13476273191rozporzadzenie w-sprawie-szkolenia-z-13wrzesnia-2012

Elektronicznie
podpisany przez
Grzegorz Paczowski
Data: 2012.09.14

DZIENNIK USTAW
11:34:16 +02'00'

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

l
v.p
Warszawa, dnia 14 września 2012 r.

Poz. 1019

ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1)

z dnia 13 lipca 2012 r.

zm.2)) zarządza się, co następuje:

§ 1. Rozporządzenie określa:
.go
w sprawie szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, instruktorów i wykładowców

Na podstawie art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30, poz. 151, z późn.

Rozdział 1
Przepisy ogólne

1) szczegółowe wymagania w zakresie wyposażenia dydaktycznego, warunków lokalowych i placu manewrowego:
rcl
a) środków szkolenia kierowców i innych podmiotów prowadzących szkolenie osób ubiegających się o uzyskanie
o
uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub tramwajem,
b) środków szkolenia kierowców i innych podmiotów prowadzących szkolenie osób ubiegających się o uzyskanie
o
uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub tramwajem, spełniających dodatkowe wyma-
gania w zakresie, o którym mowa w art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami;

2) szczegółowy program:
a) zkolenia osób ubiegających się o uzyskanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub
s
w.

tramwajem,
b) szkolenia kandydatów na instruktorów i instruktorów oraz kandydatów na wykładowców i wykładowców,
c) 3-dniowych warsztatów doskonalenia zawodowego dla instruktorów i wykładowców;

3) szczegółowe warunki i tryb:
a) ostępowania z dokumentami dotyczącymi osób ubiegających się o uzyskanie uprawnienia do kierowania motorowe-
p
rem, pojazdami silnikowymi lub tramwajem i kandydatów na instruktorów oraz wzory stosowanych dokumentów,
ww

b) prowadzenia dokumentacji przez ośrodki szkolenia kierowców;

4) wzory dokumentów związanych z prowadzeniem szkolenia.

§ 2. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o:

1) ustawie – rozumie się przez to ustawę z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami;

1)
M
inister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej kieruje działem administracji rządowej – transport, na podstawie § 1 ust. 2
pkt 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 listopada 2011 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Trans-
portu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej (Dz. U. Nr 248, poz. 1494).
2)
Z
miany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2011 r. Nr 92, poz. 530, Nr 106, poz. 622, Nr 205, poz. 1210, Nr 227,
poz. 1367 i Nr 244, poz. 1454 oraz z 2012 r. poz. 113.

Dziennik Ustaw –2– Poz. 1019

2) pozwoleniu – rozumie się przez to pozwolenie na kierowanie tramwajem, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy;

3) osobie szkolonej – rozumie się przez to osobę, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy;

l
4) egzaminie państwowym – rozumie się przez to egzamin, o którym mowa w art. 51 ustawy;

v.p
5) środku egzaminowania – rozumie się przez to wojewódzki ośrodek ruchu drogowego, o którym mowa w art. 56 ust. 1
o
ustawy;

6) osobie egzaminowanej – rozumie się przez to osoby, o których mowa w art. 49 ust. 1 ustawy;

7) pojeździe szkoleniowym – rozumie się przez to pojazdy, o których mowa w art. 24 ustawy;

8) ojeździe z automatyczną skrzynią biegów – rozumie się przez to pojazd, w którym nie ma pedału sprzęgła, a w przy-
p
padku motorowerów i motocykli ręcznej dźwigni sprzęgła;

9) rofilu kandydata na kierowcę – rozumie się przez to profil, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie
p
art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy;

.go
10) umerze PESEL – rozumie się przez to numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności, o którym
n
mowa w art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. Nr 217, poz. 1427, z późn. zm.3)).

Rozdział 2
Ośrodek szkolenia kierowców

§ 3. 1. Ośrodek szkolenia kierowców i inne podmioty prowadzące szkolenie osób ubiegających się o uzyskanie upraw-
nienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub tramwajem powinny spełniać następujące wymagania:

1) sala wykładowa powinna:
a) mieć powierzchnię nie mniejszą niż 25 m2,
b) być wyposażona w stoliki i miejsca siedzące dla każdej osoby biorącej udział w szkoleniu,
rcl
c) być przystosowana do szkolenia minimum 10 osób,
d) być oświetlona, ogrzewana i przewietrzana,
e) być odizolowana od innych pomieszczeń,
f) być oznaczona nazwą ośrodka szkolenia kierowców oraz informacją „Sala wykładowa”,
g) yć wyposażona w pomoce dydaktyczne odpowiadające obowiązującemu stanowi prawnemu, obejmujące co naj-
b
mniej:
w.

– tablicę do pisania,
– makietę lub programy komputerowe umożliwiające symulowanie sytuacji na drodze,
– ablice poglądowe z zakresu szkolenia, programy komputerowe lub filmy wideo prezentujące: zasady bezpiecznego
t
poruszania się w ruchu drogowym, zasady kierowania pojazdem, podstawowe czynności kontrolno-obsługowe
i zasady udzielania pierwszej pomocy ofiarom wypadku,
– przedmioty i urządzenia umożliwiające korzystanie z tych pomocy dydaktycznych;

2) pomieszczenie biurowe powinno:
ww

a) być oznaczone przez wskazanie nazwy, adresu oraz godzin pracy ośrodka szkolenia kierowców,
b) możliwiać obsługę osób i przechowywanie dokumentacji związanej z prowadzonymi szkoleniami w sposób unie-
u
możliwiający dostęp osób postronnych;

3) plac manewrowy powinien:
a) mieć nawierzchnię asfaltową, betonową albo kostkową,
b) być wyłączony z ruchu pojazdów innych niż pojazdy szkoleniowe,

3)
Z
miany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2010 r. Nr 239, poz. 1593, z 2011 r. Nr 133, poz. 768, Nr 204, poz. 1195
i Nr 288, poz. 1689 oraz z 2012 r. poz. 921.


c) możliwiać, przez trwałe wyznaczenie odpowiednich stanowisk, wykonanie każdego z zadań egzaminacyjnych prze-
u
widzianych do wykonania na placu manewrowym na egzaminie państwowym (z wyjątkiem ruszania na wzniesieniu),
odpowiednio do zakresu prowadzonego szkolenia,

l
d) możliwiać jazdę tramwajem na odcinku o długości co najmniej 100 m oraz powinien być wyposażony w sieć trak-
u
cyjną i torowisko umożliwiające realizację zadań wchodzących w skład części praktycznej egzaminu państwowego

v.p
w zakresie pozwolenia realizowanej na placu manewrowym – dotyczy podmiotu prowadzącego szkolenie w zakresie
pozwolenia.

2. Jeżeli w sali wykładowej jest prowadzone jednocześnie szkolenie dla więcej niż 20 osób, to minimalna wymagana
powierzchnia sali zostaje zwiększona o 1 m2 – dla każdej szkolonej osoby powyżej liczby 20 osób.

3. W pobliżu sali wykładowej powinna znajdować się toaleta.

§ 4. W celu uzyskania poświadczenia o spełnianiu dodatkowych wymagań, zwanego dalej „poświadczeniem”, oprócz
wymagań, o których mowa w § 3 i art. 31 ust. 1 ustawy, należy spełnić następujące dodatkowe wymagania w zakresie:

1) sali wykładowej, która powinna być wyposażona w:

z tym urządzeniem,

2) lokalu biurowego, który powinien: .go
a) yfrowe urządzenie zobrazowania wielkoformatowego oraz urządzenie komputerowe umożliwiające współpracę
c

b) tanowiska komputerowe przeznaczone do prowadzenia szkolenia w sposób, o którym mowa w art. 23 ust. 3 ustawy
s
– jeżeli takie szkolenie ma być prowadzone;

a) osiadać osobne pomieszczenie wyłącznie do przyjmowania interesantów,
p
b) apewniać przechowywanie dokumentacji związanej ze szkoleniem w sposób uniemożliwiający dostęp osób postron-
z
nych,
c) być wyposażony w telefon,
rcl
d) być wyposażony w komputer z dostępem do Internetu;

3) lacu manewrowego, który powinien umożliwiać, przez trwałe wyznaczenie odpowiednich stanowisk, wykonanie każ-
p
dego z zadań egzaminacyjnych przewidzianych do wykonania na placu manewrowym na egzaminie państwowym co
najmniej dla prawa jazdy kategorii A, B, C i D;

4) rowadzenia szkolenia, o którym mowa w art. 23 ust. 3 ustawy – dysponowanie odpowiednim specjalistycznym opro-
p
gramowaniem komputerowym wspomagającym proces kształcenia, które powinno zapewnić co najmniej:
a) rzydzielenie osobie szkolonej indywidualnego identyfikatora pozwalającego na bezpośrednie śledzenie jej postępów
p
w.

w nauce,
b) przeprowadzenie zajęć w zakresie i w czasie wymaganym programem szkolenia,
c) zabezpieczenie przed ingerencją w kolejność prowadzonych zajęć,
d) rzeprowadzenie testu sprawdzającego wiedzę po każdym module tematycznym szkolenia oraz zabezpieczenie przed
p
ingerencją w jego wynik,
e) ożliwość kontynuowania szkolenia wyłącznie po uprzednim uzyskaniu pozytywnego wyniku z testu sprawdzające-
m
go wiedzę, o którym mowa w lit. d.
ww

Rozdział 3
Szkolenie osób ubiegających się o uzyskanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi
lub uprawnienia do kierowania tramwajem

§ 5. 1. Szkolenie osoby ubiegającej się o uzyskanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi
lub uprawnienia do kierowania tramwajem jest przeprowadzane jako:

1) zkolenie podstawowe – przed przystąpieniem po raz pierwszy do egzaminu państwowego, w zakresie określonej kate-
s
gorii prawa jazdy lub pozwolenia;

2) zkolenie uzupełniające – przeprowadzane na wniosek osoby, która ukończyła szkolenie podstawowe.
s


2. Szkolenie:

1) odstawowe – przeprowadza się zgodnie ze szczegółowym programem szkolenia kandydatów na kierowców lub motor-
p
niczych określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia;

l
2) zupełniające – przeprowadza się w zakresie ustalonym przez osobę szkoloną i kierownika ośrodka szkolenia kierow-
u

v.p
ców, na podstawie szczegółowego programu szkolenia, o którym mowa w pkt 1.

3. W przypadku osób ubiegających się o uprawnienie do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kategorii:

1) B1 lub B – posiadających prawo jazdy kategorii C lub D,

2) M, A1, A2, A, B1, B, C1, C, D1 lub D – posiadających odpowiednio prawo jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B,
A
C1, C, D1 lub D z ograniczeniem do prowadzenia tylko pojazdów z automatyczną skrzynią biegów

– uznaje się, że te osoby odbyły szkolenie podstawowe w ramach procedury uzyskiwania dotychczas posiadanych upraw-
nień.

§ 6. 1. Przed rozpoczęciem szkolenia osoba szkolona informuje ośrodek szkolenia kierowców, jednostkę wojskową,

.go
jednostkę organizacyjną służb podległych lub nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych albo
szkołę o numerze identyfikującym profil kandydata na kierowcę umieszczonym w systemie teleinformatycznym, o którym
mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy.

2. Ośrodek szkolenia kierowców przed przyjęciem na szkolenie podstawowe lub szkolenie uzupełniające:

1) sprawdza, czy osoba szkolona posiada odpowiednio:
a) aświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu państwowego w zakresie prawa jazdy kategorii B albo
z
prawo jazdy kategorii B – jeżeli zakres szkolenia obejmuje prawo jazdy kategorii C1, C, D1 lub D,
b) aświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu państwowego w zakresie prawa jazdy kategorii B, C1, C,
z
D1 lub D albo prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D – jeżeli zakres szkolenia obejmuje odpowiednio prawo jazdy
rcl
kategorii B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E,
c) aświadczenie o ukończeniu szkolenia podstawowego i nie przystąpiła do egzaminu państwowego na prawo jazdy
z
lub go nie zdała oraz spełnia warunki, o których mowa w art. 22 ust. 1 ustawy;

2) obiera na podstawie informacji, o której mowa w ust. 1, oraz na podstawie numeru PESEL osoby szkolonej albo daty
p
urodzenia w przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL, informacje i dane zawarte w profilu kandydata na kie-
rowcę udostępnionym w systemie teleinformatycznym, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 20
ust. 1 pkt 2 ustawy;

3) pisuje imię i nazwisko osoby szkolonej oraz jej numer PESEL albo datę urodzenia w przypadku osoby nieposiadającej
w
w.

numeru PESEL do książki ewidencji osób szkolonych;

4) ydaje osobie szkolonej kartę przeprowadzonych zajęć lub tworzy dla niej kartę w systemie teleinformatycznym ośrod-
w
ka szkolenia kierowców przed rozpoczęciem szkolenia w części:
a) teoretycznej albo
b) praktycznej – jeżeli zakres szkolenia obejmuje wyłącznie zajęcia praktyczne;

5) pisuje do karty przeprowadzonych zajęć numer ewidencyjny instruktora prowadzącego przydzielonego danej osobie
w
ww

szkolonej.

3. Jednostka wojskowa lub jednostka organizacyjna służb podległych lub nadzorowanych przez ministra właściwego do
spraw wewnętrznych przyjmując osobę na szkolenie podstawowe lub uzupełniające:

1) prawdza, czy osoba szkolona posiada odpowiednio zaświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu pań-
s
stwowego w zakresie prawa jazdy kategorii B albo prawo jazdy kategorii B – jeżeli zakres szkolenia obejmuje prawo
jazdy kategorii C1, C, D1 lub D;

p


w
numeru PESEL do książki ewidencji osób szkolonych oraz do dziennika przeprowadzonych zajęć;

4) wydaje osobie szkolonej kartę przeprowadzonych zajęć przed rozpoczęciem części praktycznej szkolenia;

l
w

v.p
szkolonej.

4. Szkoła rozpoczynając zajęcia szkolne:

1) prawdza, czy osoba szkolona posiada odpowiednio zaświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu pań-
s
stwowego w zakresie prawa jazdy kategorii B albo prawo jazdy kategorii B – jeżeli zakres szkolenia obejmuje prawo
jazdy kategorii C1, C, D1 lub D;

p

w

.go
numeru PESEL do książki ewidencji osób szkolonych oraz do dziennika przeprowadzonych zajęć;

4) wydaje osobie szkolonej kartę przeprowadzonych zajęć przed rozpoczęciem części praktycznej szkolenia;

w
szkolonej.

5. Wzór książki ewidencji osób szkolonych określa załącznik nr 2 do rozporządzenia.

6. Wzór karty przeprowadzonych zajęć określa załącznik nr 3 do rozporządzenia.

7. Dokumenty, o których mowa w ust. 2 pkt 3 i 4, ust. 3 pkt 3 i 4 oraz ust. 4 pkt 3 i 4, mogą być prowadzone w odpowia-
rcl
dającej im postaci elektronicznej w systemie teleinformatycznym umożliwiającym niezwłoczny odczyt lub wydruk całości
lub części zapisanych danych. Kierownik podmiotu prowadzącego szkolenie potwierdza swoje wpisy bezpiecznym podpi-
sem elektronicznym, a instruktor, wykładowca lub osoba szkolona – podpisem elektronicznym lub unikalnym identyfikato-
rem i hasłem nadanymi w tym systemie.

§ 7. 1. Przeprowadzenie poszczególnych zajęć w ramach szkolenia jest potwierdzane w karcie przeprowadzonych zajęć
każdorazowo po ich zakończeniu przez osobę prowadzącą zajęcia i osobę szkoloną.

2. W przypadku szkolenia prowadzonego przez jednostkę wojskową, jednostkę organizacyjną służb podległych lub
w.

nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub szkolenia prowadzonego przez szkołę na karcie
przeprowadzonych zajęć dokonuje się wpisu i potwierdzenia przeprowadzenia wyłącznie zajęć w zakresie części praktycz-
nej. Potwierdzenie przeprowadzenia zajęć w zakresie części teoretycznej oraz nauki udzielania pierwszej pomocy jest doko-
nywane w dzienniku przeprowadzonych zajęć.

§ 8. 1. Liczbę godzin zajęć w zakresie części teoretycznej i praktycznej szkolenia dla każdej osoby podlegającej szkole-
niu podstawowemu ustala indywidualnie instruktor w porozumieniu z tą osobą, przy czym:

1) liczba godzin dla zajęć w zakresie części teoretycznej szkolenia nie może być mniejsza niż:
ww

a) 0 godzin w zakresie prawa jazdy kategorii A1, A2, A, B1, B, T lub pozwolenia – w tym co najmniej 4 godziny w za-
3
kresie części teoretycznej szkolenia i ćwiczeń w zakresie udzielania pierwszej pomocy ofiarom wypadków drogo-
wych,
b) 20 godzin w zakresie prawa jazdy kategorii B+E, C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D, D+E,
c) 10 godzin w zakresie prawa jazdy kategorii AM;

2) liczba godzin dla zajęć w zakresie części praktycznej szkolenia nie może być mniejsza niż:
a) 10 – w zakresie prawa jazdy kategorii AM,
b) 15 – w zakresie prawa jazdy kategorii B+E,
c) 20 – w zakresie prawa jazdy kategorii A1, A2, A, C1, C1+E, D1+E lub T,


d) 25 – w zakresie prawa jazdy kategorii C+E lub D+E,
e) 30 – w zakresie prawa jazdy kategorii B1, B, C, D1 lub pozwolenia, z zastrzeżeniem pkt 5,

l
f) 60 – w zakresie prawa jazdy kategorii D;

3) ymagania, o których mowa w pkt 1, nie dotyczą osób ubiegających się o prawo jazdy kategorii B, C lub D, jeżeli
w

v.p
posiadają prawo jazdy odpowiednio kategorii B1, C1 lub D1 albo zaświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku
egzaminu państwowego w zakresie prawa jazdy odpowiednio kategorii B1, C1 lub D1;

4) ymagania, o których mowa w pkt 1, nie dotyczą osób ubiegających się o prawo jazdy kategorii A2, jeżeli posiadają
w
prawo jazdy kategorii A1, oraz osób ubiegających się o prawo jazdy kategorii A, jeżeli posiadają prawo jazdy kategorii
A1 lub A2;

5) la szkolenia w zakresie prawa jazdy kategorii C prowadzonego przez jednostki wojskowe dla żołnierzy zasadniczej
d
służby wojskowej lub żołnierzy służby kandydackiej liczba godzin zajęć w zakresie części praktycznej szkolenia nie
może być mniejsza niż 20.

2. W przypadku gdy osoba rozpoczyna szkolenie:

praktycznej szkolenia ulega: .go
1) jednocześnie w zakresie więcej niż jednej kategorii prawa jazdy, to określona dla każdej kategorii, o której mowa w:
a) ust. 1 pkt 1 lit. a, liczba godzin zajęć w zakresie części teoretycznej szkolenia ulega zmniejszeniu o 10,
b) ust. 1 pkt 1 lit. b, liczba godzin zajęć w zakresie części teoretycznej szkolenia ulega zmniejszeniu o 5;
2) zakresie prawa jazdy kategorii C1, C, D1 lub D, to określona w ust. 1 pkt 2 liczba godzin zajęć w zakresie części
w

a) mniejszeniu o 10 – w zakresie prawa jazdy kategorii C1 lub C, jeżeli osoba posiada odpowiednio prawo jazdy kate-
z
gorii D1 lub D albo zaświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu państwowego w zakresie prawa jaz-
dy odpowiednio kategorii D1 lub D,
b) mniejszeniu o 20 – w zakresie prawa jazdy kategorii D, jeżeli osoba posiada odpowiednio prawo jazdy kategorii C1
z
rcl
lub C albo zaświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu państwowego w zakresie prawa jazdy odpo-
wiednio kategorii C1 lub C;
3) zakresie prawa jazdy kategorii A lub B, określona w ust. 1 pkt 2 liczba godzin zajęć w zakresie części praktycznej
w
szkolenia ulega zmniejszeniu o 10, jeżeli osoba posiada odpowiednio prawo jazdy kategorii A1, A2 lub B1.

3. Zajęcia w zakresie części praktycznej szkolenia:
1) rozpoczyna się po przeprowadzeniu zajęć w zakresie części teoretycznej szkolenia;
2) w zakresie prawa jazdy kategorii:
w.

a) 1, A2, A lub B1 – powinny uwzględniać co najmniej 3 godziny jazdy poza obszarem zabudowanym, w tym na dro-
A
gach o dopuszczalnej prędkości powyżej 70 km/h,
b) , B+E, C1, C, C1+E, D1+E lub T – powinny uwzględniać co najmniej 4 godziny jazdy poza obszarem zabudowa-
B
nym, w tym na drogach o dopuszczalnej prędkości powyżej 70 km/h,
c) 1, C+E oraz D+E – powinny uwzględniać co najmniej 10 godzin jazdy poza obszarem zabudowanym, w tym na
D
drogach o dopuszczalnej prędkości powyżej 70 km/h,
d) – powinny uwzględniać co najmniej 20 godzin jazdy poza obszarem zabudowanym, w tym na drogach o dopusz-
D
ww

czalnej prędkości powyżej 70 km/h;
3) ajęcia, o których mowa w pkt 2, z wyłączeniem zajęć w zakresie prawa jazdy kategorii T, prowadzi się łącznie na od-
z
cinku nie krótszym niż 50 km w trakcie jednych zajęć.

§ 9. Godzina zajęć w zakresie części teoretycznej szkolenia równa się 45 minutom, a zajęć w zakresie części praktycznej
szkolenia – 60 minutom.

§ 10. 1. Zajęcia w zakresie części praktycznej szkolenia nie mogą być dłuższe niż:
1) 2 godziny dziennie w okresie pierwszych:
a) 4 godzin szkolenia – w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A,
b) 8 godzin szkolenia – w zakresie prawa jazdy kategorii innych niż określone w lit. a oraz pozwolenia;


2) godziny dziennie – po określonych w pkt 1 godzinach dla zajęć w zakresie części praktycznej szkolenia dla prawa
3
jazdy poszczególnych kategorii oraz pozwolenia;
3) godziny dziennie – po zakończeniu 50% godzin zajęć w zakresie części praktycznej szkolenia dla prawa jazdy katego-
4

l
rii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D, D+E oraz pozwolenia.

v.p
2. Podczas zajęć w zakresie części praktycznej szkolenia z osobą szkoloną dopuszcza się stosowanie urządzeń technicz-
nych wspomagających komunikację, jeżeli osoba szkolona jest osobą, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia
19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. Nr 209, poz. 1243 oraz z 2012 r.
poz. 986).

§ 11. Zajęcia w zakresie części praktycznej szkolenia podstawowego w ruchu drogowym w pojeździe mogą być prowa-
dzone przez instruktora wyłącznie z 1 osobą szkoloną w obecności:
1) jednego dodatkowego uczestnika kursu w przypadku szkolenia w zakresie prawa jazdy kategorii B1, B, B+E,
2) o 6 uczestników kursu w przypadku szkolenia w zakresie prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D,
d
D+E,

.go
3) kandydatów na instruktorów wraz z ich wykładowcą,
4) kierownika jednostki prowadzącej szkolenie lub upoważnionego przez niego pracownika tej jednostki,
5) osoby sprawującej w imieniu starosty nadzór, o którym mowa w art. 43 ustawy,
6) osoby sprawującej nadzór w imieniu jednostki lub organu, o którym mowa w art. 47 ust. 1–3 ustawy,
7) tłumacza, jeżeli osoba szkolona nie włada językiem polskim w stopniu umożliwiającym prowadzenie szkolenia,
8) łumacza języka migowego lub tłumacza systemu językowo-migowego, jeżeli osoba szkolona jest osobą, o której mowa
t
w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się
– jeżeli pojazd jest wyposażony w wystarczającą liczbę miejsc siedzących.

§ 12. Instruktor prowadzący szkolenie potwierdza w karcie przeprowadzonych zajęć zaliczenie egzaminu wewnętrzne-
rcl
go, a jeżeli go nie przeprowadzał, podpisuje się na karcie przeprowadzonych zajęć obok instruktora lub wykładowcy prze-
prowadzającego ten egzamin.

§ 13. 1. Kierownik ośrodka szkolenia kierowców, dowódca jednostki wojskowej, kierownik jednostki organizacyjnej
służb podległych lub nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych albo dyrektor szkoły, który wydał
kartę przeprowadzonych zajęć, w przypadku przerwania szkolenia podkreśla i podpisuje kartę po ostatniej wpisanej pozycji.
W przypadku prowadzenia dokumentacji w postaci elektronicznej kierownik ośrodka szkolenia przekazuje osobie szkolonej
plik karty przeprowadzonych zajęć w formacie tekstowym lub rozszerzalnego języka znaczników (XML), opatrzony bez-
piecznym podpisem elektronicznym oraz dokonuje jej wydruku, podkreśla i podpisuje kartę po ostatniej wpisanej pozycji
w.

oraz umieszcza odręczną informację, że karta była prowadzona w postaci elektronicznej.

2. W przypadku przerwania szkolenia osoba szkolona zachowuje kartę przeprowadzonych zajęć, a podmiot prowadzący
szkolenie załącza jej kopię lub jej elektroniczny odpowiednik do prowadzonej dokumentacji.

