Ang dokumento ay tumatalakay sa mga isyu ng solid waste management, pagkasira ng kalikasan, at climate change sa Pilipinas. Tinalakay nito ang mga sanhi, epekto, at mga hakbang na isinasagawa ng iba't ibang NGO upang tugunan ang mga suliraning pangkapaligiran, kasama ang mga batas na ipinatupad upang mapangalagaan ang likas na yaman. Isinusulong din ang kamalayan sa mga hamong ito at ang papel ng mga mag-aaral sa pagtugon sa mga ito sa pamamagitan ng mga proyekto at aktibidad.

1. CITY OF SAN JOSE DEL MONTE NATIONAL SCIENCE HIGH SCHOOL
Eco Park, Muzon, CSJDM, Bulacan
Marylou C. Barredo
AP Teacher
Araling Panlipunan 7
Unang Markahan
MELC 5- Naipahahayag ang kahalagahan ng pangangalaga
sa timbang na kalagayang ekolohikong rehiyon

2. • Content Standard:Ang mag-aaral ay…ay may pag- unawa sa mga sanhi at
implikasyon ng mga hamong pangkapaligiran upang maging bahagi ng
pagtugon na makapagpapabuti sa pamumuhay ng tao.
• Performance Standard:Ang mag-aaral ay nakabubuo ng angkop na plano sa
pagtugon sa hamong pangkapaligiran tungo sa pagpapabuti ng pamumuhay
ng tao.
• MODYUL 2 Araling 1 Suliranin sa Solid Waste
• MELC: 2 Natatalakay ang kalagayan,suliranin at pagtugon sa isyung
pangkapaligiran ng Pilipinas
• Nakakagawa ng isang tula tungkol sa epekto ng solid waste

3. Gawain 1 : Larawan - Suri

4. Suliranin at Hamong
Pangkapaligiran
“Paano mabisang matutugunan
ang mga suliranin at hamong
pangkapaligiran?”
1. Suliranin sa Solid Waste
Tumutukoy ang solid waste sa mga
basurang nagmula sa mga tahanan
at komersyal na establisimyento,
mga basura na nakikita sa paligid,
mga basura na nagmumula sa sektor
ng agrikultura at iba pang basurang
hindi nakakalason (Official
Gazette, 2000

5. Ayon sa pag-aaral ni
Oliveira at mga
kasama (2013), ang
Pilipinas ay nakalikha
ng 39,422 tonelada ng
basura kada
araw noong taong
2015.
Halos 25% ng mga
basura ng Pilipinas
ay nanggagaling sa
Metro Manila kung
saan ang isang tao
ay nakalilikha ng
0.7
kilong basura araw-
araw.
Mas mataas ito ng
130% kaysa sa world
average
(National Solid
Waste
Management,2016)
Ang malaking bahagdan ng
itinatapong basura ng mga Pilipino ay
mula sa mga tahanan na mayroong
56.7%. Samantalang pinakamalaki naman
sa uri ng tinatapong basura ay iyong
tinatawag na bio-degradable na may
52.31% (National Solid Waste
Management Status Report,2015).

7. The Cry of the Dead Whale ay gawa ng isang Filipino Artist na si Biboy Royong na
nilikha ng Sentrong Pangkultura ng Pilipinas, na nagpapakita ng isang patay na balyena
na puno sa plastic ( 78 x 10 foot whale). Nais nitong ipabatid kung gaano kadelikado
ang patuloy na paggamit ng plastik ng mundo.

8. Ilang hakbang ng NGO upang mabawasan ang suliranin sa solid waste sa Pilipinas.
*Mother Earth Foundation - tumutulong sa pagtatayo ng MRF sa mga barangay.
*Clean and Green Foundation- kabahagi ng mga programa tulad ng Orchidarium and Butterfly Pavilion, Gift of
Trees, Green Choice Philippines, Piso Para sa Pasig, at Trees for Life Philippines(Kimpo,2008).
*Bantay Kalikasan – paggamit ng media upang mamulat ang mga mamamayan sa suliraning pangkapaligiran.
Nanguna sa reforestation ng La Mesa Watershed at sa Pasig River Rehabilitation Project.
Greenpeace – naglalayong baguhin ang kaugalian at pananaw ng tao sa pagtrato at pangangalaga sa kalikasan at
pagsusulong ng kapayapaan
Ipinatupad ng pamahalaan ang Republic Act 9003 o kilala bilang Ecological Solid Waste Management
Act of 2000 upang magkaroon ng legal na batayan sa iba’t ibang desisyon at proseso ng pamamahala
ng solid waste sa bansa (Official Gazette, 2000). Isa sa mga naging resulta ng batas ay ang
pagtatayo ng mga Materials Recovery Facility (MRF) kung saan isasagawa ang waste segregation
bago dalhin ang nakolektang basura sa mga dumpsite.

