Download to read offline
ატომი. პერ.სისტ. ქიმიური ბამა.pdfAtomic structures
- 2.
- 3.
- 4. რეზერფო რდის ატომის მოდელი ტომსონის ატომის მოდელი ნილს ბორის მოდელი გარკვეულირადიუსით მოძრავი ელექტრონები, რომელთა გადასვლა ერთი ორბიტიდან მეორეზე ხდება ენერგია გამოსხივდება ან შთანთქმება
- 5. 2. ენერგიის მინიმალურირაოდენობა რომელიც შეიძლება გამოთავისუფლდეს გამოსხივების ერთ აქტში, ქვანტი ეწოდება. (მაქს პლანკი) atomis aRnagobis qvantur-meqanikuri modeli 1. ელექტრონების ენერგიის დისკრეტობა ატომში (ბორი) 3. ბროილის განტოლებაში mv = h/λ ნაწილაკის იმპულსი ამ ნაწილაკის ტალღის სიგრძის უკუპროპორციულია
- 6. atomis aRnagobis qvantur-meqanikuri modeli 4. haizenbergis ganuzRvrelobis principi, mikronawilakis sivrcisgarkveul moculobaSi arsebobis albaToba. iyeneben termins “eleqtronis mdgomareoba”. 5. Sredingerma gamoiyvana atomis eleqtronuli struqturis maTematikuri aRweris talRuri gantoleba
- 7. შრედინგერის განტოლება განტოლება ასახავსელექტრონის ტალღური და კორპუსკულური თვისებების ერთობლიობას. იგი ატომბირთვის გარშემო არსებულ სივრცეში ელექტრონის ყოფნის ალბათობის გამოთვლის საშუალებას იძლევა. ტალღური Ψ(ფსი) ფუნქცია.
- 8. mdgari talRebi warmoiqmneba boloebiTdamagrebul, rxeviT mdgomareobaSi myof simze. n wertilebSi rxevis amplituda maqsimaluria, y wertilebSi (kvanZebi) ki – nulis toli (aq simi ar irxeva).
- 9. birTvis garSemo arsebuli atomis sivrcisnawils, romelSic eleqtronis yofnis albaToba maqsimaluria, orbitali ewodeba
- 10.
- 11. ქვანტური რიცხვები mTavari qvanturiricxvi (n) axasiaTebs eleqtronis orbitalis zomas da eleqtronis saerTo energias. igi Seesabameba periodis nomers. iRebs mTel ricxviT mniSvnelobebs 0-dan ∞-mde, n –is maqsimaluri mniSvnelobaa 7
- 12. ქვედონე ორბი ტალის ფორმა რთული რთული gansazRvravs atomuriorbitalis formas da axasiaTebs eleqtronis energrtikul mdgomareobas qvedoneze
- 13. magnituri qvanturi ricxvi mi iRebsmTel ricxviT mniSvnelobebs – l -dan + l –mde (0-is CaTvliT). mocemuli tipis orbitalebis ricxvi (2 l +1). igi axasiaTebs eleqtronis qcevas magnitur velSi.
- 14. spinuri qvanturi ricxvi iRebsor mniSvnelobas (↑ da ↓): +1/2 da –1/2. energetikul doneebsa da qvedoneebze eleqtronebis raodenobis gamoTvlis saSualebas iZleva.
- 15.
- 18. ქვანტური რიცხვების მნიშვნელობებიყველა ელექტრონული ორბიტალისათვის
- 19.
- 20. atomis eleqtronul -grafikuli formula gamosaxavs eleqtronebis ganawilebas orbitalebze maTi spinebis mimarTulebis CvenebiT. xazi an kvadrati orbitals Seesabameba. Jangbadis atomis eleqtronuli da eleqtronul-grafikul formulebi
- 21. ნეონის ატომში, რომლისელექტრონული ფორმულაა 1s22s22px 2 2py 22pz 2, მეორე ენერგეტიკული დონე მთლიანად შევსებულია, რაც გამოხატულობას პოულობს ამ ელემენტის ქიმიურ ინერტულობაში.
