Download to read offline
PSY-Q Eğitim E-Dergi 1. Yayın "ÖFKE"
- 1. 1 Ocak 2017 Sayı:1 E-DERGİ“ÖFKE” Genel Yayın Yönetmeni Tolga Nasuh Aran Yazarlar Arzu Dinçer, Cebrail Kısa, Ferhat Yılmaz, Güler Ergen , Mehmet Şakiroğlu, Yetiş Fidan Mutlu Kültür Sanat Ece Çokay, Sıla Salantur Sayfa Düzeni Pınar Özdemir, Gözde Zeren, İlker Buruk
- 2. 2 PSY-Q’dan Merhaba, PSY-Q EğitimDanışmanlık olarak yeni yılda e-dergiyle karşınızdayız. Birbirinden anlamlı yazılarla alanında saygın yazarlarımızla siz okuyucularımızın karşısına çıkmanın haklı gururunu yaşamaktayız. Bu ayki temamız “Öfke” dir. Her yönüyle ele aldığımız öfkeyi irdelemeye çalıştık. PSY-Q Eğitim Danışmanlık olarak organize ettiğimiz eğitimlerimizin eğitimcileri yazılarıyla dergimize katkı sundular. Doç. Dr. Cebrail Kısa, Yrd. Doç. Dr. Mehmet Şakiroğlu, TRT Kent Radyo’dan Yetiş Fidan Mutlu öfkeyi kendi açılarından değerlendirdiler. 2016 yılını geride bırakırken, büyük umutlarla yeni yılı 2017’yi hep birlikte karşıladık. Yeni yılda da çözüm bekleyen sorunlar olacak, ruh sağlığı alanında çalışan profesyonellerin meslek yasası gündemimizde olacak. Yurt dışındaki uygulamalarla ülkemizdeki uygulamaları karşılaştırmaya çalışıp, kamuoyunda bir nebze de olsa farkındalık yaratmak amacımız olacaktır. 2017 yılının tüm insanlığa barış, huzur, mutluluk ve sağlık getirmesini diliyorum.
- 3. 3 PSY-Q HABER-DUYURU Ruhsağlığı çalışanlarının henüz meslek yasalarının olmadığı ülkemizde; son günlerde sahte psikolog Çağla Düvenci Sönmez hakkında haberler gündemi meşgul etmekteydi. Gerek sosyal medyadan gerekse katıldığı televizyon programlarında kendisini psikolog ve sosyolog olarak tanıtan şahsın, psikolog unvanı ile Boğaziçi Üniversitesi de dâhil olmak üzere birçok üniversitede seminer verdiği ortaya çıktı. Danışanları ile internet üzerinden ya da yüz yüze gerçekleştirdiği görüşme oturumlarından 118- 250 TL arası ücretler aldığı öğrenilen Sönmez’in psikolog olmadığı ortaya çıktı. Sönmez’in Bilgi Üniversitesi’nden psikoloji ve sosyoloji bölümlerinden mezun olduğunu söylemesi üzerine, Bilgi Üniversitesi Öğrenci İşleri konuya ilişkin Sönmez'in 27 Ocak 2010’da Sosyoloji Bölümü’nden mezun olduğunu ve diploma numarasının da 127... olduğunu açıkladı. Türk Psikologlar Derneği de konuyla ilgili olarak gelen şikâyetler ve yapılan incelemeler sonucunda, psikoloji diploması olmadığı halde psikolog unvanıyla çalıştığı görülen kişi hakkında yasal yollara başvuracaklarını belirtti. Sürecin takipçisi olarak, meslek haklarını koruyarak bu gibi faaliyetlerin karşısında olunduğu belirtilen basın açıklamasında ayrıca psikolojik destek hizmeti alınacak kişilerin ruh sağlığı alanındaki yetkinliklerinin sorgulanmasının önemi vurgulandı. Türkiye’de son yıllarda onlarca terör saldırısında yüzlerce kişi hayatını kaybetti. Her gün geçtiğimiz sokaklarda, pekâlâ aralarında olabileceğimiz insanlar terörün hedefi oldu, yetmedi üstüne bir de darbe girişimiyle sarsıldık. 2016’yla birlikte kötü günleri bir nebze olsun arkamızda bıraktığımızı düşündüğümüz dakikalardaysa yine gencecik insanları yitirdik. Peki biz, geride kalanlar, yaşamaya nasıl devam edeceğiz? Travmalarla nasıl başa çıkacağız? Korkunuzu gerçeklerle karşılaştırın. Sosyal medyaya ‘maruz kalma’ sürenizi sınırlayın. Nefes alın. Ailenizle bir plan yapın. Çocukların haberlerden ve
- 4. 4 yetişkinlerin sohbetlerinden etkilenebileceğini unutmayın. Günlükrutininizi koruyun. Arkadaşlarınızla, aile üyeleriyle temas halinde olun, sosyal çevrenizle bağlantıda kalın. Başkalarına yardım edin. MSB personel alımı başvuru süreci devam ediyor. 2016 yılının Aralık ayında ilanın yayımlanmasının ardından başlayan başvurular Şubat 2017'ye kadar devam edecek. Milli Savunma Bakanlığı memur alımında adaylar ön başvuru, başvuru, kayıt-kabul, uygulamalı sınav, mülakat sınavı, sağlık raporu işlemleri ve güvenlik soruşturması süreçlerinden geçecekler. Bu süreçlerin tamamından olumlu sonuç alan adaylar belirlenen tarihlerde göreve başlayacak. Milli Savunma Bakanlığı personel alımı kapsamında göreve alınacak olanlar; ağaç işleri teknisyeni, ambar memuru, arşivci, aşçı, avukat, bahçıvan, bilgisayar mühendisi, bilgisayar teknikeri, boyacı, Bulgarca öğretmeni, Dem. Kay. Teknisyeni, elektrik mühendisi, elektrik teknisyeni, elektronik teknisyeni, elektronik mühendisi, emlak teknisyeni, Farsça öğretmeni, fırıncı, grafiker, Gürcüce öğretmeni, harita mühendisi, harita ve kadastro teknikeri, hesap sorumlusu, hizmetli, iklimlendirme teknisyeni, inşaat mühendisi, inşaat teknisyeni, duvar beton teknisyeni, kimya teknikeri, bayan kuaförü, laborant, makine mühendisi, makine teknisyeni, mal/hesap sorumlusu, matbaa teknikeri, memur, mimar, muhasebeci, mühendis, psikolog, sıhhi tesisat teknisyeni, şoför, teknik ressam, uzman, veri hazırlama, veteriner ve zabıt katibi olarak görevlendirilecek. Personel alımı başvuruları 30 Aralık 2016 tarihinde başladı. Milli Savunma Bakanlığı'nın internet sitesinden (www.msb.gov.tr) yapılacak ve 6 Şubat 2017 tarihine kadar devam edecek. IAMFC (Uluslar arası Evlilik ve Aile Danışmanları Derneği) Dünya Kongresi 2-4 Şubat 2017 tarihinde ABD’nin New Orleans şehrinde gerçekleşecektir. PSY- Q E-Dergisi Genel Yayın Yönetmeni, IAMFC Türkiye Temsilcisi Tolga Nasuh ARAN IAMFC’nin davetlisi olarak orada bulunacaktır. Terör olaylarında ruh sağlığı çalışanlarının rolünden bahsedecektir. ACA (Amerikan Psikolojik Danışmanlık Derneği) 2017
- 5. 5 Kongresi ABD’nin SanFrancisco şehrinde 16-19 Mart 2017 tarihinde gerçekleşecektir. APA (Amerikan Psikiyatri Derneği) 2017 Kongresi San Diego şehrinde 20-24 Mayıs 2017 tarihinde gerçekleşecektir. Amerikan Psikologlar Derneği 2017 Kongresi Washington DC şehrinde 3- 6 Ağustos 2017 tarihinde gerçekleşecektir. 47. Avrupa Davranış ve Kognitif Terapileri Birliği Kongresi (EABCT) 13- 16 Eylül 2017 tarihleri arasında İstanbul’da gerçekleşecektir. Ayrıntılı bilgiyi http://www.eabct2017.org/tr/ den öğrenebilirsiniz. 53. Ulusal Psikiyatri Kongresi, 3-7 Ekim 2017 tarihleri arasında Bursa, Merinos Atatürk Kongre ve Kültür Merkezinde (Merinos AKKM) gerçekleştirilecektir. 9. Uluslararası Psikofarmakoloji Kongresi Psikofarmakoloji Derneği tarafından düzenlenen 9. Uluslararası Psikofarmakoloji Kongresi ve 5. Uluslararası Çocuk ve Ergen Psikofarmakolojisi Sempozyumu (9. UPK & 5. UÇEPS), 26-30 Nisan 2017 tarihleri arasında Belek, Susesi Otel’ de gerçekleştirilecektir. 2. Çocuk ve Erişkin Klinik Psikiyatri Kongresi Çocuk ve Erişkin Klinik Psikiyatri Derneğinin (ÇEKPD) düzenlediği Çocuk ve Erişkin Klinik Psikiyatri Kongresi’nin ikincisi bu yıl 20 – 22 Ekim 2017 tarihlerinde Hilton Bosphorus, İstanbul’da yapılacaktır.
