Στην διατριβή που ακολουθεί και εκπονήθηκε στα πλαίσια της φοίτησής του Επιπυραγού (14294) Αντωνίου Αζά του Στεφάνου στη Σχολή Επιμόρφωσης και Μετεκπαίδευσης της 23ης Εκπαιδευτικής Σειράς εξετάζουμε το συμβάν που έλαβε χώρα στα Καμμένα Βούρλα στις 30-4-1999, με εμπλοκή βυτιοφόρου υγραερίου σε τροχαίο ατύχημα με φωτιά και την έκρηξη (BLEVE) που ακολούθησε με πολλά θύματα. Σκοπός είναι να εξετάσουμε τις ενέργειες που έγιναν από παράγοντες του Π.Σ. αλλά και άλλων φορέων της Πολιτείας και τις ενέργειες και τις κατευθύνσεις που θα πρέπει να ακολουθηθούν τόσο από τον εκάστοτε επικεφαλής της πυροσβεστικής εξόδου όσο και από τους ανωτέρους του για την αντιμετώπιση παρόμοιων περιστάσεων λαμβάνοντας υπ’ όψη τα διδάγματα από αυτό, αλλά και από παρόμοια συμβάντα και πειράματα που έγιναν. Στο 1ο Κεφάλαιο γίνεται αναφορά για το ποια είναι τα επικίνδυνα υλικά και φορτία που τα συναντάμε και ποια είναι η δομή τους. Στο 2ο Κεφάλαιο γίνεται αναφορά στον τρόπο μεταφορών των επικίνδυνων υλικών και στο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει αυτές τις μεταφορές. Στο 3ο Κεφάλαιο εξετάζεται ο τρόπος αναγνώρισης- επισήμανσης των επικίνδυνων υλικών κατά τη συμφωνία ADR και κατά τον NFPA. Στο 4ο Κεφάλαιο παρατίθενται οι επιπτώσεις ενός ατυχήματος κατά τη μεταφορά επικίνδυνων υλικών (διαρροή ή ανάφλεξή/έκρηξή τους). Στο 5ο Κεφάλαιο αναλύονται οι επιπτώσεις και η διαχείριση που μπορεί να εφαρμοστεί, σε περιστατικά όπου είναι πιθανό να εμφανιστεί το φαινόμενο BLEVE. Στο 6ο Κεφάλαιο αναλύεται η αλληλουχία των εξελίξεων και οι συνέπειες από την εμφάνιση του φαινομένου BLEVE, στο συμβάν που έλαβε χώρα στα Καμμένα Βούρλα, στις 30-4-1999. Στο 7ο Κεφάλαιο διατυπώνονται προτάσεις για την ορθή αντιμετώπιση παρόμοιων περιστατικών από το Π.Σ., αλλά και από άλλες Δημόσιες Υπηρεσίες. Τέλος, έχοντας τη δυνατότητα να σχηματίσουμε μια ουσιαστικότερη άποψη επί του θέματος, θα μπορέσουμε να εξάγουμε συμπεράσματα προκειμένου να βελτιώσουμε την στρατηγική αντιμετώπισης – διαχείρισης ενός τέτοιου συμβάντος, καθώς και στην υποβολή προτάσεων για τη λειτουργία του Πυροσβεστικού Σώματος σε ανάλογα συμβάντα. Η διατριβή ολοκληρώνεται με την σύνοψη, τα παραρτήματα και τη βιβλιογραφία.

1. ΑΡΧΗΓΕΙΟ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ
ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ
ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ & ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ Π.Σ.
Κηφισιά 05/05/2017
«O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ Π.Σ. ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΩΝ
(ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: BLEVE ΣΤΑ ΚΑΜΜΕΝΑ ΒΟΥΡΛΑ ΣΤΙΣ 30-4-1999)»
Επιβλέπων καθηγητής: Μπαλάφας Αθανάσιος
Του Επιπυραγού (14294) Αντωνίου Αζά του Στεφάνου
Εκπαιδευτική σειρά: 23η
2017

2. ΑΡΧΗΓΕΙΟ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ
ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ
ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ & ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ Π.Σ.
Κηφισιά 05/05/2017
«O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ Π.Σ. ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΩΝ
(ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: BLEVE ΣΤΑ ΚΑΜΜΕΝΑ ΒΟΥΡΛΑ ΣΤΙΣ 30-4-1999)»
Επιβλέπων καθηγητής: Μπαλάφας Αθανάσιος
Του Επιπυραγού (14294) Αντωνίου Αζά του Στεφάνου
Εκπαιδευτική σειρά: 23η
2017

4. 1
Αφιερωμένο στους Πυροσβέστες που έδωσαν τη ζωή τους για να προσφέρουν
στην κοινωνία.
Ευχαριστίες στο φίλο μου τον Χρήστο Σταμέλο, υιό του αείμνηστου Πυρονόμου
Σωτήριου Σταμέλου που σκοτώθηκε στο συμβάν των Καμμένων Βούρλων στις 30-4-1999,
για την αμέριστη βοήθειά του στην εκπόνηση της παρούσας μελέτης, που σκοπό έχει να
καταγραφούν οι πραγματικές συνθήκες του συμβάντος και αυτό να αποτελέσει εφαλτήριο
για να μην ξανασυμβεί ανάλογο δυστύχημα στο Π.Σ.

5. 2
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ………………………………….……………………............……………….. σελ. 5
ABSTRACT…………………………………………………………………...........………..σελ. 6
ΕΙΣΑΓΩΓΗ …………………………………………………………………...……...............σελ. 7
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Ο
1. ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΦΟΡΤΙΑ……………….. ……………..……………………....................σελ. 8
1.1 ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΦΟΡΤΙΩΝ……………..………….….....…...............σελ. 8
1.2 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΗ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ..………..……….….……................σελ. 10
1.3 ΠΟΥ ΣΥΝΑΝΤΩΝΤΑΙ ...................................................................….............…....σελ. 10
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο
2. ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ..…………………………...………..............σελ. 11
2.1 ΓΕΝΙΚΑ ...........................................……………………………....….…............…..σελ. 11
2.2 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ.…………………...............σελ. 12
2.2.1 ΣΥΜΦΩΝΙΑ ADR………………………………………………………..............…..σελ. 13
2.2.2 NFPA 704………………………………………………………………...........……..σελ. 14
2.3 ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ.............................σελ. 14
2.4 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΚΑΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ.........................σελ. 16
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3Ο
3. ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ-ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ-ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ .............. σελ. 17
3.1 ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΦΟΡΤΙΩΝ .........…………………………...........…σελ. 17
3.2 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΦΟΡΤΙΩΝ..….…………............……σελ. 18
3.3 ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ – ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΦΟΡΤΙΩΝ ....………….............σελ. 19
3.3.1 ΚΑΤΑ ADR …....................……..……………………….……...…………..............σελ. 19
3.3.2 KATA NFPA 704….……….……..……………………………...…………..............σελ. 20
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο
4. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΤΥΧΗΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΦΟΡΤΙΩΝ...σελ. 23
4.1 ΠΙΘΑΝΕΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ..............................................................σελ. 23
4.2 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ..............................................................................σελ. 25
4.2.1 ΔΙΑΡΡΟΗ ΤΟΞΙΚΩΝ Ή ΕΥΦΛΕΚΤΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ...............................................σελ. 25
4.2.1.1 ΔΙΑΡΡΟΗ ΤΟΞΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ………..…………………………………………..σελ. 25
4.2.1.2 ΔΙΑΡΡΟΗ ΕΥΦΛΕΚΤΩΝ ΑΕΡΙΩΝ……………………………………………….σελ. 25
4.2.2 ΠΥΡΚΑΓΙΑ ........................................................................................................σελ. 26
4.2.2.1 ΠΥΡΚΑΓΙΑ ΚΑΥΣΗΣ ΝΕΦΟΥΣ ΑΕΡΙΩΝ ........................................................σελ. 27
4.2.2.2 ΠΥΡΙΝΗ ΣΦΑΙΡΑ........................................................................................... σελ. 28
4.2.2.3 ΠΥΡΚΑΓΙΑ ΛΙΜΝΗΣ .......................................................................................σελ. 28

6. 3
4.2.2.4 ΠΥΡΚΑΓΙΑ ΠΥΡΣΟΥ ......................................................................................σελ. 29
4.2.2.5 ΕΚΘΕΣΗ ΠΕΡΙΕΚΤΗ ΣΕ ΠΥΡΚΑΓΙΑ-BLEVE................................................σελ. 29
4.2.3 ΕΚΡΗΞΗ ...........................................................................................................σελ. 30
4.2.3.1 ΓΕΝΙΚΑ ......................................................................................................... σελ. 30
4.2.3.2 ΕΚΡΗΞΗ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ...................................................................σελ. 31
4.2.3.3 ΕΚΡΗΞΗ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ..............................................................σελ. 31
4.2.3.4 ΕΚΡΗΞΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ...............................................................σελ. 31
4.2.4 ΝΕΦΟΣ ΑΕΡΙΩΝ ..............................................................................................σελ. 32
4.2.5 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΤΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ (DOMINO) ………...........….……….…..σελ. 33
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5Ο
5. BLEVE: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ – ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΒΑΝΤΟΣ........................................σελ. 34
5.1 ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ BLEVE ΣΕ ΔΕΞΑΜΕΝΕΣ ΥΓΡΑΕΡΙΟΥ...............................σελ. 34
5.2 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ-ΤΑΚΤΙΚΗ ΣΕ ΠΥΡΚΑΓΙΑ ΔΕΞΑΜΕΝΗΣ ΥΓΡΑΕΡΙΟΥ….................σελ. 38
5.3 ΣΕΝΑΡΙΟ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ ΣΕ ΒΥΤΙΟΦΟΡΟ ΥΓΡΑΕΡΙΟΥ: ΤΡΟΠΟΙ
ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ..............................................................................................................σελ. 42
5.3.1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΗΣ ΔΕΞΑΜΕΝΗΣ ΤΟΥ
ΒΥΤΙΟΦΟΡΟΥ……………………................................................................................σελ. 42
5.3.2 ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΑΚΤΙΚΗΣ..............................................................σελ. 43
5.3.3 ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΒΕΣΗΣ….......................................................σελ. 43
5.4 ΣΕΝΑΡΙΟ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ ΣΕ ΒΥΤΙΟΦΟΡΟ ΥΓΡΑΕΡΙΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΗ
ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ………………………………………………………………………………..σελ. 45
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6Ο
6. ΤΟ ΣΥΜΒΑΝ ΣΤΑ ΚΑΜΜΕΝΑ ΒΟΥΡΛΑ ΤΗΣ 30-4-1999……………………………σελ. 46
6.1 ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΑΝΤΟΣ……………………………………………………..σελ. 46
6.2 ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ BLEVE-ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ..............................................σελ. 48
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7Ο
7. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΡΘΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΡΟΜΟΙΟΥ ΣΥΜΒΑΝΤΟΣ (ΠΥΡΚΑΓΙΑ
ΣΕ ΔΕΞΑΜΕΝΗ ΥΓΡΑΕΡΙΟΥ) ΑΠΟ ΤΟ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΟ ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΑΛΛΕΣ
ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ………………………………………………………..…...........………..…...σελ. 51
ΣΥΝΟΨΗ……………………………………..................................................................σελ. 52
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ .............................................................................................................σελ. 53
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ..........................................................................................................σελ. 54

7. 4
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ
Εικόνα 1: Πινακίδα αναγνώρισης κινδύνου φορτίου…………………………………….σελ. 19
Εικόνα 2: Σήμανση επικίνδυνων υλικών κατά N.F.P.A………………………………….σελ. 20
Εικόνα 3: Έκρηξη δεξαμενής υγραερίου, εμφάνιση φαινομένου BLEVE………….....σελ. 37
Εικόνα 4: Σχηματισμός και άνοδος πύρινης σφαίρας (fireball)………………………..σελ. 37
Εικόνα 5: Διάρρηξη υπόγειου σωλήνα προπανίου από σκαπτικό μηχάνημα………..σελ. 40
Εικόνα 6: Η στιγμή της άφιξης του πρώτου οχήματος της Π.Υ. Λαμίας με τους τρεις
πυροσβέστες, στο συμβάν των Καμμένων Βούρλων στις 30-4-1999………………...σελ. 47
Εικόνα 7: Τα αποτελέσματα της έκρηξης της 30-4-1999 στα Καμμένα Βούρλα..........σελ. 49
Εικόνα 8: Απομεινάρια του πυροσβεστικού οχήματος………………………………….σελ. 50
Εικόνα 9: Τα απομεινάρια του βυτιοφόρου και του βαν…………………………….......σελ. 50
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ
Πίνακας 1: Σημαντικά ατυχήματα τα τελευταία 60 χρόνια και οι συνέπειές τους…….σελ. 16
Πίνακας 2: Κατάταξη επικίνδυνων υλικών κατά ADR…………………………………...σελ. 18
Πίνακας 3: Κατανομή τύπων ατυχημάτων……………………………………………….σελ. 24
Πίνακας 4: Μεγέθη πύρινης σφαίρας-fireball, διάρκεια εμφάνισής τους και αποστάσεις
ασφαλείας πυροσβεστών και εκκένωσης πολιτών σε συνάρτηση με την εκάστοτε
χωρητικότητα δεξαμενής προπανίου που εμπλέκεται σε φωτιά……………………….σελ. 36
Πίνακας 5: Ελάχιστος χρόνος αστοχίας δεξαμενής υγραερίου (προσβαλλόμενης από
σφοδρή φλόγα πυρσού) και απαιτούμενη παροχή νερού ψύξης για διάφορα μεγέθη
δεξαμενών υγραερίου………………………………………………………………………σελ. 38
Πίνακας 6: Ενέργειες ανάλογα με την επιλεγείσα στρατηγική………………………….σελ..39
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ
Διάγραμμα 1: Αποστάσεις σε μέτρα και κατευθύνσεις των θραυσμάτων που εκτοξεύτηκαν
από δεξαμενές 325-400 λίτρων που εμφάνισαν BLEVE……………………………….σελ. 35

8. 5
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Στην διατριβή που ακολουθεί και εκπονήθηκε στα πλαίσια της φοίτησής μου στη
Σχολή Επιμόρφωσης και Μετεκπαίδευσης της 23ης
Εκπαιδευτικής Σειράς εξετάζουμε το
συμβάν που έλαβε χώρα στα Καμμένα Βούρλα στις 30-4-1999, με εμπλοκή βυτιοφόρου
υγραερίου σε τροχαίο ατύχημα με φωτιά και την έκρηξη (BLEVE) που ακολούθησε με
πολλά θύματα.
Σκοπός είναι να εξετάσουμε τις ενέργειες που έγιναν από παράγοντες του Π.Σ.
αλλά και άλλων φορέων της Πολιτείας και τις ενέργειες και τις κατευθύνσεις που θα πρέπει
να ακολουθηθούν τόσο από τον εκάστοτε επικεφαλής της πυροσβεστικής εξόδου όσο και
από τους ανωτέρους του για την αντιμετώπιση παρόμοιων περιστάσεων λαμβάνοντας υπ’
όψη τα διδάγματα από αυτό, αλλά και από παρόμοια συμβάντα και πειράματα που έγιναν.
Στο 1ο
Κεφάλαιο γίνεται αναφορά για το ποια είναι τα επικίνδυνα υλικά και φορτία
που τα συναντάμε και ποια είναι η δομή τους.
Στο 2ο
Κεφάλαιο γίνεται αναφορά στον τρόπο μεταφορών των επικίνδυνων υλικών
και στο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει αυτές τις μεταφορές.
Στο 3ο
Κεφάλαιο εξετάζεται ο τρόπος αναγνώρισης- επισήμανσης των επικίνδυνων
υλικών κατά τη συμφωνία ADR και κατά τον NFPA.
Στο 4ο
Κεφάλαιο παρατίθενται οι επιπτώσεις ενός ατυχήματος κατά τη μεταφορά
επικίνδυνων υλικών (διαρροή ή ανάφλεξή/έκρηξή τους).
Στο 5ο
Κεφάλαιο αναλύονται οι επιπτώσεις και η διαχείριση που μπορεί να
εφαρμοστεί, σε περιστατικά όπου είναι πιθανό να εμφανιστεί το φαινόμενο BLEVE.
Στο 6ο
Κεφάλαιο αναλύεται η αλληλουχία των εξελίξεων και οι συνέπειες από την
εμφάνιση του φαινομένου BLEVE, στο συμβάν που έλαβε χώρα στα Καμμένα Βούρλα,
στις 30-4-1999.
Στο 7ο
Κεφάλαιο διατυπώνονται προτάσεις για την ορθή αντιμετώπιση παρόμοιων
περιστατικών από το Π.Σ., αλλά και από άλλες Δημόσιες Υπηρεσίες.
Τέλος, έχοντας τη δυνατότητα να σχηματίσουμε μια ουσιαστικότερη άποψη επί του
θέματος, θα μπορέσουμε να εξάγουμε συμπεράσματα προκειμένου να βελτιώσουμε την
στρατηγική αντιμετώπισης – διαχείρισης ενός τέτοιου συμβάντος, καθώς και στην
υποβολή προτάσεων για τη λειτουργία του Πυροσβεστικού Σώματος σε ανάλογα
συμβάντα. Η διατριβή ολοκληρώνεται με την σύνοψη, τα παραρτήματα και τη
βιβλιογραφία.

9. 6
ABSTRACT
In the following dissertation, which elaborated during my studies at the 23rd
Further Education School, we are examining the incident that took place in Kammena
Vourla on 30-4-1999, involving a gas tanker in a traffic accident with fire and explosion
(BLEVE) that followed with many victims.
The purpose is to look at the actions taken by agents of the Fire Corps, but also
other state actors and the actions and directions that should be followed both by the
officer in charge of the first attendance and by his superiors to deal with such
circumstances, taking into account the lessons learned from it, as well as similar events
and experiments that have been made.
In Chapter 1 there is a reference to what dangerous materials and loads we
encounter and what their structure is.
Chapter 2 refers to the mode of transport of hazardous materials and the
legislative framework governing such transports.
Chapter 3 examines the way in which hazardous materials are identified and
labeled under the ADR and NFPA.
Chapter 4 lists the impact of an accident on the transport of hazardous materials
(leakage or ignition / explosion).
In Chapter 5 we analyze the implications and management that can be applied in
cases where the BLEVE phenomenon is likely to occur.
Chapter 6 analyzes the sequence of developments and the consequences of the
BLEVE phenomenon at the event that took place in Kamena Vourla on 30-4-1999.
Chapter 7 presents proposals for the correct management of such incidents by the
Incident Commander, but also by other Public Services. Finally, having the opportunity to
form a more meaningful view on the issue, we will be able to draw conclusions in order to
improve the strategy for dealing with such an event, as well as to make proposals for the
operation of the Hellenic Fire Corps in such incidents. The thesis is completed with the
synopsis, the annexes and bibliography.