3. Kierownik ośrodka szkolenia kierowców, dowódca jednostki wojskowej, kierownik jednostki organizacyjnej służb
podległych lub nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych albo dyrektor szkoły przesyła w postaci
elektronicznej właściwemu organowi wydającemu prawo jazdy lub pozwolenie informację o przerwaniu szkolenia przez
osobę szkoloną w celu udostępnienia przez ten organ profilu kandydata na kierowcę kolejnemu podmiotowi prowadzącemu
ww

szkolenie dla tej osoby.

4. Jeżeli karta przeprowadzonych zajęć jest podpisywana przez dowódcę jednostki wojskowej, kierownika jednostki
organizacyjnej służb podległych lub nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych albo dyrektora
szkoły, wpisy w karcie uzupełnia się o potwierdzenie przeprowadzenia zajęć w zakresie części teoretycznej szkolenia oraz
zajęć z zakresu zasad udzielania pierwszej pomocy – wynikających z dziennika prowadzonych zajęć.

5. Dyrektor szkoły podpisując kartę przeprowadzonych zajęć, wydaje dodatkowo zaświadczenie potwierdzające rozpo-
częcie szkolenia w ramach zajęć szkolnych.

§ 14. Osoba szkolona, kontynuując szkolenie w innym podmiocie prowadzącym szkolenie, przekazuje jego kierowniko-
wi kartę, o której mowa w § 13 ust. 1. W przypadku gdy dotychczasowa dokumentacja była prowadzona w postaci elektro-
nicznej, osoba szkolona przekazuje plik i oryginał wydruku karty przeprowadzonych zajęć. Kierownik podmiotu prowadzą-


cego szkolenie stosuje odpowiednio przepisy § 6 ust. 1–4, zachowując poprzednią kartę przeprowadzonych zajęć w prowa-
dzonej dokumentacji. Jeżeli podmiot prowadzący szkolenie prowadzi dokumentację w postaci elektronicznej, plik karty
przeprowadzonych zajęć załącza do prowadzonej przez siebie dokumentacji, a wydruk karty może przekształcić do postaci

l
elektronicznej.

v.p
§ 15. 1. W celu wydania zaświadczenia o ukończeniu szkolenia, o którym mowa w art. 27 ust. 4 ustawy, kierownik
ośrodka szkolenia kierowców lub innego podmiotu prowadzącego szkolenie aktualizuje profil kandydata na kierowcę
w systemie teleinformatycznym, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy, o nastę-
pujące dane:

1) nazwę i numer podmiotu prowadzącego szkolenie;

2) datę rozpoczęcia szkolenia;

3) datę zakończenia szkolenia;

4) kategorie, w zakresie których szkolenie zostało przeprowadzone;

5) liczbę godzin zajęć teoretycznych;

6) liczbę godzin zajęć praktycznych;

.go
7) numer instruktora, który prowadził szkolenie;

8) numer wykładowcy, który prowadził szkolenie – jeżeli dotyczy;

9) imię i nazwisko osoby dokonującej aktualizacji profilu.

2. Czynność, o której mowa w ust. 1, potwierdza się bezpiecznym podpisem elektronicznym albo podpisem stanowią-
cym podanie w postaci elektronicznej danych: imienia i nazwiska kierownika podmiotu prowadzącego szkolenie, potwier-
dzonym profilem zaufanym ePUAP, zgodnie z ustawą z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów
realizujących zadania publiczne (Dz. U. Nr 64, poz. 565, z późn. zm.4)).
rcl
§ 16. Po zakończeniu lub przerwaniu szkolenia przez osobę szkoloną do książki ewidencji osób szkolonych wpisuje się:

1) iczbę godzin zajęć w zakresie części teoretycznej lub praktycznej szkolenia przeprowadzonych w danym ośrodku szko-
l
lenia kierowców lub innym podmiocie prowadzącym szkolenie;

2) datę zakończenia lub przerwania szkolenia;

3) numer instruktora prowadzącego szkolenie, o którym mowa w § 12;

4) numer identyfikujący profil kandydata na kierowcę.
w.

§ 17. 1. Książkę ewidencji osób szkolonych:

1) przechowuje się przez okres 10 lat od daty dokonania w niej ostatniego wpisu;

2) przekazuje się właściwemu organowi prowadzącemu nadzór, w celu archiwizacji, niezwłocznie po:
a) rezygnacji z prowadzenia ośrodka szkolenia kierowców,
b) ydaniu decyzji o zakazie prowadzenia przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia
w
ww

ośrodka szkolenia kierowców,
c) prawomocnieniu się orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej
u
w zakresie prowadzenia ośrodka szkolenia kierowców.

2. Karty przeprowadzonych zajęć osób wpisanych do książki ewidencji osób szkolonych oraz kopie kart osób, które nie
kontynuują szkolenia, przechowuje się przez okres 24 miesięcy od dnia dokonania w nich ostatniego wpisu. Po upływie tego
okresu karty i ich kopie podlegają zniszczeniu.

4)
Z
miany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2006 r. Nr 12, poz. 65 i Nr 73, poz. 501, z 2008 r. Nr 127, poz. 817, z 2009 r.
Nr 157, poz. 1241, z 2010 r. Nr 40, poz. 230, Nr 167, poz. 1131 i Nr 182, poz. 1228 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654, Nr 185, poz. 1092
i Nr 204, poz. 1195.


3. Przed zniszczeniem karty lub kopii karty liczbę godzin przeprowadzonych zajęć w zakresie części teoretycznej lub
praktycznej szkolenia wpisuje się odpowiednio do książki ewidencji osób szkolonych.

l
4. Po upływie okresu, o którym mowa w ust. 2, kierownik ośrodka szkolenia kierowców lub innego podmiotu prowa-
dzącego szkolenie przesyła w postaci elektronicznej właściwemu organowi wydającemu prawo jazdy lub pozwolenie infor-

v.p
mację o przerwaniu szkolenia przez osobę szkoloną, o której mowa w ust. 2, w celu udostępnienia przez ten organ profilu
kandydata na kierowcę kolejnemu podmiotowi prowadzącemu szkolenie dla tej osoby.

§ 18. Egzamin wewnętrzny, o którym mowa w art. 23 ust. 2 pkt 4 ustawy, składa się z części:

1) teoretycznej – przeprowadzanej w sali wykładowej przy użyciu testu komputerowego;

2) raktycznej – przeprowadzanej na placu manewrowym i w ruchu drogowym po uzyskaniu przez osobę szkoloną pozy-
p
tywnego wyniku z części teoretycznej egzaminu. Pozytywny wynik części teoretycznej egzaminu jest ważny przez
okres 6 miesięcy od dnia jego uzyskania.

§ 19. 1. Zakres części teoretycznej egzaminu wewnętrznego, liczba pytań egzaminacyjnych, ich tematyka, sposób oceny
części teoretycznej egzaminu wewnętrznego oraz czas jego przeprowadzenia są zgodne ze sposobem przeprowadzania czę-

.go
ści teoretycznej egzaminu państwowego.

2. Informację o wyniku części teoretycznej egzaminu wewnętrznego, liczbie popełnionych błędów oraz dacie przepro-
wadzenia egzaminu, podpisaną przez instruktora lub wykładowcę, który przeprowadził część teoretyczną egzaminu
wewnętrznego, i osobę szkoloną, umieszcza się w dokumentacji kandydata na kierowcę.

§ 20. 1. Zakres części praktycznej egzaminu wewnętrznego, kryteria oceny oraz czas trwania, z zastrzeżeniem ust. 2, są
zgodne ze sposobem przeprowadzania części praktycznej egzaminu państwowego.

2. W trakcie przeprowadzania części praktycznej egzaminu wewnętrznego realizuje się wszystkie przewidziane dla
egzaminu państwowego zadania egzaminacyjne, bez względu na liczbę popełnionych błędów, z wyjątkiem przypadku, gdy
zachowanie osoby szkolonej zagraża bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego.
rcl
3. W trakcie części praktycznej egzaminu wewnętrznego instruktor wypełnia arkusz przebiegu części praktycznej egza-
minu wewnętrznego i wyszczególnia w nim błędy popełnione przez osobę szkoloną; arkusz może być sporządzony w posta-
ci elektronicznej przy wykorzystaniu funkcjonalności systemu teleinformatycznego, przy czym wynik egzaminu wewnętrz-
nego instruktor potwierdza podpisem elektronicznym albo unikalnym identyfikatorem i hasłem nadanymi w tym systemie.

4. Po zakończeniu części praktycznej egzaminu wewnętrznego instruktor przeprowadzający egzamin omawia z osobą
szkoloną popełnione przez nią błędy.
w.

5. W przypadku zakończenia egzaminu wewnętrznego z wynikiem negatywnym instruktor prowadzący ustala wraz
z osobą szkoloną, na podstawie wypełnionego arkusza przebiegu części praktycznej egzaminu wewnętrznego, dalszy zakres
szkolenia niezbędny do uzyskania wszystkich umiejętności.

6. Arkusz przebiegu części praktycznej egzaminu wewnętrznego podpisują instruktor przeprowadzający egzamin,
instruktor, który prowadził szkolenie, i osoba szkolona.

7. Arkusz przebiegu egzaminu wewnętrznego otrzymuje osoba szkolona, a kopię arkusza pozostawia się w ośrodku
ww

szkolenia kierowców lub innym podmiocie prowadzącym szkolenie.

8. Jako arkusz przebiegu części praktycznej egzaminu wewnętrznego wykorzystuje się arkusz przebiegu części prak-
tycznej egzaminu państwowego stosowany do przeprowadzania egzaminów państwowych.

Rozdział 4
Szkolenie instruktorów i wykładowców

§ 21. Podmiot, o którym mowa w art. 35 ust. 1 ustawy, przyjmując kandydata na instruktora lub instruktora na kurs:

1) rejestruje go przed rozpoczęciem szkolenia teoretycznego odpowiednio:
a) w książce ewidencji osób szkolonych, o której mowa w § 6 ust. 2 pkt 3,

Dziennik Ustaw – 10 – Poz. 1019

b) w dzienniku lekcyjnym kursu, wpisując:
– mię i nazwisko kandydata na instruktora lub instruktora wraz z kategoriami, w których zakresie jest szkolony, oraz
i
numer PESEL albo datę urodzenia w przypadku osób nieposiadających numeru PESEL,

l
– rodzaj kursu,

v.p
– wykaz zajęć teoretycznych,
– wykaz osób prowadzących zajęcia teoretyczne;
2) rzed rozpoczęciem zajęć praktycznych wydaje mu kartę przeprowadzonych zajęć, której wzór określa załącznik nr 4
p
do rozporządzenia.

§ 22. 1. Liczbę godzin zajęć teoretycznych i praktycznych dla uczestników kursu kandydatów na instruktorów lub kursu
uzupełniającego dla instruktorów ustala organizator kursu, przy czym nie może być ona mniejsza niż określona w tabe-
li nr 1.

Tabela nr 1

.go
Liczba godzin zajęć
Poz. Nazwa przedmiotu
teoretycznych praktycznych
1. Psychologia 10 -
2. Metodyka nauczania 50 -
3. Prawo o ruchu drogowym 30 -
4. Technika kierowania pojazdem i obsługa pojazdu 18 -
5. Bezpieczeństwo ruchu drogowego 10 -
6. Zasady prowadzenia ośrodka szkolenia 6 -
7. Technika i taktyka jazdy 2 5
rcl
8. Praktyka instruktorska 4 50*)
9. Razem 130 55*)
*) ależy uwzględnić dodatkowo liczbę godzin zajęć odpowiednią do zakresu szkolenia kandydata określoną w tabeli nr 2.
N

2. W zakresie przedmiotu określonego w tabeli nr 1:

1) w poz. 1 – powinny być ujęte tematy:
w.

a) podstawowe wiadomości z psychologii ogólnej,
b) kandydat na kierowcę lub motorniczego i jego charakterystyka,
c) ybrane zagadnienia z psychologii ruchu drogowego, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu na funkcje percep-
w
cyjne, podejmowane decyzje, czas reakcji lub zmianę zachowania kierującego pojazdem w szczególności:
– alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu,
– wahań stanu emocjonalnego,
– zmęczenia,
ww

– zagrożeń występujących w ruchu drogowym,
d) raktyczne wykorzystanie wiedzy z psychologii w szkoleniu kandydatów na kierowców lub motorniczych, ze szcze-
p
gólnym uwzględnieniem oceny predyspozycji kandydata na kierowcę lub motorniczego do kierowania pojazdem,
e) etyka zawodu instruktora i wykładowcy;

a) proces nauczania,
b) szkolenie dorosłych – motywacja,
c) cenianie kwalifikacji kandydata na kierowcę i ustalanie wymiaru czasu szkolenia niezbędnego do osiągnięcia celów
o
określonych w programach szkolenia kandydatów na kierowców lub motorniczych,


d) ormy i metodyka prowadzenia zajęć teoretycznych i praktycznych ujętych w programie szkolenia kandydatów na
f
kierowców lub motorniczych, w szczególności:
– podział tematyczny zajęć w poszczególnych kategoriach prawa jazdy lub pozwolenia,

l
– podział wymiaru czasu szkolenia,

v.p
– kolejność realizacji zajęć,
e) organizacja zajęć – środki dydaktyczne;

a) wybrane problemy interpretacyjne przepisów ruchu drogowego, ze szczególnym uwzględnieniem:
– achowania ostrożności i właściwej postawy w stosunku do innych uczestników ruchu,
z
– achowania bezpiecznych prędkości i odstępów między pojazdami podczas jazdy w różnych warunkach atmosfe-
z
rycznych i po różnych nawierzchniach jezdni,
– agrożeń związanych z ruchem drogowym, w szczególności prowadzeniem pojazdu w różnych warunkach widocz-
z
ności, niedoświadczeniem innych uczestników ruchu, podczas przewozu osób i rzeczy,

.go
b) omówienie wybranych zagadnień:
– których znajomość powinna być sprawdzana na kursie dla kandydatów na kierowców lub motorniczych,
– występujących w pytaniach egzaminacyjnych stosowanych w części teoretycznej egzaminu państwowego;

a) przygotowanie się do jazdy oraz zasady używania mechanizmów sterowania pojazdem,
b) bezpieczne prowadzenie pojazdu i wykonywanie manewrów na drodze,
c) zachowanie wobec innych uczestników ruchu,
d) przewidywanie rzeczywistych lub potencjalnych zagrożeń na drodze oraz skuteczne reagowanie na nie,
rcl
e) dynamika i kultura jazdy,
f) zasady wykonywania czynności kontrolno-obsługowych pojazdu z uwzględnieniem wymogów ochrony środowiska;

a) organy administracji publicznej zajmujące się problematyką ruchu drogowego i ich zadania,
b) akty prawne odnoszące się do kierujących pojazdami,
c) stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w kraju i województwie,
d) kontrola ruchu drogowego, zatrzymywanie i cofanie uprawnień do kierowania pojazdami,
w.

e) ubezpieczenia komunikacyjne oraz zawodowe;

a) rozpoczęcie działalności ośrodka szkolenia kierowców,
b) rozpoczęcie pracy instruktora,
c) zarządzanie ośrodkiem szkolenia kierowców,
ww

d) prowadzenie dokumentacji,
e) nadzór nad prowadzeniem szkolenia kandydatów na kierowców lub motorniczych;

7) poz. 7 – technika i taktyka jazdy realizowane w ośrodku doskonalenia techniki jazdy, o którym mowa w art. 112 ust. 1
w
pkt 2 ustawy;
a) organizacja zajęć,
b) okaz przeprowadzenia 10 różnych tematycznie zajęć teoretycznych dla kandydatów na kierowców lub motorni-
p
czych – z uwzględnieniem różnych kategorii prawa jazdy, na które jest prowadzone szkolenie,
c) rezentacja przez każdego słuchacza kursu co najmniej 5 wybranych zajęć teoretycznych, o których mowa w lit. b –
p
czas każdej prezentacji 45 minut,


d) dział w charakterze obserwatora w co najmniej 20 zajęciach teoretycznych prowadzonych w ośrodku szkolenia
u
kierowców,
e) okaz przeprowadzenia 5 godzin zajęć praktycznych dla kandydatów na kierowców w zakresie uprawnień objętych
p

l
nauczaniem – pokaz przeprowadza się 2 godziny na placu manewrowym i 3 godziny w ruchu miejskim,

v.p
f) dział w charakterze obserwatora w zajęciach praktycznych prowadzonych w ruchu miejskim w ośrodku szkolenia
u
kierowców w liczbie godzin określonej w tabeli nr 2:

Tabela nr 2

Liczba godzin
Poz. Zakres objęty nauczaniem
zajęć*)
1. Kat. A 10
2. Kat. B, C, C1, D1, T, B+E, C1+E, D1+E, T lub pozwolenie 30
3. Kat. C+E, D+E 15

.go
4. Kat. D 25
*) Podane wartości odnoszą się oddzielnie do każdej kategorii prawa jazdy.
g) rzeprowadzenie przez kandydata na instruktora lub instruktora na placu manewrowym ośrodka szkolenia kierow-
p
ców z udziałem kandydata na kierowcę lub motorniczego co najmniej 10 zajęć praktycznych w zakresie każdej kate-
gorii prawa jazdy lub pozwolenia objętych szkoleniem,
h) rzeprowadzenie przez kandydata na instruktora lub instruktora w ruchu drogowym z udziałem kandydata na instruk-
p
tora co najmniej 4 godzin zajęć praktycznych w zakresie każdej kategorii prawa jazdy lub pozwolenia objętych szko-
leniem; realizując szkolenie, jedna osoba występuje w charakterze kandydata na kierowcę, a druga w charakterze
instruktora nauki jazdy; zajęcia odbywają się pod nadzorem wykładowcy,
i) odsumowanie zajęć.
p
rcl
3. Zajęcia określone w ust. 2 pkt 8:
1) lit. a, b, e, i – prowadzi wykładowca;
2) lit. c, g – prowadzi indywidualnie każdy kandydat na instruktora lub instruktor pod nadzorem wykładowcy;
3) lit. d, f – prowadzi się w grupach 1–5 osób pod nadzorem wykładowcy.

4. Zajęcia z praktyki instruktorskiej mogą być rozpoczęte po zakończeniu zajęć z przedmiotów określonych w poz. 1–4
tabeli nr 1.
w.

§ 23. Szkolenie jest prowadzone przez właściwych specjalistów, w tym w szczególności w zakresie przedmiotów:

1) Technika kierowania pojazdem i obsługa pojazdu” – posiadających uprawnienia instruktora lub egzaminatora oraz co
„
najmniej 5 lat praktyki zawodowej w zakresie szkolenia lub egzaminowania kandydatów na kierowców w zakresie
objętym szkoleniem;

2) Zasady prowadzenia ośrodka szkolenia kierowców” – posiadających uprawnienia instruktora w zakresie objętym szko-
„
leniem oraz co najmniej 5-letnią praktykę w kierowaniu ośrodkiem szkolenia kierowców;
ww

3) Praktyka instruktorska” – posiadających uprawnienia instruktora w zakresie objętym szkoleniem i praktykę zawodową
„
w zakresie prowadzenia szkolenia kandydatów na kierowców od co najmniej 5 lat.

§ 24. Godziny zajęć teoretycznych równają się 45 minutom, a zajęć praktycznych – 60 minutom.

§ 25. Kurs uzupełniający dla instruktorów obejmuje zajęcia z przedmiotów określonych w tabeli nr 1 w poz. 1–7
w zakresie właściwym dla uprawnień instruktora w danej kategorii prawa jazdy.

§ 26. Po zakończeniu kursu wykładowcy odnotowują dla poszczególnych przedmiotów końcowy wynik szkolenia oso-
by, oznaczając wynik pozytywny literą „P”, a negatywny literą „N”:
1) w dzienniku lekcyjnym – jeżeli są to zajęcia teoretyczne;
2) na karcie przeprowadzonych zajęć – jeżeli są to zajęcia praktyczne.


§ 27. W przypadku przerwania lub zakończenia szkolenia karta przeprowadzonych zajęć podlega zwrotowi do jednostki
prowadzącej szkolenie, która ją wydała.

l
§ 28. 1. Zaświadczenie o ukończeniu kursu podstawowego dla kandydatów na instruktorów lub kursu uzupełniającego
dla instruktorów podpisuje kierownik podmiotu prowadzącego szkolenie, o którym mowa w art. 35 ust. 1 ustawy.

v.p
2. Egzamin końcowy obejmuje sprawdzenie znajomości wybranych zagadnień z następujących przedmiotów: „Psycho-
logia”, „Metodyka nauczania”, „Prawo o ruchu drogowym”, „Technika kierowania pojazdem i obsługa pojazdu”, „Techni-
ka i taktyka jazdy” oraz prezentacje wybranych jednostek lekcyjnych realizowanych na kursie dla kandydatów na kierow-
ców lub motorniczych.

3. Wyniki egzaminu końcowego wpisuje się w dzienniku lekcyjnym, oddzielnie dla każdej osoby i kategorii prawa jaz-
dy lub pozwolenia, przez umieszczenie litery:
1) „P” – jeżeli wynik jest pozytywny;
2) „N” – jeżeli wynik jest negatywny;
3) „X” – jeżeli osoba nie przystąpiła do egzaminu.

.go
4. Wzór zaświadczenia o ukończeniu kursu podstawowego dla kandydatów na instruktorów lub kursu uzupełniającego
dla instruktorów określa załącznik nr 5 do rozporządzenia.

§ 29. 1. Książka ewidencji osób szkolonych powinna być przechowywana przez jednostkę prowadzącą szkolenie przez
okres 10 lat od dnia dokonania w niej ostatniego wpisu, a w przypadku rezygnacji z prowadzenia szkolenia – przekazana
właściwemu organowi prowadzącemu nadzór w celu archiwizacji.

2. W razie utraty książki ewidencji osób szkolonych lub zniszczenia w stopniu powodującym jej nieczytelność podlega
ona każdorazowo odtworzeniu w zakresie kart przeprowadzonych zajęć posiadanych przez podmiot, o którym mowa
w art. 35 ust. 1 ustawy.

3. Dzienniki lekcyjne i karty przeprowadzonych zajęć przechowuje się przez okres 10 lat, a następnie archiwizuje.
rcl
§ 30. Do kursów dla kandydatów na wykładowców i wykładowców stosuje się odpowiednio przepisy § 21–29.

Rozdział 5
Warsztaty doskonalenia zawodowego instruktorów

§ 31. 1. Warsztaty doskonalenia zawodowego instruktorów, o których mowa w art. 35 ust. 6 ustawy, obejmują zajęcia
teoretyczne i zajęcia praktyczne.
w.

2. Zajęcia teoretyczne obejmują co najmniej:
1) zupełnienie wiedzy w zakresie następujących tematów:
u
a) „Psychologia” – 1 godzina zajęć teoretycznych,
b) „Metodyka nauczania” – 1 godzina zajęć teoretycznych,
c) „Prawo o ruchu drogowym” – 1 godzina zajęć teoretycznych,
d) „Technika kierowania pojazdem i obsługa pojazdu” – 1 godzina zajęć teoretycznych,
ww

e) „Bezpieczeństwo ruchu drogowego” – 1 godzina zajęć teoretycznych,
f) „Zasady prowadzenia ośrodka szkolenia” – 1 godzina zajęć teoretycznych;
2) mówienie najczęstszych błędów popełnianych przez instruktorów podczas prowadzenia szkolenia kandydatów na kie-
o
rowców – co najmniej dwie godziny zajęć teoretycznych;
3) mówienie najczęstszych błędów popełnianych przez kandydatów na kierowców i motorniczych podczas egzaminu
o
państwowego – co najmniej dwie godziny zajęć teoretycznych.

§ 32. Zajęcia praktyczne obejmują co najmniej następujące tematy:
1) rzeprowadzenie, pod nadzorem instruktora prowadzącego warsztaty, części praktycznej szkolenia dla kandydatów na
p
kierowców przeprowadzanej na placu manewrowym, przy czym uczestnicy warsztatów występują w charakterze kan-
dydatów na kierowców lub motorniczych – co najmniej jedna godzina zajęć praktycznych;


2) rzeprowadzenie, pod nadzorem instruktora prowadzącego warsztaty, części praktycznej szkolenia dla kandydatów na
p
kierowców lub motorniczych przeprowadzanej w ruchu drogowym, przy czym uczestnicy warsztatów występują w cha-
rakterze kandydatów na kierowców lub motorniczych – co najmniej jedna godzina zajęć praktycznych;

l
3) cena sposobu przeprowadzania szkolenia kandydatów na kierowców przez instruktora prowadzącego warsztaty oraz
o
wspólne omówienie błędów popełnionych przez instruktorów – co najmniej dwie godziny zajęć praktycznych.

v.p
§ 33. 1. Po zakończeniu warsztatów instruktor otrzymuje zaświadczenie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 pkt 3 ustawy,
które zawiera:

1) kolejny numer zaświadczenia w ewidencji;

2) nazwę ośrodka szkolenia kierowców, jednostki lub podmiotu, o których mowa w art. 35 ust. 1 ustawy;

3) imię i nazwisko instruktora;

4) numer PESEL instruktora albo datę urodzenia w przypadku osób nieposiadających numeru PESEL;

5) numer instruktora w ewidencji;

i
6) numer legitymacji instruktora;

.go
7) zakres posiadanych uprawnień do szkolenia kandydatów na kierowców;

8) daty rozpoczęcia i zakończenia warsztatów;

9) imię i nazwisko oraz numer uprawnień instruktora oceniającego sposób prowadzenia szkolenia;

10) mię i nazwisko oraz podpis kierownika ośrodka szkolenia kierowców, jednostki lub podmiotu, o których mowa w art. 35
ust. 1 ustawy, który wystawił zaświadczenie;

11) datę wystawienia zaświadczenia.
rcl
2. Wzór zaświadczenia, o którym mowa w art. 37 ust. 1 pkt 3 ustawy, określa załącznik nr 6 do rozporządzenia.