- 6. 6 BAŞYAZI Tolga Nasuh Aran RUHSAĞLIĞI ALANINDA KİMLER ÇALIŞIR? Geçen ayın önemli olaylarından birisi İstanbul Beyoğlu’nda yaşanılan “Melekler ile Yaşamak” isimli kitabın yazarı ve yaşam koçu Beki İkala Erikli cinayetiydi. Yaşanan bu acı ölümle ilgili bir sürü yorum yapıldı. Hatta cinayet masası uzmanları gibi yorumlar yapıldı. Bence tartışmaların en çarpıcısı ruh sağlığı uzmanlığı tartışmaları oldu. Türkiye’de son yıllarda ruh sağlığı profesyonellerine talebin arttığını çok rahatlıkla söyleyebilirim. Sınırlı sayıda olan ruh sağlığı hekimleriyle sadece farmakolojik tedavi yürütülmeye çalışıldı bugüne kadar. Fakat çeşitli nedenlerle psikoterapiye de talep olmaya başladı. Bununla ilgili gerekli gereksiz birçok eğitimler açılmaya başlandı. Ruh sağlığı alanı çalışanları bu oluşan talep nedeniyle psikoterapi eğitimlerine katılma ihtiyacı hissetmeye başladı. Ancak bu talep hazır olmayan ruh sağlığı alanında tartışmalara da yol açtı. Her gün farklı, ne olduğu belirsiz, yeni yeni akımlar çıkmakta, toplum farklı yaklaşımlardan destek almaya yönelmektedir. Depresyon başta olmak üzere ruh hastalıklarının oluşumunu önleyici önlemler ne yazık ki alınmazken, sağlık ve sosyal güvenlik sisteminde katılım payını her geçen gün arttıran ekonomik önlemler ruh sağlığı hizmetlerine ulaşımı da güçlendirmektedir. Öte yandan farklı alanlardan farklı kesimlerden farklı unvanlarla piyasada cirit atmaktadır. Bunu düzenleyen bir ruh sağlığı yasası da henüz çıkarılamamıştır. Siz okuyucularımız için ruh sağlığı alanında çalışan profesyonel meslekler ne yapar, ne yapamaz bunu anlatmaya çalışacağım. Psikiyatri sinir sistemindeki bozuklukları ve bunların doğurduğu hastalıkları inceleyip tedavi eden bir alandır. Psikiyatri Uzmanı ise çocuk veya yetişkin olmak üzere uzmanlık yapan tıp fakültesi mezunu ruh sağlığı profesyonelidir. Bir tıp dalı olan psikiyatri nörobilim, farmakoloji, biyokimya, psikoloji ve tıp alanları ile iç içedir. Nörolog ve diğer branşlardan farklı olarak psikiyatristler doktor-hasta ilişkisinde uzmanlaşmış ve psikoterapinin farklı yollarla kullanımı ile diğer tedavi edici iletişim teknikleri
- 7. 7 üzerine eğitim almışlardır.Psikiyatristler ayrıca psikologlar gibi diğer ruh sağlığı uzmanlarından aldıkları eğitimle ayrılırlar. Tüm diğer tıp alanları için gerektiği gibi temel tıp eğitimi aldıktan sonra psikiyatri uzmanlık dalını seçerler. Hekim olan psikiyatri uzmanı ruhsal bozuklukların tanısını yapmak ve tedavisini üstlenmekte yetkili ve sorumludur. Psikiyatristler hastalarına gerektiğinde fizik muayene yapabilirler, laboratuvar testlerini isteyebilirler, tanı ve ayırıcı tanıya yönelik nörogörüntüleme araçlarını kullanabilirler, psikoterapi ve ilaç tedavisi uygulayabilirler veya diğer psikiyatrik incelemelerden geçirebilirler. Psikiyatrinin tanı ve tedavisini yaptığı hastalık gruplarından bazıları ise depresyon, panik bozukluk ve anksiyete bozuklukları, bipolar bozukluk, şizofreni ve diğer psikotik bozukluklar, obsesif kompulsif bozukluk, alkol ve madde bağımlılığı, kişilik bozuklukları, disosiyatif bozukluklar, demanslar, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, akut ve travma sonrası stres bozukluğu, somatoform bozukluklar, cinsel işlev bozuklukları, uyku bozukluklarıdır. Modern psikoloji günümüzde, davranışı ve davranışın altında yatan süreçleri bilimsel olarak inceleyen çalışma alanı olarak tanımlanır. Bilişsel süreçleri doğrudan gözleme olanağı yoktur; organizmanıın davranışları gözlenerek ya da nörolojik bulgular kullanılarak onların varlığı saptanır (Cüceloğlu, 1991). Psikolog da bu bilimi yapana denir. Psikologlar çalıştıkları alana göre değişik görevler alabilirler. Ağırlıklı olarak Devlet ya da Üniversite hastanelerinde psikolog olarak psikiyatri polikliniğinde çalışırlar. Hastanelerdeki çalışmalar genel olarak psikiyatri kliniğiyle beraber yürütülür. Psikiyatri hastalarına kişilik testi, zeka testi uygulayabilir, terapi gereken hastalara bireysel veya grup terapileri yapar (psikoterapist olmalı). Özel danışmanlık merkezlerinde çalışan psikologlar ise evlilik ve aile terapisi (aile danışmanlığı, evlilik ve çift terapisi eğitimi almalı), bireysel ve grup terapileri, kişilik ve zeka testleri (sertifika eğitimi almalı), çocuk değerlendirme ve gelişim testleri (sertifika eğitimi almalı), işyeri danışmanlığı gibi görevleri yürütür. Yine sosyal hizmet alanında çalışan psikologlar sosyal desteğe ihtiyaç duyan aile ve çocuklar için danışmanlık hizmeti verir. Emniyet müdürlüklerinde, ceza evlerinde, belediye ya da sosyal hizmetlere bağlı aile danışma merkezlerinde, adliye de denetimli serbestlik birimlerinde, aile ve çocuk mahkemelerinde kadrolu olarak çalışırlar, diğer mahkemelerde bilirkişilik yaparlar, okul ve dershanelerde, kreş ve anaokullarında, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde, trafik psikolojisi alanında faaliyet gösteren
- 8. 8 psikoteknik değerlendirme merkezlerinde, diyalizmerkezlerinde, özel hastane ve tıp merkezlerinde, fizik tedavi merkezlerinde, kısacası psikolojik destek gereken her alanda çalışabilmektedirler. Dört yıllık temel psikoloji eğitimi üzerine, klinik alanda teorik ve uygulamalı bir yüksek lisans (master) derecesine sahip olan kişiler klinik psikolog unvanını kazanırlar. Psikoloji lisans mezunlarının klinik psikologların denetiminde çalışması gerekmektedir. Klinik psikologlar, bireyin zihinsel, duygusal ve davranışsal durumunu etkileyen süreçleri geniş bir yelpazede ele almaktadırlar. Çocukluk, ergenlik, yetişkinlik veya yaşlılık dönemlerinde görülen dönemsel veya kronikleşmiş ruhsal sıkıntıları kapsayan bir alanda çalışırlar. Klinik psikologlar ölçme değerlendirme, tanı koyma, tedavi ve araştırma alanlarında görev almaktadır. Tedavi sürecinde ise, bireye özgü farklı psikoterapi yaklaşımları esas alınmaktadır. Fakat klinik psikologlar ilaç ve benzeri herhangi organik sebepli tedavilerde bulunmamaktadır. Bununla beraber, klinik psikologlar, hastaneler, üniversiteler, klinik ve ruh sağlığı merkezleri gibi özel veya resmi kurumlarda çalışabilmektedirler. Ülkemizde birçok kişi ve kurum psikiyatrist ve psikologların meslek tanımlarını yeterince bilmemektedir. Bu nedenle, bireyler ruh sağlığı alanında bir problem ile karşılaştıklarında hangi uzmana başvuracakları konusunda kararsızlık yaşamaktadır. Psikiyatristler, altı yıllık tıp fakültesini tamamladıktan sonra psikiyatri alanında uzmanlık eğitimini almış hekimlerdir. Medikal eğitimin bir parçası olarak ilaç yazma yetkisine sahiptirler. Klinik psikologlar, dört yıllık psikoloji lisans eğitimini alan, sonrasında ise psikoloji alt alanlarından biri olan klinik psikoloji alanında master/doktora derecesine sahip kişilerdir. Ruh sağlığı alanında psikologlar ve psikiyatristler iş birliği kurarak çalışırlar. Başvuruda bulunan kişinin tanı, tedavi ve takibini ekip çalışması içerisinde yürütmektedirler. Psikolojik danışma, psikolojik yardım ilişkileri konusunda yetiştirilmiş bir meslek erbabı tarafından, plan yapma, karar verme ve kişiler arası ilişkileri için yardım arayan kimsenin davranışlarını etkileyerek, o kimsede büyüyüp gelişme veya değişme sağlamak amacıyla, genel olarak insan tabiatı ve davranımına ait elimizde mevcut en son bilgi ve bulgulara dayanan, kendine özgü ilişkiler ve sözlü görüşmeler yoluyla yürütülen profesyonel bir yardım hizmetidir. (R. H. Byrne) Üyesi ve Uluslararası Komite Başkanlığını Yürüttüğüm Amerikan Psikolojik Danışma
- 9. 9 Derneği (American Counseling Association)tarafından 1997’de kabul edilen profesyonel psikolojik danışma tarifi şöyledir: Ruh sağlığı, psikoloji ve gelişim ilkelerinin, bilişsel, duyuşsal, davranışsal ve etkileşimsel müdahale stratejileri aracılığıyla, bireyin iyi oluşu, kişisel ve meslek gelişimi ile patoloji konularını ele alacak şekilde uygulanmasıdır. Psikolojik Danışma psikoloji biliminin bir uzmanlaşmış uygulama alanıdır. Alt alanlarından bazıları şunlardır; Evlilik, Çift ve Aile Danışmanlığı, Okul Psikolojik Danışmanlığı, Bağımlılık Danışmanlığı, Rehabilitasyon Danışmanlığı, Ruh Sağlığı Danışmanlığı, Kariyer Danışmanlığıdır. Ancak ülkemizde henüz psikolojik danışma mesleği Devlet Personel Başkanlığında tanımlanmamıştır. Psikolojik Danışma meslek yasası henüz yoktur. Meslek serbest olarak ancak Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’na bağlı Aile Danışma Merkezlerinde icra edilebilir. Psikolojik Danışman, üniversitelerin “psikolojik danışmanlık ve rehberlik” alanında en az dört yıllık lisans eğitimi almış ve psikolojik danışma ve rehberlik mesleğinin alanları içerisindeki bilgili ve yetkin kişiyi tanımlamaktadır. Sosyal hizmet, sosyal değişme ve kalkınmayı, sosyal içermeyi, insanların güçlendirilmesi ve özgürleşmesini hedefleyen uygulama temelli bir meslek ve akademik bir disiplindir. Sosyal adalet, insan hakları, ortak sorumluluk ve farklılıklara saygı sosyal hizmet için temeldir. Sosyal hizmet mesleği, insan ve toplum bilimleri ve yerel bilgiden oluşan eklektik bilgi temeli aracılığıyla insan refahını iyileştirmek için bireyleri ve sistemleri bir araya getirir (IFSW ve IASSW, 2014). Sosyal hizmet bireylerin sosyal işlevselliğini sağlamaya ve geliştirmeye çalışır. Sosyal hizmetin misyonu, tüm insanları potansiyellerini tam olarak kullanabilir hale getirmek, yaşamlarını zenginleştirmek ve onların işlevsiz olmalarını önlemektir. Meslek olarak sosyal hizmet sorun çözme ve değişme üzerine odaklanır. Sosyal hizmetin amaçları, insanların sorun çözme, baş etme ve gelişimsel kapasitelerini artırmak, insanlara kaynak, hizmet ve fırsat sağlayan sistemler ile insanları buluşturmak, insanın etkileşimde bulunduğu sistemler üzerine odaklanmak, sosyal politikanın geliştirilmesine ve ilerlemesine katkıda bulunmak, risk altındaki grupları güçlendirmek ve sosyal adaleti geliştirmek, profesyonel bilgi ve becerileri geliştirmek
