ΝΕΟΦΕΡΜΕΝΟΙ ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΤΟΜΟΣ
- 2. Tίτλος Πρωτοτύπου: Prišleki(Beletrina Academic Press, Ljubljana, Slovenia, 1984, 2018) Τίτλος βιβλίου: Νεοφερμένοι -Δεύτερος τόμος Συγγραφέας: Lojze Kovačič Μετάφραση: Γιούλη Σταματίου Επιμέλεια - Διορθώσεις: Νάνσυ Θεοδωρέλλου Σχεδιασμός Έκδοσης & Εξωφύλλου: Εκδόσεις Βακχικόν © Estate of Lojze Kovačič. Published by arrangement with Beletrina Academic Press www.beletrina.com © Για την ελληνική γλώσσα, 2024 Εκδόσεις Βακχικόν © Μετάφρασης: Γιούλη Σταματίου © Φωτογραφίας Εξωφύλλου: Στράτος Προύσαλης ISBN: 978-618-231-126-4 Εκδοτική Σειρά: Βακχικόν Πεζά/Ξένη Λογοτεχνία Αριθμός Σειράς: 399/90 Πρώτη Έκδοση: Σεπτέμβριος 2024 Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Eλληνικού Nό- μου (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής άδειας του εκδότη κατά οποιονδήποτε τρόπο ή μέσο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, εκμίσθωση ή δανεισμός, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή (ηλεκτρονική, μηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου. ΕΚΔOΣΕΙΣ ΒΑΚΧΙΚOΝ Βερανζέρου 13, 106 77 Αθήνα τηλέφωνο: 210 3637867 e-mail: info@vakxikon.gr e-shop: ekdoseis.vakxikon.gr Το βιβλίο εκδόθηκε με την υποστήριξη του Slovenian Book Agency.
- 3. Οι Ιταλοί στρατιώτεςμαγείρευαν σπαγγέτι και σούπα λα- χανικών στα οχήματα-μαγειρεία που βρίσκονταν παρκα- ρισμένα στην αυλή του καζίνου. Μοίραζαν λίγο από αυτό το φαγητό σε παιδιά. Ο Κάρελ, ο Ίβαν, ο Αντρέι κι εγώ σπεύδαμε ως εκεί με τενεκεδένια κουτιά. Περιμέναμε στην αυλή δίπλα από το καφέ Ρίο μέχρι οι στρατιώτες να τελειώσουν τις δικές τους μερίδες και ύστερα ο μάγειρας μας επέτρεπε να πλησιά- σουμε μία από τις κατσαρόλες που βρίσκονταν πάνω στην ανυψωμένη επίπεδη κλίνη. Οι κουτάλες που χρησιμοποιού- σαν είχαν μέγεθος κράνους∙ τα κουτιά μας δεν είχαν κουβα- λήσει ποτέ τους τόσο πολύ σπαγγέτι και σάλτσα ντομάτας ή ρύζι με μεγάλα κομμάτια κρέας. Τώρα, εκτός από το πρωινό –στο οποίο τρίβαμε φρυγανιές στον καφέ μας από τα κασόνια που είχαμε φέρει σπίτι–, μπορούσαμε επίσης να αναμένουμε με ανυπομονησία μπόλικο και χορταστικότατο φαγητό για τα κυρίως γεύματά μας. Και τότε οι Γιουγκοσλάβοι Παρτιζάνοι της Λιουμπλιά- να διέταξαν πως μέχρι μια συγκεκριμένη ημερομηνία, οι κά- τοικοι έπρεπε να επιστρέψουν όλα τα όπλα, τα ρούχα και τα τρόφιμα που είχαν λαφυραγωγήσει από τους στρατώνες του πρώην γιουγκοσλαβικού στρατού. Όποιος είχε στην κατοχή
- 4. 4 ΛΌΙΖΕ ΚΌΒΑΤΣΙΤΣ τουτέτοιου είδους αντικείμενα και δεν τα επέστρεφε μετά την περίοδο χάριτος των δύο εβδομάδων, θα τιμωρούνταν. Ένα… Δύο… Τρία… Ο μπαμπάς κι εγώ κρύψαμε τα κασόνια όσο καλύτερα μπο- ρούσαμε, κάτω από κουρέλια και κάτι παλιά ρούχα. Όχι, δεν θα παραδίδαμε σε καμία περίπτωση εκείνες τις θεσπέσιες φρυ- γανιές, ακόμα και υπό την απειλή της θανατικής ποινής. Δυ- στυχώς, δεν μπορούσα πλέον να τις έχω μαζί μου στον δρόμο, καθώς καραδοκούσαν παντού κατάσκοποι και δεν γινόταν να πούμε σε κανέναν, ούτε στον πιο έμπιστο άνθρωπο, πως είχαμε στο σπίτι μας προμήθειες απαγορευμένες από