- 22. სკანდიუმიდან დაწყებული თუთიისჩათვლით ივსება არა 4p- ქვედონე (n+l=4+1=5), არამედ 3d-ქვედონე (n+l =3+2=5), რადგან, კლეჩკოვსკის წესის თანახმად, ამ უკანასკნელზე მყოფი ელექტრონის ენერგია უფრო მცირეა. სკანდიუმის ელექტრონული ფორმულაა: 21Sc 1s22s2p63s23p63d14s2
- 23. kleCkovskis wesi energetikuli doneebisSevseba xdeba TanmimdevrobiT, (n+ l)-is zrdis mixedviT, xolo (n+ l )-is erTi da imave mniSvnelobisaTvis ivseba is orbitali, romlis n ufro naklebia.
- 24. paulis principi atomSi arSeiZleba iyos ori eleqtroni, romelTa oTxive qvanturi ricxvi erTnairia. erT orbitalze SesaZlebelia antiparaleluri spinebis mqone ori eleqtronis arseboba. energetikul doneze orbitalebis ricxvi n2-is tolia. eleqtronebis saerTo raodenoba am doneze 2n2- s udris
- 25. hundis wesi qvedonis orbitalebze eleqtronebiise nawildeba, rom maTi jamuri spinuri qvanturi ricxvi iyos maqsimaluri
- 27. ძლიერდება 1. ელექტროუარყოფითობა 2.არალითონური თვისებები 3. მჟანგავითვისებები 4. იონიზაციის ენერგია
- 28. eleqtronisadmi swrafva (ε) ელექტრონისადმისწრაფვა (𝜀) არააღგზნებულ მდგომარეობაში მყოფ თავისუფალ ატომთა ელექტრონის მიერთების პროცესის ენერგეტიკული ეფექტია. იგი რიცხობრივად შესაბამისი იზოლირებული ერთმუხტიანი ანიონის იონიზაციის ენერგიის ტოლია, მაგრამ აქვს საწინააღმდეგო ნიშანი.
- 29. eleqtronisadmi swrafva (ε) racufro didia misi mniSvneloba, miT ufro Zlier araliTonur Tvisebebs amJRavnebs elementis atomi. periodebSi, marcxnidan marjvniv, swrafva eleqtronisadmi izrdeba da maqsimums aRwevs halogenebSi.
- 30. ionizaciis energia (I1)is minimaluri energiaa, romelic saWiroa Tavisufali araaRgznebuli atomidan eleqtronis mosacileblad usasrulod Sor manZilze. ionizaciis energia periodebSi elementis atomuri nomris zrdasTan erTad matulobs qvejgufebSi zevidan qveviT, mcirdeba (izrdeba elementis liTonuri Tvisebebi)
- 31. eleqtrouaryofiToba atomis mier molekulaSi eleqtronebis mizidvis unarisraodenobrivi maxasiaTebelia. atomuri nomris zrdasTan erTad eleqtrouaryofi Toba periodebSi izrdeba, xolo qvejgufebSi – mcirdeba.
- 32. ელექტროუარყოფითობა წარმოადგენს ელემენტის არალითონურითვისებების საზომს − რაც უფრო მაღალია მისი მნიშვნელობა, მით უფრო ძლიერად ავლენს ელემენტი არალითონურ თვისებებს. ატომური ნომრის ზრდასთან ერთად ელექტროუარყოფითობა პერიოდებში იზრდება, ხოლო ქვეჯგუფებში – მცირდება.
- 33. s- blokSi gaerTianebuliaIA da IIA jgufis elementebi, wyalbadi da heliumi. ამ ელემენტებში ვალენტურია 𝑛𝑝- და 𝑛𝑠-ელექტრონები p-blokSi gaerTianebulia eqvsi (IIIA – VIA) jgufis elementebi. ამ ელემენტებში ვალენტურია 𝑛𝑠-ორბიტალთა ელექტრონები.
- 34. d-blokSi gaerTianebulia IB– VIIIB jgufis elementebi. (n-1) energetikuli donis d-qvedonis xuTi orbitali ivseba. valenturia gare eleqtronuli donis s-eleqtronebi da gareswina energetikuli donis d-eleqtronebi. d- elementebi, amJRavnebs cvalebad valentobas.
