Download to read offline
บทท 7
- 1.
- 2. ในอดีตการจัดการศึกษาเกิดจากพื้นฐานคุณภาพ ชุมชน เกิดความร่วมมือของ 3สถาบันในสังคม คือ บ้าน วัด โรงเรียน จนหลายคนคุ้นเคยกับคาว่า “บวร” เมื่อกระแส โลกาภิวัฒน์ไหลเข้าสู่ประเทศไทย ส่งผลให้เกิดการ เปลี่ยนแปลงทุกด้านอันเนื่องมาจากความเจริญก้าวหน้าของ สารสนเทศ ที่เชื่อมต่อกัน
- 3. โรงเรียนวิถีพุทธ คือความหวังที่จะพลิกฟื้นสังคมไทยกลับ สู่ความดีงามเหมือนอดีตได้จริงหรือ โรงเรียนวิถีพุทธคืออะไร คือโรงเรียนระบบปกติทั่วไปที่นาหลักธรรมพระพุทธศาสนา มาใช้หรือประยุกต์หรือประยุกต์มาใช้ในการบริหารและการพัฒนา ผู้เรียนโดยรวมของสถานศึกษาเน้นบูรณาการตามหลักไตรสิกขา คือ ศิลสมาธิ ปัญญา เรียนรู้การพัฒนา “การกิน อยู่ ดูฟังเป็น “ มีปัญญา เข้าใจในคุณค่าแท้
- 4. • โรงเรียนวิถีพุทธเน้นการจัดสภาพทุกๆด้าน เพื่อสนับสนุนให้ผู้เรียนพัฒนาตาม หลักพุทธธรรมอย่าบูรณาการที่ส่งเสริมให้เกิดความเจริญงอกงามตามลักษณะแห่ง ปัญญาวุฒิธรรม4ประการคือ • 1.สัปปุริสสังเสวะ หมายถึง การอยู่ใกล้คนดี ใกล้ผู้มีครู อาจารย์ดี มีข้อมูลมีสื่อที่ดี • 2.สัทธรรมมัสสวนะ หมายถึง เอาใจใส่ศึกษาโดยมีหลักสูตรการเรียนการสอนที่ดี • 3.โยนิโสมนสิการ หมายถึง มีกระบวนการคิดวิเคราะห์พิจารณา เหตุผลที่ดีและถูก วิธี • 4.ธัมมานุธัมมปฏิบัติ หมายถึง ความสามารถนาความรู้ไปใช้ชีวิตได้ถูกต้อง เหมาะสม ลักษณะสำคัญ
- 5. • 1. ด้ำนกำยภำพโรงเรียนได้จัดสภำพแวดล้อมห้องเรียนและแหล่งเรียนรู้ที่ส่งเสริม ลักษณะกำรพัฒนำ ศีล สมำธิ ปัญญำ โดยมี - พระพุทธรูป ที่เด่น เหมำะสม ที่ชวนให้ ระลึกถึงพระรัตนตรัยอยู่เสมอที่หอประชุม - มีป้ ำยนิเทศ ต้นไม้คุณธรรม ที่เน้นให้ นักเรียนได้ศึกษำพุทธธรรม • 2. ด้ำนกิจกรรมพื้นฐำนวิถีพุทธ โรงเรียนจัดกิจกรรมวิถีชีวิตประจำวัน ประจำสัปดำห์ หรือในโอกำสต่ำงๆ ได้จัดกิจกรรมดังนี้- กิจกรรมสวดมนต์ไหว้พระก่อนเข้ำเรียนและ ก่อนเลิกเรียนประจำวัน เพื่อใกล้ชิดกับศำสนำ - กิจกรรมกำรปฏิญำณตนเป็นพุทธมำน กะ ซึ่งจัดขึ้นปีละครั้ง - กิจกรรมสวดมนต์ไหว้พระและอบรมจริยธรรมในวันศุกร์ของทุก สัปดำห์ – กิจกรรมกำรฝึกทำวิปัสสนำกรรมฐำนจะจัดขึ้นในวันสำคัญทำง พระพุทธศำสนำ - กิจกรรมกำรอบรมธรรมะจำกพระภิกษุ – กิจกรรมวันสำคัญทำง พระพุทธศำสนำ เช่น วันเข้ำพรรษำ วันออกพรรษำ วันวิสำขบูชำ วันมำฆบูชำ วิธีกำรจัดบรรยำกำศที่เอื้อต่อกำรเรียนรู้ตำม แนวทำงโรงเรียนวิถีพุทธ
- 6. • 3. ด้ำนกำรเรียนกำรสอนสถำนศึกษำมีกำรจัดหลักสูตรสถำนศึกษำ เน้นกำรเรียนกำรสอนที่บูรณำกำรพุทธธรรมเพื่อพัฒนำผู้เรียนผ่ำน กิจกรรมกำรเรียนกำรสอนอย่ำงชัดเจน ต่อเนื่องสม่ำเสมอ • 4. ด้ำนบรรยำกำศและปฏิสัมพันธ์ สถำนศึกษำส่งเสริมบรรยำกำศใฝ่ เรียนรู้ มีกัลยำณมิตรเคำรพอ่อนน้อม ยิ้มแย้มแจ่มใส กำรมีเมตตำ กรุณำต่อกัน โดยครูเป็นแบบอย่ำงที่ดีแก่นักเรียน • 5. ด้ำนกำรบริหำรจัดกำร สถำนศึกษำแสวงหำควำมร่วมมือจำกชุมชน โดยสร้ำงควำมเข้ำใจวิธีกำรดำเนินกำรโรงเรียนวิถีพุทธ โดยจัด กำรศึกษำตำมสภำพควำมพร้อม คำนึงภำพงดงำมของโรงเรียนวิถีพุทธ มำใช้พัฒนำผู้เรียน
