Jun

December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]

Must – зайлшгүй шаардлага илэрхийлэх

"Must" - ыг ихэвчлэн дараах 3 тохиолдолд өргөн хэрэглэдэг:

- эргэлзээгүй тодорхой байдал

- зайлшгүй шаадлага, хориглох санаа : энэ тохиолдолд зайлшгүй байдлыг илэрхийлэх
хамгийн хүчтэй үг юм. хүч нь багасах бол have to, should, ought to гэх мэт үгсийг өөрийн
сонголтоор хэрэглэж болно.

- хүчтэй зөвлөгөө

Жишээ:

This must be the right address! - Энэ зөв хаяг байх ѐстой : Эргэлзээгүй тодорхой
байдал
Students must pass an entrance examination to study at this school. Энэ сургуульд
элсэн орохын тулд оюутнууд заавал элсэлтийн шалгалт өгөх ѐстой : зайлшгүй
байдал
You must take some medicine for that cough. Энэ ханиаданд чи заавал эм уух ѐстой :
хүчтэй зөвлөгөө
Jenny, you must not play in the street! - Женни чи гудамжинд тоглож болохгүй :
хориглох

"Must" -ыг Одоо Өнгөрсөн Иррээдүй цаг дээр хэрэглэх

Зөвшөөрсөн хэлбэр
Үгүйсгэсэн хэлбэр
Баймж үг 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. =
1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй
Ирээдүй

1. That must be Jerry. They said he 1. That must not be Jerry. He is
was tall with bright red hair. supposed to have red hair.
must
эргэлзээгүй 2. That must have been the right 2. That must not have been the right
тодорхой restaurant. There are no other restaurant. I guess there is another one
байдал restaurants on this street. around here somewhere.

3. Ирээдүй цаг дээр хувирдаггүй 3. Ирээдүй цаг дээр хувирдаггүй
You must not swim in that river. It`s full
must not of crocodiles.
хориглосон
санаа You must not forget to take your malaria
medication while your are in the tropics.
must 1. You must take some time off and 1. You mustn`t drink so much. It`s not

Page 1


хүчтэй зөвлөгөө get some rest. good for your health.

2. "SHOULD" болж хувирна 2. "SHOULD" болж хувирна
You should have taken some time You shouldn`t have drunk so much. That
off last week to get some rest. caused the accident.

3. "SHOULD" болж хувирна 3. "SHOULD" болж хувирна
You should take some time off next You shouldn`t drink at the party. You
week to get some rest. are going to be the designated driver.
1. "HAVE TO" болж хувирна
1. You must have a permit to enter We don`t have to get a permit to enter
the national park. the national park.

must 2. "HAVE TO" болж хувирна 2. "HAVE TO" болж хувирна
зайлшгүй байдал We had to have a permit to enter the We didn`t have to get a permit to enter
park. the national park.

3. We must get a permit to enter the 3. "HAVE TO" болж хувирна
park next week. We won`t have to get a permit to enter
the national park.
Анхаар! : "Must not" vs. "Do not have to"
"Must not" - бол хүчтэй хориглосон санаа

"Do not have to" - бол ямар нэгэн зүйлийг хийх шаардлагагүй гэсэн санаа илэрхийлдэг

Жишээ нь:

You must not eat that. Чи үүнийг идэж болохгүй : хориглосон
You don`t have to eat that. Чи үүнийг идэх шаардлага байхгүй : хийх хэрэггүй гэсэн
санаа.

Ought To

"Ought to" ихэвчлэн зөвлөгөө өгөх санал болгох санаа илэрхийлэхэд хэрэглэгддэг. Бас
таамаглал, магадлал илэрхийлдэг. "Ought not" ("to" - гүйгээр) ямар нэгэн зүйлийг хийхийн
эсрэг зөвлөгөө өгөхөд хэрэглэдэг.

Жишээ нь:

You ought to stop smoking. Та тамхи татахаа больсон нь дээрээ : санал зөвлөгөө
This stock ought to increase in value - Хувьцааны үнэ өсөх магадлалтай байна :
магадлал
Mark ought not drink so much. Марк ингэж их уух хэрэггүй л байгаам даа : ямар
нэгэн зүйлийг хийхийн эсрэг зөвлөгөө ("to" хэрэглэхгүй байгааг анхаарна уу)

Page 2


"Must" -ыг Одоо Өнгөрсөн Иррээдүй цаг дээр хэрэглэх

Зөвшөөрсөн хэлбэр Үгүйсгэсэн хэлбэр
Баймж үг 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. =
Ирээдүй Ирээдүй

1. Margaret ought not exercise too
1. Margaret ought to exercise
much. It might cause injury.
more.
2. Margaret ought not have run the
2. Margaret ought to have
ought to marathon. She wasn`t in good
exercised more so she would be
санал зөвлөгөө shape.
better prepared for the marathon.
3. Margaret ought not stay at home
3. Margaret ought to come to the
in front of the TV. She should go to
fitness center with us tonight.
the fitness center with us.

1. She ought to have the package
by now.
ought to
магадал, 2. She ought to have received the
зөнгөөрөө болж package yesterday.
байгаа үйлдэл
3. She ought to receive the
package tonight.

Анхаар ! "Ought not"
"ought to" үгүйсгэсэн хэлбэр дээр хэрэглэгдэхдээ "to" - гүй "ought not" болж хэрэглэгддэг.
"Ought not" гэсэн хэллэгийг англичууд их хэрэглэдэг бол америкчууд энэ утга дээр
"should not" хэрэглэхийг илүүд үздэг.

Жишээ нь:

You ought not smoke so much.
She ought not take such risks while skiing.
They ought not carry so much cash while traveling.

Have To

Дараах санаануудыг илэрхийлдэг:

- Эргэлзээгүй бодит байдал

Page 3


- Зайлшгүй шаардлага илэрхийлэхэд хэрэглэгддэг ба илэрхийлэх санаагаараа "мust" - аас
зөөлөн

- Үүрэн хариуцлага

Жишээ нь:

This answer has to be correct. Энэ хариулт зөв байх ѐстой : эргэлзээгүй бодит
байдал
The soup has to be stirred continuously to prevent burning. Түлэгдүүлэхгүйн тулд энэ
шөлийг тасралтгүй хутгаж байх ѐстой : шаардлагатай байдал
They have to leave early. Тэд эрт гарах ѐстой : үүрэг хариуцлага

Page 4


"HAVE TO" -ыг Одоо Өнгөрсөн Иррээдүй цаг дээр хэрэглэх

1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. =

1. "MUST" болж хувирна
1. That has to be Jerry. They said That must not be Jerry. They said he
he was tall with bright red hair. has blond hair, not red hair.
have to
2. That has to have been the right 2. "MUST" болж хувирна
эргэлзээгүй
restaurant. There were no other That must not have been the right
тодорхой байдал
restaurants on the street. restaurant. I guess there was another
one around there somewhere.
3. байхгүй
3. байхгүй

1. She doesn`t have to read "Grapes
of Wrath." It`s optional reading for
1. She has to read four books for
extra credit.
this literature class.
2. She didn`t have to write a critique
have to 2. She had to finish the first book
of "The Scarlet Letter." She had to
шаардлагатай before the midterm.
give a presentation to her class.
байдал
3. She will have to finish the
3. She won`t have to take any other
other books before the final
literature classes. American
exam.
Literature 101 is the only required
course.

Анхаар! : "Do not have to" vs. "Must not"
"Do not have to" - ямар нэгэн зүйл хийх шаардлагагүй гэж санал хэлж байна

"Must not" - ямар нэгэн зүйл хийхийг хориглох

Жишээ нь:

You must not eat that. Чи үүнийг идэж болохгүй : хориглосон
You don`t have to eat that. Чи үүнийг идэх шаардлага байхгүй : хийх хэрэггүй гэсэн
санаа.

Page 5


Had better

"Had better" ихэвчлэн зөвлөгөө өгөхөд хэрэглэгддэг. зарим тохиолдолд найдлага тавьж
байгаа байдал ба хүнд сануулах санаа гаргахад хэрэглэгддэг.

Жишээ нь:

You had better take your umbrella with you today. - Та өнөөдөр шүхэрээ аваад явсан
нь дээр байх аа : зөвлөгөө
That bus had better get here soon! - Автобус нэг их удалгүй ирмээр юм даа :
найдлага тавьж байна
You had better watch the way you talk to me in the future! - Та дараа нь надтай
ярихдаа ямар байдлаар ярьж байгаагаа сайн анхаараарай! : анхааруулж байна.

"Had better" -ыг Одоо Өнгөрсөн Иррээдүй цаг дээр хэрэглэх

Зөвшөөрөх хэлбэр Үгүйсгэсэн хэлбэр

1. "SHOULD" эсвэл "OUGHT TO" 1. "SHOULD" эсвэл "OUGHT TO"
болж хувирна болж хувирна
People should unplug toasters People shouldn`t clean toasters
before they clean them. without unplugging them first.

2. "SHOULD HAVE" эсвэл 2. "SHOULD HAVE" эсвэл
had better
"OUGHT TO HAVE" болж "OUGHT TO HAVE" болж
зөвлөгөө
хувирна. хувирна.
You should have unplugged the You shouldn`t have cleaned the
toaster before you tried to clean it. toaster without unplugging it first.

3. You had better unplug the toaster 3. You had better not clean the
before you try to clean it. toaster until you unplug it.

The movie had better end soon. They had better not be late.
had better
найдлага
They had better be here before we They had better not forget Tom`s
тавих, сануулах
start dinner. birthday gift.

Page 6


Present Perfect Tense эсвэл Past Simple Tense

Өгүүлбэрийн цаг заасан үг эсвэл хэллэгийг 2 үндсэн хэсэгт хувааж болно.

1. Тодорхой цаг заасан үг / Definite time

2. Тодорхой бус цаг заасан үг / Indefinite time

1. When буюу хэзээ гэсэн асуултанд шууд хариулагдах цаг заасан үгсийг тодорхой цаг
заасан үгс гэж ойлгож болно.

2. How long буюу ямар хугацааны турш гэсэн асуултанд шууд хариулагдах цаг заасан
үгсийг тодорхой бус цаг заасан үгс гэж ойлгож болно.

Ер нь perfect цагууд тодорхой бус цаг заасан үгтэй хэрэглэгддэг бол past simple цаг нь
тодорхой цаг заасан үгстэй хэрэглэгддэг.

- Рresent perfect цаг хэрэглэж байгаа үед тодорхой бус цаг хэрэглэгддэг ба
илэрхийлэгдэж байгаа хугацаа нь дуусаагүй байдаг.
I have seen three movies this week. - Одоогийн байдлаар би энэ долоо хоногт 3 кино
үзчихсэн байгаа.
Энэ долоо хоног дуусаагүй байгаа.

- Simple past цаг хэрэглэж байгаа үед яригдаж байгаа хугацаа нь дууссан байдаг.
I saw three movies last week. Би өнгөрсөн долоо хоногт 3 кино үзсэн
Энэ долоо хоног дуусаагүй байгаа

-Present perfect цаг одоо цагтай холбоотой өөрөөр хэлбэл одоо ямар нэгэн үр дүн
харагдаж байдаг.
Martin has brought a pizza. Мартин пицца авчирчихсан байгаа.
өөрөөр хэлбэл одоо пицца байгаа

Simple past цагийн хувьд одоо цагтай холбоогүй
Martin brought a pizza yesterday. Мартин өчигдөр пицца авчирсан.
пицца авчрах гэдэг үйлдэл өчигдөр болсон гэхдээ одоо байгаа эсэх нь огт хамаагүй,
үйлдэл болсон эсэхийг тодотгож хэлж байна.

- Рresent perfect цаг нь тодорхой бус цаг хэрэглэдэг.
I have seen that movie already. Би энэ киног аль хэдийн үзсэн.
Үйлдэл хэзээ болсон нь тодохойгүй. Ямар ч байсан энэ киног урьд өмнө үзэх нь үзсэн.

- Simple past цаг нь тодорхой цаг хэрэглэдэг.
I saw that movie on Thursday. Би энэ киног өнгөрсөн Пүрэв гаригт үзсэн.
Үйлдэл хэзээ болсон нь тодорхой байна.

- Present perfect цаг үйлдэл нь дуусаагүй бол for ба since хэрэглэдэг.

Page 7


I have lived in Victoria for five years. Би Викториад 5 жилийн турш амьдарч байгаа.
Би одоо ч Викториад амьдарч байгаа.

Simple past цагийн хувьд for хэрэглэх тохиолдолд байдаг. Энэ тохиолдолд үйлдэл
хийгдээд дуусчихсан байх ѐстой.
I lived in Victoria for five years. Би Викториад 5 жилийн турш амьдарсан.
Ингэж хэлж байгаа тохиолдолд би одоо Викториад амьдардаггүй, урьд нь амьдардаг
байсан энэ үйлдэл нь 5 жил үргэлжилэн хийгдсэн бөгөөд өнгөрсөнд дууссан одоо өөр
газар амьдардаг.

Page 8


Present Perfect Tense –Одоо Төгссөн цаг

Present perfect буюу төгс одоо цагийг хэрхэн зөв ашиглах ямар тохиодолд
хэрэглэгддэгийг сайн ойлгочихвол энэ цаг бидний ярьдаг шиг тийм хэцүү зүйл биш юм.
Present Perfect гэсэн үгийг орчуулж ойлгох шаардлага огт байхгүй. Хэрэв орчуулбал Төгс
одоо цаг гэж орчууллагддаг бөгөөд энэ нь суралцагсдын толгойг их эргүүлдэг юм. Тийм
учир зүгээр present perfect гэж ийм цаг байдаг ийм зүйл илэрхийлдэг гээд ойлгочиход л
хангалттай.

Хэрэглэгддэг тохиолдолууд

1. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд хийсэн ба түүний үр дүн нь одоо мэдэгдэж байгаа.

- Хүүхэд аяга хагалчихсан байна - хагарах гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд болсон ба аяга одоо
хагархай байгаа.

A kid has broken a cup

- Би гэрийн даалгавраа хийчихсэн байгаа - гэрийн даалгавар хийх гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд
хийгдсэн ба одоо надад шалгуулахад бэлэн ч юм уу үзүүлэхэд бэлэн гэрийн даалгавар
байгаа тохиолдолд.

I have done my homework.

- Бат шинэ машин худалдаад авчихсан байгаа - шинэ машин худалдаж авах гэдэг үйлдэл
өнгөрсөнд болсон ба одоо машин нь шинэ байгаа тохиолдолд.

Bat has bought a new car.

- Бороо орчихсон байна - бороо орох гэдэг үйл өнгөрсөнд болсон ба одоо газар нойтон
байгаа тохиодолд.

It has rained.

Үйл явдал нь өнгөрсөнд болсон ба тэр тун саяхан бол just гэдгийг хэрэглэж болно.

Bat has just bought a new car - Бат дөнгөж шинэ машин худалдаж авчихаад байна.

Үйл явдал нь бодож байснаас өмнө болсон байвал already гэдэг үг хэрэглэнэ.

Page 9


I have already done my homework - Би аль хэдийн гэрийн даалгавараа хийчихсэн байгаа.

2. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөнөөс одоо хүртэл хэдий хэр хугацааны турш үйлдэж
байгаа. Энэ тохиолдолд ямар хугацааны турш буюу үргэлжилсэн хугацаа хэлж
байгаа бол for харин ямар нэгэн мөчөөс хойш гэж ярьж байгаа бол since гэдэг үг
хэрэглэдэг.

- Бид энд 6 сарын турш амьдарч байгаа.

We have lived here for 6 months.

- Би англи хэлийг 3 жилийн турш үзэж байгаа.

I have studied English for 3 years.

- 1 сараас хойш Туяа энэ компанид ажиллаж байгаа.

Тuya has worked in this company since January

3. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөнд хэдэн удаа хийж байсныг одоо цагийн өнгөнөөс
дүгнэн ярьж байгаа. Энэ тухай өгүүлбэрт одоогийн байдлаар гэсэн санаа давхар
агуулагдаж байдаг.

- Би энэ долоо хоногт 3 дахь номоо уншиж байна.

I have read 3 books this week.

- Ганаа 6 лааз шар айраг уучихаад байна.

Ganaa has drunk 6 cans of beer so far. /so far - одоогийн байдлаар/

4. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд хэзээ нэгэн цагт хийж үзсэн эсвэл үзээгүй
тохиолдолд энэ цагийг хэрэглэдэг. Мөн ямар нэгэн зүйлийг хэдэн удаа хийж үзсэн
талаар дүгнэн ярих үед бас хэрэглэгддэг ба энэ тохиолдолд ever гэдэг үг ашигладаг
бөгөөд урьд өмнө хэзээ нэгэн цагт гэсэн санаа агуулна.

Page 10


- Би хэзээ ч далай үзээгүй.

I have never seen ocean.

- Чи анд явж үзсэн үү.

Have you ever gone hunting?

- Би Ромд 3 удаа очиж үзсэн.

I have been to Rome 3 times.

Англи хэлний үйл үг дараах хэлбэрүүдээр хувирдаг

Past simple буюу Past participle буюу Present Participle
Infinitive буюу
энгийн өнгөрсөн үйлт нэрийн өнгөрсөн буюу үйлт нэрийн
тодорхойгүй хэлбэр
цаг цаг одоо цаг
go went gone going
do did done doing
play played played playing
talk talked talked talking

Хүснэгтээс харахад дүрмийн үйл үгний энгийн өнгөрсөн цаг ба үйлт нэрийн өнгөрсөн
цагийн хувирал ижилхэн байдаг байна. Харин Дүрмийн бус үйл үгний хувирлууд өөр өөр
байдаг тул цээжлэх шаардлагатай. Дүрмийн бус үйл үгний жагсаалтыг харна уу.

Үйл үгийг дүрмийн /regular ба дүрмийн бус /irregular гэж хоѐр ангилдаг. Дүрмийн үйл
үгийн хувьд -ed гэсэн залгавар авч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг бол дүрмийн бус үйл үгийн

Page 11


хувьд тухайн үйл үг хувирч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг тул эдгээр үйл үгсийг цээжлэх
шаардлагатай байдаг:

Дүрмийн үйл үг

work worked

like + -ed liked

talk talked

Дүрмийн бус үйл үг

go went gone
see saw seen
have had had
do did done

Англи хэлний өгүүлбэрийн бүтэц дараах хэлбэртэй байдаг:

S+V+O

S - Subject буюу үйлийн эзэн
V - Verb буюу үйл үг
O - Object буюу тусагдахуун

Present Perfect цагийн өгүүлбэрийн бүтэц

have
S+ verb+ed + O
has

Анхаар! үйл үг нь энгийн өнгөрсөн цаг биш нөхцөлт үйлийн өнгөрсөн цагийн хувирлаар
хувирах ѐстой.


They have gone to school Тэд сургуульдаа явчихсан байгаа
You have worked very hard for 3 Чи 3 хоногийн турш их шаргуу
days ажиллалаа
She has cooked dinner Тэр хоол хийчихсэн байгаа
We have ranslated the story Бид өгүүллэгийг орчуулчихсан байгаа
I have been to London Би Лондонд очиж үзсэн

Page 12


She has seen this movie twice before Тэр энэ киног урьд нь 2 удаа үзсэн


Англи хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйл
үг хэрэгтэй байдаг бөгөөд present perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь have/has байдаг.
Мэдээж үгүйсгэсэн хэлбэр үүсгэж байгаа бол not гэдэг үгийг авна.

Үгүйсгэсэн Үгүйсгэсэн ба товчилсон
They have not gone to school Тэд сургуульдаа яваагүй байгаа They haven`t gone to school
You have not worked very hard Чи 3 хонгогийн турш шаргуу You haven`t worked very hard
for 3 days ажиллалаагүй for 3 days
She has not cooked dinner Тэр хоол хийгээгүй байгаа She hasn`t cooked dinner
We have not translated the Бид энэ өгүүллэгийг
We haven`t translated the story
story орчуулаагүй байгаа
I have not been to London Би Лондонд очиж үзээгүй I haven`t been to London
She has not seen this movie She hasn`t seen this movie
Тэр өмнө нь энэ киног үзээгүй
before before

Хэрэв үгүйсгэсэн хэлбэрийн өгүүлбэр дээр yet гэдэг үг нэмж хэлбэр хараахан хийж
амжаагүй гэсэн санаа оруулдаг бөгөөд энэ үйлдэл хийгдэнэ гэсэн санаа агуулдаг.

They have not gone to school
Тэд хараахан сургуульдаа явж амжжагүй байгаа
yet.
She has not seen this movie yet. Тэр хараахан энэ киног үзэж амжаагүй байгаа
She has not cooked dinner yet. Тэр хараахан хоол хийж амжаагүй байгаа
We have not translated the story Бид хараахан энэ өгүүллэгийг орчуулж амжжагүй
yet. байгаа

Асуух хэлбэр

Асуултыг дотор нь нилээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу Тийм/Үгүй
төрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд. Present perfect цаг бол нэг
төрлийн одоо цаг учир 3-р бие нэг тоон дээр туслах үйл үг have -> has болно.

Yes / No questions
Энэ төрлийн асуултууд ямагт туслах үйл үгээрээ эхэлдэг болохыг анхаарна уу. Асуултын
ерөнхий бүтцийг харуулбал:

Have/Has+ S +Verb + O?
Have/Has +үйлийн эзэн +үйл үг + тусагдахуун?

Page 13


Have they gone to school? Тэд сургуульдаа явчихсан байгаа юу?
Have you worked very hard for 3 days? Чи 3 хонгогийн турш шаргуу ажилласан уу?
Has she cooked dinner? Тэр хоол хийчихсэн байгаа юу?
Have we translated the story? Бид энэ өгүүллэгийг орчуулчихсан байгаа юу?
Have you been to London? Чи Лондонд очиж үзсэн үү?
Has she seen this movie before? Тэр өмнө нь энэ киног үзсэн үү?

Wh- questions Асуух үгтэй асуулт

Where have they gone? Тэд хаашаа явчихсан байгаа вэ?
What haveyou done? Чи юу хийчихсэн бэ?
How many countries have you traveled? Та хэдэн улсад аялаж үзсэн бэ?
How long haveyou studied English? Та хир хугацааны турш англи хэл үзсэн бэ?

Irregular Verbs - Дүрмийн бус үйл үгс

Англи хэлний үйл үг ерөнхийдөө өнгөрсөн цаг болон үйлт нэрийн өнгөрсөн цагийн
хэлбэрт хувирч хэрэглэгдэх тохиолдол маш их байдаг ба дээрх хэлбэрүүд -ed залгавар
авснаар үүсдэг бөгөөд ингэж үүсдэг үйл үгсийг дүрмийн үйл үг гэдэг ба үйл үгийн хэсэг
нь хувирах эсвэл үйл үг үндэсээрээ өөрчлөгдөж өнгөрсөн цаг болон үйлт нэрийн өнгөрсөн
цагийн хэлбэр үүсдэг үйл үгсийг дүрмийн бус үйл үг гэдэг.

Present Past Үйлт нэр өнгөрсөн цаг дээр
be was, were been байх, болох
become became become болох
begin began begun эхлэн
blow blew blown үлээх, салхилах
break broke broken эвдлэх
bring brought brought авч ирэх
build built built барих
burst burst burst тэсрэх
buy bought bought худалдаж авах
catch caught caught барих
choose chose chosen сонгох
come came come ирэх
cut cut cut хэрчих таслах
deal dealt dealt зохицох, шийдэх, тараах
do did done хийх
drink drank drunk уух
drive drove driven жолоодох

Page 14


eat ate eaten идэх
fall fell fallen унах
feed fed fed хооллох,
feel felt felt мэдрэх
fight fought fought зодолдох
find found found олох
fly flew flown нисэх
forbid forbade forbidden хориглох
forget forgot forgotten мартах
forgive forgave forgiven уучлах
freeze froze frozen хөлдөх
get got gotten авах
give gave given өгөх
go went gone явах
grow grew grown өсөх
have had had байх
hear heard heard сонсох
hide hid hidden Нуух
hold held held Барих
hurt hurt hurt гэмтэх,
keep kept kept Хадгалах
know knew known Мэдэх
lay laid laid ширээ засах
lead led led Удирдах
leave left left орхиж явах
let let let Зөвшөөрөх
lie lay lain худал ярих, хэвтэх
lose lost lost Хаях
make made made Хийх
meet met met Уулзах
pay paid paid төлбөр хийх
quit quit quit Гарах
read read read Унших
ride rode ridden унах /дугуй, морь/
ring rang rung утас дуугарах
rise rose risen өсөх, дээшлэх, нар мандах
run ran run Гүйх
say said said Хэлэх

Page 15


see saw seen Харах
seek sought sought Хайх
sell sold sold Худалдах
send sent sent Илгээх
shake shook shaken Сэгсрэх
shine shone shone Гялалзах
sing sang sung Дуулах
sit sat sat Суух
sleep slept slept Унтах
speak spoke spoken Ярих
spend spent spent Зарцуулах
spring sprang sprung Үсрэх
stand stood stood Зогсох
steal stole stolen Хулгайлах
swim swam swum Сэлэх
swing swung swung Савах
take took taken Авах
teach taught taught Заах
tear tore torn Урах
tell told told Хэлэх
think thought thought Бодох
throw threw thrown Шидэх
understand understood understood Ойлгох
wake woke (waked) woken (waked) Сэрэх
wear wore worn Өмсөх
win won won Ялах
write wrote written Бичих

Page 16


LIE ба LAY -ийн ялгаа

Үйлт нэр өнгөрсөн цаг
Одоо Өнгөрсөн
дээр
I have lied my friends
lie, lying I lied to my mother.
Би найзуудаа худал
худал хэлэх Би ээждээ худал хэлсэн.
хэлчихсэн байгаа.
I lay on the bed because I
He has lain in the grass.
lie, lying was tired.
Тэр эрэгтэй өвсөн дээ
хэвтэх Би ядарсан байсан тул
хэвтэж байгаа.
орон дээр хэвтсэн.
We have laid the dishes on
the table.
lay, laying I laid the baby in her cradle. Бид тавгаа ширээн дээр
тавих байрлуулах тавьчихсан байгаа /Бид
ширээгээ засчихсан
байгаа/

After laying down his weapon, the soldier lay down to sleep.
Will you lay out my clothes while I lie down to rest?

