Η εικόνα τηςΓέννησης μας εισάγει στο σωτηριώδες γεγονός της Σάρκωσης του Υιού και Λόγου του Θεού. Ο θεάνθρωπος Χριστός, τέλειος θεός και τέλειος άνθρωπος γεννιέται από την Παρθένο Μαρία και αναγγέλει την ανακαίνιση ολόκληρης της οικουμένης. Ο αγιογράφος βιώνοντας τον λειτουργικό χρόνο και χώρο της Εκκλησίας συγχρονίζει στην εικόνα τόπους και χρονικά γεγονότα που απέχουν μεταξύ τους . Όλες οι μορφές έχουν ειδικό νόημα και συμβολισμό.
2.
Το σκοτεινό σπήλαιο. Το σκοτεινό σπήλαιο έχει τριπλή σημασία. Συμβολίζει: α) Τον τάφο του Χριστού και προεικονίζει τον σταυρικό θάνατο και τον ενταφιασμό Του. β) Τον σκοτεινό 'Αδη, τον οποίο θα νικήσει ο Χριστός. γ) Το πνευματικό σκοτάδι του ειδωλολατρικού κόσμου, το οποίο θα διαλύσει ο “Ήλιος της Δικαιοσύνης”, με τη ζωή, τη διδασκαλία, το θάνατο και την Ανάσταση Του.
3.
Η φάτνη ´Εχει σχήμα κιβωτίου και σε συνδυασμό με το σπαργάνωμα του βρέφους μας παραπέμπει σε εικόνα νεκρικών μορφών, και μάλιστα του σαβάνου και της ταφής του Κυρίου. Το βόδι και ο όνος Μέσα στο σπήλαιο απεικονίζονται τα δύο ζώα, με τα κεφάλια στραμμένα προς τον μικρό Ιησού. Δείχνουν να ζεσταίνουν το θείο βρέφος ή να αναγνωρίζουν τη θεότητα Του. Τα ζώα αυτά δεν αναφέρονται στα Ευαγγέλια. Ο ζωγράφος εμπνέεται την παρουσία τους από τα λόγια του Ησαΐας “Το βόδι γνωρίζει τον αφέντη του, και το γαϊδούρι ξέρει το παχνί εκείνου που το ορίζει. Μα ο Ισραήλ σε ποιον ανήκει δεν το ξέρει. Ο λαός μου τίποτα δεν κατανοεί”.
4.
Η Παναγία Έξωαπό το σπήλαιο και δίπλα στη φάτνη εικονίζεται η Θεοτόκος. Η παρουσία της είναι επιβλητική και φανερώνει τη συμβολή της στο σχέδιο της Θείας Οικονομίας, δηλ. στο σχέδιο για τη σωτηρία του ανθρώπου. Φέρει φωτοστέφανο. Η μορφή της σε σύγκριση με τις άλλες φιγούρες της εικόνας είναι μεγαλύτερη, δεσπόζει, συγκεντρώνει το βλέμμα του θεατή. Είναι ξαπλωμένη ή μισοξαπλωμένη σε ένα στρωσίδι. Έτσι εκφράζεται το ανθρώπινο στοιχείο με μια πιο αναπαυτική στάση.
5.
Οι άγγελοι Μετην ευλαβική τους στάση δοξολογούν το Θεό και εκφράζουν το σεβασμό τους στο θείο βρέφος. Φέρουν φωτοστέφανο. Οι άγγελοι που βρίσκονται στη δεξιά πλευρά της εικόνας, έχουν τα απλωμένα χέρια τους καλυμμένα με τα ιμάτια τους.
6.
Ο ευαγγελισμός τωνποιμένων Ο 'Αγγελος Κυρίου σύμφωνα με τον Λουκά, ευλογεί με το δεξί του χέρι τους ταπεινούς ποιμένες, ενώ στο αριστερό κρατάει τη ράβδο των αγγελιαφόρων. Οι ποιμένες με τις χειρονομίες τους εκφράζουν την κατάπληξη από τη μια, και τη χαρά τους από την άλλη για όσα ακούνε. Συνήθως είναι δύο ή τρεις. Ο νεώτερος συχνά απεικονίζεται να κάθεται και να παίζει με τη φλογέρα του, επίδραση ίσως της λειτουργικής ζωής.
7.
Ο ουρανός μετο φωτεινό αστέρι Ο ουρανός ζωγραφίζεται συνήθως σε ημικύκλιο. Το άστρο οδήγησε τους Μάγους από τη μακρινή Ανατολή στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας. Η φωτεινή δέσμη ενώνει τον ουρανό με τη γη και θέλει να δηλώσει ότι στο πρόσωπο του θείου βρέφους είναι ενωμένες ασύγχυτα και αδιαίρετα η θεία και η ανθρώπινη φύση.
8.
Οι τρεις ΜάγοιΈρχονται πάνω σε άλογα, διαφορετικού χρώματος. Τα ρούχα τους δηλώνουν την ξενική καταγωγή τους. Επικράτησε να είναι τρεις, προφανώς από τα τρία δώρα που αναφέρει ο Ευαγγελιστής Ματθαίος, χρυσό, λιβάνι και σμύρνα. Οι ηλικίες τους διαφοροποιούνται καθώς ο πρώτος είναι γέρος με λευκά γένια, ο δεύτερος μεσήλικας και ο τρίτος νέος και αγένειος. Ουσιαστικά εκπροσωπούν όλες τις ηλικίες του ανθρώπου, επειδή το μήνυμα του Χριστού απευθύνεται σε όλους τους ανθρώπους χωρίς διακρίσεις. Το χριστιανικό κήρυγμα είναι καθολικό και οικουμενικό.
9.
Ο Ιωσήφ Κάθεταιπάνω σε μια πέτρα σκεπτικός και λυπημένος. Το γεγονός ότι στην εικονογραφία της ορθόδοξης Εκκλησίας βρίσκεται εκτός φάτνης, φανερώνει ότι δεν έχει καμία σαρκική σχέση με τη Θεοτόκο. Η σκηνή σχετίζεται με την πληροφορία του Ματθαίου, πως ο Ιωσήφ πίστεψε στην αρχή ότι η εγκυμοσύνη της Μαρίας οφειλόταν σε κάποια παράνομη σχέση. Απέναντι του ο διάβολος, που προσπαθεί να δημιουργήσει αμφιβολίες στον Ιωσήφ, να τον αναστατώσει ψυχικά.
10.
Η σκηνή τουλουτρού Βρίσκεται στο αριστερό κάτω μέρος της εικόνας. Δύο γυναίκες, η μια ηλικιωμένη και μια νέα, η βοηθός της, πλένουν το θείο βρέφος. Η σκηνή πηγάζει από το Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου και αποκαλύπτει την πραγματικότητα της ενανθρώπησης του Θεού.