Rozdział 6
Przepis końcowy

§ 34. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 19 stycznia 2013 r.5)

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej: S. Nowak
w.
ww

5)
N
iniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 27 października 2005 r. w sprawie szkole-
nia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez kierujących pojazdami, instruktorów i egzaminatorów (Dz. U. Nr 217, poz. 1834,
z 2006 r. Nr 3, poz. 24, z 2008 r. Nr 215, poz. 1362 oraz z 2009 r. Nr 78, poz. 653), które na podstawie art. 137 ustawy z dnia 5 stycznia
2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30, poz. 151, Nr 92, poz. 530, Nr 106, poz. 622, Nr 205, poz. 1210, Nr 227, poz. 1367
i Nr 244, poz. 1454 oraz z 2012 r. poz. 113) traci moc z dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia.

Załączniki do rozporządzenia
Załączniki do rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa
Ministra Transportu, Budownictwa i z dnia 13 lipca 2012 r. (poz. 1019)
i Gospodarki Morskiej Gospodarki Morskiej
z dnia……….. (poz….)
Załącznik nr 1

l
Załącznik nr 1

v.p
SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA OSÓB UBIEGAJĄCYCH SIĘ
O UPRAWNIENIA DO KIEROWANIA MOTOROWEREM,
POJAZDAMI SILNIKOWYMI LUB TRAMWAJEM

Cele szkolenia

§ 1. W ramach szkolenia podstawowego osoba szkolona uzyskuje wiadomości oraz nabywa
wiedzę, umiejętności i zachowania umożliwiające bezpieczne kierowanie pojazdem, w tym co
najmniej:
1) wiadomości dotyczące:
a) zachowania ostrożności i właściwej postawy w stosunku do innych

.go
uczestników ruchu drogowego,
b) zasad zachowania bezpiecznych odległości pomiędzy pojazdami, przy
uwzględnieniu jazdy w różnych warunkach atmosferycznych, porach dnia i
nocy i po różnych nawierzchniach jezdni,
c) wpływu na funkcje percepcyjne, podejmowane decyzje, czas reakcji lub
zmianę zachowania kierującego pojazdem, w szczególności:
− alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu,
− wahań stanu emocjonalnego,
− zmęczenia,
d) zagrożeń związanych z niedoświadczeniem innych uczestników ruchu
drogowego, najbardziej podatnych na ryzyko, takich osób jak: dzieci, piesi,
rcl
rowerzyści lub osoby o ograniczonej swobodzie ruchu,
e) zagrożeń związanych z ruchem drogowym i prowadzeniem różnego rodzaju
pojazdów w różnorodnych warunkach widoczności,
f) zasad korzystania z wyposażenia pojazdu związanego z zapewnieniem
bezpieczeństwa jazdy,
g) zasad użytkowania pojazdu, przewozu osób i rzeczy, z uwzględnieniem
ochrony środowiska,
h) zasad ruchu drogowego, w szczególności odnoszących się do ograniczeń
prędkości, pierwszeństwa przejazdu, znaków i sygnałów drogowych oraz
w.

dokumentów uprawniających do kierowania i używania pojazdu,
i) zasad postępowania w razie uczestniczenia w wypadku drogowym oraz zasad
udzielania pierwszej pomocy ofiarom wypadku,
j) rodzajów dróg i zagrożeń związanych ze stanem ich nawierzchni,
k) zadań i kryteriów oceny obowiązujących na egzaminie państwowym;
2) wiedzę dotyczącą umiejętności i zachowań w zakresie:
a) przygotowania się do jazdy i sprawdzenia stanu technicznego podstawowych
elementów pojazdu odpowiedzialnych bezpośrednio za bezpieczeństwo jazdy,
ww

b) sprzęgania i rozprzęgania pojazdu z przyczepą lub naczepą w zakresie prawa
jazdy kategorii B+E, C+E, C1+E, D+E, D1+E, T,
c) posługiwania się urządzeniami sterowania pojazdem podczas jazdy i
parkowania,
d) włączania się do ruchu, zajmowania właściwej pozycji na drodze,
respektowania praw innych uczestników ruchu oraz porozumiewania się z nimi
przy użyciu dopuszczalnych środków,
e) bezpiecznego wykonywania wszelkich manewrów występujących w różnych
sytuacjach drogowych,


f) obserwowania drogi i przewidywania rzeczywistych lub potencjalnych
zagrożeń,
g) skutecznego reagowania, w tym hamowania awaryjnego, w przypadku

l
powstania rzeczywistego zagrożenia,
h) jazdy z prędkością nieutrudniającą ruchu i dostosowaną do warunków ruchu,

v.p
i) jazdy z zachowaniem obowiązujących przepisów ruchu drogowego,
j) zachowania środków ostrożności przy wysiadaniu z pojazdu,
k) wykonywania podstawowych czynności kontrolno-obsługowych tych
mechanizmów i urządzeń pojazdu, które mają bezpośredni wpływ na
bezpieczeństwo jazdy,
l) podejmowania działań w zakresie udzielenia przedlekarskiej pomocy ofiarom
wypadków drogowych.
§ 2. Dodatkowo osobie szkolonej jest przekazywana wiedza na temat:
1) w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A2, A1 i A:
a) wykorzystywania środków ochronnych, w szczególności kasku, rękawic,
ubrania,

.go
b) widoczności kierujących pojazdami jednośladowymi przez innych
użytkowników dróg,
c) czynników ryzyka związanych ze śliskimi elementami dróg (studzienki, szyny
tramwajowe);
2) w zakresie prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D, D+E:
a) przepisów regulujących czas pracy i odpoczynku kierowców, w szczególności
umiejętności korzystania z tachografu,
b) zasad odnoszących się do rodzaju wykonywanego transportu: osób lub rzeczy
oraz dokumentów wymaganych w krajowym i międzynarodowym przewozie
osób i rzeczy,
c) środków ostrożności podejmowanych w przypadku awarii pojazdu,
rcl
d) planowania tras przejazdu, czytania map drogowych,
e) warunków bezpieczeństwa związanych z załadunkiem, rozmieszczeniem i
zamocowaniem ładunku: dotyczy prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E,
f) odpowiedzialności i obowiązków kierowcy wobec przewożonych osób:
dotyczy prawa jazdy kategorii D1, D1+E, D, D+E,
g) ogólnych zasad budowy, eksploatacji i utrzymania podstawowych układów
jezdnych pojazdu.
w.

I. Szczegółowy program szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania
pojazdami w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A.

1. Plan nauczania

Zajęcia Zajęcia
Przedmiot nauczania
ww

teoretyczne praktyczne
Lp.
Liczba godzin zajęć dla prawa jazdy kategorii
30 20
A1, A2, A
Liczba godzin zajęć dla prawa jazdy kategorii
10 10
AM
1 Przepisy ruchu drogowego
2 Zarys budowy motoroweru lub motocykla i zasady obsługi technicznej
3 Technika kierowania motorowerem lub motocyklem
4 Nauka jazdy
5 Zachowanie na miejscu wypadku i pomoc przedlekarska


2. Programy szkolenia w zakresie poszczególnych przedmiotów

l
2.1. Przepisy ruchu drogowego

v.p
2.1.1. Podział materiału nauczania

Lp. Tematy nauczania
1 Wiadomości ogólne
2 Podstawowe pojęcia
3 Przepisy ogólne o ruchu pojazdów
4 Przepisy szczegółowe o ruchu pojazdów
5 Znaki i sygnały drogowe
6 Ogólne warunki używania motoroweru lub motocykla
7 Kierowca motoroweru lub motocykla – obowiązki i
odpowiedzialność kierowcy i posiadacza motoroweru lub

.go
motocykla

2.1.2. Materiał nauczania

TEMAT 1: Wiadomości ogólne

Wskazówki
Cel nauczania Treść nauczania
metodyczne
Poznanie podstawowych Podstawowe elementy ruchu: droga, Wykład ilustrowany
rcl
pojęć dotyczących ruchu pojazd, człowiek. w szczególności
drogowego. Sposób organizacji ruchu drogowego: planszami,
Poznanie konieczności znaki i sygnały drogowe, przepisy prezentacjami
istnienia przepisów ruchu ruchu drogowego. multimedialnymi.
drogowego. Błędy człowieka jako najczęstsza
Poznanie przyczyn przyczyna wypadków drogowych.
wypadków drogowych i
roli człowieka w ich
powstawaniu.
w.

TEMAT 2: Podstawowe pojęcia

Wskazówki
metodyczne
Poznanie pojęcia droga. Droga publiczna. Zajęcia teoretyczne.
Poznanie elementów Części składowe drogi i ich
drogi. przeznaczenie.
ww

Poznanie pojęcia obszaru Określenie obszaru zabudowanego Wykład ilustrowany w
zabudowanego. i jego oznakowanie. szczególności
Poznanie pojęcia Kierujący i kierowca. planszami,
kierujący i kierowca. Kierowca a inni uczestnicy ruchu prezentacjami
drogowego – rozwaga, kultura multimedialnymi.
zachowania, ustępliwość,
wyrozumiałość.
Pojęcia: szczególna ostrożność,
ograniczone zaufanie, niedostateczna
widoczność.


TEMAT 3: Przepisy ogólne o ruchu pojazdów

l
Wskazówki

v.p
metodyczne
Poznanie zasad Ruch prawostronny, jedno- i Zajęcia teoretyczne i
prawostronnego ruchu dwukierunkowy. Ruch okrężny. Ruch ćwiczenia.
drogowego. na autostradach.
Pogadanka lub wykład
Poznanie pojęcia Prawne i geometryczne pojęcie ilustrowany w
skrzyżowania dróg. skrzyżowania dróg. Podstawowe szczególności
rodzaje skrzyżowań. Skrzyżowanie o planszami,
ruchu kierowanym. Skrzyżowanie drogi prezentacjami
z torami pojazdów szynowych. multimedialnymi,
rysunkami na tablicy.

.go
Poznanie różnych Pojazd. Pojazd silnikowy. Pojazd
rodzajów pojazdów. samochodowy. Pojazd
uprzywilejowany. Motorower i
motocykl. Przyczepa lekka. Pojazd
szynowy. Masa własna. Dopuszczalna
masa całkowita.

TEMAT 4: Przepisy szczegółowe o ruchu pojazdów

Cel nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne
Poznanie okoliczności Podstawowe manewry na drodze: Zajęcia teoretyczne i
związanych z włączanie się do ruchu, zmiana pasa ćwiczenia.
rcl
wykonywaniem różnych ruchu, wymijanie, omijanie,
manewrów na drodze. wyprzedzanie, skręcanie, zawracanie, Pogadanka lub wykład
zatrzymanie, cofanie i postój. ilustrowane w
Miejsca i okoliczności ograniczenia lub szczególności
zakazu wykonywania poszczególnych planszami,
manewrów. prezentacjami
multimedialnymi,
Kształtowanie nawyku Zachowanie ostrożności i właściwe rysunkami na tablicy.
w.

obserwacji drogi i uprzedzanie innych uczestników ruchu
otoczenia. przy wykonywaniu manewrów.

Poznanie zagrożenia Manewry związane z przejeżdżaniem
wynikającego z przez skrzyżowanie dróg.
przecinania się kierunków
jazdy.

Kształtowanie nawyku Zasada ustępowania pierwszeństwa
ww

ustępowania przejazdu pojazdowi nadjeżdżającemu z
pierwszeństwa przejazdu prawej strony, przy przecinaniu się
pojazdowi kierunków ruchu pojazdów.
nadjeżdżającemu z prawej Odstępstwa od tej zasady.
strony. Pierwszeństwo przejazdu pojazdów
szynowych, uprzywilejowanych w
ruchu oraz pojazdów poruszających się
po drodze z pierwszeństwem przejazdu.

Kształtowanie nawyku Ustępowanie pierwszeństwa autobusom
ułatwienia włączenia się włączającym się do ruchu z


do ruchu autobusom przystanków.
włączającym się do ruchu

l
z oznaczonych
przystanków komunikacji

v.p
publicznej.

Poznanie konieczności Przejeżdżanie przez skrzyżowanie na
zajęcia odpowiedniego wprost, skręcanie w prawo i w lewo.
pasa ruchu przy Zajmowanie odpowiedniego pasa ruchu.
przejeżdżaniu przez Przejazdy kolejowe – jedno- i
skrzyżowanie. wielotorowe. Urządzenia ostrzegawczo-
-zabezpieczające.

Poznanie zagrożenia Zachowanie szczególnych środków
podczas przecinania drogi ostrożności przy przejeżdżaniu przez

.go
pojazdom szynowym. przejazdy kolejowe.

Poznanie konieczności Zachowanie się wobec pojazdów:
szczególnego zachowania - uprzywilejowanych w ruchu,
się wobec pojazdów - jadących w kolumnie,
uprzywilejowanych - wykonujących czynności na drodze.
(ułatwienie przejazdu), Przejeżdżanie przez wyznaczone
jadących w kolumnie, przejścia dla pieszych, obok
wykonujących roboty na przystanków komunikacji publicznej.
drodze.
rcl
Poznanie konieczności Zachowanie ostrożności wobec pieszych
szczególnego zachowania idących wzdłuż jezdni.
się wobec pieszych, Zachowanie szczególnej ostrożności
rowerzystów, pojazdów przy przejeżdżaniu w szczególności
zaprzęgowych i pieszych przez osiedla, przy szkołach,
idących w kolumnie. przedszkolach.
Przejeżdżanie obok rowerzystów,
motorowerów, motocykli, pojazdów
w.

zaprzęgowych, kolumn osób pieszych
idących drogą.

Poznanie czynników Prędkość jazdy. Pojęcie prędkości
limitujących bezpieczną bezpiecznej. Czynniki mające
prędkość w określonych bezpośredni wpływ na dobór prędkości
warunkach ruchu bezpiecznej – natężenie ruchu, stan i
drogowego. widoczność drogi, warunki
ww

atmosferyczne, jazda w dzień i w nocy.

Poznanie pojęcia prędkość Dopuszczalna prędkość jazdy różnych
bezpieczna. pojazdów.

Poznanie pojęcia droga Hamowanie. Pojęcie drogi hamowania.
hamowania. Czynniki wpływające na drogę
hamowania (człowiek, pojazd, droga).

Poznanie, w jakich Zatrzymanie. Miejsca, w których
warunkach można zatrzymywanie jest zabronione.


zatrzymać motorower lub
motocykl i jakie skutki
może spowodować

l
bezzasadne,

v.p
niesygnalizowane
zatrzymanie się na drodze.

Poznanie warunków, w Holowanie. Warunki konieczne, jakie
jakich motorower lub musi spełniać pojazd holowany
motocykl może być (sprawny układ kierowniczy i
holowany. hamulcowy, możliwość zwolnienia holu
przez osobę holowaną, oznakowanie).
Okoliczności, w których holowanie jest
zabronione.
Holowanie przyczepy i warunki

.go
holowania.
Motocykl z bocznym wózkiem.

Zdobycie wiadomości o Pojęcie kolumny pojazdów.
kolumnie pojazdów oraz o Dopuszczalna liczba pojazdów jadących
warunkach, jakie muszą w kolumnie.
spełniać pojazdy jadące w
kolumnie.

Zdobycie wiadomości o Światła zewnętrzne – używanie świateł
światłach stosowanych w w różnych warunkach drogowych i
motorowerze lub atmosferycznych, w obszarze
rcl
motocyklu i o warunkach, zabudowanym i poza obszarem
w jakich świateł tych zabudowanym, w dzień i w nocy.
można i należy używać.

Poznanie znaczenia Sygnał dźwiękowy – okoliczności, w
sygnału dźwiękowego. których używanie jest zabronione.

TEMAT 5: Znaki i sygnały drogowe
w.

Wskazówki
metodyczne
Poznanie celu stosowania Cel stosowania znaków i sygnałów Zajęcia teoretyczne i
znaków i sygnałów drogowych. ćwiczenia.
drogowych.
Zdobycie wiadomości o Znaki pionowe i poziome. ilustrowane w
ww

różnych rodzajach znaków Znaki ostrzegawcze. Znaki zakazu i szczególności
i sygnałów oraz sposobie nakazu, znaki informacyjne, znaki planszami,
ich umieszczania. poziome – barwy, treść i sposób prezentacjami
zachowania się wobec poszczególnych multimedialnymi,
znaków. rysunkami na tablicy.
Inne znaki i sygnały drogowe.

Zdobycie wiadomości o Sygnały świetlne, służące do kierowania
sygnalizatorach ruchem, sygnały dawane przez osoby
świetlnych oraz o kierujące ruchem, sygnały świetlne i
sygnałach dawanych przez dźwiękowe na przejazdach kolejowych


osoby kierujące ruchem, oraz wysyłane przez pojazdy
sygnałach na przejazdach uprzywilejowane w ruchu.
kolejowych i dawanych

l
przez pojazdy

v.p
uprzywilejowane w ruchu.

TEMAT 6: Ogólne warunki używania motoroweru lub motocykla

Wskazówki
metodyczne
Zdobycie wiadomości o Warunki dopuszczenia motorowerów Zajęcia teoretyczne.
warunkach technicznych, lub motocykli do ruchu drogowego z
jakie musi spełniać punktu widzenia bezpieczeństwa: układ Pogadanka lub wykład
pojazd, aby mógł być kierowniczy, układ hamulcowy, ilustrowane w
dopuszczony do ruchu na amortyzatory, ogumienie, światła, szczególności

.go
drogach. sygnał dźwiękowy, prędkościomierz, planszami,
lusterka. prezentacjami
Kształtowanie nawyku Znaczenie stroju ochronnego dla multimedialnymi.
kierowania motorowerem bezpieczeństwa ruchu drogowego ze
lub motocyklem w stroju szczególnym uwzględnieniem kasku
ochronnym. ochronnego.
Rodzaje strojów ochronnych.

Poznanie obowiązku Przewóz pasażera motorowerem lub
dopilnowania założenia i motocyklem ze szczególnym
zapięcia kasku uwzględnieniem dzieci.
ochronnego przez
rcl
pasażera.

Zdobycie wiedzy o Ewidencja i rejestracja motoroweru lub
ewidencji, rejestracji i motocykla, dokumenty i tablice
badaniach okresowych rejestracyjne.
motorowerów lub Obowiązkowe okresowe badania
motocykli oraz o techniczne.
warunkach używania Warunki używania przyczepy –
przyczep. dopuszczenie do ruchu, ubezpieczenie
w.

OC.

TEMAT 7: Kierowca motoroweru lub motocykla − obowiązki i odpowiedzialność
kierowcy i posiadacza motoroweru lub motocykla

Wskazówki
metodyczne
Poznanie Świadomość odpowiedzialności za Zajęcia teoretyczne.
ww

odpowiedzialności za naruszenie zasad i przepisów ruchu
skutki ewentualnych drogowego. Pogadanka lub wykład
wypadków lub kolizji, do ilustrowane w
których mogłoby dojść w szczególności
wyniku naruszenia zasad i planszami,
przepisów ruchu prezentacjami
drogowego. multimedialnymi.

Poznanie wpływu Wpływ alkoholu oraz niektórych
alkoholu oraz środków środków działających podobnie do
działających podobnie do alkoholu na obniżenie sprawności


alkoholu na obniżenie kierowcy.
sprawności kierowcy.

l
Zrozumienie Przestrzeganie przepisów ruchu
bezpośredniego związku drogowego.

v.p
między kulturą jazdy, Stosowanie zasady ograniczonego
przestrzeganiem zasad zaufania.
i przepisów ruchu Przestrzeganie ogólnie przyjętych zasad
drogowego kultury – wyrozumiałość, ustępliwość,
a poprawą bezpieczeństwa powstrzymanie agresji.
na drodze.
Poznanie uprawnień Prawo jazdy i wynikające z prawa jazdy Pogadanka.
wynikających z prawa uprawnienia.
jazdy.

.go
Poznanie warunków, w Zatrzymanie i cofnięcie prawa jazdy. Wykład.
jakich może dojść do
zatrzymania lub cofnięcia
prawa jazdy.

Poznanie konieczności Ubezpieczenie pojazdów OC, NW i AC, Wykład.
ubezpieczenia korzyści i obowiązki wynikające z
motoroweru lub ubezpieczeń.
motocykla i korzyści
płynących z
ubezpieczenia.
rcl
Zdobycie informacji o Zachowanie się w razie uczestniczenia Wykład.
zasadach zachowania się w wypadku drogowym.
w przypadku
uczestniczenia w wypadku
drogowym.

2.2. Zarys budowy motoroweru lub motocykla i zasady obsługi technicznej

w.

1 Budowa motoroweru lub motocykla –
wiadomości ogólne
2 Silnik, sprzęgło i układ napędowy
3 Kierownica i układy hamulcowe
4 Ogumienie, resory i amortyzatory,
ww

wyposażenie elektryczne
5 Czynności obsługowe


TEMAT 1: Budowa motoroweru lub motocykla – wiadomości ogólne

Wskazówki
Cele nauczania Treść nauczania
metodyczne
Zdobycie ogólnych Rama motoroweru lub motocykla. Przednie Zajęcia teoretyczne.
wiadomości o budowie koło. Widelec przedniego koła. Kierownica.


motoroweru lub Reflektor. Tylne koło. Wahacz tylnego koła. Pogadanka lub
motocykla. Silnik. Zbiornik paliwa. Kanapa. wykład ilustrowane
w szczególności

l
planszami,

v.p
prezentacjami
multimedialnymi.

TEMAT 2: Silnik, sprzęgło i układ napędowy

Wskazówki
metodyczne
Zdobycie wiedzy o silniku Umieszczenie silnika i układ napędowy. Zajęcia teoretyczne i
dwu- i czterosuwowym. Rodzaje silników. Układ korbowo-tłokowy, ćwiczenia.
Zdobycie wiedzy o wał korbowy.
układzie napędowym. Pogadanka lub wykład

.go
ilustrowane w
Poznanie zasad Smarowanie i układ chłodzenia. szczególności
smarowania planszami,
i chłodzenia silnika. prezentacjami
multimedialnymi.
Poznanie charakterystyki Charakterystyka mocy i momentu
mocy i momentu obrotowego.
obrotowego silnika.

Zdobycie podstawowych Skrzynia przekładniowa. Zasada działania.
wiadomości o skrzyni Przeniesienie obrotów silnika na koła jezdne.
przekładniowej. Uzyskanie mocy kosztem prędkości lub
rcl
prędkości kosztem mocy.
Charakterystyka prędkości jazdy w funkcji
obrotów silnika dla poszczególnych biegów.

Poznanie zasady działania Sprzęgło – zasada działania.
sprzęgła.

TEMAT 3: Kierownica i układy hamulcowe
w.

Wskazówki
metodyczne
Zdobycie wiadomości o Kierownica: Zajęcia teoretyczne.
układzie kierowania Profil kierownicy. Połączenie z
motorowerem lub zawieszeniem przedniego koła – możliwości Pogadanka lub
motocyklem. regulacji – ergonomia. Zasada pracy wykład ilustrowane
przedniego zawieszenia motoroweru lub w szczególności
motocykla. planszami,
prezentacjami
ww

Zdobycie wiadomości o Dźwignia sprzęgła i hamulca koła multimedialnymi.
regulacjach dźwigni przedniego – regulacje.
sprzęgła i hamulca Pokrętło przepustnicy i inne urządzenia
ręcznego. znajdujące się na kierownicy.

Zdobycie wiedzy o Układy hamulcowe. Pogadanka lub
działaniu układów Układ hamulcowy przedniego i tylnego wykład ilustrowane
hamulcowych. koła. w szczególności
Zdobycie wiedzy o Układy mechaniczne – szczękowe – planszami,
regulacjach układów regulacje. prezentacjami
hamulcowych. Układy hydrauliczne – tarczowe – regulacje. multimedialnymi.


TEMAT 4: Ogumienie, resory i amortyzatory, wyposażenie elektryczne

Wskazówki

l
metodyczne

v.p
Zdobycie wiedzy o Ogumienie. Wykład uzupełniony
ogumieniu i właściwej Rodzaje ogumienia. Rodzaje bieżnika. pokazem slajdów z
eksploatacji oraz o Wpływ ciśnienia powietrza na zużycie różnymi rodzajami
wpływie ogumienia na bieżnika i właściwości trakcyjne opon.
bezpieczeństwo jazdy. motoroweru lub motocykla. Wykład uzupełniony
pokazem rysunków z
Poznanie wpływu Amortyzatory. amortyzatorami
działania amortyzatorów Sprężyny i amortyzatory – zasada działania. motorowerowymi
na bezpieczeństwo jazdy. Rola amortyzatorów w układzie jezdnym. lub motocyklowymi.