SIT ба SET - ялгаа

Одоо Өнгөрсөн Үйлт нэр өнгөрсөн цаг дээр

You have sat there for three
sit (to be seated or come to resting I sat in my favorite chair. hours.
position) суух Би хамгийн дуртай
Чи энд 3 цагийн турш сууж
сандал дээрээ суусан
байна
She has set her books on my
I set my glass on the table. desk again.
set (to put or place)
Би стаканаа ширээн дээх Тэр эмэгтэй номоо миний
тавих байрлуулах
тавьсан ширээн дээр дахиад
тавьчихсан байна

RISE ба RAISE - ялгаа

дээр

rise (steady or customary He has risen to a position of
The balloon rose into the air.
upward movement) өсөх, power.
Шаар дээшээ хөөрсөн
дээшлэх, нар мандах Түүний эрх мэдэл

Page 17


дээшилсэн
They raised their hands because I have raised the curtain many
raise (to cause to rise) өргөх they knew the answer. times.
Тэд хариултыг мэдэж байсан Би энэ хөшигийг олон удаа
тул гараа өргөсөн өргөж үзсэн

The boy raised the flag just before the sun rose.
Тэр хүү нар мандахаас өмнө тугаа өргөсөн

Page 18


Past Continuous Tense - Өнгөрсөнд Үргэлжлэх цаг

Ер нь энгийн бөгөөд үргэлжилэх цагууд буюу Present Continuous, Past Continuous,
Future Continuous цагуудыг хэрэглэх хамгийн гол нөхцөл нь ямарваа үйлийг тухайн
нэгэн мөчийн хувьд хийж байгаа болон хийгээгүй байгаа тохиолдлыг илэрхийлэхийн тулд

Өнгөрсөнд үргэлжилж байгаа цаг - нэрнээсээ эхлээд л бүх юм ойлгомжтой. Үйлдэл
өнгөрсөнд нэг тодорхой цэгийн хувьд үргэлжилж байна. Жишээ нь:

Болд өчигдөр 3 цагт манайд орж ирэхэд би гэрийн даалгавараа хийж байсан.

Энэ жишээн дээрээс харахад Болдыг 3 цагт орж ирэхэээс өмнө гэрийн даалгавараа хийх
гэдэг үйлдэл эхэлчихсэн байсан ба энэ үйлдэл хэзээ дуусах талаар ямар нэгэн мэдээлэл
байхгүй байна. Өгүүлбэрийн гол илэрхийлэх гэсэн санаа нь яг Болдыг орж ирэхэд ямар
үйлдэл болж байсан тухай мэдээлэл өгч байсан явдал юм.

Зураг орж ирнэ

Цаг хугацааны шулуун дээр харахад үйлдэл өнгөрсөнд тодорхой цэгээс өмнө эхлээд тэр
цэгийг дайран гарч үргэлжилж байсан үйлдэл байна. Энэ цагийн илэрхийлж байгаа
хамгийн гол зүйл бол тухайн мөч дээр ямар үйлдэл болж байгаа тухай илэрхийлдэг.

I was writing a letter when you called me - Чамайг над руу утсаар ярихад би захиа бичиж
байсан.

Энэ жишээний хувьд захиа бичих гэдэг үйлдлийг хэзээ эхэлсэн хэзээ дуусах зэрэг нь огт
хамаагүй бөгөөд зөвхөн үйлийн эзнийг өнгөрсөнд нэг мөч дээр юу хийж байгааг онцлон
илтгэсэн байна.

Ярианы үед өнгөрсөнд ямар мөчийн тухай яриж байгаа нь тодорхой биш бол бүтэн
өгүүлбэрээр эсвэл хэлцээр тодотгож өгдөг.

I was writing a letter when you called me.

Одоо бүгдээрэээ энэ цагийн үйл үгийн хувирал, өгүүлбэрийн хүүрнэх, асуух үгүйсгэх
хэлбэрүүдийн бүтцийг үзье. Англи хэлний үйл үг хувираагүй хэлбэр дээрээ to гэсэн
хэсгийн хамт бичигддэг. Жишээ нь:

Page 19


to write to go to see
to do to have to eat гэх мэт

Харин одоо үргэлжлэх цагийн үйл үг дараах байдлаар хувирдаг:

was
were + үйл үг + ing

was/were бол to be үйл үгийн өнгөрсөн цагийн хувирал бөгөөд I, II, ба III биеийн аль
хэлбэрийн хамт хэрэглэгдэж байгаас хамааран аль нэгийг нь хэрэглэх ба өнгөрсөнд
үргэлжлэх цагийн хувьд туслах үйл үгийн үүргийг гүйцэтгэнэ.

1-р бие Би I was
2-р бие Чи буюу Та You were
Тэр эмэгтэй She was
3-р бие Тэр эрэгтэй He was
Энэ / тэр It / this / that was

өнгөрсөнд үргэлжлэх цагаар хэлбэржсэн үйл үг -ing гэсэн залгавар авсан байдаг:

going Working reading
looking Eating sleeping

хэрэв үйл үг дан -e эгшигээр төгссөн байвал түүнийг гээж -ing залгаварыг шууд залгадаг.

taking Having hiking
baking Living writing

хэрэв 1 үетэй үйл үг төгсөхдөө гийгүүлэгч+эгшиг+гийгүүлэгч гэсэн дарааллаар
төгссөн байвал сүүлийн гийгүүлэгчийн давхарлан бичдэг.

cutting Putting planning
setting Betting digging

Хүүрнэх хэлбэр / Positive form
Одоо үргэлжлэх цагийн хүүрнэх хэлбэр нь одоо үйлдэл болж байгааг зөвшөөрсөн
баталсан утгатай ба өгүүлбэрийн ерөнхий бүтэц дараах хэлбэртэй байна.

S + was/were + Verb + ing + O
Үйлийн эзэн + was/were + үйл үг + ing + тусагдахуун

Page 20


I was writing a letter Би захиа бичиж байсан.
You were writing a letter Чи захиа бичиж байсан.
He was writing a letter Тэр эрэгтэй захиа бичиж байсан.
Тэр эмэгтэй захиа бичиж
She was writing a letter
байсан.
We* were writing a letter Бид захиа бичиж байсан.
You* were writing a letter Та нар захиа бичиж байсан.
They* were writing a
Тэд нар захиа бичиж байсан.
letter

*олон тооны бүх хэлбэр дээр are гэсэн хувилбарыг хэрэглэнэ.

Жишээ өгүүлбэрүүд: одоо үргэлжлэх цагийг хэрэглэж байгаа тохиололд now, right now,
at the moment гэх мэт яг одоо гэсэн утга агуулж байгаа дайвар үгнүүдийг хэрэглэж
болдог.

It was raining when I got up Намайг өглөө босоход бороо
this morning. орж байсан.
Bat was going to school at 4 Өчигдөр 4 цагт Бат сургууль
pm yesterday. руугаа явж байсан.
Tuya was dancing. Туяа бүжиглэж байсан.
Tim was singing when Жоржийг орж ирэхэд Тим
George came in. дуулж байсан.
We were having dinner* Бид өдрийн хоолоо идэж байсан
They were playing cards. Тэд хөзөр тоглож байсан.

*have - ямар нэгэн юмтай байх гэсэн үйл үг боловч идэх гэсэн утгаар хэрэглэгдэж болдог.

Үгүйсгэсэн хэлбэр / Negative form

Өнгөрсөнд үргэлжлэх цагийн үгүйсгэсэн хэлбэр нь өнгөрсөнд тодорхой нэг мөч дээр ямар
нэгэн үйлийг хийж байгаагүй тухай илэрхийлдэг. Англи хэлэнд үгүйсгэсэн хэлбэрийг not
гэсэн туслах үгийн тусламжтайгаар үүсгэдэг. Үгүйсгэх хэлбэртэй өгүүлбэрийн бүтэц:

S + was /were+ not + Verb + ing + O
Үйлийн эзэн +was/ were + not +үйл үг + ing + тусагдахуун

I was not writing a letter now Би одоо захиа бичээгүй байсан
You were not writing a letter now Чи одоо захиа бичээгүй байсан
He was not writing a letter now Тэр эрэгтэй одоо захиа бичээгүй байсан
She was not writing a letter now Тэр эмэгтэй одоо захиа бичээгүй байсан
We* were not writing a letter now Бид одоо захиа бичээгүй байсан

Page 21


You* were not writing a letter now Та нар одоо захиа бичээгүй байсан
They* were not writing a letter now Тэд нар одоо захиа бичээгүй байсан

Энэ тохиолдолд туслах үйл үг ба үгүйсгэх туслах үг зэргийг товчилж хэрэглэж болдог
бөгөөд дээр дурьдсанчлан ихэвчлэн аман ярианд болон албан бус бичгийн төрөлд
хэрэглэгддэг.

You weren`t writing a letter
He wasn`t writing a letter
She`s not writing a letter
We weren`t writing a letter
You weren`t writing a letter
They weren`t writing a letter

Жишээ өгүүлбэрүүд:

It was not raining when I got up this Намайг өглөө босоход бороо орж
morning. байгаагүй.
Bat was not going to school Бат сургууль руугаа явж байгаагүй.
Tuya was not dancing when George Жоржийш орж ирэхэд Туяа одоо
came in. бүжиглж байгаагүй.
Tim was not singing. Тим дуулж байгаагүй.
They were not playing cards when Тог тасрахад тэд хөзөр тоглож
the power went off. байгаагүй.
We were not having dinner when Чамайг над руу залгахад бид өдрийн
you called. хоолоо идэж байгаагүй.

Асуух хэлбэр / Interrogative form
Өнгөрсөнд үргэлжлэх цагийн асуух хэлбэр нь хэн нэгэн хүн ямар нэгэн үйлдлийг
өнгөрсөнд нэг мөч дээр хийж байгаа эсвэл ямар нэгэн үйлдэл болж байгаа эсэхийг асуухад
хэрэглэгддэг. Асуултыг дотор нь нэлээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу
Тийм/Үгүй төрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд.

Yes/No төрлийн асуултанд шууд Yes ба No гэж шууд хариулж болдог асуултууд
хамаардаг. Энэ тохиолдолд асуулт заавал туслах үйл үгээрээ эхлэх ѐстой.

A: Are you watching TV?
B: Yes, I am

Yes/ no төрлийн асуух өгүүлбэрийн бүтэц нь дараах хэлбэртэй байна:

Page 22


Was/Were + S + Verb + ing + O?
Was/Were+ Үйлийн эзэн + үйл үг + ing + тусагдахуун?

Was I writing a letter? Би захиа бичиж байсан уу?
Were you writing a letter? Чи захиа бичиж байсан уу?
Was he writing a letter? Тэр эрэгтэй захиа бичиж байсан уу?
Was she writing a letter? Тэр эмэгтэй захиа бичиж байсан уу?
Were we writing a letter? Бид захиа бичиж байсан уу?
Were you writing a letter? Та нар захиа бичиж байсан уу?
Were they writing a letter? Тэд нар захиа бичиж байсан уу?

Богино хариулт дараах хэлбэртэй байна

Зөвшөөрсөн Үгүйсгэсэн
Are you writing a letter? Yes, I was. No, I wasn`t
Is he writing a letter? Yes, he was. No he wasn`t
Is she writing a letter? Yes, she was No, she wasn`t
Are you writing a letter? Yes, we were. No, we weren`t
Are they writing a letter? Yes, they were. No, they weren`t

Бүтэн хариулт дараах хэлбэртэй байна.

Асуулт Зөвшөөрсөн хариулт Үгүйсгэсэн хариулт
Are you writing a letter? Yes, I was writing a letter. No, I was not writing a letter.
Is he writing a letter? Yes, he was writing a letter No, he was not writing a letter
Is she writing a letter? Yes, she was writing a letter No, she was not writing a letter
Are you writing a letter? Yes, we were writing a letter. No, we were not writing a letter
Are they writing a letter? Yes, they were writing a letter. No, they were not writing a letter

Wh-questions төрлийн асуултанд What, When, How Where гэх мэт асуух үг заавал орох
бөгөөд энэ төрлийн асуултанд шууд yes эсвэл no гэж хариулж болдоггүй.

A: Where are you going?
B: I am going to school энэ тохиолдолд шууд yes эсвэл no гэж хариулж болохгүй юм.
Асуултын бүтэц дараах хэлбэртэй байна.

Wh + was/were + S + Verb + ing + (O)?
Wh + was/were + Үйлийн эзэн + үйл үг + ing + (тусагдахуун)?

Энэ төрлийн асуулт ихэвчлэн өгүүлбэрийн тусагдахууныг асуусан байдаг тул асуултын
бүтцэд тусагдахуун орохгүй байж болно.

Page 23


A: What were you doing?
B: I was doing my home work

What - асуух үг
were - туслах үйл үг
you - үйлийн эзэн
doing? - өнгөрсөнд үргэлжлэх цагаар хэлбэржсэн үйл үг бөгөөд гол асууж байгаа зүйл
маань тусагдахуун буюу ГЭРИЙН ДААЛГАВАР юм

Why were you crying? Чи яагаад уйлж байсан юм бэ?
Where were you going? Чи хаашаа явж байсан юм бэ?
What were you reading? Чи юу уншиж байсан юм бэ?
What were they playing? Тэд юу тоглож байсан юм бэ?

Present Continuous –Одоо үргэлжилж байгаа цаг

Ер нь энгийн бөгөөд үргэлжилэх цагууд буюу Present Continuous, Past Continuous,
Future Continuous цагуудыг хэрэглэх хамгийн гол нөхцөл нь ямарваа үйлийг тухайн
нэгэн мөчийн хувьд хийж байгаа болон хийгээгүй байгаа тохиолдлыг илэрхийлэхийн тулд

Одоо үргэлжилж байгаа цаг - нэрнээсээ эхлээд л бүх юм ойлгомжтой. Үйлдэл яг одоо
үргэлжилж байна.

Цаг хугацааны шулуун дээр харахад өнгөрсөнд эхлээд одоог дайран гарч ирээдүй рүү
үргэлжилэх үйлдэл байна. Одоо үргэлжлэх цагийн тусламжтайгаар энэ үйлдлийн хувьд яг
одоо буюу энэ мөчид юу болж байгааг илэрхийлнэ.

I am writing a letter - Би захиа бичиж байна

Энэ жишээний хувьд захиа бичих гэдэг үйлдлийг хэзээ эхэлсэн хэзээ дуусах зэрэг нь огт
хамаагүй бөгөөд зөвхөн үйлийн эзнийг яг одоо юу хийж байгааг онцлон илтгэсэн байна.

Одоо бүгдээрэээ энэ цагийн үйл үгийн хувирал, өгүүлбэрийн хүүрнэх, асуух үгүйсгэх
хэлбэрүүдийн бүтцийг үзье. Англи хэлний үйл үг хувираагүй хэлбэр дээрээ to гэсэн
хэсгийн хамт бичигддэг. Жишээ нь:

to do to have to eat гэх мэт

Харин одоо үргэлжлэх цагийн үйл үг дараах байдлаар хувирдаг:

Page 24


am
+ үйл үг +
are
ing
is

am/are/is бол to be үйл үгийн одоо цагийн хувирал бөгөөд I, II, ба III биеийн аль
хэлбэрийн хамт хэрэглэгдэж байгаас хамааран аль нэгийг нь хэрэглэх ба одоо үргэлжлэх
цагийн хувьд туслах үйл үгийн үүргийг гүйцэтгэнэ.

1-р бие Би I
2-р бие Чи буюу Та You
Тэр эмэгтэй She
3-р бие Тэр эрэгтэй He
Энэ / тэр It / this / that

Одоо үргэлжлэх цагаар хэлбэржсэн үйл үг -ing гэсэн залгавар авсан байдаг:

going working reading
looking eating sleeping

хэрэв үйл үг дан -e эгшигээр төгссөн байвал түүнийг гээж -ing залгаварыг шууд залгадаг.

taking having hiking
baking living writing

хэрэв 1 үетэй үйл үг төгсөхдөө гийгүүлэгч+эгшиг+гийгүүлэгч гэсэн дарааллаар төгссөн
байвал сүүлийн гийгүүлэгчийг давхарлан бичдэг.

cutting putting planning
setting betting digging

Одоо үргэлжлэх цагийн хүүрнэх хэлбэр нь одоо үйлдэл болж байгааг зөвшөөрсөн
баталсан утгатай ба өгүүлбэрийн ерөнхий бүтэц дараах хэлбэртэй байна.

S + am/is/are + Verb + ing + O
Үйлийн эзэн + am/is/are + үйл үг + ing + тусагдахуун

I am writing a letter Би захиа бичиж байна

Page 25


You are writing a letter Чи захиа бичиж байна
He is writing a letter Тэр эрэгтэй захиа бичиж байна
She is writing a letter Тэр эмэгтэй захиа бичиж байна
We* are writing a letter Бид захиа бичиж байна
You* are writing a letter Та нар захиа бичиж байна
They* are writing a letter Тэд нар захиа бичиж байна

*олон тооны бүх хэлбэр дээр are гэсэн хувилбарыг хэрэглэнэ.
to be үйл үгийн одоо цагийн хувирлуудыг богино хэлбэрээр хэрэглэж болдог ба энэ нь
ихэвчлэн аман ярианд болон албан бус бичгийн төрөлд хэрэглэгддэг.

I am I`m I`m writing a letter
You are You`re You`re writing a letter
She is She`s She`s writing a letter
He is He`s He`s writing a letter
It is It`s It`s raining
That is That`s That`s working
We are We`re We`re writing a letter
They are They`re They`re writing a letter

Жишээ өгүүлбэрүүд: одоо үргэлжлэх цагийг хэрэглэж байгаа тохиололд now, right now,
at the moment гэх мэт яг одоо гэсэн утга агуулж байгаа дайвар үгнүүдийг хэрэглэж
болдог.

It is raining now Бороо орж байна
Бат сургууль руугаа явж
Bat is going to school
байна
Tuya is dancing at the
Туяа бүжиглэж байна
moment
Tim is singing Тим дуулж байна
Бид өдрийн хоолоо идэж
We are having dinner*
байна
They are playing cards Тэд хөзөр тоглож байна

*have - ямар нэгэн юмтай байх гэсэн үйл үг боловч идэх гэсэн утгаар хэрэглэгдэж болдог


Page 26


Одоо үргэлжлэх цагийн үгүйсгэсэн хэлбэр нь яг энэ мөчид ямар нэгэн үйлийг хийгээгүй
байгааг илэрхийлдэг. Англи хэлэнд үгүйсгэсэн хэлбэрийг not гэсэн туслах үгийн
тусламжтайгаар үүсгэдэг. Үгүйсгэх хэлбэртэй өгүүлбэрийн бүтэц:

S + am/is/are + not + Verb + ing + O
Үйлийн эзэн + am/is/are + not +үйл үг + ing + тусагдахуун

I am not writing a letter now Би одоо захиа бичээгүй байна
You are not writing a letter now Чи одоо захиа бичээгүй байна
He is not writing a letter now Тэр эрэгтэй одоо захиа бичээгүй байна
She is not writing a letter now Тэр эмэгтэй одоо захиа бичээгүй байна
We* are not writing a letter now Бид одоо захиа бичээгүй байна
You* are not writing a letter now Та нар одоо захиа бичээгүй байна
They* are not writing a letter now Тэд нар одоо захиа бичээгүй байна

Энэ тохиолдолд туслах үйл үг ба үгүйсгэх туслах үг зэргийг товчилж хэрэглэж болдог
бөгөөд дээр дурьдсанчлан ихэвчлэн аман ярианд болон албан бус бичгийн төрөлд

You`re not writing a letter now эсвэл You aren`t writing a letter now
He`s not writing a letter now эсвэл He isn`t writing a letter now
She`s not writing a letter now эсвэл She isn`t writing a letter now
We`re not writing a letter now эсвэл We aren`t writing a letter now
You`re not writing a letter now эсвэл You aren`t writing a letter now
They`re not writing a letter now эсвэл They aren`t writing a letter now

Жишээ өгүүлбэрүүд:

It is not raining now. Бороо одоо ороогүй байна
Bat is not going to school Бат сургууль руугаа яваагүй байна
Tuya is not dancing at the moment Туяа одоо бүжиглээгүй байна
Tim is not singing Тим дуулаагүй байна
They are not playing cards Тэд хөзөр тоглоогүй байна
We are not having dinner Бид өдрийн хоолоо идээгүй байна

Одоо үргэлжлэх цагийн асуух хэлбэр нь хэн нэгэн хүн ямар нэгэн үйлдлийг яг одоо хийж
байгаа эсвэл ямар нэгэн үйлдэл болж байгаа эсэхийг асуухад хэрэглэгддэг. Асуултыг

Page 27


дотор нь нэлээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу Тийм/Үгүй төрлийн асуулт
ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд.

Yes/No төрлийн асуултанд шууд Yes ба No гэж шууд хариулж болдог асуултууд
хамаардаг. Энэ тохиолдолд асуулт заавал туслах үйл үгээрээ эхлэх ѐстой.

A: Are you watching TV?
B: Yes

Yes/ no төрлийн асуух өгүүлбэрийн бүтэц нь дараах хэлбэртэй байна:

Am/Is/Are + S + Verb + ing + O?
Am/Is/Are + Үйлийн эзэн + үйл үг + ing + тусагдахуун?

Am I writing a letter? Би захиа бичиж байна уу?
Are you writing a letter? Чи захиа бичиж байна уу?
Is he writing a letter? Тэр эрэгтэй захиа бичиж байна уу?
Is she writing a letter? Тэр эмэгтэй захиа бичиж байна уу?
Are we writing a letter? Бид захиа бичиж байна уу?
Are you writing a letter? Та нар захиа бичиж байна уу?
Are they writing a letter? Тэд нар захиа бичиж байна уу?

Богино хариулт дараах хэлбэртэй байна

Зөвшөөрсөн үгүйсгэсэн 1 үгүйсгэсэн 2
Are you writing a letter? Yes, I am. No, I am not No, I'm not
Is he writing a letter? Yes, he is. No he isn`t No, he`s not
Is she writing a letter? Yes, she is. No, she isn`t No, she`s not
Are you writing a letter? Yes, we are. No, we aren`t No, we`re not
Are they writing a letter? Yes, they are. No, they aren`t No, they`re not

Бүтэн хариулт дараах хэлбэртэй байна.

Асуулт Зөвшөөрсөн хариулт Үгүйсгэсэн хариулт
Are you writing a No, I am not writing a
Yes, I am writing a letter.
letter? letter.
No, he is not writing a
Is he writing a letter? Yes, he is writing a letter
letter
Is she writing a No, she is not writing a
Yes, she is writing a letter
letter? letter

Page 28


Are you writing a Yes, we are writing a No, we are not writing a
letter? letter. letter
Are they writing a Yes, they are writing a No, they are not writing a
letter? letter. letter

Wh-questions төрлийн асуултанд What, When, How Where гэх мэт асуух үг заавал орох
бөгөөд энэ төрлийн асуултанд шууд yes эсвэл no гэж хариулж болдоггүй

A: Where are you going?
B: I am going to school энэ тохиолдолд шууд yes эсвэл no гэж хариулж болохгүй юм.
Асуултын бүтэц дараах хэлбэртэй байна.

Wh + am/is/are + S + Verb + ing + (O)?
Wh + am/is/are + Үйлийн эзэн + үйл үг + ing + (тусагдахуун)?

Энэ төрлийн асуулт ихэвчлэн өгүүлбэрийн тусагдахууныг асуусан байдаг тул асуултын
бүтцэд тусагдахуун орохгүй байж болно.

A: What are you doing?
B: I am doing my home work

What - асуух үг
are - туслах үйл үг
doing? - одоо үргэлжлэх цагаар хэлбэржсэн үйл үг бөгөөд гол асууж байгаа зүйл маань
тусагдахуун буюу ГЭРИЙН ДААЛГАВАР юм.

Why are you crying? Чи яагаад уйлж байгаа юм бэ?
Where are you going? Чи хаашаа явж байгаа юм бэ?
What are you reading? Чи юу уншиж байгаа юм бэ?
What are they playing? Тэд юу тоглож байгаа юм бэ?