10. 7
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Ένας κλάδος που ανθίζει στην παγκόσμια βιομηχανία είναι αυτός των χημικών.
Δηλαδή οι βιομηχανίες που είτε παράγουν είτε επεξεργάζονται διάφορα υλικά με σκοπό να
παράγουν προϊόντα που χρησιμοποιούνται στην καθημερινότητά μας. Μεταξύ αυτών των
προϊόντων υπάρχει και μεγάλος αριθμός χημικών ενώσεων ή πρώτων υλών τα οποία είναι
επικίνδυνα για τη ζωή μας, την οικονομία μας, τον πολιτισμό μας και το περιβάλλον. Ο
αριθμός των επικίνδυνων αυτών υλικών υπολογίζεται σε πάνω από 50.000, ο οποίος
όμως αριθμός συνεχώς αυξάνεται. Βέβαια όλα αυτά τα υλικά μπορούν να θεωρηθούν και
είναι ασφαλή μέχρι την ύπαρξη κάποιου λάθους. Το λάθος αυτό μπορεί να είναι λάθος
χρήση των υλικών, η παρουσία τους σε μη ασφαλές περιβάλλον πχ. φωτιά, η
απελευθέρωσή τους στο περιβάλλον όταν αυτά παράγουν επικίνδυνους για την υγεία
ατμούς κλπ.
Δυστυχώς υπάρχουν πολλά παραδείγματα που μας αποδεικνύουν ότι το λάθος δεν
είναι κάτι τόσο σπάνιο, οπότε θα πρέπει συνεχώς να έχουμε την προσοχή μας τεταμένη.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα στο εξωτερικό είναι το ατύχημα στο Τσερνομπίλ στη Ρωσία,
στο Μποπάλ της Ινδίας, του EXXON VALDEZ στην Αλάσκα, στη Φουκοσίμα στην
Ιαπωνία, στη ναυτική βάση “Ευάγγελος Φλωράκης” στην Κύπρο. Επίσης όμως είχαμε
αυτού του είδους ατυχήματα και στην Ελλάδα, όπως της JET OIL στη Θεσσαλονίκη, στο
διυλιστήριο της Πετρόλα στην Ελευσίνα, το συμβάν που εξετάζει η παρούσα μελέτη στα
Καμμένα Βούρλα, αλλά και στις εγκαταστάσεις της ΧΥΜΑ Α.Ε. στο Λαύριο. Βέβαια εκτός
των ανωτέρω υπάρχουν περισσότερα ατυχήματα ανά τον κόσμο τα οποία είναι ανάλογης
σοβαρότητας με τα προαναφερθέντα. Υπάρχουν όμως πολλά περισσότερα τα οποία δεν
πήραν αυτήν την έκταση και δεν είχαν τόσο καταστροφικές συνέπειες.
Γενικώς η αντιμετώπιση ενός συμβάντος στο οποίο εμπλέκονται επικίνδυνα υλικά
έχει πολλούς τρόπους με τους οποίους μπορούμε να ενεργήσουμε προκειμένου να το
περιορίσουμε και να το εξαλείψουμε. Αλλά υπάρχουν και ενέργειες οι οποίες θα
προκαλέσουν άσχημη τροπή για την εξέλιξη του συμβάντος.
Με τη διατριβή αυτή, θα προσπαθήσουμε να καταδείξουμε τις κατηγορίες των
επικίνδυνων υλικών και να αναλύσουμε θεωρητικά τους κινδύνους που μπορούν να
προέλθουν από ατύχημα που περιλαμβάνει επικίνδυνα υλικά.
Σκοπός μας είναι να παρουσιαστούν οι κίνδυνοι από πυρκαγιά σε δεξαμενή
υγραερίου και να δώσουμε τις κατευθύνσεις προκειμένου να αναδειχθούν οι ενέργειες που
θα πρέπει να αποφευχθούν και αυτές που πρέπει να ακολουθηθούν από το προσωπικό
της Υπηρεσίας μας. Επίσης, γίνεται η παρουσίαση ενός σεναρίου πυρκαγιάς παρόμοιου
με το υπό εξέταση συμβάν καθώς και οι ενδεδειγμένες για το συμβάν αυτό ενέργειες των

11. 8
πυροσβεστών. Ακόμη, θα προσπαθήσουμε να εξάγουμε συμπεράσματα σχετικά με την
βελτίωση της στρατηγικής αντιμετώπισης – διαχείρισης ενός τέτοιου συμβάντος, καθώς
και στην υποβολή προτάσεων για την προετοιμασία και τη λειτουργία της υπηρεσίας σε
ανάλογα συμβάντα.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο
1. ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΦΟΡΤΙΑ
1.1 ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ EΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ - ΦΟΡΤΙΩΝ
Μία επικίνδυνη ουσία εγκυμονεί κίνδυνο για εκείνον που τη χρησιμοποιεί, τη
χειρίζεται, ή τη μεταφέρει και συνεπώς είναι απαραίτητο να λαμβάνονται τα κατάλληλα
μέτρα για να προστατεύονται οι ανωτέρω, οι τρίτοι και το περιβάλλον. Μία ουσία ή ένα
είδος που παρουσιάζει ένα συγκεκριμένο κίνδυνο θα πρέπει να χρησιμοποιείται και να
μεταφέρεται λαμβάνοντας υπ’ όψιν τα χαρακτηριστικά αυτού του κινδύνου.
Πρακτικά, μία ουσία θεωρείται επικίνδυνη όταν:
 μπορεί να προκαλέσει βλάβες στους ανθρώπους που τη χειρίζονται,
 μπορεί να προκαλέσει βλάβες σε τρίτους και σε ιδιοκτησίες τους,
 μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο περιβάλλον (ατμόσφαιρα, έδαφος, νερό, φυτά,
ζώα, τροφική αλυσίδα),
 μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια της μεταφοράς,
 μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο όχημα με το οποίο μεταφέρεται.
Μία επικίνδυνη ουσία μπορεί να παρουσιάζει περισσότερους από ένα είδος
κινδύνου και συνεπώς περισσότερους κινδύνους. Τα πλέον συνηθισμένα επικίνδυνα υλικά
που παράγονται, μεταφέρονται, αποθηκεύονται, υφίστανται επεξεργασία και
χρησιμοποιούνται στην Ελλάδα με τις πινακίδες πορτοκαλί χρώματος (σύμφωνα με την
ADR) είναι τα εξής:
 Υγραέριο (LPG)
 Φυσικό αέριο (NG, CNG, LNG)
 Βενζίνη – καύσιμο ντήζελ (diesel)/ελαφρύ πετρέλαιο θέρμανσης
 Ακετυλένιο ή ασετυλίνη ή αιθίνιο (C2H2)
 Υδρογόνο (Η2)
 Οξυγόνο (Ο2)
 Αμμωνία (ΝΗ3)
 Χλώριο (Cl2)

12. 9
 Yδροχλώριο – Υδροχλωρικό οξύ (HCl)
 Θειικό οξύ (H2SO4)
 Υδροξείδιο του νατρίου (NaOH)
Πληροφορίες για τα υλικά, καθώς και για τους τρόπους αντιμετώπισης
περιστατικών στα οποία αυτά εμπλέκονται περιέχονται ενδεικτικά:
1. στο κεφάλαιο 2 «ΟΔΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ–
ΣΥΜΦΩΝΙΑ ADR/ΚΛΑΣΕΙΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ» του «Εγχειριδίου Αντιμετώπισης Ατυχημάτων με
Επικίνδυνα Υλικά» (ΑΠΣ, Αθήνα 2010),
2. στη βάση δεδομένων επικίνδυνων υλικών CAMEO Chemicals
(http://cameochemicals.noaa.gov/),
3. στις Κάρτες Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών ERICards/Εγκύκλιος Διαταγή
Α.Π.Σ. 114/2008 (www.ericards.net),
4. στην εφαρμογή CHAZMA GS 2008 (διαθέσιμη στον εσωτερικό διαδικτυακό τόπο
του ΠΣ www.fireservice.gr)
5. στον αμερικανικό οδηγό ERG 2016 (http://hazmat.dot.gov),
6. στα Δελτία Δεδομένων Ασφαλείας (MSDS) των υλικών.
Με την εξέλιξη της τεχνολογίας πλέον παντού γύρω μας συναντάμε υλικά τα οποία
είναι χημικές ουσίες. Παράλληλα πολλές από αυτές είναι επικίνδυνες για τον άνθρωπο
καθότι μπορούν να προκαλέσουν δυσμενείς ή καταστροφικές επιδράσεις στη ζωή ή στην
υγεία μας, στο περιβάλλον, στον πολιτισμό μας και στην περιουσία μας. Θα πρέπει να
γνωρίζουμε όμως ότι τα περισσότερα από τα επικίνδυνα υλικά είναι ασφαλή μέχρις ότου
απελευθερωθούν από τη συσκευασία ή την φύλαξή τους.
Επικίνδυνα εμπορεύματα ή φορτία θεωρούνται οι ύλες που μεταφέρονται σε
συσκευασμένη μορφή ή χύμα, έχουν ιδιότητες και χαρακτηριστικά που τα κάνουν
επικίνδυνα για τους ανθρώπους και προξενούν καταστροφές στο περιβάλλον, στις
εγκαταστάσεις και στα μεταφορικά μέσα, όταν εμπλέκονται σε ατύχημα.
Στα επικίνδυνα υλικά συμπεριλαμβάνονται
 τα εκρηκτικά (δυναμίτης),
 τα αέρια (που έχουν υγροποιηθεί ή διαλυθεί ή συμπιεστεί) όπως είναι το προπάνιο,
 τα εύφλεκτα υγρά (βενζίνη),
 τα εύφλεκτα στερεά (άνθρακας),
 τα οξειδωτικά (υπεροξείδια του οξυγόνου),
 τα τοξικά – δηλητήρια (αμμωνία),
 τα ραδιενεργά (πλουτώνιο) και

13. 10
 τα διαβρωτικά (νιτρικό οξύ).
1.2 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΗ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ
Υπάρχουν πολλοί και διαφορετικοί κίνδυνοι από τα επικίνδυνα φορτία και μπορεί
να προκαλέσουν όπως αναφέραμε διάφορα προβλήματα ανάλογα με τη μορφή και τη
φύση τους.
Τα επικίνδυνα υλικά χωρίζονται σε τρεις ομάδες:
1η
ΥΓΡΑ. Στην ομάδα αυτή περιλαμβάνονται διάφορα υγρά υλικά, όπως:
α) ΕΥΦΛΕΚΤΑ ΥΓΡΑ (πχ η ακετόνη, το οινόπνευμα, η μεθανόλη).
β) ΔΗΛΗΤΗΡΙΩΔΗ / ΤΟΞΙΚΑ ΥΓΡΑ (πχ η ανιλίνη, τα φυτοφάρμακα). Μπορεί όμως να
έχουμε και απόβλητα, πχ τοξικά απόβλητα (ενώσεις μολύβδου κ.ά.).
γ) ΔΙΑΒΡΩΤΙΚΑ ΥΓΡΑ (πχ υδραζίνη, υδροχλωρικό οξύ, νιτρικό οξύ). Στις βιομηχανίες
συνηθίζεται πολλά τέτοια υγρά να λέγονται καυστικά (πχ θειικό οξύ, καυστική σόδα).
2η
ΣΤΕΡΕΑ. Στην ομάδα αυτή έχουμε διάφορα στερεά υλικά, όπως:
α) ΕΥΦΛΕΚΤΑ ΣΤΕΡΕΑ (πχ θείο, σκόνη / πούδρα μαγνησίου κ.α.).
β) ΥΛΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΣΗ ΝΑ ΚΑΙΓΟΝΤΑΙ ΜΟΝΕΣ ΤΟΥΣ (δηλαδή αυτανάφλεξη)
(πχ λευκός ή κίτρινος φωσφόρος).
γ) ΥΛΕΣ ΑΝΤΙΔΡΩΝΤΕΣ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΟ ΝΕΡΟ (πχ κάλιο, νάτριο).
δ) ΔΗΛΗΤΗΡΙΩΔΗ (πχ φυτοφάρμακα).
3η
ΑΕΡΙΑ. Αυτή η ομάδα διακρίνεται από τα διάφορα αέρια υλικά, όπως:
α) ΕΥΦΛΕΚΤΑ & ΕΚΡΗΚΤΙΚΑ ΑΕΡΙΑ (πχ υδρογόνο, υγραέριο, φυσικό αέριο).
β) ΑΣΦΥΞΙΟΓΟΝΑ ΑΕΡΙΑ (πχ διοξείδιο του άνθρακα).
γ) ΤΟΞΙΚΑ / ΔΗΛΗΤΗΡΙΩΔΗ ΑΕΡΙΑ (πχ φωσγένιο, παρασιτοκτόνα, αμμωνία, μονοξείδιο
του άνθρακα).
Βέβαια πρέπει να γνωρίζουμε ότι πολλά υλικά έχουν περισσότερες από μία
επικίνδυνες ιδιότητες, πχ το κυάνιο είναι και τοξικό και εύφλεκτο.
1.3 ΠΟΥ ΣΥΝΑΝΤΩΝΤΑΙ
Οι επικίνδυνες ύλες όπως και όλες οι χημικές ουσίες συναντώνται σε μεγαλύτερο
βαθμό σε βιομηχανίες (πχ. πλαστικών), αλλά και σε πολλά άλλα μέρη, όπως σε
οποιαδήποτε πόλη, σε διάφορα κτίρια, σε σιδηροδρομικούς σταθμούς, σε λιμάνια, σε
αεροδρόμια, σε φορτηγά ή βυτία, σε πλοία, σε βαγόνια τρένων κλπ. Το δεδομένο στη
σημερινή εποχή είναι ότι η βιομηχανία των χημικών, οπότε και των επικίνδυνων υλικών
ακμάζει και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα εκατομμύρια τόνοι να παρασκευάζονται, να
αποθηκεύονται και να διακινούνται είτε στο εσωτερικό μιας χώρας είτε σε οποιαδήποτε

14. 11
περιοχή του πλανήτη. Αυτό δημιουργεί την πιθανότητα πρόκλησης ατυχήματος στο οποίο
εμπλέκεται κάποια από τις επικίνδυνες ύλες, με αποτέλεσμα την απαίτηση αντιμετώπισής
του από το προσωπικό της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, που καλύπτει την συγκεκριμένη
περιοχή.
Αναλυτικότερα οι χώροι που μπορεί να χρειαστεί να αντιμετωπίσουμε ένα τέτοιο
συμβάν είναι στο οποίο εμπλέκονται επικίνδυνα υλικά είναι:
α) Σε εργοστάσια χημικών, φαρμακευτικών, πετρελαιοειδών και σε βαριά βιομηχανία.
β) Κατά τις μεταφορές οδικώς, σιδηροδρομικώς, αεροπορικώς και δια θαλάσσης.
γ) Κατά την διάρκεια αποθήκευσης σε δεξαμενές, φιάλες υγροποιημένων αερίων,
πρατηρίων υγρών ή και αερίων καυσίμων.
δ) Κατά τη χρήση τους είτε σε εργοστασιακές μονάδες, είτε ως υλικά οικιακής χρήσης.
Γενικώς όπως παρατηρούμε υπάρχει ένας ευρύς τομέας στον οποίο μπορούμε να
συναντήσουμε επικίνδυνα υλικά, για αυτό και θα πρέπει όταν προχωρούμε σε επέμβαση
για αντιμετώπιση ενός οποιουδήποτε συμβάντος να έχουμε υπ’ όψιν ότι μπορεί να
συναντήσουμε επικίνδυνες καταστάσεις.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο
2. ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΦΟΡΤΙΩΝ
2.1 ΓΕΝΙΚΑ
Η ύπαρξη ενός επικίνδυνου υλικού και κατ’ επέκταση ενός επικίνδυνου φορτίου δε
σημαίνει αυτόματα και την ύπαρξη κινδύνου. Κίνδυνος στο μεγαλύτερο ποσοστό των
επικίνδυνων υλικών και φορτίων θα παρουσιαστεί μετά από ένα ατύχημα είτε αυτό είναι
μικρό είτε μεγάλο (ΒΑΜΕ δηλαδή Βιομηχανικό Ατύχημα Μεγάλης Έκτασης).
Στο έγγραφο της Γ.Γ. Πολιτικής Προστασίας (Ρόλοι και αρμοδιότητες των φορέων
– σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο – που εμπλέκονται στην αντιμετώπιση και τη
διαχείριση συνεπειών από συμβάντα/ατυχήματα κατά την οδική και σιδηροδρομική
μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων, 7 Μαρτίου 2016, Αριθμ. Πρωτ. 1773) αναφέρεται
ότι σύμφωνα με το Πρωτόκολλο “REACH” του Πολυτεχνείου Κρήτης σχετικά με εκπομπές
και σενάρια ατυχημάτων κατά την τροφοδοσία και διακίνηση καυσίμων και πετροχημικών
προϊόντων και όσον αφορά τις επιπτώσεις των ατυχημάτων, στα ατυχήματα με σοβαρές
επιπτώσεις, η οδική μεταφορά και η φορτοεκφόρτωση παρουσιάζουν πολύ υψηλή
συμμετοχή (> 85%), με τα προϊόντα που συμμετέχουν στα ατυχήματα αυτά να υπάγονται
στις εξής κλάσεις κινδύνου:
• 3 (εύφλεκτα υγρά) και 2 (εύφλεκτα και τοξικά αέρια) κατά > 80%,
• 8 (διαβρωτικά) κατά περίπου 10%, και

15. 12
• 5 (οξειδωτικά), 6 (τοξικά) και 9 (επικίνδυνα) κατά περίπου 4%.
Για επιμέρους προϊόντα, ένας δείκτης κινδύνου (για θανάτους και τραυματισμούς)
που εφαρμόστηκε σε ένα δείγμα περίπου 6000 ατυχημάτων με σοβαρές επιπτώσεις
(USDOT) για μία περίοδο πέντε ετών (2005-2009), έδειξε ότι:
 η βενζίνη και το Diesel συμμετέχουν κατά 85%, ενώ
 το LPG (υγραέριο) κατά 7 %
 το θειικό οξύ κατά 5%
 το χλώριο κατά 3%.
Τα οχήματα μεταφοράς επικίνδυνων εμπορευμάτων υπόκεινται στους
περιορισμούς της ΚΥΑ οικ.81526/11940/15 (ΦΕΚ 3017 Β’/31-12-2015) αναφορικά με την
κυκλοφορία φορτηγών αυτοκινήτων σε τμήματα των Εθνικών οδών όλης της Επικράτειας
κατά τις ημέρες και ώρες του έτους που αναμένονται μεγάλες κυκλοφοριακές αιχμές, με
στόχο την βελτίωση της οδικής κυκλοφορίας και ασφάλειας, την καλύτερη διαχείριση της
κυκλοφορίας, την μείωση των κυκλοφοριακών προβλημάτων, καθώς και την περιστολή
των τροχαίων ατυχημάτων. Πέραν των ανωτέρω περιορισμών, τα οχήματα μεταφοράς
επικίνδυνων εμπορευμάτων δεν υπόκεινται σε άλλου είδους περιορισμούς ως προς το
δρομολόγιο και το ωράριο κυκλοφορίας τους.
Σημειώνεται ότι μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων αποτελεί και η μεταφορά
επικίνδυνων αποβλήτων.
2.2 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΦΟΡΤΙΩΝ
Για να προληφθούν και να αντιμετωπισθούν οι κίνδυνοι που προκαλούνται από τη
μεταφορά των επικινδύνων εμπορευμάτων πρέπει να εφαρμόζονται αυστηρές
προδιαγραφές, οι οποίες προβλέπονται από διεθνείς κανονισμούς και συμφωνίες.
Οι επικίνδυνες καταστάσεις μπορεί να εκδηλωθούν αιφνιδιαστικά ή να προκύψουν
εξελικτικά μετά από κάποιο γεγονός. Μπορεί να συνοδεύονται με άμεσα ή όχι
καταστροφικά φαινόμενα. Αρχίζουν συνήθως με τη διαφυγή μίας εύφλεκτης ή τοξικής
ουσίας στο περιβάλλον, συγκυρία δε παραγόντων μπορεί να εξελιχθούν σε μεγάλα
ατυχήματα.
Η μορφή της εκδήλωσης και το μέγεθος των καταστροφικών φαινομένων που τα
συνοδεύουν εξαρτώνται από τα χαρακτηριστικά και την ποσότητα της ουσίας και από το
είδος και τη θέση του εξοπλισμού όπου θα παρουσιασθεί το επικίνδυνο περιστατικό.
Για να υπάρξει ασφάλεια κατά τη μεταφορά των επικίνδυνων φορτίων έχουν
νομοθετηθεί διάφορες διατάξεις και οδηγίες. Το πλέον βασικό νομοθέτημα στην