Zdobycie informacji o Akumulator. Alternator.
urządzeniach
prądotwórczych
w motorowerze lub
motocyklu.

Przyswojenie wiadomości
o światłach w
motorowerze lub
motocyklu
i sposobach wymiany
żarówek.
.go
Światła zewnętrzne motoroweru lub
motocykla.
Cechy charakterystyczne żarówek i innych
źródeł światła. Sygnał dźwiękowy.
Bezpieczniki instalacji elektrycznej.
Wykład.

Główny nacisk
należy położyć na
cechy użytkowe
urządzeń (ustawienie
świateł, montowanie
żarówek).
rcl
TEMAT 5: Czynności obsługowe

Wskazówki
metodyczne
Zdobycie wiedzy i Ogumienie – stan, ciśnienie powietrza. Zajęcia prowadzi się
umiejętności związanych z Zmiana koła z zachowaniem zasad BHP. przy motorowerze
codzienną obsługą Światła motoroweru lub motocykla – lub motocyklu.
motoroweru lub sprawdzenie poprawności działania Jako metodę
motocykla. (szczególnie świateł stop i proponuje się
w.

Stosowanie zasad BHP kierunkowskazów). instruktaż bieżący.
przy pracach obsługowych Sprawdzenie stanu naładowania
przy motorowerze lub akumulatora.
motocyklu (np. przy Sprawdzenie poziomu oleju, płynu
wymianie koła lub hamulcowego,
sprawdzaniu stanu Wymiana żarówek (szczególnie świateł
naładowania akumulatora). drogowych i mijania oraz świateł stop i
pozycyjnych).
ww

2.3. Technika kierowania motorowerem lub motocyklem

1 Przygotowanie do jazdy. Uruchamianie silnika. Ruszanie i
zatrzymanie.
2 Skręcanie w lewo i w prawo.
Zmiana biegów w górę i w dół.
3 Ósemka. Jazda slalomem. Jazda po okręgu. Ominięcie
przeszkody na pasie ruchu.


4 Hamowanie. Hamowanie na wzniesieniu i spadku drogi.
Ruszanie motorowerem lub motocyklem na wzniesieniu
drogi. Jazda w ruchu miejskim. Przejeżdżanie przez tory

l
tramwajowe ułożone w jezdni.

v.p
5 Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza miastem w dzień
i po zmierzchu.
6 Jazda w terenie. Jazda drogą z koleinami. Przejeżdżanie
przez kopny piach. Przejeżdżanie przez muldy. Jazda w
terenie błotnistym.
7 Zwiększenie przyczepności przedniego koła. Pokonywanie
łuków i zakrętów. Jazda w górach.
8 Zachowanie się na drogach ekspresowych, włączanie się do
ruchu (pas rozbiegowy), wyprzedzanie, opuszczanie drogi
ekspresowej (pas do zjazdu).
9 Holowanie motoroweru lub motocykla. Jazda z przyczepą.

.go
Jazda motocyklem z bocznym wózkiem.
10 Jazda w trudnych warunkach atmosferycznych.
Poślizg – przyczyny – sposoby zapobiegania.
Podsumowanie materiału.


TEMAT 1: Przygotowanie do jazdy. Uruchamianie silnika. Ruszanie i zatrzymanie

Wskazówki
metodyczne
Poznanie zasad Przygotowanie do jazdy. Pogadanka lub
rcl
przygotowania się Ubiór kierowcy: Odpowiednie ubranie, buty, wykład ilustrowane w
kierowcy do jazdy rękawice, kask ochronny, okulary. szczególności
motorowerem lub Ustawienie kierownicy – dopasowanie do planszami,
motocyklem. wzrostu kierowcy. prezentacjami
multimedialnymi.
Poznanie czynności Ustawienie dźwigni hamulca koła przedniego
związanych z i sprzęgła w płaszczyźnie stanowiącej
przystosowaniem przedłużenia rąk kierowcy.
w.

motoroweru lub Ustawienie lusterka w odpowiedni sposób,
motocykla do tak aby do obserwacji drogi za motorowerem
indywidualnych cech i lub motocyklem przy jeździe na wprost
wymagań użytkownika. wystarczyło skierować wzrok na lusterko,
bez odchylania głowy.

Poznanie reguł Ustawienie podnóżków na równym
prawidłowej pozycji, poziomie.
zapewniającej możliwość Dźwignia zmiany biegów ustawiona tak, aby
ww

obsługi urządzeń w znajdowała się w poziomie zelówki buta
zasięgu rąk i nóg lewej nogi opartej na podnóżku.
kierowcy. Stopy opierają się na podnóżku śródstopiem.

Poznanie sposobów
ergonomicznej i pewnej
obsługi tych urządzeń.
Poznanie sposobu Ruszanie: sprzęgło, I bieg, należy spojrzeć w Pogadanka lub
płynnego ruszania i lusterko i obejrzeć się za siebie, sprawdzając, wykład ilustrowane w
zatrzymania pojazdu. czy można włączyć się do ruchu. Jeżeli droga szczególności
jest wolna – należy zasygnalizować zamiar planszami,


włączenia się do ruchu, po czym wcisnąć prezentacjami
sprzęgło, włączyć I bieg i kontrolując w multimedialnymi.

l
lusterku sytuację z tyłu pojazdu, zwiększyć
obroty silnika i łagodnie z wyczuciem puścić

v.p
sprzęgło. Omówić specyfikę ruszania
motorowerem lub motocyklem z
automatyczną skrzynią biegów.
Utrzymanie kierunku jazdy na wprost
(prawa strona jezdni).
Zatrzymanie: Należy spojrzeć w lusterko.
Odpowiednio zasygnalizować zamiar
wykonania manewru. Zjechać jak najbliżej
prawej krawędzi jezdni, następnie wcisnąć
sprzęgło i jednocześnie hamować obydwoma
hamulcami. Jeżeli zakończono jazdę, należy

.go
wyłączyć zapłon i zsiąść z motoroweru lub
motocykla, a następnie ustawić go w
miejscu, gdzie nie będzie tamował ruchu
pojazdów i pieszych, na podstawce centralnej
lub bocznej.

TEMAT 2: Skręcanie w lewo i w prawo. Zmiana biegów w górę i w dół

Wskazówki
metodyczne
Opanowanie Skręcanie w lewo i w prawo. Pogadanka lub wykład
utrzymywania równowagi Podczas pierwszych jazd motorowerem lub ilustrowane w
rcl
i kierunku jazdy, motocyklem należy opanować trzy elementy: szczególności
sygnalizowania zamiaru - utrzymanie równowagi i kierunku jazdy, planszami,
zmiany kierunku jazdy, - sygnalizowanie kierunku jazdy, prezentacjami
nierównomiernej jazdy na - opanowanie jazdy na pierwszym biegu. multimedialnymi.
niskim biegu. Zamiar skrętu, po upewnieniu się, że droga
Zdobycie wiedzy o jest wolna, należy odpowiednio
sposobach sygnalizacji zasygnalizować.
zamiaru skrętu w lewo i w
prawo.
w.

Sposób postępowania przy Zmiana biegu z I na II. Pogadanka lub wykład
zmianie biegu z I na II. Zwiększenie obrotów silnika (prędkości jazdy ilustrowane w
motoroweru lub motocykla) na I biegu. szczególności
Zamknięcie „gazu” z jednoczesnym planszami,
wciśnięciem sprzęgła. prezentacjami
Przełożenie dźwigni zmiany biegów z I na II multimedialnymi.
(lewa noga oparta śródstopiem na podnóżku,
zmiany biegu dokonuje się przednią częścią
ww

stopy, bez odrywania stopy od podnóżka).
Płynne puszczenie sprzęgła z jednoczesnym
zwiększeniem obrotów. Omówić specyfikę
ruszania motorowerem lub motocyklem z
Sposób postępowania przy Zmiana biegu w górę. Pogadanka lub
zmianie biegu na wyższy. Przygotowanie do zmiany biegu: wykład, ilustrowane w
- palce lewej nogi pod dźwignią zmiany szczególności
biegów, planszami,
- zamknięcie „gazu” i jednoczesne wciśnięcie prezentacjami
sprzęgła, multimedialnymi.


- przełożenie dźwigni zmiany biegów w górę,
- puszczenie sprzęgła z jednoczesnym
dodaniem „gazu”.

l
Pozycja zasadnicza.

v.p
Omówić specyfikę ruszania motorowerem lub
motocyklem z automatyczną skrzynią biegów.
Poznanie warunków, które Zmiana biegu w dół. Pogadanka lub wykład
wymuszają zmianę biegu z Doprowadzenie do zmniejszenia prędkości ilustrowane w
wyższego na niższy. (zamknięcie „gazu” lub hamowanie). szczególności
Poznanie konieczności Przygotowanie do zmiany biegu: planszami,
wyboru odpowiedniego - palce lewej nogi pod dźwignią zmiany prezentacjami
momentu redukcji biegu. biegów, multimedialnymi.
Poznanie manualnych - zamknięcie „gazu” i jednoczesne wciśnięcie
czynności związanych z sprzęgła.
redukcją biegów, w - przełożenie dźwigni zmiany biegów w dół,

.go
szczególności płynnego - płynne puszczenie sprzęgła – dohamowanie
puszczenia sprzęgła po silnikiem.
włączeniu niższego biegu. Opisany sposób zmiany biegów w dół dotyczy
sytuacji, w której chodzi o wytracenie
prędkości, np. przed skrzyżowaniem.
Omówić specyfikę ruszania motorowerem lub
motocyklem z automatyczną skrzynią biegów.

TEMAT 3: Ósemka. Jazda slalomem. Jazda po okręgu. Ominięcie przeszkody na pasie
ruchu
rcl
Wskazówki
metodyczne
Poznanie technicznych Ósemka. Pogadanka lub
możliwości skrętu Jazda torem w kształcie ósemki. wykład ilustrowane w
motoroweru lub szczególności
motocykla. Przygotowanie Wariant A: przejazd symetryczny. planszami,
do zdobycia umiejętności Tor jazdy powinien być taki, żeby motorower prezentacjami
oceny przestrzeni lub motocykl przejeżdżając koło słupka, multimedialnymi.
w.

niezbędnej do wykonania ustawiony był prostopadle do prostej łączącej
manewru zawracania. dwa słupki.
Poznanie zasady
wykonywania czynności z Wariant B: przejazd niesymetryczny.
odpowiednim Tor jazdy powinien być taki, aby motorower
wyprzedzeniem. lub motocykl po nawrocie znalazł się obok
słupka i był ustawiony równolegle do prostej
łączącej oba słupki.
Poznanie konieczności Jazda slalomem. Pogadanka lub
ww

szybkich zmian kierunku Przejazd slalomu z nawrotem, z wykład ilustrowane w
jazdy. wykorzystaniem uprzednio zdobytych szczególności
Poznanie konieczności wiadomości. planszami,
nabrania umiejętności Elementy przejazdu slalomu: prezentacjami
wyczuwania gabarytów 1) właściwe ustawienie motoroweru lub multimedialnymi.
motoroweru lub motocykla; Niezbędną pomocą
motocykla. 2) właściwy wybór strefy skrętu (rozpoczęcie dydaktyczną będzie
Stosowanie zasady skrętu powinno nastąpić z odpowiednim tablica.
wykonywania czynności z wyprzedzeniem przed mijanym słupkiem).
odpowiednim Zachowanie właściwej odległości od słupka
wyprzedzeniem. związanej z gabarytami motoroweru lub


motocykla;
3) zachowanie odpowiedniej prędkości
przejazdu slalomu.

l
Poznanie związku między Jazda po okręgu. Pogadanka lub

v.p
prędkością jazdy, siłą Jazda torem w kształcie koła. Jazda na II lub wykład ilustrowane w
odśrodkową i pochyleniem III biegu. szczególności
motoroweru lub Nauka jazdy po okręgu uwidacznia związek planszami,
motocykla w zakręcie. między prędkością jazdy, działaniem siły prezentacjami
Zdobycie wiadomości o odśrodkowej i pochyleniem motoroweru lub multimedialnymi.
pozycji kierującego motocykla.
motorowerem lub Zachowanie jednej płaszczyzny motoroweru
motocyklem przy lub motocykla i kierującego podczas jazdy w
pokonywaniu zakrętów. pochyleniu (pozycja zasadnicza) i odstępstwa
od tej zasady.
Poznanie techniki Ominięcie przeszkody na pasie ruchu.

.go
przeciwskrętu i Zdolność do szybkiego i skutecznego
umiejętność zastosowania ominięcia pojazdu lub osoby, które Pogadanka lub
w taki sposób, aby nieoczekiwanie pojawiły się na drodze wykład ilustrowane w
zmieniać kierunek jazdy kierowcy, należą do podstawowych szczególności
przy prędkości powyżej umiejętności w zakresie kierowania planszami,
25 km/h. motorowerem lub motocyklem. prezentacjami
Podczas ich wyjaśniania i demonstrowania multimedialnymi.
Kierujący motorowerem ważne jest, aby instruktor podkreślał, że
lub motocyklem powinien prawdopodobieństwo, iż kierujący będzie
rozumieć, że inni musiał ich użyć, zależy w znacznym stopniu
użytkownicy dróg nie od jego nastawienia i zachowania. Jeśli
zawsze zachowują się kierujący wystarczająco wcześnie dostrzeże
rcl
zgodnie z oczekiwaniami. niebezpieczeństwo, będzie mógł odpowiednio
Powinien zdać sobie dostosować swoją prędkość lub zmienić pas.
sprawę z potrzeby jazdy w Instruktor musi być w stanie umiejętnie
sposób, który pozwala zademonstrować techniki skręcania, których
unikać niebezpiecznych to ćwiczenie wymaga.
sytuacji lub przynajmniej Powinien też zdawać sobie sprawę z tego, że
radzić sobie w nich. dla kierującego manewry te początkowo mogą
wydawać się niemożliwe do wykonania.
w.

Instruktor powinien starannie wyjaśnić, czego
wymaga się od kierującego i jak motorower
lub motocykl zareaguje. Początkowo
powinien zademonstrować te techniki przy
mniejszych prędkościach.
Bardzo ważna jest koncentracja wzrokowa
kierującego.
Kierujący powinien zacząć od zbadania
właściwości motoroweru lub motocykla w
ww

zakresie przeciwskrętu. Jadąc po linii prostej z
prędkością około 20 km/h, należy
zdecydowanie i spokojnie nacisnąć
kierownicę do przodu po stronie przeciwnej
do zamierzonego kierunku skrętu.
Nacisk na kierownicę należy wykonać
ramieniem i tułowiem, z nieruchomym
nadgarstkiem i głową ustawioną pionowo
względem drogi.
Kierujący nie powinien zmieniać położenia
przepustnicy ani używać sprzęgła lub


zmieniać biegów. Powinien patrzeć w
kierunku, w którym chce jechać, a nie na

l
przeszkodę, którą ma wyminąć.
Po wykonaniu skrętu kierujący powinien się

v.p
zatrzymać. Manewr należy następnie
powtórzyć, zwiększając siłę nacisku i
zmniejszając związany z tym promień skrętu.
Po nabraniu sprawności i pewności siebie
należy spróbować drugiego przeciwskrętu,
tym razem przez naciśnięcie kierownicy po
stronie przeciwnej niż za pierwszym razem.
Gdy motorower lub motocykl powróci do
pozycji pionowej, kierujący powinien się
zatrzymać. Po nabraniu odpowiedniej
biegłości w wykonywaniu tych dwóch

.go
kolejnych manewrów kierujący powinien
powrócić na linię prostą, wzdłuż której
pierwotnie jechał, i zatrzymać się.
Gdy instruktor będzie pewny, że kierujący
potrafi wykonywać to ćwiczenie, zachowując
przy tym przez cały czas kontrolę nad
motorowerem lub motocyklem, można
spróbować uzyskać efekt przeciwskrętu
poprzez naciskanie podnóżka zamiast
kierownicy.
Należy postępować podobnie jak poprzednio,
tylko zamiast pchnięcia kierownicy po stronie
rcl
przeciwnej do kierunku zamierzonego skrętu
kierowca powinien stopą zdecydowanie
nacisnąć na podnóżek po stronie przeciwnej
do zamierzonego kierunku skrętu.
opanował tę technikę, można spróbować na
zmianę naciskać kierownicę i podnóżek.
Instruktor powinien wyjaśnić, że specyfika
motoroweru lub motocykla wyznaczy
w.

najefektywniejszy sposób nacisku w celu
wykonania przeciwskrętu.
W tym momencie należy zalecić kierującemu
wykonanie pierwszego gwałtownego skrętu w
lewo lub w prawo, zależnie od ustalonego
wcześniej sygnału danego przez instruktora.
Po wykonaniu pierwszego gwałtownego
skrętu kierujący powinien skręcić gwałtownie
ww

w pierwotnym kierunku, po czym powrócić
do jazdy po pierwotnej linii. Gdy instruktor
uzna, że kierujący osiągnął zadowalający
poziom umiejętności, wówczas można
zaplanować układ placu manewrowego tak,
aby jak najlepiej naśladował wymagania, z
którymi kierujący zetknie się podczas
zdawania egzaminu państwowego.
Ćwiczenie można powtarzać, stopniowo
zwiększając prędkość do 50 km/h.


TEMAT 4: Hamowanie. Hamowanie na wzniesieniu i spadku drogi. Ruszanie
motorowerem lub motocyklem na wzniesieniu drogi. Jazda w ruchu
miejskim. Przejeżdżanie przez tory tramwajowe ułożone w jezdni

l
v.p
Wskazówki
metodyczne
Hamowanie. Pogadanka lub
Poznanie faktu, że Zagrożenie w ruchu drogowym najczęściej wykład ilustrowane w
najlepszym związane jest z brakiem wolnej przestrzeni z szczególności
zagwarantowaniem uwagi na to, że na drodze stoi inny pojazd, na planszami,
bezpieczeństwa jest wolna przejściu dla pieszych znajdują się piesi albo z prezentacjami
przestrzeń. zatoki wyjeżdża autobus itp. Te sytuacje multimedialnymi.
zmuszają do hamowania.

.go
Układ hamulcowy i umiejętna jego obsługa
stanowią ważny element bezpieczeństwa
jazdy.

Poznanie hamowania jako Dwa cele hamowania:
działania zmierzającego
do zmniejszenia prędkości 1) zmniejszenie prędkości jazdy.
jazdy lub zatrzymania W czasie hamowania nie należy wciskać
pojazdu. sprzęgła. Motorower lub motocykl
poruszający się na biegu neutralnym lub
wciśniętym sprzęgle posiada gorszą
sterowność. Nie może być zastosowany jeden
rcl
z elementów sterujących prędkością jazdy
(hamowanie silnikiem i dociążenie przedniego
Poznanie zasad koła).
zatrzymywania
motoroweru lub 2) zatrzymanie pojazdu.
motocykla jadącego Należy rozróżnić dwa przypadki:
szybko i jadącego wolno. - motorower lub motocykl jadący szybko
należy zatrzymać, naciskając najpierw
hamulce, zmniejszając prędkość jadącego
w.

motoroweru lub motocykla, a w końcowej
fazie hamowania należy wcisnąć sprzęgło w
celu odłączenia silnika od napędzanego
tylnego koła,
- motorower lub motocykl jadący wolno
należy zatrzymać, wciskając najpierw
sprzęgło, a potem hamulce.
Omówić specyfikę hamowania motorowerem
ww

lub motocyklem z automatyczną skrzynią
biegów.
Poznanie składowych sił Hamowanie na wzniesieniu i spadku drogi. Pogadanka lub
działających na motorower Podczas hamowania na spadku drogi sile wykład ilustrowane w
lub motocykl w czasie hamowania przeciwdziała składowa siły szczególności
hamowania na wzniesieniu ciężkości, która jest skierowana w kierunku planszami,
i spadku drogi. jazdy. prezentacjami
Podczas hamowania na wzniesieniu ta sama multimedialnymi.
składowa siły ciężkości jest skierowana w
kierunku przeciwnym do kierunku jazdy i
wspomaga siłę hamowania.


Poznanie działania Ruszanie motorowerem lub motocyklem na Pogadanka lub
składowej siły ciężkości wzniesieniu drogi. wykład ilustrowane w

l
powodującej staczanie się Ruszanie na wzniesieniu z pomocą hamulca szczególności
motoroweru lub nożnego. planszami,

v.p
motocykla po zwolnieniu - pojazd unieruchomiony za pomocą hamulca prezentacjami
hamulca. zasadniczego, multimedialnymi.
Poznanie konieczności - należy włączyć I bieg,
precyzyjnego - należy lekko zwiększyć obroty silnika i
zrównoważenia składowej rozpocząć zwalnianie sprzęgła do momentu,
siły ciężkości z siłą kiedy silnik zacznie „ciągnąć”,
napędową motoroweru lub - jednocześnie należy zwiększać nieco obroty
motocykla, a następnie silnika, zwalniając hamulec nożny i płynnie
ruszenie pod wzniesienie. puszczając sprzęgło.
Im bardziej strome jest wzniesienie, tym
wyższe obroty silnika potrzebne są do

.go
ruszenia.
Poznania problemów, z Jazda w ruchu miejskim. Pogadanka lub
jakimi kierujący spotka się Jazda w ruchu miejskim wymaga od wykład ilustrowane w
w ruchu miejskim. kierującego: szczególności
Wpajanie płynności jazdy - stosowania zasad i przepisów ruchu planszami,
jako jednej z drogowego, prezentacjami
podstawowych zasad - znacznego skupienia uwagi, multimedialnymi.
bezpieczeństwa w ruchu - szybkich zmian decyzji,
drogowym. - szerokiego kąta obserwacji drogi,
Poznanie potrzeby - zdolności przewidywania poczynań innych
automatyzacji obsługi użytkowników drogi,
urządzeń pojazdu - w przypadku konieczności zatrzymania
rcl
koniecznej w sytuacji motoroweru lub motocykla należy więcej
skupienia uwagi na innych uwagi poświęcić na obserwację sytuacji za niż
ważniejszych w danej przed motorowerem lub motocyklem,
chwili zagadnieniach. - po zatrzymaniu motoroweru lub motocykla
Poznanie potrzeby wynikającym z warunków ruchu – włączyć w
dalekiego patrzenia, co porę I bieg, aby być gotowym do
ułatwia prowadzenie kontynuowania jazdy.
motoroweru lub
w.

motocykla po linii prostej i
poszerza kąt widzenia.
Przejazd przez skrzyżowanie.
Poznanie potrzeby Podczas oczekiwania na wjazd na
elastyczności w skrzyżowanie należy bacznie obserwować
podejmowaniu niektórych ruch na skrzyżowaniu, uwzględniać prędkość
decyzji, np. podczas poruszających się pojazdów
ruszania na skrzyżowaniu. i w porę ustalić moment dogodny do
wjechania na skrzyżowanie, aby wjazd był
ww

bezpieczny i nie powodował zachwiania
płynności ruchu innych pojazdów.
Opuszczenie skrzyżowania powinno być
możliwie szybkie.
Gdy ruch na skrzyżowaniu jest kierowany, a
na wjazd oczekuje wiele pojazdów, należy
być przygotowanym, że w momencie
ruszenia, gdy kierujący jest nastawiony na jak
najszybsze przejechanie przez skrzyżowanie,
nagle będzie musiał zmienić decyzję i
zatrzymać motorower lub motocykl.


Zdobycie wiedzy o Przejeżdżanie przez tory tramwajowe Pogadanka lub
sposobie przejeżdżania ułożone w jezdni. wykład ilustrowane w
przez tory tramwajowe lub Niebezpieczną sytuację dla kierującego szczególności

l
kolejowe, ułożone w motorowerem lub motocyklem stwarzają tory planszami,

v.p
jezdni. tramwajowe ułożone w jezdni. Niewielka prezentacjami
różnica poziomu szyny w stosunku do jezdni, multimedialnymi.
a nawet sama różnica przyczepności opony
motoroweru lub motocykla do jezdni i do
szyny powodują, że podczas przejeżdżania
przez szyny pod małym kątem (stycznie do
szyny) kierujący motorowerem lub
motocyklem jest narażony na uślizg koła,
zachwianie równowagi i upadek. W takiej
sytuacji należy przede wszystkim starać się
najeżdżać na szyny pod kątem zbliżonym do

.go
kąta prostego i dostosować prędkość jazdy do
sytuacji.