- 7. หลักสูตรสถานศึกษา -สอดแทรกเพิ่มเติม พุทธธรรม ในวิสันยทัศน์และลักษณะอันพึงประสงค์ของ ผู้เรียน -เพิ่มเติมคุณธรรมจริยธรรมในผลกำรเรียนรู่ที่คำดหวัง -ให้มีบูรณำกำรพุทธธรรมในกำรจัดกำรเรียนรู้ทุกกลุ่มสำระ -สอดแทรกควำมรู้และกำรปฏิบัติจริงในกำรเรียนรู้ทุกกลุ่มสำระ กิจกรรม พัฒนำผู้เรียนนอกห้องเรียนโดยบูรณำกำรไตรสิกขำ เข้ำในชีวิตประจำวัน ผู้สอน -เป็นตัวอย่ำงที่ดีของลักษณะ “สอนให้รู้ ให้ทำดู อยู่ให้เป็น” อย่ำงสม่ำเสมอ -เป็นกัลยำณมิตรของผู้เรียน มีเมตตำธรรม อ่อนโยน อดทน อดกลั้นและสร้ำง ขวัญและกำลังใจแก่ผู้เรียน
- 8. การจัดการเรียนรู้ -พัฒนำผู้เรียน รอบด้ำน สมดุลสมบูรณ์ทั้งกำย (ภำวนำ) พฤติกรรม (ศิลภำวนำ) จิตใจจิต(ภำวนำ) ปัญญำ (ปัญญำภำวนำ) -จัดโอกำส ส่งเสริมให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ (กิน ดู อยู่ ฟัง ) -สร้ำงเสริมให้วัฒนธรรมแสวงปัญญำและวัฒนธรรมปัญญำและ วัฒนธรรมเมตตำ -เน้นให้เกิดกำรเรียนรู้แบบโยนิโสมนสิกำร เข้ำใจและค้นพบคุณค่ำแท้ ของสรรพสิ่ง
- 9. 1.กิจกรรมเสริมเนื้อหำตำมหลักสูตร เช่น • วิธีแสดงตนเป็นพุทธมำมกะ •ประกวดมำรยำทชำวพุทธ • กิจกรรมค่ำยพุทธบำตร • เรียนธรรมศึกษำ/สอบธรรมศึกษำ • กำรบริหำรจิต กำรเจริญปัญญำ • บรรพชำสำมเณรภำคฤดูร้อน กำรจัดกิจกรรมของโรงเรียนวิถีพุทธ
- 10. 2. กิจกรรมประจำวัน/ประจำสัปดำห์ • กิจกรรมหน้ำเสำธงได้แก่ • กิจกรรมที่กระทำเพื่อระลึกถึง ชำติ พระมหำกษัตริย์ • กิจกรรมไหว้พระสวดมนต์ แผ่เมตตำและสงบนิ่ง (สมำธิ) • กิจกรรมพุทธ • กิจกรรมพุทธสุภำษิต • กิจกรรมน้องไหว้พี่ • กิจกรรมศิษย์ไหว้ครู • กิจกรรมเดินสมำธิเข้ำสู่ห้องเรียน กิจกรรมทำควำมดีระหว่ำงวัน ได้แก่ • กิจกรรมกล่ำวคำพิจำรณำอำหำรก่อนรับประทำนอำหำร • กิจกรรมขอบคุณหลังรับประทำนอำหำร • กิจกรรมนั่งสมำธิก่อนเข้ำเรียน
- 11. กิจกรรมก่อนเลิกเรียน • กิจกรรมไหว้พระสวดมนต์ • กิจกรรมระลึกถึงพระคุณของผู้มีพระคุณ กิจกรรมประจำสัปดำห์ •กิจกรรมสวดมนต์สำรภัญญะประจำสัปดำห์ • กิจกรรมทำบุญตักบำตรประจำสัปดำห์หรือวันพระ 3.กิจกรรมเนื่องในโอกำสวันสำคัญของพระพุทธศำสนำ ได้แก่ วันวิสำขบู ชำ วันอำสำฬหบูชำ วันมำฆบูชำ วันเข้ำพรรษำ โรงเรียนควรจัด นิทรรศกำร ทำบุญตักบำตร นำนักเรียนไปฟังเทศน์ เวียนเทียนที่วัด ภำรกิจของโรงเรียนในวันสำคัญทำงศำสนำ คือ ร่วมมือกับชุมชนจัด กิจกรรมประดับธงธรรมจักร เปิดเพลงธรรมะ ทำงหอกระจำยข่ำว