16. 13
Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με την ασφάλεια των οδικών μεταφορών που αφορούν
επικίνδυνα φορτία είναι η Συμφωνία ADR που είναι το ακρωνύμιο των λέξεων στα γαλλικά
“Accord European relatif au transport international des merchandises Dangereuses par
Route” (Ευρωπαϊκή Συμφωνία για τη Διεθνή Οδική Μεταφορά Επικίνδυνων
Εμπορευμάτων). Η συμφωνία αποτελείται από τον κύριο κορμό στον οποίον
περιλαμβάνονται 17 άρθρα (Articles of the Agreement), από δύο Παραρτήματα (Annex “Α”
και “Β”) και επιπλέον Μέρη (Parts I, II, III) και Προσαρτήματα (Appendices Α1-8 και Β1-6).
2.2.1 ΣΥΜΦΩΝΙΑ ADR
Η συμφωνία αυτή η οποία συντάχθηκε από την “Οικονομική Επιτροπή για την
Ευρώπη” του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών υπογράφηκε αρχικώς το 1957 στη Γενεύη
και περιλαμβάνει την ταξινόμηση των εμπορευμάτων, τα φορτία τα οποία απαγορεύεται να
μεταφέρονται οδικώς καθώς και αυτά που επιτρέπεται, τους γενικούς και ειδικούς όρους
συσκευασίας για τα υλικά κάθε κλάσης, τις ετικέτες κινδύνου που τοποθετούνται επάνω
στα επικίνδυνα υλικά και στις συσκευασίες τους στο Παράρτημα “Α” αυτής.
Επίσης λαμβάνει υπ’ όψιν της την προστασία του περιβάλλοντος και την
προστασία των εργαζομένων, τις τεχνικές προδιαγραφές των οδικών οχημάτων που
μεταφέρουν επικίνδυνα εμπορεύματα και τον ειδικό εξοπλισμό τους, τα συνοδευτικά
έγγραφα μεταφοράς, τη σήμανση των οχημάτων και τις ετικέτες κινδύνου που
τοποθετούνται στα μεταφερόμενα υλικά, την εκπαίδευση των οδηγών των οχημάτων, τις
ειδικές προδιαγραφές των βυτιοφόρων οχημάτων, αλφαβητικό και αριθμητικό κατάλογο
των επικινδύνων υλικών με τους αριθμούς UN στο Παράρτημα “Β”.
Οι διατάξεις της συμφωνίας ανά τακτά διαστήματα υπόκεινται σε τροποποιήσεις και
επικαιροποιήσεις ανά τακτά χρονικά διαστήματα (το χρονικό διάστημα είναι συνήθως
διετία), καθώς παρακολουθεί συνεχώς την τεχνολογική εξέλιξη που αφορά τα οχήματα
μεταφοράς επικινδύνων υλικών - εμπορευμάτων, τη συσκευασία των υλών αυτών και
γενικότερα όλα τα θέματα που είναι σχετικά με τις μεταφορές της κατηγορίας αυτής. Τις
νέες εκδόσεις της ADR κάθε φορά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τις ενσωματώνει υπό μορφή
Οδηγίας και την οποία ακολουθούν τα κράτη μέλη της Ε.Ε. και εναρμονίζουν το εθνικό
τους δίκαιο. Η συμφωνία αυτή αποτελεί τη φάση των κανονισμών που αφορούν την οδική
μεταφορά επικινδύνων φορτίων μεταξύ των κρατών της ευρωπαϊκής ένωσης αλλά και
εντός αυτών (οδηγία 94/55/ΕΚ/21-11-1994 για την προσέγγιση των νομοθεσιών των
κρατών μελών σχετικά με τις οδικές μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων, όπως
τροποποιήθηκε με την οδηγία 2001/7/ΕΚ/29-01-2001, και για την εφαρμογή των νέων
παραρτημάτων Α και Β της Αναθεωρημένης ADR 2001).

17. 14
Η χώρα μας επικύρωσε την Συμφωνία ADR το έτος 1987, με το νόμο 1741/1987
(ΦΕΚ 225Α/87) και έκτοτε η Συμφωνία αυτή αποτελεί τη νομοθεσία της Ελλάδας, για τις
διεθνείς μεταφορές.
Με την απόφαση 71538/2968/97 (ΦΕΚ 821Β) του Υπουργού Μεταφορών και
Επικοινωνιών έγινε αποδεκτό το αναθεωρημένο κείμενο της Συμφωνίας ADR, της 1ης
Μαΐου 1995.
Το 1999 εκδόθηκε το 104/99 Προεδρικό Διάταγμα και σύμφωνα με αυτό υπήρξε
πλήρη εναρμόνιση με την αντίστοιχη Κοινοτική Οδηγία αναφορικά με τα θέματα διεθνούς
μεταφοράς επικινδύνων υλικών και στον Ελλαδικό χώρο.
2.2.2 NFPA 704
Εκτός από τη συμφωνία ADR για τη σήμανση των επικίνδυνων φορτίων υπάρχει
και το πρότυπο NFPA 704 που δημιουργήθηκε από τον οργανισμό NFPA (National Fire
Protection Association) και χρησιμοποιείται κατά κύριο λόγο στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με αυτό
το πρότυπο παρουσιάζεται ένα απλό, εύκολα αναγνωρίσιμο και εύκολα κατανοητό
σύστημα σημάνσεων, σε σχήμα διαμαντιού, από το οποίο παρέχεται άμεση και γενική
αίσθηση των κινδύνων που απορρέουν κατά την αντιμετώπιση ενός συμβάντος στο οποίο
εμπλέκεται κάποιο επικίνδυνο υλικό. Το πρότυπο αυτό επίσης ανανεώνεται ανά
διαστήματα και αυτή τη στιγμή είναι σε ισχύ το πρότυπο που εκδόθηκε το 2012.
2.3 ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΦΟΡΤΙΩΝ
Γενικώς με την εξέλιξη της βιομηχανίας και της τεχνολογίας είχαμε σαν αποτέλεσμα
και την ύπαρξη ατυχημάτων με εμπλοκή επικίνδυνων φορτίων. Έτσι παρά την ύπαρξη
νομοθεσιών για την πρόληψη των ατυχημάτων είχαμε με την πάροδο του χρόνου πολλά
και μεγάλα ατυχήματα κατά την μεταφορά των φορτίων, τα οποία ατυχήματα είχαν σαν
αποτέλεσμα μεγάλες απώλειες σε ζωές καθώς και καταστροφές. Ακολουθεί ο πίνακας 1,
στον οποίο αποτυπώνονται σημαντικά ατυχήματα κατά τη μεταφορά επικίνδυνων υλικών
τα τελευταία 60 χρόνια, όπως καταγράφουν ο Vilchez, o Sevilla, o Montiel και o Casal,
(1995):

18. 15
Ημερομηνία
συμβάντος
Είδος
ατυχήματος
Περιοχή
Ουσία και
ποσότητα
Αιτία και αποτέλεσμα Θάνατοι
28/06/59
Σιδηροδρο-
μικό
Ύπαιθρος/
Georgia ΗΠΑ
LPG, 18
τόνοι
Εκτροχιασμός,
εμβολισμός του
βυτίου, έκρηξη και
πυρκαγιά
23
31/07/81
Σιδηροδρο-
μικό
Αστική/
Μεξικό
Χλωρίνη,
90-150
τόνοι
Εκτροχιασμός, θραύση
του βυτίου, τοξικό
νέφος
14-20
11/05/76 Οδικό Αστική/Τέξας
Αμμωνία,
19 τόνοι
Το όχημα
συγκρούστηκε και
έπεσε σε χαντάκι 10
μέτρων, θραύση
βυτίου, τοξικό νέφος
6
25/07/62 Οδικό
Αστική/
Πολιτεία Νέας
Υόρκης
Προπάνιο
13 τόνοι
Το ρυμουλκούμενο
δίπλωσε μετά από
σύγκρουση με δέντρο,
πυρκαγιά
10
11/07/78 Οδικό
Κατασκήνωση
/ Ισπανία
Προπυλέ-
νιο 13
τόνοι
Θραύση του βυτίου
λόγω υπερπλήρωσης,
πύρινη σφαίρα
200
08/01/79 Θαλάσσιο
Αποβάθρα/
Ιρλανδία
Ακατέργα-
στο
πετρέλαιο
Λάθος στην
τοποθέτηση του
έρματος προκάλεσε
θραύση του ήδη
διαβρωμένου κύτους,
πυρκαγιά και έκρηξη
50

19. 16
30/08/79 Ποτάμιο
Ποταμός
Μισσισιπής/
Λουιζιάνα
ΗΠΑ
Βουτάνιο,
600 τόνοι
Σύγκρουση, θραύση
βυτίων, έκρηξη και
πύρινη σφαίρα
12
25/02/84
Αγωγός
μεταφοράς
Αστικό/
Βραζιλία
Βενζίνη
700 τόνοι
Αστοχία λόγω
διάβρωσης και
ανάφλεξη
89
06/04/89
Αγωγός
μεταφοράς
Αστικό/
(πρώην)
ΕΣΣΔ
LPG
Διαρροή επί 4 ώρες
πριν την ανάφλεξη
από διερχόμενο τρένο,
έκρηξη και πυρκαγιά
>500
23/11/98 Θαλάσσιο
Λιμάνι/
Θεσσαλονίκη
Πετρελαιο-
ειδή
Διαρροή καυσίμων
κατά την εκφόρτωση,
έκρηξη σε φορτηγίδα
4
30/04/99 Οδικό
Αστικό/
Καμμένα
Βούρλα
Προπάνιο
Σύγκρουση μικρού
φορτηγού με
βυτιοφόρο, έναρξη
πυρκαγιάς, BLEVE
5
Πίνακας 1: Πίνακας σημαντικών ατυχημάτων τα τελευταία 60 χρόνια και οι συνέπειές τους.
Σημείωση: για ημερομηνίες μετά το 1995, προστέθηκαν και άλλα γνωστά
ατυχήματα.
2.4 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΚΑΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ
Προκειμένου να γίνει οποιαδήποτε μεταφορά επικίνδυνων φορτίων στο οδικό
δίκτυο θα πρέπει σύμφωνα με την Συμφωνία ADR να συνοδεύεται από τα παρακάτω
έγγραφα τα οποία θα πρέπει να βρίσκονται εντός του οχήματος. Η σύνταξη αυτών των
εγγράφων γίνεται από τον αποστολέα και θα πρέπει να έχουν συμπληρωθεί κατ’
ελάχιστον οι παρακάτω πληροφορίες:
 Το όνομα και τη διεύθυνση του αποστολέα

20. 17
 Το όνομα και τη διεύθυνση του παραλήπτη ή των παραληπτών
 Περιγραφή των εμπορευμάτων συμπεριλαμβανομένου και του αριθμού
αναγνώρισης της ύλης (UN)
 Κλάση του εμπορεύματος
 Αριθμός είδους στο οποίο ανήκει το εμπόρευμα και το σχετικό γράμμα που
προσδιορίζει το βαθμό της επικινδυνότητάς του
 Τα αρχικά ADR
 Ο αριθμός και την περιγραφή των συσκευασιών – περιεκτών
 Η συνολική ποσότητα των επικινδύνων εμπορευμάτων (σε όγκο ή μικτή μάζα ή
καθαρή μάζα) και επιπρόσθετα, για την περίπτωση εκρηκτικών υλικών και ειδών της
Κλάσης 1, τη συνολική καθαρή μάζα των περιεχομένων εκρηκτικών
 Για την περίπτωση που η μεταφορά γίνεται βάσει ειδικής συμφωνίας την
προβλεπόμενη, από τους όρους της συμφωνίας αυτής δήλωση.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο
3. ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ – ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ – ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΦΟΡΤΙΩΝ
3.1 ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΦΟΡΤΙΩΝ
Αναφέραμε παραπάνω ότι στο Παράρτημα Α της συμφωνίας ADR περιλαμβάνεται
και η ταξινόμηση των επικίνδυνων φορτίων, δηλαδή η επισήμανση ή η αναγνώρισή τους
μέσω ειδικών προειδοποιητικών πινακίδων, καθώς και ετικετών κινδύνου, οι οποίες
τοποθετούνται σε κάθε μέσο μεταφοράς.
Οι ετικέτες κινδύνου (label για συσκευασίες και placard για δεξαμενές ή βυτία)
έχουν ρομβοειδές σχήμα και διάφορα χρώματα, τα οποία ποικίλουν ανάλογα με την κλάση
του κινδύνου. Τοποθετούνται στη συσκευασία των επικίνδυνων φορτίων ή στα οχήματα
μεταφοράς των.
Οι ειδικές προειδοποιητικές πινακίδες χρώματος πορτοκαλί (orange-coloured
plates) τοποθετούνται στα οχήματα που μεταφέρουν τα επικίνδυνα φορτία. Είναι
τουλάχιστον δύο, ορθογώνιου σχήματος, αντανακλαστικές, χρώματος πορτοκαλί και
τοποθετούνται η μία στο μπροστά και η άλλη στο πίσω μέρος του οχήματος. Σε ορισμένες
περιπτώσεις τοποθετούνται επιπλέον και στις πλευρές της κάθε δεξαμενής ή του κάθε
διαμερίσματος αυτής. Σκοπός τους είναι να είναι ευανάγνωστες από απόσταση, καθώς και
μετά από έκθεση σε πυρκαγιά για χρονικό διάστημα τουλάχιστον 15 λεπτών.
Φυσικά η αναγνώριση ενός επικίνδυνου φορτίου μπορεί να πραγματοποιηθεί και
από τα συνοδευτικά έγγραφα μεταφοράς που θα πρέπει να φέρονται μαζί με τα φορτία, ή

21. 18
από κάποια προσωπική παρατήρηση που θα κάνουμε, όπως τα χαρακτηριστικά καπνού ή
της φλόγας, από την όσφρησή μας σε διαρροές αερίων κλπ. Πάντα όμως θα πρέπει να
έχουμε υπόψη μας ότι εφόσον δεν υπάρχει καμία πληροφορία ή ένδειξη για το είδος του
συμβάντος που αντιμετωπίζουμε τότε οι ενέργειές μας θα πρέπει να είναι αυτές που θα
κάναμε για την αντιμετώπιση της δυσμενέστερης περίπτωσης, που εγκυμονεί και το
μεγαλύτερο πιθανό κίνδυνο.
Αντίστοιχα σύμφωνα με το πρότυπο NFPA 704 υπάρχει η πινακίδα σε σχήμα
διαμάντι από την οποία προκύπτει η επικινδυνότητα ενός υλικού και ο βαθμός
σοβαρότητας σε ότι αφορά τέσσερις τομείς οι οποίοι είναι η υγεία, η αναφλεξιμότητα, η
αστάθεια και η δραστικότητα και τέλος η αντιδραστικότητα ή μη με το νερό.
3.2 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΦΟΡΤΙΩΝ
Στο εγχειρίδιο του Α.Π.Σ. Μεταφορά επικίνδυνων φορτίων, ο Μπάλσης και συν.
(2010), αναφέρει ότι σύμφωνα με τη συνθήκη ADR κάθε επικίνδυνο υλικό διακρίνεται σε
κάποια κατηγορία και κλάση κινδύνου. Υπάρχουν εννιά (9) κλάσεις οι οποίες
υποδιαιρούνται συνολικά σε δεκατρία (13) τμήματα κινδύνου και οι οποίες αναφέρονται
στον παρακάτω πίνακα 2:
ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ADR
Κλάση 1 Εκρηκτικές ύλες και είδη
Κλάση 2 Εύφλεκτα αέρια-αναθυμιάσεις
Κλάση 3 Εύφλεκτα υγρά
Κλάση 4.1 Εύφλεκτα στερεά
Κλάση 4.2 Ύλες υποκείμενες σε αυτόματο ή αυτογενή ανάφλεξη
Κλάση 4.3 Ύλες που βγάζουν εύφλεκτα αέρια σε επαφή με το νερό
Κλάση 5.1 Οξειδωτικές ύλες
Κλάση 5.2 Οργανικά υπεροξείδια
Κλάση 6.1 Τοξικές ύλες
Κλάση 6.2 Μολυσματικές ύλες
Κλάση 7 Ραδιενεργές ύλες
Κλάση 8 Διαβρωτικές ύλες
Κλάση 9 Διάφορες επικίνδυνες ύλες και είδη
Πίνακας 2: Κατάταξη επικίνδυνων υλικών κατά ADR.

22. 19
3.3 ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ – ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΦΟΡΤΙΩΝ
3.3.1 ΚΑΤΑ ADR
Κατά ADR, τα οχήματα που μεταφέρουν επικίνδυνα φορτία προβλέπεται να
φέρουν την πορτοκαλί πινακίδα αναγνώρισης του κινδύνου και του υλικού, και την ετικέτα
κινδύνου. Η πινακίδα αναγνώρισης διαστάσεων 30cm Χ 40cm χωρίζεται στη μέση ως
προς τον οριζόντιο άξονα. Στο πάνω τμήμα αναγράφεται ο αριθμός κινδύνου (Hazard
Identification Number HIN) ο οποίος δείχνει το είδος και το μέγεθος του κινδύνου ή των
κινδύνων (κύριο και δευτερεύοντα) που μπορεί να προέλθει από το φορτίο. Στο κάτω
τμήμα ο χαρακτηριστικός τετραψήφιος αριθμός του υλικού κατά UN, ο οποίος μας δείχνει
ποιο ακριβώς υλικό είναι.
Εικόνα 1: Πινακίδα αναγνώρισης κινδύνου φορτίου
Πάνω μέρος: Χαρακτηριστικός αριθμός κινδύνου (2 η 3 ψηφία) (33 πολύ εύφλεκτο υγρό)
Κάτω μέρος: Χαρακτηριστικός αριθμός ύλης κατά UN (4 ψηφία) (1203 βενζίνη)
Το πρώτο νούμερο μας δείχνει τον κύριο κίνδυνο που προέρχεται από την κλάση
κατάταξης του υλικού. Το δεύτερο νούμερο μας δείχνει τον δευτερεύοντα κίνδυνο και αν
υπάρχει και τρίτος κίνδυνος. Διπλασιασμός ενός από τους αριθμούς δείχνει την ένταση
του κινδύνου. Όταν ο κίνδυνος υποδεικνύεται μόνο από ένα αριθμό τότε αυτός
ακολουθείται από το 0. Σε περίπτωση που το υλικό αντιδρά βίαια με το νερό τότε μπροστά
από τον αριθμό τοποθετείται το γράμμα “Χ”. Σε αυτές τις περιπτώσεις το νερό μπορεί να
χρησιμοποιηθεί μόνο μετά από έγκριση από ειδικούς.
Οι αριθμοί που δείχνουν τον κύριο κίνδυνο, ο οποίος μπορεί να προέλθει από την
ύλη, υποδηλώνουν τα εξής :
2. Εκπομπή αερίων λόγω πιέσεως η χημικής αντιδράσεως
3. Το εύφλεκτο των υγρών και αερίων
4. Το εύφλεκτο των στερεών

