Ano ang FreeRange na sistema sa pag-
aalaga ng manok?
• Ito ay isang sistema kung saan ang mga manok ay
malayang nakakagalaw at nakakapag-forage o
nakakahanap ng kanilang pagkain sa labas
• Sa ganitong paraan, mas malusog at mas ligtas ang mga
manok dahil hindi sila nakakulong at mayroon silang mas
malawak na espasyo para maghanap ng natural na pagkain
tulad ng insekto, butil, at organikong pakain
• Ito rin ay nakakatulong upang mabawasan ang gastos sa
pagpapakain at masiguro ang kalidad ng karne at itlog
3.
Benepisyo ng Free-RangeChicken
Production
• Madali ang teknolohiya
• Gumagamit ng natural/organic farming system
• Konting pag-gawa ng mga magsasaka
• Pwedeng-pwede sa mga kababaihan at mga sa kanilang mga
anak
• Magandang benepisyo sa lupa
• Pwedeng pang-karne at pang- itlog
• Maaaring magpabuti sa kapakanan ng mga manok dahil sila ay
nakagagala at pwedeng kumain ng mga damo, dahon at bulate
4.
Mga lahi ngFree-Range na manok
Broiler (meat
type)
Pure: Rhode Island, Barred Plymouth
Rock, Cornish
Hybrid: SASSO, HUBBARD- GRIMUAD
Layers (egg
type)
Pure: Leg horns (brown and white), Rhode
Island, Barred Plymouth Rock, Sussex
Hybrid: Dominant, Dekalb Brown, Hy-line
Brown, Shaver Brown, Bovans Brown,
Lohmann Brown, ISA Brown
Native type
chicken
Paraoakan, Banaba, Darag, Joloanon,
Camarines, Bolinao, Boholano, Zampen,
Caraga Black Native Chicken
Source: Philippine National Standard- Free Range Chicken
5.
Rhode Island
Weight: Male:3.9 kg (8.6 lb)
Female: 3 kg (6.6 lb)
Skin color: Yellow
Egg color: Brown
Purpose: Egg and Meat
Egg Production: 260 per year
Barred Plymouth Rock
Weight: Male: 3.4 kg (7.5 lb)
Female: 2.9 kg (6.5 lb)
Skin color: Yellow
Egg color: Brown
Purpose: Egg and Meat
Egg Production: 200 per year
6.
Leghorn
Weight: Male: 2.4–3.4kg
Female: 2.0–2.5 kg
Skin color: Yellow
Egg color: White
Purpose: Egg
Egg Production: 280 per year
Sussex
Weight: Male: 4.1 kg
Female: 3.2 kg
Skin color: White
Egg color: Brown
Purpose: Egg
Egg Production: 250 per year
7.
Philippine Native ChickenBreeds
Weight (at 16 weeks):
Male: 0.82 kg Female:
0.75 kg
Purpose: Egg and Meat
Egg Production: 62 per year
Origin: Bohol Province
Camarines
Weight: Male: 1.1 kg
Female: 0.9 kg
Purpose: Egg and Meat
Egg Production: 62 per year
Origin: Bicol Province
Boholano
8.
Philippine Native ChickenBreeds
Weight (at 18 weeks):
Male: 1.50 kg Female:
1.20 kg
Purpose: Meat
Egg Production: 110 per year
Origin: Ilo-ilo
ZamPen
Weight: Male: 1.29 kg
Female: 1.1 kg
Purpose: Egg and Meat
Egg Production: 105 per year
Origin: Zamboanga Peninsula
Darag
9.
Philippine Native ChickenBreeds
Weight (mature):
Male: 1.49 kg Female:
1.20 kg
Purpose: Egg and Meat
Egg Production: 80-90 per year
Origin: Southern Luzon
Bolinao
Weight (at 16 weeks):
Male: 0.85 kg
Female: 0.70 kg
Purpose: Egg and Meat
Egg Production: 60-100 per year
Origin: Pangasinan
Banaba
10.
Philippine Local ChickenBreeds
Weight (matured):
Male: 2.50 kg Female:
1.90 kg
Purpose: Egg and Meat
Egg Production: 60-100 per year
Origin: Ilo-ilo
Caraga Black Native Chicken
Weight: Male: 1.90 kg
Female: 1.35 kg
Purpose: Egg and Meat
Egg Production: 121 per year
Origin: Caraga Region
Paraoakan
11.