TEMAT 5: Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza miastem w dzień i po zmierzchu

Wskazówki
metodyczne
Poznanie bezpośredniego Jazda w ruchu drogowym w obszarze Pogadanka lub wykład
związku między zabudowanym i poza nim. ilustrowane w
współuczestnictwem i Jazda w obszarze zabudowanym, ulicami z szczególności
kulturą ruchu drogowego. kilkoma pasami ruchu. planszami,
Przestrzeganie zasady ruchu prawostronnego. prezentacjami
rcl
multimedialnymi.
Przejazd przez skrzyżowania o ruchu
kierowanym i niekierowanym.
Przejazd przez skrzyżowanie o ruchu
okrężnym.
Zajęcie przed skrzyżowaniem pasa ruchu
Poznanie wyjątkowego właściwego dla zamierzonego kierunku jazdy.
zagrożenia wynikającego z
nieprawidłowego Przejeżdżanie przez przejazdy kolejowe.
w.

wyprzedzania i Skrzyżowanie z torami, szczególnie
przejeżdżania przez kolejowymi, to jedno z
przejazdy kolejowe i najniebezpieczniejszych skrzyżowań.
tramwajowe. Należy zwrócić uwagę, że sygnalizacja,
automatyczne zapory itd. są to elementy, które
mogą zawieść, dlatego też trzeba zwrócić
szczególną uwagę przejeżdżając przez takie
skrzyżowania, a w szczególności za każdym
ww

Poznanie konieczności razem upewnić się, że nie nadjeżdża pojazd
nabycia właściwego szynowy.
doświadczenia
niezbędnego do Jazda poza obszarem zabudowanym.
bezpiecznego poruszania Omijanie jest związane często z
się w ruchu drogowym koniecznością zajęcia części jezdni
poza obszarem przeznaczonej dla przeciwnego kierunku
zabudowanym. jazdy. Należy pamiętać o obowiązku
ustąpienia pierwszeństwa pojazdom
nadjeżdżającym z przeciwka.


Wyprzedzanie należy rozpocząć od oceny
sytuacji. Najpierw trzeba spojrzeć w lusterko,
czy ktoś jadący za kierującym nie rozpoczął

l
już wyprzedzania.

v.p
Jeżeli nie – należy odpowiednio
zasygnalizować zamiar zmiany pasa ruchu i
przejechać o jeden pas w lewo. Jednocześnie
należy przyspieszyć. Dla osiągnięcia lepszego
przyspieszenia i jak największej różnicy
prędkości w stosunku do pojazdu
wyprzedzanego można dokonać zmiany o
jeden bieg w dół. Należy pamiętać o
nieprzekraczaniu dozwolonej prędkości
poruszania się na danym odcinku drogi.
Znajdując się na lewym pasie, jeszcze raz

.go
należy upewnić się co do sytuacji drogowej,
szczególnie przed pojazdem wyprzedzanym.
Lewym pasem należy jechać tak długo, aż
osiągnięty zostanie dostatecznie duży dystans
od pojazdu wyprzedzanego, tak aby można
było zjechać na prawy pas bez ryzyka
zajechania drogi.
Po spełnieniu tego warunku należy
łagodnie zjechać na prawy pas.

Wyprzedzanie powinno trwać jak najkrócej.
rcl
Zdobycie umiejętności Jazda w ruchu drogowym w obszarze Pogadanka
prowadzenia motoroweru zabudowanym i poza nim po zmierzchu. ilustrowana w
lub motocykla po Jazda z użyciem świateł mijania i świateł szczególności
zmierzchu. drogowych motoroweru lub motocykla oraz planszami,
Nabranie umiejętności zwrócenie uwagi na warunki, w jakich świateł prezentacjami
operowania światłami. tych można i trzeba używać. Zagadnieniem, multimedialnymi.
Poznanie zagrożenia na które warto zwrócić uwagę podczas jazdy z
wynikającego z użyciem świateł mijania, jest umiejętność
chwilowego olśnienia niepatrzenia w światła nadjeżdżającego
w.

przez światła pojazdu, pojazdu. Wzrok skierować należy na prawe
nadjeżdżającego z pobocze. Jest to strefa najsłabiej oświetlona, a
przeciwka. tam właśnie może znajdować się pieszy lub
Zdobycie umiejętności rowerzysta.
unikania olśnienia, Pobocze w strefie mijania powinno się
poprzez niepatrzenie w wcześniej bacznie obserwować,
światła pojazdu wykorzystując poświatę świateł mijania
nadjeżdżającego z pojazdu nadjeżdżającego z przeciwka.
ww

przeciwka, a obserwację W trakcie mijania następuje bardzo silne
prawego pobocza jako ograniczenie widoczności i pewien odcinek
miejsca, gdzie może drogi pokonywany jest z wykorzystaniem
znajdować się zapamiętanej sytuacji sprzed kilku sekund.
nieoświetlony użytkownik
drogi.


TEMAT 6: Jazda w terenie. Jazda drogą z koleinami. Przejeżdżanie przez kopny piach.
Przejeżdżanie przez muldy. Jazda w terenie błotnistym

l
v.p
Wskazówki
metodyczne
Poznanie roli, jaką spełnia Jazda w terenie. Pogadanka
jazda w terenie. Przez jazdę w terenie należy rozumieć jazdę ilustrowana w
po drogach gruntowych, leśnych duktach i szczególności
bezdrożach. planszami,
Jazda w terenie jest najlepszym testem prezentacjami
umiejętności technicznych prowadzenia multimedialnymi.
motoroweru lub motocykla.

.go
Zdobycie wiedzy o Jazda drogą z koleinami. Pogadanka
prowadzeniu motoroweru Zarówno na drogach gruntowych, jak i leśnych ilustrowana w
lub motocykla w pozycji duktach najczęściej kierujący napotyka na szczególności
stojącej jako ułatwiającej wyjeżdżone koleiny. planszami,
utrzymanie równowagi. Jazda motorowerem lub motocyklem takimi prezentacjami
drogami jest znacznie bezpieczniejsza niż multimedialnymi.
jazda w ruchu drogowym, ale wymaga od
kierującego specyficznych umiejętności.

Zdobycie wiedzy o Jazda w koleinie wymaga od kierującego
utrzymywaniu równowagi umiejętności utrzymania równowagi w
poprzez balans ciałem, bez sytuacji, gdy tor jazdy jest narzucony przez
rcl
zmiany toru jazdy. koleinę. Kierujący unosi się, stając na
podnóżkach, i balansując ciałem utrzymuje
równowagę. Balansowanie ciałem polega na
przesuwaniu środka ciężkości bez zmiany toru
jazdy. Jest to odwrotna sytuacja do normalnej
jazdy, gdy równowagę utrzymuje się
kierownicą, poprzez zmianę toru jazdy.

Zdobycie wiedzy o
w.

sposobie wyjechania z Jazda w koleinie jest trudna. Aby wyjechać z
koleiny. koleiny, należy znaleźć jak najpłytsze miejsce
koleiny.

Lepszą metodą jest jazda obok koleiny lub
między koleinami. Tu jednak należy się liczyć
z możliwością natrafienia na wystające
kamienie, korzenie drzew lub inne
ww

nierówności.

Generalnie wszystkie sytuacje grożące
zachwianiem równowagi należy pokonywać,
stojąc na podnóżkach.
Zdobycie wiadomości o Przejeżdżanie przez kopny piach. Pogadanka
stosowaniu odpowiednich Odcinki piaszczystej drogi należy pokonywać ilustrowana w
technik jazdy w celu na dość wysokich obrotach niskiego biegu szczególności
odciążania motoroweru (np. II). Należy stanąć na podnóżkach, planszami,
lub motocykla podczas ściskając kolanami zbiornik paliwa, starać się prezentacjami
jazdy w kopnym piachu. jechać prosto bez niepotrzebnych skrętów. multimedialnymi.


Dodatkowo, uginając nogi w kolanach, należy
„huśtać się”, powodując chwilowe odciążenie
motoroweru lub motocykla, który w tym

l
czasie wyjedzie na powierzchnię piaszczystej
drogi.

v.p
Drugą czynnością wspomagającą przejazd
przez kopny piach jest operowanie gazem. Tu
również należy stosować technikę polegającą
na naprzemiennym otwieraniu na maksimum i
przymykaniu przepustnicy. Otwarcie
przepustnicy powoduje odciążenie przedniego
koła, ale za to zakopywanie się koła
napędowego. Przymknięcie przepustnicy
spowoduje dociążenie koła przedniego, ale
odciąży koło tylne.

pokonywania muld.

Zdobycie wiedzy o
metodzie pozwalającej
osiągnąć długi okres
przyspieszania przy
.go
Zdobycie wiedzy o taktyce Przejeżdżanie przez muldy.
Poprzeczne pofałdowania drogi to często
spotykana sytuacja podczas jazdy w terenie.
Jeżeli muldy są łagodne, w odstępach dwu-,
trzymetrowych, należy przejeżdżać je, stosując
standardową technikę jazdy z niewielką
prędkością. Jeżeli natomiast występują gęsto
małym wzroście prędkości układające się nierówności i nie można
jazdy. przejechać przez nie bez przeskakiwania, to
Pogadanka
ilustrowana w
szczególności
planszami,
prezentacjami
multimedialnymi.

należy włączyć wysoki bieg (za wysoki jak na
rcl
Zdobycie wiedzy o prędkość, z jaką pokonuje się muldy), np. III
sposobie chwilowego lub IV, „odkręcić” przepustnicę i stojąc na
odciążania motoroweru podnóżkach, pokonywać muldy. Wysoki bieg
lub motocykla przez potrzebny jest po to, aby motorower lub
zmniejszenie siły ciała motocykl mógł przyspieszać, odciążając
kierującego w wyniku przednie koło, ale jednocześnie, z powodu
uginania nóg w kolanach. małej mocy, jaką w tej sytuacji dysponuje, nie
mógł zbyt szybko nabrać prędkości (silnik
pracuje w zakresie niskich obrotów).
w.

Należy stać na podnóżkach, aby ulżyć pracy
amortyzatorów, zmniejszając masę
bezwładności ciała poprzez jej amortyzację
przez uginanie nóg w kolanach.
Poznanie roli, jaką Jazda w terenie błotnistym. Wykład ilustrowany
odgrywa balansowanie Należy jechać na niskim biegu, stojąc na w szczególności
ciałem dla utrzymania podnóżkach i balansując ciałem i kierownicą. planszami,
równowagi w sytuacji prezentacjami
ww

ślizgającego się multimedialnymi.
motoroweru lub
motocykla.

TEMAT 7: Zwiększenie przyczepności przedniego koła. Pokonywanie łuków i zakrętów.
Jazda w górach

Wskazówki
metodyczne
Poznanie możliwości Zwiększenie przyczepności przedniego Pogadanka


dociążenia przedniego koła. ilustrowana w
koła motoroweru lub Dojeżdżając do zakrętu, na moment przed szczególności

l
motocykla przez pierwszym ruchem kierownicą należy planszami,
zamknięcie gazu w zamknąć gaz. Przyczyni się to do dociążenia prezentacjami

v.p
momencie rozpoczynania przedniego koła motoroweru lub motocykla, multimedialnymi.
skrętu, co znacznie które w ten sposób lepiej rozpocznie
poprawia bezpieczeństwo wprowadzenie motoroweru lub motocykla w
jazdy. zakręt.
Dodać gazu, bez obaw popełnienia błędu,
można w momencie, kiedy kierownica
motoroweru lub motocykla zacznie się
„prostować” (ustawiać do jazdy na wprost).
Zdobycie wiedzy o Pokonywanie łuków i zakrętów. Wykład uzupełniony
optymalnym torze jazdy Tory przejazdu przez zakręty. pokazem filmu
przy pokonywaniu łuków Poprawny tor jazdy jest podstawowym obrazującego

.go
i zakrętów. gwarantem bezpiecznej jazdy. pokonywanie łuków
- Zakręt w lewo – należy rozpoczynać od i zakrętów.
Poznanie związku prawej krawędzi jezdni.
pomiędzy prawidłowo W połowie zakrętu (tzw. szczycie) należy
wybranym torem jazdy a zbliżyć się do osi jezdni, a na wyjściu z
poprawą bezpieczeństwa zakrętu należy ponownie wrócić do prawej
ruchu drogowego. krawędzi jezdni (zmniejsza się w ten sposób
działanie sił bocznych).
- Zakręt w prawo – należy rozpocząć od osi
Poznanie zagrożenia jezdni. W szczycie zakrętu należy zbliżyć się
wynikającego z do prawej krawędzi jezdni, a wychodząc z
przejechania w zakręcie zakrętu, należy wrócić do osi jezdni.
rcl
na lewą stronę jezdni. Należy pamiętać o kategorycznym zakazie
przekraczania osi jezdni. Zmiany toru jazdy
należy dokonywać na swojej połowie jezdni
lub w ramach namalowanego pasa ruchu.

Zakręty następujące bezpośrednio po sobie.
Jeżeli np. po prawym zakręcie następuje
zakręt lewy, to wychodząc z prawego
w.

zakrętu, nie należy wracać do osi jezdni, bo
nie odpowiada to prawidłowemu wejściu w
zakręt lewy. Tak więc wychodząc z prawego
zakrętu, należy pozostać przy prawej
krawędzi, bo z tej pozycji będzie się
rozpoczynać skręt w lewo.
Nieco innego toru jazdy wymaga zakręt
stanowiący zwrot o 180o.
Zakręt taki należy rozpocząć jak w
ww

przykładach powyżej. Zbliżenie się do osi −
przy zakręcie lewym lub do prawej strony
jezdni − przy zakręcie prawym należy
wykonać z opóźnieniem – po przejechaniu
2/3 łuku. Gdy widać koniec zakrętu, należy
rozluźnić skręt.
Zakręt zacieśniający. Podobnym torem jazdy
należy pokonywać zakręt zacieśniający.
Pierwszą, łagodną część zakrętu należy
traktować jak przedłużony odcinek prostej,
Poznanie faktu, że na której należy „ustawić” motorower lub


prędkość (nadmierna) jest motocykl do drugiej, ostrzejszej części
najczęstszą przyczyną zakrętu.
wypadku w zakręcie. Podobnie jak przy pokonywaniu zakrętu

l
stanowiącego zwrot należy opóźnić zbliżenie

v.p
się do osi jezdni − przy zakręcie lewym lub
do prawej strony jezdni − przy zakręcie
prawym. Gdy widać koniec zakrętu, należy
rozluźnić skręt.
Zakręt rozluźniający
Poznanie czynników W zakręcie rozluźniającym po przejechaniu
limitujących bezpieczną ostrzejszej części zakrętu należy opóźnić
prędkość do pokonania rozluźnienie.
danego zakrętu.
Dobór prędkości przed wejściem w zakręt.
Prędkość jadącego motoroweru lub

.go
motocykla należy dobierać z uwzględnieniem
wielu czynników limitujących dopuszczalną,
bezpieczną prędkość. Oto kilka z nich:
Kierowca – jego wiedza, umiejętności,
doświadczenie, zdolności psychofizyczne.
Stan techniczny motoroweru lub motocykla –
amortyzatory, układ hamulcowy, ogumienie.
Warunki naturalne – droga (nawierzchnia –
rodzaj i stan), rodzaj zakrętu (ostry lub
łagodny), warunki atmosferyczne (sucho,
mokro, śnieg, lód), widoczność, nasilenie
ruchu.
rcl
Kalkulacja prędkości na zakręcie powinna
być taka, aby motorower lub motocykl na
wyjściu z zakrętu mógł zwiększać prędkość.
Poznanie zwiększonego Jazda w górach. Wykład uzupełniony
zagrożenia Górskie drogi wymagają szczególnej pokazem filmu
spowodowanego brakiem umiejętności oceny i dostosowania prędkości obrazującym różne
widoczności z powodu do warunków jazdy. Warunki te stwarzają w sytuacje, z jakimi
dużej liczby zakrętów, szczególności zakręty, wzniesienia i spadki, można się spotkać
szczytów zwężenia drogi, mosty. Kierujący musi podczas jazdy w
w.

i innych przeszkód posiadać właściwe umiejętności zarówno w górach.
terenowych. sferze odpowiedniego toru jazdy, jak i
efektywności jazdy poprzez właściwy dobór
przełożenia skrzyni biegów. Należy położyć
szczególny nacisk na opis warunków
hamowania na wzniesieniu i na spadku drogi.

TEMAT 8: Zachowanie się na drogach ekspresowych, włączanie się do ruchu (pas
ww

rozbiegowy), wyprzedzanie, opuszczanie drogi ekspresowej (pas do zjazdu)

Wskazówki
metodyczne
Poznanie znaczenia Zachowanie się na drogach ekspresowych. Pogadanka
wyobraźni oraz zdolności Drogami ekspresowymi są drogi przeznaczone ilustrowana w
przewidywania jako wyłącznie dla pojazdów samochodowych. szczególności
czynników Poruszając się taką drogą, należy zdawać sobie planszami,
wspomagających sprawę, że prędkość zobowiązuje do bardzo prezentacjami
bezpieczeństwo jazdy – w skoncentrowanej uwagi, do bacznego multimedialnymi.
szczególności płynności i obserwowania drogi przed i za pojazdem.


bezkolizyjności jazdy. Patrzeć trzeba znacznie dalej niż na zwykłej
drodze i znacznie wcześniej umieć sobie
uzmysłowić sytuację, jaka nastąpi za chwilę.

l
Zdolność przewidywania jest jednym z

v.p
podstawowych warunków bezpieczeństwa w
ruchu drogowym.
Ze względu na monotonię jazdy powodującą
utratę kontroli nad prędkością należy zwrócić
szczególną uwagę na kontrolę prędkości na
prędkościomierzu.
Zdobycie wiadomości o Włączanie się do ruchu (pas rozbiegowy). Pogadanka
włączaniu się do ruchu z Pojazdy włączające się do ruchu mają ilustrowana w
wykorzystaniem pasa obowiązek ustąpić pierwszeństwa pojazdom szczególności
rozbiegowego. znajdującym się w ruchu. Pojęcie planszami,
Poznanie czynnika pierwszeństwa należy tu rozumieć jako prezentacjami

.go
dynamiki jazdy jako niezakłócanie płynności jazdy. Zatrzymanie multimedialnymi.
współdecydującego o się na pasie rozbiegowym kończy się
płynności ruchu i zazwyczaj długim oczekiwaniem na przerwę w
bezpieczeństwie. ciągu dość szybko poruszających się
pojazdów. Dopasowanie prędkości jazdy na
pasie rozbiegowym do prędkości jazdy
pojazdów poruszających się po drodze
ekspresowej pozwoli na wykorzystanie niezbyt
dużej luki (obserwacja drogi w lusterkach)
pomiędzy jadącymi pojazdami i płynne
włączenie się do ruchu.
Poznanie nadrzędnej roli Wyprzedzanie. Wykład ilustrowany
rcl
zdolności przewidywania Wyprzedzanie jest jednym z w szczególności
podczas manewru najniebezpieczniejszych manewrów w ruchu planszami,
wyprzedzania, drogowym. Decydujące znaczenie ma prezentacjami
szczególnie przy dużych zdolność przewidywania. Należy przewidzieć, multimedialnymi.
prędkościach. jaki będzie układ pojazdów na drodze za jakiś
Poznanie sposobów oceny czas. Trzeba ocenić prędkość poruszających
prędkości poruszających się pojazdów. Na drodze ekspresowej pojazdy
się pojazdów, z przeciwka jadą inną jezdnią. Kierujący
w.

perfekcyjnego operowania porusza się z większą prędkością, do której
zmianą biegów, musi dostosować swoje przewidywanie. Musi
obserwacji i patrzeć dalej do przodu i dalej do tyłu.
przewidywania. Wyprzedzanie należy rozpocząć od oceny
już wyprzedzania.
ww

należy przyspieszyć. Dla osiągnięcia lepszego
przyspieszenia i jak największej różnicy
prędkości w stosunku do pojazdu



l

v.p
zajechania drogi.
Poznanie zagrożenia Opuszczanie drogi ekspresowej (pas do Wykład ilustrowany
wywołanego zbyt zjazdu). w szczególności
wczesnym, Manewr opuszczenia drogi, dzięki pasom planszami,
niesygnalizowanym, specjalnie do tego przeznaczonym, jest prezentacjami
hamowaniem na pasie manewrem stosunkowo prostym. Pojawia się multimedialnymi.
przeznaczonym do jazdy natomiast problem wyboru odpowiedniego

.go
na wprost. zjazdu.
Przyswojenie zasady, że Zbliżając się do miejsca, w którym kierujący
najpierw sygnalizuje się zamierza opuścić drogę ekspresową, należy
zamiar opuszczenia drogi, odpowiednio sygnalizować zamiar zmiany
przygotowując innych pasa ruchu, a następnie zjechać na
użytkowników drogi do przeznaczony do zjazdu pas. Należy starać się
ewentualnego zwolnienia opuścić zajmowany pas ruchu bez zmiany
tempa jazdy, a dopiero prędkości (bez hamowania). Hamowanie,
potem hamuje − najlepiej redukcję biegów itp. należy zacząć dopiero po
na pasie przeznaczonym znalezieniu się na pasie przeznaczonym do
do zjazdu, po opuszczeniu zjazdu.
pasów przeznaczonych do Długotrwała jazda po drodze ekspresowej czy
rcl
jazdy na wprost. autostradzie działa nużąco na kierującego i
prowadzi do obniżenia czasu reakcji. Dlatego
wyhamowanie na pasie przeznaczonym do
jazdy na wprost kończy się często zderzeniem,
poprzez najechanie z tyłu przez kierującego,
który nie zauważył w porę hamującego
pojazdu i zapomniał, że droga hamowania
przy dużej prędkości wydłuża się
nieproporcjonalnie do prędkości.
w.

TEMAT 9: Holowanie motoroweru lub motocykla. Jazda z przyczepą. Jazda
motocyklem z bocznym wózkiem

Wskazówki
metodyczne
Poznanie zagrożeń Holowanie motoroweru lub motocykla. Wykład ilustrowany
wynikających z jazdy Holowanie motoroweru lub motocykla jest w szczególności
ww

motorowerem lub czynnością niebezpieczną. Jeżeli motorower planszami,
motocyklem na holu. lub motocykl jest holowany przez pojazd, prezentacjami
główne ryzyko ponosi kierujący holowanym multimedialnymi.
motorowerem lub motocyklem. Pomocą może być
Kierujący holowanym motorowerem lub tablica, na której
motocyklem narażony jest między innymi na instruktor wykona
skutki szarpnięć wywołane przez pojazd stosowne rysunki.
holujący. Kierujący holowanym motorowerem
lub motocyklem w każdej chwili powinien
mieć możliwość zwolnienia holu, jednakże
puszczenie holu wydłuża czas jazdy i może


stwarzać zagrożenie bezpieczeństwa ruchu
drogowego. Kierującego motorowerem lub
motocyklem powinien holować kierowca z

l
dużym doświadczeniem i umiejętnościami.
Podobne problemy występują, gdy motorower

v.p
lub motocykl jest holowany przez drugi
motorower lub motocykl. W tym przypadku
sytuacja jest trudniejsza i bardziej
niebezpieczna, szczególnie przy skrętach, bo
nawet drobne szarpnięcia powodują zachwianie
równowagi obu pojazdów i potrzebne jest
doświadczenie i właściwe współdziałanie obu
kierujących.
Poznanie problemów Jazda z przyczepą. Pogadanka
i kłopotów, jakie Przepisy ruchu drogowego zezwalają na ilustrowana w

.go
wynikają z ciągnięcia ciągnięcie motocyklem przyczepy szczególności
przyczepy motocyklem. nieprzekraczającej wagi motocykla lub 100 kg. planszami,
Omówienie zasad i sposobu bezpiecznego prezentacjami
poruszania się pojazdem z przyczepą. multimedialnymi.
Poznanie potrzeby Jazda motocyklem z bocznym wózkiem. Wykład ilustrowany
stosowania odmiennej Jazda motocyklem z bocznym wózkiem w szczególności
techniki jazdy wymaga nieco odmiennej techniki jazdy. planszami,
motocyklem z bocznym Przede wszystkim przy ruszaniu i hamowaniu prezentacjami
wózkiem. odczuwa się charakterystyczne ściąganie, przy multimedialnymi.
ruszaniu − w lewo, przy hamowaniu − w
prawo, chyba że motocykl posiada napęd i
hamulec na kole przyczepy. Inną
rcl
niedogodnością jest usztywnienie w
płaszczyźnie pionowej motocykla, co
powoduje, że kierowca wychyla się w zakręcie
w celu choćby częściowego zrekompensowania
działania sił odśrodkowych.

TEMAT 10: Jazda w trudnych warunkach atmosferycznych (ulewa, śnieżyca, mgła).
Poślizg – przyczyny, sposoby zapobiegania. Podsumowanie materiału
w.