την κυβέρνηση. Εκείνη την εποχή ήταν που ξεκίνησαν να χρησιμοποιούν μηχανήματα για να κατεβάσουν το πελώριο μπρούτζινο άγαλ- μα του Αλεξάνδρου Α΄ που βρισκόταν περιβεβλημένο από κά- γκελα στο πάρκο Ζβέζντα. Μονάχα μερικούς μήνες πριν ήταν που έλαβαν χώρα τα αποκαλυπτήρια, στα οποία είχε παρευρε- θεί και ο νεαρός Πέτρος Β΄ φορώντας τη στολή ενός υποσμη- ναγού. Πριν από αυτό, το σχολείο μάς είχε πάει να τους παρα- κολουθήσουμε όσο εκείνοι μετέφεραν με τροχαλίες μέρη του αγάλματος ως τον υψωμένο μαρμάρινο κύβο που είχε για βά- ση: μια τεράστια μπότα σε έναν αναβολέα, τα μυώδη πίσω πό- δια του αλόγου, το καλυμμένο από ένα γάντι χέρι του βασιλιά να κρατά τα χαλινάρια, το μισό του κεφάλι με τα γυαλιά ορά- σεώς του κι εκείνο το στενό καπέλο. Τώρα όλο αυτό το μπρού- τζο βρισκόταν σκορπισμένο ολούθε σε διάφορα μεγέθη ή πε- σμένο στην άμμο… Πήγαινα με τον Κάρελ και τον Ίβαν να μαζέψουμε αγκα- θωτά αγριοκάστανα από τις σκεπές των στάβλων του χασά- πη, οι οποίοι επίσης επρόκειτο να κατεδαφιστούν. Πέρα από τους στρατώνες, οι ψηλές κολόνες και η οδοντωτή σκεπή της καινούριας αγοράς είχαν ήδη αρχίσει να στήνονται από τη Γέ- φυρα του Δράκου μέχρι την Τριπλή Γέφυρα. Από τον ποτα- μό, η πρόσοψή της έμοιαζε με συναγωγή. Η κατασκευή της
- 5. 5 ΝΕΟΦΕΡΜΕΝΟΙ – ΔΕΥΤΕΡΟΣΤΟΜΟΣ σχεδιάστηκε από τον ίδιο μικροκαμωμένο άνδρα με τη λευκή γενειάδα που είχε χτίσει τα παρεκκλήσια και τον ναό ανάμεσα στους οπωρώνες του Κοιμητηρίου Ζάλε. Από τους στρατώνες μέχρι τους πασσάλους του φράχτη της καινούριας αγοράς, μπορούσαμε να δούμε Ιταλούς στρατιώτες παρέα με νεαρές γυναίκες. Οι γυναίκες αυτές ήταν μικροπωλη- τές, υπηρέτριες, πωλήτριες και διάφορων άλλων επαγγελμάτων. Εμείς κρυφοκοιτάξαμε από την άκρη της επίπεδης σκεπής, βλέ- ποντάς τους να αγκαλιάζονται και να φιλιούνται. Κάποια από τα κορίτσια πίεζαν εκείνα τα κεφάλια με τα σκουρόχρωμα, κυματιστά μαλλιά πάνω στα στήθη τους, ενώ άλλα προσπαθούσαν να τους διώξουν, με αυτούς να πρέπει να πιάσουν τις κοπέλες από τα χέρια και να τα τοποθετήσουν γύ- ρω από τους λαιμούς τους. Τις λυπήθηκα, μα δεν ήταν όλες τους άξιες λύπησης… Μια φορά είδαμε μία να κάθεται στη σέλα ενός ποδηλά- του γυρτού πάνω σε έναν φράχτη, ενώ μπροστά της στεκό- ταν ένας Ιταλός στρατιώτης που ακουμπούσε σε ένα κομμάτι ξύλο. Ο Ίβαν σχεδόν έβαλε τα γέλια. Ο Κάρελ κι εγώ έπρε- πε να του κλείσουμε το στόμα με τα χέρια μας. Η κοπέλα στο ποδήλατο ήταν αρκετά νεαρή, ξανθιά και φορούσε μια μπλε ποδιά – πρέπει να ήταν πωλήτρια σε έναν από τους πάγκους φρούτων στην αγορά. Είχε σηκώσει τα πόδια της. Οι μηροί της έμοιαζαν με αγάλματος, ήταν σαν κολόνες, με τρίχες στα οπί- σθια και γούνα από μπροστά που έφθανε μέχρι και τον αφα- λό της. Η γούνα αυτή άνοιξε… άνοιξε σαν τον σάκο του ταχυ- δρόμου… Ο Ίβαν δεν μπόρεσε να συγκρατήσει το γέλιο του. Ηλίθιε! Ο Ιταλός κοίταξε προς τα πάνω με το κατεβασμένο παντελόνι του να μοιάζει με καλάθι στα πόδια του. «Avanti!» βρυχήθηκε κι έπιασε την κόκκινη χειροβομβίδα του. Εμείς ση- κωθήκαμε όρθιοι και τρέξαμε από σκεπή σε σκεπή μέχρι που φθάσαμε στη Γέφυρα του Δράκου.