Page 29


Be used to, get used to

Энэ хэллэг нь use гэдэг үгнийхээ утгаар бус өөр утгаар хэрэглэгддэг хэллэг юм. Үүнийг
жишээн дээр тодорхой харцгаая

Mark is from Texas but he has lived in Alaska for three Марк Техасынх. Гэхдээ
years now. When he first went to a shop in the town, he тэр сүүлийн 3 жилийн
found it very scary because he saw bears walking streets. турш Аляскад амьдарьч
Seeing bears in the streets was strange and scary for him байгаа . Тэр анх
because: Аляскад ирээд
гудамжинд баавгай явж
байхыг хараад ихэд айж
цочирдсон яагаад гэвэл:
Тэр ийм зүйлд
He wasn`t used to it.
дасаагүй байсан
Тэр гудамжинд баавгай
He wasn`t used to seeing bears in the streets явж байхыг харж
дасаагүй байсан
гэвч хэсэг хугацааны
But after some time, such sights became less strange. дараа энэ тиймч сүртэй
асуудал биш болсон.
Учир нь
He got used to seeing bears in the streets Тэр үүнд дассаж
эхэлсэн
Одоо энэ түүний хувьд
Now after three years, it`s no problem for Mark:
ямар ч асуудал биш
He is used to driving and seeing bears in the streets. Тэр үүнд дассан

I`m used to something = энэ хэллэг нь ямар нэгэн зүйлийг хийж дассан сурсан гэсэн санаа
агуулдаг хэллэг юм.

• Frank lives alone. He doesn`t mind this because he has lived alone for 15 years. It is not
strange for him. He is used to living alone. - Фрэнк ганцаараа амьдардаг. Тэр 15 ганцаараа
амьдарсан болохоор үүнийг тоодоггүй ба энэ түүний хувьд шинэ зүйл биш. Тэр
ганцаараа амьдраад дасчихсан.

• I bought some new shoes. They felt a bit strange at first because I wasn`t used to them. - Би
шинэ гутал авсан. Урьд нь огт өмсөж дасаагүй гутал байсан тул жаахан сонин санагдсан.

• Our new flat is on a very busy street. I expect we`ll get used to the noise, but at the
moment it`s very disturbing. - Манай шинэ байшин маш их хөл хөдөлгөөнтэй гудамжинд
байдаг. Энэ их дуу чимээнд нь дасах байх гэж би бодож байна. Гэхдээ одоохондоо
үнэхээр уур хүрмээр байна.

Page 30


• Diane has a new job. She has to get up much earlier now than before - at 6.30. She finds this
difficult because she isn`t used to getting up so early.

• Brenda`s husband is often away from home. She doesn`t mind this. She is used to him being
away.

be/get used гэсэн хэллэгний араас юунд дасах тухай ярьж байдаг тул нэр үг юм уу үйлт
нэрийн одоо цагийн хэлбэр хэрэглэнэ. Үйл үгийн хувираагүй хэлбэрийг хэрэглэдэггүй

• She is used to driving on the left :"she is used to drive" гэж хэлдэггүй.

"I am used to..." гэж хэрэглэж байгаа тохиолдолд энэ "to" нь үйл үгийн хувираагүй
хэлбэрийн "to" биш харин чиглэсэн зүйл илэрхийлдэг угтвар үг юм.

• Jane had to get used to driving on the left, - Жэйн замын зүүн талаар машин барьж сурах
шаардлагатай болсон.

Анхаар! I am used to doing (be/get used to) гэсэн хэллэгийг I used to do гэсэн хэллэгтэй
андуурч болохгүй.

I am used to (doing) something = ямар нэгэн зүйл хийж дассан сурсан гэсэн хэллэг.

• I am used to the weather in this country. - Би энэ орны цаг агаарт дассан.
• I am used to driving on the left because I`ve lived in Britain for a long time. - Би Англид
удаан амьдарсан болохоор замын зүүн талаар машинаа бариад дасчихсан.

I used to do something = би ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд байнга хийдэг байсан одоо
хийхээ больсон гэсэн хэллэг.

• I used to drive to work every day, but these days I usually go by bike. - Би ажил уруугаа
машинаар явдаг байсан гэхдээ одоо би дандаа дугуйгаар явдаг.

• We used to live in a small village, but now we live in London. - Бид жижигхэн тосгонд
амьдардаг байсан гэхдээ одоо бид Лондонд амьдардаг.

Page 31


Тодорхой бус төлөөний үгсийг хэрэглэх

Тодохой бус нэр үгсийн төлөөлөн нэрлэж байгаа төлөөний нэрсийг тодорхой бус
төлөөний нэр гэдэг. өөрөөр хэлбэл дараах үгсийг хэлдэг:

Нэг тоо: another, anybody, anyone, anything, each, either, everybody, everyone, everything,
little, much, neither, nobody, no one, nothing, one, other, somebody, someone, something

Олон тоо: both, few, many, others, several

Нэг ба олон тооны аль алинд хэрэглэж болдог: all, any, more, most, none, some

Жишээн дээрээс тодорхой харна уу:

Each of the members has one vote. - each нэг тоон дээр хэрэглэгдэх тул has буюу нэг тоон
дээр хэрэглэгдсэн байна.

Буруу: One of the girls gave up their seat. - хэдийгээр энд girls олон тоон дээр байгаа
боловч охидуудын нэг нь гэж хэлсэн байгаа тул their биш her төлөөний нэр авах ѐстой.

Зөв: One of the girls gave up her seat.

Олон тоон дээр хэрэглэгддэг тодорхой бус төлөөний нэрсийн үйл үг нь олон тоон дээр

A few of the justices were voicing their opposition. - few гэдэг үг өөрөө олон тоон дээр
хэрэглэгддэг тул

Зарим тохиолдолд тодорхой бус төлөөний нэр ямар үгийг төлөөлж байгаагаас хамааран
нэг ба олон тоо авна.
All of the people clapped their hands. - all гэдэг үг нь people олон тооны нэг үгтэй
холбогдож байгаа тул олон тоон дээр хэрэглэгдэж байна.

Аll of the newspaper was soaked. - энд all гэдэг үг маань newspaper гэдэг тоолж болдоггүй
нэр үгтэй холбогдсон ба энэ сонинг бүхэлд нь гэсэн санааг агуулсан тул нэг тоон дээр
хэрэглэгдсэн байна.

Анхаар! -body эсвэл -one гэж төгсдөг төлөөний нэрүүд болох anybody, somebody, no one,
anyone зэрэг нь нэг тоон дээр байдаг бөгөөд хэн нэгэн хүн гэсэн утгатай. Эдгээр үгтэй
хамаатуулах төлөөний нэр хэрэглэж эхлэхэд асуудал гарч ирдэг.

Page 32


Is everyone happy with their gift? - энэ өгүүлбэрт хүн бүр гэсэн үг нь хүн тус бүр гэсэн
санаа илэрхийлдэг бөгөөд нэг тоонд хэрэглэгддэг тул their гэсэн олон тооны хамаатуулах
төлөөний нэр хэрэглэж болохгүй. Өгүүлбэрийг арай өөр хэлбэрээр бичье:

Is everyone happy with his gift? - энэ тохиолдолд Everyone гэдэг төлөөний нэр ба үйл үг is
зэрэг нь бүгд нэг тоон дээр байгаа тул хамаатуулах төлөөний нэр нь бас нэг тоон дээр байх
ѐстой. Энэ өгүүлбэр хэдийгээр зөв боловч бас нэг асуудал гарч байна. Everyone гэдэг үг
маань хүн тус бүр гэсэн санаа агуулдаг бөгөөд хүн тус бүр маань эрэгтэй ч юмуу эмэгтэй
байж болно ийм тохиодолд тодруулж хэлэх шаардлагатай бол his or her гэсэн хэллэг

Is everyone happy with his or her gift?

төлөөний нэр нь олон тоон дээр байгаа тохиолдолд мэдээж олон тооны хамаатуулах
төлөөний нэр хэрэглэх нь тодорхой

Are all the people happy with their gifts?

Page 33


Инфинитив эсвэл Үйл үг + ing

Инфинитив эсвэл Үйл үг + ing

We plan to go hiking this weekend.

Yuki has finished writing her journal assignment.

VERB + INFINITIVE (TO...) VERB + GERUND (ING)

Үйл үг + хувираагүй хэлбэр Орчуулга Үйг үг + ing Орчуулга

plan төлөвлөх enjoy + ing сэтгэл хангалуун байх

intend завдах quit + ing Гарах

hope найдах give up + ing Болих

decide шийдэх finish + ing Дуусгах

promise амлах keep (on) + ing хадгалах, үргэжлүүлэн хийх

agree зөвшилцөх consider + ing бодож үзэх

refuse татгалзах suggest + ing санал болгох

offer (=volunteer) санал болгох sing + ing Дуулах

ask(for yourself) асуух watch + ing Үзэх

expect хүлээх dance + ing Бүжиглэх

would like хиймээр байх run + ing Гүйх

need хэрэгтэй start + ing Эхлэх

want хүсэх work + ing Ажиллах

Page 34


Үйл үг + төлөөний нэр (тусагдахуун) + to

tell someone to

advise someone to

invite someone to

allow someone to (= go=give permission)

ХЭЛЛЭГ + ING УГТВАР ҮГ + verb + (ING)

have + ing a difficult time be excited ABOUT verb + ing

have + ing a hard time complain ABOUT verb + ing

have + ing difficulty apologize FOR verb + ing

have + ing trouble have a good reason FOR verb + ing

have + ing a good time thank you FOR verb + ing

have + ing fun be responsible FOR verb + ing

be + ing busy be used TO verb + ing

be accustomed TO verb + ing

be interested IN verb + ing

be in charge OF verb + ing

instead OF verb + ing

Жишээ:

Үйл үгс Өгүүлбэр

be exciting about (needs a be verb) She is excited about going to Canada.

Page 35


complaining about (you say you don`t like) I always complain about doing the dishes.

apologizing for He apologized for coming late.

(have a) good reason for Tom had a good reason for coming late.

thank you for Thank you for helping me.

be responsible for She is responsible for planning the party.

getting / being used to* Now I am used to getting up early.

in the past tense I finally got used to speaking in English.

got / was accustomed to He isn`t accustomed to giving speeches.

being interested in I am interested in studying business.

being in charge of (her job, responsible for) She is in charge of planning the trip

instead of (preposition) I went out with friends instead of watching TV.

Page 36


Үйл үг + ing эсвэл инфинитив

Нэр үгэн дээр -ing гэсэн залгавар залгавал үйлт нэр буюу GERUND үүсдэг. Өөрөөр
хэлбэл эдгээр үйлт нэрийг нэр үгийн, тэмдэг нэрийн, үйл үгийн үүргээр хэрэглэж болно
гэсэн үг юм.

Smoking is forbidden. - Тамхи татахыг хориглосон : What is forbidden? - гэсэн
асуултанд буюу юу гэсэн асуух үгэнд хариулагдаж байгаа учир нэр үгийн үүргээр
хэрэглэгдэж байна.
I have a long working day. - Миний ажлын өдөр их урт үргэлжилдэг : How long is
you working day? буюу хир урт гэсэн асуултанд хариулагдах тэмдэг нэрийн үүргээр
хэрэглэгдэж байна.
I don`t like dancing. - Би бүжиглэх дуртай: энд үйл үг хэлбэрээр хэрэглэгдэж байна.

Нэр үгийн үүргээр хэрэглэгдэж байгаа тохиолдолд заримдаа ялгац гишүүн авч болно.

Marketing is a very exact science. - Маркетинг бол үнэхээр тодорхой шинжлэх ухаан
юм: ерөнхийд нь ярьж байна.
The marketing of the product will continue for a few months. - Энэ бүтээгдэхүүний
маркетинг өшөө хэдэн сар үргэлжилнэ: энд тодорхой нэг бүтээгдэхүүний
маркетингийн тухай яригдаж байгаа тул тодорхой ялгац гишүүн авсан байна.

Үйлт нэр заримдаа нийлмэл нэр үгийн хэлц болж ордог. Энгийн үгээр хэлбэл өөр бусад
үгтэй нийлж нэр үгийн үүргээр хэрэглэгдэх хэлц үг болж хэрэглэгддэг: "noun phrase".

Speaking to an audience is always stressful. What is stressful? - гэсэн асуултанд
буюу юу? гэсэн асуултанд "Speaking to an audience " буюу "олон нийтийн өмнө
ярих" гэсэн хэллэг бүхэлдээ хариулагдаж байна.
Swimming after work is very relaxing. - Ажлын дараа усанд сэлэх нь их амраадаг:
мөн дээрхийн адил хэлбэр байна.

Тэмдэг нэрийн үүргээр хэрэглэгдэхдээ нэр үгийн өмнө бичигдэнэ.

I was met by a welcoming party at the airport. - a welcoming party энэ хэллэгний
ялгац гишүүн нь welcoming гэдэг үгний бус party гэдэг үгнийх юм.
Let`s go to the meeting room. - Бүгдээрээ уулзалтын өрөө уруу явцгаая.

-ing хэлбэр угтвар үгийн дараа хэрэглэгддэг.

Before leaving, you need to speak to Sarah.

Page 37


After discussing it with her, I`ve changed my mind.
Instead of feeling sorry for yourself, do some work for charity.

Анхаар! "to" гэдэг үг угтвар үгийн үүргээр хэрэглэгдэж байгаа тохиолдолд араас нь үйл үг
-ing гэсэн хэлбэр хэрэглэгддэг.

I don`t object to working this Sunday. - Энэ бүтэн өдөр ажиллахаас би татгалзахгүй
байна.
I`m looking forward to seeing him again. - Би түүнтэй дахин уулзалдана гэж найдаж
байна.
I`m used to working long hours. - Би урт цагаар ажиллаж дасаад байна.

Араасаа үйл үг + -ing хэлбэрийг авдаг үйл үг нэлээд байдаг.

I admit telling her.
I appreciate having the raise.
I avoid speaking to him.
I consider blowing your nose in public to be wrong.
I delayed coming until the last possible moment.
He denied telling her.
I detest going to parties.
I enjoy dancing.
I feel like having a party.
I`ve finished writing the report.
I`ve given up going to the gym.
I can`t help thinking about it.
I can`t imagine ever leaving this company.
I don`t mind doing that.
He put off talking to her as long as he could.
I can`t stand drinking beer.

Зарим үйл үг араасаа үйл үг + ing хэлбэр авах эсвэл to-тэй үйл үгийн хувираагүй хэлбэр
авах нь утгийн хувьд ялгаатай байдаг:

I stopped smoking last month. Би өнгөрсөн сард тамхи татахаа больсон: одоо тамхи
татдаггүй.
I stopped to smoke a cigarette. Би тамхи татах гэж байгаад больсон: зүгээр хийх гэж
байсан зүйлээ хийхээ больсон тэрнээс биш бүр гараагүй.
I remember telling him. - Би түүнд хэлж байснаа санаж байна: өнгөрсөнд хийсэн
зүйлээ санаж байна.
I remembered to tell him. - Би түүнд хэлэх ѐстойгоо санасан: гэхдээ хэлсэн эсэх нь
бүү мэд.
I`m interested in finding out more details. Би өшөө олон зүйл олохыг сонирхож
байна: ирээдүйд болох гэж байгаа зүйл.
I was interested to read his report. - Би түүний тайланг уншихыг сонирхож байсан:
өнгөрсөнд сонирхож байсан.

Page 38


Зарим үйл үг араасаа үйл үг + ing хэлбэр авах эсвэл to-тэй үйл үгийн хувираагүй хэлбэр
авах нь утгийн хувьд ялгаагүй байдаг:

I love to go shopping. - Би дэлгүүр хэсэх дуртай
I love going shopping. - Би дэлгүүр хэсэх дуртай
I`m afraid to fly. - Би нисэхээс айдаг
I`m afraid of flying. - Би нисэхээс айдаг
I started to learn English 5 years ago. - Би таван жилийн өмнөөс англи хэл үзэж
эхэлсэн
I started learning English 5 years ago. - Би таван жилийн өмнөөс англи хэл үзэж
эхэлсэн

Хэллэг – So am I, Neither do I

Энэ гурван үгийг хэрэглэж байгаа тохиолдолд дандаа 2 юмны тухай ярьж байна гэсэн үг.
Утгын хувьд:

both - хоѐуланг

either - аль нэг нь

neither - аль нь ч биш /not either буюу үгүйсгэсэн хэлбэр/ гэсэн утга агуулдаг.

Өгүүлбэрт хэрэглэх аргыг жишээн дээрээс тодорхой харна уу:

Both students can take the test - Энэ хоѐр оюутан хоѐулаа шалгалтанд орж болно : Хоѐуланг
зэрэг ярьж байгаа тул олон тоон дээр хэрэглэнэ.

Either student can take the test - Аль нэг оюутан нь шалгалтанд орж болно: Аль нэгийг
дангаар нь ярьж байгаа тул нэг тоон дээр хэрэглэнэ.

Neither student can take the test - Аль аль нь шалгалтанд орж болохгүй.

Neither students can take the test: утгын хувьд дээрх өгүүлбэртэй яг адил: NEITHER гэдэг
үгийн хувьд нэг тоон дээр эсвэл олон тоон дээр алин дээр нь ч хэрэглэж болно.

I like both restaurants - Энэ 2 зоогийн газар 2 уулаа надад таалагддаг: энд 2 зоогийн газрын
тухай яриа болж байна.

We can go either restaurant - Бид алинд нь ч очсон болно: энд аль нэгийг нь хэлж байна.

I like neither restaurants - Энэ 2 зоогийн газар 2 уулаа надад таалагддаггүй. /олон тоон дээр
хэрэглэж байна/

I like neither restaurant /нэг тоон дээр хэрэглэж байна/

Page 39


Одоо бүр тодруулж авч үзье:

2 янзын зоогийн газар байна. А ба В

I like both A and B - Надад А ба В хоѐулаа таалагддаг: ямар 2 зүйлийн тухай ярьж
байгаагаа дурьдаж байгаа бол both ... and гэсэн хэллэг хэрэглэгддэг.

We can go either A or B - Бид А ба В -гийн алинд ч очсон болно: 2 зоогийн газрын алинд ч
очсон болно гэж 2 yуланг нь дурьдсан тул either .... or гэсэн хэллэг хэрэглэсэн байна.

I like neither A nor B - Надад А ба В хоѐрын алинч таалагддаггүй: 2 зоогийн газрын алин ч
таалагддаггүй гэж хэлэхдээ 2 yуланг нь дурьдаж байгаа тул neither .... nor гэсэн хэллэг
хэрэглэсэн байна.

Анхаар! both .... and; either ... or; neither ... nor гэсэн хэллэгүүд ямагт 2 зүйлийн тухай
ярьж байдаг тул 2 оос илүү зүйл байвал хэрэглэж болдоггүй.

Зөвхөн 2 үгэн дээр төдийгүй 2 өгүүлбэрт дээрх үгнүүд хэрэглэгдэж болно.

Жишээ нь:

We can either go the cinema or just stay at home - Бид кинонд явсан ч болно эсвэл гэртээ
үлдсэн ч болно.

I could neither laugh nor cry. - Би инээж ч чадаагүй уйлж ч чадаагүй: үйл үгэн дээр

Either the clerk or the secretary has the keys to the door. - Нарийн бичиг ажилтан хоѐрын аль
алинд нь хаалганы түлхүүр байгаа: Үйлийн эзэн дээр хэрэглэсэн бaйна.

He did not find the key either on or under the mat - Тэр дэвсгэрийн дээр нь ч доор нь ч үзээд
түлхүүрээ олоогүй: байр заасан угтвар үгэн дээр хэрэглэсэн байна.

Анхаар! neither...nor гэсэн хослол өөрөө үгүйсгэсэн хэлбэрээ агуулж байдаг учир
үгүйсгэсэн хэлбэр үүсгэх not авах шаардлагагүй.

He did not mention neither the flooding nor the landslide. /буруу/ - Уг нь энэ өгүүлбэрийн
санаа "Тэр хөрсний гулсалт болон үерийн талаар дурьдаагүй" гэсэн санаа оруулах гэсэн
боловч энд хасах хасахын нэмэх гэдэг шиг зүйл болсон байна. 2 Үгүйсгэсэн хэлбэр нэг
доор орж бие биеээ үгүйсгээд өгүүлбэрийн санаа "дурьдсан" болж байна. Ингэж англи
хэлэнд ДАВХАР ҮГҮЙСГЭСЭН ХЭЛБЭР ҮҮСГЭДЭГГҮЙ. Харин дээрх санааг дараах
байдлаар гаргадаг.

He mentioned neither the flooding nor the landslide - гол үйл үг нь зөвшөөрсөн хэлбэр
боловч доогуур нь зурсан үг өөрөө үгүйсгэсэн санаа агуулдаг тул өгүүлбэрийн утга нь
үгүйсгэсэн хэлбэр дээр байна.

Page 40


He did not mention either the flooding or the landslide. - энэ тохиодолд either ... or гэсэн
хослол хэрэглэгдсэн бөгөөд энэ хэллэг үгүйсгэсэн санаа агуулдаггүй тул гол үйл үгэн дээр
нь үгүйсгэсэн хэлбэр өгсөн байна.

Бусад жишээ:

Neither Mark nor Dawn is at the function. - "Mark" ба "Dawn" аль алин нэг тоон дээр байгаа
учир гол үйл үг нь нэг тоогоор хэлбэржсэн байна. Учир нь аль нэгнийх нь тухай ярьж
байгаа.

Neither Dickens nor Thackeray was a panderer to the public taste - мөн дээрхийн адил.

Neither Simon nor Gary do as they are told. /буруу/ -"Simon" нэг тоон дээр "Gary" бас нэг
тоон дээр хэрэглэгдэж байгаа тул "do"-г хэрэглэх нь буруу ба "does" байх ѐстой.

Neither Simon nor Gary does as they are told /зөв/

Анхаар! Эдгээр хэллэгүүдийг авч байгаа үгсийн аль нэг нь эсвэл 2 yулаа олон тоон дээр
байвал үйл үгийг нь олон тоон дээр хэрэглэнэ.

Neither the lawyer nor the detectives are able to follow the sequence of events - Энд өгүүлбэрт
доогуур нь зурсан үг олон тоон дээр байгаа тул гол үйл үг нь олон тоон дээр байна.

There were neither cakes nor ice-cream at the party. - дээрхийн адил жишээ байна.
Neither the firemen nor the policemen know him - энэ тохиолдолд 2 yулаа олон тоон дээр
байна

Page 41


Reported questions - Дамжсан асуулт

Reported questions - Дамжсан асуулт

Хэрэв асуултыг дамжсан ярианы хэлбэрт оруулбал баримтлах хэд хэдэн дүрэм байдаг.
Зарчмын хувьд адил: төлөөний нэрийн хувирал, цагийн хувирал, цаг заасан үгийн хувирал
гэх мэт. Мөн асуулт нь асуулт хэлбэрээ алдаж энгийн хүүрнэх өгүүлбэр маягтай болдог
учир нь тэр тэгж асуусан гэсэн утгатай өгүүлбэр болсон байдаг учир асуултын тэмдэг ч
хэрэглэдэггүй. Тийм учраас энэ төрлийн дамжсан яриа илэрхийлж байгаа өгүүлбэрийн
асуултын хэсэг нь энгийн хүүрнэх өгүүлбэрийн бүтэцтэй адилхан байдаг буюу
Үйлийн эзний араас үйл үг орно.

Peter: "When do you play football?" - Peter asked me when I played football.

Асуултын анхны хэлбэр: - When do you play football?

when - асүүх үг

do - туслах үйл үг


play - үйл үг

Дамжсан байдал - Peter asked me when I played football - нэгэнт асуулт хэлбэрээ алдсан
тул туслах үйл үгийг хасаад энгийн хүүрнэх өгүүлбэр хэлбэртэй болсон байна.

Хэрэв yes/no буюу тийм/үгүй төрлийн асуулт байвал туслах үйл үгийн оронд if эсвэл
whether гэсэн хоѐр үгийн аль нэг нь хэрэглэгдэнэ.

Асуултын анхны хэлбэр: Do you play football?

Дамжсан байдал: Peter asked me whether I played football.

Peter asked me if I played football.

Page 42


She asked, "Is it better to wait?"
She asked if it was better to wait.

He asked, "Have you been to Spain?"
He asked if I had been to Spain.

Дамжсан ярианы захиран тушаах хэлбэр:

Зарчмын хувьд энгийн хүүрнэх өгүүлбэрийн бүтэцтэй адил: төлөөний нэрийн хувирал,
цагийн хувирал, цаг заасан үгийн хувирал гэх мэт. Ихэнх тохиодолд "tell" гэдэг үйл үг

tell + to + infinitive

tell гэдэг үйл үг нь told буюу өнгөрсөн цаг дээр хувирна.


Father: "Do your homework." Teacher. "Don`t talk to your neighbour."

The teacher told me not to talk to my
Father told me to do my homework.
neighbour.

Түгээмэл гаргадаг алдаа

Буруу Зөв Тайлбар

энд үгсийн байршлийн
She asked me why did I She asked me why I
хувьд алдаа гарсан байна
work so much. worked so much.
is: SUBJECT + VERB.

Yes/no төрлийн асуултыг
дамжсан хэлбэрт оруулсан
She asked me if it was
She asked me it was raining. тохиолдолд whether / if
raining.
гэсэн хоѐр үгийн аль
нэгийг заавал авсан байна.

She asked me if I have been She asked me if I had been Энэ тохиолдолуудад
to Bristol? to Bristol. асуултыг дамжсан хэлбэрт

Page 43


оруулсан байгаа ба
өгүүлбэрийн цаг нь заавал
нэг цагаар ухарсан байх
She asked me what I do for She asked me what I did for
ѐстой
a living. a living.
I am -> I was
I can -> I could
I have been -> I had been.

Reported speech

Хэн нэгэн хүний хэлсэн зүйлийг өөр нэг хүн тэр хүн ингэж хэлсэн тэгэж хэлсэн гэж
хэлэхийг Reported Speech буюу дамжсан яриа гэдэг. Нэгэнт хэлэгдээд өнгөрсөн зүйлийг
дахиж хэлж байгаа учир ихэвчлэн өгүүлбэрийн цагийг хойшлуулж хэрэглэдэг. Жишээ нь:

Өглөөнийн 9 цаг: Бат дүүдээ хэлж байна-> Би өнөөдөр оройтож ирнэ.