Wskazówki
metodyczne
Poznanie zagrożeń w Jazda w trudnych warunkach Wykład ilustrowany
czasie jazdy atmosferycznych. w szczególności
wynikających z Deszcz. W początkowej fazie, zmieszany z planszami,
niesprzyjających tłustym brudem, tworzy na jezdni cienką prezentacjami
warunków niewidoczną warstwę śliskiej mazi. W multimedialnymi.
atmosferycznych. połączeniu z często występującymi koleinami
ww

Uświadomienie faktu, że stwarza to niebezpieczeństwo wytrącenia
skutecznym sposobem motoroweru lub motocykla z prostoliniowego
przeciwdziałania jest toru jazdy. Podczas obfitych opadów powstaje
ograniczenie prędkości zjawisko filmu wodnego powodującego utratę
jazdy. sterowności.
Mgła. Jest jedną z najniebezpieczniejszych
sytuacji, jakie mogą wystąpić na drodze.
Zasadą jest bardzo wolna jazda, a pomocą są
białe linie wyznaczające pasy ruchu.
Śnieg. Jazda po śniegu na dobrych zimowych
oponach nie nastręcza specjalnych trudności, a


co najważniejsze nie stanowi elementu
zaskoczenia. Gorzej jest, gdy śnieg posypany
solą zaczyna się topić. Wówczas nawierzchnia

l
staje się niejednolita. Są miejsca, gdzie jest ona
mokra, a za chwilę jest pokryta lodem.

v.p
Najważniejsze jest zachowanie bezpiecznej
prędkości jazdy.
Poznanie, czym jest Poślizg – przyczyny, sposób zapobiegania. Wykład ilustrowany
poślizg i jakie czynniki go Poślizgiem określa się sytuację, w której koła w szczególności
wywołują. przemieszczającego się motoroweru lub planszami,
motocykla ślizgają się po podłożu. prezentacjami
Jedną z typowych przyczyn poślizgu jest multimedialnymi.
nadmierna prędkość w zakręcie. Jeżeli siła
odśrodkowa przekroczy siłę przyczepności kół,
następuje poślizg. Jeżeli poślizgnęło się tylne
Poznanie sposobu koło motoroweru lub motocykla, należy
uniknięcia upadku w
sytuacji uślizgu tylnego
koła motoroweru lub
motocykla.

.go
próbować ustawić przednie koło w kierunku
przemieszczania się motoroweru lub
motocykla. Tak ustawione koło spowoduje
zniwelowanie siły, która spowodowała poślizg,
a odpowiedni balans ciałem może uchronić
przed upadkiem.
Sytuacja, w której poślizgowi w zakręcie
uległo przednie koło, zazwyczaj kończy się
Uświadomienie faktu, że upadkiem.
często przyczyną poślizgu Częstą przyczyną poślizgu jest także zbyt
jest zbyt silne naciskanie gwałtowne hamowanie powodujące najczęściej
rcl
dźwigni hamulca. zablokowanie koła tylnego. W takiej sytuacji
należy puścić hamulec i ponowić hamowanie
delikatniej.
Utrwalenie nabytych Podsumowanie materiału – ćwiczenia. Repetytorium.
wiadomości. Tematy ustala
instruktor.

2.4. Nauka jazdy
2.4.1. Podział materiału
w.

Lp. Temat nauczania
Przygotowanie do jazdy.
1 Uruchomienie silnika.
Ruszanie i zatrzymanie.
2 Skręcanie w lewo i w prawo.
Zmiana biegów w górę i w dół.
3 Ósemka. Jazda slalomem. Jazda po okręgu. Ominięcie przeszkody na
pasie ruchu.
ww

Hamowanie. Hamowanie na wzniesieniu i spadku drogi.
Ruszanie motorowerem lub motocyklem na wzniesieniu.
4 Jazda w ruchu miejskim.
Przejeżdżanie przez tory tramwajowe ułożone w jezdni.
5 Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza miastem w dzień i po
zmierzchu.
Jazda w terenie.
Jazda drogą z koleinami.
6 Przejeżdżanie przez kopny piach.
Przejeżdżanie przez muldy.
Jazda w terenie błotnistym.


7 Zwiększenie przyczepności przedniego koła.
Pokonywanie łuków i zakrętów.
Zachowanie się na drogach ekspresowych.

l
Włączanie się do ruchu (pas rozbiegowy).

v.p
8 Wyprzedzanie.
Opuszczenie drogi ekspresowej (pas do zjazdu).
9 Powtórzenia wybranych tematów.


TEMAT 1: Przygotowanie do jazdy. Uruchamianie silnika. Ruszanie i zatrzymanie

Wskazówki
metodyczne
Zdobycie umiejętności Przygotowanie do jazdy. Zajęcia są prowadzone

.go
przygotowania się Ubiór kierowcy: odpowiednie ubranie, na placu
kierowcy do jazdy buty, rękawice, kask ochronny, okulary. manewrowym z
motorowerem lub Ustawienie kierownicy – dopasowanie do użyciem motoroweru
motocyklem. wzrostu kierowcy. lub motocykla.
Ustawienie dźwigni hamulca koła Zalecaną metodą
Zdobycie umiejętności przedniego i sprzęgła w płaszczyźnie szkoleniową jest
związanych z stanowiącej przedłużenia rąk kierowcy. instruktaż połączony z
przystosowaniem Ustawienie lusterka w odpowiedni sposób, demonstracją.
motoroweru lub tak aby do obserwacji drogi za Osoba szkolona
motocykla do motorowerem lub motocyklem przy jeździe powtarza wszystkie
indywidualnych cech i na wprost wystarczyło skierować wzrok na elementy omówione i
wymagań użytkownika. lusterko, bez odchylania głowy. zademonstrowane
rcl
Ustawienie podnóżków na równym przez instruktora.
Przyswojenie reguł poziomie.
prawidłowej pozycji
zapewniającej możliwość
obsługi urządzeń w
zasięgu rąk i nóg
kierowcy.
w.

Opanowanie sposobów
ergonomicznej i pewnej
obsługi urządzeń
motoroweru lub
motocykla.
Zdobycie umiejętności Uruchomienie silnika. Zajęcia są prowadzone
wykonania czynności Należy włączyć zapłon i starterem na placu
związanych z mechanicznym (lub elektrycznym) manewrowym z
ww

uruchomieniem silnika uruchomić silnik. użyciem motoroweru
motoroweru lub lub motocykla.
motocykla. Zalecaną metodą
Poznanie konieczności szkoleniową jest
odpowiedniego użycia instruktaż połączony z
sprzęgła w przypadku demonstracją.
zimnego silnika. Osoba szkolona
powtarza wszystkie
elementy omówione i
zademonstrowane
przez instruktora.


Przyswojenie czynności i Ruszanie: Zajęcia są prowadzone
umiejętności związanych Przygotowanie do ruszenia: ręka na placu
z ruszaniem. przygotowana do wciśnięcia sprzęgła, manewrowym z

l
Wyrobienie nawyku noga przygotowana do włączenia I biegu. użyciem motoroweru

v.p
związanego z ruszeniem Należy spojrzeć w lusterko i obejrzeć się za lub motocykla.
motorowerem lub siebie, sprawdzając, czy można włączyć się Zalecaną metodą
motocyklem, a w do ruchu. Jeśli droga jest wolna – należy szkoleniową jest
szczególności: zasygnalizować zamiar włączenia się do instruktaż połączony z
- przyjęcie prawidłowej ruchu, po czym wcisnąć sprzęgło, włączyć demonstracją.
pozycji, I bieg i kontrolując sytuację z tyłu pojazdu Osoba szkolona
- sprawdzenie możliwości w lusterku, zwiększyć obroty silnika i powtarza wszystkie
włączenia się do ruchu, łagodnie z wyczuciem puścić sprzęgło. elementy omówione i
- zasygnalizowanie Utrzymanie kierunku jazdy na wprost zademonstrowane
zamiaru włączenia się do (jazda wzdłuż linii imitującej krawężnik przez instruktora.
ruchu, jezdni).

.go
- ruszenie i włączenie się Przedstawić specyfikę ruszania
do ruchu. motorowerem lub motocyklem z
Przyswojenie czynności i automatyczną skrzynią biegów.
umiejętności związanych
z zatrzymaniem. Zatrzymanie:
Wyrobienie nawyku - Należy spojrzeć w lusterko. Odpowiednio
związanego z zasygnalizować zamiar wykonania
zatrzymaniem manewru. Zjechać jak najbliżej prawej
motoroweru lub krawędzi jezdni, następnie wcisnąć
motocykla, a w sprzęgło i jednocześnie hamować
szczególności: obydwoma hamulcami. Jeżeli zakończono
- sprawdzenie, czy jazdę, należy wyłączyć zapłon i zsiąść z
rcl
istnieją warunki do motoroweru lub motocykla, a następnie
zatrzymania, ustawić go w miejscu, w którym nie będzie
- zasygnalizowanie tamował ruchu pojazdów i pieszych, na
zamiaru zatrzymania podstawce centralnej lub bocznej.
przed uruchomieniem
hamulców motoroweru
lub motocykla,
- zatrzymanie
motoroweru lub
w.

motocykla.

TEMAT 2: Skręcanie w lewo i w prawo. Zmiana biegów w górę i w dół

Wskazówki
metodyczne
Ćwiczenie umiejętności Skręcanie w lewo i w prawo. Naukę jazdy prowadzi
uruchamiania motoroweru Należy uruchomić motorower lub się na placu
ww

lub motocykla motocykl, włączyć I bieg i ruszyć. Jazda manewrowym.
i ruszania. odbywa się na I biegu według wskazówek Wskazane jest
Nabieranie umiejętności instruktora. wyznaczenie
utrzymywania równowagi Podczas pierwszych jazd motorowerem lub odpowiednich linii
i jazdy prostoliniowej. motocyklem należy opanować trzy wyznaczających tor
Nabieranie umiejętności i elementy: jazdy.
nawyku sygnalizowania - utrzymanie równowagi i kierunku jazdy, Sugerowaną metodą
zamiaru zmiany kierunku - sygnalizowanie kierunku jazdy, jest pokaz.
jazdy. - opanowanie jazdy na pierwszym biegu. Osoba szkolona
Zamiar skrętu, po upewnieniu się, że droga powtarza wszystkie
jest wolna, należy odpowiednio elementy omówione i


zasygnalizować. zademonstrowane
przez instruktora.

l
Poznanie sposobu Zmiana biegu z I na II. Zajęcia są prowadzone

v.p
zmiany biegów. Ruszenie − zwiększenie obrotów silnika na placu
Opanowanie (prędkości jazdy motoroweru lub manewrowym lub
współdziałania pracy rąk motocykla) na I biegu. ulicach o małym
i nóg podczas zmiany Przygotowanie do zmiany biegu: ręka natężeniu ruchu.
biegów. przygotowana do wciśnięcia sprzęgła, Wskazaną metodą jest
Nabieranie nawyku noga przygotowana do włączenia instruktaż.
przygotowania do wyższego biegu.
zmiany biegu. Zmiana biegu:
Nabieranie nawyku i Zamknięcie „gazu” z jednoczesnym
automatyzacji czynności wciśnięciem sprzęgła.
związanych ze zmianą Przełożenie dźwigni zmiany biegów z I na

.go
biegów. II (lewa noga oparta śródstopiem na
podnóżku, zmiany biegu dokonuje się
przednią częścią stopy, bez odrywania
stopy od podnóżka).
Płynne puszczenie sprzęgła z
jednoczesnym zwiększeniem obrotów.
Zatrzymanie (należy wcisnąć sprzęgło i
hamować oboma hamulcami).
Przedstawić specyfikę jazdy motorowerem
biegów.
Utrwalenie wiadomości i Zmiana biegów w górę. Zajęcia prowadzone na
rcl
umiejętności zdobytych Osiągnięcie odpowiedniej prędkości. placu manewrowym
przy nauce zmiany biegu Przygotowanie do zmiany biegu: lub ulicach o małym
z I na II oraz zdobywanie - palce lewej nogi pod dźwignią zmiany natężeniu ruchu.
umiejętności zmiany biegów. Wskazaną metodą jest
biegów na wyższe. Zmiana biegu: instruktaż.
- zamknięcie „gazu” i jednoczesne
wciśnięcie sprzęgła,
- przełożenie dźwigni zmiany biegów w
w.

górę,
- puszczenie sprzęgła z jednoczesnym
dodaniem „gazu”.
Pozycja zasadnicza.
biegów.
Nabieranie umiejętności Zmiana biegów w dół. Zajęcia prowadzone na
oceny warunków, które Doprowadzenie do zmniejszenia prędkości placu manewrowym
ww

wymuszają zmianę biegu (zamknięcie „gazu” lub hamowanie). lub ulicach o małym
z wyższego na niższy Przygotowanie do zmiany biegu: natężeniu ruchu.
(np. konieczność - palce lewej nogi pod dźwignią zmiany Wskazaną metodą jest
znacznego zmniejszenia biegów, instruktaż.
prędkości jazdy). - zamknięcie „gazu” i jednoczesne
Nabieranie umiejętności wciśnięcie sprzęgła,
wybrania odpowiedniego - przełożenie dźwigni zmiany biegów w
momentu redukcji. dół,
Ćwiczenie manualnych - płynne puszczenie sprzęgła –
czynności związanych z dohamowanie silnikiem.
redukcją biegów, w Opisany sposób zmiany biegów w dół


szczególności płynnego dotyczy sytuacji, w której chodzi o
puszczenia sprzęgła po wytracenie prędkości, np. przed
włączeniu niższego biegu skrzyżowaniem.

l
bez wyrównania obrotów. Przedstawić specyfikę jazdy motorowerem
Nabieranie umiejętności lub motocyklem z automatyczną skrzynią

v.p
wyrównywania obrotów biegów.
silnika przy redukcji
biegów.

TEMAT 3: Ósemka. Jazda slalomem. Jazda po okręgu. Ominięcie przeszkody na pasie
ruchu

Wskazówki
metodyczne
Poznanie możliwości Ósemka. Zajęcia są prowadzone

.go
skrętu motoroweru lub Jazda torem w kształcie ósemki. na placu
motocykla w prawo i w manewrowym.
lewo. Wariant A: przejazd symetryczny. Wskazaną metodą jest
Zdobycie umiejętności Tor jazdy powinien być taki, żeby instruktaż z
oceny niezbędnej motorower lub motocykl przejeżdżając koło demonstracją.
przestrzeni do wykonania słupka, był ustawiony prostopadle do Osoba szkolona
manewru zawracania przy prostej łączącej dwa słupki. powtarza wszystkie
bliskim maksymalnemu elementy omówione i
skręceniu kierownicy. Wariant B: przejazd niesymetryczny. zademonstrowane
Wyrabianie nawyku Tor jazdy powinien być taki, aby przez instruktora.
wykonywania czynności z motorower lub motocykl po nawrocie
odpowiednim znalazł się obok słupka i był ustawiony
rcl
wyprzedzeniem. równolegle do prostej łączącej oba słupki.
Ćwiczenie wykonywania
skrętów w lewo i w
prawo.
Nabywanie umiejętności Jazda slalomem. Zajęcia prowadzone na
prawidłowego i szybkiego Przejazd slalomu z nawrotem, z placu manewrowym
wykonywania skrętów w wykorzystaniem uprzednio zdobytych dla slalomu wolnego i
lewo i w prawo. wiadomości. szybkiego.
Zdobywanie umiejętności Elementy przejazdu slalomu: Wskazaną metodą jest
w.

wyczuwania gabarytów 1) właściwe ustawienie motoroweru lub instruktaż z
motoroweru lub motocykla; demonstracją.
motocykla. 2) właściwy wybór strefy skrętu Osoba szkolona
Pobudzenie wyobraźni i (rozpoczęcie skrętu powinno nastąpić z powtarza wszystkie
rozwijanie zdolności odpowiednim wyprzedzeniem przed elementy omówione i
przewidywania. mijanym słupkiem); zachowanie właściwej zademonstrowane
Stosowanie zasady odległości od słupka związanej z przez instruktora.
wykonywania czynności z gabarytami motoroweru lub motocykla;
ww

odpowiednim 3) zachowanie odpowiedniej prędkości
wyprzedzeniem. przejazdu slalomu.
Nabycie umiejętności
oceny możliwości skrętu
motoroweru lub
motocykla.
Zdobycie umiejętności Jazda po okręgu. Zajęcia prowadzone na
jazdy po krzywiźnie koła Jazda torem w kształcie koła. Jazda na II placu manewrowym
z różnymi prędkościami. lub III biegu. Nauka jazdy po okręgu ośrodka szkolenia.
Uświadomienie związku uwidacznia związek pomiędzy prędkością Wskazaną metodą jest
pomiędzy prędkością jazdy, działaniem siły odśrodkowej i instruktaż.


jazdy, siłą odśrodkową i pochylenia motoroweru lub motocykla.
pochyleniem motoroweru Zachowanie jednej płaszczyzny
lub motocykla w zakręcie. motoroweru lub motocykla i kierowcy

l
podczas jazdy w pochyleniu (pozycja

v.p
zasadnicza).
Oswojenie się z jazdą po okręgu w lewą i w
prawą stronę.
Jazda z różnymi prędkościami.
Kierowanie pojazdem jedną ręką.
Kierujący powinien nabyć Ominięcie przeszkody na pasie ruchu. Przygotowanie i
umiejętność stosowania Zdolność do szybkiego i skutecznego planowanie:
techniki przeciwskrętu, ominięcia pojazdu lub osoby, które Instruktor powinien
aby zmieniać kierunek nieoczekiwanie pojawiły się na drodze zadbać o nadanie
jazdy przy prędkościach kierującego, należą do podstawowych bezpieczeństwu
powyżej 25 km/h. umiejętności w zakresie kierowania szkolonych

.go
motorowerem lub motocyklem. najwyższego
Kierujący powinien Podczas ich wyjaśniania i demonstrowania priorytetu.
rozumieć, że inni ważne jest, aby instruktor podkreślał, że Przygotowując się do
użytkownicy dróg nie prawdopodobieństwo, iż kierujący będzie ćwiczeń, instruktor
zawsze zachowują się musiał ich użyć, zależy w znacznym powinien znać sposoby
zgodnie z oczekiwaniami. stopniu od jego nastawienia i zachowania. sprawdzania
Powinien zdać sobie Jeżeli kierujący wystarczająco wcześnie umiejętności
sprawę z potrzeby jazdy dostrzeże niebezpieczeństwo, będzie mógł korzystania z technik
w sposób, który pozwala odpowiednio dostosować swoją prędkość skręcania stosowanych
unikać niebezpiecznych lub zmienić pas. podczas egzaminu
sytuacji lub przynajmniej Instruktor musi być w stanie umiejętnie państwowego na prawo
radzić sobie w nich. zademonstrować techniki skręcania, jazdy kategorii A.
rcl
których to ćwiczenie wymaga. Jeżeli wielkość placu
Powinien też zdawać sobie sprawę z tego, manewrowego jest
że dla kierującego początkowo te manewry wystarczająca i jeżeli
mogą wydawać się niemożliwe do stan nawierzchni jest
wykonania. dobry, instruktor
Instruktor powinien starannie wyjaśnić, powinien zaplanować
czego wymaga się od kierującego i jak układ ćwiczeń tak, aby
motorower lub motocykl zareaguje. jak najbardziej
w.

Początkowo powinien zademonstrować te przypominał sytuację,
techniki przy mniejszych prędkościach. z którą kierowca
Bardzo ważna jest koncentracja wzrokowa zetknie się na
kierującego, na co instruktor powinien egzaminie.
zwrócić uwagę i stale tę koncentrację Podczas planowania
obserwować. takich ćwiczeń należy
Kierujący powinien zacząć od zbadania zadbać o to, aby
właściwości motoroweru lub motocykla w kierujący był
zakresie przeciwskrętu. Jadąc po linii wprowadzany w
ww

prostej z prędkością około 20 km/h, należy poznawanie tych
zdecydowanie i spokojnie nacisnąć technik stopniowo.
kierownicę do przodu po stronie przeciwnej Bezpośredni nacisk
do zamierzonego kierunku skrętu. wymagany do
Nacisk na kierownicę należy wykonać wywołania efektu
ramieniem i tułowiem, z nieruchomym przeciwskrętu
nadgarstkiem i głową ustawioną pionowo niezbędnego do
względem drogi. ominięcia przeszkody
Kierujący nie powinien zmieniać położenia można wywrzeć już
przepustnicy ani używać sprzęgła lub przy prędkości
zmieniać biegów. Powinien patrzeć w 20 km/h.


kierunku, w którym chce jechać, a nie na
przeszkodę, którą ma wyminąć.

l
Po wykonaniu skrętu kierujący powinien
się zatrzymać. Manewr należy następnie

v.p
powtórzyć, zwiększając siłę nacisku i
zmniejszając związany z tym promień
skrętu.
Po nabraniu sprawności i pewności siebie
należy spróbować drugiego przeciwskrętu,
tym razem przez naciśnięcie kierownicy po
stronie przeciwnej niż za pierwszym razem.
Gdy motorower lub motocykl powróci do
pozycji pionowej, kierujący powinien się
zatrzymać. Po nabraniu rozsądnej biegłości
w wykonywaniu tych dwóch kolejnych

.go
manewrów kierujący powinien powrócić na
linię prostą, wzdłuż której pierwotnie
jechał, i zatrzymać się.
potrafi wykonywać to ćwiczenie,
zachowując przy tym przez cały czas
kontrolę nad motorowerem lub
motocyklem, można spróbować uzyskać
efekt przeciwskrętu poprzez naciskanie
podnóżka zamiast kierownicy.
Należy postępować podobnie jak
poprzednio, tylko zamiast pchnięcia
rcl
kierownicy po stronie przeciwnej do
kierunku zamierzonego skrętu kierujący
powinien stopą zdecydowanie nacisnąć na
podnóżek po stronie przeciwnej do
zamierzonego kierunku skrętu.
opanował tę technikę, można spróbować na
zmianę naciskać kierownicę i podnóżek.
Instruktor powinien wyjaśnić, że specyfika
w.

motoroweru lub motocykla wyznaczy
najefektywniejszy sposób nacisku w celu
wykonania przeciwskrętu.
W tym momencie należy zalecić
kierującemu wykonanie pierwszego
gwałtownego skrętu w lewo lub w prawo,
zależnie od ustalonego wcześniej sygnału
danego przez instruktora. Po wykonaniu
ww

pierwszego gwałtownego skrętu kierujący
powinien skręcić gwałtownie w
pierwotnym kierunku, po czym powrócić
do jazdy po pierwotnej linii. Gdy instruktor
uzna, że kierujący osiągnął zadowalający
poziom umiejętności, wówczas można
zaplanować układ placu manewrowego tak,
aby jak najlepiej odpowiadał wymaganiom
egzaminu państwowego.
Ćwiczenie można powtarzać, stopniowo
zwiększając prędkość do 50 km/h.


TEMAT 4: Hamowanie. Hamowanie na wzniesieniu i spadku drogi. Ruszanie
motorowerem lub motocyklem na wzniesieniu. Jazda w ruchu miejskim.
Przejeżdżanie przez tory tramwajowe ułożone w jezdni

l
Wskazówki

v.p
metodyczne
Uświadomienie faktu, że Hamowanie. Nauka prowadzona na
najlepszym Zagrożenie w ruchu drogowym najczęściej placu manewrowym,
zagwarantowaniem jest związane z brakiem wolnej przestrzeni ewentualnie na mało
bezpieczeństwa jest wolna z tego powodu, że na drodze stoi inny ruchliwych ulicach.
przestrzeń. pojazd, na przejściu dla pieszych znajdują
się piesi albo z zatoki wyjeżdża autobus itp.
Te sytuacje zmuszają do hamowania.
Układ hamulcowy i jego umiejętna obsługa
stanowią ważny element bezpieczeństwa

.go
jazdy.