- 35. d-ელემენტები მოთავსებულია 4-7დიდი პერიოდის თანაურ ქვეჯგუფში. d-ელემენტებს ახასიათებს დაუსრულებელი d-ქვედონე (გარდა IB და IIB ჯგუფებს), ამიტო მათ ახსიათებთ კომპლექსწარმოქმნის უნარი და ეს განაპირობებს ფარმაკო- და ბიოროლს.
- 36. f-blokSi gaerTianebulia lanTanoidebida aqtinoidebi რომელთა ატომებში ხდება (n-2) ენერგეტიკული დონის 𝑓- ქვედონის ორბიტალების შევსება. თითოეულ ამ ბლოკში 14 ელემენტია. მათთვის ვალენტურია 𝑛𝑠-, (𝑛 − 2)𝑓- და (𝑛 − 1)𝑑-ელექტრონები.
- 37. ქიმიური ბმის ტიპები კოვალენტური ბმა პოლარულიარაპოლარული იონური ბმა მეტალური ბმა წყალბადური ბმა
- 38. ქიმიური ბმა ქიმიური ბმა- ძალთა ერთობლიობაა, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს ორ ან რამდენიმე ატომს, იონს, მოლეკულას ან მათ ნებისმიერ კომბინაციას.
- 39. ქიმიური ბმის ძირითადიპარამეტრებია: ბმის ენერგია და ბმის სიგრძე. ქიმიურად დაკავშირებული ელემენტების ატომბირთვებს შორის მანძილს უწოდებენ ბმის სიგრძეს. ქიმიური ბმის სიმტკიცეს განსაზღვრავს - ბმის ენერგია
- 40. პოლინგის მიხედვით ბმისწარმოქმნაში მონაწილეობს საწყისი ორბიტალების შერევით მიღებული ჰიბრიდული ორბიტალები.
- 41. ატომური ორბიტალის ფორმა s-ორბიტალიp-ორბიტალი d-ორბიტალი f-ორბიტალი წარმოქმნილი ჰიბრიდული ორბიტალების რიცხვი ჰიბრიდიზაციაში მონაწილე საწყისი ორბიტალების რიცხვის ტოლია.
- 42. s-, p-, d-და f-ატომური ორბიტალების სივრცითი აღნაგობა ჰიბრიდიზაცია არის განსხვავებული ფორმის და ენერგიებით ახლოს მდგომი ატომური ორბიტალების ერთმანეთთან შერწყმა ერთნაირი ენერგიებისა და ფორმის ორბიტალების წარმოქმნით. ჰიბრიდული ორბიტალებით მტკიცე ბმები მყარდება.
- 43.
- 44. განვიხილოთ ბერილიუმის ქლორიდის მოლეკულა. Be1s22s2 Be* 1s22s12p1 ბერილიუმის აღგზნებულ ატომს ერთი გაუწყვილებელი ელექტრონი აქვს 2s-, ხოლო მეორე 2p- ორბიტალზე.
- 45. sp-ჰიბრიდიზაცია p-ორბიტალი s-თან შედარებითუფრო გაწელილია, მისი გადაფარვა ქლორის ატომის p-ორბიტალით მეტი ხარისხით უნდა მოხდეს და ამ შემთხვევაში უფრო მტკიცე ბმა უნდა დამყარდეს Be 1s22s2 Be* 1s22s12p1
- 46. ბერილიუმის ქლორიდის მოლეკულის ორივებმა იდენტურია და ერთმანეთის მიმართ 180°-იანი კუთხითაა განლაგებული. მოლეკულას ხაზოვანი აღნაგობა აქვს Be 1s22s2 Be* 1s22s12p1
- 47. ბერილიუმის ატომის ერთიs- და ერთი p- ორბიტალის ჰიბრიდიზაციით, ერთმანეთის მიმართ 1800-ით განლაგებული, ორი იდენტური ჰიბრიდული ორბიტალი მიიღება
- 48.
- 49.
- 50. sp2 -ჰიბრიდიზაცია ბორის აღგზნებულატომში სამი გაუწყვილებელი ელექტრონია - ერთი 2s- და ორი 2p-ორბიტალზე. B 1s22s22p1 B* 1s22s12px 12py 1 ამ სამი ორბიტალის კომბინაციით მიიღება სამი ჰიბრიდული ორბიტალი, რომლებიც ერთმანეთისაგან მაქსიმალური დაცილებით, 1200-იანი კუთხით განლაგდება ერთ სიბრტყეში. BX3
- 51. ჰიბრიდიზაციის ამ სახესsp2-ჰიბრიდიზაცია ეწოდება. ამგვარი ჰიბრიდული ორბიტალებით მყარდება კოვალენტური ბმები BX3 ტიპის ნაერთებში. ყველა ბმა ტოლფასია და მოლეკულას ტოლგვერდა სამკუთხედის ფორმა აქვს.
