Download to read offline
Art Integrated Project Marathi.pptx
- 1.
- 2. विस्तार ि क्षेत्रफळ: ओड़िसा भारताच्या पूर्व डिनारपट्टीच्या उत्तरे असून त्याच्या दडिणेला र् आग्नेय डदशेला बंगालचा उपसागर, पूर्ेला र् ईशान्य डदशेला पडिम बंगाल , उत्तरेला झारखंड, पडिमेला छत्तीसगढ, नैत्येला तेलंगण आडण दडिणेला र् नैत्यव डदशेस आंध्र प्रदेश राज्ये आहेत. भुर्नेश्वर ओररसाची राजधानी र् सर्ावत मोठे ही शहर आहे. भुर्नेश्वर आडण िटिही जुली शहरे आहेत. उडडशा राज्याचे िेत्रफळ 155,707 चौ. डिमी असून िेत्रफळानुसार ओररसा भारतातील 9 व्या क्रमांिाचे तर 11 व्या क्रमांिाचे लोिसंख्येचे राज्य आहे. ओररशाला 485 र्गव अडतचा समुद्रडिनारा लाभला आहे
- 3. ओडीशा राज्य इविहास: ओडडशा राज्याचा इडतहास खूप प्राचीन आहे, असे डदसून येते. िारण ऐडतहाडसि िाळात ओड़िशा िडलंग साम्राज्याचा भाग होता. इ.स.पूर्व 261 मध्ये सम्राट अशोिने िडलंगर्र आक्रमण ि े ले. त्याची पररणती िडलंगच्या युद्धात झाली.ऋग्वेदात उल्लेख आलेल्या ििीर्ान ऋषी हा िडलंग देशाच्या राणीच्या दासीचा पुत्र होता. महाभारतात िडलंगाचे स्थान आयावर्तावच्या पूर्ेस असल्याचे सांडगतले आहे. महाभारतातील अजुवन िडलंगच्या तीथवयात्रेला गेला होता. िणावने र् ि ृ ष्णाने या प्रदेशार्र स्वारी ि े ली होती. परशुरामानेही िडलंग डजंिला होता. इडतहासार्रून असे डदसते िी मौयव साम्राज्याच्या स्थापनेपूर्ी हे एि प्रबळ राज्य होते.
- 4. धावमिक स्थान : जगन्नाथपुरीहे ओडडसामध्ये भुर्नेश्वरपासून र्ीस मैलांर्र समुद्रतीरी र्सलेले एि नगर आहे. हे एि प्राचीन तीथविेत्र असून याला श्रीिेत्र, पुरुषोत्तम िेत्र अशी अन्य नार्ेही आहेत. जगन्नाथपुरी शहरात जगन्नाथाचे एि पुरातन मंडदर आहे. मंडदरामध्ये श्रीजगन्नाथ, श्रीबलभद्र, देर्ी सुभद्रा आडण सुदशवन यांच्या लािडी मूती आहेत. जगन्नाथ मंडदराची रथयात्रा दरर्षी आषाढ मडहन्यात होते. त्यार्ेळी मूती डर्राजमान झालेला प्रचंड र्जनाचा लािडी रथ ओढायला शेिडो माणसे लागतात.
- 5. सण, उत्सि : दुगावपूजाआडण रथयात्रेव्यडतररक्त असे अनेि सणही येथे आहेत. सीतल शास्ती िाडनवर्ल या उत्सर्ाचे नार् डजति े अनन्य आहे, तेर्ढे र्ेगळे आहे. सीतल षष्ठी िाडनवर्ल हा एि लोिडप्रय उत्सर् आहे, जो िाडनवर्ल म्हणून साजरा ि े ला जातो.पार्वतीबरोबर भगर्ान डशर् यांचा डर्र्ाह िाडनवर्ल डि ं र्ा उत्सर्ात साजरा िरा. हा एि सर्ावत लोिडप्रय सण आहे आडण ओडडशामधील सर्व डशर् मंडदरांमध्ये साजरा ि े ला जातो. हा सण जेष्ठ मडहन्यात शुभ पंचमीच्या डदर्शी साजरा ि े ला जातो. ओडडशातील आणखी एि महत्त्वाचा आडण लोिडप्रय उत्सर् म्हणजे छऊ महोत्सर्. ज्येष्ठ मडहन्यातील पौडणवमेच्या रात्री आयोडजत ि े ले जाते. हा उत्सर् भगर्ान जगन्नाथ, भगर्ान बलभद्र आडण सुभद्रा देर्ीसाठी साजरा ि े ला जातो. ओडडशाच्या पुरी येथे त्या डदर्साच्या र्ेळी त्याच्या मूती सुदशवन चक्रात आंघोळीसाठी बाहेर िाढल्या जातात. या उत्सर्ाचा उत्सर् पंधरर््ापययंत म्हणजे 14 डदर्सांचा असतो. सणांच्या र्ेळी अनेि प्रथा आडण धाडमवि प्रथा परंपरेनुसार ि े ल्या जातात.