- 12. กิจกรรมพิเศษอื่นๆ ได้แก่ • กิจกรรมไขปัญหำธรรม •กิจกรรมประเมินผลกำรทำควำมดี • กิจกรรมอำสำตำวิเศษ (มีผู้สังเกตพฤติกรรมของผู้ปฏิบัติธรรม) • กิจกรรมบันทึกควำมดี • กิจกรรมต้นไม้คุณธรรม • จัดนิทรรศกำรผลงำนทำงพุทธศำสนำ • กิจกรรมปฏิสัมพันธ์ ครูทักทำยนักเรียนด้วยกิริยำ วำจำ อ่อนหวำน และ สัมผัสด้วยเมตตำ • กิจกรรมสร้ำงสรรค์สังคม เช่น กำรทำควำมสะอำด
- 13. กำรจัดบรรยำกำศให้เอื้อต่อโรงเรียนวิถีพุทธ 1.บรรยำกำศสงบเงียบ เรียบง่ำย 2.ใกล้ชิดกับธรรมชำติ ร่มรื่น 3.ใกล้ชิดชุมชน 4.สะอำดเรียบร้อย 5.ทันสมัยมีกำรปรับปรุงพัฒนำอยู่เสมอ 6.เป็นแหล่งเรียนรู้ทั้งด้ำนวิชำกำร วิชำชีพและคุณธรรม กำรจัดบรรยำกำศให้เอื้อต่อโรงเรียนวิถีพุทธ
- 14.
- 15. โรงเรียนวิถีพุทธ หมายถึง โรงเรียนในวิถีแห่งปัญญาที่พัฒนาอย่าง บูรณาการในระบบแห่ง ไตรสิกขา สู่ความเป็นพุทธทาให้เป็นอิสระโดย มีชีวิตที่ดี เจริญงอกงามมีความสุขจริงแท้และอยู่ร่วมสังคมอย่าง สร้างสรรค์เกื้อกูล ความเป็นมา เนื่องจากการประชุมเรื่องหลักสูตรใหม่เด็กไทยพัฒนา เมื่อวันที่ ๒๕ ธันวาคม ๒๕๔๕ ณ สถาบันราชภัฏสวนดุสิต ศ.ดร. ชัย อนันต์ สมุทรวณิช เสนอให้มีการนาหลักธรรมคาสอนพระพุทธศาสนา มาบูรณาการการบริหารจัดการในโรงเรียนซึ่งที่ประชุมเห็นชอบ กระทรวงศึกษาธิการจึงเริ่มรับสมัครโรงเรียนที่สนใจและจัดให้มีการ ปฐมนิเทศ เพื่อให้ผู้บริหารโรงเรียนและครูผู้สอนได้เข้าใจแนวทางการ ดาเนินงานโรงเรียนวิถีพุทธ
- 16. จากที่ผู้บริหารโรงเรียนซึ่งส่วนใหญ่สังกัดสานักงานคณะกรรมการ การศึกษาขั้นพื้นฐานมีความสนใจเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ สพฐ.จึงให้ มี "ผู้รับผิดชอบโครงการโรงเรียนวิถีพุทธ"ในทุก สพท. ต่อจากนั้นจึง ได้ประชาสัมพันธ์ให้ สพท. รับสมัคร และจัดปฐมนิเทศโรงเรียนวิถี พุทธ ในแต่ละ สพท.เอง ตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน ๒๕๔๖ เป็นต้นมา ขณะนี้ เดือนธันวาคม ๒๕๕๖ มีโรงเรียนสมัครเข้าร่วมโครงการ โรงเรียนวิถีพุทธ ประมาณ ๑๘,๕๗๗ โรงเรียน
- 17. 1.พระภิกษุสงฆ์ มหำเถรสมำคม กรมกำรศำสนำสำนักงำนพระพุทธศำสนำ แห่งชำติ มหำวิทยำลัยสงฆ์ และองค์กรภำคเอกชนหลำยแห่งฯลฯ ให้กำร สนับสนุนโรงเรียนวิถีพุทธ เพรำะเห็นว่ำเป็นทำงรอดของสังคมไทย 2.ผู้รับผิดชอบโรงเรียนวิถีพุทธ เกิดกำรตื่นตัวที่จะเยี่ยมเยียน นิเทศ โรงเรียนวิถีพุทธ เพื่อให้โรงเรียนสำมำรถนำหลักพุทธธรรมไปใช้ในกำรบริหำรจัดกำรในโรงเรียนทั้ง ระบบ 3.ผู้บริหำรโรงเรียน ครูผู้สอน ตระหนักถึงควำมสำคัญ เริ่มปรับตัวนำหลักพุทธธรรม เข้ำไปใช้ในกำรบริหำรจัดกำรทั้งระบบโรงเรียน รวมทั้งในกำรดำเนินชีวิตตนเอง ลด ละ เลิก อบำยมุข 4.นักเรียนได้เรียนรู้ และเริ่มปรับตัว นำหลักพุทธธรรมไปปฏิบัติในวิถีชีวิต 5.ผู้ปกครอง ชุมชน ชื่นชมยินดีให้กำรสนับสนุนงำนของโรงเรียนมำกขึ้นเกิดควำม สมำนฉันท์ ของ บ้ำน วัด โรงเรียน ผลโครงกำรโรงเรียนวิถีพุทธ เชิงคุณภำพ