- 52.
- 53. sp3 -ჰიბრიდიზაცია CH4. ნახშირბადიოთხ ტოლფას ბმას ამყარებს, რაც ასევე ჰიბრიდიზაციით შეიძლება აიხსნას. ნახშირბადის აღგზნებულ ატომში ოთხი გაუწყვილებელი ელექტრონია: C 1s22s22p2 C* 1s22s12px12py12pz 1
- 54. sp3 -ჰიბრიდიზაცია ერთი s-და სამი p-ორბიტალის ჰიბრიდიზაციით მიღებული ასიმეტრიული ორბიტალები მიმართულია ტეტრაედრის წვეროებისკენ. კუთხე მათ შორის 109028–ია.
- 55. კუთხე 109028–ია. ეს ორბიტალებისმაქსიმალურ დაცილებას და სისტემის მინიმალურ ენერგიას შეესაბამება. ჰიბრიდიზაციის ამ სახეს sp3-ჰიბრიდიზაცია ეწოდება
- 57. ქიმიური ბმა კოვალენტური იონური მეტალურიწყალბადური
- 58. ორ ატომს შორისსაზიარო ელექტრონული წყვილით დამყარებულ ქიმიურ ბმას - კოვალენტური ბმა ეწოდება. კოვალენტური ბმა
- 59. კოვალენტური ბმა პოლარული არაპოლარული კოვალენტურიბმა წარმოიქმნება ერთნაირი ან მცირედ განსხვავებული ელექტროუარყოფითობის მქონე ელემენტების ატომებს შორის.
- 60. კოვალენტური არაპოლარული ბმები არაპოლარულიკოვალენტური ბმა წარმოიქმნება ერთი და იმავე ელემენტის ატომებს ან ერთნაირი ელექტროუარყოფითობის მქონე სხვადასხვა ელემენტის ატომებს შორის.
- 61. საზიარო ელექტრონებით წარმოქმნილი მოლეკულურიელექტრონული ღრუბელი ორივე ატომის ბირთვის მიმართ სივრცეში თანაბრადაა განაწილებული. ორატომიანი მოლეკულები: H2, Cl2 , O2 , N2 და სხვ.
- 62. საზიარო ელექტრონული წყვილი (ბმისელექტრონული სიმკვრივე) უფრო ელექტროუარყოფითი ელემენტის ატომისკენაა გადაწეული. პოლარული კოვალენტური ბმა
- 63. ქლორწყალბადის, წყლის, ამიაკისდა მეთანის მოლეკულაში, წყალბადიდან შესაბამისად, ქლორის, ჟანგბადის, აზოტისა და ნახშირბადის ატომისკენ.
- 64. პოლარული კოვალენტური ბმა კოვალენტურიბმის ენერგია მცირდება ელემენტის ატომური ნომრის ზრდასთან ერთად. იგი დამოკიდებულია ბმის ჯერადობაზე: -ბმის ენერგია მეტია, ვიდრე -იმისა.
- 65. პოლარული კოვალენტური ბმა კოვალენტურიბმის სიგრძე მოლეკულაში ატომთა ბირთვების ცენტრებს შორის მანძილია. ბმის სიგრძე მატულობს ელემენტების ატომური ნომრის ზრდასთან ერთად და მცირდება ბმის ჯერადობის გაზრდით.
- 66. ▪ ორ ატომსშორის კავშირის დამყარებაში თითოეული ატომის ორი გაუწყვილებელი ელექტრონი მონაწილეობს, ამ შემთხვევაში მიიღება ორმაგი ბმა. ▪ თუ კავშირი თითოეული ატომის სამი გაუწყვილებელი ელექტრონით მყარდება, სამმაგი ბმა წარმოიქმნება.