- 10. 10 ve bunları sosyalhizmet uygulamasına aktarmaktır. Sosyal hizmet uzmanı, üniversitelerin “sosyal hizmet” bölümünde en az dört yıllık lisans eğitimi almış ve sosyal hizmet mesleğinin alanları içerisindeki bilgili ve yetkin kişiyi tanımlamaktadır. Sosyal hizmet uzmanının görevleri, müracaatçıların gereksinimlerini belirlemek, insan ve sosyal bilimler alanındaki kuramlardan yararlanarak birey, grup, çift/aile, topluluk ve toplumun sorunlarını çözmek, müracaatçı ve müracaatçı sistemi ile ilgili bilgi toplayarak sosyal inceleme ve değerlendirme raporları hazırlamak, profesyonel yardım ilişkisi kurmak ve sürdürmek, sosyal hizmet alanına dair araştırma yapmak ve mesleki literatürü yorumlama becerisi kazanmak, çatışan gruplar arasında aracılık ve müzakere yapmak, müracaatçı sistemini kaynak ve destek sistemleri ile bir araya getirme konusunda becerili ve yetkin olmaktır. Sosyal hizmet uzmanları farklı disiplinlerden yararlanır, müracaatçıların deneyimlerini de kullanır ve uygulamayı değerlendirir. Sosyal hizmet uzmanları uygulamalarını sosyal hizmetin ilkeleri, değerleri ve etik kuralları çerçevesinde yürütür. İnsan hakları, sosyal adalet, eşitlik, bireysellik, gizlilik, insan onuru ve insana hizmet etme ilkelerini göz önünde bulundurur ve her türlü ayrımcılık ve ön yargılar ile mücadele eder (Çifci, 2016) . Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Uzmanı; 0-12 yaş çocuklarının tüm gelişim alanlarına yönelik değerlendirmelerinin takibini, eğitim hizmetlerini dikkate alarak program yapan ve uygulayan, üniversitelerin dört yıllık lisans programlarının Çocuk Gelişimi ve Eğitimi bölümü mezunu profesyonellerdir. Ailelere çocuk gelişimi ve eğitimi alanında danışmanlık verir, hastanelerin çeşitli tedavi ve bakım bölümlerinde çocuğa duygusal destek verir. Örneğin: Ameliyata hazırlamak, hastanelerde bebek gelişimini takip eder, doğum öncesi ve sonrası annelik eğitimi verir, danışmanlık yapar, 0-18 yaş çocukların engel durumlarına göre bireysel ve grup programları hazırlar, gelişimlerini takip eder, engelli çocukların ailelerine rehberlik ve danışmanlık yapar, hastanelerin çocuk servislerinde çocukların gelişim alanlarını takip eder, hasta çocukların refakatçisi olan yakınlarını gelişim alanları ile ilgili bilgilendirir, çocuk yayınlarını ve çocuk televizyon programlarını hazırlar, çocuk yayınları, çocuk radyo, televizyon programlarında danışmanlık yapar, oyuncak sanayiinde danışmanlık yapar, çocuk tiyatrolarının hazırlanmasında danışmanlık yapar, çocuk ruh sağlığı merkezlerinde danışmanlık
- 11. 11 yapar, normal çocuklariçin danışmanlık merkezi açar, bu merkezlerde çalışır. Psikiyatri hemşireliği, insan davranışı teorilerinin uygulandığı daha çok davranışsal ve zihinsel becerilerin ön plana çıktığı hemşirelik uygulamalarının özel bir alanı olarak görülmektedir. Ruh hastalıklarından korunmada sağlık eğitimi ve danışmanlık yapabilen sağlam ya da hastanın psikolojik durumunu anlayıp davranışlarını değerlendirebilen, psikolojik gereksinimleri kavrama yeteneği yüksek, hastaya gerekli bakım, rehberlik, rehabilitasyon ve desteği sağlayabilen, kişiler arası ilişkilerde bilgi ve becerisi olan hemşiredir. Her ortamda bireyin, ailenin ve toplumun, hemşirelik süreci doğrultusunda ruh sağlığı ve psikiyatri hemşireliği girişimleri ile karşılanabilecek sağlık gereksinimlerini tanılayan, planlayan, uygulayan, değerlendiren, denetleyen ve tabip tarafından yazılı olarak verilen tedavileri uygulayan görevli ve yetkili sağlık personelidir. Psikiyatri hemşireliği hizmetleri direkt ve indirekt bakımı içerir. ANA psikiyatri hemşireliği hizmetlerinin içeriğini şöyle belirlemiştir; terapötik ortamı korumak, Hastanın tedavi problemlerini çözmek için çalışmak, vekil ebeveyn rolü üstlenmek, hastanın sağlık problemlerini hafifletmek/çözmek için somatik terapileri kullanmak, ruh sağlığını etkileyen faktörlerle ilgili eğitim almak, sosyoekonomik durumları geliştirmek için değişimleri desteklemek, meslektaşlar için klinik süpervizyonu ve liderliği sağlamak, psikoterapi yapmak, sosyal ve toplum için ruh sağlığı hareketleriyle ilgilenmektir. Güvenilir bir psikiyatrik ruh sağlığı hemşiresi bakım yönetimine yüksek derecede bir uzmanlık getirir ve büyük katkı sağlar. Bu bireylerin en önemli sorumlulukları; bir tedavi ekibi oluşturma ve sürdürme, ekibe eğitsel ve duygusal destek sağlama, organizasyon yapısında değişiklikler önerme ve bunları yürütme, hasta gereksinimlerine yanıt vermeleri için bürokrasiyi destekleme ve bilgilendirme, araştırma, meslekler arasında dayanışmayı sağlayarak sağlık hizmetleri uygulamalarının niteliğini ve sonuçlarını izlemeyi içerir. Klinik yönetici hemşirelere yönelik öneriler ise tedavinin odağını yeniden belirleme ve personeli uygulamalara yönelik eğitmeyi içerir Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği alanında yüksek lisans eğitimini tamamlamış olmalıdır. Eğitim ve deneyim bir psikiyatri hemşiresinin uygulamalarında genel ya da uzman olarak rollerini belirler. Genel psikiyatri hemşiresi
- 12. 12 temel hemşirelik hazırlığını,özel olarak lisans derecesini almış, bilgi deneyim ve kaliteli bakımın mesleki standartlarını karşılayan hemşiredir. Bu hemşire hasta hemşire ilişkisi ile direkt ve endirekt bakımın sunulmasıyla hastane ortamlarında hastanın bakımının çoğunu sağlar. Bununla birlikte genel psikiyatri hemşiresi psikoterapi yapmaya hazır değildir. Uzman psikiyatri klinik hemşiresi mastır programını tamamlamış ve klinik deneyimleri süpervize edilmiş olan hemşiredir. Uzman psikiyatri hemşiresi, uygulamalarında derin bilgi birikimine, yeterliliğe ve beceriye sahiptir. Aynı zamanda profesyonel hemşirelik organizasyonu tarafından sertifikalandırılmış da olabilir. Bu uzman aynı zamanda toplum sağlığı merkezlerinde ve öncelikli bakımda bireysel, ailesel ve grup psikoterapilerini hastalarda ve ayaktan tedavi görenlerde yürütebilir. Uzman aynı zamanda öğretme, konsülte etme ve yönetmeyi içeren endirekt hizmetleri sağlayabilir, genel hastane ortamlarında ise bu hizmetleri psikiyatrik liyezon hemşiresi sağlar. Ülkemizde psikiyatri hemşiresinin rolleri, görev, yetki ve sorumlulukları henüz oluşturulmaktadır. Psikiyatri hemşiresinin rolleri olarak yönetici, konsültan, hizmet içi eğitim, klinik uygulayıcı, araştırıcı, program değerlendirici, birincil bakım sağlayıcı, hasta ve acil sağlık bakım sisteminin diğer üyeleri arasında liyezon rolleri kabul edilebilir. Psikiyatri Hemşireleri, Psikiyatri Klinikleri, Ruh Sağlığı Hizmetlerinin Yürütüldüğü Servisler, Poliklinikler, Okul, İşyeri, İlgili Vakıflar, Bakım Evleri, Evde Bakım Hizmetleri, Ayaktan Tedavi Üniteleri, Toplum Sağlığı Hizmetleri, Krize Müdahale, hapishaneler, Acil Girişim Üniteleri, Ruh Sağlığı ve Hastalıkları/Psikoterapi ve Danışmanlık Merkezleri ve benzeri ruh sağlığı hizmeti gereken alanlarda çalışabilir. Psikoterapi, bireylerin duygusal ve davranışsal sorunlarının çözümünü, ruh sağlıklarının geliştirilmesi ve korunmasını amaçlayan tekniklerin genel adıdır. Psikoterapi her zaman sadece tek tek bireyleri konu almaz, zaman zaman incelenen tüm bir ailenin etkileşimsel meseleleri zaman zamansa incelenen bir çiftin birbiriyle olan ilişkisindeki bazı sorunların ruh sağlığı temelindeki kökleri olabilir. Ruh-zihin sağlığına dair sorunların psikolojik, sosyolojik veya somatik boyutları olabilir. Terim psiko ve terapi formlarından oluşur ki, psiko Yunanca psukhē "ruh, zihin"den, terapi ise Yunanca therapeia "iyileştirme"den türemiştir.