- 18. การศึกษาและพัฒนาอัตลักษณ์โรงเรียนวิถีพุทธนั้นมีขั้นตอนดังนี้ • 1. การคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างเพื่อศึกษา •2. จัดทาสนทนากลุ่ม (Focus group) • 3. ทดลองใช้ในสภาพจริง • 4. ประเมินผลโดยคณะทางานประเมินผล • 5. สรุปผลการดาเนินงานและรายงาน แนวทำงดำเนินกำร 29 ประกำรสู่ควำมเป็นโรงเรียนวิถีพุทธ
- 19. แนวทางดาเนินการ 29 ประการสู่ความเป็นโรงเรียนวิถีพุทธประกอบด้วย 1. ด้านกายภาพ 7 ประการ • 1.1 มีป้ายโรงเรียนวิถีพุทธ • 1.2 มีพระพุทธรูปหน้าโรงเรียน • 1.3 มีพระพุทธรูปประจาห้องเรียน • 1.4 มีพระพุทธศาสนสุภาษิต วาทะธรรม พระราชดารัสติดตามที่ต่างๆ • 1.5 มีความสะอาด สงบ ร่มรื่น • 1.6 มีห้องพระพุทธศาสนาหรือลานธรรม • 1.7 ไม่มีสิ่งเสพติด เหล้า บุหรี่ 100 %
- 20. 2. ด้านการเรียนการสอน 5ประการ • 2.1 บริหารจิต เจริญปัญญา ก่อนเข้าเรียน เช้า บ่าย ทั้งครู และ นักเรียน • 2.2 บูรณาการวิถีพุทธ ทุกกลุ่มสาระ และในวันสาคัญทาง พระพุทธศาสนา • 2.3 ครู พานักเรียนทาโครงงานคุณธรรม กิจกรรมจิตอาสาสัปดาห์ละ 1 ครั้ง • 2.4 ครู ผู้บริหาร และ นักเรียน ทุกคน ไปปฏิบัติศาสนกิจที่วัดเดือนละ 1 ครั้ง มีวัดเป็นแหล่งเรียนรู้ • 2.5 ครู ผู้บริหำร และ นักเรียนทุกคน เข้ำค่ำยปฏิบัติธรรมอย่ำงน้อยปี ละ 1 ครั้ง
- 21. 3. ด้านพฤติกรรม ครูผู้บริหารโรงเรียน และนักเรียน5 ประการ • 3.1. รักษาศีล 5 • 3.2. ยิ้มง่าย ไหว้สวย กราบงาม • 3.3. ก่อนรับประทานอาหารจะมีการพิจารณาอาหารรับประทาน อาหาร ไม่ดัง ไม่หก ไม่เหลือ • 3.4. ประหยัด ออม ถนอมใช้เงิน และ สิ่งของ • 3.5. มีนิสัยใฝ่รู้ สู้สิ่งยาก
- 22. 4. ด้านการส่งเสริมวิถีพุทธ 8ประการ • 4.1. ไม่มีอำหำรขยะขำยในโรงเรียน • 4.2. ไม่ดุ ด่ำ นักเรียน • 4.3. ชื่นชมคุณควำมดี หน้ำเสำธงทุกวัน • 4.4. โฮมรูมเพื่อสะท้อนควำมรู้สึก เช่นควำมรู้สึกที่ได้ทำควำมดี • 4.5. ครู ผู้บริหำร และนักเรียน มีสมุดบันทึกควำมดี • 4.6 ครู ผู้บริหำร และนักเรียน สอบได้ธรรมศึกษำตรีเป็นอย่ำงน้อย • 4.7. บริหำรจิต เจริญปัญญำ ก่อนกำรประชุมทุกครั้ง • 4.8. มีพระมำสอนอย่ำงสม่ำเสมอ
- 23. 5. ด้านกิจกรรมประจาวันพระ4 ประการ •5.1. ใส่เสื้อขาวทุกคน • 5.2. ทาบุญใส่บาตร ฟังเทศน์ • 5.3. รับประทานอาหารมังสวิรัติในมื้อกลางวัน • 5.4. สวดมนต์แปล