23. 20
5. Οξειδωτική αντίδραση
6. Τοξικότητα ή κίνδυνος μόλυνσης
7. Ραδιενέργεια
8. Διαβρωτικό
9. Κίνδυνο αιφνίδιας βίαιης αντίδρασης
3.3.2 ΚΑΤΑ NFPA 704
Στις Η.Π.Α., υπάρχει και το σύστημα ταξινόμησης και επισήμανσης των κινδύνων
από χημικές ουσίες, που βασίζεται στο πρότυπο 704 του NFPA ή αλλιώς αποκαλούμενο
“Διαμάντι” το οποίο και χρησιμοποιούν κυρίως για αποθηκευτικούς χώρους. Ουσιαστικά
μας δείχνει την επικινδυνότητα ενός υλικού σε τέσσερις χρωματικά διαφοροποιημένους
τομείς και τον βαθμό επικινδυνότητας σε καθένα από τους τομείς, όπως φαίνεται στην
εικόνα 2 παρακάτω:
Εικόνα 2: Σήμανση επικίνδυνων υλικών κατά N.F.P.A.
Στο πρότυπο αυτό οι κίνδυνοι που δείχνονται είναι η υγεία, η αναφλεξιμότητα και η
αστάθεια ή δραστικότητα. Σαν τέταρτος κίνδυνος είναι οι ειδικοί κίνδυνοι.
Αναλυτικότερα: Ο αριστερός ρόμβος μπλε χρώματος αφορά την υγεία και οι
αριθμοί μας δείχνουν ότι:
Ο αριστερός ρόμβος μπλε χρώματος αφορά την υγεία και οι αριθμοί μας δείχνουν ότι:
4: Το υλικό είναι πάρα πολύ επικίνδυνο και μικρός αριθμός εισπνοών ή πολύ
σύντομη έκθεση επιφέρει το θάνατο ή σημαντικό τραυματισμό. Τέτοια υλικά είναι το

24. 21
μονοξείδιο του άνθρακα, το υδροκυάνιο κλπ. Σε τέτοιο περιβάλλον μπορούμε να
εισχωρήσουμε μόνο φορώντας την στολή χημικής προστασίας.
3: Το υλικό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο για την υγεία και δεν πρέπει να μένει σημείο
του σώματός μας εκτεθειμένο, καθώς σύντομη έκθεση μπορεί να προκαλέσει σοβαρό, ή
μέτρια τραυματισμό. Τέτοια υλικά είναι το χλώριο σε αέρια μορφή κλπ. Στο χώρο θα
πρέπει να εισέλθουμε φορώντας πλήρη εξοπλισμό και αναπνευστική συσκευή.
2: Το υλικό είναι επικίνδυνο για την υγεία, καθώς έντονη ή συνεχής έκθεση μπορεί
να προκαλέσει προσωρινή αδιαθεσία. Τέτοιο υλικό είναι ο διαιθυλαιθέρας. Για να
εισέλθουμε πρέπει να φέρουμε πλήρη κάλυψη προσώπου με αναπνευστική συσκευή.
1: Το υλικό είναι ελαφρώς επικίνδυνο για την υγεία και από την έκθεση μπορεί να
προκληθεί ερεθισμός. Τέτοιο υλικό είναι η ακετόνη. Για να εισέλθουμε είναι επιθυμητή η
χρήση αναπνευστικής συσκευής.
0: Το υλικό δεν προκαλεί κανένα πρόβλημα για την υγεία πέρα από τους κινδύνους
που μπορεί να προκαλέσουν τα κοινά εύφλεκτα υλικά. Μπορούμε να εκτεθούμε χωρίς
κανένα προστατευτικό μέσο.
Ο πάνω ρόμβος κόκκινου χρώματος αφορά την αναφλεξιμότητα και οι αριθμοί μας
δείχνουν ότι:
4: Το υλικό είναι πολύ πτητικό σε συνθήκες κανονικής θερμοκρασίας και πίεσης,
οπότε καίγεται πολύ εύκολα. Τέτοιο υλικό είναι το προπάνιο. Για να το αντιμετωπίσουμε
πρέπει να διακόψουμε τη ροή και να ψύξουμε τους περιέκτες ή τις δεξαμενές.
3: Το υλικό είναι υγρό ή στερεό και μπορεί να αναφλεγεί ακόμη και όταν βρίσκεται
σε κανονικές συνθήκες. Τέτοιο υλικό είναι η βενζίνη. Αντιμετώπιση με νερό μπορεί να μην
είναι κατάλληλη εξαιτίας χαμηλού σημείου ανάφλεξης.
2: Το υλικό αυτό πρέπει να θερμανθεί μέτρια ή να θερμανθεί σε υψηλή
θερμοκρασία περιβάλλοντος προκειμένου να προκληθεί ανάφλεξη. Τέτοιο υλικό είναι το
πετρέλαιο. Η πυρκαγιά μπορεί να αντιμετωπισθεί με βολή ομίχλης.
1: Το υλικό πρέπει να θερμανθεί προκειμένου να προκληθεί ανάφλεξη. Τέτοιο υλικό
είναι το ορυκτέλαιο. Βολή με ομίχλη μπορεί να κατασβέσει την πυρκαγιά, αλλά θα πρέπει
να γίνει προσεκτική χρήση αυτής στην επιφάνεια προκειμένου να αποφευχθεί αφρισμός
και ατμοποίηση του νερού.
0: Το υλικό δεν καίγεται. Τέτοιο υλικό είναι το αργό.
Ο δεξιός ρόμβος κίτρινου χρώματος αφορά την αστάθεια ή την αντιδραστικότητα
και οι αριθμοί δείχνουν ότι:

25. 22
4: Το υλικό μπορεί εύκολα να εκραγεί από μόνο του ή σε κανονική πίεση και
θερμοκρασία να αποσυντεθεί με έκρηξη. Γενικώς περιλαμβάνονται υλικά που είναι
ευαίσθητα σε μηχανικό ή θερμικό σοκ. Τέτοιο υλικό είναι η νιτρογλυκερίνη. Σε περίπτωση
εμπλοκής τέτοιου υλικού σε συμβάν θα πρέπει να εκκενωθεί η περιοχή.
3: Το υλικό με χρήση ισχυρής πηγής έναυσης ή θέρμανσης μπορεί να αποσυντεθεί
ή να εκραγεί. Γενικώς περιλαμβάνονται υλικά που είναι ευαίσθητα σε μηχανικό ή θερμικό
σοκ παρουσία υψηλής θερμοκρασίας ή πίεσης, ή όταν αντιδρούν εκρηκτικά παρουσία
νερού χωρίς απαραίτητα ύπαρξη θερμοκρασίας ή πίεσης. Τέτοιο είναι το νιτρικό αμμώνιο.
Σε περίπτωση συμβάντος που εμπλέκεται τέτοιο υλικό, θα πρέπει το προσωπικό της
Υπηρεσίας μας να ενεργεί από προστατευόμενη θέση σε περίπτωση έκρηξης.
2: Το υλικό το οποίο είναι ασταθές και σε υψηλές πιέσεις ή θερμοκρασίες υφίσταται
βίαια χημική μεταβολή, που αντιδρά βίαια με το νερό ή που σχηματίζει εκρηκτικά μίγματα
με αυτό. Τέτοιο υλικό είναι ο φωσφόρος. Κατά την αντιμετώπιση συμβάντος με
εμπλεκόμενο τέτοιο υλικό το προσωπικό που ενεργεί θα πρέπει να βρίσκεται σε ασφαλή
απόσταση ή σε προστατευμένη θέση.
1: Το υλικό αυτό σε κανονικές συνθήκες είναι σταθερά, αλλά σε υψηλές
θερμοκρασίες ή πιέσεις μπορεί να είναι ασταθές ή μα αντιδράσουν με το νερό
απελευθερώνοντας μερική ποσότητα ενέργειας. Τέτοιο υλικό είναι το προπένιο. Κατά την
εμπλοκή μας σε συμβάν που περιέχει τέτοιο υλικό θα πρέπει να προσέχουμε και κατά την
προσέγγισή μας και ως προς τη χρήση νερού.
0: Το υλικό είναι σταθερό ακόμα και σε καταστάσεις πυρκαγιάς, όπως επίσης δεν
αντιδρούν με το νερό. Τέτοιο υλικό είναι το ήλιο. Η προσέγγισή μας ακολουθεί τις τυπικές
διαδικασίες.
Ο κάτω ρόμβος χρώματος άσπρου υποδηλώνει ειδικούς κινδύνους. Εδώ δεν
τοποθετούνται αριθμοί αλλά σύμβολα προκειμένου να ενημερωθούμε για κάποιους
κινδύνους μέσω πρόσθετων σημάνσεων. Αυτές είναι:
ΟΧ Το υλικό είναι οξειδωτικό, οπότε υπάρχει κίνδυνος σε περίπτωση πυρκαγιάς.
W Το υλικό όταν έρχεται σε επαφή με το νερό αντιδρά με επικίνδυνο ή ασυνήθιστο τρόπο.
COR το υλικό είναι διαβρωτικό (ισχυρό οξύ ή βάση).Τέτοιο είναι το νιτρικό οξύ.
ACID και ALK το σύμβολο αυτό τοποθετείται για συγκεκριμένη επισήμανση.
ΒΙΟ ή Το υλικό αφορά βιολογικό κίνδυνο. Τέτοιο είναι ο ιός της ευλογιάς.
ΡΟΙ Το υλικό είναι δηλητηριώδες. Τέτοιο είναι η στρυχνίνη.
Το υλικό είναι ραδιοϊσότοπο. Τέτοιο είναι το πλουτώνιο.
CYL ή CRYO το υλικό είναι κρυογενικό υλικό. Τέτοιο είναι το υγρό άζωτο.

26. 23
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο
4. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΤΥΧΗΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΦΟΡΤΙΩΝ
4.1 ΠΙΘΑΝΕΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ
Σε αυτή την ενότητα θα διαπραγματευτούμε τις κυριότερες επιπτώσεις των
διάφορων ατυχημάτων που μπορεί να λάβουν χώρα κατά τη διάρκεια του μεταφορικού
έργου στο οδικό δίκτυο. Οι μεταφορές επικίνδυνων φορτίων είναι δυνατό να εγκυμονούν
διάφορους σοβαρούς κινδύνους
α) για το μεταφορέα,
β) το πλήρωμα του μεταφορικού μέσου και
γ) τους πολίτες.
Οι πιθανές δυσμενείς επιπτώσεις ενός ατυχήματος κατά τη μεταφορά του είναι:
- διαρροή τοξικού ή εύφλεκτου υλικού
 πυρκαγιά (καύσης νέφους, πύρινη σφαίρα, λίμνη φωτιάς, πυρσού και έκθεση
περιέκτη σε πυρκαγιά)
 έκρηξη
 νέφος αερίων
 πολλαπλασιαστικό φαινόμενο (DOMINO)
Ανάλογα με το είδος του φορτίου και τον τρόπο μεταφοράς, η διαρροή εύφλεκτου
αερίου είναι πιθανό να οδηγήσει σε φωτιά ή έκρηξη νέφους αερίων, ενώ τα υγρά καύσιμα
που χύνονται στο έδαφος, σε φωτιά λίμνης υγρού. Ο κίνδυνος της έκρηξης είναι υπαρκτός
κατά τη μεταφορά επικίνδυνων ουσιών που θεωρούνται χημικά ασταθείς. Αν το
μεταφερόμενο υλικό είναι τοξικό, ενδεχόμενη διαρροή του σε μεγάλες ποσότητες θα
οδηγήσει σε σχηματισμό τοξικού νέφους. Τα τοξικά και τα διαβρωτικά υλικά μπορούν να
εξαπλωθούν όπως όλα τα υγρά.
Τα ατυχήματα κατά τη μεταφορά επικίνδυνων φορτίων ενέχουν επίσης τον κίνδυνο
πρόκλησης ρύπανσης της ατμόσφαιρας, του εδάφους ή του υδροφόρου ορίζοντα, καθώς
και των πιθανών παρακείμενων θαλάσσιων περιοχών, των ποτάμιων και των λιμνών διότι
κατά ως συνήθως το υλικό που διαρρέει δεν περισυλλέγεται αλλά διαχέεται στο
περιβάλλον.
Παρακάτω ο Vilchez, o Sevilla, o Montiel και o Casal (1995), δίνουν τον πίνακα 3,
από τον οποίο καταδεικνύεται η κατανομή ως προς τον τύπο των ατυχημάτων. Θα πρέπει
να διευκρινισθεί ότι στον πίνακα αναφέρονται το σύνολο του τύπου του ατυχήματος,
δηλαδή σε συμβάν που έχουμε αρχικά διαρροή και ακολούθως έχουμε έκρηξη,
υπολογίζουμε και τους δύο τύπους ατυχήματος.

27. 24
Τύπος ατυχήματος Ποσοστό εμφάνισης (%)
Διαρροή 51
Πυρκαγιά 44
Έκρηξη 36
Νέφος αερίων 12
Πίνακας 3: Κατανομή τύπων ατυχημάτων
Οι συνηθέστερες αιτίες πρόκλησης ατυχημάτων προέρχονται από:
α) το είδος του φορτίου, καθώς το φορτίο μπορεί να αναφλεγεί ή να εκραγεί ή να
διαβρώσει τη συσκευασία του και να διαρρεύσει.
β) το μεταφορέα (οδηγό), καθώς ο οδηγός του οχήματος μπορεί να εμπλακεί σε
τροχαίο ατύχημα, είτε αυτό είναι σύγκρουση, είτε απώλεια ελέγχου του οχήματος.
γ) τους διάφορους χειρισμούς του εξοπλισμού που χρησιμοποιείται, καθώς από
εσφαλμένους χειρισμούς κατά τη φόρτωση ή την εκφόρτωση επικίνδυνων φορτίων
μπορεί να προκληθεί ατύχημα.
Η εξέλιξη ενός ατυχήματος είναι κάτι το οποίο επίσης μας απασχολεί και εξαρτάται
από διάφορους παράγοντες. Αυτοί είναι οι συνθήκες κάτω από τις οποίες
πραγματοποιείται τυχόν διαφυγή ή πυρκαγιά ή έκρηξη ή νέφος αερίων, το περιβάλλον, οι
καιρικές συνθήκες, το είδος του εξοπλισμού, το σημείο της διαφυγής και ο τρόπος
αντιμετώπισης.
Πιθανή εξέλιξη μπορεί να είναι ακόμη και μεγάλο ατύχημα σε συγκυρία των
παραπάνω παραγόντων, με ταυτόχρονη ύπαρξη ουσίας που τα χαρακτηριστικά της και η
ποσότητά της συνάδουν. Τα καταστροφικά φαινόμενα που μπορεί να εκδηλωθούν θα
έχουν τις παρακάτω μορφές.
 Εκπομπή θερμικής ακτινοβολίας από πυρκαγιά
 Προσβολή φλόγας στον εξοπλισμό
 Διασπορά τοξικών ή εύφλεκτων ουσιών
 Δημιουργία ωστικού κύματος από την έκρηξη
 Πτώση μεταλλικών θραυσμάτων εξοπλισμού διαλυμένου από έκρηξη
Στις παραγράφους που ακολουθούν αναλύονται με περισσότερες λεπτομέρειες οι
σημαντικότερες επιπτώσεις των ατυχημάτων στις μεταφορές.

28. 25
4.2 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ
4.2.1 ΔΙΑΡΡΟΗ ΤΟΞΙΚΩΝ Ή ΕΥΦΛΕΚΤΩΝ ΟΥΣΙΩΝ
4.2.1.1 ΔΙΑΡΡΟΗ ΤΟΞΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ
Οι κίνδυνοι που απορρέουν από τη διαρροή κάποιας επικίνδυνης ουσίας και
ειδικότερα τοξικής είναι συνάρτηση των συνθηκών της έκθεσης σε αυτήν και της φύσης
της ίδιας της επικίνδυνης ουσίας. Κυμαίνονται από τα επίπεδα μίας σύντομης έκθεσης σε
μεγάλες συγκεντρώσεις, μέχρι τη χρόνια έκθεση σε χαμηλές συγκεντρώσεις κατά τη
διάρκεια της εργασίας. Και οι δυο αυτές περιπτώσεις χαρακτηρίζονται εξίσου σοβαρές. Ως
παράδειγμα μπορούμε να αναφέρουμε ότι μία μεγάλη διαρροή τοξικής ουσίας όπως είναι
το χλώριο κάτω από δυσμενείς συνθήκες μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερο δυναμικό
καταστροφής από αυτό της πυρκαγιάς ή της έκρηξης. Επίσης αρκετά σημαντική είναι η
παρατεταμένη έκθεση σε ουσία η οποία δεν είναι ιδιαίτερα τοξική αλλά απλώς ερεθιστική,
καθώς το τελικό αποτέλεσμα από ελαφρύ ερεθισμό μπορεί να εξελιχθεί σε δηλητηρίαση.
Ωστόσο, οι διαρροή μεγάλων ποσοτήτων τοξικών υλών είναι γεγονός αρκετά σπανιότερο
από μία μεγάλη πυρκαγιά ή μια έκρηξη.
Μερικοί από τους σημαντικότερους παράγοντες που αφορούν τις τοξικές ουσίες
είναι:
 Η τοξική συγκέντρωση
 Οι επιπτώσεις της έκθεσης
 Η δυνατότητα ανίχνευσης με την οσμή
 Προφυλάξεις κατά τη χρήση
 Ανίχνευση διαρροών και
 Πρώτες βοήθειες.
4.2.1.2 ΔΙΑΡΡΟΗ ΕΥΦΛΕΚΤΩΝ ΑΕΡΙΩΝ
Οι κίνδυνοι που απορρέουν από μια τέτοια κατάσταση, είναι η πιθανότητα
ανάφλεξης-έκρηξης, αν έλθουν σε επαφή με πηγή έναυσης, των αερίων που διέρρευσαν
σε ανοικτό χώρο και η δημιουργία ασφυκτικής-εκρηκτικής ατμόσφαιρας σε κλειστούς
χώρους, αν η διαρροή εμφανίζεται σ’ αυτούς, λόγω εκτόπισης του ατμοσφαιρικού αέρα.
Άρα οι ενέργειες που πρέπει να γίνουν σε τέτοιες περιπτώσεις είναι:
 Αναγνώριση περιοχής – συμβάντος – συνθηκών.
 Εξασφάλιση της περιοχής (καθορισμός ζώνης απαγόρευσης εισόδου,
απομάκρυνση παριστάμενων τουλάχιστο 100 μ., κ.ο.κ.).
 Έλεγχος πηγών ανάφλεξης (για αποτροπή έκρηξης).

