Noise and CE marking (Dutch)

1. Geluid: CE en arbo Technisch bureau van Eeden ‘ s-Hertogenbosch Michiel van Eeden

2. Technisch bureau van Eeden Geluid en trillingsonderzoek voor arbeidsomstandigheden machinerichtlijn milieuvergunningen industrie bouwkundig / installaties

3. Technisch bureau van Eeden Opgericht 1996 lid normcommissie geluid (ergonomie) aspirant lid normcommissie akoestiek

4. Inhoud Geluiddruk, geluidsvermogen Beoordelingsmaten Geluid in de Machinerichtlijn Richtlijn mobiele werktuigen Geluid en arbeidsomstandigheden Verstoring communicatie en concentratie Vragen en discussie

5. Basisbegrippen geluid Geluidsdruk en geluidsvermogen Verschil Verband Decibel Frequentieweging: A-filter Tijdmiddeling: Fast, Slow, L eq , L piek

6. Oorzaak: thermisch vermogen in Watt gevolg: temperatuur in °C / Kelvin temperatuur ( °C)

7. Oorzaak: akoestisch vermogen in Watt gevolg: geluiddruk in N/m 2 (Pa)

8. Geluidsdruk en geluidsdrukniveau (1) Geluidsdruk p (Pascal = N/m 2 ) geluidsdrukniveau: uitgedruk in decibel (dimensiloos)

9. geluidsdruk geluidsdrukniveau 0,00002 Pa: gehoordrempel 0 dB 0,02 Pa: rustig restaurant 60 dB 0,25 Pa: fabriek 82 dB 6 Pa: disco 110 dB 200 Pa: Pijngrens 140 dB Statische luchtdruk  1 bar = 10 5 Pa Geluidsdruk en geluidsdrukniveau (2)

10. Geluidsvermogen en -niveau (1) Vermogen W (Watt = J/s) vermogenniveau: uitgedruk in decibel

11. akoestisch vermogen vermogenniveau 0,000 01 W: spreker 70 dB 0,001 W: auto 60 km/u 90 dB 1 W: zware boorhamer 120 dB 50 000 W: Boeing 747 160 dB Geluidsvermogen en -niveau (2)

12. Verband vermogen en druk (1) W = konstante  p 2  Oppervlak vermogen is evenredig met energiestroom door een zeker oppervlak

13. Decibel ? Zonder verwijzing naar referentie* of bijvoorbeeld ISO norm kan decibel alles zijn! * geluiddruk: p 0 = 2.10 -5 Pa geluidvermogen: W 0 = 1.10 -12 W

14. Verband vermogen en druk (2) L w = L p + 10 log (oppervlak)

15. Verband vermogen en druk (3) voor puntbron op 1 meter in vrije veld: L w = L p + 10 log 4  r 2 = L p + 11 puntbron: afstand > 1,5x grootste afmeting van de bron

16. L w = L p + 14 indien r = 2 m 2m

17. L w = L p + 20 indien object 2 x 3 x 4 m en d = 1m 2 4 3 1

18. Wegingscurven

19. Tijdmiddeling Standaard ‘wijzer’vertraging FAST: 125 ms L max of maxhold: hoogste stand in FAST L eq : energetisch gemiddelde over een zeker beoordelingstijd > geen afleesfout pas mogelijk vanaf begin jaren ‘80 L peak : top niveau (hoogste absolute momentane waarde)

20. Beoordelingsmaten Middelgrote takken versnipperaar (bedienpositie - takken jonge lindeboom) L Aeq = 104 dB L Amax = 112 dB L Cpeak = 128 dB

21. Toepassing beoordelingsmaten L Aeq arbo, CE en omgevingslawaai L Amax alleen voor omgevingslawaai (verstoring) L Cpeak alleen arbo en CE voor geluiddrukniveau en geluidvermogenniveau!

22. Machinerichtlijn Geen onnodige risico’s door lawaai Voldoen aan huidige stand der techniek ten aanzien van lawaaibeheersing Vermelding in gebruikershandleiding: L pA op bedienplaats indien > 70 dB of L Cpiek > 130 dB L w indien L p hoger dan 85 dB(A) vanaf 29-12-2009: 80dB(A)!

23. Machinerichtlijn Voldoen aan huidige stand der techniek ten aanzien van lawaaibeheersing Toegelicht in ISO/TR 11688 (1 en 2): basisbeginselen geluidarm ontwerpen

24. Mobiele werktuigen 2000/14/EG Van toepassing op zelfrijdende en/of verplaatsbare machines bedoeld voor gebruik buitenshuis, bijvoorbeeld machines voor (wegen-) bouw Verplichte labeling geluidvermogen Bovendien: grenswaarden aan geluidvermogen voor deel van deze groep van machines

25. Mobiele werktuigen 2000/14/EG Enkele voorbeelden: Alleen labeling (art.13) : koeling van vrachtwagen of container kettingzaag, bladblazer, heggenschaar hoogwerker, bouwlier, betonmolen Bovendien grenswaarden (art.12) : graafmachine, lader, mobiele kranen aggregaten (elektrisch, hydraulisch, perslucht, lassen) grasmaaier en grastrimmers

26. Mobiele werktuigen 2000/14/EG Aanvullende op Machine Richtlijn Machine Richtlijn: geluid voor gebruiker Richtlijn mobiele werktuigen: geluid voor omgeving Meting en specificatie: Geluidvermogenniveau: volgens 2000 /14 Geluiddrukniveau: volgens 98/37