- 24. โรงเรียนวิถีพุทธ เริ่มดาเนินการมาเมื่อปี 2545โดยมีโรงเรียนเข้าร่วม โครงการ ณ พ.ศ. 2556 จานวนกว่า 18,000 โรงเรียน ซึ่งจากแนวทางการ ดาเนินการที่รับทราบร่วมกันตั้งแต่เริ่มต้น คณะผู้บริหาร ครู และพระอาจารย์ จากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ได้ร่วมกันวิเคราะห์ สังเคราะห์ แนวทางดาเนินการเดิม ยกร่างเป็นแนวทางดาเนินการที่เป็นรูปธรรมอีกครั้ง สอดคล้องกับตัวชี้วัดแนวทางการดาเนินงานโรงเรียนวิถีพุทธ พ.ศ. 2548 แบ่งเป็น 5 ด้าน รวม 29 ประการ และคณะยกร่างได้นาร่างฯไป สอบถามความเห็นของผู้เกี่ยวข้อง หลายครั้ง รวมทั้งผ่านความเห็นชอบของ คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เมื่อวันที่ 18 สิงหาคม 2553 จึง ประกาศให้โรงเรียนวิถีพุทธทราบและเป็นแนวทางในการประเมินตนเอง ตั้งแต่ พ.ศ. 2553 เป็นต้นมา ผลการดาเนินการ 29 ประการสู่ความเป็น โรงเรียนวิถีพุทธ
- 25. แนวทางดาเนินการ 29 ประการสู่ความเป็นโรงเรียนวิถีพุทธพุทธ ประกอบด้วย 1.ด้านกายภาพ 7 ประการ 1.1 มีป้ายโรงเรียนวิถีพุทธ 1.2 มีพระพุทธรูปหน้าโรงเรียน 1.3 มีพระพุทธรูปประจาห้องเรียน 1.4 มีพระพุทธศาสนสุภาษิต วาทะธรรม พระราชดารัสติดตามที่ต่างๆ 1.5 มีความสะอาด สงบ ร่มรื่น 1.6 มีห้องพระพุทธศาสนาหรือลานธรรม 1.7 ไม่มีสิ่งเสพติดเหล้าบุหรี่ 100 %
- 26. 2. ด้ำนกิจกรรมประจำวันพระ 4ประกำร 2.1 ใส่เสื้อขำวทุกคน 2.2 ทำบุญใส่บำตร ฟังเทศน์ 2.3 กินมังสาวิรัติในมื้อกลางวัน 2.4 สวดมนต์แปล 3. ด้ำนกำรเรียนกำรสอน 5 ประกำร 3.1 บริหำรจิต เจริญปัญญำ ก่อนเข้ำเรียน เช้ำ บ่ำย ทั้งครู และ นักเรียน 3.2 บูรณำกำรวิถีพุทธ ทุกกลุ่มสำระ และในวันสำคัญทำงพระพุทธศำสนำ 3.3 ครู พำนักเรียนทำโครงงำนคุณธรรม กิจกรรมจิตอำสำสัปดำห์ละ 1 ครั้ง 3.4 ครู ผู้บริหำร และ นักเรียน ทุกคน ไปปฏิบัติศำสนกิจที่วัดเดือนละ 1 ครั้ง มีวัดเป็น แหล่งเรียนรู้ 3.5 ครู ผู้บริหำร และ นักเรียนทุกคน เข้ำค่ำยปฏิบัติธรรมอย่ำงน้อยปีละ 1 ครั้ง
- 27. 4. ด้านพฤติกรรม ครูผู้บริหารโรงเรียนและนักเรียน 5 ประการ 4.1 รักษาศีล 5 4.2 ยิ้มง่าย ไหว้สวย กราบงาม 4.3 ก่อนรับประทานอาหารจะมีการพิจารณาอาหาร รับประทาน อาหารไม่ดัง ไม่หก ไม่เหลือ 4.4 ประหยัด ออม ถนอมใช้เงิน และ สิ่งของ 4.5 มีนิสัยใฝ่รู้ สู้สิ่งยาก
- 28. 5 ด้านการส่งเสริมวิถีพุทธ 8ประการ 5.1 .ไม่มีอาหารขยะขายในโรงเรียน 5.2 ไม่ดุ ด่า นักเรียน 5.3 ชื่นชมคุณความดี หน้าเสาธงทุกวัน 5.4 โฮมรูมเพื่อสะท้อนความรู้สึก เช่นความรู้สึกที่ได้ทาความดี 5.5 ครู ผู้บริหาร และนักเรียน มีสมุดบันทึกความดี 5.6 ครู ผู้บริหาร และนักเรียน สอบได้ธรรมศึกษาตรีเป็นอย่างน้อย 5.7 บริหารจิต เจริญปัญญา ก่อนการประชุมทุกครั้ง 5.8 มีพระมาสอนอย่างสม่าเสมอ
- 29. โรงเรียนวิถีพุทธจะมีแนวการเรียนการสอนระบบปกติทั่วไปที่นา หลักธรรมพระพุทธศาสนามาใช้หรือประยุกต์ในการพัฒนาเด็กโดยเน้น กรอบการพัฒนาตามหลักไตรสิกขา (ศีล สมาธิปัญญา) ซึ่งเป็นการ ฝึกหัดอบรม เพื่อพัฒนากาย ความประพฤติ จิตใจ และปัญญาอย่างบูรณา การ - ศีล คือ การมีวินัยในการดาเนินชีวิตที่ดีงามต่อตัวเองและผู้อื่น - สมาธิ คือ มุ่งพัฒนาจิตใจให้เข้มแข็งอย่างมีคุณภาพ - ปัญญา คือ การมีความรู้ที่ถูกต้อง มีศักยภาพในการคิดและ แก้ปัญหา แนวกำรเรียนกำรสอนของโรงเรียนวิถีพุทธ