Adaptability
Diseasetolerance
Phenotypic characteristics
Feed Conversion Ratio
Age
Laying ability
Pagpili ng Palahiang Manok
Mga Pamantayan
12.
Mga Pamantayan:
Bilog,malalakas at malinaw ang mga mata
Malinis, makintab at tuyo ang balahibo sa
buong katawan lalo sa bandang puwit
Ang mga paa ay makinis at tuwid
Aktibo at maliliksi ang mga sisiw
Buong-buo ang mga pakpak at hindi luhod
Magkakapareho ang laki at taas (90-95%)
ng mga sisiw
Pumili ng sisiw na may tamang edad para
sa layunin (halimbawa, para sa meat
production o egg production)
Pagpili ng Palahiang Manok
Sisiw (Day-old Chicks)
13.
Mga Pamantayan:
Malalakiat tama sa edad
Ang mga mata ay bilog at klarong itim
Malinis at tuyong mga tuka at ilong
Mapula ang mga palong at wattle
Tuwid ang mga paa at mga kuko
Dapat ang mga pullets ay aktibo, maingat,
at maliksi
Siguruhing walang amoy na hindi
karaniwang sa isang sisiw
Ang mga pullets ay dapat magkakapareho
ang laki at taas (90-95%) ng mga sisiw
Pagpili ng Palahiang Manok
Grower at Pullet
14.
Mga Pamantayan:
Maliksiat walang sakit
Malaki at pulang palong
Klaro ang mga mata, bilog at hindi bulag
Kulay dilaw ang mga paa
Malaki at makapal ang dibdib
Ang sipit- sipitan ay 3-4 cm ang luwang
Magsimulang mangitlog ng 5 buwan
hanggang 15 na buwan at tatagal ng taon
Malinis ang balahibo sa puwitan
Walang parang mga kaliskis sa mga paa
Piliin ang mga layer mula sa magandang
lahi o breed
Pagpili ng Palahiang Manok
Layers
15.
Mga Pamantayan:
Angcockerel ay dapat may tamang timbang
base sa kanilang edad:
• 45 araw: 315 grams pataas
• 75 araw: 516 grams
• 100 araw: 800 grams
Ang tamang edad para sa pagpili ng cockerel ay
22-24 buwan
Ang mga lalaking manok ay dapat makintab
ang balahibo
Aktibo sa pangangasta sa mga inahing mga
manok
Walang sakit
Alamin ang kanilang lineage at ang kanilang
mga magulang
Piliin ang mga cockerel mula sa magandang lahi
o breed
Pagpili ng Palahiang Manok
Cockerel/Cock
16.
• Ang mgatandang ay pinapayagang
magkasta sa mga inahin sa bakuran
• Isang simpleng paraan kung saan ang
mga manok ay malayang nakakagala
at magbred nang walang tulong ng tao
• Ang mga manok na sumailalim sa natural mating ay mas maaga
naglalabas ng kanilang unang itlog
• Ang mga itlog mula sa natural mating ay may mataas na kalidad
• Mas mataas ang albumen height, Haugh units, at kulay ng yolk ng
mga itlog na galing sa natural mating
Mga Pamamaraan ng
Pagpapalahi
1. Natural Mating
17.
• Naglalayong mapaunladang mga na-
tatanging katangian ng mga native
na manok
• Ang mga magsasaka ay pumipili ng
mga breeders batay sa mga nais na
katangian gaya ng bilis ng paglaki, lasa ng karne, kulay ng balahibo, at egg
production
• Sa pamamagitan ng pagpili ng mga superior na manok, mapapabuti ang
kalidad ng buong flock
• Sa pamamagitan ng selective breeding, maaaring mapalakas ang immune
system ng mga manok
• Ang selective breeding ay maaaring magresulta sa mas mababang
mortalidad ng mga manok
Mga Pamamaraan ng
Pagpapalahi
2. Selective Breeding
18.
• Manu-manong pagkuhang semilya mula
sa isang tandang at paglagay nito sa
reproductive tract ng isang inahin
• Ang Teknik na ito ay nagbibigay-daan sa
kontroladong pag-aanak, lalo na kapag nais ipamana ang magandang
genetic
traits
• Nagbibigay-daan sa mas epektibong paggamit ng semilya, na
nagpapataas ng tsansa ng fertilization
• Nababawasan ang pisikal na kontak sa pagitan ng mga manok, na
nagpapababa ng panganib ng pagkalat ng mga sakit
• Hindi na kailangan ng maraming tandang sa farm, na nagpapababa ng
gastos sa pagkain at pangangalaga
Mga Pamamaraan ng
Pagpapalahi
3. Artificial Insemination (AI)
19.
