Tijdens het eerste weekend van het Pax-it Lab gaf IKV Pax Christi's Dion van den Berg een presentatie over Srebrenica.

1. Tussen conflict en dialoog:Dutchbatters en de overlevenden van Srebrenica?Pax It Lab, Amsterdam, 14 mei 2010Dion van den BergIKV Pax Christi (theNetherlands)

2. OpbouwOntmoetingen Dutchbatters – overlevendenDe oorlog: Bosnië en Srebrenica…Actoren en factoren: overlevenden, Dutchbatters, Nederlandse politiek, juridische initiatievenEnkele algemene reflectiesOnze afwegingenEnkele voorlopige bevindingen

3. OntmoetingenBosnië-Herzegovina, oktober 2007Nederland, juni 2009

23. Concrete afsprakenFotoprojectObjecten voor Potocari Memorial CentreDeelname aan Vredesmars e.d. Informatie over graf op de compoundGezamenlijk het proces tegen Karadzic volgen

24. De oorlog

30. Srebrenica 1992 – 2010 (1)1992: start van de oorlog, de Serviërsvluchten1992 – 1995: omsingeling, belegeringJuli 1995: de val van de enclave, genocideDaarna: Serviërsnaar Srebrenica (domicile + displaced persons)1997: eersteBosniakkeertterug2000: eerstegroepBosniakskeertterug

31. Srebrenica 1992 – 2010 (2)Terugkeer: vooralnaardorpen, vooralouderemensenPopulatie anno 2010: ca. 9.000 personenVerhouding: 40% Bosniaks – 60% ServiërsGemeentepolitiek: Bosniaks in meerderheid (op basis van absentee ballots)Zeerlangzaamherstel van Srebrenica

32. Srebrenica 1992 – 2010 (3)AfnemendeinternationalesteunEconomische crisis komtzéér hard aanStemming in Srebrenica: langzaamietsbeter‘Heldenstad’: invloeden Sarajevo + Banja LukaAantal platforms voorinteretnischesamenwerking:GemeentebestuurDiverse NGO’s, sportclubsJongerencentrumEconomischeinitiatieven

33. Verloop van de oorlogUN safe areas, also SrebrenicaEarly 1994 Dutchbat > SrebrenicaJan. 1995 Dutchbat IIIJune + July 1995 military pressureBosnian Serbs take control, July 11, 199515,000 men through the woods (60 km). Almost half killed25,000 women + men > compound PotocariDeportation, men and women separatedAlmost all men in Potocari, approx. 1,500 were killedIn total > 8,000 men and women killed

41. Potocari Cemetery and Memorial Functies: Begraafplaats (1x per jaar, ditjaar > 500!)DocumentatiecentrumMusealefunctie, herinneringlevendhouden (rf. Westerbork, Auschwitz)Ruimtevoorbijeenkomsten en werk verenigingenKnokkenvoorgerechtigheid!Plaats van dialoog en verzoening?Politiekemanifestatie: wijzijnterug!

43. Actoren en factorenOverlevendenDutchbattersDe Nederlandse politiekJuridische initiatieven

44. De overlevenden

46. Hoe het de overlevenden verging…Thousands emigrated (min. 500 in NL)Organised in associationsMany different opinions:To return or not to return?To start legal initiatives or not to?With diversification of survivors' community > growing criticism on women leadership (lack of flexibility, ‘they don't listen’)

47. Fasen van ‘verwerking’ShockHope (rumours)DisbeliefDoubtsFrustration Anger Acceptance? Forgiveness?

57. Is Dutchbat de vijand?Happy in 1993, when the UN soldiers came. Betrayal of Srebrenica is beyond imaginationDbat: ‘UN command, IC paralysed, EU internally divided, people on holiday…’But all we saw, were Dutch soldiers. You failed, even actively participated in events. Is Dbat enemy for many survivors?Hell yes, it is!

58. De Dutchbatters

59. Het algemene gevoelen onder DutchbattersAll: victim of bad politicsMany: victim of disfunctioning UNQuite some: critical of Dutchbat military commandWe lost Raviv van Renssen, killed by MuslimLack of proper aftercareRumours…, but ‘wait for NIOD’Try to keep the criticism in-doorsSmall group willing to meet survivors

60. Perspectief van de DutchbattersGeenhomogenegroepOok extra beschadigddooropstelling van de politiekVeelonverwerktverledenVeelkritiekoppolitiek, ministerie en eigenmilitaireleidingStappen tot gesprek: terugkeerreis en vervolg, fotoproject en concrete activiteitenTochookappèlaan de politiek...