- 30. โรงเรียนวิถีพุทธมีกระบวนการจัดการเรียนรู้ลักษณะ “สอน ให้รู้ ทาให้ดูอยู่ให้เห็น” การเรียนรู้ในชั้นเรียนจะเป็นลักษณะ การบูรณาการพุทธธรรมในการเรียนรู้ ทั้งความรู้ กระบวนการฝึก ปฏิบัติ และมีการวัดประเมินทุกหน่วยการเรียนรู้ โดยเฉพาะด้าน คุณลักษณะนิสัย ศรัทธา ค่านิยม และโดยลักษณะโรงเรียนวิถีพุทธ จะเน้นการจัดสภาพทุกๆ ด้าน เพื่อสนับสนุนให้ผู้เรียนพัฒนาตาม หลักพุทธธรรมอย่างบูรณาการ ที่ส่งเสริมให้เกิดความเจริญงอกงาม ตามลักษณะแห่งปัญญาวุฒิธรรม 4 ประการ คือ จุดเด่นของโรงเรียนวิถีพุทธ
- 31. 1. สัปปุริสสังเสวะ หมายถึงการอยู่ใกล้คนดี ใกล้ผู้รู้ 2. สัทธัมมัสสวนะ หมายถึง เอาใจใส่ศึกษา โดยมีหลักสูตรการเรียนการ สอนที่ดี 3. โยนิโสมนสิการ หมายถึง มีกระบวนการคิดวิเคราะห์ พิจารณาเหตุผล ที่ดีและถูกวิธี 4. ธัมมานุธัมปฏิปัตติ หมายถึง ความสามารถนาความรู้ไปใช้ใน ชีวิตประจาวันได้ถูก
- 32. การจัดกิจกรรมหลากหลายและต่อเนื่องเป็นวิถีชีวิต เพื่อให้เด็กๆ รู้จัก คิดและได้ฝึกปฏิบัติเสมอๆให้เกิดการพัฒนาทั้งด้านความประพฤติ จิตใจ และปัญญาไปพร้อมๆ กัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการกิน อยู่ ดู ฟัง ใน ชีวิตประจาวันที่มีสติสัมปชัญญะคอยกากับ เพื่อเป็นไปตามคุณค่าแท้ของ การดาเนินชีวิต ผ่านกิจกรรมต่างๆ เช่น สวดมนต์ก่อนและหลังเลิกเรียน นั่งสมาธิ มีการเวียนเทียนในวันสาคัญทางพุทธศาสนา เข้าค่ายธรรมมะ กิจกรรมที่มุ่งเน้นในโรงเรียนวิถีพุทธ
- 33. หลักการจัดสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้ตามหลักพุทธ ศาสนา โดยมีบรรยากาศสงบเงียบ เรียบง่ายร่มรื่น สะอาด มีระเบียบ ปลอดภัย สื่อและอุปกรณ์การเรียนการสอนมีการปรับปรุงพัฒนาอยู่เสมอ โรงเรียนวิถีพุทธจะมีลักษณะเกื้อกูลและใกล้ชิดกับชุมชน โดยโรงเรียนจะ มีการร่วมมือกับบ้านวัด และสถาบันต่างๆ ในชุมชนที่จะพัฒนาทั้ง นักเรียนและสังคมตามหลักธรรมในพุทธศาสนา เพื่อประโยชน์สุข ร่วมกัน และเด็กๆ ก็ได้เรียนรู้วัฒนธรรมไทยอีกด้วย สภำพแวดล้อมในโรงเรียนวิถีพุทธ
- 34. จุดมุ่งหมายสาคัญเพื่อพัฒนาเด็กๆ ให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์แบบ กิจกรรมการเรียนรู้ในโรงเรียนวิถีพุทธนั้นจะมุ่งเน้นให้เด็กเกิดพฤติกรรมที่ มีเป้าหมายในเรื่องของชีวิต สามารถช่วยเหลือและดูแลตัวเองได้ซึ่งรวมถึง การปลูกฝังเรื่องความกตัญญูต่อผู้มีพระคุณที่เป็นคุณธรรมสาหรับวัยเด็ก สอดคล้องกับหลักไตรสิกขา คือ ศีล สมาธิ ปัญญา และเรียนรู้ที่จะ ดารงชีวิตอย่างเหมาะสม รู้เท่าทันโลกที่เปลี่ยนแปลง สร้างสังคมที่ดีมี คุณภาพ ผ่าน ‘การกิน อยู่ ดู ฟังเป็น’ นั่นเอง สิ่งที่เด็กได้รับจำกกำรเรียนในโรงเรียนวิถีพุทธ
