თამარ მეფე

1. თამარ მეფე
ოქროს ხანა
საქართველოში
ისტორიის მასწავლებელი
ნინო აბულაძე

2. საშინაო პოლიტიკა
1179 წელს გიორგი მესამემ
თანამოსაყდრედ აკურთხა თამარი

3. შეკითხვები :
• რატომ მოიქცა გიორგი მესამე
ასე?
• რა საფრთხეს ხედავდა
საქართველოს მეფე?
• მიგაჩნიათ თუ არა სწორად
გიორგი მეფის გადაწყვეტილება

4. 1184 წელს გარდაიცვალა გიორგი მესამე , თამარ
მეფე ერთიპიროვნული მმართველი ხდება
საქართველოსი .
გამეფებისთანავე მეფეს არისტორკატიამ მოთხოვა ორი პიროვნების
გადაყენება თანამდებობიდან :
1. ყუბასარისა , იგი გახლდათ ნაყივჩაღარი , გიორგი მეფის
ერთგული და მომხრე დემნა ბატონიშვილის აჯანყების დროს , იმ
პერიოდში ლოგინად იყო ჩავარდნილი .
2. აფრიდონისა , იგი გახლდათ მსახურთუხუცესი ,
”უგვაროთა” წარმომადგენელი და გიორგი მეფის ერთგული
პირი
თამარ მეფე იძულებული იყო კომპრომისზე წასულიყო .

5. კომპრომისი-ურთიერთდათმობის გზით
მიღწეული შეთანხმებ ა.
• ყუბასარი გადააყენა თანმდებობიდან, მაგრამ ბოლომდე
შეუნარჩუნა პატივი
• უგვარო აფრიდონი კი ”მოიშალა და დაიმხო”
ფეოდალთა შორის დაიწყო ბრძოლა გათავისუფლებული
თანამდებობესათვის ;

6. შეკითხვები :
• რამდენად მართებულად მიგაჩნიათ თამარ
მეფის საქციელი?
• მსგავს სიტუაციაში როგორ იქცეოდნენ
გაერთიანებული საქართველოს მეფეები?
• თუ არ შეასრულებდა თამარი
დიდგვაროვანთა სურვილს , რა შეიძლება
მომხდარიყო?

7. ყუთლუ არსლანი და ”ისნის
კარავი”
• წერილობითი წყაროს მიხედვით , გთხოვთ გამოთქვათ
საკუთარი მოსაზრებები
”ყუთლუ-არსლან (საქართველოს მეჭურჭლეთუხუცესმა)
ითხოვა კარავი დადგმად ველსა ისანისასა და სანახებსა
საღოდებლისასა და თქუა ”დასხდომილნი მუნ შიგა ,
განმგებელნიმიცემისა და მიღებისა, წყალობისა და
შერისხვისანი, ვჰკადრებდეთ და ვაცნობებდეთ თამარს ,
მეფესა და დედოფალსა ; მაშინღა სრულ იქმნებოდეს
განგებულნი ჩვენი”
(ისანი -დღ. ავლაბარი; საღოდებელი -დღ. მეტეხის მიმდ. ტერიტორია;
მიცემისა და მიღებისა -წყალობის, განსასჯელი და მაღალი თანამდებობის გაცემა -
ჩამორთმევა ;)

8. ”ისნის კარვის ” ფუნქცია იქნებოდა
მეფის დასწრების გარეშე უმაღლესი არისტოკრატიის
წარმომადგენლები და ასევე სხვადასხვა ფენის
წარმომადგენლები აღასრულებდნენ
სახელმწიფოს მართვა-გამგეობას
”წყალობა-შერისხვის” ფუნქციას ;
”წარმომადგენლობითი ორგანოს”მიერ
მიღებულ გადაწყვეტილებას თამარ მეფე მხოლოდ
დაამტკიცებდა

9. გავიხსნოთ :
• რას ნიშნავს წარმომადგენლობითი
ორგანო?
• რომელ ქვეყნებში იცით მსგავსი ტიპის
ორგანოები (მე12-მე14 ს.ს)
• გაამართლებდა თუ არა ”ისნის
კარავი ”?