Яг одоо дараа өдрийн үдийн 12 цаг болж байна. Бат ирээгүй байна. Батын дүү хэлж байна:
-> Өчигдөр Бат оройтож ирнэ гэж хэлсэн. Эндээс харахад нэгэнт өнгөрсөнд хэлэгдэж
байгаа зүйлийг хэлж байгаа нь тодорхой байна. Дамжсан яриаг хэлэхэд say, tell, ask гэх
мэт үгс хэрэглэгддэг. Англи хэлэнд ингэж дамжсан яриаг хэлэх 2 үндсэн арга байдаг.

1) Хэлсэн үгийг нь яг хэлсэн хэвээр хэлэх буюу бичих. Энэ тохиолдолд дамжиж байгаа
яриаг "" хаалтад хийгээд анх хэлэгдэхдээ ямар цаг хэлбэр дээр хэрэглэгдсэн яг тэр
хэлбэрээр бичнэ.

Bat said "I will come back late". Энэ хэлбэр ихэвчлэн ном зохиол буюу бичгийн хэлбэрт

2) Хэлсэн зүйлийг хэлэхдээ цагийг өөрчилж хэлэх. Энэ хэлбэр ярианд голчлон хэрэглэддэг
учир сайн ойлгож авах нь чухал. Өгүлбэрийн цаг өнгөрсөн цаг руу хойшилдог. Мөн энэ
тохиолдолд бас төлөөний нэр болон цаг заасан үгнүүд ч гэсэн хэлэгдэж байгаа нөхцөлдөө
зохицон өөрчлөгддөг.

Bat said he would come back late.

Өгүүлбэрийн цаг өөрчлөгдөх байдал
анх байсан Дамжсан
Simple Present Simple Past
Simple Past Past Perfect

Page 44


Present Perfect
Past Perfect
Will Would
үргэлжлэх цагууд
am/are/is was/were
was/were
has been had been
had been
Жишээ

Backshift of tenses
анх байсан Дамжсан
Peter: "I work in the garden." Peter said that he worked in the garden.
Peter: "I worked in the garden."
Peter: "I have worked in the garden." Peter said that he had worked in the garden.
Peter: "I had worked in the garden."
Peter: "I will work in the garden." Peter said that he would work in the garden.
Peter: "I can work in the garden." Peter said that he could work in the garden.
Peter: "I may work in the garden." Peter said that he might work in the garden.
Peter: "I would work in the garden." Peter said that he would work in the garden.
(could, might, should, ought to)* (could, might, should, ought to)*
үргэлжлэх цагууд
Peter: "I`m working in the garden." Peter said that he was working in the garden.
Peter: "I was working in the garden."
Peter: "I have been working in the garden." Peter said that he had been working in the garden.
Peter: "I had been working in the garden."

* - could, might, should, ought to зэрэг үгс нь хувирахгүй хэрэглэгдэнэ.

Төлөөний нэр хувирсан байгааг ногоон өнгөөр тэмдэглэсэн байна.

Цаг заасан үг хэрхэн хувирсаныг доор үзүүлэв:

Peter: "I worked in the garden yesterday."
Peter said that he had worked in the garden the day before.

Page 45


Цаг заасан үг дараах байдлаар хувирна:

this (evening) that (evening)
today/this day that day
these (days) those (days)
Now Then
(a week) ago (a week) before
last weekend the weekend before / the previous weekend
Here There
next (week) the following (week)
Tomorrow the next/following day

Анхаар: Хэлж байгаа зүйл одоо үнэн бодит зөв хэвээрээ байвал үйл үгийн цаг хувирахгүй
байж болно хувирсан ч энийг алдаа гэж үздэггүй.

John: "My brother is at Leipzig university."
John said that his brother was at Leipzig university. or
John said that his brother is at Leipzig university.

Mandy: "The sun rises in the East."
Mandy said that the sun rose in the East. or
Mandy said that the sun rises in the East.

Анхаар: 1) Өгүүлбэрийг одоо цаг дээр хэлж байвал цагийг өөрчлөхгүй.
Susan: "I work in an office." Susan says that she works in an office. - Susan says - одоо цаг
дээр байна.

2) Өгүүлбэрийг өнгөрсөн цаг дээр хэлж байвал цагийг өөрчлөнө.

Susan: "I work in an office." Susan said that she worked in an office. Susan said - өнгөрсөн цаг
дээр байна

Page 46


Besides, however, nevertheless, otherwise, so, therefore, still, yet, though

besides (угтвар үг) - үүнээс гадна гэсэн утган дээр хэрэглэгддэг араасаа нэр үг, тэмдэг нэр,
үйлт нэр авна.

Besides doing working in a bookshop she looks after the garden. - Тэр номын дэлгүүрт
ажиллахаасаа гадна бас цэцэрлэгт ажилладаг.

besides (холбоос үг) - холбоос үгийн үүргээр хэрэглэгдэхдээ "бас" гэсэн санаа агуулна,
холбоос үг учир бүтэн өгүүлбэртэй хамт хэрэглэгддэг means "in addition". It usually
precedes its clause, but can follow it:

I can`t go to the cinema; I`m busy . Besides, I don`t have any money.

Зарим албан ѐсны бичигт moreover гэдэг үг besides -ийг орлож болно.

otherwise гэдэг холбоос үг ихэнх тохиолдолд "хэрэв үгүй бол" гэсэн утгаар хэрэглэгддэг.

He must be ill; otherwise he would go to the party. - Тэр өвдсөн байх ѐстой хэрэв үгүй
бол тэр энэ үдэшлэгт ирсэн байх ѐстой.

so гэдэг үг тэмдэг нэрийн зэргийг илэрхийлдэг

The dog was so cute that . . .
It was so cold outside that. . . - so хэрэглэж байгаа тохиолдолд нэр үгийг нь
хэрэглэдэггүй.

so cute dog эсвэл so cold weather гэж хэрэглэж БОЛОХГҮЙ

Харин холбоос үгийн журмаар хэрэглэгдэх бол өгүүлбэрүүдийг холбодог :

Our situation was difficult, so we asked for help. - манай нөхцөл байдал хүнд байсан учир бид
тусламж хүссэн.

Page 47


However гэдэг үг тэмдэг нэрийн зэргийг илэрхийлдэг

You couldn`t earn much, however hard you worked. - Чи ингэж их шургуу
ажилласан ч олигтой мөнгө хийж чадсангүй

Холбоос үгийн журмаар хэрэглэгдэхдээ "гэсэн хэдий ч" гэсэн утга авдаг. Өгүүлбэрт
байрлаж байгаа байрлалыг анхаарна уу!

I`ll offer it to Tom. However, he may not want it
I`ll offer it to Tom. He may not want it, however
I`ll offer it to Tom. Tom, however, may not want it
I`ll offer it to Tom. However, he doesn`t want it. . .

Therefore нь холбоос үг ба "тийм учраас" гэсэн утга илэрхийлдэг ба албан бичиг
баримтанд "so" ын оронд хэрэглэдэг

There are many people who want to buy this painting; you should, therefore, expect the
price to be rather high. - энэ зургийг худалдаж авахыг их олон хүн хүсэж байгаа,
тийм учраас, үнэ нь их өндөр байх байх шүү.

yet ба still нь цаг заасан дайвар үгнүүд юм. Энэ тохиолдолд yet нь хараахан болоогүй
амжаагүй гэсэн санаа харин still нь хийгдсээр байгаа гэсэн санааг тус тус агуулдаг.

Mike is still at work. - Майк ажил дээрээ байсаар л байна
He hasn`t repaired the sink yet. - Тэр тосгуураа харахан янзалж амжаагүй байгаа.

yet ба still нь өгүүлбэрийн эхэнд орвол илэрхийлэх утга нь өөрчлөгддөг

still means something similar to "nevertheless, admitting that".

While yet means "inspite of that/all the same/nevertheless"

Mike is not hard-working; still, he has managed to become a millionaire.
The film is boring; yet people go to cinema to watch it.

Though/although үгнүүд өгүүлбэрийн санаанд "хэдий тийм боловч" гэсэн өнгө нэмж
өгдөг.

Though/Although they`re very rich, they still want more money. - Хэдий тэд баян
боловч тэд өшөө мөнгөтэй болохыг хүссээр л байна.

Энгийн нийлмэл хоѐр өгүүлбэрийн though (although -г ашиглаж болохгүй!) гэдэг үгээр
холбож болох ба энэ тохиолдолд "yet"эсвэ л "but" гэсэн санаг агуулдаг. ихэвчлэн
өгүүлбэрийн төгсгөлд хэрэглэгддэг

Page 48


She says she will reward me for my efforts, though I don`t think she will
She says she`ll reward me for my efforts; I don`t think she will, though. - Тэр миний
хичээл зүтгэлийг үнэлнэ гэж хэлж байгаа гэхдээ би тэрийг тийм зүйл хийнэ гэж
бодохгүй байна.

энгийн нийлмэл өгүүлбэрүүдийг холбож байгаа тул өгүүлбэрийн өмнө хойноо орох нь нэг
их чухал бус юм

Wish үгийг хэрэглэх

Энэ үгийн хэрэглээний хамгийн амарханаас нь эхэлцгээе "I wish to" гэсэн хэллэг нь "I
want to" гэсэн хэллэгтэй яг адил боловч хэрэглээнийхээ хувьд нэлээд албархуу бас
нөгөөдөхөө бодвол нэг их хэрэглэгдээд байдаггүй хэлбэр юм.

· I wish to make a complaint.
· I wish to see the manager.

Мөн сайн сайхныг ерөөж хэлэхдээ "wish" гэдэг үгийг өргөн хэрэглэдэг ба энэ тохиолдолд
араас нь төлөөний нэр ба нэр үг хэрэглэдэг.

· I wish you all the best in your new job.
· We wish you a merry Christmas.

Харин ийм утгаар хэлэхдээ үйл үг хэрэглэх бол "hope" гэдэг үгийг "wish"-ийн оронд

· We wish you the best of luck. : wish араас нь төлөөний нэр ба нэр үг хэрэглэсэн байна.
· We hope you have the best of luck. : hope араас нь төлөөний нэр ба үйл үг хэрэглэсэн
байна.
· I wish you a safe and pleasant journey. : wish араас нь төлөөний нэр ба нэр үг хэрэглэсэн
байна.
· I hope you have a safe and pleasant journey. : hope араас нь төлөөний нэр ба үйл үг

"wish" гэдэг үгийн өөр нэг өргөн хэрэглэгддэг хэлбэр нь ямар нэгэн зүйлийг ийм
байгаасай, эсвэл тийм байсан ч болоосой гэсэн утгууд дээр бодит биш нөхцөл үүсгэж
хэрэглэгддэг. Бодит бус нөхцөл илэрхийлж байгаа тохиолдолд хэдийгээр ирээдүй цаг ба
одоо цаг илэрхийлж байгаа ч гэсэн хэрэглэж байгаа үйл үгийн цаг нь өнгөрсөн цагийн
хэлбэр байдаг.

Page 49


· I wish I was rich. - Би баян ч байсан болоосой : ашигласан цаг нь энгийн өнгөрсөн цаг
боловч илэрхийлж байгаа санаа нь одоо цаг дээр байна. Учир нь энэ нөхөр ОДОО ядуу
бөгөөд Би баян ч байсан болоосой гэж ОДОО хүсэж байна.

· He wishes he lived in Paris. - Тэр Парист амьдардаг байсан болоосой гэж хүсдэг : энэ
нөхөр ОДОО Парист амьдардаггүй харин болдогсон бол ОДОО Парист амьдардаг байсан
ч болоосой гэж хүсэж байна.

· They wish they had chosen a different leader. - энэ тохиолдолд өнгөрсөн цаг дээр ярьсан
байна. Тэд удирдагчаа нэгэнт сонгочихсон юм байна. Тэгээд ӨНГӨРСӨНД хийсэн
үйлдлээ хийгээгүй байсансан болоосой гэж ярьж байна. Одоо ба ирээдүй цагийн бодит бус
нөхцөлийг өнгөрсөн цагаар илэрхийлдэг учир өнгөрсөн цагийн бодит бус нөхцөлийг
PAST PERFECT цагаар илэрхийлдэг. Хэрэв үргэлжлэх санаа орсон бол PAST PERFECT
CONTINUOUS цаг ашиглана.

· I wish I had not told him. Би түүнд хэлээгүй байсансан ч болоосой.

Жишээнүүд:
· I am overweight. I wish I was slimmer. - Би туранхай ч байсан болоосой.
· I never win at tennis. I wish I won a game occasionally. - Би хааяа ч гэсэн хождог байсан
болоосой.
· It is raining hard. I wish it was not raining so hard. - Бороо ингэж их ширүүн ороогүй ч
байсан болоосой.
· I went to the pub last night. I wish I had not had so many beers. - Би ийм их пиво уугаагүй
байсансан ч байсан болоосой.
· I did not go to the cinema. I wish I had gone. - Би явчихсан ч байсан болоосой.
· I have eaten too much. I wish I had not eaten so much. - Би ийм их идээгүй ч байсан
болоосой.
· I was wearing jeans. I wish I had not been wearing jeans. - Би Jeans өмсөөгүй ч байсан
болоосой.
· I can not go to the party. I wish I could go. - Би үдэшлэгт яваж чадахгүй, Би яваж чадах ч
байсан болоосой.
· I could not do all the questions in the exam. I wish I could have done them all. - Би тэднийг
хийчихсэн ч байсан болоосой.

Ирээдүй цаг илэрхийлэх бол "would" гэдэг үг хэрэглэнэ.
· He won`t help me. I wish he would help me. - Тэр надад туслаасай гэж би хүсэж байна.
· You`re making too much noise. I wish you would be quiet. - Чамайг чимээгүй байгаасай гэж
би хүсэж байна.
· You keep interrupting me. I wish you wouldn`t do that. - Чи үүнийг бүү хийгээсэй гэж би
хүсэж байна.

Анхаар! Зөвхөн Бодит бус нөхцөл илэрхийлж байгаа тохиолдолд I, he, she, it гэдэг
үгнүүдтэй were хэрэглэж болдог

Page 50


· I wish I were taller. - Би өндөр байсан ч болоосой.
· I wish it were Saturday today. - Өнөөдөр хагас сайн өдөр байсан ч болоосой.
· I wish the options were a little clearer. - Сонголтууд нь илүү ойлгомжтой ч байсан
болоосой.

Угтвар үгүүд

Угтвар үг нь нэр үг ба төлөөний нэр үгийг бусад үгтэй холбож өгөхөд хэрэглэгддэг ба зүг
чиг, цаг хугацаа, байрлал зэргийг илтгэдэг.

· Чиглэл заасан: Put your bags under the desk.: Under the desk гэсэн үг нь тороо хаана
тавихыг зааж өгч байна.

· Цаг заасан: During Christmas break I will visit with my family. During Christmas break,
гэсэн хэллэг зочлох гэсэн үйлдэл хэзээ болохыг зааж байна.

· Байрлал заасан: I buy my groceries in Nomin : In Nomin гэсэн хэллэг хүнсний зүйлээ
хаанаас авдагийг зааж өгч байна.

Анхаар! Албан ѐсны бичиг баримт яриа хэлэлцээрт угтвар үгийг өгүүлбэрийн төгсгөлд
тавихаас зайлсхийдэг. Харин энгийн ярианд түгээмэл хэрэглэгддэг юм байна. Энэ нь
тухайн үйл үг хэлц үйл үг болж угтвар үгтэй хамт орж байж утгаа илэрхийлдэг учир ийм
байдал гардаг. /Хэлц үйл үг буюу Phrasal verbs хичээлийг харна уу/

Энгийн
This is the argument he disagreed with.

Албан
This is the argument with which he disagreed.

Зарим хэлц үйл үгийн хувьд ийм боломж байдаггүй.

He wants to go in.
The mayor was well thought of
The results may be worth worrying about.

Нийлмэл угтвар үгнүүд

Page 51


Угтвар үг утга Жишээ монголоор

According ийм юмны дагуу, энд according to the
гэрээнд заасны дагуу
to тэнд дурьдсанаар contract

ямар нэгэн зүйлийн got to the airport a head Бусдаасаа түрүүлж нисэх
Ahead of
түрүүнд нь of others. буудал дээр очсон.

get along with ангийнхантайгаа сайн
Along with ямар нэгэн юмтай хамт
classmates well харьцаатай байх.

Apart from a few
Apart хэдэн зураасыг эс тооцвол
үүнээс гадна, эс тооцох scratches, the car was
from машин ямарч эвдрэлгүй юм.
undamaged

ямар нэгэн зүйлийн
As for as for me миний хувьд.
хувьд

ямар нэгэн зүйлийн candidates were chosen нэр дэвшигчид чадварынхаа
As to
дагуу as to their ability дагуу сонгогдсон.

Aside from a mild
жаахан халууныг эс тооцвол
Aside from үүнээс гадна, эс тооцох fever, the patient feels
өвчтөний бие зүгээр байна.
fine

ямар нэгэн зүйлээс
Because of because of the rain борооноос шалтгаалж.
шалтгаалж

Instead of instead of going out гадагшаа гарахын оронд.
оронд

Next to зэрэгцээ, хажууд next to the bank банкны хажууд.

Out of дотроос гадагшаа jump out of the window цонхноос гадагш үсрэх

тэгснээр, ямар нэгэн
Thanks to thanks to this decision энэ шийдвэрийг гаргаснаар
зүйлийн тусламжтайгаар

Түгээмэл гаргадаг алдаанууд

Page 52


Буруу Зөв Утга

apologize
apologize for уучлал гуйх
about

bored of bored with Уйдах

capable to capable of хучин чадалтай байх

concerned to, concerned about, over,
бодож үзэх
on with

in search for in search of эрж хайх

юмнаас хамааралгүй
independent independent of
байх

interested
interested in Сонирхох
about

толгой нь эргэсэн
puzzled on puzzled at, by
гайхсан

similar with similar to адилхан байх

Өвөрмөц утга бүхий угтвар үгнүүд
Заримдаа угтвар үгнүүд нийлж өвөрмөц утга бүхий угтвар үгсийг үүсгэдэг.

· We ran across Dr. Magnotto on the way to the bookstore.
· Calvin dropped in on his advisor this morning.
· Ann told me to look her up when I got to Seattle.

Цаг заасан угтвар үг

Угтвар үг Хэрэглээ Жишээ

сарын нэрний өмнө in July; in September

in жил in 1985; in 1999

улирал in summer; in the summer of 69

Page 53


in the morning; in the afternoon; in the
өдрийн хэсэг
evening

үргэлжилсэн хугацаа in a minute; in two weeks

өдрийн хэсэг at night

цаг хэлэх at 6 o`clock; at midnight
at
баяр at Christmas; at Easter

зарим цаг заасан хэллэг at the same time

гаригийн өдрүүд on Sunday; on Friday

огноо on the 25th of December*

on on Good Friday; on Easter Sunday; on my
баярын өдөр
birthday

өдрийн хэсгийг тусгайлан
on the morning of September the 11th*
тодорхойлж хэлэх

after ямар нэгэн зүйлийн дараа after school

ago ямар нэгэн хугацааны өмнө 6 years ago

before ямар нэгэн юмны өмнө before Christmas

between заасан хоѐр хугацааны хооронд between Monday and Friday

by ямар нэгэн хугацааны үеэр by Thursday

during ямар нэгэн хугацааны дундуур during the holidays

for ямар нэгэн хугацааны турш for three weeks

from ... to from Monday to Wednesday
from... нэг цэгээ нөгөө цэг хүртэл from Monday till Wednesday
till/until from Monday until Wednesday

хэдэн минут өнгөрч байгааг
past 23 minutes past 6 (6:23)
хэлэх

Page 54


since ямар нэгэн хугацаанаас хойш since Monday

till tomorrow
till/until ямар нэгэн хугацаа хүртэл
until tomorrow

тэдэн цаг болтол тэдэн минут
to 23 minutes to 6 (5:37)
дутуу байгааг

үргэлжлэх цаг илэрхийлэх ба up to 6 hours a day : өдөрт 6 хүртлэх
up to
тэдэн цаг хүртэл цагийн турш

within ямар нэгэн хугацаанд багтаж within a day

Байр ба чиглэл заасан угтвар үгнүүд

Угтвар үг Хэрэглээ Жишээ

The picture hangs above my bed. Зургийг миний
орны дээр өлгөсөн. : зураг миний орны дээр
ямар нэгэн зүйлийн дээр ханан дээр өлгөөтэй байгаа.
above
байрлалтай
The picture is on my bed. Зураг миний орон
дээр байна. : зураг миний орон дээр тавиатай
байгаа.
You mustn`t go across this road here.- та
ямар нэгэн зүйлийн нэг
энүүгээр зам хөндлөн гарч болохгүй
across талаас нөгөө тал руу
There isn`t a bridge across the river. Энэ гүүрэн
хөндлөн гарах
дээгүүр хөндлөн гарсан гүүр байхгүй байна

The cat ran after the dog. - муур нохойны
after дагах хойноос гүйсэн
After you. - таны дараа

ямар нэгэн зүйлийг The bird flew against the window. - шувуу цонх
against
чиглэх уруу нисэж ирсэн.

along дагуу They`re walking along the beach.

among бүлэг зүйлийн дунд I like being among people.

around тойроод, тойрог We`re sitting around the campfire.

Page 55


хэлбэртэй

ямар нэгэн зүйлийн ар
behind Our house is behind the supermarket.
талд

доогуур байрласан гэсэн
below Death Valley is 86 metres below sea level.
санаа агуула

beside хажууд Our house is beside the supermarket.

Our house is between the supermarket and the
between хоѐр юмны дунд
school.

by ойролцоо He lives in the house by the river.

close to ойр Our house is close to the supermarket.

дээрээс доошоо чиглэсэн
down He came down the hill.
үйлдэл

ямар нэгэн цэгээс холдож
from Do you come from Tokyo?
явах үйлдэл

ямар нэгэн зүйлийн чанх
in front of Our house is in front of the supermarket.
урд

inside дотор талд You shouldn`t stay inside the castle.

гаднаас дотогш орсон
into You shouldn`t go into the castle.
үйлдэл

near ойролцоо Our house is near the supermarket.

next to хажууд Our house is next to the supermarket.

ямар нэгэн юмнаас салж
off The cat jumped off the roof.
тасарсан үйлдэл

ямар нэгэн зүйл дээр
буух үйлдэл: үйлдэл ямар
onto
нэгэн зүйлийн дээдталын The cat jumped onto the roof.
гадаргууг чиглэсэн байна

Page 56


opposite эсрэг талд нь Our house is opposite the supermarket.

out of дотроос гадагш чиглэсэн The cat jumped out of the window.

outside гадна талд Can you wait outside?

over The cat jumped over the wall.
дээгүүр нь давж гарах

ямарнэгэн зүйлийн
past Go past the post office.
хажуугаар өнгөрч гарах.

round тойроод, тойрсон We`re sitting round the campfire.

going from one point to the
through You shouldn`t walk through the forest.
other point

I like going to Australia.
ямар нэгэн зүйл уруу
to
чиглэсэн. Can you come to me?
I`ve never been to Africa.

ямар нэгэн юм руу
towards They walk towards the castle.
орох/нэтрэх

ямар нэгэн зүйлийн яг
under The cat is under the table.
доор нь

up Доороос дээшээ He went up the hill.

Байрлал заах at, in, on

Угтвар үг Жишээ

We sit in the room.

I see a house in the picture.
in
There are trouts in the river.

He lives in Paris.

Page 57


I found the picture in the paper.

He sits in the corner of the room.

He sits in the back of the car.

We arrive in Madrid.

He gets in the car.

She likes walking in the rain.

My cousin lives in the country.

There are kites in the sky.

He plays in the street. (BE)

She lives in a hotel.

The boys stand in a line.

There is a big tree in the middle of the garden.

He is in town.

I have to stay in bed.

The robber is in prison now.

She sits at the desk.

Open your books at page 10.

The bus stops at Graz.
at
I stay at my grandmother`s.

I stand at the door.

Look at the top of the page.

Page 58


The car stands at the end of the street.

You mustn`t park your car at the front of the school.

Can we meet at the corner of the street?

I met John at a party.

Pat wasn`t at home yesterday.

I study economics at university.

The childen are at gandmother`s.

He`s looking at the park.

He always arrives late at school.

The map lies on the desk.

The picture is on page 10.

The photo hangs on the wall.

He lives on a farm.

Dresden lies on the river Elbe.

Men`s clothes are on the second floor.
on
He lives on Heligoland.

The shop is on the left.

My friend is on the way to Moscow.

Write this information on the front of the letter.

When she was a little girl people saw unrealistic
cowboy films on television.

Page 59


Mixed Conditionals

Үйл үг нь ногоон бол илэрхийлж байгаа цаг нь БОДИТ БУС ОДОО ЦАГ

Үйл үг нь улаан бол илэрхийлж байгаа цаг нь БОДИТ БУС ӨНГӨРСӨН ЦАГ
Үйл үг нь цэнхэр бол илэрхийлж байгаа цаг нь БОДИТ БУС ИРЭЭДҮЙ ЦАГ

Өнгөрсөн Одоо

Жишээ нь:

If I had won the lottery, I would be rich.
But I didn`t win the lottery in the past and I am not rich now.
If I had taken French in high school, I would have more job opportunities.
But I didn`t take French in high school and I don`t have many job opportunities.
If she had been born in the United States, she wouldn`t need a visa to work here.
But she wasn`t born in the United States and she does need a visa now to work here.