• Ang pag-crossbreedng mga native na
manok sa iba’t ibang lahi ay maaaring
magdala ng mga magagandang katangian
• Maaaring gamitin ang semilya ng mga
tandang na may mataas na kalidad na genetic traits mula sa iba’t
ibang lugar
• Maaaring magresulta sa mas mataas na kalidad ng itlog at mas
malusog na sisiw dahil sa mas kontroladong proseso ng breeding
Mga Pamamaraan ng
Pagpapalahi
4. Crossbreeding
Pakain at Pagpapakain
•Ang tamang nutrisyon para sa iyong mga manok ay
nangangahulugan na tiyakin na ang kinakain nila ay
nagbibigay ng lahat ng mga kinakailangang amino acids,
fatty acids, carbohydrates, bitamina, mineral, at tubig na
kailangan nila upang makapag-produce ng karne o itlog
• ang tamang nutrisyon
ay mahalaga para sa
kalusugan, paglaki, at
produksyon ng mga
manok
22.
Pakain at Pagpapakain
Mgapangunahing sangkap ng pakain
Tubig
Carbohydrates
Fats
Protina
Minerals
Bitamina
23.
• Ang tubigay pangunahing pangangailangan ng lahat ng uri ng manok
• Kailangan nila ito para sa kanilang kalusugan, paglaki, at produksyon
ng itlog
• Bilang bahagi ng dugo (90% ng dugo), ang tubig ay nagdadala ng mga
sustansiyang mula sa tiyan patungo sa mga selula (cells) at nag-aalis
ng mga dumi
Pakain at Pagpapakain
1. Tubig
• Ito ay nagpapalambot ng pakain
(feed) at tumutulong sa mabilis
na digestion at absorption nito
• Ito ay nakakatulong na
mapanatili ang temperatura sa
katawan ng mga manok
24.
• Ang isangnangingitlog na manok ay umiinom ng mga 25% ng
kanyang daily water intake dalawang oras bago mag-gabi
• Kapag hindi nakainom o kulang ang iniinom na tubig ng isang
manok sa loob ng 12 na araw, ito may may malubhang epekto
sa kanyang paglaki at pangingitlog
Pakain at Pagpapakain
1. Tubig
• Maaaring mamatay ang manok
kapag hindi nakainom ng tubig sa
loob ng 24 hanggang 36 na oras
• Ang mga manok ay umiinom ng
dalawang beses na mas
maraming tubig kaysa sa feed
25.
• Ang carbohydrates(mga sangkap na may carbon, hydrogen, at
oxygen) ay isang pinagmumulan ng enerhiya para sa mga hayop
at bumubuo ng pinakamalaking bahagi ng diyeta (diet) ng manok
• Tumutulong ang carbohydrates sa pagbibigay ng sapat na
enerhiya para sa mga aktibidad ng manok at para sa kanilang
pang-araw-araw na proseso ng paglaki at paggawa ng itlog
Pakain at Pagpapakain
2. Carbohydrates
• Ang enerhiya mula sa
carbohydrates ay kinakailangan
para sa pagbuo at pagkumpuni
ng muscle tissues ng manok
• Ang balanseng antas ng
carbohydrates ay tumutulong sa
pagpapanatili ng tamang timbang
ng manok
• Ang fatsay may 2.25 calories per gram kumpara sa carbohydrates.
Kaya’t ito ay idinadagdag sa pakain (feed) upang taasan ang energy
concentration
• Ang pagdagdag ng fats sa diet ay nagpapabuti sa absorption ng mga
fat-soluble vitamins, na mahalaga para sa kalusugan ng manok
• Nababawasan nito ang pagiging maalikabok ng pakain (grain dust),
na nakakatulong sa mas madaling pagkain ng manok.
Pakain at Pagpapakain
3. Fats
• Ang fats ay nagpapataas ng lasa at
pagkakagusto ng manok sa
kanilang pagkain
• Ang fats ay naglalaman ng essential
fatty acids na kailangan para sa
tamang paglaki ng manok
28.
