p/H irhA sI= tM aAtmA ny iFil|pus ^ ikhA< BAvyN aØrtM ho, aty BAvyN mrd< `nHM ^ wrUSlm 3 “`s r|T kol jA aty `s dy nzdIk rih=” ilaA`,= tM sOl¨s dimsk iv|c igaA= jdoN `h 30 fyr iFil|pus r|T dy nzdIk n%isaA aty `%Ty `s Sihr kol phu»icaA tM akAS vloN acAnk e|k b/I 4 ny e|k aAdmI ^ wsAwAh nbI dI pustk p/HidaM tyz ibjlI `s dy erd igrd cmkI= `h zmIn ty sui,aA= iFil|pus ny `s ^ ikhA< “kI jo tU« p/H irhYN `s ^ smJ irhYN?” tuk 37 rsUlM dy kArjM dIaM kuJ bAad dIaM nklM iv|c 31 tuk 37 jo/I gE hY: “iFilp ny jvAb id|tA< ‘jy t¨sIN aAp,y `s aAdmI ny ikhA< “mYN ikvyN smJ skdA hM? pUry idl nAl ivSvAs kro< tM t¨sIN kr skdy ho=’ aiDkArI mY^ iksy aijhy aAdmI dI zrUrt hY jo mY^ esdI ny aAiKaA< ‘mYN ivSvAs krdA hM ik iwsU msIh prmyS¨r dA ivaAiKaA kr ky dsy=” t|d `s ny iFil|pus ^ s|dA pu|tr hY=’”
  • 155.
    1131 rs°lM dy krt|b 9:5-27 i.|g ipaA aty `s ^ eh p¨|CdI hoE e|k aAvAz ByijaA hY= `h `hI hY ijs ^ tU« aA`NidaM hoeaM su,AE id|tI< “sOl¨s< sOl¨s< tU« mY^ tsIhy ik`N dy irhA rsty iv|c i.|QA sI `h iwsU hI sI= iwsU ny mY^ tyry 5 hYN?” sOl¨s ny ikhA< “pBU⁄ tU« kO, hYN?” kol es lE ByijaA hY ik tU« m¨/ toN vyK skyN aty 18 `s ny jvAb id|tA< “mYN iwsU hM= mYN hI hM ijs ^ tU piv|tr aAtmA nAl BrpUr hovy=” `sy vyly acAnk 6 tsIhy dy irhA hY= `%Q aty `Q ky hu, Sihr ^ jM `s dIaM a|KM toN iClky ijihaA kuJ i.%igaA aty `s `Ty tY^ e|k mnu|K d|sygA ik hu, tU« kI krnA hY=” ^ m¨/ toN idK, l|g ipaA= sOl¨s `%iQaA aty `s ^ 7 19 ijh/y mnu|K `s dy nAl sfr kr rhy sn< `h bpitsmA id|tA igaA= ifr `s ny kuJ KADA aty m¨/ cu|p-cAp K/Hy rhy= `nHM ny aAvAz tM su,I sI pr `nHM toN aAp,y aAp iv|c tk/A mihsUs krn l|gA= ^ id%iKaA kuJ nhIN sI= 8 sOl¨s jdoN zmIn toN `%iQaA tM `s ny aAp,IaM sOl¨s dA dimsk iv|c `pdyS dy,A a|KM KolHIaM pr `h kuJ vyK nA s%ikaA= tM `nHM lokM ifr `h kuJ idn d»imsk iv|c iwsU dy cyilaM dy 20 ny `s dA h|T fi/aA aty `s ^ d»imsk iv|c lY aAX= nAl irhA= jldI hI `s ny pRArTnA sTAnA `%pr 9 it»n idn t|k `h nA vyK sikaA aty nA hI `s ny iwsU bAry `pdyS dy,A SurU kItA aty lokM iv|c prcAr 10 kuJ KADA pItA= d»imsk iv|c iwsU dA e|k cylA sI< kItA ik< “iwsU pRBU dA p¨|tr hY=” 21 ijs dA nA` hnAinwAh sI= pRBU ny hnAinwAh ^ drSn sAry lok ijh/y sOl¨s ^ su,dy `h b/y hYrAn dy ky ikhA< “hnAinwAh⁄” hnAinwAh ny a|goN jvAb sn= `nHM ikhA< “kI eh `hI ivaktI nhIN jo wrUSlm iv|c ikhA< “pRBU⁄ mYN e|Ty hM=” iv|c sI aty ijsny `nHM sAry lokM ^ tbAh krn dI 11 pRBU ny hnAinwAh ^ ikhA< “`%Q K/HA ho aty is|Dy koiSs kItI sI ijnHM ^ iwsU iv|c inhcA sI= aty hu, s|dINdy rsty ^ jA= `%Ty< whUdA* dy Gr ^ l|B aty `hI e|Ty iwsU dy cyilaM ^ f/n aty `nHM ^ pRDAn sOl¨s nM dy aAdmI ^ p¨|C< jo ik trsus toN hY= es jAjkM h|TIN F/vA`, lE aAeaA hY=” 12 22 vkt `h `%Ty hY aty pRArTnA kr irhA hY= sOl¨s ^ pr sOl¨s idnoN-idn hor vI tk/A hu»dA igaA aty vI drSn hoX aty `s drSn iv|c< `s ny hnAinwAh `sny eh sAibt kr id|tA ik iwsU hI msIh hY= `s nM dy e|k aAdmI ^ `s kol aA`NidaM aty aAp,y dy pRmA, eny zordAr hudy sn ik ijh/y whUdI d»imsk » h|T `s `pr r%KidaM vyiKaA= ijs nAl sOls dobArA ¨ iv|c rih»dy sn `h `s nAl bihs nhIN kr pA`Ndy dyK, dy kAibl ho igaA=” sn= 13 pr hnAinwAh ny jvAb id|tA< “hy pRBU< es mnu|K bAry mY^ bhut sAry lokM ny d%isaA hY= `nHM ny mY^ sOl¨s dA whUdIaM toN bc,A 23 disaA hY ik es ny wrUSlm iv|c tyry piv|tr lokM kAfI idnM bAad whUdIaM ny sOls ^ jAnoN mArn ¨ 14 24 nAl bhut sArIaM bdIaM kItIaM hn= hu, `h dI iv`Nt b,AE= `h sO l ¨ s lE Sihr dy eTy aAeaA hY aty pRDAn jAjkM ny es ^ tmAm `nHM drvAijaM ty idn-rAt pihrA dy rhy sn< ik`N ik lokM ^ f/, dA e˘KitaAr id|tA hoeaA hY jo tyry iv|c `h `s ^ jAnoN hI mAr m¨kA`,A cAhu»dy sI pr sOl¨s 25 inhcA rKdy hn=”* ^ `nHM dI iv`Nt dA ptA l|g igaA= kuJ cyilaM 15 pr pRBU ny hnAinwAh ^ ikhA< “tU« jA⁄ ik`N ik mYN ny< ijnHM ^ pØl¨s ny is|iKaA id|tI sI< ek rAt `s ^ sOl¨s ^ ek b/y zrUrI k»m vAsty cui,aM hY= `s ^ e|k qokrI iv|c pA id|tA ty dIvAr toN hyQM `tAr id|tA= bAdSAhM< whUdI lokM aty prAEaM kOmM ^ myry bAry 16 jAky d|s,A cAhIdA hY= mYN `s ^ `h sB ivKAvMgA sOl¨s dA wrUSlm iv|c `pdyS dy,A= 26 jo myry nA` dy bdly< `s ^ J|l,A cAhIdA hY=” ifr sOl¨s wrUSlm iv|c clA igaA= `s ny 17 es lE hnAinwAh tur ipaA< aty whUdA dy Gr inhcAvAnM dA s»g krnA cAihaA pr `h `s koloN igaA= `sny aAp,A h|T sOl¨s dy isr ty riKaA aty .rdy sn= `h ivSvAs nA kr sky ik `h scm¨|c 27 aAiKaA< “sOl¨s< myry BrA< pRBU iwsU ny mY^ tyry kol iwsU dA cylA sI= pr brnbAs `s ^ rsUlM kol lY igaA aty `nHM ^ d%isaA ik sOlUs ny ikvyN dimSk dy whUdA eh rsUlM iv|coN wU.As nAm dA rsUl nhIN hY= rAh iv|c pRBU ^ vyiKaA sI= aty `s ny `s nAl g|lM tyry iv|c inhcA rKdy hn a|KrI arTM iv|c< “tuhA.A nAm vI kItIaM sn aty ikvyN `h d»imSk iv|c pRBU dy nM lYNdA hM” ijsdA arT pUjA jM pRArTnA duaArA iwsU iv|c ivSvAs pRgqA`,A hY= `%ty byD/k hoky `pdyS id»dA sI=
  • 156.