Өнгөрсөн Ирээдүй

Жишээ нь:

Page 60


If she had signed up for the ski trip last week, she would be joining us tomorrow.
But she didn`t sign up for the ski trip last week and she isn`t going to join us tomorrow.
If Mark had gotten the job instead of Joe, he would be moving to Shanghai.
But Mark didn`t get the job and Mark is not going to move to Shanghai.
If Darren hadn`t wasted his Christmas bonus gambling in Las Vegas, he would go to
Mexico with us next month.
But Darren wasted his Christmas bonus gambling in Las Vegas and he won`t go to
Mexico with us next month.


Жишээ нь:

If I were rich, I would have bought that Ferrari we saw yesterday.
But I am not currently rich and that is why I didn`t buy the Ferrari yesterday.
If Sam spoke Russian, he would have translated the letter for you.
But Sam doesn`t speak Russian and that is why he didn`t translate the letter.
If I didn`t have to work so much, I would have gone to the party last night.
But I have to work a lot and that is why I didn`t go to the party last night.

Одоо Ирээдүй

Жишээ нь:

If I didn`t have so much vacation time, I wouldn`t go with you on the cruise to Alaska
next week.
But I do have a lot of vacation time and I will go on the trip next week.
If Cindy were more creative, the company would send her to New York to work on the
new advertising campaign.
But Cindy is not creative and the company won`t send her to New York to work on the
new campaign.
If Dan weren`t so nice, he wouldn`t be tutoring you in math tonight.
But Dan is nice and he is going to tutor you tonight.

Ирээдүй Өнгөрсөн

Жишээ нь:

If I weren`t going on my business trip next week, I would have accepted that new
assignment at work.
But I am going to go on a business trip next week, and that is why I didn`t accept that
new assignment at work.
If my parents weren`t coming this weekend, I would have planned a nice trip just for the
two of us to Napa Valley.

Page 61


But my parents are going to come this weekend, and that is why I didn`t plan a trip for
the two of us to Napa Valley.
If Donna weren`t making us a big dinner tonight, I would have suggested that we go to
that nice Italian restaurant.
But she is going to make us a big dinner tonight, and that is why I didn`t suggest that we
go to that nice Italian restaurant.

Ирээдүй Одоо

Жишээ нь:

If I were going to that concert tonight, I would be very excited.
But I am not going to go to that concert tonight and that is why I am not excited.
If Sandy were giving a speech tomorrow, she would be very nervous.
But Sandy is not going to give a speech tomorrow and that is why she in not nervous.
If Seb didn`t come with us to the desert, everyone would be very disappointed.
But Seb will come with us to the desert and that is why everyone is so happy.

Third Conditional – Нөхцөлт өгүүлбэр III

Нөхцөлт өгүүлбэр нь үндсэн 2 хэсгээс бүтдэг :

- Гол өгүүлбэр

- Нөхцөл заасан өгүүлбэр

Энэ төрлийн өгүүлбэрүүдийн илэрхийлдэг гол санаа нь нөхцөл заасан хэсэгт гаргаж
байгаа нөхцөл нь биелэвэл гол өгүүлбэрт заасан үйлдэл биелэгдэх тухай байдаг. Нөхцөл
заасан хэсгийг if гэсэн үгийн тусламжтайгаар илэрхийлдэг.

Хэрэв чи цагтаа ирсэн бол бид нислэгнээсээ хоцрохгүй байх байсан гол өгүүлбэрийн
доогуур зурав

If you came on time we would not miss the flight

Нөхцөлт өгүүлбэрийн нөхцөлөөс нь хамаарч бодит ба бодит бус нөхцөлтэй гэж 2
ангилдаг. Мөн илэрхийлж байгаа цагаас нь хамаарч Нэгдүгээр, хоѐрдугаар, гуравдугаар
төрлийн нөхцөлт өгүүлбэр гэж ангилдаг.

Page 62


Гуравдугаар төрлийн нөхцөлт өгүүлбэрийн нөхцөл нь ямагт бодит бус байдаг. Нөхцөл нь
өнгөрсөнд биелэгдэх боломжгүй нөхцөл байсан ба хэрэв энэ нөхцөл биелtсэн байсансан
бол ямар нэгэн юм хийчихсэн байх байсан гэсэн утгатай. өгүүлбэрүүд байдаг.

[if + past perfect ][would have + үйл үг + ed] гэсэн бүтэцтэй байдаг. Өнгөрсөн цагийн
утга илэрхийлдэг

[if + past perfect] [perfect conditional]

If I had studied harder, I would have passed the exam. - Хэрэв би хичээлээ сайн давтдаг
байсансан бол шалгалтаа өгчихсөн байх байсан. : Хэдийгээр үйл үгийн цаг нь past perfect
байгаа боловч илэрхийлж буй цаг нь өнгөрсөн цаг байна

If I had had the money, I would have bought this Audi. : мөнгөгүй учраас энэ машиныг
аваагүй

If you had driven more carefully, you would not have had an accident. : машинаа
болгоомжтой барьж байгаагүй учир осол гарсан

If we had played a little better, we could have won the game. : бид сайн тоглоогүй учир
хожигдсон

If I had owned a car, I would have driven to work. But I didn`t own one, so I took the
bus.
She would have traveled around the world if she had had more money. But she didn`t
have much money, so she never traveled.
I would have read more as a child if I hadn`t watched so much TV. Unfortunately, I did
watch a lot of TV, so I never read for entertainment.
Mary would have gotten the job and moved to Japan if she had studied Japanese in
school instead of French.
If Jack had worked harder, he would have earned more money. Unfortunately, he was
lazy and he didn`t earn much.
A: What would you have done if you had won the lottery last week?
B: I would have bought a house.
A: What city would you have chosen if you had decided to move to the United States?
B: I would have chosen Seattle.

Баймж үг

would have + can = could have

would have + shall = should have

would have + may = might have

Page 63


Жишээ нь:

If I had gone to Egypt, I could have learned Arabic.
If she had had time, she might have gone to the party.

If I had had more time, I could have exercised after work.
If he had invited you, you might have gone.

Second Conditional – Нөхцөлт өгүүлбэр II

Нөхцөлт өгүүлбэр нь үндсэн 2 хэсгээс бүтдэг:



байгаа нөхцөл нь биелвэл гол өгүүлбэрт заасан үйлдэл биелэгдэх тухай байдаг. Нөхцөл
заасан хэсгийг if гэсэн үгийн тусламжтайгаар илэрхийлдэг.

Хэрэв чи цагтаа ирсэн бол бид нислэгнээсээ хоцрохгүй байх байсан гол өгүүлбэрийн
доогуур зурав

If you came on time we would not miss the flight


Page 64


Хоѐрдугаар төрлийн нөхцөлт өгүүлбэрийн нөхцөл нь ямагт бодит бус байдаг. Нөхцөл нь
ирээдүйд биелэгдэх боломж огт байдаггүй. Бодит бус нөхцөлийг ямагт өнгөрсөн цагаар
илэрхийлдэг.

[if + өнгөрсөн цаг][would+үйл үг]

[If ... Simple Past ..., ... would + verb ...]

[... would + verb ... if ... Simple Past ...] нөхцөл заасан өгүүлбэр ба гол өгүүлбэр өмнө хойно
байх нь чухал бус.

Жишээ нь:

If I owned a car, I would drive to work. But I don`t own a car.
She would travel around the world if she had more money. But she doesn`t have much
money.
I would read more if I didn`t watch so much TV.
Mary would move to Japan if she spoke Japanese.
If they worked harder, they would earn more money.
A: What would you do if you won the lottery?
B: I would buy a house.
A: Where would you live if you moved to the U.S.?
B: I would live in Seattle.

Хэдийгээр эдгээр өгүүлбэрүүдийн үйл үг нь өнгөрсөн цаг дээр хувирсан байгаа боловч
илэрхийлж байгаа санаа нь одоо эсвэл ирээдүй цагийг илэрхийлсэн.

If I owned a car, I would drive to work. But I don`t own a car. Энэ өгүүлбэрээс харахад үйл
үгнүүд нь өнгөрсөн цаг дээр хувирсан байна.

Хэрвээ надад машин байсан бол би ажил уруугаа машинаар явдаг байх байсан. Гэхдээ
надад машин байхгүй - Өгүүлбэрийн илэрхийлж байгаа санаа нь одоо цаг. Учир нь одоо
машин байсан бол энэ нөхөр машинаар явах байсан.

I would stay at home if i did not have to work tomorrow - Хэрэв би маргааш ажиллахгүй
байсан бол гэртээ байх байсан. : өгүүлбэрийн цагууд өнгөрсөн цаг дээр хувирсан байгаа
боловч илэрхийлж байгаа санаа нь ирээдүй цаг байна.

Анхаар! If I were ...

Зөвхөн бодит бус нөхцөл үүсгэн ярьж байгаа тохиолдолд were гэдэг үгийг бүх төлөөний
нэртэй хамт хэрэглэж болдог. Гэхдээ was гэдэг үгийг олон тоотой хэрэглэж болохгүй.

Жишээ нь:

Page 65


If he were French, he would live in Paris.
If she were rich, she would buy a yacht.
I would play basketball if I were taller.
I would buy that computer if it were cheaper.

First Conditional – Нөхцөлт өгүүлбэр I

Нөхцөлт өгүүлбэр нь үндсэн 2 хэсгээс бүтдэг :



байгаа нөхцөл нь биелвэл гол өгүүлбэрт заасан үйлдэл биелэгдэх тухай байдаг. Нөхцөл
заасан хэсгийг if гэсэн үгийн тусламжтайгаар илэрхийлдэг

Хэрэв чи цагтаа ирвэл бид нислэгнээсээ хоцрохгүй гол өгүүлбэрийн доогуур зурав

If you come on time we will not miss the flight


Page 66


Нэгдүгээр төрлийн нөхцөлт өгүүлбэрийн нөхцөл нь ямагт бодит байдаг. Нөхцөл нь
ирээдүйд биелэгдэж болох магадлал байвал тухайн нөхцөлийг бодит гэж үздэг. Бодит
нөхцөлийг одоо цагаар илэрхийлдэг. Хэрэв нөхцөл нь бодит бус бол нөхцөл нь ямагт
өнгөрсөн цагаар илэрхийлэгддэг ѐстой.

[if + одоо цаг][ирээдүй цаг]

If you come on time - нөхцөл заасан хэсэг

we will not miss the flight - гол өгүүлбэр

If I have the money, I will buy this car.
If it`s sunny, we`ll go to the park.
Peter will be sad if Susan leaves.
If you cook dinner, I`ll wash the dishes.

[if /when + одоо цаг][одоо цаг] гэсэн бүтэц байдаг ба энэ нь байнга болдог нөхцөл
байдлыг илэрхийлдэг.

If I go to a friends house for dinner, I usually take a bottle of wine or some flowers.
When I have a day off from work, I often go to the beach.
If the weather is nice, she walks to work.
Jerry helps me with my homework when he has time.
I read if there is nothing on TV.
A: What do you do when it rains?
B: I stay at home.
A: Where do you stay if you go to Sydney?
B: I stay with my friends near the harbor.

A: What do you do when it rains?
B: I stay at home. Энэ жишээн дээр харахад нөхдүүд байнга болдог зүйлийн тухай ярьж
байна.

А: Та бороо орвол яадаг вэ?

В: Би гэртээ үлддэг

Харин

A: What will you do if it rains?
B: I will stay at home. Энэ жишээн дээр бороо орох гэдэг нь ойрын ирээдүйд болох үйлдэл
байгаа тул First Conditional ашигласан байна.

Page 67


Should

Should

"Should" нь санал зөвлөгөө өгөхөд хэрэглэгддэг ба зарим тохиолдолд үүрэг хариуцлага,
ямар нэгэн зүйлийг болох тухай хүлээлтийг илэрхийлж болно

Жишээ нь:

When you go to Berlin, you should visit the palaces in Potsdam. - Та Берлинд очвол
Подстамын ордонд очиж үзсэн дээр : санал
You should focus more on your family and less on work. - Та ажлаасаа илүү гэр бүлдээ
санаа тавьсан нь дээр : зөвлөгөө
I really should be in the office by 7:00 AM. - Би өглөөний 7 цагт ажил дээрээ байх
хэрэгтэй : үүрэг хариуцлага
By now, they should already be in Dubai. - Одоо тэд аль хэдийн Дубайд очсон байх
ѐстой : хүлээлт

Page 68


"Should" ыг Одоо, Өнгөрсөн, ирээдүй цаг дээр хэрэглэх .

Ирээдүй

1. Sarah shouldn`t smoke so much. It`s
1. People with high cholesterol
not good for her health.
should eat low-fat foods.
2. Sarah shouldn`t have smoked so
2. Frank should have eaten low-fat
should much. That`s what caused her health
foods. That might have prevented
Санал зөвлөгөө problems.
his heart attack.
3. Sarah shouldn`t smoke when she visits
3. You really should start eating
Martha next week. Martha hates when
better.
people smoke in her house.

I should be at work before 9:00.

should We should return the video before үгүйсгэсэн хэлбэр дээр
Үүрэг хариуцлага the video rental store closes. хэрэглэгддэггүй

1. Susan should be in New York
by now.
1. Susan shouldn`t be in New York yet.
should 2. Susan should have arrived in
2. Susan shouldn`t have arrived in New
ямар нэгэн зүйлийг New York last week. Let`s call her
York until yesterday.
болох тухай and see what she is up to.
хүлээлт
3. Susan shouldn`t arrive in New York
3. Susan should be in New York
until next week.
by next week. Her new job starts
on Monday.

Page 69


Would ба өнгөрсөн дэх ирээдүй цаг

Would ба өнгөрсөн дэх ирээдүй цаг

Ерөнхий дөө "Would" гэсэн баймж үг дараах хэлбэрээр хэрэглэгддэг:

- Нөхцөлт өгүүлбэрт

- "will" гэдэг үгийн өнгөрсөн цагийн хэлбэр

- өнгөрсөнд давтан хийдэг байсан үйлдэл

Жишээ нь:

If he were an actor, he would be in adventure movies. - Хэрэв тэр жүжигчин байсан
бол тэр адал явдалт кинонд тоглох байсан : нөхцөлт өгүүлбэр /Second Conditional
хичээлийн харна уу/
I knew that she would be very successful in her career. Тэр эмэгтэй ажил хөдөлмөртөө
их амжилт гаргана гэдгийг тэр мэдэж байсан : "will" гэдэг үгийн өнгөрсөн цаг

Page 70


When they first met, they would always have picnics on the beach. : Бид анх танилцаж
байхдаа дандаа наран шарлагын газар очдог байсан : энэ хэлбэр "used to" гэсэн
хэлбэртэй ижил

"Would" -г одоо өнгөрсөн ирээдүй цаг дээр хэрэглэх

Ирээдүй

1. If I were president, I would cut the cost
1. If I were president, I would not
of education. - Хэрэв би ерөнхийлөгч
raise taxes. Хэрэв би ерөнхийлөгч
байсан бол боловсролын өртөгийг
байсан бол татварыг нэмэхгүй
бууруулах байсан
байх байсан
2. If I had been president, I would have cut
2. If I had been president, I would
the cost of education. - Хэрэв би
would not have raised taxes. - Хэрэв би
ерөнхийлөгч байсансан бол
нөхцөлт ерөнхийлөгч байсансан бол
боловсролын өртөгийг бууруулчихсан
өгүүлбэрт татварыг нэмэхгүй байх байсан
байх байсан
3. If I were president, I would not
3. If I were elected president next year, I
sign the tax increase next week. -
would cut the cost of education. Хэрэв би
Хэрэв би ерөнхийлөгч байсан бол
ирэх жилийн сонгуулиар сонгогдох
ирэх долоо хоногт татварыг
байсан бол боловсролын өртөгийг
нэмэхгүй байх байсан
бууруулах байсан

I said I would help you. - Би чамд
туслана гэж хэлсэн шүү дээ /I will help
would you/ I said I wouldn`t help you.
"will" -н
өнгөрсөн He told me he would be here before 8:00. He told me he would not be here
хэлбэр - Тэр надад 8 цагаас өмнө энд ирнэ гэж before 8:00.
хэлсэн /Анх хэлэгдсэн байдал нь : I will
be here before 8:00/

would When I was a kid, I would always go to When I was a kid, I wouldn`t go into
өнгөрсөнд the beach. - Би хүүхэд байхдаа дандаа the water by myself. - Би хүүхэд
давтан хийдэг наран шарлагын газарт очдлг байсан /I байхдаа ус руу ганцаараа явдаггүй
байсан зүйл used to go to the beach/ байсан

Page 71


When he was young, he would always do When he got older, he would never
his homework. do his homework. - Тэр том болоод
гэрийн даалгавраа хийхээ больсон

Өнгөрсөн дэх ирээдүй цаг

Ямарваа нэгэн зүйлийг ирээдүйд хийх тухай, ямар нэгэн зүйл ирээдүйд болох тухай
өнгөрсөнд ярьж байгаа тохиолдолыг FUTURE IN THE PAST буюу өнгөрсөн дэх ирээдүй
цаг гэдэг.

Энгийн ирээдүй цаг дээр "will" гэдэг үгийн илэрхийлдэг санаа "would" гэдэг үгийн
тусламжтай тэр чигээрээ гарах ба мөн "going to" -гийн илэрхийлдэг санаа "was going to"
гэдэг үгийн тусламжтайгаар тэр чигээрээ гарна.
Жишээ нь:

I told you he was going to come to the party. - Тэр ирэх гэж байсан гэж би чамд
хэлсэн шүү дээ : төлөвлөсөн үйлдэл
I knew Julie would make dinner. Жюли оройн хоол хийнэ гэж би мэдэж байсан :
тухайн үед Жюли хоол хийнэ гэж шийдвэр гаргасан.
Jane said Sam was going to bring his sister with him, but he came alone. - Жейн Самыг
эмэгтэй дүүгээ дагуулж ирнэ гэсэн гэж хэлсэн боловч тэр ганцаараа ирсэн :
төлөвлөсөн үйлдэл
I had a feeling that the vacation was going to be a disaster. - Энэ амралт шал утгагүй
болно гэдгийг би мэдэрч байсан : ирээдүйд болох зүйлийг урьдчилан хэлсэн.
He promised he would send a postcard from Egypt. - Тэр Египетээс ил захидал
явуулна гэж амласан : өнгөрсөнд нэг мөч дээр ирээдүйд хийх үйлийн тухай
шийдвэр гаргасан.

May ба might

May

"May" ихэнхдээ эргэлзээтэй байдлыг илэрхийлдэг. Мөн зөвшөөрөл өгөх ба зөвшөөрөл
хүсэхэд хэрэглэгддэг.

Жишээ нь:

Cheryl may be at home. - Шэрил гэртээ байж магадгүй. : эргэлзээтэй байдал

Page 72


Johnny, you may leave the table when you have finished your dinner. - Жонни, хоолоо идээд
дууссан бол ширээнээс босож болно : зөвшөөрөл өгөх

May I use your pen? - Би таны үзгийг хэрэглэж болох уу? : зөвшөөрөл хүсэх

"May" -г одоо, өнгөрсөн, ирээдүй цаг дээр хэрэглэх

Баймж үг
1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй

1. Jack may be upset. I can`t really tell 1. Jack may not be upset. Perhaps he is
if he is annoyed or tired. tired.
may
2. Jack may have been upset. I couldn`t 2. Jack may not have been upset.
эргэлзээтэй
really tell if he was annoyed or tired. Perhaps he was tired.
байдал
3. Jack may get upset if you don`t tell 3. Jack may not get upset, even if you
him the truth. tell him the truth

1. You may leave the table now that
1. You may not leave the table. You`re
you`re finished with your dinner.
not finished with your dinner yet.
2. "BE ALLOWED TO" болж
may 2. "BE ALLOWED TO" болж хувирна
хувирна
зөвшөөрөл You were not allowed to leave the table
You were allowed to leave the table
өгөх because you hadn`t finished your dinner.
after you finished your dinner.
3. You may not leave the table until you
3. You may leave the table when you
are finished with your dinner.
finish your dinner.

may May I borrow your eraser?
зөвшөөрөл Үгүйсгэсэн хэлбэр байхгүй
хүсэх May I make a phone call?

Might

"Might" ихэнхдээ эргэлзээтэй байдлыг илэрхийлэх, нөхцөлт өгүүлбэрт хэрэглэгддэг.
Үүнээс гадна санал хүсэлт гаргахад хэрэглэгддэг.

Жишээ нь:

Page 73


Your purse might be in the living room. Магадгүй таны цүнх том өрөөнд байгаа байх :
эргэлзээтэй байдал

If I didn`t have to work, I might go with you. Хэрэв би ажиллах шаардлагагүй байсан бол
магадгүй тантай хамт явах байсан байх : нөхцөлт өгүүлбэр

You might visit the botanical gardens during your visit. Та аялалынхаа үеэр ургамал
судлалын цэцэрлэгт зочилж очвол зүгээр : санал болгох

Might I borrow your pen? - Би таны үзэгийг хэрэглэж болох уу? хүсэлт

"Might" -г одоо, өнгөрсөн, ирээдүй цаг дээр хэрэглэх

Баймж үг 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. =

1. She might be on the bus. I think her 1. She might not be on the bus.
car is having problems. She might be walking home.

2. She might have taken the bus. I`m 2. She might not have taken the
might
not sure how she got to work. bus. She might have walked
эргэлзээтэй байдал
home.
3. She might take the bus to get home.
I don`t think Bill will be able to give 3. She might not take the bus.
her a ride. She might get a ride from Bill.

1. If I entered the contest, I might
1. Even if I entered the contest, I
actually win.
might not win.
2. If I had entered the contest, I might
might 2. Even if I had entered the
actually have won.
нөхцөлт өгүүлбэрт contest, I might not have won.
3. If I entered the contest tomorrow, I
3. Even if I entered the contest
might actually win. Unfortunately, I
tomorrow, I might not win.
can`t enter it.

1. Одоо цагийн хэлбэр байхгүй 1. Одоо цагийн хэлбэр байхгүй
might
санал 2. You might have tried the cheese 2. Өнгөрсөн цагийн хэлбэр
cake. бараг хэрэглэгддэггүй

Page 74


3. You might try the cheesecake. 3. You might not want to eat the
cheese cake. It`s very calorific.

might
хүсэлт Might I have something to drink?
Үгүйсгэсэн хэлбэр бараг
хэрэглэгддэггүй
(Америк англи хэлэнд Might I borrow the stapler?
бага хэрэглэгддэг)

Анхаар! "Could not" ба "Might not"

"Could not" ямар нэгэн зүйл хийгдэх боломжгүй тухай

"Might not" ямар нэгэн зүйл хийгдэх эсэхийг мэдэхгүй ба эргэлзсэн санаа.

Жишээ:

Jack might not have the key. Магадгүй Жэкт түлхүүр байхгүй байх.

Jack could not have the key. Жэкт түлхүүр байх боломжгүй.

Can ба could

Англи хэлэнд "Can" гэдэг үг модал буюу баймж үгийн үүргээр их хэрэглэгддэг. Өөрөөр
хэлбэл энэ үг нь өөрөө туслах үйл үгийн үүргээр хэрэглэгдэж болох ба өөрийн утгаа
давхар илэрхийлж байдаг. Илэрхийлдэг утгууд нь : ямар нэгэн зүйл хийж чадах ба
чадахгүй тухай, боломж, хүсэлт зөвшөөрөл.

Page 75


Жишээ нь:

I can ride a horse. - Би морь унаж чадна : чадвар

We can stay with my brother when we are in Paris. - Бид Парист миний дүүгийнд байж болно
: боломж

She cannot stay out after 10 PM. - Тэр 10 цагаас оройтож болохгүй : зөвшөөрөл

Can you hand me the stapler? - Үдээсний машин дөхүүлээд өгч чадах уу? : хүсэлт

Any child can grow up to be president. - Ямар ч хүүхэд өсөж том болоод Ерөнхийлөгч болж
болно : боломж

"Can" -ыг одоо өнгөрсөн ба ирээдүй цаг дээр хэрэглэх

Баймж үг

1. I can speak Chinese.
1. I can`t speak Swahili.
2. Өнгөрсөн цаг дээр "COULD"
болж хувирна. 2. Өнгөрсөн цаг дээр "COULD"
I could speak Chinese when I was a болж хувирна.
can kid. I couldn`t speak Swahili.
чадвар
3. Ирээдүй цаг дээр "BE ABLE TO" 3. Ирээдүй цаг дээр "BE ABLE TO"
болж хэрэглэгддэг болохыг болж хэрэглэгддэг болохыг
анхаарна уу. анхаарна уу.
I will be able to speak Chinese by the I won`t be able to speak Swahili.
time I finish my course.

1. With a burst of adrenaline, people 1. Even with a burst of adrenaline,
can pick up cars. people can`t pick up something that
heavy.
can 2. Энэ тохиолдолд өнгөрсөн цаг
ability during a дээр "BE ABLE TO" болж хувирна. 2. Энэ тохиолдолд өнгөрсөн цаг
specific event With a sudden burst of adrenaline, he дээр "BE ABLE TO" болж
was able to lift the car off the child`s хувирна.
leg. Even the weight lifter, couldn`t lift
the car off the child`s leg.

Page 76


3. Энэ тохиолдолд ирээдүй цаг дээр
"BE ABLE TO" болж хувирна. 3. Энэ тохиолдолд өнгөрсөн цаг
With a sudden burst of adrenaline, he дээр "BE ABLE TO" болж
will be able to lift the car. хувирна.
Even three men working together
won`t be able to lift the car.