• Ang fatsay gawa sa fatty acids
• Ang mga fatty acids ay responsable sa cell membrane
integrity at hormone synthesis
• Ang fat ay kailangang sa diet ng manok upang mabilis na ma-
absorb ang fat-soluble vitamins A, D, E, and K (tumutulong
upang mabawasan ang grain dust at maging palatable ang
pakain)
Pakain at Pagpapakain
3. Fats
• Ang pagdaragdag ng fats ay
nagpapataas ng efficiency ng
consumed energy, na nagreresulta
sa mas mababang caloric increment
29.
• Ang protinaay gawa sa amino acids
• Ang mga amino acids ay kailangan para sa pagbuo ng muscle tissue
• Ang mataas na lebel ng protina sa pagkain ng manok ay
nakakatulong sa pagpapalakas ng kanilang pangkalahatang
kalusugan at immune system, at nagpapababa ng panganib sa
mga sakit at stress-related issues
Pakain at Pagpapakain
4. Protina
• Ang mga laying hens ay
nangangailangan ng sapat na
protina para sa paggawa ng mga
itlog
30.
• Essential aminoacids ay
protinang kailangang ng
manok ngunit hindi kayang
i-produce ng kanilang
katawan kaya kailangang
idagdag sa pakain
Pakain at Pagpapakain
4. Protina Essential EA Non-essential EA
Arginine Alanine
Glycine Proline
Histidine Tyrosine
Leucine
Isoleucine
Lysine
Methionine
Cystine
Phenylalanine
Threonine
Tryptophan
Valine
• Non-essential amino
acids ay protinang kayang
i-produce ng katawan ng
manok at hindi na
kailangang idagdag sa
kanilang pakain
31.
Pakain at Pagpapakain
MgaPakain na Mayaman sa Protina
Animal Protein Plant Protein
Blood Meal Copra Meal
Crab Meal Ipil-ipil Leaf Meal
Fish Meal Soybean Meal
Shrimp Meal Corn Gluten Meal
Meat and Bone Meal Sunflower Seed Meal
32.
• Ang mineralsay kailangan sa bone formation at iba pang mahalagang
tungkulin tulad ng formation of blood cells, blood clotting, enzyme
activation, energy metabolism, and proper muscle function
• Mahalaga para sa magandang pormasyon ng buto at kalidad ng shell
ng itlog
• Mahalaga para sa pagkakaroon ng magandang balahibo at pag-iwas sa
sakit sa buto
Pakain at Pagpapakain
5. Minerals
• Mahalaga para sa mga sisiw upang
maiwasan ang pagkakaroon ng
stunted growth
33.
Pakain at Pagpapakain
Mgauri ng Minerals
Macro-Minerals Micro-Minerals
Calcium Copper
Phosphorus Iodine
Chlorine Iron
Magnesium Manganese
Potassium Selenium
Sodium Zinc
34.
Pakain at Pagpapakain
MineralSources
Bone Meal
Calcium Carbonate
Dicalcium Phosphate
Limestone
Oyster Shell Powder
Sodium Chloride
35.
• Ang bitaminaay mahalaga para sa normal metabolic
processes, paglaki ng katawan, at reproduksyon
• Fat-soluble vitamins - A, D, E, and K
• Ang Vitamin A ay kailangang para sa normal growth ng
development of epithelial tissue at pagpapadami
(reproduction)
Pakain at Pagpapakain
6. Bitamina
• Ang Vitamin D3 ay mahalaga sa
normal growth, bone development,
and eggshell formation
• Ang Vitamin K ay importante sa
blood clot formation
36.
• Ang bitaminaay mahalaga para sa normal body functions,
paglaki ng katawan, at reproduksyon
• Water-soluble vitamins – C and B Vitamins
• Ang mga B vitamins tulad ng vitamin B12, biotin, folacin, niacin,
pantothenic acid, pyridoxine, riboflavin, and thiamin
- ay mahalaga sa mga metabolic functions at energy metabolism
Pakain at Pagpapakain
6. Bitamina
• Ipinapalakas ng Vitamin C ang
immune system ng manok, kaya’t
sila ay mas handa sa paglaban sa
mga sakit at impeksyon
37.
1. Concentrates –mga pakain na mababa sa fiber at
mataas sa total digestible nutrients.