Hamowanie jako Dwa cele hamowania:
działanie zmierzające do
zmniejszenia prędkości 1) zmniejszenie prędkości jazdy.
jazdy lub zatrzymania W czasie hamowania nie należy wciskać
pojazdu. sprzęgła. Motorower lub motocykl
wciśniętym sprzęgle posiada gorszą
sterowność. Nie może być zastosowany
jeden z elementów sterujących prędkością
jazdy (hamowanie silnikiem i dociążenie
rcl
Poznanie zasad przedniego koła);
zatrzymywania
motoroweru lub 2) zatrzymanie pojazdu.
motocykla jadącego Należy rozróżnić dwa przypadki:
szybko i jadącego wolno. - motorower lub motocykl jadący szybko
należy zatrzymać, naciskając najpierw
hamulce, zmniejszając prędkość jadącego
motoroweru lub motocykla, a w końcowej
w.

fazie hamowania należy wcisnąć sprzęgło
w celu odłączenia silnika od napędzanego
tylnego koła,
- motorower lub motocykl jadący wolno
należy zatrzymać, wciskając najpierw
sprzęgło, a potem hamulce.
biegów.
ww

Poznanie składowych sił Hamowanie na wzniesieniu i spadku Realizacja zadania w
działających na drogi. ruchu drogowym.
motorower lub motocykl Podczas hamowania na spadku drogi sile
w czasie hamowania na hamowania przeciwdziała składowa siły
wzniesieniu ciężkości, która skierowana jest w kierunku
i spadku drogi. jazdy.
Podczas hamowania na wzniesieniu ta sama
składowa siły ciężkości skierowana jest w
kierunku przeciwnym do kierunku jazdy i


Poznanie działania Ruszanie motorowerem lub motocyklem Realizacja zadania w
składowej siły ciężkości na wzniesieniu drogi. ruchu drogowym.
powodującej staczanie się Ruszanie na wzniesieniu z pomocą

l
motoroweru lub hamulca nożnego.

v.p
motocykla po zwolnieniu - pojazd unieruchomiony za pomocą
hamulca. hamulca zasadniczego,
Uświadomienie - należy włączyć I bieg,
konieczności - należy lekko zwiększyć obroty silnika i
precyzyjnego rozpocząć zwalnianie sprzęgła do
zrównoważenia składowej momentu, kiedy silnik zacznie „ciągnąć”,
siły ciężkości z siłą - jednocześnie należy nieco zwiększać
napędową motoroweru obroty silnika, zwalniając hamulec nożny i
lub motocykla, a płynnie puszczając sprzęgło.
następnie ruszenie pod Im bardziej strome jest wzniesienie, tym
wzniesienie. wyższe obroty silnika są potrzebne do

.go
ruszenia.
biegów.
Nabycie umiejętności Jazda w ruchu miejskim. Jazda trasą o możliwie
jazdy w ruchu miejskim i Jazda w ruchu miejskim wymaga od małym natężeniu
umiejętność kierującego: ruchu.
wykorzystania w tym - stosowania przepisów ruchu drogowego, W tym ćwiczeniu
ruchu drogowym zdobytej - znacznego skupienia uwagi, instruktor kładzie
wiedzy teoretycznej. - szybkich zmian decyzji, nacisk na technikę
Nabycie umiejętności - szerokiego kąta obserwacji drogi, jazdy kursanta (jazda
płynnej jazdy jako jednej - zdolności przewidywania poczynań na wprost,
rcl
z podstawowych zasad innych użytkowników drogi, wykonywanie skrętów,
bezpieczeństwa ruchu - w przypadku konieczności zatrzymania ruszanie, zatrzymanie).
drogowego. motoroweru lub motocykla należy więcej Instruktor jedzie przed
Nabycie umiejętności uwagi poświęcić na obserwację sytuacji za lub za osobą szkoloną,
automatyzacji obsługi niż przed motorowerem lub motocyklem, w zależności od
urządzeń motoroweru lub - po zatrzymaniu motoroweru lub stopnia opanowania
motocykla, koniecznej w motocykla wynikającym z warunków ruchu sztuki kierowania
sytuacji skupienia uwagi włączyć w porę I bieg, aby być gotowym motorowerem lub
na innych ważniejszych w do kontynuowania jazdy. motocyklem przez
w.

danej chwili osobę szkoloną.
zagadnieniach.
Zdobycie umiejętności Przejazd przez skrzyżowanie.
patrzenia daleko, co Podczas oczekiwania na wjazd na
ułatwia prowadzenie skrzyżowanie należy bacznie obserwować
motoroweru lub ruch na skrzyżowaniu, uwzględniać
motocykla po linii prostej prędkość poruszających się pojazdów
i poszerza kąt widzenia. i w porę ustalić moment dogodny do
ww

Nabycie nawyku wjechania na skrzyżowanie, aby wjazd był
elastyczności w bezpieczny i nie powodował zachwiania
podejmowaniu niektórych płynności ruchu innych pojazdów.
decyzji, np. podczas Opuszczenie skrzyżowania powinno być
ruszania na skrzyżowaniu. możliwie szybkie.
Gdy ruch na skrzyżowaniu jest kierowany,
a na wjazd oczekuje wiele pojazdów,
należy być przygotowanym, że w
momencie ruszenia, gdy kierujący jest
nastawiony na jak najszybsze przejechanie
przez skrzyżowanie, nagle będzie musiał


zmienić decyzję i zatrzymać motorower lub
motocykl. Może to być spowodowane
warunkami ruchu drogowego, np.

l
wtargnięciem pieszego na jezdnię.
Nabycie umiejętności Przejazd przez tory tramwajowe ułożone Jazda trasą o możliwie

v.p
bezpiecznego w jezdni. małym natężeniu
przejeżdżania przez tory Niebezpieczną sytuację dla kierującego ruchu.
tramwajowe lub kolejowe, stwarzają tory tramwajowe ułożone w W tym ćwiczeniu
ułożone w jezdni. jezdni. Niewielka różnica poziomu szyny w instruktor kładzie
stosunku do jezdni, a nawet sama różnica nacisk na technikę
przyczepności opony motoroweru lub jazdy kursanta (jazda
motocykla do jezdni i do szyny powodują, na wprost,
że podczas przejeżdżania przez szyny pod wykonywanie skrętów,
małym kątem (stycznie do szyny) kierujący ruszanie, zatrzymanie).
motorowerem lub motocyklem jest Instruktor jedzie przed
narażony na uślizg koła, zachwianie lub za osobą szkoloną,

.go
równowagi i upadek. W takiej sytuacji
należy przede wszystkim starać się
najeżdżać na szyny pod kątem zbliżonym
do kąta prostego i dostosować prędkość
jazdy do sytuacji.
w zależności od
stopnia opanowania
sztuki kierowania
motorowerem lub
motocyklem przez
osobę szkoloną.


Wskazówki
metodyczne
rcl
Nabieranie doświadczeń Jazda w ruchu drogowym w obszarze Prowadzenie nauki w
związanych z jazdą z zabudowanym i poza nim. normalnym ruchu
dozwoloną prędkością Jazda w obszarze zabudowanym, ulicami z drogowym.
poza obszarem kilkoma pasami ruchu. Jazda torem jazdy
zabudowanym. Przestrzeganie zasady ruchu instruktora.
Poznanie wyjątkowego prawostronnego. Jazda w ruchu
zagrożenia wynikającego miejskim i poza
z nieprawidłowego Przejazd przez skrzyżowania o ruchu miastem z
wyprzedzania i kierowanym i niekierowanym. zastosowaniem wiedzy
w.

lekkomyślnego Przejazd przez skrzyżowanie o ruchu o przepisach ruchu
przejeżdżania przez okrężnym. drogowego oraz
przejazdy kolejowe i Zajęcie przed skrzyżowaniem pasa ruchu znakach i sygnałach
tramwajowe. właściwego dla zamierzonego kierunku drogowych zdobytej
Nabranie doświadczeń jazdy. podczas zajęć
wynikających ze teoretycznych.
współuczestnictwa w Przejeżdżanie przez przejazdy kolejowe.
ruchu drogowym. Skrzyżowanie z torami, szczególnie
ww

Poznanie bezpośredniego kolejowymi, to jedno z
związku między najniebezpieczniejszych skrzyżowań.
współuczestnictwem i Należy zwrócić uwagę, że sygnalizacja,
kulturą ruchu drogowego. automatyczne zapory itd. są to elementy,
które mogą zawieść, dlatego też trzeba
zwrócić szczególną uwagę, przejeżdżając
przez takie skrzyżowania, a w
szczególności za każdym razem upewnić
się, że nie nadjeżdża pojazd szynowy.

Jazda poza obszarem zabudowanym.


Omijanie jest związane często z
koniecznością zajęcia części jezdni
przeznaczonej dla przeciwnego kierunku

l
jazdy. Należy pamiętać o obowiązku

v.p

sytuacji. Najpierw trzeba spojrzeć w
lusterko, czy ktoś jadący za kierującym nie
rozpoczął już wyprzedzania.
przejechać o jeden pas w lewo.
Jednocześnie należy przyspieszyć. Dla

.go
osiągnięcia lepszego przyspieszenia i jak
największej różnicy prędkości w stosunku
do pojazdu wyprzedzanego można dokonać
zmiany o jeden bieg w dół. Należy
pamiętać o nieprzekraczaniu dozwolonej
prędkości poruszania się na danym odcinku Podczas jazdy po
drogi. zmierzchu zwracać
Znajdując się na lewym pasie, jeszcze raz uwagę na stosowanie
należy upewnić się co do sytuacji świateł mijania i
drogowej, szczególnie przed pojazdem świateł drogowych.
wyprzedzanym.
rcl
zostanie osiągnięty dostatecznie duży
dystans od pojazdu wyprzedzanego, tak aby
można było zjechać na prawy pas bez
ryzyka zajechania drogi.
Nabranie umiejętności
jazdy motorowerem lub Wyprzedzanie powinno trwać jak
w.

motocyklem po najkrócej.
zmierzchu.
Nabranie umiejętności Jazda w ruchu drogowym w obszarze
operowania światłami. zabudowanym i poza nim po zmierzchu.
Poznanie zagrożenia Jazda z użyciem świateł mijania i świateł
wynikającego z drogowych motoroweru lub motocykla oraz
chwilowego olśnienia zwrócenie uwagi na warunki, w jakich tych
przez światła pojazdu świateł można i trzeba używać.
ww

nadjeżdżającego z Zagadnieniem, na które należy zwrócić
przeciwka. uwagę podczas jazdy z użyciem świateł
Zdobycie umiejętności mijania, jest umiejętność niepatrzenia w
unikania olśnienia przez światła nadjeżdżającego pojazdu. Wzrok
niepatrzenie w światła skierować należy na prawe pobocze. Jest to
pojazdu nadjeżdżającego strefa najsłabiej oświetlona, a właśnie tam
z przeciwka, a obserwację mogą się znajdować pieszy lub rowerzysta.
prawego pobocza jako Pobocze w strefie mijania powinno się
miejsca, w którym może wcześniej bacznie obserwować,
znajdować się wykorzystując poświatę świateł mijania
nieoświetlony użytkownik pojazdu nadjeżdżającego z przeciwka.


drogi. W trakcie mijania następuje bardzo silne
ograniczenie widoczności i pewien odcinek
drogi jest pokonywany z wykorzystaniem

l
sytuacji zapamiętanej sprzed kilku sekund.

v.p
TEMAT 6: Jazda w terenie. Jazda drogą z koleinami. Przejeżdżanie przez kopny piach.
Przejeżdżanie przez muldy. Jazda w terenie błotnistym

Wskazówki
metodyczne
Poznanie specyfiki jazdyJazda w terenie. Pogadanka
w terenie. Przez jazdę w terenie należy rozumieć przygotowująca do
jazdę po drogach gruntowych, duktach praktycznej nauki
leśnych i bezdrożach. jazdy.
Jazda w terenie jest najlepszym testem

.go
umiejętności technicznych prowadzenia
motoroweru lub motocykla.
Zdobycie umiejętności Jazda drogą z koleinami. Realizacja zajęć w
prowadzenia motoroweru Zarówno na drogach gruntowych, jak i naturalnych warunkach
lub motocykla w pozycji duktach leśnych najczęściej kierujący terenowych.
stojącej. napotyka wyjeżdżone koleiny. W zależności od
Zdobycie umiejętności Jazda motorowerem lub motocyklem takimi warunków instruktor
utrzymywania równowagi drogami jest znacznie bezpieczniejsza niż po wstępnym
poprzez balans ciałem, jazda w ruchu drogowym, ale wymaga od instruktażu może
bez zmiany toru jazdy. kierującego specyficznych umiejętności. jechać drugim
motorowerem lub
Jazda w koleinie wymaga od kierującego motocyklem,
rcl
umiejętności utrzymania równowagi w obserwując jazdę
sytuacji, gdy tor jazdy jest narzucony przez kierującego lub
koleinę. Kierujący unosi się, stając na obserwować jazdę,
podnóżkach, i balansując ciałem, utrzymuje stojąc z boku drogi.
równowagę. Balansowanie ciałem polega
na przesuwaniu środka ciężkości bez
zmiany toru jazdy. Jest to odwrotna
sytuacja do normalnej jazdy, gdy
w.

równowagę utrzymuje się kierownicą,
poprzez zmianę toru jazdy.

Jazda w koleinie jest trudna. Aby wyjechać
z koleiny, należy znaleźć jak najpłytsze
miejsce koleiny.

Lepszą metodą jest jazda obok koleiny lub
między koleinami. Tu jednak należy się
ww

liczyć z możliwością natrafienia na
wystające kamienie, korzenie drzew lub
inne nierówności.

Wszystkie sytuacje grożące zachwianiem
równowagi należy pokonywać, stojąc na
podnóżkach.
Zdobycie umiejętności Przejeżdżanie przez kopny piach. Realizacja zajęć w
stosowania odpowiednich Odcinki piaszczystej drogi należy naturalnych warunkach
technik jazdy w celu pokonywać na dość wysokich obrotach terenowych.
odciążania motoroweru niskiego biegu (np. II). Należy stanąć na Po wstępnym


lub motocykla podczas podnóżkach, ściskając kolanami zbiornik instruktażu instruktor
jazdy w kopnym piachu. paliwa, starać się jechać prosto bez obserwuje jazdę
niepotrzebnych skrętów. Dodatkowo, kursanta na wybranym

l
uginając nogi w kolanach, należy „huśtać odcinku drogi.

v.p
się”, powodując chwilowe odciążenie
motoroweru lub motocykla, który w tym
czasie wyjedzie na powierzchnię
piaszczystej drogi.

Drugą czynnością wspomagającą przejazd
przez kopny piach jest operowanie gazem.
Tu również należy stosować technikę
polegającą na naprzemiennym otwieraniu
na maksimum i przymykaniu przepustnicy.
Otwarcie przepustnicy powoduje

.go
odciążenie przedniego koła, ale za to
zakopywanie się koła napędowego.
Przymknięcie przepustnicy spowoduje
dociążenie koła przedniego, ale odciąży
koło tylne.
Zdobycie umiejętności Przejeżdżanie przez muldy. Proponuje się
takiego dobrania Poprzeczne pofałdowania drogi to często realizację zajęć w
przełożenia skrzyni spotykana sytuacja podczas jazdy w terenie. naturalnych warunkach
biegów, aby przy Jeżeli muldy są łagodne, w odstępach dwu-, terenowych.
określonej prędkości trzymetrowych, należy przejeżdżać je, Po wstępnym
można było wykorzystać stosując standardową technikę jazdy z instruktażu instruktor
długi okres przyspieszania niewielką prędkością. Jeżeli natomiast obserwuje jazdę
rcl
przy małym wzroście występują gęsto układające się nierówności kierującego na
prędkości jazdy. i nie można przejechać przez nie bez wybranym odcinku
przeskakiwania, to sposób jest inny. Należy drogi.
włączyć wysoki bieg (za wysoki jak na
Zdobycie umiejętności prędkość, z jaką pokonuje się muldy),
odciążania motoroweru np. III lub IV, „odkręcić” przepustnicę i
lub motocykla przez stojąc na podnóżkach, pokonywać muldy.
zmniejszenie siły Wysoki bieg potrzebny jest po to, aby
bezwładności ciała w motorower lub motocykl mógł
w.

wyniku uginania nóg w przyspieszać, odciążając przednie koło, ale
kolanach. jednocześnie, z powodu małej mocy, jaką w
tej sytuacji dysponuje, nie mógł zbyt
szybko nabrać prędkości (silnik pracuje w
zakresie niskich obrotów).
Należy stać na podnóżkach, aby odciążyć
amortyzatory, zmniejszając masę bezwład-
ności ciała poprzez jej amortyzację w
ww

wyniku uginania nóg w kolanach.

TEMAT 7: Zwiększenie przyczepności przedniego koła. Pokonywanie łuków i zakrętów

Wskazówki
metodyczne
Poznanie możliwości Zwiększenie przyczepności przedniego Przypomnienie o
dociążenia przedniego koła. sposobie zwiększenia
koła motoroweru lub Dojeżdżając do zakrętu, na moment przed przyczepności
motocykla w momencie pierwszym ruchem kierownicą należy przedniego koła


rozpoczynania skrętu. zamknąć gaz. Przyczyni się to do motoroweru lub
Zdobycie umiejętności dociążenia przedniego koła motoroweru lub motocykla w
dociążania przodu motocykla, które w ten sposób lepiej momencie

l
motoroweru lub rozpocznie wprowadzenie motoroweru lub rozpoczynania skrętu.

v.p
motocykla motocykla w zakręt. Dobrą metodą jest
w momencie Dodać gazu, bez obaw popełnienia błędu, demonstracyjny
rozpoczynania skrętu, co można w momencie, kiedy kierownica przejazd przez zakręt
znacznie poprawia motoroweru lub motocykla zacznie się instruktora z osobą
bezpieczeństwo jazdy. prostować (ustawiać do jazdy na wprost). szkoloną w roli
pasażera.
Zdobycie umiejętności Pokonywanie łuków i zakrętów. Naukę pokonywania
wyboru optymalnego toru Tory przejazdu przez zakręty. zakrętów prowadzi się
jazdy przy pokonywaniu Poprawny tor jazdy jest podstawowym na wybranych
łuków i zakrętów. gwarantem bezpiecznej jazdy. odcinkach dróg.
Poznanie związku między - Zakręt w lewo – należy rozpoczynać od

.go
prawidłowo wybranym prawej krawędzi jezdni. Prawidłowo wybrany
torem jazdy a poprawą W połowie zakrętu (tzw. szczycie) należy tor jazdy ma służyć
bezpieczeństwa ruchu zbliżyć się do osi jezdni, a na wyjściu z poprawie
drogowego. zakrętu należy ponownie wrócić do prawej bezpieczeństwa i
Poznanie zagrożenia krawędzi jezdni (zmniejsza się w ten komfortu jazdy, a nie
wynikającego z sposób działanie sił bocznych). prowokować do jazdy
przejechania w zakręcie - Zakręt w prawo – należy rozpocząć od osi szybkiej i ryzykownej.
na lewą stronę jezdni. jezdni. W szczycie zakrętu należy zbliżyć
Poznanie faktu, że się do prawej krawędzi jezdni, a wychodząc Proponuje się metodę
prędkość jest najczęstszą z zakrętu, należy wrócić do osi jezdni. jazdy śladem
przyczyną wypadku w Należy pamiętać o kategorycznym zakazie instruktora w pierwszej
zakręcie. przekraczania osi jezdni. Zmiany toru jazdy fazie nauki, a następnie
rcl
należy dokonywać na swojej połowie jezdni instruktor jedzie za
lub w ramach namalowanego pasa ruchu. osobą szkoloną,
obserwując jej
Zakręty następujące bezpośrednio po sobie. technikę jazdy.
w.

zakręt lewy. Tak więc wychodząc z
prawego zakrętu, należy pozostać przy
prawej krawędzi, bo z tej pozycji będzie się
przykładach powyżej. Zbliżenie się do osi
ww

jezdni przy zakręcie prawym należy
rozluźnić skręt.
Zakręt zacieśniający. Podobnym torem
jazdy należy pokonywać zakręt
zacieśniający. Pierwszą, łagodną część
zakrętu należy traktować jak przedłużony
odcinek prostej, na której należy ustawić
motorower lub motocykl do drugiej,
ostrzejszej części zakrętu.


Podobnie jak przy pokonywaniu zakrętu
stanowiącego zwrot należy opóźnić
zbliżenie się do osi jezdni − przy zakręcie

l
lewym lub do prawej strony jezdni − przy

v.p
zakręcie prawym. Gdy widać koniec
zakrętu, należy rozluźnić skręt.
W zakręcie rozluźniającym po przejechaniu
Zdobycie umiejętności ostrzejszej części zakrętu należy opóźnić
oceny prędkości z rozluźnienie.
uwzględnieniem
czynników limitujących Dobór prędkości przed wejściem w zakręt.
bezpieczną prędkość do Prędkość jadącego motoroweru lub
pokonania danego motocykla należy dobierać z
zakrętu. uwzględnieniem wielu czynników

.go
limitujących dopuszczalną, bezpieczną
prędkość. Oto kilka z nich:
Kierujący – jego wiedza, umiejętności,
Stan techniczny motoroweru lub motocykla
– amortyzatory, układ hamulcowy,
ogumienie.
ruchu.
rcl
być taka, aby motorower lub motocykl na
wyjściu z zakrętu mógł zwiększać
prędkość.

TEMAT 8: Zachowanie się na drogach ekspresowych. Włączanie się do ruchu (pas
rozbiegowy). Wyprzedzanie. Opuszczanie drogi ekspresowej (pas do
zjazdu)*)
w.

Wskazówki
metodyczne
Poznanie konieczności Zachowanie się na drogach Zajęcia należy
pobudzania i ćwiczenia ekspresowych. prowadzić na
wyobraźni oraz zdolności Drogami ekspresowymi są drogi wybranym odcinku
przewidywania jako przeznaczone wyłącznie dla pojazdów drogi ekspresowej.
czynników samochodowych. Proponuje się metodę
wspomagających Poruszając się taką drogą, należy zdawać jazdy śladem
ww

bezpieczeństwo jazdy – sobie sprawę, że prędkość zobowiązuje do instruktora w pierwszej
w szczególności płynność bardzo skoncentrowanej uwagi, do fazie nauki, a następnie
jazdy i bezkolizyjność. bacznego obserwowania drogi przed i za instruktor jedzie za
pojazdem. Patrzeć trzeba znacznie dalej niż osobą szkoloną,
na zwykłej drodze i znacznie wcześniej obserwując jej technikę
umieć sobie uzmysłowić sytuację, która jazdy.
nastąpi za chwilę.
podstawowych warunków bezpieczeństwa
w ruchu drogowym.
Ze względu na monotonię jazdy


powodującą utratę kontroli nad prędkością
należy zwrócić szczególną uwagę na
kontrolę prędkości na prędkościomierzu.

l
Zdobycie umiejętności Włączanie się do ruchu (pas Szkolenie prowadzi się,

v.p
włączania się do ruchu z rozbiegowy). stosując metodę jazdy
wykorzystaniem pasa Pojazdy włączające się do ruchu mają śladem instruktora w
rozbiegowego. obowiązek ustąpić pierwszeństwa pierwszej fazie nauki, a
Poznanie czynnika pojazdom znajdującym się w ruchu. Pojęcie następnie instruktor
dynamiki jazdy jako pierwszeństwa należy tu rozumieć jako jedzie za osobą
współdecydującego o niezakłócanie płynności jazdy. Zatrzymanie szkoloną, obserwując
płynności ruchu i się na pasie rozbiegowym kończy się jej technikę jazdy.
bezpieczeństwie. zazwyczaj długim oczekiwaniem na
przerwę w ciągu dość szybko
poruszających się pojazdów. Dopasowanie
prędkości jazdy na pasie rozbiegowym do

.go
prędkości jazdy pojazdów poruszających
się po drodze ekspresowej pozwoli na
wykorzystanie niezbyt dużej luki
(obserwacja drogi w lusterkach) pomiędzy
jadącymi pojazdami i płynne włączenie się
do ruchu.
Poznanie nadrzędnej roli Wyprzedzanie. Szkolenie prowadzi się,
zdolności przewidywania Wyprzedzanie jest jednym z stosując metodę jazdy
podczas manewru najniebezpieczniejszych manewrów w śladem instruktora w
wyprzedzania, ruchu drogowym. Decydujące znaczenie pierwszej fazie nauki, a
szczególnie przy dużych ma zdolność przewidywania. Należy następnie instruktor
prędkościach. przewidzieć, jaki będzie układ pojazdów na jedzie za osobą
rcl
Nauczenie oceny drodze za jakiś czas. Trzeba ocenić szkoloną, obserwując
prędkości poruszających prędkość poruszających się pojazdów. Na jej technikę jazdy.
się pojazdów. drodze ekspresowej pojazdy z przeciwka
Nauczenie operowania jadą inną jezdnią. Kierujący porusza się z
zmianą biegów, w większą prędkością, do której musi
szczególności przy ich dostosować swoje przewidywanie. Musi
redukcji. patrzeć dalej do przodu i dalej do tyłu.
Nauczenie obserwacji i Wyprzedzanie należy rozpocząć od oceny
w.

przewidywania. sytuacji. Najpierw trzeba spojrzeć w
ww

prędkości poruszania się na danym odcinku
drogi.
należy upewnić się co do sytuacji
drogowej, szczególnie przed pojazdem
wyprzedzanym.



l

v.p
Wyprzedzanie powinno trwać jak
najkrócej.
Poznanie zagrożenia Opuszczanie drogi ekspresowej (pas do Szkolenie prowadzi się,
wywołanego zbyt zjazdu). stosując metodę jazdy
wczesnym, Manewr opuszczenia drogi, dzięki pasom śladem instruktora w
niesygnalizowanym specjalnie do tego przeznaczonym, jest pierwszej fazie nauki, a
hamowaniem na pasie manewrem stosunkowo prostym. Pojawia następnie instruktor
przeznaczonym do jazdy się natomiast problem wyboru jedzie za osobą
na wprost. odpowiedniego zjazdu. szkoloną, obserwując

.go
Przyswojenie zasady, że Zbliżając się do miejsca, w którym jej technikę jazdy.
najpierw sygnalizuje się kierujący zamierza opuścić drogę
zamiar opuszczenia drogi, ekspresową, należy odpowiednio
przygotowując innych sygnalizować zamiar zmiany pasa ruchu, a
użytkowników drogi do następnie zjechać na przeznaczony do
ewentualnego zwolnienia zjazdu pas. Należy starać się opuścić
tempa jazdy, a dopiero zajmowany pas ruchu bez zmiany
potem hamuje się − prędkości (bez hamowania). Hamowanie,
najlepiej na pasie redukcję biegów itp. należy zacząć dopiero
przeznaczonym do zjazdu, po znalezieniu się na pasie przeznaczonym
po opuszczeniu pasów do zjazdu.
przeznaczonych do jazdy Długotrwała jazda po drodze ekspresowej
rcl
na wprost. czy autostradzie działa nużąco na
kierującego i prowadzi do obniżenia czasu
reakcji. Dlatego wyhamowanie na pasie
przeznaczonym do jazdy na wprost kończy
się często zderzeniem poprzez najechanie z
tyłu przez kierującego, który nie zauważył
w porę hamującego pojazdu i zapomniał, że
droga hamowania przy dużej prędkości
wydłuża się nieproporcjonalnie do
w.

prędkości.
*)
Nie wymaga się realizacji tematu w przypadku braku dostępu do drogi ekspresowej.