- 13. 13 Psikoterapi, daha olgunve uygun bir ruhsal denge sağlamak amacı doğrultusunda zihinsel ve duygusal bozukluk gösteren hastalarla düşünce ve duygu alışverişi kurularak yürütülen bir tedavi bilim ve sanatıdır. Psikiyatristler, Psikologlar, Psikolojik Danışmanlar, Sosyal Hizmet Uzmanları, Psikiyatri Hemşireleri, Çocuk Gelişimi Uzmanları psikoterapi yaparlar. Çok genel bir başlık altında söylemek gerekirse, duygusal çatışmaları çözümleyen, bu çatışmalardan doğan kaygı ve gerginlikleri, çökkünlükleri azaltan, ruhsal uyum düzeyini artıran, kişilerarası ilişkileri daha olgunlaştıran tüm teknik ve yöntemlere psikoterapi denilebilir. Psikoterapi sürecinde terapist ile danışan arasında kurulan ilişki temel alınarak danışanın yaşadığı sorunlar üzerinde çalışılır. Sadece psikolojik rahatsızlık yaşayan kişiler değil, hayatının herhangi bir alanında tıkanıklık yaşadığını hisseden ve yaşamını daha anlamlı bir şekilde sürdürmek isteyen herkes psikoterapi sürecine girebilir. Psikoterapi, terapistin danışan adına neyin doğru olduğuna karar vermesi ya da nasıl değişeceğini söylemesi değildir. Psikoterapist kendi kuramsal bilgilerini ve uygulama becerilerini kullanarak; danışanın kendisini tanıması, hayatına dair farkındalıklar yaşaması, daha sağlıklı ilişkiler kurması ve yeni çözüm yolları geliştirebilmesi için danışana ışık tutar. Psikoterapist nasıl olunur? -Psikoterapi eğitimleri Psikoterapist olabilmek için gereken psikoterapi eğitimleri kuruma göre farklılıklar gösterebilir. Psikoterapi öğrencileri terapist olmak için belli eğitimlerden geçerler. Teorik eğitimden sonra bir süpervizörün gözetiminde vaka görürler. Başarıyla tamamlayanlar psikoterapist olurlar. İşte yukarıda bahsettiğim tüm bu uzmanlar ruh sağlığı alanının birer çalışanlarıdır. Yetkileri, sorumlulukları ve sınırlılıkları farklılık gösterir. Bu kadar farklı ve kompleks uzmanlık alanları gerektiren ruh sağlığı alanında, hiçbir eğitim alt yapısı olmadan fütursuzca bu kadar rahat boy göstermek, depresyonu şu kadar seansta falanca terapiyle iyileştiriyoruz demek kanaatimce cinayettir, dolandırıcılıktır. Terapi de Sevgili Hocam Dr Brian Canfield’in hep tekrarladığı bir şey vardır “Zarar verme!”. Mesleki yeterliliğimizi, sınırlarımızı bilirsek ruh sağlığı hizmeti amacına uygun yapılır. Her meslek kendi örgütlülüğünü ve kendi meslek odasını oluşturursa bu kaotik ortam da azalır. Bağımsız denetimle çürük elmalar ayıklanır. 2017 yılının tüm insanlığa sağlık, barış ve huzur getirmesini dileyerek ruh sağlığınızı ruh sağlığı çalışanlarına emanet ediniz diyorum.
- 14. 14 Öfkeyi Anlamak Yrd. Doç.Dr. Mehmet ŞAKİROĞLU Günlük hayat öfke tuzakları ile dolu. Trafik, dedikoducular, gürültücüler, söz dinlemeyenler. Şikayet ve öfke hiç bitmeyecek gibi. İnsan sürekli şikayet eder yaşantısının sıradanlığından. Monoton hayatına isyan eder, ama alışkanlıklarını duygularına pek ihtiyaç duymadan sürdürür. Günlük rutin duygulardan arınmış mekanik bir işleyiş haline gelir. Bu nedenle de ne zaman duygularıyla yüzleşse nasıl davranacağını bilemez. Duygulardan uzak kurulmuş makineler gibi geçirmekteyiz ömürlerimizi. Sadece günümüzde ve yaşadığımız topraklarda değil, tüm Dünya’da ve tüm zamanlarda büyük sorunlara yol açabilen öfke, uygun biçimde ifade edildiğinde bireyin benliğini ve sınırlarını koruyan bir zırh gibi işlev görür. Burada hatırlanması gereken en önemli gerçek engellenmesi ve uzak durulması gerekenin öfke değil de şiddet olduğudur. Öfke, yıkıcı, küçük düşürücü, zarar verici de olabilir; yapıcı, koruyucu ve olumlu da. Yeter ki Öfkelendiğiniz an öfkenizi ifade edeceğiniz davranış tercihini yapabilme becerisini geliştirin, öfkenizi doğru kişiye, doğru miktarda, doğru şekilde aktarabilin. Bize öfkemizi bastırmayı, yok saymayı, görmezden gelmeyi ve daha da kötüsü öfkenin kötü bir duygu olduğunu söyleyen eski öğretileri unutup, öfkemize sahip çıkmayı ve bu büyük enerjiyi kullanmayı öğrenmeliyiz. Yok edilmesi gereken öfke duygusu değil, saldırganlık ve şiddet davranışlarıdır. Öfke, sabır, merak, kıskançlık, korku gibi duygulardan uzak kurgulanan hayatlar sizi bir insan olmaktan çıkarıp, bir makineye dönüştürür. Duygusuz bir makine. İyi bir nedenimiz varsa, birisi bizi haksızlığa uğrattıysa, bir yerde bir zulüm varsa öfkelenelim ve öfkemizi doğru yoldan ifade edelim. Bu bizi nesneleşmekten ve normaller arasında sıradanlaşıp, kaybolup gitmekten korur. eden Öfkeleniyor ? Engellenmişlik ve Haksızlığa Uğrama Algısı Öfke ile ilgili yapılan çalışmaların gösterdiği net bulgulardan bir tanesi, engellenmişlik hissi ve haksızlığa uğradım algısının öfkeye yol açmasıdır. Bir sürücünün arabasında trafik sıkıştığında yaşadığı öfke ya da dışarı çıkmak isteyen bir çocuğun anne- babasından izin alamadığı için evde
- 15. 15 oturmak zorunda kalıncayaşadığı öfke engellenmişlik hissindendir. İnsanoğlunun doğası isteklerine ulaşması engellendiğinde öfkeyi ortaya çıkarıp, güç ve motivasyonu artırıp, engeli ortadan kaldırmak amaçlı hareket eder. Öte yandan haksızlığa uğradım algısı evrensel olarak tüm insanlarda öfke duygusunu tetikler. Buradaki amaç kişinin hakkını almak için öfke enerjisine duyduğu ihtiyaçtır. -Meli, -Malı’larımız: Kişisel kurallarımız ve olmazsa olmaz kabullerimiz çiğnendiğinde saldırıya uğradığımızı hissedip öfkeleniriz. Herkes bana saygı göstermeli, herkes beni sevmeli, herkes söylediklerimi kabul etmeli türünden –meli –malı’larımız, herkes bunlara uymak zorunda olmadığı için büyük öfke mayınları olarak ortaya çıkar. Kişisel Kanun ve Kurallarımız Öfkelenme nedenlerimizden bir tanesi de kanun ve kurallarımızın çiğnenmesidir. Bu durum engellenme ve haksızlığa uğrama algısı yaratır. Kurallara örnek verelim: Bizim takım maç kaybetmez Kimse beni sollayamaz Herkes bana saygı göstermeli Yukarıdaki örneklerin ne kadar tehlikeli olduğunu tahmin edebilirsiniz. Takımının maç kaybedemeyeceğini düşünen bir taraftar, takımı gol yiyince hemen oturduğu tribün koltuğunu kırmaya meylediyor. Oysa ki ne yenilmez bir takım var dünyada ne de asla gol yemeyen bir kaleci. Diğer iki örnek için de durum benzer. Öfkesini olumlu kullanmak isteyen herkesin kendi kural ve kabullerini tespit edip, bunların işlevsel olup olmadığını gözden geçirmesi gerekir. Mahmut Bey “Mahmut Bey kuralları”nı, Münevver Hanım “Münevver Hanım kuralları”nı bilip ortaya çıkarır ve bunları yeniden gözden geçirirse bunlarla ilişkili zararlı öfkelerine de engel olabilirler. Öfkeyi Anlamak Öfkenin görünen tarafı, içinde bulunduğumuz öfke yaratan durum ve öfkelendikten sonra yaptığımız davranışlardır. Öfkelendiren durum (takımının gol yemesi) ve öfke davranışını (tribünü kırmak) görür ve biliriz. Ama içinde bulunduğumuz öfke yaratan durum ve öfkelendikten sonra yaptığımız davranışlar arasında, içinde bulunduğumuz durumun yarattığı düşünceler de vardır. Yani içinde bulunduğumuz durumun bizde öfke yaratması için, bu durumda haksızlığa uğradığımızı veya engellendiğimiz sonucuna varacağımız bir düşüncemizin (bizim takım maç kaybetmez) bulunması
- 16. 16 gereklidir. Esas öfkekontrolü de bu düşünce boyutunda gerçekleşir. Tribünü kırdırtan takımımızın gol yemesi değil, bizim bu gole verdiğimiz olumsuz anlam, yani düşünce biçimimizdir. Bu düşünceyi bulmak ve değiştirmek olumsuz öfke ile baş etmenin anahtarıdır. Öfkeyle baş etme yolculuğunda cevabını arayacağınız ilk soru “sizi en çok öfkelendiren durumların neler olduğu” dur. Hemen listeyi yapmaya başlayın. Listeyi bitirdikten sonra ikinci aşamada yapmanız gereken yukarıda belirttiğiniz öfke durumlarında aklınızdan geçenlerin ve o durumla ilgili düşüncelerinizin farkına varmanızdır. Üçüncü aşamada ise yapmanız gereken bu düşüncelere alternatif açıklamalar bulmanız ve öfkelenmenize neden olan duruma dair açıklamanıza alternatifler geliştirmektir. Sonraki aşamada ise belirlediğiniz öfke durumlarında nasıl davranmanız gerektiğine dair karar vermenizdir. Bu kararları, öfke durumunda otomatik olarak devreye giren saldırganlık davranışlarının yerine yerleştirmek, öfkeyi kontrol altına alma sürecinin en önemli bölümüdür. Psikoterapide bireylerin başetme becerilerinin geliştirilmesi ve problemli davranışlarının değiştirilmesi için düşünce yapıları gözden geçirilmekte ve yeni düşünce ve davranış yapıları kazandırılmaktadır. Görüşmeler, bilgi vererek farkındalığı arttırma, danışanla onun öfke yaşantılarının yoğun olduğu durumları belirleme, öfke sonrası olumsuz davranışları çıkarma, yeniden bilişsel yapılanma (alternatif düşüncelerin geliştirilmesi), gevşeme eğitimi, problem çözme becerilerinin öğretilmesi, tercih edilen olumlu öfke davranışlarının günlük hayatta denenmesi ve otomatikleştirilmesi gibi yöntemleri içermektedir. Öfkelenmeden yaşamak mümkün değil ise, öfkeyi işlevsel kullanarak hayatımıza biraz renk katmak bizim ellerimizde ! Kaynaklar: Alschuler, C. F., ve Alschuler, A. S. (1984). Developing healty responses to anger: the counselor’s role. Journal of Counseling and Development, 63, 34–42. Besley, K. (2000). Anger management: immediate intervention by counselor coach. Professional School Counse- ling, 3(2), 81-90. Faupel, A., Herrick, E., & Sharp, P. (2011). Anger Management: a practical guide. New York, Routledge. Howells, K., ve Day, A. (2003). Readiness for anger management: clinical and theoretical issue. Clinical Psychology Review, 23, 319-337.