- 67. ბმის წარმოქმნა ქიმიური ბმისგაჯერებულობა კოვალენტური ბმის თვისებაა. გაჯერებულობის ქვეშ იგულისხმება ატომის მიერ ვალენტური ორბიტალების სრული გამოყენება, რის გამოც იგი დამატებით ბმებს ვეღარ ამყარებს.
- 68. კოვალენტური ბმის თვისებები კოვალენტურიბმა, ხასიათდება ბმის ენერგიითა და ბმის სიგრძით. მას აქვს გეზურობა (მიმართულება სივრცეში), ახასიათებს გაჯერებულობა, პოლარობა და პოლარიზებადობა. პოლარიზებადობა.
- 69. გაჯერებულობა-ატომის მიერ ვალენტური ორბიტალებისსრული გამოყენება, რის გამოც იგი დამატებით ბმებს ვეღარ ამყარებს. წყალბადის მოლეკულასთან მესამე ატომის მიერთებისა და H3 მოლეკულის წარმოქმნის შეუძლებლობა თეორიული გათვლებითაც იყო დადასტურებული.
- 70.
- 71.
- 72. ატომს, რომელიც ქიმიურბმაში თავისი _ ელექტრონული წყვილით მონაწილეობს, დონორი ეწოდება, ხოლო ბმაში მონაწილე თავისუფალი ორბიტალის მქონე ატომს – აქცეპტორი.
- 73. ერთი ატომის (დონორის)ორელექტრონიანი ორბიტალისა და მეორე ატომის (აქცეპტორის) თავისუფალი ორბიტალის ხარჯზე კოვალენტური ბმის წარმოქმნის მექანიზმს დონორულ-აქცეპტორული მექანიზმი ეწოდება.
- 74. წარმოქმნილ ამონიუმის იონშიწყალბადის მუხტი დელოკალიზებულია (თანაბრად განაწილებულია) წყალბადის ყველა ატომზე. აზოტის ოთხივე ბმა წყალბადთან - ტოლფასია.
- 75. იონური ბმა ქიმიურ ბმას,რომელიც საპირისპიროდ დამუხტულ იონებს შორის ელექტროსტატიკური ძალებით ხორციელდება, იონური ბმა ეწოდება, ხოლო ასეთი ბმის შემცველ ნაერთებს – იონური ნაერთები. ატომი ატომი იონი ჟ ა
- 76. იონურ ბმაში მონაწილეობს ელექტროუარყოფითობითერთმანეთისაგან მკვეთრად განსხვავებული ელემენტების ატომები
- 77. ზოგიერთი ელემენტის ელექტროუარყოფითობა (პოლინგი) ფარდობითი ელექტროუარყოფითობების მნიშვნელობებსშორის სხვაობა 1,7-ს უნდა აღემატებოდეს ტიპური იონური ნაერთებია მარილები და ტუტეები
- 78. იონური ბმის საფუძველზეწარმოიქმნება ურთიერთსაწინააღმდეგო მუხტების მქონე ნაწილაკებს შორის აღძრული ელექტროსტატიკური მიზიდვის ძალებით
- 79. იონური ბმა, ხასიათდება ბმის ენერგიითადა ბმის სიგრძით.
- 80. ელემენტების ატომური ნომრისზრდასთან ერთად (მაგალითად, NaF, NaCl, NaBr, NaI რიგში) ბმის ენერგია მცირდება, ბმის სიგრძე მატულობს (მაგალითად, LiCl, NaCl, KCl, RbCI, CsCl რიგში) იონური ბმა
- 81.
- 82. დელოკლიზებული ელექტრონები განაპირობებს მეტალთა მაღალ სითბო-და ელექტროგამტარობას
- 83. წყალბადური ბმა ძირითადად აღიძვრებაპოლარულ მოლეკულებს შორის, რომლის შემადგენლობაშია წყალბადის ატომი და ძლიერ ელექტროუარყოფითი ელემენტების (F,O, N…)
- 84.
- 85. წყალბადური ბმა არსებობს მოლეკულათაშორისი და შიგამოლეკულური სპირტისმოლეკულის ჰიდრატაცია (ხსნადობის გაუმჯობესება) შიგამოლეკულური წყალბადური ბმა
- 86.
- 87. სალიცილის მჟავა მოლეკულათაშორისი წყალბადური ბმა. H+- იონის მოხლეჩა
- 88.