- 6. 6 ΛΌΙΖΕ ΚΌΒΑΤΣΙΤΣ Κάποιοςμας σφύριξε. Ήταν ένας άλλος στρατιώτης, που περπατούσε ανάμεσα στα υπόστεγα και μας έκανε νόημα. «Ε!» φώναξε, δείχνοντας προς έναν στρατώνα και κάνοντας εκείνη τη χειρονομία, βάζοντας δηλαδή τον δείκτη του δεξιού του χεριού μέσα στον κύκλο που σχημάτιζαν ο δείκτης και ο αντίχειρας του αριστερού του. Αυτό σήμαινε συνουσιασμός. Τέτοιες χειρονομίες δεν ταίριαζαν καθόλου στους μεγάλους. Έδειξε ξανά προς τον στρατώνα κι εμείς γνέψαμε. Εκείνος τό- τε έστριψε προς τα πίσω, έκανε ένα βήμα και τότε, σαν κάτι να συνειδητοποίησε στα ξαφνικά και ξαναγύρισε. «Arrivederci!» τον χαιρετήσαμε, ανεμίζοντας το χέρι. Παρόλο που αυτοί δεν ήταν με τίποτα πραγματικοί στρα- τιώτες, θυμίζοντας περισσότερο ταραξίες με φαρδιές, κωμικές στολές, δεν γινόταν να μην τους πάρεις στα σοβαρά, κυρίως λό- γω των χειροβομβίδων που κουβαλούσαν και της ευέξαπτης συ- μπεριφοράς τους και λιγότερο λόγω των καραμπινών, οι οποίες περισσότερο σε στρατιώτες ιππικού ταίριαζαν παρά πεζικού. Πίσω από τον κάθε θάμνο στον λόφο Γκόλοβετς, κάτω από κάθε προμαχώνα του κάστρου και σε κάθε διάδρομο, κά- ποιος φιλιόταν με κάποιον άλλον. Ο κινηματογράφος Ένωση πρόβαλλε ταινίες από τις δέκα το πρωί μέχρι τις οκτώ το βράδυ… δύο ταινίες τη φορά, διάρ- κειας τεσσάρων ωρών. Αν κατέφθανες στα μισά της πρώτης ταινίας, μπορούσες να την παρακολουθήσεις μέχρι το τέλος, να δεις ολόκληρη τη δεύτερη κι έπειτα να απολαύσεις την αρ- χή της πρώτης… και μετά μπορούσες να φύγεις. Οι Ιταλοί κάθονταν στη συνωστισμένη αίθουσα με ολό- κληρες αγέλες γυναικών. Τις αγκάλιαζαν και τις φιλούσαν… διάφορες φωνές, πλαταγιάσματα, ήχοι υφάσματος και φερ- μουάρ ρούχων περιέβαλλαν τα ζευγάρια που χουφτώνονταν στις σκιές κατά τη διάρκεια της ταινίας. Σε μερικά από τα θεωρεία του δεύτερου επιπέδου, τα οποία ήταν κι εκείνα που εξαντλούνταν πρώτα, δεν φαινόταν