- 17. 17 Yrd. Doç. Dr.Mehmet Şakiroğl (Klinik Psikolog) 1977 yılı Muğla doğumludur, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Psikoloji bölümünden mezun olmuştur. Aynı bölümde Klinik Psikoloji yüksek lisansını tamamlamış ve klinik psikoloji doktorasını almıştır. Halihazırda Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Psikoloji bölümünde ve aynı üniversitenin sağlık bilimleri enstitüsünde öğretim üyesi olarak çalışmaktadır. Mutsuzluğa Mahkumuz, Öfke ve Aşkın Psikolojisi başlıklı 3 kitabı vardır.
- 18. 18 BU LARI BİLİYORMUYDU UZ? Beynimizin geçmiş bir hatırayı şu andaki duruma uyarlamaya çalışıp başarısız olmasıyla o anı daha önce yaşamışız gibi olmasına dejavu denildiğini, İnsan beyninin uyanık olduğu zamanlarda, küçük bir ampulü yakabilecek seviyede elektrik üretebildiğini, En çok insan ölümüne sebep veren canlılar listesinde, ilk sırada sivrisinekler, sonra insanların yer aldığını,
- 19. 19 Okulların gereksizerken başladığı, öğrenme fonksiyonlarının sabah 10'dan sonra tam çalışmaya başladığının ispatlanmasıyla kanıtlandığını, Bir kişiyi beğenip beğenmediğimize ya da eğer birisini etkilemek istiyorsak sadece 4 dakikada karar verdiğimizi, Dünyada psikologlar tarafından tanımlanan 400'ün üzerinde fobi türünün var olduğunu,
- 20. 20 Beyin, sıkıcıinsanlardan dinlediğiniz sıkıcı konuşmaları olduğu gibi kaydetmediğini, onları daha ilginç hale getirerek yeniden yazdığını, Araştırmalara göre, parayı fiziksel olarak bir şeylere sahip olmak için değil de, deneyim kazanmak için harcamanın insanı daha çok mutlu ettiğini, Son bulgulara göre, Fobiler aslında DNA aracılığıyla nesilden nesile aktarılan hatıralardan ibaret olduğunu,
- 21. 21 Daha önce"Yürüyen Ceset Sendromu" diye bir hastalık duymuş muydunuz? Bu ruhsal bozukluğa sahip olan hastaların ölü olduklarını, etlerinin çürüdüğünü, organ ve kanlarının olmadığını düşündüğünü, Psikologların yaptığı incelemeye göre internet trollerinin narsistik, psikopat ve sadistik kişilik özellikleri gösterdiğini, Televizyonların ve popüler kültürün hayatımıza girmesiyle ortaya çıkan bir diğer ruhsal bozukluk da "Truman sendromu"... Bu hastalığa yakalananların hayatlarının her aşamasının tıpkı filmdeki gibi gizlice kameraya kaydedilip televizyonda gösterildiğini zannettiğini biliyor muydunuz?
- 22. 22 ÇOCUKLARDA ÖFKE Ferhat YILMAZ 2017ye yeni girdiğimiz şu günlerde ülkemizde de olduğu 2017 ye bir çok ülkede müthiş bir görsel şölen olan havai fişek patlamalarıyla girdik. Evimizde ya da dışarda olanlar görsel bir şölen olan havai fişek patlamalarını izlemek için hayranlıkla havaya baktık… Benzer olmasa evimizde de zaman aynı keyfi vermeyen patlamalara tanık oluyoruz. Öfke sorunu olan çocuklar ve aileler için olanda işte budur. Bu satırları okuyorsanız öfkesinden kaygı duyduğunuz bir çocuğa sevgi besliyorsunuzdur. Belki de çocuğunuz ya da öğrenciniz agresif, fiziksel ya da sözel olarak size ya da çevresine saldırıyor. Bu durumu düşündüğünüzde çocuğunuzun ya da öğrencinizin ilerleyen yaşlarda sevilmeyen ve hiç arkadaşı olmayan halini gözünüzün önüne getiriyorsunuz. Özellikle çocukluk çağlarında kaygı çok anlaşılır bir durum. İlkokul çağında çabucak kaygılanan ya da öfkelenen bir çocuğun bu sorunu yalnız aşmasını beklemek ona haksızlık olur. İçinde bulunduğu ortam, sosyal öğrenmeleri, ebeveyn ve kardeş ilişkileri, yetiştirme tarzı gibi yaşam boyu sürecek bir çok faktör öfke patlamasının gelişimine yardımcı olur. Çocuğun öfkesinin kalkmasını beklemek çekici görünse de bunu herhangi bir şey yapmadan beklemekte çözüm değil. Sonuçta öfke normal ve sağlıklı bir duygudur. Öfke bedenimizin bir uyarı biçimidir. Öfkeli olduğumuzda müthiş bir enerjiyle dolarız ve göz açıp kapayıncaya kadar kontrolden çıkarız. Yanlış yönlendirile bilir ve sonucunda üzüntü duyabiliriz. Durum böyleyken çocuklarımıza öfkelenmemeleri gerektiği yerine öfkelerini denetmeyi ve onu yıkıcı değil yapıcı bir şekilde öğrenmelerine yardımcı olmalıyız. Çocuklar öfkeyi başlarına gelen bir şey olarak algılamaya meyillidirler. Çünkü öfkelendiklerinde bir düdüklü tencereyi açmak gibi öfkelerini pat diye gösterirler. Çoc ğ n öfkesiyle ne aman ilgilenmeli? Çocuğun öfkesi başkalarına karşı fiziksel saldırılara ve zarar verici bir hale dönüşüyorsa, çocuk neredeyse her gün öfke nöbetleri geçiriyor ve akranları ile sık sık tartışmaya giriyorsa, hata yaptığında, bir oyunda kaybettiğinde, kendine, eşyalara ya da başkasına zarar verme eğilimi gösteriyorsa, Yaşamının her alanında öfkelenecek bir şey buluyorsa, Daha önce baş edebildiği durumlara artık öfke nöbetleri ile tepki veriyorsa, bu bize bu duruma müdahale gerektiğiyle ilgili ipuçları verecektir. Peki çoc kların öfke d r m nda nasıl müdahale edilmelidir? Öfkesiyle baş edemeyen ve öfkesini ifade edecek uygun yöntemler öğrenememiş çocuğa ilk müdahalemiz öncelikle çocuğun asıl olarak neye öfkeli olduğunu anlamak ve onun anlamasını sağlamaktır. Bunun için etkin dinlemeyi öğrenmek gereklidir.
- 23. 23 Çocuk bu denliyoğun duygular yaşarken, kendini dinleyecek anlayacak sakin bir yetişkine ihtiyaç duyar. Çocuk öfkelendiği zaman, ona kızmak, onu azarlamak çocuğu durdurmaya çalışmak onun o anki öfkesini bastırabilir ama sorunu çözmez. Çocuğun asıl kızdığı şeyin farkına varmasını sağlayabilirsiniz (kırgınlık, alay edilme, utanç).Yanında olduğumuzu ve onu dinleyip anlayabileceğimiz mesajını vererek bunu yaparak çocuğun duygularını tanımayı ve isimlendirmeyi öğrenmesini de sağlayıp duygu dünyasının zenginleşmesine de katkıda bulunmuş olursunuz. Bu tip durumsal müdahalelerden sonra asıl olan bu olumlu davranışlarının kalıcı olmasını sağlamak için gerekeni yapmaktır. Bunun için: — Öfkelenmediği ya da az da olsa sakin kalarak zor bir durumla başa çıktığında bunu nasıl başardığımı sorarak takdir edin. —Öfkesinin resmini çizdirmek ve daha sonra bunu komik bir şekle dönüştürerek birlikte gülme. —Öfke anında bedensel olarak çok gergin olduğumuzdan basit gevşeme egzersizlerini öğretmek hem çok hoşlarına gitmekte hem de fayda sağlamaktadır. İnsanlar kaygılı ve öfkeliyken göğsüne nefes alır biz bu esnada karnına birkaç kez sakin ve derin nefes alıp aynı hızda vermesini sağlayarak sinir sistemimize güvendesin mi vererek sakinliğe daha çabuk ulaşması sağlayabilir. Çocukların psikolojik ve sosyal gelişiminde duyguların, duyguları ifade etmenin ve yönetmenin öğretilmesinde anne babaların etkisi göz ardı edilemeyeceğinden en önemlisi siz de onlara duygularını ifade etmeyi öğrettiğimizde sadece öfkelerini yenmelerini değil yaşam boyu kullanabilecekleri olumlu bir davranışı öğretmiş olacağız.
