Business grade 11

1. BESIGHEIDSTUDIES
Graad 11

2. KWARTAAL 1
Sake-omgewings en
Sakebedrywighede

3. SAKESEKTORE

4. 5.1 INLEIDING
 Daar bestaan dire ekonomiese sektore:
1. Die primêre sektor
2. Die sekondêre sektor
3. Die tersiêre sektor
 Sake-ondernemings dryf handel en een van hierdie
drie sektore.

5. 5.2 PRIMÊRE ONDERNEMINGS
 Primêre ondernemings behartig die ontginning van rou
materiale, byvoorbeeld die landbou- en mynboubedryf.
 Primêre ondernemings verskaf rou materiale aan
sekondêre ondernemings.
 Byvoorbeeld, bome word afgekap vir hout.

6. 5.3 SEKONDÊRE ONDERNEMINGS
 Sekondêre ondernemings verwerk die rou materiale
van primêre ondernemings na vervaardigde / finale
goedere.
 Byvoorbeeld, hout word in kleiner dele opgesaag
sodat dit gebruik kan word om meubels of papier mee
te maak.

7. 5.4 TERSIÊRE ONDERNEMINGS
 Tersiêre ondernemings behartig die verspreiding van
goedere vanaf die plek waar dit vervaardig word na
die finale verbruiker, wat gewone verbruikers of ander
sake-ondernemings kan wees.
 Tersiêre ondernemings lewer ook dienste aan
verbruikers en ander sake-ondernemings.
 Byvoorbeeld, meubels wat deur ‘n sekondêre
onderneming vervaardig is, word na ‘n meubelwinkel
geneem sodat dit aan die verbruikers beskikbaar
gestel kan word.

8. 5.5 SKAKEL TUSSEN PRIMÊRE, SEKONDÊRE
EN TERSIÊRE ONDERNEMINGS
 Vervaardiging begin in die primêre sektor.
 Primêre ondernemings het egter produkte van ander
ondernemings nodig om te kan funksioneer.
 Byvoorbeeld, om goud te ontgin is ‘n primêre aktiwiteit.
 Hierdie toerusting word deur die sekondêre sektor
gemaak en deur die tersiêre sektor verkoop.
 Soms benodig primêre ondernemings ook produkte
van ander primêre ondernemings.

9.  Byvoorbeeld, ‘n hoenderboer benodig voer om sy
hoenders te voer.
 Dit is dus duidelik dat sakebedrywighede in een sektor
afhanklik is van die aktiwiteite wat deur die ander
sektore uitgevoer word.
 Ons kan dus sê dat daar ‘n verband tussen primêre,
sekondêre en tersiêre ondernemings is.
 Sekondêre ondernemings moet rou materiale na
vervaardigde / finale goedere verwerk.
 Hiervoor benodig sekondêre ondernemings rou
materiale van die primêre sektor.

10.  Die sekondêre sektor gebruik masjienerie wat deur
ander sekondêre ondernemings vervaardigh word en
wat deur tersiêre ondernemings verkoop en versprei
word.
 Tersiêre ondernemings behartig die verspreiding van
goedere en die lewering van dienste aan verbruikers.
 Hiervoor moet tersiêre ondernemings klaar
vervaardigde goedere van die sekondêre sektor verky.
 Tersiêre ondernemings moet ook gebruik maak van
dienste wat deur ander tersiêre ondernemings
aangebied word.

11.  Byvoorbeeld, supermarkte moet goedere van
verskaffers –dikwels sekondêre ondernemings –
aankoop.
 Hierdie goedere word dan deur ‘n vervoermaatskappy
(tersiêre onderneming) vanaf die verskaffer na die
supermark vervoer.
 Die supermark moet die goedere by ‘n versekerings-
maatskappy (tersiêre onderneming) laat verseker.
 Die supermark benodig ok bankdienste (tersiêre
sektor) om hulle goedere te verkoop en nuwe voorraad
aan te koop.