9. MODYUL 2:
Aralin 2 Pagkaubos ng Likas na Yaman
• MELC: 2 Natatalakay ang kalagayan,suliranin at pagtugon sa isyung
pangkapaligiran ng Pilipinas
- Nakakapagbigay ng epekto ng pagkasira ng kalikasan
- Natatalakay ang pagkasira ng kalikasan
- -Nakikilala ang mga dahilan sa pagkasira ng kalikasan

11. Pilipinas
-Minsan nang tinaguriang “ Land of Milk and Honey” dahil hitik sa
yamang likas at binansagan ni Dr. Jose Rizal na “Pearl of the
Orient Seas” dahil sa tinataglay na likas na kagandahan

12. Mga Dahilan at Epekto ng Deforestation sa Pilipinas (Status of Philippine Forests ( 2013)
Illegal logging
- Ilegal na pagputol sa mga puno sa kagubatan.
Pagbaha, soil erosion, at pagkasira ng tahanan ng mga ibon
at hayop
Migration – paglipat ng pook panirahan Nagsasagawa ng kaingin (slash-and-burn farming) ang mga
lumilipat sa kagubatan at kabundukan na nagiging sanhi ng
pagkakalbo ng kagubatan at pagkawala ng sustansya ng
lupain dito.
Mabilis na pagtaas ng populasyon Mataas na demand sa mga pangunahing produkto kung
kaya’t ang mga dating kagubatan ay ginawang plantasyon,
subdivision, paaralan, at iba pang imprastruktura.
Fuel wood harvesting paggamit ng puno bilang
panggatong o ang paggawa ng uling mula sa puno.
Sa ulat ng National Economic Development Authority
(2011), tinatayang mayroong 8.14 milyong kabahayan at
industriya ang gumagamit ng uling at kahoy sa kanilang
pagluluto at paggawa ng produkto
Ilegal na Pagmimina Nagdudulot ng panganib sa kalusugan ng tao at ng iba pang
nilalang sa kagubatan ang mga kemikal na
ginagamit sa pagpoproseso ng mga nahukay na mineral.

13. Mga Batas Pangkalikasan
1. Revised Forestry Code of the Philippines (1975- Ito ay ang Presidential Degree No. 705 na may
layong maprotektahan, mapaunlad, at ma-rehabilitate o maisaayos ang mga kakahuyan at mga forest
lands o lupaing pang-kagubatan sa Pilipinas.
2. Water Code of the Philippines (1976)-Tinatawag ding Presidential Decree No. 1067, ito ay ukol sa
pagmamay-ari, paglalaan, paggamit, pagpapayaman, pag-iingat, at pangangalaga sa mga mapagkukunan
ng tubig sa bansa.
3. National Integrated Protected Areas System Act of 1992
Ito ang Republic Act No. 7586, batas ukol sa pagtatatag at pamamahala ng national integrated protected
areas system. Ukol ito sa pangangalaga at pagpapanatili ng mga protected areas o protektadong lugar
upang maiwasan ang pagkasira nito dahil sa natatangi nitong pisikal at bayolohikal na kahalagahan.
4. Department Energy Act of 1992 -Nilalayon ng batas na ito, na kilala bilang Batas Pambansa 7838, ang
pamamahala ng enerhiya ng Pilipinas. Sa bisa nito nalikha ang Department of Energy (DOE) para sa
pagsasaayos, pagsubaybay, at pagsasakatuparan ng mga balakin at palatuntunan ng gobyerno ukol sa
konserbasyon, eksplorasyon, at pagpapayaman ng enerhiya.
5. Philippine Mining Act of 1995
Ito ay batas na nagsusulong ng makatuwirang paggalugad, pagpapayaman, paggamit at pag-iingat ng mga
yamang mineral sa bansa sa pamamagitan ng pinagsamang pagsisikap ng pamahalaan at ng pribadong
sektor upang mapahusay ang pambansang paglago sa isang paraang epektibong pinoprotektahan ang
kapaligiran at ang mga karapatan ng mga apektadong komunidad. Tinatawag din itong Republic Act 7942.

14. 6. Philippine Clean Air Act of 1999
Ito ay isang komprehensibong patakaran sa pamamahala ng kalidad ng hangin at mga programa na naglalayong
magkamit at mapanatili ang de-kalidad na hangin para sa lahat ng mga Pilipino. Nakatala rin ito sa listahan ng mga
batas bilang Republic Act No. 8749.
7. Ecological Solid Waste Management Act of 2000
Ang batas na ito, na tinatawag ding Republic Act No. 9003, ay ukol sa ecological solid waste management
program, naglalaan ng pondo para rito, lumilikha ng mga kailangang pang-institusyunal na mekanismo at insentibo,
at tumutukoy ng mga kabawalan at kaukulang parusa ukol rito.
8. Wildlife Resources Conservation and Protection Act (2001)
Kilala ang batas na ito bilang Republic Act No. 9147. Ito ay para sa konserbasyon at proteksyon ng mga wildlife
resources at ng kanilang mga habitat, naglalaan ng pondo para rito, at ukol sa iba pang mga layunin na may
kinalaman sa wildlife resources ng bansa.
9. Philippine Clean Water Act of 2004
Nilalayon nitong proteksiyonan ang mga anyong tubig sa bansa mula sa polusyon na galing sa land-based
sources (gaya ng mga industriya at establisimentong komersyal, agrikultura, at aktibidad ng komunidad
/sambahayan). Tinatawag din itong Republic Act No. 9275.
10. Expanded National Integrated Protected Areas System Act of 2018
Ito ang Republic Act No. 11038, batas na naglalayong patatagin ang mga mekanismo ukol sa pakikibagay sa klima
(climate adaptation mechanisms) at konserbasyon o pag-iingat ng biodiversity ng Pilipinas. (© Marissa G. Eugenio/
MyInfoBasket.com)