67. Zijn de overlevenden de ‘vijand’?Muslim fighters problems, for UN neutralitySome of the local Muslim leaders and fighters were plain mafia and criminals After July 11, survivors stood in between Dutchbat and freedom.In compound fully armed, in shorts and un-armed outside of the base… 3 men at the gate, at night, sent off

68. Overlevenden de vijand? (2)And your truth, your stories, are not correct. You do not have the full picture. And your truth, your stories, are not correct. You do not have the full picture. Every time I see you people on TV, I get very angry and nervous.Enemy? Hell,yes!

69. De Nederlandse politiek

70. De overlevenden en Nederland (1)Verzoeken en actie:Steunbijwaarheidsvinding (lot vermisten)Roepomerkenning (en excuses):Tallozebezoekenaan NL, vanaf 1997 Negatievebeoordeling van NIOD (2002): langprocesnietuitgenodigdvoorpresentatieveelonjuistheden in het rapport Dutchbat en Nederland alsslachtoffer

71. De overlevenden en Nederland (2)Kabinet-Kokdientontslag in bijKoningini.v.m. SrebrenicaParlementaireEnquetecommissie Srebrenica (PECS) (2003):NietuitgenodigdHun vragennietgehonoreerdConclusies te slap, en in TweedeKamernieteensovergenomen!

72. De verklaring van Kok (2002)“De internationale gemeenschap is tekortgeschoten in het bieden van voldoende bescherming aan de mensen in de zogenaamde safe areas. Daarmee is ook de Nederlandse regering als lid van die internationale gemeenschap tekortgeschoten. (…) Nederland neemt nadrukkelijk níet de schuld op zich voor de gruwelijke moord op duizenden Bosnische moslims in 1995. Wél wordt op deze wijze de politieke medeverantwoordelijkheid van Nederland voor de situatie waarin dit kon gebeuren zichtbaar gemaakt. 'De internationale gemeenschap' is anoniem en kan niet op een zichtbare manier verantwoordelijkheid nemen tegenover de slachtoffers en nabestaanden van Srebrenica. Ik kan - en doe - dat wél.”

73. Oordeel over verklaring van KokNietovertuigend, aldus de overlevenden!Toepassing van enkele criteria voor public apologies:Acknowledgement (assessment of damages)Truth-finding (transparency on own role)PublicremorseMoral engagementwithvictims (publicity, ceremony, reparation)

74. PECS: de aanscherpingsneuvelt!PECS constateert in haar eindrapport dat het kabinet “terecht eigen politieke verantwoordelijkheid genomen (heeft) voor het falen van de nationale en internationale politiek in Srebrenica”.Dezeconclusiewordtdoorkabinet en Kamer in hetslotdebat NIET overgenomen.

75. Het politiekedebat in NederlandKlassiek: veeldenial (ontkenning)Onvermogen van de politiek tot de kern door te dringen (onbespreekbaar…)Kabinet-Kokbiedtontslagaan (april 2002)Parlementaireenquetecommissie Srebrenica (PECS, slotdebat juni + juli 2003)Nog steeds geen officieel regeringsstandpunt!Draaginsigne (lintje) voor Dbat, december 2006Geen invulling van EP-resolutie Voor de politiek is hetboek Srebrenica gesloten.

76. Conclusies over hetpolitiekdebatHetgaat over ons (NL), niet de slachtoffers!Het falen is het falen van de internationale gemeenschap, blijkbaar niet van enig specifiek Nederlands handelen (of gebrek aan handelen)Rode lijn: ontkenning , in combinatiemetselectievecompassie

77. Srebrenica blijftactueel!Politiekzou/zalmoetenblijvenreageren:Rechtszakentegenstaat der NederlandenRechtszaken ICTYSrebrenicaresolutie van ServischParlement (?)Activiteiten van Nederlanders en BosnischeNederlandersZondag 11 juli 2010: herdenking 15 jaarnadato

78. Juridische initiatieven

82. Juridischeinitiatieven (1)Eerstediscussies in najaar 1999Haddenvoorkomenkunnenworden(?) Driecivielrechtelijkezaken:Familie NuhanovicRizo MustaficNamens ca. 6.000 overlevenden en nabestaandenOordeelrechtbank: 'u moetnaar VN, maar VN zijnimmuun' Nu alledrie in hogerberoep