29. 26
 Κλήση τεχνικής βοήθειας (σταμάτημα της διαρροής, επισκευή της δεξαμενής,
μετάγγιση του περιεχομένου).
 Προσπάθεια διάλυσης των εύφλεκτων ατμών με χρήση βολής ομίχλης.
 Συνεχής έλεγχος των χώρων για ανάπτυξη εκρηκτικής συγκέντρωσης.
 Παρακολούθηση κατεύθυνσης ανέμου.
 Σε ετοιμότητα επιπλέον αυλοί για τυχόν ανάφλεξη.
 Αυλός ομίχλης σε ετοιμότητα για προστασία του προσωπικού επισκευής –
επέμβασης.
 Προσπάθεια περιορισμού διαρροής με πρόχειρα μέσα.
4.2.2 ΠΥΡΚΑΓΙΑ
Ένας πολύ σημαντικός κίνδυνος σε περίπτωση ατυχήματος είναι η εκδήλωση
πυρκαγιάς. Πιθανές αιτίες μεγαλύτερων ή και μικρότερων πυρκαγιών είναι τα τροχαία
ατυχήματα, το βραχυκύκλωμα λόγω αστοχίας κάποιου ηλεκτρικού κυκλώματος, το
κάπνισμα, ο στατικός ηλεκτρισμός, η τριβή, η μηχανική καταπόνηση, η πτώση κεραυνού,
ισχυρές εκπομπές ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας ή και το ίδιο το μεταφερόμενο φορτίο
λόγω χημικής αστάθειας και υψηλής αντιδραστικότητας. Η πυρκαγιά είναι δυνατό να
προκαλέσει σημαντικές συνέπειες, ωστόσο στατιστικώς μεγαλύτερες απώλειες σε
ανθρώπινες ζωές έχουμε μετά από έκρηξη.
Διακρίνεται σε πέντε κατηγορίες τις A, B, C, D και F που αντιστοιχούν στις
πυρκαγιές στερεών καυσίμων, υγρών καυσίμων, αερίων καυσίμων, μετάλλων και λαδιών
(ελαίων) και λιπών. Παλαιότερα υπήρχε η κατηγορία Ε ως ξεχωριστή κατηγορία
πυρκαγιάς για την παρουσία ηλεκτρικού ρεύματος, η οποία έχει καταργηθεί. Σύμφωνα με
το ΕΝ 3-7 οι πυροσβεστήρες που ενδείκνυνται σε πυρκαγιές παρουσία ηλεκτρικού
ρεύματος αναγράφουν πάνω στην ετικέτα του κατασκευαστή την καταλληλότητα χρήσης
σε ενεργό ηλεκτρικό εξοπλισμό (πχ έως 1000 Volt σε απόσταση 1m).
Γενικά για να περιγράψουμε το μοντέλο της κάθε πυρκαγιάς θα πρέπει να
δώσουμε τα παρακάτω χαρακτηριστικά:
 τις διαστάσεις και το σχήμα της φλόγας
 το ρυθμό της εκπεμπόμενης θερμότητας
 το ποσοστό της θερμότητας που μεταδίδεται με την ακτινοβολία
 τη θερμοκρασία της φλόγας
 την εκπεμπόμενη θερμότητα στην επιφάνεια
 την εκπομπή θερμότητας από τις φλόγες και

30. 27
 το συντελεστή θέασης
Επιπλέον των παραπάνω κατηγοριών οι πυρκαγιές υπόκεινται και σε ακόμη μια
ταξινόμηση, ανάλογα με το είδος και τα χαρακτηριστικά τους:
 πυρκαγιές νέφους αερίων, οι οποίες επίσης διακρίνονται σε:
α) πυρκαγιές χωρίς έκρηξη
β) πυρκαγιές αποτέλεσμα εκρήξεως
γ) φωτιές με αποτέλεσμα έκρηξη
 πύρινες σφαίρες
 πυρκαγιές πυρσού
 πυρκαγιές υγρών οι οποίες διακρίνονται σε:
α) πυρκαγιά λίμνης και
β) πυρκαγιά τρεχούμενων υγρών
 πυρκαγιές στερεών οι οποίες διακρίνονται σε:
α) πυρκαγιές συμπαγών ουσιών
β) πυρκαγιές υλών σε μορφή σκόνης
Ακολούθως θα αναλύσουμε τα διάφορα είδη πυρκαγιάς.
4.2.2.1 ΠΥΡΚΑΓΙΑ ΚΑΥΣΗΣ ΝΕΦΟΥΣ ΑΕΡΙΩΝ
Η πυρκαγιά καύσης νέφους αερίων (vapor cloud fires ή flash fires) παρουσιάζεται
όταν έχουμε ανάφλεξη νέφους αερίου το οποίο σχηματίστηκε σταδιακά εξαιτίας κάποιας
διαρροής, χωρίς ταυτόχρονα τη δημιουργία σημαντικής υπερπίεσης. Στην περίπτωση που
εμφανιστεί κάποια υπερπίεση, το φαινόμενο χαρακτηρίζεται ως έκρηξη νέφους αερίου
(VCE-vapor cloud explosion). Οι διαρροές εύφλεκτων υγρών ή αερίων δεν είναι ιδιαίτερα
συχνό περιστατικό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα πρόκλησης πυρκαγιάς καύσης νέφους
αερίων είναι η διαρροή υγροποιημένου αερίου χαμηλής θερμοκρασίας πάνω σε νερό. Αν
έχουμε πρόωρη ανάφλεξη, το νέφος θα είναι μικρό σε μέγεθος, ενώ σε αντίθετη
περίπτωση, αν δηλαδή μεσολαβήσει αρκετός χρόνος πριν την ανάφλεξη και το νέφος
προλάβει να εξαπλωθεί, τότε υπάρχει σοβαρός κίνδυνος μεγάλης πυρκαγιάς. Αυτή η
περίπτωση συναντάται σπάνια, οι επιπτώσεις δε για τους ανθρώπους που βρίσκονται
εντός της περιοχής του νέφους θα είναι πολύ σοβαρές. Συνήθως αυτές οι πυρκαγιές
καλύπτουν μεγάλες εκτάσεις μέχρι και της τάξης μερικών χιλιάδων m2
, οπότε
καταναλώνουν το οξυγόνο της ατμόσφαιρας, μειώνοντας κατακόρυφα την περιεκτικότητα
του αέρα σε αυτό, ενώ σημαντική είναι και η εκπομπή αιθάλης (κάπνας).

31. 28
4.2.2.2 ΠΥΡΙΝΗ ΣΦΑΙΡΑ
Η πύρινη σφαίρα (fireball) συνδέεται συνήθως με τα υγροποιημένα αέρια. Εδώ θα
πρέπει να γίνει ο εξής διαχωρισμός: πύρινη σφαίρα οφειλόμενη σε έκρηξη δεξαμενής υπό
πίεση και πύρινη σφαίρα από την ύπαρξη νέφους αερίου. Στην πρώτη περίπτωση η
έκρηξη είναι δυνατό να γίνει είτε εξ’ αιτίας πυρκαγιάς στα πλαίσια ενός φαινομένου
BLEVE, είτε απουσία πυρκαγιάς. Η μεγάλη ορμή υποδηλώνει ότι προήλθε από έκρηξη
δεξαμενής, ενώ όταν οι δυνάμεις άνωσης επικρατούν τότε η φωτιά οφείλεται σε ανάφλεξη
νέφους αερίου. Δημιουργία πύρινης σφαίρας έχουμε και όταν υπάρχει θραύση αγωγού
υγραερίου και ανάφλεξη της διαρροής. Με τον τρόπο αυτό καίγεται το αέριο που έχει
διαρρεύσει και ακολουθεί φωτιά πυρσού (jet flame). Επίσης πύρινη σφαίρα εμφανίζεται
και κατά την έκρηξη ζεστού λαδιού που απελευθερώνει καιγόμενο αέριο, φαινόμενο
αντίστοιχο με την πτώση νερού μέσα σε τηγάνι με καυτό λάδι ή λίπος. Συμβάντα
σχετιζόμενα με εκδήλωση πυρκαγιάς αυτού του είδους δεν θεωρούνται ασυνήθιστα.
Εκδηλώνονται όταν έχουμε έκρηξη δεξαμενής η οποία εμπλέκεται σε φωτιά. Παρόμοιες
συνθήκες συναντάμε στα βυτιοφόρα σε οδικές ή σιδηροδρομικές μεταφορές. Η πύρινη
σφαίρα διέρχεται κατά κανόνα από τρεις φάσεις:
 ανάπτυξη
 σταθερή καύση και
 εξάντληση
4.2.2.3 ΠΥΡΚΑΓΙΑ ΛΙΜΝΗΣ
Η πυρκαγιά λίμνης (pool fire) εμφανίζονται όταν ένα εύφλεκτο υγρό διαρρεύσει στο
έδαφος και αναφλέγεται. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι πυρκαγιές μέσα σε
δεξαμενές αποθήκευσης ή μέσα σε κανάλια (ορύγματα). Μια άλλη μορφή τέτοιας
πυρκαγιάς είναι δυνατό να παρουσιαστεί στην επιφάνεια εύφλεκτου υγρού που χύθηκε
πάνω σε νερό.
Καθοριστικοί παράγοντες στις περιπτώσεις αυτές είναι ο ρυθμός καύσης του
υγρού, η μεταφερόμενη θερμότητα στην επιφάνεια του υγρού και το ποσοστό της
ακτινοβολούμενης θερμότητας. Οι πυρκαγιές αυτής της κατηγορίας είναι ένα πολυσύνθετο
φαινόμενο και η θεωρητική μελέτη τους είναι πολύπλοκη.
Η πυρκαγιά λίμνης μπορεί να δημιουργήσει φλόγες διπλάσιου από τη διάμετρό
της ύψους. Όταν έχει άπνοια οι φλόγες είναι κατακόρυφες, ενώ όταν φυσάει άνεμος
σχηματίζουν γωνία με το οριζόντιο επίπεδο και ο άνεμος μεταφέρει τη βάση της φλόγας
και την επεκτείνει κατά την κατεύθυνσή του. Τα χαρακτηριστικά της πυρκαγιάς εξαρτώνται

32. 29
και από τη διάμετρό της, ο δε ρυθμός κατανάλωσης του καιόμενου υγρού αυξάνει με τη
διάμετρο της πυρκαγιάς, ενώ για αρκετά μεγάλες διαμέτρους αποκτά σταθερή τιμή.
Εντελώς ανάλογα συμπεριφέρεται και η θερμότητα που εκπέμπεται από τις φλόγες.
Ορισμένα καύσιμα, καίγονται με σχετικά καθαρή φλόγα, ενώ άλλα όπως η κηροζίνη
αποδίδουν πολύ καπνό κατά την καύση τους. Πυρκαγιές αυτού του τύπου συμβαίνουν
κατά κύριο λόγο σε θερμά προϊόντα όπως το πετρέλαιο ντίζελ και η αμόλυβδη βενζίνη.
4.2.2.4 ΠΥΡΚΑΓΙΑ ΠΥΡΣΟΥ
Η πυρκαγιά πυρσού (jet flame ή flare) εμφανίζεται όταν ένα εύφλεκτο αέριο υπό
πίεση εξερχόμενο από σωλήνα ή άλλο άνοιγμα αναφλεγεί σχηματίζοντας μία φλόγα με τη
μορφή δέσμης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πυρκαγιά η οποία προέρχεται από
ανάφλεξη ρευστού που εξέρχεται από βαλβίδα ανακούφισης πίεσης. Είναι αρκετά
δύσκολο για κάποιον να κάνει σενάρια που προβλέπονται πυρκαγιές αυτού του είδους, η
φλόγα των οποίων μπορεί να φτάσει και τα 50 μέτρα μήκος ή περισσότερο.
Σε πολλές περιπτώσεις η δέσμη της φλόγας από βαλβίδες ανακούφισης έχει
οδηγήσει σε υπερθέρμανση και έκρηξη γειτονικών οχημάτων (βυτιοφόρα κ.λπ.) ή
δεξαμενών καυσίμων κ.α., προκαλώντας έκρηξη τύπου BLEVE-Boiling Liquid Expanding
Vapor Explosion (Έκρηξη Διαστελλόμενων Ατμών Ζέοντος Υγρού). Η πυρκαγιά πυρσού
είναι συνήθως αποτέλεσμα ανάφλεξης κάποιας διαρροής εύφλεκτου ρευστού. Σε χαμηλές
ταχύτητες εξόδου του ρευστού, η φλόγα συνήθως είναι προσκολλημένη (εφάπτεται) στο
σημείο της διαρροής. Σε υψηλότερες ταχύτητες όμως, η φλόγα εμφανίζεται σε απόστασή
από το άνοιγμα της διαρροής, η οποία απόσταση αυξάνει με την αύξηση της ταχύτητας, με
αποτέλεσμα την διατάραξη της σταθερότητας της ροής και της κατεύθυνσής της που
οδηγεί τελικά στο σβήσιμό της. Ωστόσο, αν η φλόγα προσκρούσει σε σταθερό εμπόδιο,
αυτό μπορεί να συντελέσει στη σταθεροποίησή της. Το ποσοστό της ακτινοβολούμενης
θερμότητας από μία δέσμη φλόγας ρευστού είναι συνάρτηση του καυσίμου και εμφανίζεται
μικρότερο για το υδρογόνο και το μεθάνιο συγκριτικά με αυτό του προπανίου. Έχει την
τάση να αυξάνεται, αυξανόμενης της διαμέτρου του στομίου της διαρροής έως ότου φτάσει
ένα μέγιστο συντελεστή.
4.2.2.5 ΕΚΘΕΣΗ ΠΕΡΙΕΚΤΗ ΣΕ ΠΥΡΚΑΓΙΑ
Εδώ θα εξετάσουμε την περίπτωση κατά την οποία μία δεξαμενή ή, υπό την
ευρύτερη έννοια, ένας περιέκτης (δοχείο) βρίσκεται εντός της εστίας μιας πυρκαγιάς η
οποία ανήκει σε οποιαδήποτε από τις κατηγορίες που αναφέρθηκαν παραπάνω. Το δοχείο

33. 30
αυτό μπορεί κατά περίπτωση να είναι ένα βυτιοφόρο, ή κάποια κλειστή δεξαμενή-
κοντέινερ που μεταφέρεται οδικώς, σιδηροδρομικώς ή με πλοίο.
Σημαντική παράμετρος σε τέτοια συμβάντα είναι ο ρυθμός απορρόφησης
θερμότητας από το εμπλεκόμενο στη φωτιά δοχείο. Η θερμοκρασία στην οποία ο χάλυβας
εμφανίζει σημαντική απώλεια της αντοχής του (περίπου 40%) είναι περίπου 400° C, ενώ
στους 600° C, η μείωση της αντοχής του φτάνει το 70%, όπως αναφέρουν ο Molag και ο
Reinders (2014).
Η υπερβολική άνοδος της θερμοκρασίας άρα και της εσωτερικής πίεσης της
δεξαμενής, σε συνδυασμό με τη μείωση της αντοχής των τοιχωμάτων της δεξαμενής είναι
δυνατό να οδηγήσουν σε διάρρηξη του δοχείου, ή και σε έκρηξη-BLEVE (Boiling Liquid
Expanding Vapor Explosion (Έκρηξη Διαστελλόμενων Ατμών Ζέοντος Υγρού). Η βαλβίδα
ανακούφισης πίεσης (PRV-Pressure Relief Valve), πιθανό να καθυστερήσει τυχόν αστοχία
της δεξαμενής, δεν προσφέρει όμως πλήρη προστασία. Η διάρρηξη του δοχείου λαμβάνει
χώρα σε πιέσεις αρκετά χαμηλότερες από την πίεση λειτουργίας της βαλβίδας όταν
υπάρχει φωτιά με τη μορφή πυρσού που προσβάλλει (και υποβαθμίζει την αντοχή τους)
περιοχές της δεξαμενής που είναι σε επαφή με την αέρια φάση του περιεχόμενου
καυσίμου (στο πάνω μέρος της δεξαμενής δηλαδή), ενώ για φωτιές λίμνης υγρού η πίεση
του περιεχομένου αερίου φτάνει αυτή της ρύθμισης της βαλβίδας αλλά η ικανότητα
ανακούφισης της υπερπίεσης που αυτή παρέχει, δεν επαρκεί πάντα.
4.2.3 ΕΚΡΗΞΗ
4.2.3.1 ΓΕΝΙΚΑ
Η έκρηξη, η οποία είναι ένας ακόμη σημαντικός κίνδυνος που απορρέει από ένα
πιθανό ατύχημα κατά τη μεταφορά επικίνδυνων φορτίων, είναι η ξαφνική και βίαιη
απελευθέρωση ενέργειας. Σαν αριθμός συμβάντων είναι μικρότερος από τον αντίστοιχο
των πυρκαγιών, αλλά μεγαλύτερος από των διαρροών τοξικών ουσιών. Όμως εφόσον
συμβεί έκρηξη οι απώλειες και σε έμψυχο δυναμικό, αλλά και σε άψυχο υλικό είναι
μεγαλύτερες από ότι σε πυρκαγιές. Γενικώς θεωρείται ότι το δυναμικό καταστροφής των
εκρήξεων είναι μεγαλύτερο από αυτό των πυρκαγιών, αλλά ταυτόχρονα μικρότερο από
αυτό της διαρροής τοξικών ουσιών.
Η βιαιότητα μιας έκρηξης εξαρτάται από το ρυθμό απελευθέρωσης της ενέργειας
αυτής. Η ενέργεια που βρίσκεται για παράδειγμα αποθηκευμένη σε ένα λάστιχο
αυτοκίνητου, μπορεί να προκαλέσει ξαφνικό σκάσιμο του, ή απλά ξεφούσκωμα εφόσον
έχουμε σταδιακή απώλεια του αέρα. Υπάρχουν πολλά είδη ενέργειας που μπορεί να
εκλυθούν από μία έκρηξη. Τα βασικότερα είναι τρία και τα οποία είναι:

34. 31
α) η χημική ενέργεια,
β) η πυρηνική ενέργεια και
γ) η δυναμική ( φυσική ) ενέργεια.
4.2.3.2 ΕΚΡΗΞΗ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
Η χημική ενέργεια είναι αποτέλεσμα των χημικών αντιδράσεων. Παραδείγματα
βίαιης απελευθέρωσης χημικής ενέργειας είναι η έκρηξη περιέκτη λόγω καύσης εύφλεκτου
αερίου ή η έκρηξη ενός αντιδραστήρα λόγω αποσύνθεσης των προϊόντων της αντίδρασης
κατά τη διάρκεια χημικής αντίδρασης η οποία βρίσκεται εκτός ελέγχου. Οι χημικές εκρήξεις
είναι:
α) ομοιόμορφες εκρήξεις (Uniform explosions), όπως η έκρηξη σε μια δεξαμενή ή
β) διαδιδόμενες εκρήξεις (Propagating explosions), όπως η έκρηξη σε μακρύ αγωγό.
4.2.3.3 ΕΚΡΗΞΗ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
Η έκρηξη από πυρηνική ενέργεια προέρχεται από τη σχάση ή τη σύντηξη ατομικών
πυρήνων. Ουσιαστικά πυρηνική σχάση προκαλείται όταν μια μικρή σχετικά ποσότητα
σχάσιμου υλικού (πχ. ουράνιο 235) οδηγηθεί ξαφνικά σε κρίσιμη συνθήκη, με αποτέλεσμα
να παραχθεί ενέργεια ισοδύναμου έκρηξης 100.000 τόνων ΤΝΤ ή ακόμη μεγαλύτερο. Η
πυρηνική σύντηξη συμβαίνει όταν ένα ελαφρύ στοιχείο (τρίτιο) θερμαίνεται σε τόσο υψηλή
θερμοκρασία, ώστε ο ρυθμός έκλυσης θερμότητας της σύντηξης να ξεπερνάει το ρυθμό
απωλειών θερμότητας. Για να επιτευχθεί η απαιτούμενη αρχικά υψηλή θερμοκρασία
μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τη σχάση ραδιενεργού υλικού. Το αποτέλεσμα της
πυρηνικής σύντηξης, είναι ισοδύναμο με αυτό της έκρηξης πολλών εκατομμυρίων τόνων
ΤΝΤ.
4.2.3.4 ΕΚΡΗΞΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
Η δυναμική (φυσική) ενέργεια υπάρχει ή με τη μορφή της πίεσης σε πεπιεσμένα
αέρια, ή της τάσης σε μεταλλικές κατασκευές, ή της ηλεκτρικής ενέργειας. Χαρακτηριστικά
παραδείγματα βίαιης εκτόνωσης φυσικής ενέργειας είναι η έκρηξη περιέκτη λόγω:
 υπερπίεσης
 ξαφνικής διάρρηξής του λόγω ύπαρξης αδυνάτου σημείου στο τοίχωμα από
αστοχία του υλικού κατασκευής του περιέκτη (μηχανική φθορά ή σφάλμα) και
 πυρκαγιάς στο άμεσο περιβάλλον.