- naglalaman ng mataas na dami ng protina,
bitamina, at mineral
2. Roughages (damo) – mga pakain na mataas sa
fiber at mababa sa total digestible nutrients, tulad ng
rice straw, legume, at grass forages
3. Supplement (Vitamins at Minerals) – mga
dinadagdag sa pakain para matugunan ang nutrient
requirement ng mga hayop
Pakain at Pagpapakain
Uri ng Pakain
38.
1. Free access– hinahayaan ang mga manok na
makakain anumang oras
- hindi matrabaho ngunit mataas ang tsansa ng
overeating at feed wastage
2. Scheduled feeding – limitado ang access ng manok
sa pakain dahil may feeding schedule na sinusunod
- mas natututukan ang kalusugan ng mga
alagang manok, ngunit ito ay nangangailangan ng
oras at atensiyon
Pakain at Pagpapakain
Pamamaraan ng pagpapakain
39.
Pakain at Pagpapakain
FeedRation – ang kabuoan ng pakain na ibinigay sa alagang manok sa loob
ng 24-oras
Edad ng Manok Uri ng Pagkain
1-2 weeks Booster Mash
2-6 weeks Starter Mash
6 weeks- 18 weeks Grower Feeds
19 weeks and
above
Layer Feeds
Pakain at Pagpapakain
Halimbawang Home-made Chicken Feed
4 Lata – dilaw na mais o binlid
1.5 Lata – darak
1 Lata – nagiling na suso/snails
1.5 Lata – copra oil meal
0.5 Lata – mongo or soy bean buto
0.5 Lata – tuyong dahon ng ipil-ipil
1 Kutsarang asin
1 Dakot na apog (lime)
Notes:
Gumamit ng napakuloang gabi, ubi, kamote/kahoy kapalit ng
mais.
Doblehin and pakain kung ito at basa.
Puedeng gumamit ng fresh azolla kapalit ng darak.
45.
Balanse – tamangproporsyon ng carbohydrates, protina, at iba pang
nutrients ay kinakailangan para sa optimal na kalusugan at pagganap
ng manok.
– ang sobrang dami ng anumang nutrient ay maaaring magdulot
ng hindi balanseng nutrisyon at maaaring hindi magbigay ng sapat na
iba’t ibang nutrients na kailangan para sa pinakamainam na kalusugan
Masarap – ang pakain ay dapat masarap at ka-ayaaya sa paningin ng mga
alagang manok para ito ay kanilang kainin
Mura – ang pakain ay kailangang mura ngunit hindi nasasakripisyo ang
kalidad nito
Para sa mga sisiw, ang pagdaragdag ng mahahalagang mineral tulad ng vitamin A, D, at
K sa kanilang diyeta ay kritikal para sa kanilang kalusugan
Pakain at Pagpapakain
Mahalagang Paalala sa Tamang Pakain
46.
Madalas nagkakasakit –Kung ang manok ay madalas
magkasakit, ito ay maaaring indikasyon ng kakulangan sa
nutrisyon
Pagbaba ng timbang – Kung ang manok ay biglang
bumaba ang timbang, ito ay maaaring dahil sa hindi
sapat na nutrisyon
Mababang produksyon ng itlog – Para sa mga laying
hens, ang mababang produksyon ng itlog ay maaaring
resulta ng hindi sapat na nutrisyon
Feather Picking – Ang hindi sapat na protina, phosphorus,
at sodium sa diyeta ng manok ay maaaring magdulot
ng agresibong pag-uugali
Pakain at Pagpapakain
Mga senyales ng Nutrient Deficiency
47.
Pagkalamlam o panghihina– Kung ang manok ay tila
panghihina at hindi aktibo, ito ay maaaring
senyales ng kakulangan sa mahahalagang nutrients
Mabagal na paglago ng balahibo – Ang hindi normal
na paglago ng balahibo ay maaari ring indikasyon ng
nutrient deficiency
Abnormal na kulay ng mata, tuka, at mga paa – Ang
pagbabago sa kulay ng mga bahaging ito ng manok
ay maaaring senyales ng kakulangan sa ilang
specific na nutrients
Pakain at Pagpapakain
Mga senyales ng Nutrient Deficiency
48.
PNS/BAFS 262:2018. Free-RangeChicken. Bureau of
Agriculture and Fisheries Standards. Department of
Agriculture. Quezon City, Philippines
PNS/BAFS 184:2016. Code of Good Animal Husbandry
Practices for Chickens – Broilers and Layers. Bureau of
Agriculture and Fisheries Standards. Department of
Agriculture. Quezon City, Philippines
References