1. I have some free time. I can help 1. I don`t have any time. I can`t help
her now. her now.

2. Өнгөрсөн цаг дээр "BE ABLE 2. Өнгөрсөн цаг дээр "BE ABLE
TO" болж хувирна. TO" болж хувирна.
can I had some free time yesterday. I was I didn`t have time yesterday. I wasn`t
боломж able to help her at that time. able to help her at that time.

3. Энэ тохиололд ирээдүй цаг дээр 3. Энэ тохиололд ирээдүй цаг дээр
"can" хэвээрээ хэрэглэгдэнэ. "can" хэвээрээ хэрэглэгдэнэ

I`ll have some free time tomorrow. I I won`t have any time later. I can`t
can help her then. help her then.
1. I can drive Susan`s car when she is 1. I can`t drive Susan`s car when she
out of town. is out of town.

2. Өнгөрсөн цаг дээр "BE 2. Өнгөрсөн цаг дээр "BE
ALLOWED TO" болж хувирна. ALLOWED TO" болж хувирна.
can I was allowed to drive Susan`s car I wasn`t allowed to drive Susan`s car
зөвшөөрөл while she was out of town last week. while she was out of town last week.

3. Энэ тохиололд ирээдүй цаг дээр 3. Энэ тохиололд ирээдүй цаг дээр
"can" хэвээрээ хэрэглэгдэнэ "can" хэвээрээ хэрэглэгдэнэ

I can drive Susan`s car while she is I can`t drive Susan`s car while she is
out of town next week. out of town next week.
Can I have a glass of water? Can`t I have a glass of water?

can Can you give me a lift to school? Can`t you give me a lift to school?
хүсэлт
Хүсэлтүүд ихэвчлэн ойрын Хүсэлтүүд ихэвчлэн ойрын
ирээдүйд хийгдэх үйлс байдаг ирээдүйд хийгдэх үйлс байдаг

Anyone can become rich and famous It can`t cost more than a dollar or two.
can
if they know the right people.
боломж ба
You can`t be 45! I thought you were
боломжгүй
Learning a language can be a real about 18 years old.

Page 77


байдал challenge.

"Could" нь дангаараа боломж, өнгөрсөнд ямар нэг зүйл хийж чадсан ба чадаагүй тухай,
болон санал хүсэлт гаргахад хэрэглэгддэг.

Жишээ:

Extreme rain could cause the river to flood the city. - Гэнэтийн хүчтэй борооноос болж гол
үерлэж хотийг ургаад аваад явчих боломжтой : possibility

Nancy could ski like a pro by the age of 11. - Нэнси 11 настай байхдаа мэргэжлийн цаначин
шиг цанаар гулгаж чаддаг байсан : past ability

You could see a movie or go out to dinner. Чи кино үзэх юм уу гадуур гарч хоолонд орж
болно шүү дээ : suggestion -

Could I use your computer to email my boss? Би таны компьютеээр даргадаа и-мэйл бичиж
болох уу? : request

We could go on the trip if I didn`t have to work this weekend. - Энэ амралтын өдрүүдээр
ажиллах шаардлагагүй байсан бол бид аялалаар явж болох байсан : нөхцөлт өгүүлбэрт
хэрэглэгдэх байдал

"Could" -ыг одоо өнгөрсөн ба ирээдүй цаг дээр хэрэглэх

Ирээдүй

1. John could be the one who stole the 1. Mary couldn`t be the one
money. who stole the money.

could 2. John could have been the one who stole 2. Mary couldn`t have been
боломж the money. the one who stole the money.

3. John could go to jail for stealing the 3. Mary couldn`t possibly go
money. to jail for the crime.

Page 78


1. Even if I had more time, I
1. If I had more time, I could travel around couldn`t travel around the
the world. world.
could

2. If I had had more time, I could have 2. Even if I had had more
нөхцөлт time, I couldn`t have traveled
өгүүлбэрт traveled around the world.
around the world.
хэрэглэгдэх
3. If I had more time this winter, I could
travel around the world. 3. Even if I had more time
this winter, I couldn`t travel
around the world.

1. Одоо цаг дээр хэрэглэгддэггүй

could 2. You could have spent your vacation in
Hawaii. Үгүйсгэсэн хэлбэр байхгүй
санал
3. You could spend your vacation in
Hawaii.

I could run ten miles in my twenties.
I couldn`t run more than a
I could speak Chinese when I was a kid. mile in my twenties.

Өнгөрсөн цаг дээр нэг удаа хийж чадсан I couldn`t speak Swahili.
could зүйлийн тухай зөвшөөрсөн хэлбэр дээр
өнгөрсөн цаг "Could" -г хэрэглэдэггүй. Харин оронд нь Өнгөрсөн цаг дээр нэг удаа
"BE ABLE TO"-г хэрэглэдэг. хийж чадаагүй зүйлийн
дээрх чадвар
тухай үгүйсгэсэн хэлбэр
Yesterday, I could lift the couch by myself. дээр "Could" -г хэрэглэдэг
Буруу
Yesterday, I couldn`t lift the
Yesterday, U was able to lift the couch by couch by myself. Зөв
myself. Зөв

Couldn`t he come with us?
Could I have something to drink?
could
хүсэлт Couldn`t you help me with
Could I borrow your stapler?
this for just a second?

Анхаар! "Could not" ба "Might not"

Page 79


"Could not" ямар нэгэн зүйл хийгдэх боломжгүй тухай

"Might not" ямар нэгэн зүйл хийгдэх эсэхийг мэдэхгүй ба эргэлзсэн санаа.

Жишээ:

Jack might not have the key. Магадгүй Жэкт түлхүүр байхгүй байх.

Jack could not have the key. Жэкт түлхүүр байх боломжгүй.

Page 80


Used to

Өнгөрсөнд байнга хийдэг байсан одоо хийдэггүй зүйлээ эсвэл ямар байсан одоо тийм биш
зүйлийг "used to" хэллэгийн тусламжтай илэрхийлдэг.

Jerry used to study English. - Жерри англи хэл үздэг байсан : одоо үздэггүй

Sam and Mary used to go to Mexico in the summer. - Сэм Марри хоѐр зун Мексик явдаг
байсан : одоо явдаггүй.

I used to start work at 9 o`clock. - Би 9 цагт ажиллаж эхэлдэг байсан : одоо үгүй

Christine used to eat meat, but now she is a vegetarian. - Кристин мах иддэг байсан ч тэр
одоо цагаан хоолтон болсон

I used to live in Paris. - Би Парист амьдардаг байсан : одоо амьдардаггүй

Sarah used to be fat, but now she is thin. - Сара их тарган байсан одоо тэр туранхай

George used to be the best student in class, but now Lena is the best. - Жорж ангийн хамгийн
сайн сурагч байсан одоо хамгийн сайн сурагч бол Лена.

Oranges used to cost very little in Florida, but now they are quite expensive. - Флоридад жүрж
их хямдхан байсан. Гэвч одоо нэлээд үнэтэй болсон.

"Used to" хэллэг ба Simple Past
Энгийн өнгөрсөн цаг ба "Used to" хэллэг хоѐр хоѐулаа өнгөрсөнд болсон үйлдлийг
илэрхийлдэг боловч "used to" хэллэгийн хувьд өнгөрсөнд давтагдан хийгдэж байсан
гэдгийг товойлгож өгдөг бол энгийн өнгөрсөн цаг үйлдлийг нэг удаа хийгдэхдээ бүрэн
гүйцэтгэж хийж дууссан тухай илэрхийлдэг.

She used to play the piano when she was a child . Тэр эмэгтэй хүүхэд байхдаа төгөлдөр хуур
тоглодог байсан : одоо тоглодоггүй

She played the piano yesterday - Тэр эмэгтэй өчигдөр төгөлдөр хуур тоглосон : энэ хүн одоо
ч бас тоглодог.

ACTIVE / PASSIVE

Энэ хэллэгийн хувьд идэвхтэй ба идэвхгүй хэв хэрэглэгдэж болно.

Page 81


Jerry used to pay the bills. - Жерри дандаа тооцоо хийдэг байсан : үйлийн эзнийг тодруулж
хэлсэн тул : Идэвхтэй

The bills used to be paid by Jerry. Тооцоо Жерригээр дандаа хийгддэг байсан : тооцоо
хийгддэг байсан гэдгийг тодруулсан тул : Идэвхгүй.

Анхаар!

Энэ хэллэгийн хувьд асуулт үгүйсгэсэн хэлбэр нэг их хэрэглэгдээд байдаггүй.

I used to play the guitar as a child : Би хүүхэд байхдаа гитар тоглодог байсан - одоо
тоглодоггүй

Did you use to play the guitar as a child? : бараг ингэж хэлдэггүй харин

Did you play the guitar as a child? гэж энгийн өнгөрсөн цагаар асуудаг.

Хариулахдаа

Yes, I used to play the guitar as a child эсвэл зүгээр шууд Yes, I did

No, I did not use to play the guitar as a child : гэж бараг хэлдэггүй харин

No, I did not play the guitar as a child

Page 82


Used to

Өнгөрсөнд байнга хийдэг байсан одоо хийдэггүй зүйлээ эсвэл ямар байсан одоо тийм биш
зүйлийг "used to" хэллэгийн тусламжтай илэрхийлдэг.

Jerry used to study English. - Жерри англи хэл үздэг байсан : одоо үздэггүй

Sam and Mary used to go to Mexico in the summer. - Сэм Марри хоѐр зун Мексик явдаг
байсан : одоо явдаггүй.

I used to start work at 9 o`clock. - Би 9 цагт ажиллаж эхэлдэг байсан : одоо үгүй

Christine used to eat meat, but now she is a vegetarian. - Кристин мах иддэг байсан ч тэр
одоо цагаан хоолтон болсон

I used to live in Paris. - Би Парист амьдардаг байсан : одоо амьдардаггүй

Sarah used to be fat, but now she is thin. - Сара их тарган байсан одоо тэр туранхай

George used to be the best student in class, but now Lena is the best. - Жорж ангийн хамгийн
сайн сурагч байсан одоо хамгийн сайн сурагч бол Лена.

Oranges used to cost very little in Florida, but now they are quite expensive. - Флоридад жүрж
их хямдхан байсан. Гэвч одоо нэлээд үнэтэй болсон.

"Used to" хэллэг ба Simple Past
Энгийн өнгөрсөн цаг ба "Used to" хэллэг хоѐр хоѐулаа өнгөрсөнд болсон үйлдлийг
илэрхийлдэг боловч "used to" хэллэгийн хувьд өнгөрсөнд давтагдан хийгдэж байсан
гэдгийг товойлгож өгдөг бол энгийн өнгөрсөн цаг үйлдлийг нэг удаа хийгдэхдээ бүрэн
гүйцэтгэж хийж дууссан тухай илэрхийлдэг.

She used to play the piano when she was a child . Тэр эмэгтэй хүүхэд байхдаа төгөлдөр хуур
тоглодог байсан : одоо тоглодоггүй

She played the piano yesterday - Тэр эмэгтэй өчигдөр төгөлдөр хуур тоглосон : энэ хүн одоо
ч бас тоглодог.

ACTIVE / PASSIVE

Энэ хэллэгийн хувьд идэвхтэй ба идэвхгүй хэв хэрэглэгдэж болно.

Jerry used to pay the bills. - Жерри дандаа тооцоо хийдэг байсан : үйлийн эзнийг тодруулж
хэлсэн тул : Идэвхтэй

Page 83


The bills used to be paid by Jerry. Тооцоо Жерригээр дандаа хийгддэг байсан : тооцоо
хийгддэг байсан гэдгийг тодруулсан тул : Идэвхгүй.

Анхаар!

Энэ хэллэгийн хувьд асуулт үгүйсгэсэн хэлбэр нэг их хэрэглэгдээд байдаггүй.

I used to play the guitar as a child : Би хүүхэд байхдаа гитар тоглодог байсан - одоо
тоглодоггүй

Did you use to play the guitar as a child? : бараг ингэж хэлдэггүй харин

Did you play the guitar as a child? гэж энгийн өнгөрсөн цагаар асуудаг.

Хариулахдаа

Yes, I used to play the guitar as a child эсвэл зүгээр шууд Yes, I did

No, I did not use to play the guitar as a child : гэж бараг хэлдэггүй харин

No, I did not play the guitar as a child

Page 84


Future Perfect Continuos Tense – Ирээдүйд Төгсч үргэлжлэх цаг

Future perfect continuos буюу ирээдүйд төгсөн үргэлжлэх цагийг хэрхэн зөв ашиглах,
ямар тохиодолд хэрэглэгддэгийг сайн ойлгочихвол энэ цаг бидний ярьдаг шиг тийм хэцүү
зүйл биш юм. Future Perfect continuos гэсэн үгийг орчуулж ойлгох шаардлага огт
байхгүй. Хэрэв орчуулбал ирээдүйд төгсөн үргэлжлэх цаг гэж орчууллагддаг бөгөөд энэ
нь суралцагсдын толгойг их эргүүлдэг юм. Тийм учир зүгээр future perfect continuos гэж
ийм цаг байдаг ийм зүйл илэрхийлдэг гээд ойлгочиход л хангалттай.


1. Ямар нэгэн зүйлийг ирээдүйд нэг цэгээс өмнө хийж эхлээд тэр цэгийг дайран цааш
үргэлжлэх магадлалтай үйлдэлийг бүхэлд нь дүгнэн хэлж байгаа бөгөөд энэ
тохиолдолд үйлдэл хир хугацаанд үргэлжилж байгааг ихэвчлэн дурдсан байдаг.
Үргэлжилсэн хугацааг нь for, since, all day. all morning гэх мэт үргэлжилсэн хугацаа
илэрхийлдэг үгсийн тусламжтайгаар хэлдэг.

- The weather forecast said that it would rain for two days. So by the time you get up tomorrow
morning it will have been raining for all night. Цаг агаарын мэдээлсэнээр бороо 2 өдрийн
турш орно. Маргааш өглөө чамайг босож байх үеэр бороо бүтэн шөнийн турш орчихсон
байх болно. Маргааш өглөө чамайг босох үеэр гэсэн хэллэгээр ирээдүйд байгаа цэгийг
тодотгож өгч байна. Үйлдэл ирээдүйд заан хэлж байгаа цэгээс өмнө эхэлсэн үргэлжилэн
үйлдэгдэж энэ цэгийг дайран гараад цааш үргэлжлэх.

- /It is 1 p.m. now/ We started painting the house 2 hours ago. If you come around 4 p.m. we will
have been painting the house for 5 hours. /Одоо өдрийн 1 цаг болж байна./ Бид 2 цагийн өмнө
байшингаа будаж эхэлсэн. Чи 4 цагийн үед манайд ирвэл бид байшингаа 5 цагийн турш
будчихсан байх болно. - будах гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд эхсэн ч ирээдүйд байгаа цэг буюу 4
цаг гэхэд бид энэ үйлдлийг хийж эхлээд 5 цаг болчихсон байна гэдгийг гаргаж өгсөн
байна.

Next year I will have been working in the company for 10 years Ирэх жил гэхэд би энэ
компанид 10 жил ажиллачихсан байх болно. Үйлдэл дуусаагүй байх ба 10 жилийн өмнөөс
хийгдэж эхэлсэн байна. Энэ байдлыг ирэх жил буюу ирээдүй цагийн өнгөнөөс ярьж
байна.

Анхаар! Англи жишээ өгүүлбэрийг ойлгомжтой байлгах үүднээс монгол орчуулгийг
үгчлэн хийсэн болохыг анхаарна уу!

2. Ямар нэгэн үйлдлийг ирээдүйд нэг цэгээс өмнө хийж эхлээд тэр мөчийн өмнөхөн
дуусан үйлдлийг илэрхийлэхэд энэ цаг хэрэглэгдэнэ. Энэ тохиолдолд ямар нэгэн цаг
хугацаа заасан үг хэрэглэдэггүй ба тухайн үйлдэл хийгдэж байсныг батлах шинж
тэмдэг заавал байх ѐстой.

Page 85


- You will have been waiting for more than two hours when her plane finally arrives. Түүний
онгоц буутал чи 2 цаг гаруй хүлээчихсэн байх болно. Онгоц буух гэсэн хэллэгээр
ирээдүйд нэг цэг зааж өгсөн ба энэ цэгийн өмнөхөн буюу онгоц нь ирсэнээр хүлээх гэдэг
үйлдэл бүтэн 2 цаг гаруй хийгдээд дуусаж байх тухай энэ өгүүлбэр илэрхийлж байна.

- By the time we get to Khovd this evening, we will have been driving for more than 10 hours.
Бид өнөө орой Ховд хүрэх үед бид машинаар 10 гаруй цаг явчихаад байх болно. Ингэж
хэлж байгаа тохиолдолд Ховдод очсоноор машинаар явах гэдэг үйлдэл дууссан байна.
Өөрөөр хэлбэл ирээдүйд нэг цэгээс өмнө өөр нэг үйлдлийг үргэлжлүүлэн хийж байгаад
тэр цэгийн өмнөхөн дууссан байна.


Infinitive буюу

go went Gone going

do did Done doing

play played Played playing

talk talked Talked talking


Үйл үгийг дүрмийн/regular ба дүрмийн бус /irregular гэж хоѐр ангилдаг. Дүрмийн үйл


work worked

like + -ed liked

talk talked

Page 86



go went gone

see saw seen

have had had

do did done


S+V+O




Future Perfect Continuos цагийн өгүүлбэрийн бүтэц

S + will have been verb+ing +O

Үйлийн эзэн + will have been үйл үг + ing + тусагдахуун

Анхаар! Гол үйл үг нь-ing залгавар авсан байх ѐстой.


They will have been eating lunch

She will have been working very hard

She will have been cooking dinner

We will have been playing football

I will have been painting the door

Page 87



үг хэрэгтэй байдаг бөгөөд present perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь will have/has
байдаг. Мэдээж үгүйсгэсэн хэлбэр үүсгэж байгаа бол not гэдэг үгийг авна. Мэдээж
өгүүлбэрийн үйл үгийн бүтэц хадгалагдана.

S + will not have been verb+ing +O

Үйлийн эзэн + will not have been үйл үг+ing + тусагдахуун

- He will not be tired because he will not have been exercising so hard. Тэр дасгал их
хийгээгүй байх учраас нэг их ядраагүй байх болно. he will not be tired гэдэг өгүүлбэрээр
ирээдүйд болох цагийг зааж өгсөн байна. Энэ цэгээс өмнө тэр нэг их дасгал хийгээгүй
байх учир ядраагүй байх болно. Future perfect continuous цагаар илэрхийлж байгаагийн
гол учир нь энэ өгүүлбэрийг хэлж байгаа хүн дасгал хийх гэдэг үйлдэл үргэлжлэн
хийгдэнэ гэхдээ нэг их биш бөгөөд ирээдүйд зааж хэлж байгаа цэг дээр нь нөгөө нөхөр
ядраагүй байна гэсэн санааг гаргаж байна.

- A: When you finish your English course, will you have been living in New Zealand for over a
year?
B: No, I will not have been living here that long. Энэ жишээн дээр Шинэ Зеландад амьдрах
гэдэг үйлдэл англи хэлний курсээ төгсөх үед хир хугацаагаар үргэлжлэн хийгдээд дуусаж
байгаа тухай санаа илэрхийлнэ. Өгүүлбэрээс харахад л энэ хүн гадаад хүн бөгөөд Шинэ
Зеландад курст суухаар ирсэн болох нь мэдэгдэж байна. Тийм учраас төгсөх үед live гэдэг
үйлдэл үргэлжлэн хийгдэж байгаад дуусах болно.


үг хэрэгтэй байдаг бөгөөд future perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь will have байдаг.
Асуултыг дотор нь нэлээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу Тийм/Үгүй
төрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд.

Yes / No questions

Will have + S + been +Verb +ing + O?
Will have +үйлийн эзэн +үйл үг+ing + тусагдахуун?

Үгүйсгэсэн
Зөвшөөрсөн бүтэн Зөвшөөрсөн Үгүйсгэсэн бүрэн
Асуулт богино
хариулт бүтэн хариулт
хариулт
богино

Page 88


хариулт

Will you have been Yes, I will have been No, I will not have No, I won`t
Yes, I will have
eating? eating been eating have

Will she have been Yes, she has been Yes, she will No, she not will has No, she won`t
working hard? working hard have been working hard have

No, I will not have
Will you have been Yes, I will have been No, I won`t
Yes, I will have been playing
playing basketball? playing basketball have
basketball


Энэ төрлийн асуулт асуух үгээрээ эхэлдэг ба бүтцийн хувьд дээрхтэй ижил байна.

Асуулт Хариулт

How long will you have been studying when you I will have been studying for 6 years when I
graduate? graduate

What will you have been doing? I will have been cleaning my room

I will have been waiting for you for over 2
How long will you have been waiting for me?
hours

Байнга гаргадаг алдаанууд
Алдаа Зөв Тайлбар
Future perfect continuous
I will have working in the I will have been working in цагийн өгүүлбэрийн бүтэц
company for 5 years next the company for 5 years дутуу байна
month. next month. will+have+been+past
participle.
I will haven`t been working I will not (won`t) have been Асуух ба үгүйсгэсэн
in the company for 5 years working in the company for хэлбэр дээр туслах үйл үг
next month. 5 years next month. заавал хэрэглэгдэх ба

Page 89


үгүйсгэсэн хэлбэр асуулт
гэх мэт хувирлуудыг
туслах үйл үг нь авдаг.
Энэ тохиолдолд туслах
үйл үг нь will учир
үгүйсгэсэн хэлбэр нь will
гэдэг үгэн дээр ирж will
not болно
Will have you been Will you have been Асуултан дахь
working in the company for working in the company for өгүүлбэрийн гишүүдийн
5 years next month? 5 years next month? дараалал буруу байна.
I`ll have been working in I`ll have worked in three
We use the simple form
three different positions at different positions at the
when we talk about
the company by the end of company by the end of the
amount/number.
the year. year.

Page 90


Past Perfect Continuous Tense - Өнгөрсөнд төгсөн үргэлжилж байсан цаг

Рast perfect continuos буюу төгс одоо үргэлжлэх цагийг хэрхэн зөв ашиглах, ямар
тохиодолд хэрэглэгддэгийг сайн ойлгочихвол энэ цаг бидний ярьдаг шиг тийм хэцүү зүйл
биш юм. Past Perfect continuos гэсэн үгийг орчуулж ойлгох шаардлага огт байхгүй. Хэрэв
орчуулбал өнгөрсөнд төгсөн үргэлжилж байсан цаг гэж орчууллагддаг бөгөөд энэ нь
суралцагсдын толгойг их эргүүлдэг юм. Тийм учир зүгээр past perfect continuos гэж ийм
цаг байдаг ийм зүйл илэрхийлдэг гээд ойлгочиход л хангалттай.


1. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд хийж эхлээд өнгөрсөн нэг цэгийг цааш ирээдүй
үргэлжлэх магадлалтай үйлдэлийг бүхэлд нь дүгнэн хэлж байгаа бөгөөд энэ
тохиолдолд үйлдэл хир хугацаанд үргэлжилж байгааг ихэвчлэн дурдсан байдаг.
Үргэлжилсэн хугацааг нь for, since, all day. all morning гэх мэт үргэлжилсэн хугацаа
илэрхийлдэг үгсийн тусламжтайгаар хэлдэг.

- They had been talking for over an hour before Tony arrived. - Тониг ирэхэд тэд бүтэн цаг
гаруй ярилцсан байсан: Тониг ирэхэд гэдэг өгүүлбэр өнгөрсөнд болсон нэг цэгийг нь зааж
өгч байна. Харин энэ цэгээс өмнө ярилцах гэдэг үйлдэл эхэлсэн ба энэ цэг хүртэл
үргэлжилсэн бөгөөд дууссан эсэхийг тодорхой заагаагүй ба энэ нь цааш үргэлжилсэн байж
болох үйлдэл байна.

- Mike wanted to sit down because he had been standing all day at work. Майк суухыг хүссэн
яагаад гэвэл тэр ажил дээрээ бүхэл өдрийн турш зогссон байсан. : Майк суухыг хүссэн
гэсэн өгүүлбэр нь өнгөрсөндөх цэгийг нь зааж байна харин энэ цэгээс өмнө Майк бүтэн
өдрийн турш зогссон байсан зогсож байсан.

2. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөнд хийж эхлээд өнгөрсөнд нэг цэгийн өмнөхөн
дууссан үйлдлийг илэрхийлэхэд энэ цаг хэрэглэгдэнэ. Энэ тохиолдолд ямар нэгэн цаг
хугацаа заасан үг хэрэглэдэггүй ба тухайн үйлдэл хийгдэж байсныг батлах шинж
тэмдэг заавал байх ѐстой.

- When I opened the door yesterday I saw Jenny standing. Her eyes were red because she had
been crying. - Өчигдөр намайг хаалга онгойлгоход Женни зогсож байсан. Түүний нүд нь
байсан яагаад гэвэл тэр уйлж байсан юм байна лээ.: Өчигдөр намайг хаалга онгойлгоход
гэдэг өгүүлбэрээр өнгөрсөн дөх цэгээ зааж өгч байна. Женни энэ цэгээс өмнөхөн уйлж
байгаад уйлахаа больсон байсан ба нүд нь улаан байсан нь түүнийг уйлж байсныг гэрчилж
байна.