- 35. เพื่อสนองตอบความสามารถที่แตกต่างกันของบุคคล เพื่อนาพาเด็กและ เยาวชนไทยก้าวทันความเปลี่ยนแปลงของโลกอย่างไร้ขีดจากัด โรงเรียนวิถี พุทธเป็นหนึ่งในโรงเรียนรูปแบบใหม่ที่จะช่วยผลักดันให้เด็กและเยาวชน ไทยสามารถพัฒนาตามศักยภาพ เป็นคนดี คนเก่งของสังคม และสามารถ ดารงชีวิตได้อย่างมีความสุข กรอบแนวคิดรูปแบบโรงเรียนวิถีพุทธ คณะกรรมการพัฒนานวัตกรรมการศึกษา (๒๕๔๖) ได้ให้ความหมาย ของโรงเรียนวิถีพุทธ คือ โรงเรียนระบบปกติทั่วไปที่นาหลักธรรม พระพุทธศาสนามาใช้หรือประยุกต์ใช้ในการบริหารและการพัฒนาผู้เรียน โดยรวมของสถานศึกษา เน้นกรอบการพัฒนาตามหลักไตรสิกขา อย่างบูรณา การ กำรดำเนินงำนโรงเรียนวิถีพุทธ
- 36. โรงเรียนวิถีพุทธดาเนินการพัฒนาผู้เรียนโดยใช้หลักไตรสิกขา คือ ศีลสมาธิ ปัญญา อย่างบูรณาการ ผู้เรียนได้เรียนรู้ผ่านการพัฒนา “การกิน อยู่ ดู ฟัง เป็น” วิถีชีวิตที่ดีงามตามหลักไตรสิกขาทั้ง ๓ ด้าน 1.ศีล (พฤติกรรม) • มีกิริยามารยาท กิน อยู่ ดู ฟัง เป็น • รู้จักพิจารณาเลือกเสพสิ่งบริโภค และสื่อต่าง ๆ ให้เกิดประโยชน์ด้วยปัญญา • รู้จักความพอดี พอประมาณ ในการแสวงหา บริโภค สะสมสิ่งต่าง ๆ • ปฏิบัติตามระเบียบ กฎเกณฑ์ภายนอกที่ถูกต้องเพื่อให้เกิดวินัยในตนเอง • ไม่เบียดเบียนตนเอง และผู้อื่นโดยมีศีล๕ เป็นพื้นฐานในการดาเนินชีวิต • มีชีวิตที่สัมพันธ์ด้วยดีกับบุคคล ครอบครัว ชุมชน สังคมและสิ่งแวดล้อม รูปแบบโรงเรียนวิถีพุทธ
- 37. 2.จิตใจ (สมาธิ) • มีสมรรถภาวะที่ดีคือ มีสมาธิ มีความตั้งมั่น เข้มแข็ง มุ่งมั่นทาดี ด้วย จิตใจกล้าหาญ อดทน สู้สิ่งยาก ขยันหมั่นเพียร ไม่ย่อท้อสามารถฟันฝ่า อุปสรรคผ่านความยากลาบากไปได้พึ่งตนเองได้ • มีคุณภาวะ คือ มีความกตัญญูรู้คุณ มีจิตใจเมตตา กรุณาโอบอ้อมอารีมี น้าใจ ละอายชั่วกลัวบาป ซื่อสัตย์ รับผิดชอบ กล้ารับผิด เกิดจิตที่เป็น บุญกุศลอย่างสม่าเสมอ • มีสุขภาวะที่ดี คือ มีความสุข ความร่าเริง เบิกบาน มองโลกในแง่ดี มี กาลังใจ เกิดแรงบันดาลใจในการเรียนรู้ ในการร่วมกิจกรรมงานต่าง ๆ
- 38. 3.ปัญญา • มีศรัทธาเลื่อมใสและมีความเข้าใจในพระรัตนตรัย ในกฎแห่งกรรมและใน หลักบาปบุญคุณโทษ • มีทักษะและอุปนิสัยในการเรียนรู้ทีดี จูงใจ ใฝ่รู้ รู้จักการค้นคว้า การจด บันทึกให้เกิดการเรียนรู้จากการปฏิบัติจริง การคิดวิเคราะห์ประมวลผล สามารถนาเสนอถ่ายทอดได้ทั้งแบบกลุ่มและรายบุคคล • มีทักษะชีวิตเท่าทันต่อสิ่งเร้าภายนอก และกิเลสภายในตนสามารถแก้ปัญหา ชีวิตได้สามารถนาหลักธรรมไปใช้ให้เกิดประโยชน์ในการดาเนินชีวิตได้มี ฐานชีวิตที่ดีมีทัศนคติที่ดีต่อการปฏิบัติธรรม เกิดปัญญาเข้าใจในสัจธรรมใน ชีวิต • ได้ตามวุฒิภาวะของตน สามารถต่อยอดพัฒนาไปสู่ปการปฏิบัติธรรมให้เกิด ความเจริญงอกงามในธรรมที่สูงยิ่งขึ้นไป