- 24. 24 ASIL ÖFKE TOPLUMUHALİ E GELDİK Güler Ergen Son zamanlarda yaşanan siyasi, ekonomik, terör sorunlar insanların gelecek korkusu yaşamalarına neden olmuştur. Bu korkular İnsanların kendine olan güvenini yitirmesine toplum olarak neşesini kaybetmesine, güvensizliğe, kişilerin birbirlerine olan tahammülsüzlüğüne kadar gitmektedir. İlk akla gelen ekonomik sorunların bunlara neden olduğu düşünülebilir ama ülkemizin yaşadığı şu son terör olayları, savaşlar, şehit haberleri, siyasi gerilimler, fikir ayrılıkları toplum içerisinde büyük sosyal çatlaklar oluşturmuştur. Öfke patlamaları niye arttı? Öfke patlamalarını doğurabilecek ''sosyolojik'' faktörlerin Türkiye'de bol bol bulunduğunu Emile Durkheim’ın, “Anomi” terimi ile açıklamak mümkündür. Anomiyi bizim toplumumuza uyarladığımızda çok hızlı nüfus artışı, ve bunun yanında başka ülkelerden gelen göçler nedeniyle (Suriyeli göçmenler gibi) toplumun çeşitli grupları arasındaki etkileşimi azaldı. Bu da toplumdaki anlayışların, değer yargılarının, normların farklılaşmasına yol açtı. Karadeniz’den Doğu Anadolu’ya, Güneydoğu’dan İç Anadolu’ya, Akdeniz’den Ege’ye kadar her şehirden kopup gelenler İstanbul'da, İzmir’de Ankara’da harmanlanıyorlar. Bu kadar çok sayıda farklılığın, son derece hızlı değişen bir toplumda uyumlu bileşim oluşturması, elbette hemen olmuyor, zaman gerektiriyor. Bu zaman içerisinde ötekileştirmeler artıyor, tahammülsüzlük artıyor, öfke artıyor, uyumsuzluk artıyor. Öte yandan, büyük şehirlerde insanların birbirlerini tanımamaları, birbirlerini incitmelerini kolaylaştırıyor. Suç oranlarına bakıldığında en çok büyük şehirlerde suç oranı fazladır, en az suç oranlarının yaşandığı yerler ise köyler yada küçük yerleşim birimleridir. Modernleşmeyle birlikte insanlarımızın hayatı anlamlandırmada kullandığı geleneksel değerleri zayıflatıyor. Eski inançlar zayıflarken, yerine yenileri koyulamıyor. Böylece hayat felsefesi belirsiz, değerleri boşlukta olan insanlar türüyor. Belki çok iyi bir gelecek bizi bekliyor, ama geçiş dönemindeki karmaşa, toplumsal patolojileri yaygınlaştırıyor.
- 25. 25 Hızlı sosyal değişimberaberinde psikolojik rahatsızlıkları da artırıyor. En sık görülen rahatsızlık 'antisosyal kişilik bozukluğu’ olduğunu söyleyebiliriz. Yani şiddete daha yatkın kişilerdir. Öte yandan yine modernleşmeyle beraber yaygınlaşan alkol, uyuşturucu madde kullanımı da Öfkesini dışa yansıtmada sorun yaşayan bireyler ile kendini ifade etmekte zorlanan bireylerin daha yatkın olduğunu söyleyebiliriz. Farklı Irk, Din, Millet, Mezhep gruplarının eskiden olduğu gibi bugün de bir arada yaşamayı öğrenmek ve Öfke Toplumu haline gelmemek için, olaylara çözüm odaklı yaklaştığımızda insanların da yaklaşımları daha sakin olacak ve çatışma daha az yaşanacaktır.
- 26. 26 ÇOCUKLARDA ÖFKE KOTROLÜ İÇİ OYU TERAPİSİ İ KULLANIMI Arzu DİNÇER ÇOCUKLARDA ÖFKE Yeni doğan her birey pek çok duyguyla beraber doğar, mutluluk, üzüntü, korku vb. Öfke de bireylerin yaşadığı pek çok duygu gibi doğuştan getirdiği ve engellenme sonucu ortaya çıkan olağan duygulardan biridir aslında. Sadece kontrol altında tutulması, ve kontrollü bir şekilde dışa vurulmasıdır beklenen. Ancak çocukların yaşadıkları pek çok duruma bağlı olarak öfke kontrollerinin azaldığı ve gelişen öfkelerini ifade ederken eşyaları fırlatmak, sözel ve fiziksel şiddete yönelmek, ağlama nöbetleri geçirmek gibi aşırı öfke tepkileri sergiledikleri görülmektedir. Yaşanan bu öfke nöbetleri çocuklarda farklı etkenlere bağlı olabilmektedir; içinde bulunduğu gelişim dönemi, açlık, uykusuzluk, yorgunluk, hastalık sözel ifadenin tam gelişmemiş olması vb. daha küçük sebepler olabileceği gibi, travmatik bir deneyimin de metaforik ifadesi veya” bir yardım çığlığı” olabilir. Şimdi birlikte çocuklarda görülen öfke nöbetlerinin nedenlerini gözden geçirelim. Çocuklarda 6 Yaş Öncesinde Görülen Öfke Nöbetlerinin Nedenleri Öfke nöbeti ya da “sinir patlaması”, “tepesi atmak” deyimleri aslında duyguların “yaz yağmuru” halidir. Deli doludur ve şiddetli yağar, hızla ortaya çıkar ve genellikle hızla söner. Ne zaman ve nerede yağacağının belli olmayışı ile de Aydın havasına benzer Az önce bu sağanak öfke yağmurunu yaşayan çocuk, kısa bir süre sonra ise sizinle herhangi bir aktiviteye eğlenerek katılır; bağıran, kendini yerlere atan, tepinen, ağlayan çocuk o değildir sanki. Tutturduğu şeyi unutmuştur. Genellikle bu tablo 2 yaş çocuğunun gelişimsel özelliklerine uyar. Bu dönemde ebeveynin tutumunun çocukla inatlaşmak yani “savaş açmak” şeklinde olması durumundaysa, davranış pekişir ve sonraki yaşlara aktarılan bir kişilik özelliği halini alır. Anne babalar genel olarak bu tablo karşısında olumsuz duygulara kapılırlar. Bir zalim, ya da canavar çocuk yetiştirmekte olduklarını bile düşünebilirler. Oysaki çocuk
- 27. 27 sakinleştiğinde bir öncekimelek haline dönüşür hemen. Kimi zaman da çocuğun öfke nöbetleri oldukça yönlendirici, öğrenilmiş ve amaçlı olabilir. Tutarsız anne-baba tutumuna mağruz kalmış çocuklarda daha çok gözlediğimiz bir durum olarak karşımıza çıkar bu tarz öfke tepkileri. Çocuğun sözel ifade becerisi henüz tam gelişmediği için, sözcükleri olduğu gibi anlayıp kendi hissettiklerini ve gereksinimlerini gerektiği gibi ifade edemezler. Bu durumda da can sıkıcı ve rahatsız edici bir gerginlik yaşarlar, anlaşılmadıkları ve ihtiyaçlarını anlatamadıkları hissine bağlı olarak öfkelenirler. Tüm bu nedenlerin dışında kimi zaman da çocuklar, yaşadığı bir olumsuz deneyimin yarattığı travmaya bağlı olarak (istismar, kayıp, doğal afetler, şiddet, sosyal sorunlar, cerrahi müdahaleler vb.) bir nevi savunma ve kendini acıdan, tehlikeden koruma ve destek ihtiyacı için fark edilme adına; adeta yardım çığlığı olarak yoğun öfkeli tepkiler geliştirir. Çünkü çocuklar sorunlarını biz yetişkinler gibi sözcüklerle ifade edemezler, yeteri kadar iç görüleri gelişmediğinden, sözcük dağarcıkları henüz yetersiz olduğundan… Çocuklar kendilerini en iyi şekilde ve en üst düzeyde, oyuncakların sembolik dili ve oyunlarında oluşturdukları metaforlar aracılığıyla ifade ederler. Ancak doğru şekilde ifade edemedikleri kaygı ve acılarının davranışsal yansıması olan bu öfkeli davranışlarıyla toplum ve ebeveynleri tarafından çoğu kez reddedilir, etiketlenir, dışlanır ve bir kez daha mağdur durumuna düşerek öfkelerinin tamamen kontrolden çıktığı hatta öfkeyi kendilerine yönelttikleri bir süreç yaşamaya başlarlar; taa ki biri onların öfkeli yardım çığlıklarını duyana ve bir uzmandan destek almaya başlayana kadar. Bu tür durumlarda ya çocuğun ebeveynleri de artık çocukla birlikte çevreden dışlandığından ya ebeveynler bir şeylerin yolunda olmadığıyla ilgili düşünmeye ve çocuk için endişelenmeye başladığından ya da artık ebeveynler öfke krizleriyle hiç bir şekilde baş edemediğinde çocuk için uzman desteğine başvurulur. Kimi zaman da öğretmenin yönlendirmesiyle aile destek sürecine yönelir. Ancak asıl önemli olan çocuk sosyal ve yakın çevresi tarafından etiketlenip, reddedilip tekrar travmatize olmadan bir uzmana başvurulmasıdır. Bir “yardım çığlığı” olarak karşımıza çıkan öfke patlamalarında, çocuğun sorunlarını, soruna dair duygu ve ihtiyaçlarını en iyi şekilde dışa vurup, travmasını olumlayabilme fırsatını yakalayacağı yöntem olan Deneyimsel Oyun Terapisinden yararlanmak önerilmektedir. Çünkü çocuklar yaşadıkları travma