Page 91


- It had been raining when I got up this morning - Намайг өглөө босоход бороо орчихсон
байсан - ингэж хэлж байгаа тохиолдолд өглөө намайг босоход буюу өнгөрсөн нэг цэг
дээр түүнээс өмнө нэг үйлдэл буюу бороо орж байгаад намайг босохоос өмнөхөн нь бороо
зогссон байх ѐстой бөгөөд газар нойтон хэвээрээ. Өөрөөр хэлбэл үйлдэл дөнгөж түрүүхэн
болтол хийгдэж байсан байна.

- I met Jack in the jym. He was out of breath because he had been running. Би Жактай спорт
зааланд тааралдсан. Тэр их амьсгаадаж байсан яагаад гэвэл тэр гүйж байсан юм байна лээ.


Infinitive буюу

go went gone going

do did done doing






work worked

like + -ed liked

talk talked


go went gone

Page 92


see saw seen

have had had

do did done


S+V+O




Present Perfect Continuos цагийн өгүүлбэрийн бүтэц

S + had been verb+ing + O

Анхаар! үйл үг нь-ing залгавар авсан байх ѐстой.


цайгаа ууж байсныг илтгэх зүйлс байх ѐстой, ширээгээ
They had been Тэд үдийн цайгаа хураагаагүй, аман дээр нь талхны үртэс наалдсан ч юм уу
eating lunch. ууж байсан юм. гэх мэт үйлдэл саяхан хийгдэж байсныг гэрчлэх зүйлс байх
ѐстой.

She had been Тэр саяхан болтол
working very маш шаргуу Тэр тун их ядарсан байх ѐстой.
hard. ажиллаж байсан.

She had been
Тэр хоол хийж хормогчтойгоо ч юм уу ямар нэгэн байдлаар хоол хийж
cooking
байсан юм. байсныг илтгэх зүйл байх ѐстой.
dinner.

We had been Бид хөлбөмбөг Наад хувцас хунар чинь юу болоо вэ? хариуд нь "Бид
playing тоглож байсан юм. хөлбөмбөг тоглож байсан юм" үйлдэл саяхан болтол

Page 93


football. хийгдэж байсан нь илт байна.

I had been Наад гар хуруу чинь яачаа вэ? хариуд нь "Би хаалга будаж
Би хаалга будаж
painting the байсан юм" үйлдэл саяхан болтол хийгдэж байсан нь илт
байсан юм
door байна.

She had been Нүд нь хавдаж улайсан тохиодолд хэлэхэд болно. Яагаад
Тэр уйлж байсан юм.
crying. гэвэл тэр саяхан болтол уйлж байсан юм.


үг хэрэгтэй байдаг бөгөөд past perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь had байдаг. Мэдээж
үгүйсгэсэн хэлбэр үүсгэж байгаа бол not гэдэг үгийг авна. Мэдээж өгүүлбэрийн үйл үгийн
бүтэц хадгалагдана

S + had not been verb+ing + O

Харилцан яриа-1

A: There were cups and dishes on the table when I went into the dining room. Had you been
eating?

B: No, I had not been eating. I had just arrived.

A: Ширээн дээр аяга тавагнууд байсан. Чи юм идэж байсан юм уу?

В: Үгүй ээ. Би юм идэж байгаагүй. Би дөнгөж түрүүхэн нь гаднаас орж ирсэн байсан.


A: She looked very tired. Had she been working hard?

B: No, She had not been working hard. She had had some health problems.

А: Тэр их ядрангуй харагдаж байсан. Тэр их шаргуу ажиллаж байсан юм уу?

В: Үгүй ээ, тэр их шаргуу ажиллаж байгаагүй. Түүний бие нь тааруу байсан юм.


A: Why were your hands wet? Had you been washing your hands?

Page 94


B: No, I had not been washing my hands. I had been washing my clothes.

A: Чиний гар яагаад нойтон байсан юм бэ? Гараа угааж байсан юм уу?

B: Үгүй ээ, би гараа угааж байгаагүй ээ. Би хувцасаа угааж байсан юм.


үг хэрэгтэй байдаг бөгөөд past perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь had байдаг.

Yes / No questions

Had +S+ been +Verb +ing + O?
Had +үйлийн эзэн +үйл үг+ing + тусагдахуун?

Зөвшөөрсөн бүтэн
Асуулт Зөвшөөрсөн Үгүйсгэсэн бүрэн Үгүйсгэсэн
богино хариулт хариулт богино хариулт
хариулт
Had you been Yes, I had been No, I had not been
Yes, I had No, I hadn`t
eating? eating eating

Had she been No, she had not
Yes, she had been
working hard Yes, she had been working hard No, she hadn`t
working hard lately
lately lately

Had you been
Yes, I had been No, I had not been
washing your Yes, I had No, I hadn`t
washing my hands washing my hands
hands?



Where had she been going? Тэр эмэгтэй хаашаа явж байсан бэ?

What had you been doing? Чи юу хийж байсан бэ?

How long had you been waiting for me? Чи намайг хир удаан хүлээсэн бэ?

Page 95


Анхаар! Ярианы явцад өнгөрсөнд ямар цэгээс өмнөхөн үйлдэл болж дууссан тухай
тодорхой биш байвал цаг заасан өгүүлбэрээр тодотгож өгөх шаардлагатай.

Past Perfect Tense - Өнгөрсөнд төгссөн цаг

Past perfect буюу өнгөрсөнд төгссөн цагийг хэрхэн зөв ашиглах ямар тохиодолд
хэрэглэгддэгийг сайн ойлгочихвол энэ цаг бидний ярьдаг шиг тийм хэцүү зүйл биш юм.
Past Perfect гэсэн үгийг орчуулж ойлгох шаардлага огт байхгүй. Хэрэв орчуулбал
өнгөрсөнд төгссөн цаг гэж орчууллагддаг бөгөөд энэ нь суралцагсдын толгойг их
эргүүлдэг юм. Тийм учир зүгээр past perfect гэж ийм цаг байдаг ийм зүйл илэрхийлдэг
гээд ойлгочиход л хангалттай.

Ямар нэгэн perfect цагийг хэрэглэдэг үндсэн нөхцөлийг санацгаая: Ямар нэгэн цэг дээр
түүнээс өмнө хийгдсэн үйлдлийн үр дүнг эсвэл тэр цэгээс өмнө эхэлсэн үйлдэл тэр цэг
хүртэл үргэлжилсэн мөн дайран гараад цааш үргэлжлэх гэх мэт үйлдлүүдийг илэрхийлдэг.
Өөрөөр хэлбэл ямар нэгэн цэг ба түүнээс өмнө хийгдсэн үйлдлийг тэр цэгтэй нь холбон
ярьж байвал энэ нь ямар нэгэн perfect цагаар илэрхийлэгддэг. Бидний яриад байгаа цэг
маань яг одоо байвал present perfect, өнгөрсөнд байвал past perfect харин ирээдүйд
байвал future perfect гэх мэтчилэн цагуудаар илэрхийлэгддэг.

Past perfect цагийн хэрэглэгддэг тохиолдолууд

1. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд ярьж байгаа мөчөөс нь өмнө хийсэн ба түүний үр
дүнг тэр мөч дээр нь илт байгаа тохиолдол. Анхаарах нэг зүйл бол өнгөрсөн яг ямар
цэг дээр гарсан үр дүнг ярьж байгаа нь ярианы явцад тодорхой биш бол тэр цэгийг
тодотгож хэлж өгөх шаардлагатай байдаг.

- Намайг өрөөнд орж ирэхэд хүүхэд аяга хагалчихсан байсан - хагарах гэдэг үйлдэл
өнгөрсөнд болсон ба намайг өрөөнд орж ирэхэд аяга хагархай байсан. Эндээс харахад үр
дүн гарсан цэгийг тодотгож хэлж өгсөн байна-> намайг өрөөнд орж ирэхэд . Мэдээж энэ
өгүүлбэр нь өнгөрсөн цагт хэзээ гэсэн асуултанд хариулагдах цаг зааж байгаа учир энгийн
өнгөрсөн цагаар илэрхийлэгдэнэ.

A kid had broken a cup when I went in the room

- Багш миний дэвтрийг шалгахад би гэрийн даалгавраа хийчихсэн байсан - гэрийн
даалгавар хийх гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд хийгдсэн ба багш миний дэвтрийг шалгахад надад
үзүүлэх юм дэвтэр дээр байсан.

I had done my homework when the teacher checked my notebook.

Page 96


Мөн энэ тохиолдол эсрэгээрээ байж болно.

Багш миний дэвтрийг шалгахад би гэрийн даалгавраа хийгээгүй байсан.

I had not done my homework when the teacher checked my notebook.

- Өчигдөр Батынд очиход тэр шинэ машин худалдаад авчихсан байсан - шинэ машин
худалдаж авах гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд болсон ба намайг тэднийд очиход шинэ машин нь
байж байсан.

I visited Bat yesterday. He has bought a new car.

- Намайг өглөө босоход бороо орчихсон байсан - бороо орох гэдэг үйл өнгөрсөнд болсон
ба өглөө намайг босоход газар нойтон байсан.

It has rained when I got up this morning. Энэ өгүүлбэрээс харахад бид өглөө болоод
өнгөрсөн зүйлийн тухай буюу өглөө байсан нөхцөл байдлын тухай ярьж байгаа нь
илэрхий байна.

Үйл явдал нь өнгөрсөнд нэг цэгээс өмнөхөн болсон үйлдлийг тэр цэг дээр дүгнэж
ярьж байгаа тохиолдолд just гэдэг үг хэрэглэж болно.

Bat had just bought a new car when I visited Bat yesterday- Би өчигдөр Батынд очиход тэр
дөнгөж шинэ машин худалдаад авчихчихсан байсан.

Үйл явдал нь бодож байснаас өмнө болсон байвал already гэдэг үг хэрэглэнэ.

Bat had already bought a new car when I visited Bat yesterday - Би өчигдөр Батынд очиход
тэр аль хэдийн шинэ машин худалдаад авчихчихсан байсан. Магадгүй би худалдаж авч
хэрэггүй гэж хэлэх гэж байсан байж болно шүү дээ.

2. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөнөөс өнгөрсөнд нэг цэг хүртэл хэдий хир хугацааны
турш үйлдэж байсан тухай. Энэ тохиолдолд ямар хугацааны турш буюу үргэлжилсэн
хугацаа хэлж байгаа бол for харин ямар нэгэн мөчөөс хойш гэж ярьж байгаа бол since
гэдэг үг хэрэглэдэг. Анхаарах зүйл нь өнгөрсөн ямар цэг хүртэл гэдгээ тодруулж
хэлэх шаардлагатай. Present Perfect цагийн хувьд энэ цэг нь яг одоо байдаг учир
тодотгож хэлэх шаардлага байхгүй. Өнгөрсөнд байгаа цэгээ тодруулж хэлэхэд by the
time буюу тер үед гэсэн хэллэг өргөн хэрэглэгддэг.

- Манайх Эрдэнэт лүү нүүтэлээ энд 6 сарын турш амьдарчихсан байсан.

We had lived here for 6 months by the time we moved to Erdenet.

- Би англи хэлийг 3 жилийн турш үзчихсэн байсан. Би өнгөрсөн долоо хоногт TOEFL -ийн
шалгалт өгсөн.

Page 97


I had studied English for 3 years by the time I took TOEFL test.

- Туяа 1 сард ажлаасаа гартлаа аас хойш Туяа энэ компанид 4 жил ажиллачихсан байсан

Тuya had worked in this company for 4 years by the time she quit her job in January.

3. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөн хэдэн удаа хийж байсныг өнгөрсөн цагийн өнгөнөөс
дүгнэн ярьж байгаа. by the time буюу тер үед гэсэн хэллэг өргөн хэрэглэгддэг.

- Ганаа тасартлаа 10 лааз шар айраг уучихсан байсан.

Ganaa had drunk 10 cans of beer by the time he passed out.

4. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд хэзээ нэгэн цагт хийж үзсэн эсвэл үзээгүй тухай
өнгөрсөнд ярьж байвал энэ цагийг хэрэглэдэг. Мөн Ямар нэгэн зүйлийг хэдэн удаа
хийж үзсэн талаар дүгнэн ярих үед бас хэрэглэгддэг ба энэ тохиолдолд ever гэдэг үг
ашигладаг бөгөөд урьд өмнө хэзээ нэгэн цагт гэсэн санаа агуулна. by the time буюу
тер үед гэсэн хэллэг өргөн хэрэглэгддэг. Гэхдээ бүх тохиолдолд хэрэглэнэ гэсэн үг
биш юм.

- Би урьд нь хэзээ ч далай үзээгүй байсан. Өнгөрсөн зун би Япон явсан. Далай маш
гайхалтай байсан.

Last summer I went to Japan. I had never seen ocean before. It was fantastic!

- Чи ер нь өнгөрсөн долоо хоногт анд явахаасаа өмнө анд явж үзсэн байсан уу?

Had you ever gone hunting by the time you went hunting last week?

- Би Ромд 3 удаа очоод үзчихсэн байсан.

I had been to Rome 3 times.


Infinitive буюу

go went gone going

do did done doing


Page 98






work worked

like + -ed liked

talk talked


go went gone

see saw seen

have had had

do did done


S+V+O




Past Perfect цагийн өгүүлбэрийн бүтэц

Page 99


S + had verb+ed + O

Анхаар! үйл үг нь энгийн өнгөрсөн цаг биш нөхцөлт үйлийн өнгөрсөн цагийн хувирлаар
хувирах ѐстой.


They had gone to school Тэд сургуульдаа явчихсан байсан

You had worked very hard for 3 Чи 3 хоногийн турш их шаргуу ажиллачихсан
days байсан

She had cooked dinner Тэр хоол хийчихсэн байсан

We had ranslated the story Бид өгүүллэгийг орчуулчихсан байсан

I had been to London Би Лондонд очоод үзчихсэн байсан

She had seen this movie twice
Тэр энэ киног урьд нь 2 удаа үзчихсэн байсан
before


үг хэрэгтэй байдаг бөгөөд past perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь had байдаг. Мэдээж
үгүйсгэсэн хэлбэр үүсгэж байгаа бол not гэдэг үгийг авна.

Үгүйсгэсэн Үгүйсгэсэн ба товчилсон

They had not gone to school Тэд сургуульдаа яваагүй байсан They hadn`t gone to school

You had not worked very Чи 3 хоногийн турш шаргуу You hadn`t worked very hard
hard for 3 days ажиллалаагүй байсан for 3 days

She had not cooked dinner Тэр хоол хийгээгүй байгаа She hadn`t cooked dinner

We had not translated the Бид энэ өгүүллэгийг орчуулаагүй We hadn`t translated the
story байсан story

I had not been to London Би Лондонд очиж үзээгүй байсан I hadn`t been to London

Page 100


She had not seen this movie Тэр өмнө нь энэ киног үзээгүй She hadn`t seen this movie
before байсан before

Хэрэв үгүйсгэсэн хэлбэрийн өгүүлбэр дээр yet гэдэг үг нэмж хэлбэр хараахан хийж
амжаагүй гэсэн санаа оруулдаг бөгөөд энэ үйлдэл хийгдэнэ гэсэн санаа агуулдаг.

They had not gone to school yet. Тэд хараахан сургуульдаа явж амжжагүй байсан

She had not seen this movie yet. Тэр хараахан энэ киног үзэж амжаагүй байсан

She had not cooked dinner yet. Тэр хараахан хоол хийж амжаагүй байсан

We had not translated the story Бид хараахан энэ өгүүллэгийг орчуулж амжжагүй
yet. байсан


үг хэрэгтэй байдаг бөгөөд past perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь had байдаг.

Yes / No questions

Had+ S +Verb+-ed + O?
Had +үйлийн эзэн +үйл үг+-ed + тусагдахуун?

Had they gone to school? Тэд сургуульдаа явчихсан байсан уу?

Had you worked very hard for 3 days? Чи 3 хоногийн турш шаргуу ажиллачихсан байсан уу?

Had she cooked dinner? Тэр хоол хийчихсэн байсан юу?

Had we translated the story? Бид энэ өгүүллэгийг орчуулчихсан байсан уу?

Had you been to London? Чи Лондонд очиж үзчихсэн байсан уу?

Had she seen this movie before? Тэр өмнө нь энэ киног үзчихсэн байсан уу?


Page 101


Where had they gone? Тэд хаашаа явчихсан байсан вэ?

What had you done? Чи юу хийчихсэн байсан бэ?

How many countries had you
Та хэдэн улсад аялаад үзчихсэн байсан бэ?
traveled?

Та хир хугацааны турш англи хэл үзчихсэн байсан
How long had you studied English?
бэ?

Irregular Verbs - Дүрмийн бус үйл үгс

Англи хэлний үйл үг ерөнхийдөө өнгөрсөн цаг болон үйлт нэрийн өнгөрсөн цагийн
хэлбэрт хувирч хэрэглэгдэх тохиолдол маш их байдаг ба дээрх хэлбэрүүд -ed залгавар
авснаар үүсдэг бөгөөд ингэж үүсдэг үйл үгсийг дүрмийн үйл үг гэдэг ба үйл үгийн хэсэг
нь хувирах эсвэл үйл үг үндсээрээ өөрчлөгдөж өнгөрсөн цаг болон үйлт нэрийн өнгөрсөн
цагийн хэлбэр үүсдэг үйл үгсийг дүрмийн бус үйл үг гэдэг.

Present Past Үйлт нэр өнгөрсөн цаг дээр

be was, were been байх, болох

become became become болох

begin began begun эхлэн

blow blew blown үлээх, салхилах

break broke broken эвдлэх

bring brought brought авч ирэх

build built built барих

burst burst burst тэсрэх

buy bought bought худалдаж авах

catch caught caught барих

choose chose chosen сонгох

Page 102


come came come ирэх

cut cut cut хэрчих таслах

deal dealt dealt зохицох, шийдэх, тараах

do did done хийх

drink drank drunk уух

drive drove driven жолоодох

eat ate eaten идэх

fall fell fallen унах

feed fed fed хооллох,

feel felt felt мэдрэх

fight fought fought зодолдох

find found found олох

fly flew flown нисэх

forbid forbade forbidden хориглох

forget forgot forgotten мартах

forgive forgave forgiven уучлах

freeze froze frozen хөлдөх

get got gotten авах

give gave given өгөх

go went gone явах

grow grew grown өсөх

have had had байх

Page 103


hear heard heard сонсох

hide hid hidden нуух

hold held held барих

hurt hurt hurt гэмтэх,

keep kept kept хадгалах

know knew known мэдэх

lay laid laid ширээ засах

lead led led удирдах

leave left left орхиж явах

let let let зөвшөөрөх

lie lay lain худал ярих, хэвтэх

lose lost lost хаях

make made made хийх

meet met met уулзах

pay paid paid төлбөр хийх

quit quit quit гарах

read read read унших

ride rode ridden унах /дугуй, морь/

ring rang rung утас дуугарах

rise rose risen өсөх, дээшлэх, нар мандах

run ran run гүйх

say said said хэлэх

Page 104


see saw seen харах

seek sought sought хайх

sell sold sold худалдах

send sent sent илгээх

shake shook shaken сэгсрэх

shine shone shone гялалзах

sing sang sung дуулах

sit sat sat суух

sleep slept slept унтах

speak spoke spoken ярих

spend spent spent зарцуулах

spring sprang sprung үсрэх

stand stood stood зогсох

steal stole stolen хулгайлах

swim swam swum сэлэх

swing swung swung савах

take took taken авах

teach taught taught заах

tear tore torn урах

tell told told хэлэх

think thought thought бодох

throw threw thrown шидэх

Page 105


understand understood understood ойлгох

wake woke (waked) woken (waked) сэрэх

wear wore worn өмсөх

win won won ялах

write wrote written бичих

LIE ба LAY -ийн ялгаа

дээр

I have lied my friends.
lie, lying I lied to my mother.
Би найзууддаа худал
худал хэлэх Би ээждээ худал хэлсэн
хэлчихсэн байгаа.

I lay on the bed because I
He has lain in the grass.
lie, lying was tired.
Тэр эрэгтэй өвсөн дээ
хэвтэх Би ядарсан байсан тул
хэвтэж байгаа
орон дээр хэвтсэн

We have laid the dishes on
the table.
lay, laying Бид тавгаа ширээн дээр
I laid the baby in her cradle.
тавих байрлуулах тавьчихсан байгаа /Бид
ширээгээ засчихсан
байгаа/

After laying down his weapon, the soldier lay down to sleep.
Will you lay out my clothes while I lie down to rest?

SIT ба SET - ялгаа

Одоо Өнгөрсөн Үйлт нэр өнгөрсөн цаг дээр

sit (to be seated or come to resting I sat in my favorite chair. You have sat there for three
position) суух Би хамгийн дуртай hours.

Page 106


сандал дээрээ суусан Чи энд 3 цагийн турш сууж
байна

She has set her books on my
I set my glass on the table. desk again.
set (to put or place)
Би стаканаа ширээн дээх Тэр эмэгтэй номоо миний
тавих байрлуулах
тавьсан ширээн дээр дахиад
тавьчихсан байна

RISE ба RAISE - ялгаа

дээр

He has risen to a position of
rise (steady or customary
The balloon rose into the air. power.
upward movement) өсөх,
Шаар дээшээ хөөрсөн Түүний эрх мэдэл
дээшлэх, нар мандах
дээшилсэн

They raised their hands because I have raised the curtain many
they knew the answer. times.
raise (to cause to rise) өргөх
Тэд хариултыг мэдэж байсан Би энэ хөшигийг олон удаа
тул гараа өргөсөн өргөж үзсэн

The boy raised the flag just before the sun rose.
Тэр хүү нар мандахаас өмнө тугаа өргөсөн.

Posted 28th April 2009 by

Page 107


Present Perfect Tense эсвэл Past Simple Tense

Өгүүлбэрийн цаг заасан үг эсвэл хэллэгийг 2 үндсэн хэсэгт хувааж болно.

1. Тодорхой цаг заасан үг / Definite time

2. Тодорхой бус цаг заасан үг / Indefinite time

1. When буюу хэзээ гэсэн асуултанд шууд хариулагдах цаг заасан үгсийг тодорхой цаг
заасан үгс гэж ойлгож болно.

2. How long буюу ямар хугацааны турш гэсэн асуултанд шууд хариулагдах цаг заасан
үгсийг тодорхой бус цаг заасан үгс гэж ойлгож болно.

Ер нь perfect цагууд тодорхой бус цаг заасан үгтэй хэрэглэгддэг бол past simple цаг нь
тодорхой цаг заасан үгстэй хэрэглэгддэг.

- Рresent perfect цаг хэрэглэж байгаа үед тодорхой бус цаг хэрэглэгддэг ба
илэрхийлэгдэж байгаа хугацаа нь дуусаагүй байдаг.
I have seen three movies this week. - Одоогийн байдлаар би энэ долоо хоногт 3 кино
үзчихсэн байгаа.
Энэ долоо хоног дуусаагүй байгаа.

- Simple past цаг хэрэглэж байгаа үед яригдаж байгаа хугацаа нь дууссан байдаг.
I saw three movies last week. Би өнгөрсөн долоо хоногт 3 кино үзсэн
Энэ долоо хоног дуусаагүй байгаа

Page 108


-Present perfect цаг одоо цагтай холбоотой өөрөөр хэлбэл одоо ямар нэгэн үр дүн
харагдаж байдаг.
Martin has brought a pizza. Мартин пицца авчирчихсан байгаа.
өөрөөр хэлбэл одоо пицца байгаа

Simple past цагийн хувьд одоо цагтай холбоогүй
Martin brought a pizza yesterday. Мартин өчигдөр пицца авчирсан.
пицца авчрах гэдэг үйлдэл өчигдөр болсон гэхдээ одоо байгаа эсэх нь огт хамаагүй,
үйлдэл болсон эсэхийг тодотгож хэлж байна.

- Рresent perfect цаг нь тодорхой бус цаг хэрэглэдэг.
I have seen that movie already. Би энэ киног аль хэдийн үзсэн.
Үйлдэл хэзээ болсон нь тодохойгүй. Ямар ч байсан энэ киног урьд өмнө үзэх нь үзсэн.

- Simple past цаг нь тодорхой цаг хэрэглэдэг.
I saw that movie on Thursday. Би энэ киног өнгөрсөн Пүрэв гаригт үзсэн.
Үйлдэл хэзээ болсон нь тодорхой байна.

- Present perfect цаг үйлдэл нь дуусаагүй бол for ба since хэрэглэдэг.
I have lived in Victoria for five years. Би Викториад 5 жилийн турш амьдарч байгаа.
Би одоо ч Викториад амьдарч байгаа.

Simple past цагийн хувьд for хэрэглэх тохиолдолд байдаг. Энэ тохиолдолд үйлдэл
хийгдээд дуусчихсан байх ѐстой.
I lived in Victoria for five years. Би Викториад 5 жилийн турш амьдарсан.
Ингэж хэлж байгаа тохиолдолд би одоо Викториад амьдардаггүй, урьд нь амьдардаг
байсан энэ үйлдэл нь 5 жил үргэлжилэн хийгдсэн бөгөөд өнгөрсөнд дууссан одоо өөр
газар амьдардаг.

Page 109


Present Perfect Tense эсвэл Present Perfect Continuous Tense

Present Perfect Present Perfect Continuous

When is the present perfect tense used? How is the present perfect continuous tense used?