35. 32
Γενικότερα αν η δεξαμενή αστοχήσει σε θερμοκρασία περιβάλλοντος, λόγω
αυξημένης πίεσης κατά τη λειτουργία με ταυτόχρονο σφάλμα στη βαλβίδα ανακούφισης
πίεσης, τότε θα ακολουθήσει έκρηξη της δεξαμενής σε πίεση πολλαπλάσια (τυπικά
τετραπλάσια για μαλακό χάλυβα) από αυτή που συνιστά ο κατασκευαστής για κανονική
λειτουργία. Οι συνθήκες αυτές αποτελούν το χειρότερο δυνατό σενάριο. Σε περίπτωση,
ωστόσο, μηχανικής αστοχίας του δοχείου λόγω μηχανουργικού σφάλματος, διάβρωσης ή
ισχυρής κρούσης, η επακόλουθη έκρηξη θα γίνει στα επίπεδα της πίεσης λειτουργίας.
Τέλος αν το δοχείο τυλιχτεί στις φλόγες και δοθέντος ότι λειτουργεί η βαλβίδα
ανακούφισης, η πίεση κατά την έκρηξη θα είναι ίση με τη συσσωρευμένη πίεση. Αυτή η
περίπτωση αποτελεί το τυπικό σενάριο ενός ατυχήματος έκρηξης διαστελλόμενων ατμών
ζέοντος υγρού, ή BLEVE-Boiling Liquid Expanding Vapor Explosion.
Η ενέργεια της έκρηξης ενός κλειστού περιέκτη κατανέμεται ως εξής:
α) διαστολή του περιέκτη
β) διάρρηξη του περιέκτη
γ) ωστικό κύμα και
δ) ενέργεια θραυσμάτων.
Αν το δοχείο περιέχει εύφλεκτο αέριο, η ανάφλεξη του διαφυγόντος αερίου γίνεται
μετά την έξοδό του από το δοχείο και σε δεύτερη φάση.
Αν η αστοχία οφείλεται σε υπερπίεση, ο περιέκτης υφίσταται αρχικά διαστολή. Παρ’
όλα αυτά, η ενέργεια που καταναλώνεται για τη διαστολή του περιέκτη μπορεί να αγνοηθεί
λόγω του ότι αφενός έχει προστεθεί στο σύστημα πριν την έκρηξη, αφετέρου είναι
αντικειμενικά πολύ μικρή για να ληφθεί υπόψη. Συμπερασματικά, το μεγαλύτερο ποσοστό
της ενέργειας της έκρηξης μεταδίδεται στο ωστικό κύμα και τα θραύσματα με τη μορφή
κινητικής ενέργειας.
4.2.4 ΝΕΦΟΣ ΑΕΡΙΩΝ
Αναφέραμε παραπάνω ότι ως συνέπεια ατυχήματος κατά τη μεταφορά
επικίνδυνων φορτίων μπορεί να είναι και το νέφος αερίων. Είναι η σπανιότερη συνέπεια
ενός ατυχήματος, αλλά η πλέον επικίνδυνη και προκαλούν συνήθως εκτεταμένες
καταστροφές. Όπως αναφέρθηκε και στην παράγραφο 4.2.2.1 μπορεί να προκληθεί
πυρκαγιά νέφους αερίων, της οποίας η έκταση και ένταση θα εξαρτάται από το χρονικό
διάστημα της διαρροής και την οποία πυρκαγιά θα πρέπει να την κατασβέσουμε, αφότου
σταματήσουμε τη διαρροή.

36. 33
Εκτός από την πυρκαγιά υπάρχει η περίπτωση έκρηξης, εφόσον από ανάφλεξη
δημιουργηθεί υπερπίεση και συνεπώς έκρηξη αέριου νέφους (vapor cloud explosion). Ένα
από τα κυριότερα χαρακτηριστικά των εκρήξεων αυτών είναι ότι το νέφος παρασύρεται σε
μεγάλη απόσταση από το αρχικό σημείο της διαρροής απειλώντας με τον τρόπο αυτό
πολύ μεγαλύτερες περιοχές. Συνήθως, το νέφος αερίων απλώς αναφλέγεται, αλλά με
ταχύτητες πολύ μεγάλες προκαλώντας εκτεταμένες καταστροφές με το ωστικό κύμα που
δημιουργείται, ιδιαίτερα αν τη στιγμή της έναυσης, το νέφος περιέχει μείγμα ευφλέκτων
αερίων και αέρα, κοντά στην στοιχειομετρική (ιδανική) αναλογία.
Τέλος από την πιθανότητα ύπαρξης νέφους τοξικών αερίων μπορεί ανάλογα με
κάποιους παράγοντες να εξαπλωθεί και να υπάρξει κίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία
στην συγκεκριμένη περιοχή. Αυτοί είναι οι:
 η ένταση και η κατεύθυνση του ανέμου
 το αν οι ατμοί είναι βαρύτεροι ή ελαφρότεροι από τον αέρα
 αν η διαρροή προέρχεται από δοχείο που βρίσκεται υπό πίεση, ημιψυχόμενο, ή
ψυχόμενο, το οποίο επηρεάζει την πτητικότητα του υλικού
 τα όρια εκρηκτικότητας των ατμών
 την μορφολογία του εδάφους και τις κτιριακές δομές της περιοχής.
4.2.5 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΤΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ (DOMINO)
Το πολλαπλασιαστικό φαινόμενο (DOMINO) αφορά την πρόκληση αλυσιδωτού
συσσωρευτικού ατυχήματος συνέπεια των επιπτώσεων ενός αρχικού ατυχήματος.
Ουσιαστικά πρόκειται για αλληλουχία ατυχημάτων τα οποία προκαλούνται από ένα
συμβάν το οποίο αφότου ξεκινήσει και δεν μπορέσουμε να το αντιμετωπίσουμε σε μικρό
χρονικό διάστημα, θα έχει ως πιθανό αποτέλεσμα να επεκταθεί και σε χώρους ή
εγκαταστάσεις στους οποίους υπάρχουν επικίνδυνα υλικά τα οποία εμπλεκόμενα στο
συμβάν θα προκαλέσουν πολύ δυσμενέστερα αποτελέσματα. Η ακτίνα
πολλαπλασιαστικών επιπτώσεων θεωρείται η απόσταση από το σημείο του αρχικού
ατυχήματος μέχρι το σημείο που αντιστοιχεί σε χαρακτηριστική τιμή θερμικής ακτινοβολίας
ή υπερπίεσης, η οποία είναι δυνατό να προκαλέσει σοβαρή ζημιά σε εξοπλισμό και κατά
συνέπεια, αλυσιδωτό ατύχημα.

37. 34
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5ο
5. BLEVE: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ – ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΒΑΝΤΟΣ
5.1 ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ BLEVE ΣΕ ΔΕΞΑΜΕΝΕΣ ΥΓΡΑΕΡΙΟΥ
Τα έτη 1992, 1993 και 1994 έγιναν πειράματα με κυλινδρικές δεξαμενές προπανίου 325
ως 400 λίτρων, εκτεθειμένες σε φλόγες, λίμνη φωτιάς κ. α. προκειμένου να προκληθεί ρήξη του
βυτίου, από το Καναδικό πανεπιστήμιο του Queens University, Kingston, Ontario και την
Καναδική Διεύθυνση Μεταφορών Επικινδύνων Υλικών (Birk 1995, όπως αναφέρεται από τον
Hildebrand και το Noll, 2007, p. 159-161).
Συνολικά έγιναν σαράντα πειράματα. Σε έξι απ’ αυτά δεν συνέβη αστοχία δεξαμενής,
καθόσον η ανακουφιστική βαλβίδα της πίεσης άδειασε τη δεξαμενή. Είκοσι ένα πειράματα
οδήγησαν σε σχίσιμο της δεξαμενής και καύση του περιεχομένου με φλόγα πίδακα. Τέλος,
δεκατρία πειράματα (32%) κατέληξαν σε ΒLΕVΕ. Δεν έχουμε δηλαδή έκρηξη σε κάθε συμβάν
όπου δεξαμενή υγραερίου εκτίθεται σε πυρκαγιά. Τα κυριότερα συμπεράσματα για την ασφάλεια
των Πυροσβεστών είναι:
• Κατά την εμφάνιση του φαινομένου BLEVE, υπάρχουν οι εξής κίνδυνοι: από τα
θραύσματα που εκτοξεύονται, από την εμφάνιση πύρινης σφαίρας (fireball) που δημιουργεί η
καύση του υγραερίου, από τη θερμική ακτινοβολία και από το ωστικό κύμα της έκρηξης.
• Τα εκτοξευόμενα θραύσματα από το ΒLΕVΕ είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος. Η ανάλυση
των δεδομένων των δεκατριών πειραμάτων έδειξε ότι οι δεξαμενές που αστοχούν και
εκτοξεύονται με τη μορφή ρουκέτας, μπορούν να φθάσουν σε απόσταση έως 30 φορές την
ακτίνα της πύρινης σφαίρας που δημιουργούν.
• Οι δεξαμενές που υπέστησαν ΒLΕVΕ παρουσίαζαν κοινό τρόπο αστοχίας. Το κυλινδρικό
κομμάτι γινόταν επίπεδο στο έδαφος και τα άκρα είτε εκτοξευόντουσαν μακριά είτε παρέμειναν
προσκολλημένα. Σε μερικές περιπτώσεις τα άκρα αναπήδησαν και πετάχτηκαν σε μεγάλη
απόσταση μέχρι 220 μέτρα. Σε μια περίπτωση το επίπεδο κυλινδρικό κομμάτι πετάχτηκε στα 124
μέτρα.
• Το διάγραμμα 1 δείχνει τις αποστάσεις και την κατανομή των εκτοξευμένων θραυσμάτων για
τα δεκατρία πειράματα όπου εμφανίστηκε ΒLΕVΕ. Το σχήμα δεν δείχνει την κατανομή για
μικρότερα κομμάτια όπως μπουλόνια και παξιμάδια.
• Όπως φαίνεται στο διάγραμμα 1, τα κομμάτια από τα άκρα της δεξαμενής φτάνουν σε
μεγαλύτερη απόσταση από τα πλευρικά εκτινασσόμενα κομμάτια. Αυτή η πληροφορία είναι πολύ
χρήσιμη για τον προσδιορισμό των περιοχών που πρέπει να εκκενωθούν πρώτα σε μια
φλεγόμενη δεξαμενή. Υπάρχει ευρεία κατανομή των κομματιών από τα πλάγια της δεξαμενής.
Υπάρχει μια ευρεία κατανομή των κομματιών, σε περιοχή μέχρι τα 100 μέτρα.

38. 35
• Πρέπει επίσης να τονισθεί ότι σχήμα δεν δείχνει τα μικρότερα βλήματα όπως μπουλόνια και
μικρά τμήματα του σωλήνα. Αυτά τα μικρά κομμάτια προφανώς αποτελούν κίνδυνο για τους
επεμβαίνοντες στο συμβάν.
Διάγραμμα 1: Αποστάσεις σε μέτρα και κατευθύνσεις των θραυσμάτων που εκτοξεύτηκαν
από 13 δεξαμενές προπανίου από 325 ως 400 λίτρα, οι οποίες εμφάνισαν BLEVE. Ο
άξονας του 0 στο οριζόντιο επίπεδο είναι ο άξονας των δεξαμενών.
Το συμπέρασμα των πειραμάτων είναι ότι προσεγγίζοντας μια δεξαμενή
προπανίου (από 325 ως 400 λίτρα) και η οποία εμπλέκεται σε πυρκαγιά από τις πλευρές
ενώ έχουμε προσβολή φλόγας στο χώρο των ατμών (στο πάνω μέρος της) δεν αποτελεί

39. 36
εγγύηση ότι θα είστε ασφαλείς από εκτοξευόμενα θραύσματα αν η δεξαμενή εμφανίσει
BLEVE. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι υπάρχει μια ελάχιστη απόσταση ασφαλούς
προσέγγισης από τις πλευρές της δεξαμενής 90 μέτρα, για την αποφυγή της πλειοψηφίας
των θραυσμάτων και ακόμη και σε αυτή την απόσταση, εξακολουθεί να υπάρχει κίνδυνος
έκθεσης σε ορισμένα θραύσματα. Αυτοί οι κίνδυνοι, μπορεί να εμφανιστούν και σε
μεγαλύτερα δοχεία.
Τα μεγέθη της πύρινης σφαίρας-fireball, η διάρκεια εμφάνισής της και οι
αποστάσεις ασφαλείας πυροσβεστών και εκκένωσης πολιτών σε συνάρτηση με την
εκάστοτε χωρητικότητα της δεξαμενής προπανίου που εμπλέκεται σε φωτιά, φαίνονται
στον πίνακα 4: (Birk, 1995)
Χωρητικότητα
δεξαμενής
(λίτρα)
Βάρος
προπανίου
(κιλά)
Ακτίνα
fireball
(μέτρα)
Διάρκεια
εμφάνισης
fireball
(δευτερόλεπτα)
Απόσταση
ασφαλείας
πυροσβεστών
με πλήρη
προστατευτικό
εξοπλισμό
(μέτρα)
Ακτίνα
εκκένωσης
πολιτών
(μέτρα)
380 160 16 2,4 90 245-490
3.800 1.600 35 5,3 140 525-1050
38.000 16.000 75 11,3 300 1125-2250
Πίνακας 4: Μεγέθη πύρινης σφαίρας-fireball, διάρκεια εμφάνισής τους και αποστάσεις
ασφαλείας πυροσβεστών και εκκένωσης πολιτών σε συνάρτηση με την εκάστοτε
χωρητικότητα δεξαμενής προπανίου που εμπλέκεται σε φωτιά.
Σημείωση 1: Η ασφαλής απόσταση λόγω θερμικής ακτινοβολίας τυχόν έκρηξης,
για τους πυροσβέστες με πλήρη προστατευτικό ατομικό εξοπλισμό,
συμπεριλαμβανομένης και της αναπνευστικής συσκευής, δεν μπορεί να είναι μικρότερη
από 90 μ. το ελάχιστο, για τις μικρότερες δεξαμενές. Για μεγαλύτερες υπολογίζεται σε 4R
(R fireball = 3 ³√¯m, όπου R fireball η ακτίνα του fireball και m η μάζα του προπανίου σε
κιλά).
Σημείωση 2: Η διάρκεια εμφάνισης t της πύρινης σφαίρας (fireball) σε
δευτερόλεπτα, υπολογίζεται από την εξίσωση: t=0,15R.
Σημείωση 3: Οι διπλές αναγραφές της απόστασης εκκένωσης πολιτών είναι κατά
προσέγγιση και αναφέρονται σε οριζόντια εκτόξευση δεξαμενής για την πρώτη αναγραφή,

40. 37
ενώ για τη δεύτερη, σε εκτόξευση δεξαμενής υπό γωνία 45 μοιρών από το οριζόντιο
επίπεδο.
Εικόνα 3: Έκρηξη δεξαμενής υγραερίου, εμφάνιση φαινομένου BLEVE.
Εικόνα 4: Σχηματισμός και άνοδος πύρινης σφαίρας (fireball).

41. 38
Στον πίνακα 5 φαίνεται ο ελάχιστος χρόνος αστοχίας δεξαμενής υγραερίου,
προσβαλλόμενης από σφοδρή φλόγα πυρσού και η απαιτούμενη παροχή νερού ψύξης
για διάφορα μεγέθη δεξαμενών υγραερίου (Birk, 1995):
Χωρητικότητα
δεξαμενής
(λίτρα)
Διάμετρος
δεξαμενής
(μέτρα)
Μήκος
δεξαμενής
(μέτρα)
Βάρος
προπανίου
(κιλά)
Ελάχιστος
χρόνος
αστοχίας
δεξαμενής,
σε έντονη
φλόγα
πυρσού
(λεπτά)
Απαιτούμενη
παροχή
νερού ψύξης
(λίτρα/λεπτό)
100 0.3 1.5 40 4 95
400 0.61 1.5 160 4 189
2.000 0.96 3 800 5 424
4.000 1 4.9 1.600 5 598
8.000 1.25 6.5 3.200 6 848
22.000 2.1 6.7 8.800 7 1.404
42.000 2.1 11.8 16.800 7 1.938
82.000 2.75 13.7 32.800 8 2.710
140.000 3.3 17.2 56.000 9 3.539
Πίνακας 5: Ελάχιστος χρόνος αστοχίας δεξαμενής υγραερίου (προσβαλλόμενης από
σφοδρή φλόγα πυρσού) και απαιτούμενη παροχή νερού ψύξης για διάφορα μεγέθη
δεξαμενών υγραερίου.
Σημείωση 1: Οι ελάχιστοι χρόνοι αστοχίας δεξαμενής αναφέρονται σε προσβολή
έντονης φωτιάς στο πάνω μέρος της δεξαμενής, που περιέχει αέρια φάση του υγραερίου.
Σημείωση 2: Η απαιτούμενη παροχή νερού ψύξης εξάγεται από τον τύπο:
Απαιτούμενη παροχή νερού σε US gallons/λεπτό = 5 Χ τετραγωνική ρίζα της
χωρητικότητας σε US gallons, της δεξαμενής υγραερίου (1 US gallon = 3,785 λίτρα)
5.2 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ-ΤΑΚΤΙΚΗ ΣΕ ΠΥΡΚΑΓΙΑ ΔΕΞΑΜΕΝΗΣ ΥΓΡΑΕΡΙΟΥ
Υπάρχουν τρεις τρόποι αντιμετώπισης περιστατικών υγραερίου από τους
πυροσβέστες, όπως αναφέρει ο Hildebrand και ο Noll (2007):

42. 39
1. Ο επιθετικός τρόπος αντιμετώπισης, παρ’ ότι οι ανταποκριτές του συμβάντος
εκτίθενται σε αυξημένο κίνδυνο, δικαιολογείται αν επιτευχθεί γρήγορη διάσωση
κινδυνευόντων, γρήγορος περιορισμός της διαρροής ή γρήγορη εξάλειψη της πυρκαγιάς.
2. Ο αμυντικός τρόπος, που σε γενικές γραμμές εκθέτει τους ανταποκριτές του
συμβάντος σε μικρότερο κίνδυνο από τον επιθετικό τρόπο.
3. Η μη-επέμβαση, που σημαίνει όχι δράση πέρα από την απομόνωση της περιοχής
του συμβάντος και την ειδοποίηση του κοινού να βρει καταφύγιο ή να εκκενώσει την
περιοχή. Οι ανταποκριτές δηλαδή περιμένουν να εξελιχθούν τα γεγονότα, μέχρι να πέσει ο
κίνδυνος της επέμβασης σε αποδεκτά επίπεδα (π.χ. μέχρι και την έκρηξη μιας δεξαμενής
υγραερίου). Αυτή η στρατηγική, δεν επιτρέπει να εκτεθούν οι πυροσβέστες σε μη
αποδεκτά επίπεδα κινδύνου του επιθετικού ή του αμυντικού τρόπου αντιμετώπισης. Με
άλλα λόγια όταν το ενδεχόμενο κόστος, υπερβαίνει κατά πολύ τα προσδοκώμενα οφέλη
της επέμβασης.
Στον πίνακα 6 που ακολουθεί, φαίνονται οι ενέργειες ανάλογα με την επιλεγείσα
στρατηγική:
ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΜΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ
Διάσωση
κινδυνευόντων V
Δράσεις προστασίας
κοινού V V V
Έλεγχος χυμένου
υλικού V V
Έλεγχος διαρροής V
Έλεγχος πυρκαγιάς
V V
Καθαρισμός και
αποκατάσταση V V
Πίνακας 6: Ενέργειες ανάλογα με την επιλεγείσα στρατηγική
Στην παρακάτω εικόνα 5, φαίνεται περιστατικό με χτύπημα από σκαπτικό
μηχάνημα σε υπόγειο σωλήνα προπανίου. Οι πυροσβέστες επέλεξαν τη στρατηγική της
μη επέμβασης, ενημερώνοντας για το σημείο της διάρρηξης του αγωγού και την ανάγκη
για σταμάτημα της ροής του σωλήνα.