- 28. 28 deneyimini ancak oyunterapisinin güvenli ortamında, kontrollü bir şekilde yeniden ve yeniden canlandırarak deneyimlediklerinde, travma üzerinde bir hakimiyet geliştirirler. Eğitimli bir oyun terapisti tarafından onlara terapi ortamında iletilen 1)senin için buradayım 2) metaforlarını duyuyorum, anlıyorum ve onaylıyorum 3) burada güvendesin, bana güvenebilirsin 4) seni olduğun gibi kabul ediyorum mesajlarını aldıklarında, terapistle arasın gelişen güvenli terapötik bağ sayesinde, sorunlarını dışa vurur ve olumlama cesareti bulurlar. Olumlama sürecinde çocuğun gereksinimi olan şeyler ise terapistiyle güven ilişkisinin sürmesi, ihtiyaçlarına, kaybettiği kişisel değerlere ve güce tekrar kavuşmasıdır. Oyun terapisinin güven ve kendini ifade etme fırsatı sunan ortamında, deneyimli bir terapist eşliğinde sorunlarını çözümleyen çocuğumuz baş edemediği kaygı ve üzüntüye bağlı geliştirdiği yoğun öfke patlamalarından kurtulup; farkındalık kazanmış, terapötik olarak büyümüş, sorun çözme becerisi artmış, sosyal anlamda uyumlu ve mutlu bir çocuk olarak yaşamına devam edecektir. Öfkeli, saldırgan ve sorunlu çocuk yoktur, ihtiyaçları karşılanmamış, sorunlarının çözümü için yardım çığlığı atan çocuklar vardır. Öfke yardım ihtiyacının metaforik yansımasıdır. Çocukların yardım çığlıklarını duyabilmemiz dileğiyle. Sevgiyle kalın
- 29. 29 ARZU Dİ ÇERİLE DE EYİMSEL OYU TERAPİSİ EĞİTİMİ “BENİMLE OYNAR MISIN?” 2017 YILINDA İZMİR’DE İletişim: 0545 350 38 35 www.psyqpsikoloji.com
- 30. 30 PSY- Q SİEMA AŞK Cİ SİYET TA IMAZ: DA ISH GIRL Sıla SALANTUR PSY-Q olarak yeni yılın ilk ayında 2016 yılında vizyona girmiş olan Danish Girl filmiyle karşınızdayız. David Ebershoff tarafından yazılan The Danish Girl adlı 2000 tarihli romandan uyarlanan ABD yapımı film beyazperdeye taşındı ve 2016 yılının şubat ayında sinemaseverlerle buluştu. Filmde 1920'li yıllarda Danimarka'da ünlü bir ressam olan Einar Wegener (Eddie Redmayne)’ın erkek olarak dünyaya gelip Gerda Wegener (Alicia Vikander) ile olan evliliğinde kendisinin transseksüel eğilimlerini keşfetmesi ele alınmaktadır. Kendisi gibi ressam olan eşi Gerda'ya bir gün kadın model olarak poz verdikten sonra karşı cinsten ikinci bir kişiliğe bürünmeye başlar. Einar Wegener’ın keşif aşamasından kabul aşamasına, eşi Gerda’nın eşinde gözlemlediği değişimleri fark etmesinden Wegener'in tarihte bilinen ilk cinsiyet değiştirme ameliyatlarından birinin objesi olmasına dek devam edecek olan bu süreçte ikilinin yaşantısında meydana gelen kaçınılmaz değişim çarpıcı bir işlenmiştir. Oscar sezonunun gediklilerinden biri olacağını düşündüren The Danish Girl, 2016 yılının dikkate değer yapımlarından biri olduğu kanaatindeyiz. Sinema eleştirmenleri de böyle düşünmüş olacaklar ki filmin yönetmeni Tom Hopper 72. Venedik Uluslararası Film Festivali’nde Altın Aslan ve Hollywood Film Ödülleri’nde Hollywood yönetmen ödülüne layık görüldü. Gerda’yı canlandıran Alicia Vikander de 88. Akademi ve Hollywood Ödülleri’nde en iyi yardımcı oyuncu ödülünü aldı. Film, tarihe ilk transseksüel olarak geçen Einar Wegener’in gerçek hikâyesinin işlenmesi yönünden izlenmesi gereken biyografik filmler arasında kendine yer bulmuş görünüyor. Einar karakteri “Transseksüel nedir?” sorusunu akla getirmektedir. Transseksüel, bedenlerinin toplumsal cinsiyetlerine uyumlu olmadığını hisseden kişiler için kullanılmaktadır. İnsanlığın doğumundan bu yana var olan ama geçen yüzyıllara inat yalnızca azınlık oldukları için ötekileştirilmiş, rengarenkliklerine siyah sürülmüş trans bireylerin örselenmiş yaşantıları psikoloji alanında da son dönemlerde sıklıkla ele alınan konular
- 31. 31 arasındadır. Filmde detrans bir bireyin kendisini dışavurmaya başladığı anda çevresinden görmüş olduğu cinsel saldırı tüm gerçekliğiyle gözler önüne serilmiştir. Einar’ın, “Bu benim bedenim değil profesör, lütfen kurtulun ondan” repliği transseksüellerin bedenlerine karşı ait hissedemeyişlerinin kendilerinde yarattığı derin üzüntüyü ifade etmektedir. Bugün Kaos GL, Siyah Pembe Üçgen İzmir Derneği, Lambdaistanbul LGBTT İstanbul Dayanışma Derneği vs. gibi pek çok dernek LGBT üyelerinin yasal zeminde yer alması için uğraş vermekteler. İlki 2003 yılında düzenlenmiş olan Onur Yürüyüşleri günümüzde de devam ediyor. Ancak maalesef ki bu çabalar transseksüelliği bir nevroz olmaktan çıkarıp normalleştirmeye yetmiyor. Ayrımcı tutumlar bireylerin veya grupların dışlanmasına yol açar. Damgalanan insanlar, “biz” ve “onlar” ayrımını oluşturmak için ayrı kategorilere yerleştirilir ve bunun sonucunda ayrımcılığa uğrar. Bu da eşitsizliğe neden olur ve belli kişilerin, grupların kaynaklardan dışlanmasına sebep olur. Damgalama, dışlanma ve ayrımcılığın uygulanmasına izin veren sosyal, ekonomik ve politik güçlere ulaşıma bağlıdır. ABD Yüksek Mahkemesi, 2015 yılında ülkedeki tüm eyaletlerde eşcinsel evlilikleri Yargıç Anthony Kennedy, “Hiçbir birliktelik evlilikten daha gurur verici olamaz.” İfadesiyle bireylere özgürce yaşama hakkı tanımıştır. Aşka cinsiyet yüklenmekten vazgeçilip, siyah beyaz kesinliğinden ayrılıp gri de görünebildiği bu filmin sinemaseverlerin izlemesini tavsiye ediyor, her gün sayısız kadın cinayetlerinin, cinsel taciz haberlerinin olağan karşılandığı bu ülkede transseksüellerin de toplumda kabul görmeyi hak eden bir azınlık olduklarının bilincine toplumca varabilmeyi umuyorum.
- 32. 32 ÇİFT İLİŞKİSİ DEBİR DUYGU OLARAK ÖFKE Doç. Dr. Cebrail KISA Giriş Yakın ilişkiler, evrimsel olarak var olan ya da yaradılıştan gelen varoluşsal kaygının neden duygu dalgalanmasının düzenlenme ihtiyacından doğar. Yakın ilişkilerin en temel örnekleri aile, evlilik ve çift ilişkisidir. Bu ilişkilerde çiftler/kişiler zamanla kendilerini negatif etkileşimsel döngüler içinde bulurlar. Her bir partner ötekini hedef alarak “kötü adamı bul” ve “kötü kadını bul” dramasında “kötülük konuşmalarına” yakalanır. Halbuki ilişkilerin önemli bir kısmında “kötü kadın” ya da “kötü adam” yoktur. Hastalanan ise kişiler değil sadece ilişkidir. “Kötülük konuşmaları” dediğimiz drama; kişilerin güvenli bağlanma, kabul edilme ve sevilme gibi yaşantısal temel ihtiyaçlarının karşılanmaması üzerine “sen”le başladıkları ikincil duygular üzerinden yürüyen bir çatışma durumudur. Yaşantısal temel ihtiyaçların – ihtiyacım olduğunda yanımda olabilir misin? (güvenli bağlanma), beni her şeyimle olduğum gibi kabul eder onaylar mısın? (kimlik) ve beni sever misin? (çekim)-karşılanması/karşılanmaması durumunda kişilerde doğrudan korku, üzüntü/kaygı, şaşkınlık/heyecan, nefret/utanç, neşe ve öfke gibi birincil duygular ortaya çıkar. Özellikle de bu ihtiyaçların karşılanmaması durumunda ortaya çıkan birincil duygular kişilerde çaresizlik, savunmasızlık ve ötekine ihtiyaç duyma konusunda bir zayıflık/bağımlılık hissi yaratır. Bu his nedeniyle ilişki birincil duygular üzerinden değil de partnere karşı olduğuna inanılan aslında birincil duygulara tepkisel olarak gelişen savunma ve düşmanlık yaratan ikincil duygular üzerinden yürütülür. Özetle yakın ilişkilerin yürütülmesinde temel rol oynayan enstrümanlar duygulardır. Bu yazıda duyguların, özellikle de öfkenin ilişkide ne olup bittiğinin, nereye gideceğimiz ya da gidemeyeceğimiz konusunda bize nasıl yol gösterici olabileceğini bilimsel bilgiler ve klinik deneyimlerim doğrultusunda ele almaya çalışacağım.