    rs°lM dy krt|b9:28-10:12 1132 28 e`N sOl¨s cyilaM nAl QihiraA= `h wrUSlm a|KM KolHIaM= ijs vkt `s ny ptrs ^ vyiKaA tM 41 dIaM sArIaM TAvM ty igaA aty KulHyaAm pRBU bAry `h `Q ky bYQ gE= `s ny aAp,y h|T nAl `s ^ 29 boilaA= `h aksr wUnAnI bol, vAly whUdIaM Klo, iv|c mdd kItI= aty iFr `s ny inhcAvAnM ^ nAl g|lM krdA aty `nHM nAl es bAry crcA krdA aty ivDvAvM ^ kmry a»dr s%idaA aty tib|TA ^ sONp 30 42 pr `h `s ^ jAnoN mArn dI iv`Nt b,A`Ndy= jdoN id|tA jo ik jIivt sI= sAry w|pA iv|c eh g|l fYl BrAvM ^ es dA ptA l|gA< `h `s ^ kYsirwA lY gE= enHM iv|coN bhut sAry pRBU dy cyly b, gX= 43 gX aty `nHM ny `ToN `s ^< trsus ^< Byj id|tA= ptrs kAfI sAry idn w|pA iv|c irhA aty `%Ty ek 31 so sAry whU i dwA< glIl at y sAmirwA iv | c Sm~n nM dy cm/y dy k»m krn vAly cmAr dy Gr klIiswA SMtmE sI= piv|tr aAtmA dI mdd nAl irhA= klIswA idnoN idn hor mzbUt ho gE= inhcAvAnM ny< ijs >g nAl `h ij`Ndy sn< drSAeaA ik `nHM ptrs aty kurnyilwus ny pRBU dI e|zt kItI= `s sdkA hI eh smUh hor s»giQt hoeaA= 10 kYsirwA nM dy Sihr iv|c kurnyilwus nM dA e|k aAdmI sI= `h rom dI sYnA dy smUh ‘etAilwAnI’ iv|c e|k aiDkArI sI= `h ek DrmI 2 ptrs l¨|dA aty w|pA iv|c mnu|K sI= `h aty ij»ny vI lok `s dy Gr iv|c rih»dy 32 ptrs wrUSlm dy erd igrd sAry SihrM iv|c sn< sB s|cy pRBU dI `pAsnA krdy sn= `h lokM ^ Gu»imaA= fyr `h l¨|dA iv|c bsy inhcAvAnM ^ vyK, dAn-pu»n bhut krdA sI kurnyilwus hmySA pRBU a|gy 33 3 igaA= l¨dA iv|c< `h e|k aDr»gI aAdmI ^ imilaA= | pRArTnA krdA sI= ek dupihr it»n vjHy dy aAs-pAs ijs dA nA`N aYinwAs sI= `h ipCly a|Q sAlM toN `s ny e|k drSn dyiKaA= drSn iv|c pRBU v|loN e|k 34 m»jy toN `%Q nhIN sI sikaA= ptrs ny `s ^ ikhA< dUt `s kol aAeaA aty aAK, l|gA< “kurnyilwus⁄” 4 “aYinwAs⁄ iwsU msIh ny tyry ty imhr kItI hY= K/HA ho kurnyilwus ny dUt v|l vyiKaA< `h .r ky aAK, aty aAp,A ibstr ivCA= `h turt K/HA ho igaA=” l|gA< “myry mAilk⁄ t¨sIN kI cAhu»dy ho?” 35 sAry l¨dA iv|c rih, vAly aty Sron dy sAry invAsIaM | dUt ny `s ^ ikhA< “pRBU ny tyrIaM pRArTnAvM su, ny `s ^ vyiKaA aty eh lok vI pRBU v|l prt gX= lEaM hn= `s ny `h sB g|lM vyKIaM hn jo tU« 36 w|pA iv|c tibTA nM dI ek cylI sI ijs dA wUnAnI grIb lokM lE krdA hYN= es lE `h tY^ nhIN 5 BASA iv|c arT hY ihrnI= es aØrt ny hmySA lokM Bu%ilaA= hu, tU« w|pA Sihr v|l kuJ aAdmIaM ^ Byj lE b/y cgy km kIty sn aty hmySA grIb lokM dI aty `To Sm~n nM dy aAdmI ^< ijh/A ptrs vI 37 6 mdd kItI sI= tM jdoN ptrs l¨|dA iv|c sI tM sdINdA hY< s|dA Byj= sm~n iksy Sm~n KqIk cm/y tibTA b/I bImAr hoE aty mr gE= `nHM ny `s ^ dA k»m krn vAly dy Gr hI QihiraA hoeaA hY= `s 7 nuhA`, toN bAad `sdy SrIr ^ C|t `%prly kmry dA Gr