The present perfect tense is used to describe an The present perfect continuous tense is a tense that
action that happened in the past, but has a is a tense that is sometimes confusing. It refers to
connection to the present. The present perfect an action that started in the past, but has continued
tense is also sometimes called the present to the present or has just finished.The present
perfect simple tense. The auxillary verb "have" perfect continuous tense uses the auxiliary verb
is always used with the present perfect tense. "have/has been" and verb+ing added to the main
verb.
The present prefect tense is used in the
following situations: The present perfect continuous tense is used when:

There is a connection with the past.
The action started in the past.
Урьд өмнө болсон үйл явдалтай
Үйл явдал өнгөрсөнд эхэлсэн.
уялдаатай.

The exact time of the action is not The action continued at the time of
known. speaking/writing.
Яг хэзээ болоод өнгөрсөн нь Тухайн үйл явдлын тухайн яригдаж байх
тодорхойгүй. үедээ үргэлжилж байсан.

"For" and "since" can be used to state Оr the action just finished at the time of
the time of the action. speaking/writing.
Цаг хугацааг тодорхойлоход since, Эсвэл үйл явдал яг болж байх үедээ

Page 110


for-г ашиглаж болно. дөнгөж болоод дууссан.

The statement answers "how long" an
The action is not completed at the time
action has been happening.
of speaking/writing.
Уг мэдэгдэлийн хариу "хэр удаан"
Үйл явдал яг хүүрнэж байх үедээ
хугацаанд болоод өнгөрч байна вэ гэсэн
бүрэн гүйцэд дуусаагүй.
байдалд хариулагдана.

The action has happened continuously with
The action happened before you expect.
stopping.
Үйл явдал чамайг яг болно гэж
Үйл явдал өнгөрөн үргэлжиж байгаад
мэдээгүй байхад болсон.
дуусдаг.

The action has been repeated numerous
time, and is expected to be repeated in
the future.
Үйл явдал урьд өмнө хэд хэдэн удаа
давтагдаж байсан, мөн ирээдүйдээ
дахин давтагдах магадлалтай.

Example
Example
I have been waiting for my teacher for 1
hour. Би багшаа 1 цагийн турш хүлээж
I am not hungry. I have eaten at the
байна.
school canteen. Би өлсөөгүй. Би
сургуулийн цайны газарт юм
идчихлээ. We have been learning English since the
age of three. Би гурван настайгаасаа
хойш Англи хэл сурч байгаа.
I have learned English since 1956. Би
1956 оноос хойш англи хэл сурч
байна. They have not been playing basketball for
a long time. Тэд удаан хугацаанд сагс
тоглоогүй.
We have not known her for very long.
Бид түүнийг тийм ч удаан хугацаанд
мэдэхгүй. My sister has not been living in China for
many years. Эгч маань олон жилийн
турш хятадад амьдраагүй.
Have you been to China? Та Хятадад
байсан уу?
Has your horse been racing for a long
time? Морь чинь удаан хугацаанд
Has she finished her college? Тэр
уралдаж байна уу?
эмэгтэй коллежоо төгссөн үү?
Have you been living in that house since
you have been married? Та тэр байшинд

Page 111


гэрлэснээсээ хойш амьдарч байгаа юу?

Present Perfect Continuous Tense –Одоо Төгсч Үргэлжилж байгаа цаг

Рresent perfect continuos буюу төгс одоо үргэлжлэх цагийг хэрхэн зөв ашиглах, ямар
тохиодолд хэрэглэгддэгийг сайн ойлгочихвол энэ цаг бидний ярьдаг шиг тийм хэцүү зүйл
биш юм. Present Perfect continuos гэсэн үгийг орчуулж ойлгох шаардлага огт байхгүй.
Хэрэв орчуулбал Төгс одоо үргэлжлэх цаг гэж орчууллагддаг бөгөөд энэ нь суралцагсдын
толгойг их эргүүлдэг юм. Тийм учир зүгээр present perfect continuos гэж ийм цаг байдаг
ийм зүйл илэрхийлдэг гээд ойлгочиход л хангалттай.


1. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд хийж эхлээд одоог дайран ирээдүйд үргэлжлэх
магадлалтай үйлдэлийг бүхэлд нь дүгнэн хэлж байгаа бөгөөд энэ тохиолдолд үйлдэл
хир хугацаанд үргэлжилж байгааг ихэвчлэн дурдсан байдаг. Үргэлжилсэн хугацааг
нь for, since, all day. all morning гэх мэт үргэлжилсэн хугацаа илэрхийлдэг үгсийн
тусламжтайгаар хэлдэг.

- Өглөөнөөс хойш бороо орсоор л байна - бороо орох гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд эхэлсэн ба
одоо ч үргэлжилж байгаа ба бороо цааш үргэлжлэн орж байгаа бололтой.

It has been raining since this morning.

- Би гэрийн даалгавараа бүтэн 3 цагийн турш хийж байна - гэрийн даалгавар хийх гэдэг
үйлдэл өнгөрсөнд эхлээд одоо ч үргэлжилэн хийгдэж байгаа эхэлснээс хойш 3 цаг
өнгөрсөн байна.

I have been doing my homework for 3 hours.

Page 112


- Бид бүхэл өдөржингөө байшингаа будаж байна - будах гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд эхлээд
одоо ч үргэлжилэн хийгдэж байгаа.

We have been painting the flat all day

2. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөнд хийж эхлээд дөнгөж саяхан дууссан үйлдлийг
илэрхийлэхэд энэ цаг хэрэглэгдэнэ. Энэ тохиолдолд ямар нэгэн цаг хугацаа заасан үг
хэрэглэдэггүй ба тухайн үйлдэл хийгдэж байсныг батлах шинж тэмдэг заавал байх
ѐстой.

- Би чамайг хүлээж байсан юм - нөгөө хүн нь ирсэнээр хүлээх гэдэг үйлдэл дууссан байна.

I have been waiting for you.

- Бороо саяхан болтол орж байсан - ингэж хэлж байгаа тохиолдолд бороо зогссон байх
ѐстой бөгөөд газар нойтон хэвээрээ байна. Өөрөөр хэлбэл үйлдэл дөнгөж саяхан болтол
хийгдэж байсан.

It has been raining.

- Би гүйж байсан юм.

I have been running - ингэж хэлж байгаа тохиолдолд энэ хүн нэлээн ядарсан юм уу эсвэл
амьсгаадаж байна. Яагаад гэвэл гүйх гэсэн үйлдлийг саяхан болтол хийж байсан.


Infinitive буюу

go went gone going

do did done doing




Page 113




work worked

like + -ed liked

talk talked


go went gone

see saw seen

have had had

do did done


S+V+O




Present Perfect Continuos цагийн өгүүлбэрийн бүтэц

have
S+ been verb+ing + O
has

Анхаар! үйл үг нь-ing залгавар авсан байх ѐстой


Page 114


They have цайгаа ууж байсныг илтгэх зүйлс байх ѐстой, ширээгээ
Тэд үдийн цайгаа
been eating хураагаагүй, аман дээр нь талхны үртэс наалдсан ч юм уу гэх
ууж байсан юм
lunch мэт үйлдэл саяхан хийгдэж байсныг гэрчлэх зүйлс байх ѐстой

She has been Тэр саяхан болтол
working very маш шаргуу Тэр тун их ядарсан байх ѐстой
hard ажиллаж байсан

She has been Тэр хоол хийж хормогчтойгоо ч юм уу ямар нэгэн байдлаар хоол хийж
cooking dinner байсан юм байсныг илтгэх зүйл байх ѐстой

We have been Наад хувцас хунар чинь юу болоо вэ? хариуд нь "Бид
Бид хөл бөмбөг
playing хөлбөмбөг тоглож байсан юм" үйлдэл саяхан болтол хийгдэж
тоглож байсан юм
football байсан нь илт байна

I have been Наад гар хуруу чинь яачаа вэ? хариуд нь "Би хаалга будаж
Би хаалга будаж
painting the байсан юм" үйлдэл саяхан болтол хийгдэж байсан нь илт
байсан юм
door байна

She has been Тэр уйлж байсан Нүд нь хавдаж улайсан тохиодолд хэлэхэд болно. Яагаад
crying юм гэвэл тэр саяхан болтол уйлж байсан юм.


Мэдээж үгүйсгэсэн хэлбэр үүсгэж байгаа бол not гэдэг үгийг авна. Мэдээж өгүүлбэрийн
үйл үгийн бүтэц хадгалагдана.

have
S+ not been verb+ing + O
has


A: There are cups and dishes on the table. Have you been eating?

B: No, I have not been eating. I just came in.

A: Ширээн дээр аяга тавагнууд байна. Чи юм идэж байсан юм уу?

В: Үгүй ээ. Би юм идэж байгаагүй. Би дөнгөж сая гаднаас орж ирлээ.

Page 115



A: She looks very tired. Has she been working hard lately?

B: No, She has not been working hard lately. She has some healt problems.

А: Тэр их ядрангуй харагдаж байна. Сүүлийн үед их шаргуу ажиллаж байсан юм уу?

В: Үгүй ээ, тэр сүүлийн үед их шаргуу ажиллаж байгаагүй. Түүний бие нь тааруу байгаа
юм.


A: Why are your hand wet? Have you been washing your hands?

B: No, I have not been washing my hands. I have been washing my clothes.

A: Чиний гар яагаад нойтон байгаа юм бэ? Гараа угааж байсан юм уу?

B: Үгүй ээ, би гараа угааж байгаагүй ээ. Би хувцасаа угааж байсан юм.


төрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд. Present perfect continuos
цаг бол нэг төрлийн одоо цаг учир 3-р бие нэг тоон дээр туслах үйл үг have -> has болно

Yes / No questions

Have/Has+ S been +Verb +ing + O?
Have/Has +үйлийн эзэн +үйл үг+ing + тусагдахуун?

Зөвшөөрсөн
Үгүйсгэсэн
Зөвшөөрсөн бүтэн бүтэн Үгүйсгэсэн бүрэн
Асуулт богино
хариулт богино хариулт
хариулт
хариулт
Have you been Yes, I have been No, I have not been
Yes, I have No, I haven`t
eating? eating eating

Has she been Yes, she has been Yes, she has No, she has not been No, she hasn`t

Page 116


working hard working hard lately working hard lately
lately

Have you been
Yes, I have been No, I have not been
washing your Yes, I have No, I haven`t
washing my hands washing my hands
hands?



Where has she been going? Тэр эмэгтэй хаашаа явж байсан бэ?

What have you been doing? Чи юу хийж байсан бэ?

How long have you been waiting for me? Чи намайг хир удаан хүлээсэн бэ?

Page 117


Future Simple Tense – Энгийн Ирээдүй цаг

Аудио сонсох

Энгийн ирээдүй цагийг зөв хэрэглэж сурахад маш хялбархан. Хоѐр л зүйлийг сайн ойлгож
авах хэрэгтэй. Нэг нь ирээдүйд болох үйл явдал гэхдээ хийхээр завдаж байгаа үйлдэл биш.
Нөгөө нь ирээдүйд ямар нэгэн зүйлийг хийх шийдвэр гаргаж байгаа тохиолдолд ирээдүйд
хийх үйлдлээ will туслах үйл үгийн тусламжтай илэрхийлдэг. Энгийн ирээдүй цагийн
өгүүлбэрийн ерөнхий бүтэц дараах хэлбэртэй байна.

S + will + Verb + O
Үйлийн эзэн +will + үйл үг + тусагдахуун

Англи хэлний үйл үг хувираагүй хэлбэр дээрээ to гэсэн хэсгийн хамт бичигддэг. Жишээ
нь:


to do to have to eat гэх мэт байдаг бол эдгээр үйл үг энгийн ирээдүй цагаар хэлбэржвэл:

энгийн ирээдүй цагаар хэлбэржвэл дараах хэлбэртэй болно.

will write will go will see

will do will have will eat болно

Page 118


өгүүлбэрт оруулбал:

I will go to Russia Би Орос явна.

You will understand Чи ойлгоно.

She will come on time Тэр эмэгтэй цагтаа ирнэ.

He will repair his car Тэр эрэгтэй машинаа засна.

It will rain tomorrow Маргааш бороо орно.

We will do it Бид үүнийг хийнэ.

You will meet the president Та нар ерөнхийлөгчтэй уулзана

They will watch this movie Тэд энэ киног үзнэ.

Ямар нэгэн зүйлийг урьдчилан төлөвлөсөн ба ирээдүйд тэр зүйлээ хийх гэж байгаа
тохиолдолд энгийн ирээдүй цагийг хэрэглэж болдоггүй. Өөрөөр хэлбэл will хэлбэрийг
хэрэглэж болдолггүй.

will туслах үйл үг товчилсон байдлаар хэрэглэж болно

`ll write `ll go `ll see

`ll do `ll have `ll eat болно

CONVERSATION - Харилцан яриа

A: Tomorrow, I`ll leave for the US.
B: How many days will you spend there?
A: I`ll be there only four or five days.
B: Please give my best to Anne.
A: I sure will.

Энгийн ирээдүй цагийн үгүйсгэсэн хэлбэрийн өгүүлбэрийн ерөнхий бүтэц

S + will + not + Verb + O
Үйлийн эзэн +will + not + үйл үг + тусагдахуун

Page 119


I will not go to Russia Би Орос явахгүй.

You will not understand Чи ойлгохгүй.

She will not come on time Тэр эмэгтэй цагтаа ирэхгүй.

He will not repair his car Тэр эрэгтэй машинаа засахгүй.

It will not rain tomorrow Маргааш бороо орохгүй.

We will not do it Бид үүнийг хийхгүй.

You will not meet the president Та нар ерөнхийлөгчтэй уулзахгүй

They will not watch this movie Тэд энэ киног үзэхгүй.

will not = won` t
гэж товчилж хэрэглэж болох ба албан бус бичиг болон аман ярианд хэрэглэгддэг.

I won` t go to Russia Би Орос явахгүй.

You won` t understand Чи ойлгохгүй.

She won` t come on time Тэр эмэгтэй цагтаа ирэхгүй.

He won`t repair his car Тэр эрэгтэй машинаа засахгүй.

It won` t rain tomorrow Маргааш бороо орохгүй.

We won` t do it Бид үүнийг хийхгүй.

You won` t meet the president Та нар ерөнхийлөгчтэй уулзахгүй

They won` t watch this movie Тэд энэ киног үзэхгүй.

Асуултыг дотор нь нилээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу Тийм/Үгүй
төрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд. Энгийн одоо цагийн асуух
хэлбэрт хэрэглэгддэг туслах үйл үг нь will байх бөгөөд I, II, III бие олон тоо гэж
хувирдаггүй.

Page 120


Yes / No questions
Энэ төрлийн асуултууд ямагт туслах үйл үгээрээ эхэлдэг болохыг анхаарна уу.
Yes / No төрлийн асуух хэлбэрийн өгүүлбэрийн ерөнхий бүтэц

Will + S + Verb + O?
Will + үйлийн эзэн + үйл үг + тусагдахуун?

Will you go to England? Чи Англи явах уу?

Will she come on time? Тэр эмэгтэй цагтаа ирэх үү?

Will he repair his car? Тэр эрэгтэй машинаа засах уу?

Will it rain tomorrow? Маргааш бороо орох уу?

Will we do it? Бид үүнийг хийх үү?

Will you meet the president? Та нар ерөнхийлөгчтэй уулзах уу?

Will they watch this movie? Тэд энэ киног үзэх үү?

Yes / No төрлийн асуух өгүүлбэрт богино хэлбэрээр хариулж болдог

Will you go to England? Yes, I will. No, I won`t.

Will she come on time? Yes, she will. No, she won`t.

Will he repair his car? Yes, he will. No, he won`t.

Will it rain tomorrow? Yes, it will. No, it won`t.

Will you meet the president? Yes, we will No, we won`t.

Will they watch this movie? Yes, they will. No, they won`t.

Бүтэн өгүүлбэрээр хариулбал

Зөвшөөрсөн Үгүйсгэсэн

Will you go to England? Yes, I will go to England. No, I won`t go to England.

Page 121


Will she come on time? Yes, she will come on time. No, she won`t come on time.

Will he repair his car? Yes, he will repair his car. No, he won`t repair his car.

Will it rain tomorrow? Yes, it will rain tomorrow. No, it won`t rain tomorrow.

Will you meet the president? Yes, we will meet the president. No, we won`t meet the president.

Will they watch this movie? Yes, they will watch this movie. No, they won`t watch this movie.

Зөвхөн 1-р бие дээр ярьж байхад will гэдэг үгийн оронд shall гэдэг үгийг хэрэглэж болно.

We shall go earlier. Бид эрт явна

I shall watch. Би үзнэ

Shall we go to the Бүгдээрээ супермаркет уруу явцгаах
supermarket? уу?

Shall I open the door? Би хаалга онгойлгочих уу?

Wh-questions / Асуух үгтэй асуултууд
Энэ төрлийн асуултанд асуух үг заавал орох ба шууд тийм/үгүй хэмээн хариулж
болдоггүй.

Wh + will+ S +Verb (+ O)?
Асуух үг + will +үйлийн эзэн +үйл үг (+ тусагдахуун)?

When will you go to England? Чи хэзээ Англи явах уу?

What will she wear? Тэр эмэгтэй юу өмсөх бол?

Where will he repair his car? Тэр эрэгтэй хаана машинаа засах уу?

When will it rain? Хэзээ бороо орох уу?

What kind of music will you listen? Чи ямар хөгжим сонсох вэ?

Where will they watch this movie? Тэд энэ киног хаана үзэх үү?

Асуух үгнүүд:
What, when, where, how, which, why, who, whose гэх дангаараа байх боловч өөр үгтэй

Page 122


нийлэн нийлмэл асуух үгсийг үүсгэдэг.

How much - хэр их
How many - хэдэн ширхэг
What time - хэдэн цагт
What kind - ямар төрлийн
What color - ямар өнгийн
How old - хэдэн настай / хэр зэрэг хуучин
How long - хэр зэрэг урт

Тогтмол ажиглагддаг алдаанууд

Буруу Зөв Тайлбар

Ямар нэгэн үйлдлийг ярианы
- The phone`s ringing.
Ok -I`ll answer it. мөчид шийдэж байгаа тул will /
- OK, I`m going to answer it.
will not хэрэглэх ѐстой

I`m sure he is going to help I`m sure he will help When we say what we think or
you. you. expect, we use will (won`t).

Рromise гэсэн үгийн дараа
I promise I`m going to help. I promise I`ll help.
ихэвчлэн will хэрэглэгддэг.

Нийлмэл өгүүлбэрийн гол
өгүүлбэр will -ээр хэлбэржсэн
I`ll call you when I"`l come I`ll call you when I come байвал туслах өгүүлбэрт энгийн
to my office. to my office. одоо цагийг ихэвчлэн
хэрэглэдэг (when, as soon as,
until).

Нөхцөлт өгүүлбэрийн гол
If you will give me your If you give me your өгүүлбэр will-ээр хэлбэржсэн
address, I`ll send you a address, I`ll send you a байвал нөхцөл заасан гишүүн
postcard. postcard. өгүүлбэр энгийн одоо цагаар
хэлбэрждэг

Ямарваа нэг үйлдлийг хийх
I can`t see you next тухай шийдвэр өнгөрсөнд
I can`t see you next week. I
week. I am returning/am гарсан байвал ирээдүйд хийхээр
will return to Paris.
going to return to Paris. завдаж буй үйлдлийг нь going
to гэсэн хэлбэрээр илэрхийлдэг

Page 123


Going to - ирээдүй цагийг илэрхийлэх

Аудио сонсох

Present Continuous буюу Одоо үргэлжилж байгаа цагийн үйл үгийн бүтцийг ашиглан
ирээдүй цагийг илэрхийлж болдог. Эхлээд одоо үргэлжилж байгаа цагийг эргэн харцгаая.

S + am/is/are + Verb + ing + O
Үйлийн эзэн + am/is/are + үйл үг + ing + тусагдахуун

It is raining now Бороо орж байна

Bat is going to school Бат сургууль руугаа явж байна

Tuya is dancing at the moment Туяа бүжиглэж байна

Tim is singing Тим дуулж байна

They are playing cards Тэд хөзөр тоглож байна

We are having dinner* Бид өдрийн хоолоо идэж байна

Page 124


Дээрх өгүүлбэрүүд яг одоо болж байгаа үйлдлийг илэрхийлж байгаа нь тодорхой байна.
Харин гол үйл үгийг нь going tо гэсэн үйл үгээр сольж өгүүлбэр зохиож үзье.

I am going to buy a car.

Шууд үгчилж орчуулбал

Би машин худалдан авахаар явж байна. гэж орчуулагдана.

Гэхдээ англи хэлэнд одоо үргэлжилж байгаа цагаар ирээдүй цагийг илэрхийлэх арга
байдаг. Ямар нэгэн зүйлийг урьдчилан шийдсэн бөгөөд энэ зүйлээ хийхээр завдаж
байгаа тохиолдолд энэ хэлбэрээр илэрхийлж болох ба ихэнх тохиолдолд ирээдүй цаг
заасан дайвар үгийг авсан байдаг. Харин нэгэнт яригдаж байгаа нөхцөл байдал тодорхой
ирээдүйн тухай бол ирээдүй цаг заасан үгийг хэрэглэхгүй байж болдог. Жишээ нь:

I am going to buy a car tomorrow.

Үгчилж орчуулбал

Би маргааш машин авахаар явж байна.
Гэвч энэ өгүүлбэрийн илэрхийлж байгаа гол санаа нь:

Би маргааш машин худалдаж авах гэж байгаа

Жишээ:
I am going to watch a movie tonight. Би өнөө орой кино үзэх гэж байгаа.

Энэ өгүүлбэрийн хувьд үйлийн эзэн кино үзэх гэсэн үйлдийг хийхээр өнгөрсөнд шийдвэр
гаргасан одоо энэ үйлдлийг хийхээр завдсан байгаа гэсэн санаа болохоос бус өнөө орой
кино үзэхээр явж байна гэсэн санаа биш юм.

She is going to go to Canada next year. Тэр эмэгтэй ирэх жил Канад явах гэж байгаа.

Өгүүлбэрийн утгаас харахад энэ үйлдэл нэгэнт шийдсэн үйлдэл болох нь тодорхой
байна.Х арин ирээдүйд ямар нэгэн зүйл хийх тухай шийдвэрийг яг одоо буюу за үүнийг
төдийд өдийд хийе дээ гэх мэтчилэн шийдвэр гаргаж байгаа байдалд одоо үргэлжлэх
цагийг ашиглаж болдоггүй. Энэ тохиолдолд энгийн ирээдүй цаг буюу Future Simple
Tense -ийг хэрэглэдэг. Жишээ нь:

What a nice car! I will buy it. Ямар аятайхан машин бэ! Би үүнийг худалдаж авна.

Энэ тохиолдолд энэ нөхөр машин худалдаж авах гэдэг үйлдлийг ирээдүйд хийх тухай яг
одоо буюу ярианы мөчид шийдвэр гаргаж байгаа бөгөөд дээр хэлсэнчлэн энэ тохиолдолд
зөвхөн энгийн ирээдүй цаг хэрэглэдэг.

Page 125


Going to хэлбэрийг сайн ойлгож хэрэглэж сурсан бол энэ хэлбэрийн товчилсон хэлбэрийг
хэрэглэж сурах хэрэгтэй юм.

What are you doing tomorrow night?

Энэ өгүүлбэрийг анхааран харвал бүтцийнхээ хувьд одоо үргэлжлэх цаг боловч tomorrow
night буюу маргааш орой гэсэн ирээдүй цаг илэрхийлсэн дайвар үг авсан байна. Going to
гэсэн хэлбэр ороогүй байгааг анхаарна уу. Дээрх өгүүлбэрийг дараах хэлбэрээр бичиж
болно

What are you going to do tomorrow night?

Энэ өгүүлбэрүүдийн илэрхийлж байгаа утгад ямарч ялгаа байхгүй юм. Өөрөөр хэлбэл

going to do = doing

хэлбэрээр товчилж хэрэглэж болох ба энэ тохиолдолд ирээдүй цаг заасан үг заавал байх
ѐстой эсрэг тохиолдолд өгүүлбэрийн утга санаа одоо үргэлжилж байгаа цагийг
илэрхийлнэ

What are you doing? Та юу хийж байгаа юм бэ?

Энэ өгүүлбэрийн санаа яг одоо болж байгаа үйлийг асуусан байгаа нь тодорхой байна.
Харин дараах өгүүлбэрүүд ирээдүйд хийхээр төлөвлөсөн зүйлүүдийг илэрхийлж байна.

Where are you going next Monday? = Where are you going to go next Monday?
I am driving to Erdenet tomorrow. = I am going to drive to Erdenet tomorrow.

Going to - хэллэгийг ашигладаг өөр нэг тохиолдол нь зайлшгүй болох гэж байгаа
үйлдлийг илэрхийлэх тохиодол юм.

It is going to rain - Бороо орох гэж байна - ингэж хэлж байгаа тохиолдолд тэнгэр бүрхээд
хэзээ хэзээгүй бороо орох нь тодорхой болсон байх ѐстой.

I am going to fail the exam - Би шалгалтандаа унах гэж байна.

Энэ тохиолдолд энэ нөхөр хичээл сурлагадаа анхаараагүй олон цаг тасалсан эсвэл
шалгалтандаа огт бэлдээгүй гэх мэт шалгалтаа өгч чадахаа больсон, өгсөн ч унах нь
тодорхой нөхцөл үүссэн тул ингэж хэлж байна.

Асуух хэлбэр, үгүйсгэсэн хэлбэр, зэрэг хувирлууд нь одоо үргэлжилж байгаа цагийн адил
хувирна

Page 126

Jun

More Related Content

Viewers also liked

Similar to Jun

More from Tsedo Batsukh

Jun