27. Commentaar In 98/37: ‘maximale geluidsdruk’ is niet L max maar hoogste (plaatsafhankelijke) waarde van L eq (1.7.4.f) In 2000/14 geen voorschrift voor bepalen van L max (wel relevant) dB(A) is niet conform ISO

28. Arbeidsomstandighedenbesluit risico’s inventariseren blootstelling beperken arbeidshygiënische strategie

29. Arbeidsomstandighedenbesluit aktiegrens 80 dB(A) / 135 dB(C) piek gehoorbescherming beschikbaar aktiegrens 85 dB(A) / 137 dB(C) piek geluidbestrijdingsplan & afbakening gehoorbescherming verplicht, gelegenheid bieden tot audiometrisch onderzoek blootstellingsgrens 87 dB(A) / 140 dB(C) piek

30. Arbeidsomstandighedenbesluit Tot februari 2006: aktiegrenzen gelden voor ‘werkzaamheid’, na februari 2006 gelden deze voor daggemiddelde Na februari 2006: rekening houden met meetonzekerheid (maar hoe...)

31. Arbeidsomstandighedenbesluit Geluid beoordelen: meten indien nodig Gebruik van fabrikantgegevens bij RIE: zijn karakterisering voor het product, niet noodzakelijk representatief voor de te beoordelen toepassing! Dus: meten meestal beter

32. Betekenis piekniveau Indien grens voor piekniveau wordt overschreden geldt overschrijding meestal ook voor daggemiddelde

33. Bodem neerklappen L Cpiek 137 - 140 dB Indien 24 maal per dag dan L Aeq 80 dB

34. Normen Basisnormen geluidmeting machines geluidsdruk op bedienplaats ISO 11200 serie geluidsvermogen ISO 3700 serie ISO 9614 Allen NEN-EN

35. Normen Basisnormen geluidmeting machines Primaire doel: productvergelijking Omgevings onafhankelijk Reproduceerbare referentiecondities

36. Normen Basisnormen geluidmeting machines Declaratie volgens NEN-EN-ISO 4871 verwerking meetonzekerheden gewaarborgd geluidniveau Opgave van geluidniveau en onzekerheid of van geluidniveau plus onzekerheid

37. Normen Meetonzekerheden Extra aandacht sinds GUM (ISO 1993) : Guide to the expression of uncertainty in measurement

38. Normen Meer specifiek meetvoorschrift: Noise test code Nadere specificering van meetomstandigheden en bedrijfscondities Enkele EN normen, ± 20 in new approach lijst Zelf opstellen: EN-ISO 12001

39. Arbeidsomstandigheden NEN 3418 beoordelen geluidbelasting specifiek voor de arbeidsplaats met werkzaamheden inventarisatie en geluidmeting per werkzaamheid de gemiddelde dagdosis bepalen

40. Arbeidsomstandigheden NEN 3418 dagdosis (toestingswaarde) piekniveaus (toestingswaarde) ranglijst met deelbijdragen per werkzaamheid

41. Arbeidsomstandigheden NEN 3418 Wordt zo goed als zeker opgevolgd door ISO 9612 (DIS 2007) 3 strategieën aandacht voor meetonzekerheden zicht op deelbijdragen daggemiddelde verloren

42. Farbo fout (voorbeeld) L 008 Breedbandontbraammachine Bestemd voor: het onder goede arbeidsomstandigheden ontbramen van metalen platen. Bestaande uit: • slijpwals; • tegengesteld draaiende staalborstels; • afzuiging; • droog- of natfilter; • (eventueel) was- en drooginrichting. Het geluidsdrukniveau (Lp) van de machine, gemeten op de bedieningsplaats volgens het meetprotocol NEN 3418, bedraagt maximaal 80 dB(A).

43. Communicatie en concentratie Verstoring door ‘lawaai’ ook indien niet schadelijk voor het gehoor Veiligheidsaspecten Kwaliteit van het werk Zowel in productie als in ‘kantoor’

44. Communicatie en concentratie Toename automatisering complexiteit van taken in productie neemt toe (afhankelijk van flexibiliteit van de productie) engineer staat in of naast productie meer overleg in of nabij productie-omgeving

45. Communicatie en concentratie Producent (besturings) elektronica engineers en reparatie / faalanalyse naast pick- en place machine Geautomatiseerd distributiecentrum console voor opvang van uitval midden in transportlijn

46. Communicatie en concentratie Belangrijker naarmate gehoor slechter is belang van preventie! Beoordelen met NPR 3438 ook: NEN-EN-ISO 11690-1* en VDI 2058-3 weinig ‘harde’cijfers Geen regelgeving (* met ZA annex)

47. Appatuur Integrerende geluidniveaumeter Klasse 1 In oktaven meten indien correcties nodig omgevingsinvloeden stoorgeluiden

48. Traject Vaststellen bedrijfsconditie(s) Geluid > 70 dB dan nauwkeurig meten Geluid > 85 dB dan bovendien geluidvermogen meten Vermelding in handleiding inclusief meet- onzekerheid!

49. Aandachtspunten Reproduceerbaarheid: bedrijfsconditie en omschrijving daarvan meetpositie meetomgeving Beoordeling van invloed hiervan

50. Invloed praktijk-meetruimte

51. absorptie A = oppervlak x  (m 2 ) meetoppervlak S (m 2 )