- 33. 33 Bir D ygOlarak Öfke Türk Dil Kurumu Büyük Türkçe Sözlük’te: Öfke, engelleme, incinme veya gözdağı karşısında gösterilen saldırganlık tepkisi, kızgınlık, hışım, hiddet, gazap şeklinde tepkisel bir davranış olarak tanımlanmıştır. Oysaki günümüzde, özellikle de ilişki bağlamında çalışan psikoterapistler tarafından öfke daha doğru bir şekilde, kalıtımsal faktörlerin ve nesiller arası aktarımın etkili olduğu ilişkisel ve etkileşimsel değişkenlerle dalgalanma gösteren bir duygu olarak tanımlanmaktadır. Öfke duygusal aklın önemli bir parçası olup, nereye gideceğimizin ve nasıl bir şekilde cevap ya da tepki vereceğimizi belirleyen ana motivasyonel yürütücü güçtür. Evrimsel anlamda duygu şemalarına gömülü; güvenli bir ortamda yaşamak, kabul edilmek ve onaylanmak) ve de sevilmeye yönelik tehdit ya da kayıp durumundan ortaya çıkan diğer altı ana duygudan biridir. İlişkilerde hem birincil hem de ikincil duygu olarak yaşanan önemli bir sorun gösterici ve aynı zamanda da sorunun çözümünde önemli bir yol göstericidir. İlişkide ilişkinin ve kişilerarası etkileşimin ne durumda olduğunu gösteren temel anlam sinyallerinden birisidir. Yakın ilişkilerde incindiğimizin, ihlal edildiğimizin, yok sayıldığımızın ya da terkedilme durumunda olduğumuzun, ihtiyaçlarımızın karşılanmadığının ve ilişkinini iyi gitmediğinin göstergesidir. Altı Ana Duygu Duygular D yg ların İşlevleri Öfke Savunmaya geçmek Üzüntü/Kaygı Destek aramak, geri çekilmek Şaşkınlık/ Heyecan Katılmak, keşfetmek Nefret/Utanç Saklanmak, defetmek, kaçınmak Korku Kaçmak, donup kalmak Neşe İlişki kurmak, bağlanmak Öfke İle Çalışmak Psikoterapi geçmişine bakıldığında özellikle de ilk dönemlerde birçok terapistin duyguları ve bir duygu olan öfkeyi de ilişki için bir yol gösterici değil de daha çok zarar verici olarak gördüğünü ve duygularla çalışmaktan
- 34. 34 ziyade onları yoksaymayı tercih ettiğini görmekteyiz. Duygular “aklı karıştırır ve insanı yanlış yere götürür” gibi bir inanış vardı. Günümüzde de bu inanış bir mit olarak hem terapistler arasında hem de halk arasında bir karar verilirken “Mantıksal mı? Duygusal Mı?” biçiminde halen devam etmektedir. Öfkenin ve diğer duyguların bu şekilde kavramsallaştırılması, beraberinde öfke kontrolü ya da duygu kontrolü gibi programlarla bu tür sorunların üstesinden gelinebileceği düşünülmüştür. Klinik bazda da bu alanda çalışan klinisyenlerin önemli kısmının da çatışma ve öfke durumunda, çatışma ve çatışmanın üzerinden devam ettiği duyguları anlamlandıramadıkları ve yeniden bir tanımlama yapmadıkları, çatışma ve öfke büyümeden bu durumların kontrol altına alınması gerektiğine inandıkları için de çiftler ya da bireylerlerde çatışmayı durdurmak, öfke kontrolü, öfkeyi yok etmek, öfkeyi yönetmek yada öfke ile baş edebilmek başlıkları altında çalışmayı tercih etmişlerdir. Bu amaçla da “tartışmayı durdur”, “duyguları, öfkeyi durdur”, “sakinleş (10’dan geriye say, düzenli nefes alıp ver) ve düşün ( çatışma ve öfke herşeyi kötüye götürecek) gibi işlevsel olmayan yöntemler kullanmışlardır. Halbuki çatışmayı ve duyguları anlamlandırmaya ve de yeniden bu tanımları çerçevelemeye ihtiyacımız var. Bu çerçeveleme doğrultusunda artık çatışmanın ve duyguların ne kadar önemli yol göstericiler olduğunu ve duyguların çatışmada bize ne yapmamız gerektiğini gösterdiğini fark edebiliyoruz. Bu yazının giriş kısmının ikinci paragrafındaki bilgiler doğrultusunda çatışma ve duyguları yeniden anlamlandırdığımızda partnerler ilişkide kendilerine ne olup bittiğini ve terapist de ilişkide çatışmanın ve duygu dalgalanmasının nasıl ortaya çıktığını bu yeni perspektifle daha iyi anlamlandırabilir. Yaşantısal temel ihtiyaçların –ihtiyacım olduğunda yanımda olabilir misin? (güvenli bağlanma, güvenli bir liman arayışı), beni her şeyimle olduğum gibi kabul eder, onaylar mısın? (kimlik, kabul edilmek, onaylanmak) ve beni arzular, sever misin ? (çekim, arzulanma)- karşılanmaması durumunda ortaya çıkan birincil duygular kişide çaresizlik, savunmasızlık ve ötekine ihtiyaç duyma konusunda bir bağımlılık hissi yaratır. Bu his nedeniyle ilişki, çatışma birincil duygular üzerinden değil de partnere karşı olduğuna inanılan aslında birincil duygulara tepkisel olarak gelişen savunma ve düşmanlık yaratan ikincil duygular üzerinden yürütülür.
- 35. 35 Yakın ilişkilerde çatışmave duyguların yükselmesinin bir anlamı var. Dalgalanan yükselmiş duygular tabi ki de öfke ilişkide incindiğimizin, yok sayıldığımızın ve de ihtiyaçlarımızın karşılanmadığını gösterir. Bu anlam üzerine çalışmak, empatik bir yaklaşımla bunu terapi ortamında terapistin çiftler ve ailelerle çalışması onların aslında birbirini suçlayarak giriştikleri “kötü adamı bul” ve “kötü kadını bul” dramasında “kötülük konuşmalarına” son vermelerini sağlayabilir. Çatışma ve öfke kötü değildir. Yıkıcı da değildir. Çatışma ve öfke iyidir. İlişkide bir şeylerin iyi gitmediğinin ve bir şeylerin yapılmasını gerektiğini gösteren sinyal sistemleridir. Yani partnerler birbirine bir şeyler söylemek istiyorlar. Ama bunun ne olduğunu bilemiyorlar. Ne mi istiyorlar, işte terapist ilişkinin düzenleyicisi olarak onların ilişkiden ne beklediklerini ve ihtiyaçlarını nasıl karşılanacağı konusunda onlar için bir yol gösterendir. Örneğin: İlişkide kimlik tehdidi yaşayan partnerin birincil duygusu “utanç” ya da “değersizlik” tir. Utanç ve değersizliği ifade etmek, kişiyi zayıf ve yetersiz gösterdiğinden kişiler bu duygulara tepkisel olarak öfke ya da aşırı eleştiri geliştirirler. Bu öfke ve eleştiriyi partnere yansıtıp, çatışmayı bu ikincil duygular üzerinden yürütürler. Çatışma aslında bir duygu dalgalanmasıdır, çözümü ise, partnerlerin ihtiyaçları karşılandığında partnerlerin yatışması yani duygularının düzenlenmesidir. 1. Öfke nedir? 2. Öfkeli olmak ne anlama geliyor? 3. Öfkelendiğinizde ne yapıyorsunuz? 4. Öfkenin ortaya çıkmasında her ikinizin rolü nedir? 5. Öfke her zaman yıkıcı mıdır? Bir yarar sağlar mı? 6. Ne olduğunda öfkelenirsiniz? 7. Sizi öfkelendiren şey nedir? 8. Bunu öncelikle kendinizle ve sonra da partnerinizle paylaşır mısınız? 9. Öfkelendiğinizde başka duygular yaşıyor musunuz ve bedeninizde neler oluyor? 10. Aile öykünüzde ya da kendi geçmiş öykünüzde öfkeli olan kimse var mıydı ya da öfke yaşamış mıydınız? O zaman neler oldu anlatabilir misiniz?
- 36. 36 Cİ SEL TERAPİTEORİ VE UYGULAMA EĞİTİMİ İZMİR (6 MODÜL) DOÇ. DR. CEBRAİL KISA DOÇ. DR. CEBRAİL KISA, PSİKİYATR & PSİKOTERAPİST
- 37. 37 ÖFKEM ERELERDESİ ? YetişFidan M tl Yolda gidiyorum, öyle de sakinim ki…Müziğim açık, keyfim yerinde; işler tıkırında yüzümde keyifli bir gülümseme...Hayat bana güzel, sanki...O da ne birden trafik sıkıştı ,sıkılıyor muyum ne…Aaa kadının yaptığına bak , o da ne arkamdan sinirle sollayan adam nasıl da basıyor kornaya. Ben de basıyorum hem de hınçla; sanki kornaya basan avuç içimlerimde çoktan basıp gitmiş, hiç tanımadığım sürücü. Ve içimden bir ses: -Ne bu hal diyor? Kalbim yerinden fırlayacak. Hala söyleniyorum. Bilmediğim sözler fırlıyor ağzımdan, normalde hiç kullanmadığım. Nerden çıktı bu öfke? Bu adam kim? Bu sakinliğin bu dinginliğin ardında gizlenmiş öfkem kimin? Sahiplenmek istemiyorum. Yakışıksız buluyorum, ne biraz önce çalan Bizet’ten dinlediğim melodilere ne de, mırıldandığım şarkı sözlerine uyaklı; savunduğum nahoş sözler. Peki, kızdıran çoktan tozu dumana kattı ve gitti. Kim bu öfkenin sahibi? .Alsın ve gitsin lütfen! Gidemez diyor içimdeki susmayan ses, o senin! Öfkemle konuşmaya başlıyorum çaresiz. Öfkeme de öfkelenecek halim yok ya! Bana kızmasına kızdım, diyor yine ses. Tahammül edememesine, aceleciliğine kızdım. Öfkelenmekte acele eden bir tek o muydu? Öyle köşeye sıkıştırıyor ki beni sesim, bahanelerim duyulmayacak kadar cılız kalıyor. Susuyorum. Başkasının öfkesi beni öfkelendirmeyecek hale gelinceye kadar da susmaya karar veriyorum. Derinlere en derinlere başlıyor, yolculuğum… Trafiğe benzetirdi bir hocam yaşadığımız hayatı. Her an değişen o kaosun içinde nasıl yol aldığın önemli derdi. İçindeki dinginliği sarsmadan, sakince en sıkışık trafikte yol almaktır yaşam sanatı. Bu kadar kolay öfkelendirmemeli, güçlü olmamalı; hiç bir hareket, hiç bir sollama ve korna. Sevgili hocama, şimdi buralarda olsa da sorsam; etrafın onlarca öfkeyle sarıp sarmalanmışken, nasıl direksiyon sallanır? Geçenlerde okudum; bir kadını döverek öldürdü ona bağırdı diye taksici. Taksicinin öfkesini ve taksiciyi bir katile
- 38. 38 döndüren öfke arenasınınortasında, kendi küçücük öfkemle kalakaldım. Her geçen gün onlarca haber okuyoruz medyada, etrafımız üçüncü sayfa haberlerle sarıldı. Eskiden saatlerce etkisinde kalır, sohbetlerimize taşırdık. Şimdi ise şaşırmaz olduk, kanıksadık her birini. Tüm bu kabullenişlere de öfkeleniyor muyum? İçimdeki sesim, suskunluğunu bozdu. İyilik ve sevgi nasıl bulaşıcıysa; öfke de öyle. Sen klasik müziğini aç ve en orta şeritten devam et usulca. Usluca, sakince… Gözlerini kırpmadan insan öldürenler uçuştu etrafıma, insanı insan olmaktan çıkaran nasıl bir öfke tufanı sarıyordu benliklerini? Neydi, bunların kaynağı? Neredeydi, öfkelerin gizli sığınağı? Aç kaldığında, saldırganlaşan mağarasından çıkmış bir varlığa döndüren duygunun beslendiği büyüdüğü yerler nerelerdeydi? Onlarca yer ve olay olabilir, dedi iç sesim onlarca. Neden peki saldırganlaştıkça, dışarı çıktıkça neden buharlaşmıyor; etrafa yayılıyor ve çoğalıyor? Etrafa bu kadar zararı olan bu duygunun, içimizde yaptığı hasarı düşünmek bile istemedim. Ve hayal ettim; bu öfkenin panzehiri bir tek sevgi kaplasa bir gün içimizi, dışımızı. Ne güzel bir dünya olur! Kornalarda ne güzel çalıyor bugün. Bir şeyler söyledikleri kesin. Müziğin sesini biraz daha açıyorum. Birazdan yol açılır nasıl olsa…
- 39.