- 6. ओवडशा राज्यािील कलाि नृत्य : ऍप्लिि त्याच्या िलाि ृ तीसाठी ओळखले जाते. पुरी येथील जगन्नाथ मंडदर, भुर्नेश्वर येथील डलंगराजाचे मंडदर, मुक्तेश्वरा, राजराणी आडण इतर अनेि मंडदरे त्यांच्या दगडी बांधिामासाठी प्रडसद्ध आहेत. िटि त्याच्या चांदीच्या तारिाशी िाम, पाम िेट पेंडटंग, प्रडसद्ध डनलडगरी दगडी भांडी आडण डर्डर्ध आडदर्ासी प्रभाडर्त संस्क ृ तींसाठी ओळखले जाते.िोणाि व येथील सूयव मंडदर त्याच्या स्थापत्य र्ैभर्ासाठी प्रडसद्ध आहे, तर संबलपुरी िापड, डर्शेषत: संबळपुरी साडी, त्याच्या िलात्मि र्ैभर्ात डततिीच आहे. ओडडशातील मुख्य हस्तडशल्ांमध्ये ऍप्लिि र्ि व , डपतळ आडण बेल मेटल, डफलीग्री आडण दगडी िोरीर् िामांचा समार्ेश आहे.ओडडशा राज्यातील नृत्य ओडडसी आहे. ओडडसी नृत्य हे इडतहासातील अनेि शैलींचे एित्रीिरण दाखर्ते. ओडडसी हा भारतातील आठ शास्त्रीय नृत्य प्रिारांपैिी एि आहे. ओडडशात, पुरीमध्ये सँड आटव हा एि अनोखा प्रिार डर्िडसत झाला आहे.ओडडसी परंपरा तीन शाळांमध्ये अप्लस्तत्वात आहे: महारी, नतवि आडण गोटीपुआ. महारी : या ओररया देर्दासी डि ं र्ा मंडदरातील मुली होत्या. गोटीपुआ : ही तरुण मुले होती ज्यांना मुलींचे िपडे घातले होते आडण त्यांना महारींनी नृत्य डशिर्ले होते.राजदरबारात नतवि नृत्य व्हायचे.
- 7. प्रमुख नद्या : महानदी,ब्राह्मणी र् र्ैतरणी या राज्यातल्या मुख्य नद्या र्ायव्येिड ू न आग्नेयीिडे जर्ळजर्ळ समांतर र्हात जाऊन बंगालच्या उपसागराला डमळतात. त्यांच्याखेरीज राज्यात उत्तर भागात सालंदी, बुराबलंग र् सुर्णवरेखा आडण दडिण भागात ऋडषि ू ल्या, र्ंशधारा, नागार्ली, इंद्रार्ती, िोलाब आडण मचि ुं द या लहान नद्या आहेत. मध्य प्रदेशातून येणारी महानदी ओररसात 853 डिमी. लांब र्ाहते. ती येथील सर्ायंत मोठी नदी असून 1,32,600 चौ. डिमी. िेत्रातले पाणी र्ाहून नेते
- 8. लोक ि समाज: राज्यात र्ेळोर्ेळी र्ेगर्ेगळ्या र्ंशांचे लोि येऊन स्थाडयि झाल्यामुळे राज्यातील लोि एिडजनसी नाही. लोिसंख्येत अनुसूडचत जमातींचे प्रमाण 15.7% आहे आडण आडदर्ासी 24% आहेत. 94 अनुसूडचत जमातींपैिी पाण, गंदा, डोम, धोबा, बार्री र् िांद्रा हे बहुसंख्य आहेत. आडदर्ासींच्या 62 जमातींपैिी िोंड, गोंड, संताळ, सार्रा, मुंडा, िोल, भुइयाँ, ओराओं, भूडमजी, भौडमया र् शबर यांची संख्या जास्त आहे. िोरापुट, मयूरभंज, सुंदरगढ र् गंजाम डजल्ह्ांत यांची र्स्ती जास्त आहे. आडदर्ासींचे धमव प्राथडमि स्वरूपाचे जडप्राणर्ादी आहेत. ओररसातले इतर लोि बव्हंशी र्ैष्णर् डि ं र्ा शैर् पंथी डहंदुधमीय आहेत. पुरीचा जगन्नाथ हे राज्यातले प्रधान दैर्त असून त्याच्या भक्तांखेरीज भुर्नेश्वराचे डशर्भक्त र् अल्प्रमाणात जैन मताचे लोि राज्यात आहेत.
- 9.