15. Kahalagahan ng Likas na Yaman
Nakatutulong itong linisin ang hangin ,
balansehin ang temperatura sa kapaligiran at
patatagin ang lupang tinataniman nito, habang
nakapagbibigay ito ng mga materyales para sa
pag gawa ng mga kasangkapan at pagtatayo ng
tirahan ng tao.

16. "Masdan Mo Ang Kapaligiran"
Wala ka bang napapansin
Sa iyong mga kapaligiran
Kay dumi na ng hangin
Pati na ang mga ilog natin
Hindi nga masama ang pag-unlad
At malayu-layo na rin ang ating narating
Ngunit masdan mo ang tubig sa dagat
Dati'y kulay asul, ngayo'y naging itim
Ang mga duming ating ikinalat sa hangin
Sa langit, 'wag na nating paabutin
Upang kung tayo'y pumanaw man
Sariwang hangin, sa langit natin matitikman
Mayro'n lang akong hinihiling
Sa aking pagpanaw, sana ay tag-ulan
Gitara ko ay aking dadalhin
Upang sa ulap na lang tayo magkantahan
Ang mga batang ngayon lang isinilang
May hangin pa kayang matitikman
May mga puno pa kaya silang aakyatin
May mga ilog pa kayang lalanguyan
Bakit 'di natin pag-isipan
Ang nangyayari sa ating kapaligiran
Hindi nga masama ang pag-unlad
Kung hindi nakakasira ng kalikasan
Darating ang panahon, mga ibong gala
Ay wala nang madadapuan
Masdan mo ang mga punong dati ay kay tatag
Ngayon'y namamatay dahil sa ating kalokohan
Lahat ng bagay na narito sa lupa
Biyayang galing sa Diyos kahit no'ng ika'y wala pa
Ingatan natin at 'wag nang sirain pa
'Pagkat 'pag Kanyang binawi, tayo'y mawawala na
Mayro'n lang akong hinihiling
Sa aking pagpanaw, sana ay tag-ulan
Gitara ko ay aking dadalhin
Upang sa ulap na lang tayo magkantahan

17. MODYUL 2:
Aralin 3 Pagbabago sa Klima
• MELC: 2 Natatalakay ang kalagayan,suliranin at pagtugon sa isyung
pangkapaligiran ng Pilipinas
- Naibibigay ang kahulugan ng Climate Change
- Nakapagbibigay ng sariling mungkahi para labanan ang Climate Change
- -Naiuugnay ang Climate Change sa mga pagbabago

18. Climate Change-pagbabago ng klima o panahon dahil sa pagtaas ng mga greenhouse gases na
nagpapainit sa mundo

20. • Ang epektong greenhouse (Ingles, greenhouse effect) ay ang proseso kung saan mas
malaki ang iniaambag na init sa ibabaw ng isang planeta ng radyasyon mula sa atmospera
nito kumpara sa kung ang planeta ay walang atmospera.
• Kung ang atmospera ng isang planeta ay naglalaman ng mga radyatib-aktibong gas
(greenhouse gas) ikakalat ng atmospera ang enerhiya sa lahat ng direksiyon. Ilang bahagi
ng radyasyong ito ay mapupunta sa ibabaw ng planeta, na dahil dito ay iinit. Ang bahaging
ito ng radyasyon (na maaaring isipin bilang ang lakas ng epektong greenhouse) ay
nakasalalay sa temperatura ng atmospera at sa dami ng greenhouse gas dito.
• Sa mundong ito, ang atmospera ay iniinit sa pamamagitan ng infrared na radyasyong
termal, pag-absorb ng shorter-wavelength radiant energy mula sa araw, at mga
convective na heat flux mula sa ibabaw ng lupa. Nagkakalat ng enerhiya ang mga
greenhouse gas sa atmospera, kung saan ang iba ay napupunta sa mas mababang bahagi
ng atmospera. Ang mekanismo na ito ay tinatawag na epektong greenhouse).
• Malaki ang tulong ng natural na epektong greenhouse sa mundo upang mapagpatuloy ang
buhay. Subalit ang natural na penomenang ito ay napalakas ng mga gawaing-tao (tulad ng
pagsusunog ng fossil fuel at deporestasyon), at ito'y naging sanhi ng global warming.

21. • Pag-isipan:
Kung bibigyan ka ng pagkakataon na maging bahagi ng SSG , anong
programang pagkalikasan ang maaari mong imungkahi?
Panghuling Gawain: Poster Slogan
Tema: “ Makibahagi sa solusyon, Hindi sa polusyon!”