43. 40
Εικόνα 5: Διάρρηξη υπόγειου σωλήνα προπανίου από σκαπτικό μηχάνημα.
Παρακάτω αναφέρονται θέματα τακτικής που πρέπει να ακολουθούν οι
πυροσβέστες σε συμβάντα με δεξαμενές υγραερίου (Birk, 1995):
1. Δεν πρέπει να σπεύδουμε για την κατάσβεση της φωτιάς, πρέπει πρώτα να
εκτιμούμε την κατάσταση από μακριά χρησιμοποιώντας κιάλια για να δούμε την
κατάσταση της δεξαμενής. Αν υπήρξε ή υπάρχει σφοδρή προσβολή φωτιάς στη δεξαμενή,
δεν πρέπει να προσεγγίζουμε. Σημαντικά ερωτήματα προς απάντηση είναι τα εξής:
2. Πόση ώρα κάναμε για τη μετάβασή μας στο συμβάν;
3. Πόση ώρα υπήρχε φωτιά πριν φτάσουμε εμείς;
4. Πόσο σφοδρή-έντονη είναι/ήταν η επαφή της δεξαμενής με την φωτιά;
5. Η τυχόν επαφή των φλογών με τη δεξαμενή είναι στο πάνω ή στο κάτω μέρος της;
6. Ποιά είναι η πηγή του καυσίμου της πυρκαγιάς;
7. Υπάρχουν καταστάσεις υψηλού κινδύνου;
8. Υπάρχουν άλλες εγκαταστάσεις που μπορεί να εμπλακούν και να κλιμακώσουν την
κατάσταση του συμβάντος;
9. Υπάρχει διαθέσιμη επαρκής παροχή νερού για την επέμβασή μας;
10. Μπορεί να υπάρχει νερό για την απαιτούμενη χρονική διάρκεια;
11. Θυμηθείτε ότι μπορεί να έχουμε αστοχία της δεξαμενής λόγω έντονης πυρκαγιάς
σε 5, 10 ή 15 λεπτά.

44. 41
12. Αν δεν υπάρχει προσβολή της δεξαμενής από τις φλόγες, τότε μπορούμε να
προσεγγίσουμε για να σβήσουμε την φωτιά.
13. Δεν υπάρχει απολύτως ασφαλής κατεύθυνση προσέγγισης. Οι δεξαμενές μπορεί
να στραφούν και να περιστραφούν πριν να εκτοξευτούν. Καλύτερα όμως να έχουμε τον
άνεμο στην πλάτη μας.
14. Η όρθια στάση μας, μας εκθέτει με μεγαλύτερη επιφάνεια του σώματός μας σε
συνέπειες τυχόν έκρηξης.
15. Το 80-90% των θραυσμάτων πέφτουν εντός απόστασης 4R από τη δεξαμενή. Σε
σφοδρές εκρήξεις, μπορεί να έχουμε εκτοξεύσεις δεξαμενής (rocket) ως και 15R
απόσταση. Οι πολίτες πρέπει να εκκενώνουν περιοχή σε απόσταση 25-30R.
Για ένα βυτιοφόρο όχημα των 40.000 λίτρων προπανίου το R είναι 78 μέτρα, το 4R
είναι 312 μέτρα, το 15R είναι 1.170 μέτρα και το 30R είναι 2340 μέτρα.
16. Δεν υπάρχουν σημάδια ενδεικτικά ότι η δεξαμενή θα εκραγεί, που μας δίνουν
χρόνο να εκκενώσουμε την περιοχή. Η πρακτική μας λέει ότι πριν υπάρξει BLEVE,
υπάρχουν φουσκώματα των τοιχωμάτων της δεξαμενής, μεταβολή του χρωματισμού τους
και ήχοι σφυρίγματος. Μπορεί όμως όλα αυτά να μην ακούγονται ή φαίνονται.
17. Η απαιτούμενη παροχή νερού (πίνακας 2) αναφέρεται μόνο σε εφαρμογή της
ψύξης αμέσως μόλις αρχίσει η φωτιά που προσβάλλει τη δεξαμενή. Αν φτάσουμε στο
συμβάν 5, 10 ή 15 λεπτά αργότερα, διατρέχουμε μεγάλο κίνδυνο, κατά τη διάρκεια της
εγκατάστασης αυλών για την ψύξη της δεξαμενής.
18. Η στιγμή της πτώσης νερού ψύξης σε μία δεξαμενή που έχει καυτά τοιχώματα,
είναι η πιο επικίνδυνη. Φροντίστε να μην βρίσκεται κανείς τη στιγμή αυτή σε κίνδυνο.
19. Αν δεν υπάρχει η απαιτούμενη επάρκεια νερού, τότε απομακρυνόμαστε από τις
ακτίνες δράσης θραυσμάτων και φωτιάς από τυχόν έκρηξη.
20. Αν μία δεξαμενή έχει φθορές λόγω καταπόνησης από φωτιά την οποία σβήσαμε, ή
από πρόσκρουση, τότε θα πρέπει αυτή να ψύχεται με νερό, για να μην θερμαίνεται από
τις ηλιακές ακτίνες.
21. Κρατάμε τις προαναφερθείσες αποστάσεις, μέχρι η δεξαμενή που προσβλήθηκε
από φωτιά που έσβησε, να έρθει σε κανονική θερμοκρασία,
22. Η μη τήρηση των αποστάσεων αυτών, αυξάνει κατακόρυφα τις πιθανότητες
τραυματισμού ή θανάτου.
23. Υπάρχει τρόπος να προετοιμαστούμε για τέτοια περιστατικά:
 Επιθεωρώντας τις εγκαταστάσεις στον τομέα ευθύνης μας.
 Γνωρίζοντας τη λειτουργία των διατάξεων ασφαλείας σ’ αυτές.

45. 42
 Εντοπίζοντας κρίσιμης σημασίας βαλβίδες κλπ.
 Γνωρίζοντας την χωρητικότητα των διαφόρων δεξαμενών και υπολογίζοντας τις
αποστάσεις ασφαλείας, το μέγεθος του fireball κλπ.
 Γνωρίζοντας πόσο νερό είναι διαθέσιμο σε κάθε περιοχή.
 Γνωρίζοντας πόση ώρα χρειάζεται για τη μετάβαση σε κάθε περιοχή και πόση ώρα
χρειάζεται να γίνει κάθε εγκατάσταση παροχής νερού ψύξης.
 Σχεδιάζοντας για κάθε δυνατό σενάριο από μικρή διαρροή μέχρι έντονη πυρκαγιά.
5.3 ΣΕΝΑΡΙΟ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ ΣΕ ΒΥΤΙΟΦΟΡΟ ΥΓΡΑΕΡΙΟΥ: ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΣΕ
ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ
Παρακάτω αναφέρονται οι ενδεδειγμένοι τρόποι αντίδρασης σε υποθετικό συμβάν
βυτιοφόρου μεταφοράς προπανίου που ενεπλάκη σε ατύχημα, σε αυτοκινητόδρομο με δύο
λωρίδες κυκλοφορίας ανά ρεύμα (Hildebrand και Noll, 2007):
Το βυτιοφόρο είχε σταματήσει σε διασταύρωση σε κόκκινο φανάρι και στο πίσω μέρος
του προσέκρουσε φορτηγό αυτοκίνητο. Η δριμεία πρόσκρουση προκάλεσε διαρροή υγρού
προπανίου στο πίσω μέρος του φορτηγού.
Το αέριο προπάνιο ανεφλέγη και οι φλόγες χτυπούν το πίσω μέρος της δεξαμενής. Δυο
βαλβίδες ασφαλείας ανοίγουν περιοδικά και βαθμιαία κλείνουν. Ο άνεμος φυσά με κατεύθυνση
προς τη δεξαμενή του βυτιοφόρου με ταχύτητα περίπου 25 χιλιόμετρα ανά ώρα (km/h).
Ο οδηγός του φορτηγού αυτοκινήτου βρίσκεται ακόμα στην καμπίνα του φορτηγού,
πεσμένος επάνω στο τιμόνι. Ο οδηγός του βυτιοφόρου δεν είναι τραυματισμένος και
προσπάθησε να κλείσει μια βαλβίδα που θα κατασβέσει την πυρκαγιά του προπανίου.
5.3.1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΗΣ ΔΕΞΑΜΕΝΗΣ ΤΟΥ
ΒΥΤΙΟΦΟΡΟΥ
Ένα βυτιοφόρο φορτηγό μεταφοράς προπανίου είναι ουσιαστικά μια δεξαμενή
αποθήκευσης χύμα προπανίου, ευρισκόμενη επάνω σε ρόδες. Αποτελεί το βασικό μεταφορικό
όχημα που χρησιμοποιείται για τη μεταφορά του προπανίου από τις εγκαταστάσεις που
βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες προς τους πελάτες. Η μέση χωρητικότητα βυτιοφόρου
φορτηγού είναι από 6.800 έως 22.700 λίτρα. Το όχημα αποτελείται από δύο μέρη: Το φορτηγό
και τη δεξαμενή προπανίου.
Δύο βαλβίδες ανακούφισης υπερπίεσης (PRVs – pressure relief valves) εγκαθίστανται
στον χώρο της δεξαμενής όπου υπάρχει η αέρια φάση του υγραερίου, στο πάνω μέρος της

46. 43
δηλαδή και ρυθμισμένες να ανοίξουν στα 250 psi. Η δεξαμενή επίσης προστατεύεται από μια
βαλβίδα υπερβολικής ροής, μια βαλβίδα ελέγχου αντίστροφης ροής και βαλβίδες διακοπής
έκτακτης ανάγκης. Τα όργανα για τη θερμοκρασία, την πίεση και τη στάθμη εγκαθίστανται στο
πλάι της δεξαμενής ή στο πίσω μέρος της. Οι συνδέσεις για τους ατμούς προπανίου γενικά
βρίσκονται στο χαμηλότερο μέρος του πίσω τμήματος της δεξαμενής και επικοινωνούν με το
χώρο των ατμών της δεξαμενής, μέσω ενός κατακόρυφου σωλήνα. Προστατεύονται από μια
βαλβίδα υπερβολικής ροής, καθώς επίσης και μια χειροκίνητη βάνα και μια εύτηκτη ασφάλεια.
Ο κύριος μηχανισμός μετάγγισης υγρού βρίσκεται γενικά στον πυθμένα της δεξαμενής και
προστατεύεται από μία εσωτερική βαλβίδα για υπερπλήρωση, επάνω στον οποίο
προσαρμόζεται μια αντλία. Η γραμμή πλήρωσης υγρού προπανίου γενικά βρίσκεται στο
χαμηλότερο σημείο του πίσω μέρους της δεξαμενής κοντά στις συνδέσεις των ατμών
προπανίου.
5.3.2 ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΑΚΤΙΚΗΣ
Ο βασικός αντικειμενικός στόχος που τίθεται για αυτή την επιχείρηση είναι ο
έλεγχος της πυρκαγιάς, η διατήρηση της υπό έλεγχο μέχρι να διασωθεί ο οδηγός και να
σταματήσει η διαρροή του προπανίου.
5.3.3 ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΒΕΣΗΣ
Ενώ μια ομάδα θα έχει ως στόχο τη διάσωση του οδηγού του φορτηγού
αυτοκινήτου, άλλη ομάδα για την κατάσβεση, θα πρέπει να συμβουλευτεί τον οδηγό του
βυτιοφόρου φορτηγού για να αποφασίσει ποιες επιλογές υπάρχουν για να σταματήσει η
ροή προπανίου χρησιμοποιώντας τις βαλβίδες της δεξαμενής και τους μηχανισμούς
ασφαλείας. Για παράδειγμα τι τροφοδοτεί την πυρκαγιά;
Είναι πιθανό ότι κάποιο τμήμα των οργάνων της δεξαμενής ή του αντλητικού
συστήματος να έχει υποστεί ζημιές από την πρόσκρουση. Στα σενάρια αυτά παραμένει
στην αντλία ποσότητα μικρότερη από 38 λίτρα υγρής φάσης προπανίου, η οποία εξαρτάται
από το μήκος του σωλήνα τροφοδοσίας και το μέγεθος του. Σ’ αυτήν την περίπτωση, η
πυρκαγιά θα καίει για χρόνο μικρότερο των 15 λεπτών πριν να εξαντληθεί το καύσιμο. Ο
οδηγός πρέπει να ερωτηθεί για να επιβεβαιώσει ότι η βαλβίδα διακοπής έκτακτης ανάγκης
έχει ενεργοποιηθεί, διαφορετικά η πυρκαγιά μπορεί να συνεχίσει να τροφοδοτείται. Επειδή
και οι δυο βαλβίδες ασφαλείας λειτουργούν περιοδικά και όταν η εσωτερική πίεση φτάσει
τα 250 psi, είναι πιθανό ότι η κατάσταση θα σταθεροποιηθεί γρήγορα αμέσως μόλις

47. 44
κατασβεστεί η πυρκαγιά.
Εγκαταστάσεις νερού πρέπει να αναπτυχθούν για να ελέγξουν την πυρκαγιά στο
πίσω μέρος της δεξαμενής και να προστατεύσουν την ομάδα διάσωσης.
Παροχή νερού 760 λίτρων/λεπτό είναι επαρκής για την ψύξη της δεξαμενής για
βυτιοφόρα φορτηγά χωρητικότητας κάτω από 18.900 λίτρων προπανίου. Οι βολές νερού,
πρέπει να κατευθύνονται στο σημείο που χτυπούν οι φλόγες και στο άνω μισό του
περιβλήματος ολόκληρης της δεξαμενής (στο τμήμα της δεξαμενής που περιέχει την αέρια
φάση).
Τέσσερις εγκαταστάσεις νερού με σωλήνες των 45 χιλιοστών ή μεγαλύτερες,
συνίσταται για να καλύψουν την ομάδα διάσωσης, να ψύξουν τις βαλβίδες και τις
σωληνώσεις στο πίσω μέρος του βυτιοφόρου, να σβήσουν οποιεσδήποτε εστίες και να
ψύξουν τον χώρο της αέριας φάσης της δεξαμενής προπανίου. Οι πυροσβέστες πρέπει να
συνεχίσουν την ψύξη του περιβλήματος της δεξαμενής μέχρι να κατασβεστεί η πυρκαγιά ή
η βαλβίδα ανακούφισης υπερπίεσης να παραμείνει κλειστή ή να υπάρχει σαφής απόδειξη
ότι έχει επέλθει ψύξη. Η δεξαμενή πρέπει να ψυχθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να μπορεί να
την αγγίζει κάποιος.
Οι επιπρόσθετοι παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπ’ όψιν για την επιχείρηση
αυτή περιλαμβάνουν και τα εξής :
 Εάν μπορεί να χρησιμοποιηθεί άμεσα, μια βολή νερού από αυλό οροφής υδροφόρου
οχήματος, θα πρέπει να κατευθυνθεί στην δεξαμενή του βυτιοφόρου, στο σημείο όπου
χτυπούν οι φλόγες, μέχρι να αναπτυχθούν οι εγκαταστάσεις ύδατος.
 Είναι σημαντικό οι αυλοί των ομάδων προσβολής να συντονίζονται, ώστε να υπάρχει
συνεχής ροή και οι αυλοί που χρησιμοποιούνται να είναι παρόμοιας παροχής. Εάν
χρησιμοποιούνται αυλοί διαφορετικής παροχής ή τροφοδοτούνται από δυο διαφορετικά
υδροφόρα οχήματα, οι οδηγοί πρέπει να εξασφαλίσουν ότι θα διατηρείται μια παροχή
νερού στην πυρκαγιά, τουλάχιστον 380 λίτρων/λεπτό για κάθε εγκατάσταση.
 Εάν είναι δυνατό οι εγκαταστάσεις των ομάδων που πραγματοποιούν την κύρια
προσβολή, πρέπει να εφοδιάζονται με νερό από δυο διαφορετικές τροφοδοσίες νερού. Εάν
χαθεί η παροχή νερού στην μια εγκατάσταση, η ομάδα διάσωσης θα προστατευθεί
τουλάχιστον από την άλλη εγκατάσταση.
 Σωλήνες μεγαλύτερης διαμέτρου και μη επανδρωμένοι αυλοί μπορούν να
χρησιμοποιηθούν ως εναλλακτική λύση για τις τέσσερις εγκαταστάσεις.
 Οι βαλβίδες της δεξαμενής προπανίου κλείνουν προς τα δεξιά και ανοίγουν προς τα
αριστερά σιγουρευτείτε ότι κλείνετε μια βαλβίδα και δεν την ανοίγετε. Σε μερικά βυτιοφόρα, οι

48. 45
βαλβίδες μπορεί να έχουν μοχλούς και να ανοίγουν - κλείνουν με στροφή ενός τεταρτημορίου
(κατά 90ο
).
Η συμβουλή είναι να συνεχίσετε να ψύχετε τη δεξαμενή μέχρι να έχει σβήσει εντελώς η
πυρκαγιά. Η μεταλλική επιφάνεια πρέπει να είναι αρκετά κρύα για να μπορεί να την ακουμπήσει
κάποιος. Εξασφαλίστε ότι υπάρχουν επαρκείς ποσότητες νερού για παρατεταμένες
επιχειρήσεις ψύξης. Έλθετε σε επικοινωνία με τον ιδιοκτήτη του βυτιοφόρου για παροχή
εξειδικευμένης εκτίμησης των ζημιών.
5.4 ΣΕΝΑΡΙΟ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ ΣΕ ΒΥΤΙΟΦΟΡΟ ΥΓΡΑΕΡΙΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΗ
ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ
Ο Birk (1995) αναφέρει ένα υποθετικό σενάριο πυρκαγιάς:
Με την πυροσβεστική έξοδο, έχετε φθάσει στην περιοχή του συμβάντος και μια
δεξαμενή υγραερίου είναι εκτεθειμένη σε πυρκαγιά, σταματήσατε σε απόσταση περίπου
200 μ. και κοιτάζετε τη δεξαμενή με κιάλια για την εκτίμηση της κατάστασης. Ένα άκρο της
δεξαμενής είναι τυλιγμένο στη φωτιά. Υπάρχει ένας δυνατός θόρυβος που προέρχεται
από τη δεξαμενή και ένας πυρσός φωτιάς εξέρχεται από την κορυφή της δεξαμενής
(πιθανώς το PRV).
Χρειάστηκαν 7 λεπτά για να φτάσετε στο συμβάν και συνεπώς αυτή η δεξαμενή
μπορεί να είναι έτοιμη να εκραγεί. Είναι πολύ αργά για να ψύξετε τη δεξαμενή με νερό-το
πιο σημαντικό πράγμα τώρα είναι να απομακρύνουμε τους κατοίκους από τον κίνδυνο.
Εξετάζετε τι βρίσκεται κοντά στη δεξαμενή και αξιολογείτε την πιθανότητα να πέσουν
θραύσματα αν η δεξαμενή εκραγεί. Σημειώνετε επίσης την κατεύθυνση του ανέμου και τον
προσανατολισμό της δεξαμενής.
Ξεκινάτε την εκκένωση της εγγύτερης περιοχής, έχοντας κατά νου ότι οι κάτοικοι
του που βρίσκονται προς την κατεύθυνση του ανέμου και οι κάτοικοι που βρίσκονται στο
διαμήκη άξονα της δεξαμενής ενδέχεται να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο. Τώρα πρέπει
να υπολογίσετε πόσο μεγάλη έκταση πρέπει να εκκενωθεί.
Εκτιμάτε ότι η διάμετρος της δεξαμενής είναι περίπου 1 m (με βάση σύγκριση των
κοντινών αντικειμένων) και το μήκος της δεξαμενής είναι περίπου 6 φορές μεγαλύτερη
από τη διάμετρο. Τώρα πρέπει να υπολογίσετε τη μάζα του προπανίου στη δεξαμενή.
Με διάμετρο D = 1 m, άρα ακτίνα 0,5 m και L = 6 m, η χωρητικότητα της δεξαμενής
είναι πr2
L δηλ. 3,14Χ0,5X0.5X6 δηλ. περίπου 5000 Ιit (1250 USgal). Το προπάνιο έχει
μάζα περίπου το μισό από εκείνο του νερού (1 λίτρο νερού = 1 kg και 1 λίτρο προπανίου =
0,5 kg). Αν υποθέσουμε ότι η δεξαμενή γεμίζει με ικανότητα 80% με προπάνιο, τότε η μάζα
του προπανίου είναι: M = 5000Χ0,8Χ0,5 = 2000 kg .