- 39. เน้นการจัดสภาพทุก ๆ ด้านเพื่อสนับสนุนให้ผู้เรียนพัฒนาตามหลัก พุทธธรรมอย่าง บูรณาการ โดยส่งเสริมให้เกิดความเจริญงอกงามตาม ลักษณะแห่งปัญญาวุฒิธรรม 4 ประการ คือ 1) สัปปุริสสังเสวะ หมายถึงการอยู่ใกล้คนดี ใกล้ผู้รู้ มีครู อาจารย์ดี มีข้อมูล มีสื่อที่ดี 2) สัทธัมมัสสวนะ หมายถึง เอาใจใส่ศึกษาโดยมีหลักสูตร การเรียนการสอน ที่ดี 3) โยนิโสมนสิการ หมายถึง มีกระบวนการคิดวิเคราะห์พิจารณาหาเหตุผลที่ ดีและถูกวิธี 4) ธัมมานุธัมมปฏิปัตติ หมายถึง ความสามารถนาความรู้ไปใช้ในชีวิตได้ ถูกต้องเหมาะสม ลักษณะโรงเรียนวิถีพุทธ
- 40. 1. ด้านกายภาพ โรงเรียนได้จัดสภาพแวดล้อมห้องเรียนและแหล่งเรียนรู้ที่ส่งเสริม ลักษณะการพัฒนาศีล สมาธิ ปัญญา โดยมี พระพุทธรูป ที่เด่น เหมาะสม ที่ชวนให้ ระลึกถึงพระรัตนตรัยอยู่เสมอที่หอประชุม มีป้ายนิเทศ ต้นไม้คุณธรรม ที่เน้นให้ นักเรียนได้ศึกษาพุทธธรรม 2. ด้านกิจกรรมพื้นฐานวิถีพุทธ โรงเรียนจัดกิจกรรมวิถีชีวิตประจาวัน ประจา สัปดาห์หรือในโอกาสต่างๆ ได้จัดกิจกรรมดังนี้ - กิจกรรมสวดมนต์ไหว้พระก่อนเข้า เรียนและก่อนเลิกเรียนประจาวัน เพื่อใกล้ชิดกับศาสนา - กิจกรรมการปฏิญาณตนเป็น พุทธมานกะ ซึ่งจัดขึ้นปีละครั้ง - กิจกรรมสวดมนต์ไหว้พระและอบรมจริยธรรมในวัน ศุกร์ของทุกสัปดาห์ – กิจกรรมการฝึกทาวิปัสสนากรรมฐานจะจัดขึ้นในวันสาคัญทาง พระพุทธศาสนา - กิจกรรมการอบรมธรรมะจากพระภิกษุ – กิจกรรมวันสาคัญทาง พระพุทธศาสนา เช่น วันเข้าพรรษา วันออกพรรษา วันวิสาขบูชา วันมาฆบูชา วิธีกำรจัดบรรยำกำศที่เอื้อต่อกำรเรียนรู้ตำมแนวทำงโรงเรียนวิธีพุทธ
- 41. 3. ด้านการเรียนการสอน สถานศึกษามีการจัดหลักสูตรสถานศึกษา เน้นการเรียนการสอนที่บูรณาการพุทธธรรมเพื่อพัฒนาผู้เรียนผ่านกิจกรรม การเรียนการสอนอย่างชัดเจนต่อเนื่องสม่าเสมอ 4. ด้านบรรยากาศและปฏิสัมพันธ์ สถานศึกษาส่งเสริมบรรยากาศใฝ่ เรียนรู้ มีกัลยาณมิตรเคารพอ่อนน้อม ยิ้มแย้มแจ่มใส การมีเมตตากรุณาต่อกัน โดยครูเป็นแบบอย่างที่ดีแก่นักเรียน 5. ด้านการบริหารจัดการ สถานศึกษาแสวงหาความร่วมมือจากชุมชน โดยสร้างความเข้าใจวิธีการดาเนินการโรงเรียนวิถีพุทธ โดยจัดการศึกษาตาม สภาพความพร้อม คานึงภาพงดงามของโรงเรียนวิถีพุทธมาใช้พัฒนาผู้เรียน
- 42. แหล่งอ้างอิง วารสารวิชาการปีที่ 7Z(ฉบับที่ 1).1มกราคม – มีนาคม 2547.สานักงาน เลขาธิการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. จากเว็บไซต์ http://www.myfirstbrain.com/teacher view.aspx?ID=17635 จากเว็บไซต์ http://www.vitheebuddha.com/main.php?url=about&code=09