sm¨»dr dy ny/y hY=” ijh/A dUt kurnyilwus 38 iv|c pA id|tA= w|pA dy cyilaA ^ ptA l|gA ik ptrs nAl g|l kr irhA sI< clA igaA= `sto bAad l¨|dA iv|c sI= lu|dA w|pA dy ny/y hI sI= `nHM ny `%Ty kurnyilwus ny aAp,y do nOkrM ty ek ispAhI ^ 8 ptrs ^ in`NtA dy, lE do aAdmI Byjy= “`nHM ny bulvAeaA= eh ispAhI vI DrmI mnu|K sI= eh `s^ byntI kItI< “ikrpA krky< sA.y kol ij»nI ispAhI `s dy ˘KAs mddZArM iv|cNo e|k sI= `s ny 39 CytI ho sky aAP⁄” ptrs itaAr ho igaA aty `nHM eh sArI g|l it»nA aAdmIaM ^ smJA ky `nHM ^ w|pA dy nAl cilaA igaA< jdoN `h `%Ty phu»icaA< `h v|l Byj id|tA= 9 `s ^ pO/IaM `%prly kmry iv|c lY gX= sArIaM agly idn eh it»no aAdmI w|pA dy ny/y phu»cy= ivDvAvM aAEaM aty `s dy aAly duaAly Klo gEaM= ptrs pRrTnA krn lE C|t `%ty igaA= eh dupihr 10 `h ro rhIaM sn aty `nHM ny roNdIaM-ipqdIaM ny dA vylA sI= ptrs ^ Bu|K l|gI hoE sI aty `h kuJ ptrs ^ `h sAry k|p/y ivKAX ijh/y .orkA tibTM ny KA,A cAhu»dA sI= pr jdoN `h ptrs dy KA, lE ij~Ndy jIa b,AX sn= ptrs ny sAry lokM ^ kmry Bjn itaAr kr rhy sn tM `s ny ek drSn viKaA= o | y 40 11 coN bAhr jA, ^ ikhA= `h goi.aA BAr bYQ igaA `s ny KulyH akAS ^ vyiKaA aty `s iv|cNo v|.I cAdr aty pRArTnA kItI= iFr `h tibTA v|l m¨i/aA< jo ik vM{ koE cIz T|ly aA`NdI vyKI jo ik chu» pAisaM toN 12 m¨rdA sI aty aAiKaA< “tibTA⁄ `%Q⁄” `s ny aAp,IaM DrtI dy v|l lmkAE hoE hyQM `tr rhI sI= sB
  • 157.
    1133 rs°lM dy krt|b 10:13-40 pRkAr dy jAnvr es iv|c sn= `h jIv ijh/y ik myl imlAp krn dI aAigaA nhIN hY= pr prmyS¨r ny cl skdy hn< ijh/y rINg, vAly sn zmIn `%pr mY^ Kud eh prgq kItA hY ik mYN iksy vI mnu|K ^ 13 29 aty `h p»CI ijh/y ky hvA’ c `.dy hn= fyr e|k ‘apiv|tr’ jM ‘aSuD’ nA smJ= esy lE jdoN enHM aAvAz ny ptrs ^ aAiKaA< “ptrs⁄ `%Q aty enHM aAdmIaM ny mY^ e|Ty aA`, lE ikhA mYN aA`, lE iv|co iksy vI e|k jIv ^ mAr aty KA lY=” sihmt ho igaA= so hu, t¨sIN ikrpA krky eh d|so ik 14 pr ptrs ny ikhA< “pRBU⁄ aijhA mYN kdy nhIN t¨sIN mY^ e|Ty kAhdy lE bulAeaA hY?” 30 kItA< mYN kdy apiv|tr jM aSu|D cIz nhIN KADI=” kurnyilwus ny ikhA< “cAr idn pihlM mYN aAp,y 15 pr `s aAvAz ny dobArA `s ^ ikhA< “prmyS¨r Gr iv|c pRArTnA kr irhA sM< eh dupihry it»n ku ny eh sB vstM SuD b,AEaM hn= es lE enHM ^ vjy dy aAs-pAs dA vkt sI = acAnk ek dUt myry 16 ‘apiv|tr’ nA kih⁄” aijhA it»n vAr vApiraA aty a|gy aAky K/o igaA< `s ny b/y cmkIly kp/y pAX hoX 31 fyr `h sB cIjM vAps akAS v|l cu|kIaM gEaM= sn= `s aAdmI ny ikhA< ‘kurnyilwus< prmyS¨r ny 17 ptrs drSn dy arT bAry soc hYrAn ho irhA sI= tyrI pRArTnA su, lE hY aty grIbM ^ id|tIaM tyrIaM 32 es ivckAr kurnyilwus dy Byjy bidaM ny Sm~n dA dAtM vyK lEaM hn= es lE w|pA iv|c kuJ 18 Gr