49. 46
Η ακτίνα της πιθανής πύρινης σφαίρας θα είναι: R fireball = 3 ³√¯m, (όπου R
fireball η ακτίνα του fireball και m η μάζα του προπανίου σε κιλά). Άρα R = 38 m και αυτό
θα διαρκέσει περίπου 0,15R δευτερόλεπτα ή στην περίπτωση αυτή περίπου 0,15 x 38 =
5,7 δευτερόλεπτα.
Μια λογική απόσταση για τους ανταποκριτές έκτακτης ανάγκης να παρατηρήσουν
τη δεξαμενή είναι 4R ή 90 m ή όποιο είναι μεγαλύτερο. Στην περίπτωση αυτή το 4R είναι
151 m. Μπορείτε να μετακινηθείτε σε περίπου 150 μέτρα, με τον άνεμο στην πλάτη σας
και μακριά από την κατεύθυνση των άκρων της δεξαμενής. Σε αυτή την απόσταση θα
είσαστε ασφαλείς από τις φλόγες και τη θερμική ακτινοβολία εάν φοράτε τα μέσα ατομικής
προστασίας.
Το ωστικό κύμα που αναμένεται σε απόσταση 4R είναι περίπου 30 mbar (0,44 psi)
και μπορεί να σπάσει το γυαλί παραθύρων και θα μπορούσε να ρίξει κάτω όρθιους
ανθρώπους, έτσι ώστε να είστε προσεκτικοί.
Ο πραγματικός κίνδυνος σε αυτή τη θέση είναι τα τυχόν θραύσματα δεξαμενών.
Αυτό το μέγεθος δεξαμενής μπορεί να στείλει μεγάλα κομμάτια της δεξαμενής μέχρι 15 R,
στην περίπτωση αυτή 567 m. Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις θα μπορούσε να στείλει ένα
κομμάτι μέχρι 30 R ή 1130 m.
Συνεπώς, εκκενώστε την περιοχή σε απόσταση 15 R ή 567 μέτρα σε αυτή την
περίπτωση και εάν είναι πρακτικό η εκκενώστε σε απόσταση 30 R ή 1130 m σε αυτή την
περίπτωση.
Όταν η εκκένωση βρίσκεται σε εξέλιξη, εσείς αξιολογείστε περαιτέρω την
κατάσταση:
 από πού προέρχεται το καύσιμο της πυρκαγιάς;
 μπορεί να εξαλειφθεί με ασφάλεια;
 υπάρχουν άλλες δεξαμενές που θα μπορούσαν να εκτεθούν σε θέρμανση ή
διάτρηση εάν η πρώτη δεξαμενή εκραγεί;
Εάν δεν κινδυνεύει ζωή, αφήστε την φωτιά να καίει, μέχρι η δεξαμενή να αδειάσει
μέσω του PRV, ή να εκραγεί.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6Ο
6. ΤΟ ΣΥΜΒΑΝ ΣΤΑ ΚΑΜΜΕΝΑ ΒΟΥΡΛΑ ΤΗΣ 30-4-1999
6.1 ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΑΝΤΟΣ
Στις 30-4-1999, ημέρα Παρασκευή και λόγω των μέτρων απαγόρευσης της
κυκλοφορίας φορτηγών λόγω τριημέρου της Πρωτομαγιάς, η Τροχαία σταματάει για

50. 47
έλεγχο βυτιοφόρο φορτηγό μεταφοράς προπανίου που μετέφερε 17,5 τόνους προπάνιο,
(με χωρητικότητα βυτίου 40.000 λίτρων και πλήρωση 85%), στο 177ο
χλμ. της Εθνικής
Οδού Αθηνών-Λαμίας, στον τότε περιφερειακό δρόμο των Καμμένων Βούρλων.
Λίγα λεπτά μετά, ένα μικρό φορτηγάκι τύπου βαν, προσκρούει στο πίσω μέρος του
βυτιοφόρου και προκαλείται πυρκαγιά και στα δύο αυτοκίνητα, λόγω διαφυγής προπανίου
από το βυτιοφόρο. Η πυρκαγιά θερμαίνει το πίσω μέρος της δεξαμενής υγραερίου.
Η Π.Υ. Λαμίας στις 16:30, ενημερώνεται τηλεφωνικά για πυρκαγιά σε φορτηγό,
στην περιοχή των Καμμένων Βούρλων, σε απόσταση 35 χλμ. από την Λαμία.
Αναχώρησαν δύο υδροφόρα οχήματα από τις εγκαταστάσεις της Π.Υ. Λαμίας: Το
ΠΣ 1481 με πλήρωμα 3 άτομα: και το ΠΣ 888 (12τονο) με δύο άτομα πλήρωμα. Κατά τη
διαδρομή, τα οχήματα της πυροσβεστικής εξόδου και μέσω ασυρμάτου, μαθαίνουν ότι το
βυτιοφόρο μεταφέρει υγραέριο. Την πληροφορία έλαβε ο τηλεφωνητής της Π.Υ. από την
τροχαία, επικοινωνώντας με δική του πρωτοβουλία.
Φτάνοντας στον τόπο του συμβάντος, μετά από 25 περίπου λεπτά, το πρώτο
όχημα με τους 3 πυροσβέστες, κάνει αναστροφή και σταθμεύει 5 μέτρα μπροστά από το
βυτιοφόρο. Στο σημείο, βρίσκονται πολλοί συγκεντρωμένοι πολίτες. Το δεύτερο όχημα, πιο
βαρύ και δυσκίνητο από το πρώτο, είναι πίσω γύρω στα πέντε λεπτά.
Εικόνα 6: Η στιγμή της άφιξης του πρώτου οχήματος της Π.Υ. Λαμίας με τους τρεις
πυροσβέστες, στο συμβάν των Καμμένων Βούρλων στις 30-4-1999.

51. 48
6.2 ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ BLEVE-ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ
Θέλοντας να κάνουν ψύξη του βυτίου και κατάσβεση της πυρκαγιάς και παράλληλα
διάσωση του εγκλωβισμένου οδηγού, κατά τη διάρκεια της αναγνώρισης και της
προσπάθειας για ανάπτυξη της εγκατάστασης προσβολής, λίγα δευτερόλεπτα αφού
κατέβηκαν από το όχημά τους οι πυροσβέστες του πρώτου οχήματος, διαρρηγνύεται η
δεξαμενή του υγραερίου και εμφανίζεται το φαινόμενο BLEVE.
Αυτό είχε ως συνέπεια τον άμεσο θάνατο των δύο πυροσβεστών του οχήματος
που βρίσκονταν δίπλα από το βυτιοφόρο, του Πυρονόμου Σταμέλου Σωτήριου, του
Αρχιπυροσβέστη Ριζόπουλου Ευστάθιου και την κατάληξη αργότερα στο νοσοκομείο, του
Αρχιπυροσβέστη Νικολάου Νικόλαου, όλων από οξεία καρδιοαναπνευστική ανεπάρκεια
και εκτεταμένα εγκαύματα.
Ο οδηγός του βυτιοφόρου Παπακωνσταντίνου Ανδρέας, παρότι είχε απομακρυνθεί
από το σημείο κατά 400 μέτρα, σκοτώνεται από μεταλλικό θραύσμα που εκτοξεύτηκε και
τον χτυπάει στο κεφάλι. Στο σημείο, από τη φωτιά της πρόσκρουσης και της διαρροής
υγραερίου, είχε απανθρακωθεί ο οδηγός του βαν, Μανανάς Κωνσταντίνος.
Ελαφρότερα τραυματίστηκαν και διακομίστηκαν στο νοσοκομείο άλλα 16 άτομα.
Από την έκρηξη και την πυρκαγιά, καταστράφηκαν ολοσχερώς (διαλύθηκαν) το
βυτιοφόρο όχημα, το βαν που προσέκρουσε στο βυτιοφόρο, το πυροσβεστικό όχημα και
το όχημα της τροχαίας.
Μεταλλικά θραύσματα εκτοξεύτηκαν σε απόσταση 500 μέτρων περίπου. Εκτεταμένες
ζημιές υπέστησαν κατοικίες από το ωστικό κύμα ή από τα θραύσματα (παντζούρια,
παράθυρα, στέγες).
Προξενήθηκε πυρκαγιά σε έκταση με θάμνους και ελαιόδενδρα και καταστράφηκαν
ολοσχερώς μεταλλικές και ξύλινες κολώνες της ΔΕΗ.
Η δεξαμενή του βυτιοφόρου, εκτοξεύτηκε σαν πύραυλος και η τροχιά της πέρασε
πάνω από κατοικίες, προξενώντας ζημιές σε κάποια στέγη και τελικά προσγειώθηκε σε
αυλή σπιτιού, σε απόσταση 800 μέτρων.
Σύμφωνα με τα προαναφερθέντα:
 Η πύρινη σφαίρα (fireball) που δημιουργήθηκε, σύμφωνα με τους υπολογισμούς R fireball
= 3 ³√¯m, όπου m=17.500 κιλά υγραερίου, ήταν ακτίνας R=78 μέτρων και διαμέτρου 156
μέτρων.
 Η διάρκεια εμφάνισης του fireball ήταν 11-12 δευτερόλεπτα.
 Η ακτίνα εκκένωσης των πολιτών, έπρεπε να ήταν 30R=2340 μέτρων.

52. 49
 Η ασφαλής απόσταση των πυροσβεστών με πλήρη προστατευτικό εξοπλισμό, από τις
επιπτώσεις της θερμικής ακτινοβολίας του fireball, σύμφωνα με τα προαναφερθέντα
έπρεπε να ήταν 4R=312 μέτρα.
Το μέγεθος και η διάρκεια του fireball, εξάπλωσαν την πυρκαγιά, αφού οι φλόγες
«αγκάλιασαν» τα πάντα κατά τη στιγμή της έκρηξης και σε απόσταση 78 μέτρων από το
σημείο της διάρρηξης της δεξαμενής.
Ελαιόδενδρα με διάμετρο κορμού μισό περίπου μέτρο, που βρέθηκαν εντός της
ακτίνας της πύρινης σφαίρας, βρέθηκαν με τον φλοιό τους καρβουνιασμένο περιμετρικά
του κορμού.
Η πύρινη αυτή σφαίρα, ανέβαινε προς τον ουρανό ως πιο θερμή από το περιβάλλον
της. Κατά τη στιγμή της έκρηξης, το προπάνιο που εξήλθε βιαίως από τη διαρραγείσα
δεξαμενή, δεν ήταν επαρκώς αναμειγμένο με την απαραίτητη ποσότητα ατμοσφαιρικού
αέρα για να έρθει σε αναφλέξιμη αναλογία σε όλες την περιοχές της αέριας του μάζας. Η
ανάμιξη αυτή γινόταν σταδιακά και αυτό κράτησε 11-12 δευτερόλεπτα, με την
«απορρόφηση» ατμοσφαιρικού αέρα από την πύρινη σφαίρα μέσω περιμετρικού
στροβιλισμού της και της ανόδου της προς τα επάνω, για να καεί τελικά και το υπόλοιπο
προπάνιο. Όσο διαρκούσε όμως αυτό, η πύρινη σφαίρα, έστελνε γύρω της τεράστια ποσά
θερμικής ακτινοβολίας.
Εικόνα 7: Τα αποτελέσματα της έκρηξης της 30-4-1999 στα Καμμένα Βούρλα.

53. 50
Εικόνα 8: Απομεινάρια του πυροσβεστικού οχήματος.
Εικόνα 9: Απομεινάρια του βυτιοφόρου, μπροστά από το βαν.

54. 51
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7Ο
7. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΡΘΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΡΟΜΟΙΟΥ ΣΥΜΒΑΝΤΟΣ (ΠΥΡΚΑΓΙΑ
ΣΕ ΔΕΞΑΜΕΝΗ ΥΓΡΑΕΡΙΟΥ) ΑΠΟ ΤΟ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΟ ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΑΛΛΕΣ
ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ
Τα συμπεράσματα που εξάγονται μετά από την παράθεση των προαναφερθέντων
στοιχείων για πυρκαγιά σε δεξαμενή υγραερίου, μας δίνουν την κατεύθυνση για:
1) Εκπαίδευση και ενημέρωση του προσωπικού των Π.Υ. για τους πιθανούς
κινδύνους που διατρέχει.
2) Εκπαίδευση και ενημέρωση του προσωπικού (πληρώματα επέμβασης Π.Υ.,
τηλεφωνητές Π.Υ. και προσωπικό που υπηρετεί στα ΠΕ.Κ.Ε.) για τους καταλληλότερους
τρόπους αντίδρασης που μπορεί να επιλέξει καθώς και για τους χρόνους που είναι
διαθέσιμοι.
3) Ενημέρωση του προσωπικού των Π.Υ. για τις πιο συνηθισμένες χωρητικότητες
των βυτιοφόρων μεταφοράς υγραερίου που κυκλοφορούν και για τις ζώνες οι οποίες
προκύπτουν για τα συγκεκριμένα βυτιοφόρα, μέσα στις οποίες οι πυροσβέστες εκτίθενται
σε αυξημένους κινδύνους, τις αποστάσεις αποκλεισμού-εκκένωσης πολιτών, τους
διαθέσιμους ελάχιστους χρόνους και τις απαιτούμενες παροχές νερού.
4) Εξοπλισμό των οχημάτων πρώτης επέμβασης (οχήματα εξόδου, περιπολικά)
των Π.Υ. με κιάλια, για την εξ’ αποστάσεως παρατήρηση και την εκτίμηση της κατάστασης
σε παρόμοια συμβάντα.
5) Επισκέψεις της Π.Υ. για έλεγχο εφαρμογής των μέτρων πυροπροστασίας που
απαιτούνται από την κείμενη νομοθεσία, σε εγκαταστάσεις με δεξαμενές ή και φιάλες
υγραερίου που υπάρχουν στον τομέα ευθύνης τους. Καταγραφή τους σε ιδιαίτερο αρχείο
της Π.Υ. με τη θέση, τα χαρακτηριστικά τους, τα πιθανά σενάρια ατυχήματος, τους
διαθέσιμους χρόνους, τα κατάλληλα σημεία παρατήρησης, τις αποστάσεις αποκλεισμού,
τις επικίνδυνες περιοχές εκκένωσης και τις απαιτούμενες παροχές νερού, ανά περίπτωση.
6) Δημιουργία και τήρηση από τις εκάστοτε Π.Υ., αρχείου των εταιρειών οδικών
μεταφορών υγραερίου που δραστηριοποιούνται στον τομέα ευθύνης τους, με ονόματα και
τηλεφωνικούς αριθμούς άμεσης επικοινωνίας των Συμβούλων Ασφαλούς Μεταφοράς
Επικίνδυνων Εμπορευμάτων (Σ.Α.Μ.Ε.Ε.) αυτών των εταιρειών.
7) Ενημέρωση του προσωπικού άλλων υπηρεσιών (π.χ. ΕΛ.ΑΣ., Δημοτικών
Αρχών), για την ιδιαιτερότητα τέτοιων περιστατικών και την ανάγκη άμεσης
πληροφόρησης της Π.Υ. για οποιαδήποτε εξέλιξη σε τέτοια συμβάντα, πριν την άφιξη του
προσωπικού της Π.Υ.

55. 52
8) Διεξαγωγή ασκήσεων με σενάριο παρόμοιο με της παρούσας μελέτης, με τη
συμμετοχή εταιρείας μεταφοράς υγραερίου, της Π.Υ., αλλά και άλλων φορέων και
Υπηρεσιών (ΕΛ.ΑΣ., Δημοτικών Αρχών κλπ.).
ΣΥΝΟΨΗ
Στην παρούσα διατριβή, γίνεται λόγος για τα επικίνδυνα υλικά και τα επικίνδυνα
φορτία και το που αυτά μπορεί να βρεθούν, καθώς και το ποια είναι η δομή τους.
Εξετάστηκε ο τρόπος μεταφορών των επικίνδυνων υλικών και το νομοθετικό πλαίσιο που
διέπει αυτές τις μεταφορές και ο τρόπος αναγνώρισης- επισήμανσης των επικίνδυνων
υλικών κατά τη συμφωνία ADR και κατά τον NFPA.
Στη συνέχεια, παρατίθενται οι επιπτώσεις ενός ατυχήματος κατά τη μεταφορά
επικίνδυνων υλικών (διαρροή ή ανάφλεξή/έκρηξή τους) και η διαχείριση που μπορεί να
εφαρμοστεί από την Πυροσβεστική Υπηρεσία, σε περιστατικά όπου είναι πιθανό να
εμφανιστεί το φαινόμενο BLEVE, με την παράθεση πινάκων με τις απαιτούμενες κατά
περίπτωση αποστάσεις αποκλεισμού των πολιτών, τις ακτίνες εμφανιζόμενης πύρινης
σφαίρας, τις απαιτούμενες παροχές νερού ψύξης, ελάχιστους χρόνους αστοχίας της
δεξαμενής, καθώς και το ποια στρατηγική μπορούμε να εφαρμόσουμε και ποιες τακτικές
κινήσεις μπορούν να ακολουθήσουμε.
Με την ανάλυση της αλληλουχίας των εξελίξεων και των συνεπειών από την
εμφάνιση του φαινομένου BLEVE, στο συμβάν που έλαβε χώρα στα Καμμένα Βούρλα,
στις 30-4-1999, γίνονται κατανοητοί οι κίνδυνοι στους οποίους εκτέθηκαν τα μέλη της
Πυροσβεστικής εξόδου, με αποτέλεσμα το θανάσιμο τραυματισμό των τριών
πυροσβεστών και άλλων δύο ατόμων και τον ελαφρύτερο τραυματισμό άλλων 16.
Κατόπιν, γίνεται υποβολή προτάσεων για την ορθή αντιμετώπιση παρόμοιου
συμβάντος από το Πυροσβεστικό Σώμα.
Με την παράθεση όλων των στοιχείων στατιστικής και βιβλιογραφικής έρευνας,
αποκτάμε ουσιαστικότερη άποψη επί του θέματος και θα μπορέσουμε να εξάγουμε
συμπεράσματα προκειμένου να βελτιώσουμε την στρατηγική αντιμετώπισης – διαχείρισης
ενός τέτοιου συμβάντος.

56. 53
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

57. 54
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
 Γ.Γ. Πολιτικής Προστασίας, 7 Μαρτίου 2016, Αριθμ. Πρωτ. 1773: «Ρόλοι και
αρμοδιότητες των φορέων – σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο – που εμπλέκονται
στην αντιμετώπιση και τη διαχείριση συνεπειών από συμβάντα/ατυχήματα κατά την οδική
και σιδηροδρομική μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων».
 Λαζαρίδου, Α. Α., 2016. Επικίνδυνα υλικά – Ασφαλείς επεμβάσεις, Πυροσβεστική
Ακαδημία
 Μπάλσης και συν., 2010. Εγχειρίδιο αντιμετώπισης ατυχημάτων με επικίνδυνα
υλικά, Α.Π.Σ.
 Birk, Α. Μ. 1995. BLEVE Response and Prevention. Department of Mechanical
Engineering Queen’s University Kingston, Ontario, Canada.
 Hildebrand, M. και Noll, G., 2007. Propane emergencies, 3rd ed. Red Hat
Publishing Company Inc., Chester Maryland.
 Molag, Ir. M. Reinders, J. E. A., 2014. Heat Resistant Coatings and Pressure
Relief Devices on Transport Tanks for Liquefied Gases; Investigation of Uncertainties,
Στο Report of the informal working group on the reduction of the risk of a BLEVE,
Economic Commission of Europe, Working Party on the Transport of Dangerous Goods,
Geneva, p.18.
 Vilchez, J. Sevilla, S. Montiel, H. και Casal, J., 1995. Historical analysis of
accidents in chemical plants and in the transportation of hazardous materials. Journal of
Loss Prevention in the Process Industries, volume 8, Issue 2, pp 87-96.