10. გთხოვთ, პასუხი დაასაბუთოთ :
კი
არა
თავს შევიკავებ

11. ყუთლუ-არსლანის მოთხოვნა თამარ მეფემ არ მიიღო ,
თავად მეჭურჭლეთუხუცესი კი დააპატიმრა
შედეგად - ”ისნის კარვის ” მომხრეებმა გადაწყვიტეს
დაპირისპირებოდნენ თამარ მეფეს ;
სამეფო კარმა გაადწყვიტა კონფლიქტის მშვიდობიანი მოგვარება
შუამავლები - ორი საპატიო ქალბატონი კრავაი ჯაყელი
და ხოაშაქ ცოქალი
ამბოხებულების მოთხოვნა: ყუთლუ არსლანის გათავისუფლება და
სხვათა დაუსჯელობა . თამარმა შეასრულა პირობა .
ყურთლუ არსლანი ამის შემდეგ აღარ ჩანს სამეფო კარზე
”უცხო მოსაგონებელი” კოფლიქტი ჩაცხრა.

12. შეკითხვა :
იყო თუ არა ყუთლუ -
არსლანის
გამოსვლა პროგრესული?

13. ყუთლუ-არსლანის დასის სოციალური შემადგენლობა
არსებობს ორი მოსაზრება :
1.პირველი თვალსაზრისით, ყუთლუ-არსლანის
დასელები დიდგვარიანი ოპოზიციონერებიარიან,
რომელთა მოძრაობაც მიზნად ისახავს მათი
საგვარეულო ინტერესების შემდგომ გაფართოებას.
2. მეორე თვალსაზრისის თანახმად კი, გაფიცულები
უგვარო, დაბალი სოციალური წარმოშობის
„სიმდიდრით აღზევებულნი“, ანუ მესამე წოდების
წარმომადგენლები არიან და დასში არსებითად
შედიან მდიდარი მოქალაქეები.

14. • თუ ყუთლუ-არსლანის დასელები
დიდგვაროვნები იყვნენ , მაშინ მათი
მოძრაობის მიზანი იყო საგვარეულო
ინტერესთა შემდგომი გაფართოება
• თუ ყუთლუ-არსლანის დასელები იყვნენ
”უგვანოები”, ანუ მესამე წოდების
წარმომადგენლები , მაშინ მათი მოთხოვნის
მთავარი საგანი იქნებოდა ხელისუფლების
დანაწილება

15. ყურთლუ არსლანის გამოსვლის
შემდეგ
დარბაზის უფლებები საგრძნობლად გაფართოვდა .
სახელმწიფოს მართავს -მეფე , ხელმწიფის კარის
უმაღლეს მოხელეთა , უხუცეს ვაზირთა და საქვეყნოდ
გამრიგე მოხელეების მეშვეობით

16. სახელმწიფო მმართველობის
მოდელი
მეფე
ყველა ვაზირი , მათი ხელქვეითი, საქვეყნო გამრიგე დიდი მოხელეები, სასულიერო მესვეურები
სავაზირო (6ვაზირი)
I ვაზირი
მწიგნობართუ
ხუცეს -
ჭყონდიდელი
სამთა ვაზირთა ჯგუფი
ათაბაგი
ამირსპასალარი
მანდატურთუხუცესი
ორთა ვაზირთა
ჯგუფი
მეჭურჭლეთუხუცესი
მსახურთუხუცესი
დარბაზი

17. მწიგნობართუხუცეს -ჭყონდიდელი-ანტონ გნოლისთავისძე
ამირსპასალარი -სარგის მხარგრძელი;
მანდატურთუხუცესი ჭიაბერი;
მეჭურჭელთუხუცესი -კახაბერ ვარდანისძე
მსახურთუხუცესი -ვარდან დადიანი
ათაბაგი -ივანე მხარგრძელი , ლაშა-გიორგის
აღმზრდელი

18. თამარ მეფის ქორწინება
1.(1186 წ) სამეფოს სასულიერო და
საერო დიდებულთა კრების
გადაწყვეტილება : თამარის საქმროდ
ვლადიმერ სუზდალის მთავრის ანდრია
ბოგოლუბსკის ვაჟის იურის მოწვევა ;
2. (1188 წ.) თამარმა მეორედ იქრწინა , მისი მეუღლე
გახდა ოსი უფლისწული , ბაგრატიონთა დინასტიის
ნათესავი , საქართველოს სამეფო კარზე გაზრდილი
დავით სოსლანი

19. თამარმა მოახერხა მძაფრი პოლიტიკური
დაძაბულობის დაძლევა , მაგრამ ეს მოწინააღმდეგე
ძალების დამარცხების გარდა, გარკვეული
დათმობებითაც მოხდა
დავით მეოთხე- უშუალოდ სამეფოდ იჭერდა ახალ
ტერიტორიებს ;
თამარ მეფე - ტერიტორიებს დიდგვაროვან
წარჩინებულებს ურიგებდა სხვადასხვა პირობით ,
რასაც სამამულო სისტემის გაძლიერება და
გაფართოება მოჰყვა!
გმადლობთ...