83. Juridischeinitiatieven (2)Veelkritiek op opstelling van de rechtbankVeelongemak in de samenleving: veroordeeld tot eenjuridischluchtledigPolitiekwenst (nog) niet te bewegen

84. Enkele algemene reflecties

85. De ongemakkelijkedrieslag…Waarheid(vermisten, verantwoordelijkheden)Gerechtigheid(bestraffingoorlogsmisdaden, terugkeernaar Srebrenica is nietmogelijk)Verzoening (weersamenleven, dóór met je leven, terugkeer is mogelijk)

86. Justice ReconciliationTruth

87. Intermezzo: ‘de wereld’ over Nederland en SrebrenicaHet algemenegevoel:‘Dutchbatheeft het absoluutnietgoedgedaan, in juli 1995! ‘Politieke elite: 'Maar die Nederlandsezelfkwelling, dathoeft nu ookweerniet!‘Burgers: ‘Stuitenddat Nederland die foutenniettoegeeft!’

88. Verzoening?De kernvraag: is het hun behoefte of onze behoefte?

89. Onze afwegingen…Situation clear:Yes, survivors see Dutchbat soldiers as enemyYes, Dutchbat veterans cannot accept the survivors' reality and truthIKV Pax Christi steunde al vele jaren lang de Campagne voor Waarheid en Gerechtigheid van de overlevenden en nabestaanden.

93. Waarom dan toch dialoog?Wish of Dutchbat veterans Wish of Srebrenica survivorsAnswers need questionsDeveloping a sense of mutual understanding From collective to individual responsibility

94. Waarom dan toch een dialoog? (2)Exercise in empathypotential healing processPLUS: enrichment of the public and political debate in NLAssessment of our role as third party:Vertrouwen van overlevenden (en Dutchbat)Belangen gescheiden houden

95. Voorlopige bevindingenOctober 2007: From confrontation to dialogueResults:Beginning of a dialogue OpennessInformation, photosParticipation in peace march, July 2008

96. Voorlopige bevindingen (2)June 2009: From confrontation to dialogue, plus some concrete results Strategy:Many informal momentsBroad delegation, including men and professionals (11 people)

97. Voorlopige bevindingen (3)Work in small groups on topics with success potential:Photo projectMass grave at compound siteLegal initiatives Visit to ICTY (common agenda + enemy)Meeting place with historical connotation (Westerbork)

98. Voorlopige bevindingen (4)Concrete results: in the end some progress…photo projectwillingness to continue"We are all traumatised…“Participation in Peace MarchDiscussion on small monument for Raviv van Renssen

99. Voorlopige bevindingen (5)Onderschat niet het impact van Srebrenica!

100. Samenvattend…Very difficult, complicated processProcess is different for every individualStart from the individual stories (accountability)Work towards small concrete results (common ground)

101. Samenvattend… (2)Confrontation is good as well. Nauta, prof. psychology of religion: "Do not help victims, as they have to overcome their victimhood. Accept them as actors, as activists! It will bring back their self-esteem."

102. Samenvattend… (3)Key factor: integrity and openness of Dbat veteransProfessionals did not function as professionalsDilemma: do main spokespersons lack flexibility?Better without mediaNon-acceptance by NL government of Dutch mistakes and faults is a big obstacle.

103. Samenvattend… (4)Wat hen bindt:Behoefte aan erkenningBehoefte aan waarheid Behoefte aan gerechtigheid (<< spanning)Wat hen scheidt:Oordeel over rol van DutchbatConcrete juridische initiatieven

104. Dilemma’s van dit momentGroep Dutchbatters onder grote druk, valt uiteenZeer verschillende voorstellen voor vervolgactiviteitenConcrete resultaten nodig…Het rommelt ook bij de overlevenden (verschillende belangen, roddel en achterklap)3 oktober 2010: verkiezingen in BiH

105. Tot slot…

106. Activiteiten IKV Pax ChristiIn Nederland:EducatiePolitieke lobbyHerdenkingsactiviteitenFaciliteren van juridischeinitiatievenIn Srebrenica en BiH:SteunvoorverenigigenSteunvoorPotocariCemeteryand MemorialGemeentebestuurDialoogoverlevenden – Dutchbatters

108. .