TEMAT 9: Powtórzenia wybranych tematów
ww

Wskazówki
metodyczne
Nabywanie umiejętności Powtórzenia według wybranych tematów. Wyboru tematu do
i doświadczenia. powtórzenia mogą
dokonać osoba
szkolona lub instruktor,
wybierając najsłabiej
opanowane tematy.


2.5. Zachowanie na miejscu wypadku i pomoc przedlekarska

l
1 Wypadkowość i ratownictwo drogowe.

v.p
Zasady postępowania na miejscu wypadku.
Stany zagrożenia życia w wypadkach drogowych.
2
Zranienia, oparzenia, krwotoki, złamania.


TEMAT 1: Wypadkowość i ratownictwo drogowe. Zasady postępowania na miejscu
wypadku

Wskazówki
metodyczne

mogą spowodować
wypadek drogowy.

Poznanie obowiązku
niesienia pomocy
poszkodowanym w
wypadku.
.go
Poznanie przyczyn, które Wypadkowość i ratownictwo drogowe.

środków działających podobnie do
alkoholu na kierującego pojazdem.
Zasady postępowania na miejscu
wypadku.
Poznanie roli organizatora Zabezpieczenie miejsca wypadku.
akcji ratowniczej w Organizacja współdziałania innych osób.
Wykład z
Idea, cele i zakres ratownictwa drogowego. wykorzystaniem
Wypadkowość drogowa. Przepisy prawne. środków
Czynniki zagrożenia wypadkowego.
Wpływ leków, alkoholu lub innych
audiowizualnych.

Ćwiczenia
z instruktażem.
rcl
wypadku drogowym. Zawiadomienie o wypadku odpowiednich
Zdobycie umiejętności służb (straż pożarna, pogotowie ratunkowe,
wynoszenia ofiary policja).
wypadku z pojazdu. Sposób postępowania w przypadku
Zdobycie umiejętności konieczności wyniesienia ofiar wypadku z
posłużenia się gaśnicą. pojazdów.
Użycie gaśnicy.
w.

TEMAT 2: Stany zagrożenia życia w wypadkach drogowych. Zranienia, oparzenia,
krwotoki, złamania

Wskazówki
metodyczne
Poznanie działań Stany zagrożenia życia w wypadkach Wykład z
ratujących życie ofiarom drogowych. wykorzystaniem
wypadku. Bezdech – przyczyny, objawy, środków
ww

przeciwdziałanie. Sztuczne oddychanie audiowizualnych.
Poznanie sposobów (resuscytacja). Postępowanie z
przeciwdziałania w nieprzytomnym – pozycja boczna ustalona.
przypadku bezdechu,
zatrzymania akcji serca i Zatrzymanie akcji serca – objawy,
wstrząsu. rozpoznanie. Masaż zewnętrzny serca.

Poznanie sposobów Wstrząs – rodzaje: krwotoczny, urazowy,
postępowania w oparzeniowy. Sposób rozpoznawania.
przypadku zranień,
oparzeń, krwotoków Postępowanie przeciwwstrząsowe.
i złamań.


Zranienia, oparzenia, krwotoki, Ćwiczenia
Zdobycie umiejętności złamania. z instruktażem.
udrożnienia dróg Rodzaje zranień – stosowanie opatrunków.

l
oddechowych, wykonania Oparzenia i sposoby postępowania.
sztucznego oddychania, Rodzaje krwotoków – sposoby

v.p
zewnętrznego masażu postępowania.
serca, opatrunku Złamania – rodzaje. Unieruchamianie
uciskowego i złamań.
unieruchomienia Udrażnianie dróg oddechowych –
złamania. odchylenie głowy. Pozycja boczna
ustalona. Sztuczne oddychanie.
Masaż zewnętrzny serca.
Unieruchamianie złamań.

.go
II. Szczegółowy program szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania
pojazdami w zakresie prawa jazdy kategorii B1, B, B+E, T oraz pozwolenia.

1. Plan nauczania

Przedmiot nauczania
Zajęcia
teoretyczne
Zajęcia
praktyczne
Liczba godzin zajęć dla prawa jazdy
rcl
30 30
kategorii B1, B oraz pozwolenia
Lp.
30 20
kategorii T
20 15
kategorii B+E
1 Przepisy ruchu drogowego
2 Technika kierowania pojazdem
3 Zarys budowy pojazdu i zasady obsługi technicznej
w.

4 Nauka jazdy

2. Programy szkolenia w zakresie poszczególnych przedmiotów

2.1. Przepisy ruchu drogowego

ww

1 Wiadomości ogólne
2 Podstawowe pojęcia
3 Przepisy ogólne o ruchu pojazdów
4 Przepisy szczegółowe o ruchu pojazdów
5 Znaki i sygnały drogowe
6 Ogólne warunki używania pojazdu
7 Kierowca pojazdu
8 Obowiązki i odpowiedzialność kierowcy i posiadacza
pojazdu



TEMAT 1: Wiadomości ogólne

l
Wskazówki

v.p
metodyczne
Poznanie podstawowych Podstawowe elementy ruchu: droga, Wykład ilustrowany
pojęć dotyczących ruchu pojazd, człowiek. w szczególności
drogowego. Sposób organizacji ruchu drogowego: planszami,
Poznanie konieczności znaki i sygnały drogowe, przepisy prezentacjami
istnienia przepisów ruchu ruchu drogowego. multimedialnymi.
drogowego. Błędy człowieka jako najczęstsza
Poznanie przyczyn przyczyna wypadków drogowych.
wypadków drogowych i
roli człowieka w ich
powstawaniu.

TEMAT 2: Podstawowe pojęcia

Cel nauczania
Poznanie pojęcia droga.
Poznanie elementów
drogi.
Poznanie pojęcia obszaru
zabudowanego.
.go Treść nauczania

i ich przeznaczenie.
Określenie obszaru zabudowanego
i jego oznakowanie.
Kierujący i kierowca.
Wskazówki
metodyczne
Droga publiczna. Części składowe drogi Zajęcia teoretyczne.

Wykład ilustrowany w
szczególności
Poznanie pojęcia Kierowca a inni uczestnicy ruchu planszami,
rcl
kierujący i kierowca. drogowego – rozwaga, kultura prezentacjami
zachowania, ustępliwość, multimedialnymi.
wyrozumiałość.
widoczność.

w.

Wskazówki
metodyczne
Poznanie zasad Ruch prawostronny, jedno- i Zajęcia teoretyczne i
Poznanie pojęcia Prawne i geometryczne pojęcie ilustrowane w
ww

Pojazd. Pojazd silnikowy. Pojazd
Poznanie różnych samochodowy. Pojazd
rodzajów pojazdów. uprzywilejowany. Pojazd jednośladowy.
Przyczepa lekka. Pojazd szynowy. Masa
własna. Dopuszczalna masa całkowita.


TEMAT 4: Przepisy szczegółowe o ruchu pojazdów

l
Wskazówki
metodyczne

v.p
Poznanie okoliczności Podstawowe manewry na drodze: Zajęcia teoretyczne i
związanych z włączanie się do ruchu, zmiana pasa ćwiczenia.
wykonywaniem różnych ruchu, wymijanie, omijanie,
manewrów na drodze. wyprzedzanie, skręcanie, zawracanie, Pogadanka lub wykład
zatrzymanie, cofanie i postój. ilustrowane w
Miejsca i okoliczności ograniczenia lub szczególności
zakazu wykonywania poszczególnych planszami,
manewrów. prezentacjami
multimedialnymi,
Kształtowanie nawyku Zachowanie ostrożności i właściwe rysunkami na tablicy.
obserwacji drogi i uprzedzanie innych uczestników ruchu
otoczenia.

Poznanie zagrożenia
wynikającego z
jazdy.

Kształtowanie nawyku
ustępowania
pierwszeństwa przejazdu
.go
przy wykonywaniu manewrów.

Manewry związane z przejeżdżaniem
przez skrzyżowanie dróg.

Zasada ustępowania pierwszeństwa
przejazdu pojazdowi nadjeżdżającemu z
prawej strony przy przecinaniu się
rcl
szynowych, pojazdów
uprzywilejowanych w ruchu oraz
pojazdów poruszających się po drodze z
pierwszeństwem przejazdu.

Kształtowanie nawyku Ustępowanie pierwszeństwa autobusom
ułatwienia włączenia się włączającym się do ruchu z
w.

do ruchu autobusom przystanków.
włączającym się do ruchu
z oznaczonych
przystanków komunikacji
publicznej.

Poznanie konieczności Przejeżdżanie przez skrzyżowanie na
zajęcia odpowiedniego wprost, skręcanie w prawo i w lewo.
ww

pasa ruchu przy Zajmowanie odpowiedniego pasa ruchu.
przejeżdżaniu przez Przejazdy kolejowe jedno- i
-zabezpieczające.

Poznanie zagrożenia Zachowanie szczególnych środków
podczas przecinania drogi ostrożności przy przejeżdżaniu przez
pojazdom szynowym. przejazdy kolejowe.

Poznanie konieczności Zachowanie się wobec pojazdów:



l

v.p
drodze.

Poznanie konieczności Zachowanie ostrożności wobec pieszych
rowerzystów, pojazdów przy przejeżdżaniu, w szczególności
pojazdów jednośladowych, pojazdów

.go
idących drogą.

Poznanie czynników Prędkość jazdy. Pojęcie prędkości
limitujących bezpieczną bezpiecznej. Czynniki mające
prędkość w określonych bezpośredni wpływ na dobór prędkości
warunkach ruchu bezpiecznej – natężenie ruchu, stan i
drogowego. widoczność drogi, warunki

Poznanie pojęcia prędkość Dopuszczalna prędkość jazdy różnych
bezpieczna. pojazdów.
rcl
Poznanie pojęcia droga Hamowanie. Pojęcie drogi hamowania.
hamowania. Czynniki wpływające na drogę

Poznanie, w jakich Zatrzymanie. Miejsca, w których
warunkach można zatrzymywanie jest zabronione.
zatrzymać pojazd i jakie
skutki może spowodować
w.

bezzasadne,
niesygnalizowane
zatrzymanie się na drodze.

jakich pojazd może być musi spełniać pojazd holowany
holowany. (sprawny układ kierowniczy i
hamulcowy, oznakowanie).
ww

zabronione. Holowanie przyczepy i
warunki holowania.

kolumnie.



światłach stosowanych w w różnych warunkach drogowych i
pojeździe i o warunkach, atmosferycznych, na obszarach
w jakich świateł tych zabudowanych i poza obszarami

l
można i należy używać. zabudowanymi, w dzień i w nocy.

v.p
Poznanie znaczenia Sygnał dźwiękowy – okoliczności, w

TEMAT 5: Znaki i sygnały drogowe

Wskazówki
metodyczne
Poznanie celu stosowania Cel stosowania znaków i sygnałów Zajęcia teoretyczne i
znaków i sygnałów drogowych. ćwiczenia.
drogowych.

.go
Zdobycie wiadomości o Znaki pionowe i poziome. ilustrowane w
różnych rodzajach znaków Znaki ostrzegawcze. Znaki zakazu i szczególności
i sygnałów drogowych nakazu, znaki informacyjne, znaki planszami,
oraz sposobie ich poziome – barwy, treść i sposób prezentacjami
umieszczania. zachowania się wobec poszczególnych multimedialnymi,
znaków. rysunkami na tablicy.

Zdobycie wiadomości o Sygnały świetlne służące do kierowania
sygnalizatorach ruchem, sygnały dawane przez osoby
świetlnych oraz o kierujące ruchem, sygnały świetlne i
rcl
sygnałach dawanych przez dźwiękowe na przejazdach kolejowych
osoby kierujące ruchem, oraz wysyłane przez pojazdy
sygnałach na przejazdach uprzywilejowane w ruchu.
kolejowych i dawanych
przez pojazdy

TEMAT 6: Ogólne warunki używania pojazdu
w.

Wskazówki
metodyczne
Zdobycie wiadomości o Warunki techniczne dopuszczenia Zajęcia teoretyczne.
warunkach technicznych, pojazdów do ruchu drogowego z punktu
jakie musi spełniać widzenia bezpieczeństwa: układ Pogadanka lub wykład
pojazd, aby mógł być kierowniczy, układ hamulcowy, ilustrowane w
dopuszczony do ruchu na zawieszenie, amortyzatory, ogumienie, szczególności
drogach. światła, sygnał dźwiękowy, planszami,
ww

prędkościomierz, lusterka, wycieraczki prezentacjami
szyb, pasy bezpieczeństwa. multimedialnymi.
Apteczka, gaśnica i trójkąt odblaskowy.

Poznanie związku Utrzymanie pojazdu w czystości,
pomiędzy czystością szyb zwłaszcza szyb i kloszy świateł
i kloszy świateł pojazdu zewnętrznych.
a bezpieczeństwem ruchu Przewóz osób pojazdem.
drogowego.

Poznanie wpływu Rozmieszczenie pasażerów ze


rozmieszczenia pasażerów szczególnym uwzględnieniem przewozu
w pojeździe na jego dzieci w fotelikach, wsiadanie i
równomierne obciążenie. wysiadanie, zabezpieczenia drzwi przed

l
otwarciem, stosowanie pasów
Kształtowanie nawyku bezpieczeństwa.

v.p
zapinania pasów
bezpieczeństwa.

spowodowanego Rozmieszczanie przedmiotów
przewożonymi przewożonych pojazdem.
przedmiotami w
przedziale pasażerskim.

Zdobycie wiedzy o
ewidencji, rejestracji i Ewidencja i rejestracja pojazdów,
badaniach technicznych
pojazdów oraz o
warunkach używania
przyczep.

TEMAT 7: Kierowca pojazdu

Cel nauczania
.go
dokumenty i tablice rejestracyjne.
Obowiązkowe okresowe badania
techniczne.
Warunki używania przyczep –
dopuszczenie do ruchu, OC.

Treść nauczania
Wskazówki
metodyczne
rcl
odpowiedzialności za naruszenie przepisów ruchu drogowego.
skutki ewentualnych Pogadanka lub wykład
wyniku naruszenia planszami,

Poznanie wpływu Wpływ alkoholu oraz niektórych
w.

alkoholu oraz środków środków działających podobnie do
działających podobnie do alkoholu na obniżenie sprawności
alkoholu na obniżenie kierowcy.

ww

przestrzeganiem zaufania.
przepisów ruchu Przestrzeganie ogólnie przyjętych zasad
na drodze.

TEMAT 8: Obowiązki i odpowiedzialność kierowcy i posiadacza pojazdu

Wskazówki
metodyczne
Poznanie uprawnień Prawo jazdy i uprawnienia wynikające z Pogadanka.


wynikających z prawa prawa jazdy.
jazdy.

l

v.p
prawa jazdy.

Poznanie konieczności Ubezpieczenie pojazdów OC, NW i AC, Wykład.
ubezpieczenia pojazdu i korzyści i obowiązki wynikające z
korzyści płynących z ubezpieczeń.
ubezpieczenia.

Zdobycie informacji o Zachowanie się w razie uczestniczenia
zasadach zachowania się w wypadku drogowym. Wykład.

.go
w przypadku
drogowym.

2.2. Technika kierowania
2.2.1. Podział materiału nauczania (kategorie B1, B, B+E, T)

1 Przygotowanie do jazdy. Uruchamianie silnika. Ruszanie i
zatrzymanie. Kręcenie kierownicą – skręty manewrowe.
2 Zmiana biegu z I na II. Zmiana biegów w górę. Zmiana
biegów w dół. Ogólne zasady jazdy do tyłu. Jazda do tyłu na
rcl
wprost. Skręty podczas jazdy do tyłu. Jazda slalomem.
3 Jazda w ruchu miejskim. Hamowanie. Zmniejszenie
prędkości jazdy. Zatrzymanie pojazdu. Hamowanie na
wzniesieniu i spadku drogi. Ruszanie na wzniesieniu z
pomocą hamulca pomocniczego. Ruszanie na wzniesieniu z
pomocą hamulca zasadniczego.
4 Zmiana biegów w górę i w dół. Cofanie. Parkowanie.
5 Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza miastem w dzień
w.

i po zmierzchu. Jazda w górach.
6 Charakterystyki pojazdów. Zwiększenie przyczepności
przednich kół w momencie rozpoczynania skrętu −
dociążanie przodu. Pokonywanie łuków i zakrętów. Tory
przejazdu przez zakręty. Dobór prędkości przed wejściem w
zakręt − hamowanie, zmiana biegu w dół.
7 Ciągnięcie przyczepy. Jazda z przyczepą. Cofanie z
przyczepą.
ww

Zachowanie się na drogach ekspresowych i autostradach.
Włączanie się do ruchu (pas rozbiegowy). Zachowanie się w
czasie wyprzedzania. Opuszczanie drogi ekspresowej lub
autostrady (pas do zjazdu).
8 Jazda w trudnych warunkach atmosferycznych (ulewa,
śnieżyca, mgła).
Poślizg – przyczyny, sposoby zapobiegania.


2.2.2. Materiał nauczania (kategorie B1, B, B+E, T)

TEMAT 1: Przygotowanie do jazdy. Uruchamianie silnika. Ruszanie i zatrzymanie.

l
Kręcenie kierownicą – skręty manewrowe

v.p
Wskazówki
metodyczne
Poznanie reguł Przygotowanie do jazdy. Zajęcia
prawidłowej pozycji Ubiór kierowcy. Zajęcie miejsca za teoretyczne.
kierującego, kierownicą.
zapewniającej Regulacje: Pogadanka lub
możliwość obsługi Fotel należy odsunąć jak najdalej do tyłu, tak wykład
urządzeń w pojeździe. jednak, aby lewą nogą można było swobodnie ilustrowane w
Poznanie sposobów wcisnąć pedał sprzęgła. szczególności
ergonomicznej i pewnej Oparcie należy ustawić tak, aby ręką można planszami,
obsługi urządzeń było sięgnąć do umownej godz. 12 na kole prezentacjami
pojazdu.

.go
kierownicy, bez odrywania pleców od
oparcia.
Kierownicę należy ustawić w zależności od
potrzeby. Do jazdy w ruchu miejskim
powinna być usytuowana wyżej. Przy jeździe
szosowej można ją lekko obniżyć.
Lusterka należy ustawić tak, aby w lewym
lusterku kierujący widział fragment lewego
boku pojazdu i lewy obszar przestrzeni za
pojazdem, a w lusterku prawym − fragment
multimedialnymi.

prawego boku pojazdu i obszar przestrzeni po
rcl
prawej stronie za pojazdem. W lusterku
wewnętrznym kierowca powinien widzieć
przestrzeń za pojazdem w osi jazdy.
Zagłówek powinien być ustawiony tak, aby
był blisko za głową.
Zapięcie pasów.
Pozycja.
Lewa noga na podłodze, obok sprzęgła lub na
specjalnym wsporniku, prawa noga na pedale
w.

gazu, ręce na kierownicy w odpowiedniej
pozycji.
Obsługa urządzeń w zasięgu dłoni wspartych
na kierownicy.
Obsługa pedałów: gazu, hamulca, sprzęgła.
Obsługa dźwigni zmiany biegów.
Obsługa hamulca ręcznego.
Poznanie sposobu Uruchomienie silnika (wciśnięte sprzęgło). Zajęcia
ww

uruchamiania silnika Różnice w uruchamianiu silnika o zapłonie teoretyczne.
(silnik benzynowy lub iskrowym i silnika wysokoprężnego.
diesel). Sprawdzenie przyrządów kontrolno- Pogadanka lub
Poznanie możliwości -pomiarowych na desce rozdzielczej. wykład
oceny funkcjonowania ilustrowane w
lub stanów niektórych szczególności
urządzeń pojazdu planszami,
poprzez obserwację prezentacjami
urządzeń kontrolnych multimedialnymi.
lub pomiarowych.


Poznanie sposobu Ruszanie: sprzęgło, I bieg, należy zwolnić Zajęcia
płynnego ruszania i hamulec pomocniczy, należy spojrzeć w teoretyczne.
zatrzymania pojazdu. lusterko, włączyć kierunkowskaz, zwiększyć

l
obroty silnika, łagodnie puścić sprzęgło. Wykład

v.p
Piętę lewej nogi należy oprzeć na podłodze. ilustrowany w
Po puszczeniu sprzęgła lewą nogę należy szczególności
oprzeć na wsporniku lub postawić na planszami,
podłodze obok sprzęgła. prezentacjami
Utrzymanie kierunku jazdy na wprost multimedialnymi.
Zatrzymanie pojazdu: należy spojrzeć w
lusterko, włączyć kierunkowskaz, zjechać jak
najbliżej prawej krawędzi jezdni, wcisnąć
sprzęgło, a następnie hamulec, wyłączyć
bieg, puścić sprzęgło. Sprawdzić, czy pojazd

.go
się zatrzymał (czy się nie toczy).
W przypadku dłuższego postoju zaciągnąć
hamulec pomocniczy (uwaga przy
stosowaniu w czasie mrozu).
Poznanie zasad Kręcenie kierownicą – skręty manewrowe. Zajęcia
posługiwania się Przypomnienie o układzie rąk na kierownicy, teoretyczne i
kierownicą w przygotowanie do skrętu, praca rąk. ćwiczenia.
odniesieniu do skrętów Skręty manewrowe: Przygotowanie do
manewrowych oraz rozpoczęcia skrętu, przy skręcie w lewo lewą Wykład z użyciem
zasad pracy rąk na rękę należy umieścić na umownej godz. 12 kierownicy jako
kierownicy podczas koła kierownicy. Przy skręcie w prawo prawą elementu do
skrętów drogowych. rękę należy umieścić na umownej godz. 12 zademonstrowania
rcl
koła kierownicy. sposobu
Wykonywanie skrętów w lewo i w prawo posługiwania się
z przekładaniem rąk. kierownicą.
Skręty szosowe: Przy skręcie w prawo prawą
rękę należy przełożyć na umowną godz. 12
koła kierownicy, na taką wysokość, aby po
wykonaniu skrętu prawa ręka znalazła się na
wysokości umownej godz. 3 koła kierownicy.
Ręka lewa w czasie ciągnięcia kierownicy
w.

prawą ręką przesuwa się, pozostając na
godz. 9 koła kierownicy. Tor jazdy należy
korygować, trzymając ręce na poziomej
średnicy koła kierownicy. Skręt kończy się,
ściągając lewą ręką kierownicę do pozycji
wyjściowej. Według tej samej zasady
wykonuje się skręt szosowy w lewo.
ww

TEMAT 2: Zmiana biegu z I na II. Zmiana biegów w górę. Zmiana biegów w dół.
Ogólne zasady jazdy do tyłu. Jazda do tyłu na wprost. Skręty podczas jazdy do tyłu.
Jazda slalomem

Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne
Poznanie sposobu zmiany Zmiana biegu z I na II. Zajęcia teoretyczne.
biegów. Zwiększenie obrotów silnika
Poznanie potrzeby (prędkości jazdy pojazdu) na Wykład ilustrowany w
współdziałania pracy rąk i I biegu. Zamknięcie gazu z szczególności planszami,
nóg podczas zmiany jednoczesnym wciśnięciem pedału prezentacjami
biegów. sprzęgła. multimedialnymi.


Przełożenie dźwigni zmiany
biegów z I na II (otwarta dłoń
prawej ręki prowadzi dźwignię

l
przy lewej krawędzi w linii prostej

v.p
– z zaakcentowaniem przejścia
przez bieg neutralny). Puszczenie
sprzęgła z jednoczesnym
zwiększeniem obrotów.
Poznanie metody zmiany Zmiana biegu w górę. Zajęcia teoretyczne.
biegu na wyższy. Przygotowanie do zmiany biegu:
lewa noga nad sprzęgłem, prawa Wykład ilustrowany w
ręka na dźwigni zmiany biegów. szczególności planszami,
Puszczenie pedału gazu i prezentacjami
jednoczesne wciśnięcie pedału multimedialnymi.
sprzęgła.

.go
Przełożenie dźwigni biegów z
zachowaniem prawidłowego
ułożenia dłoni na gałce dźwigni,
prostoliniowego prowadzenia
dźwigni lub zachowania kątów
prostych i odpowiedniego rytmu.
Puszczenie sprzęgła z
jednoczesnym dodaniem gazu.
Poznanie warunków, Zmiana biegu w dół. Zajęcia teoretyczne.
które wymuszają zmianę Doprowadzenie do zmniejszenia
biegu z wyższego na prędkości (zdjęcie nogi z gazu lub Wykład ilustrowany w
niższy (np. konieczność hamowanie). szczególności planszami,
rcl
znacznego zmniejszenia Przygotowanie do zmiany biegu. prezentacjami
prędkości jazdy). Zmiana biegu w dół. multimedialnymi.
Umiejętność wybrania Wciśnięcie pedału sprzęgła.
odpowiedniego momentu Przełożenie dźwigni na
redukcji biegów. odpowiedni bieg (niższy).
Poznanie manualnych Płynne puszczenie sprzęgła –
czynności związanych z dohamowanie silnikiem.
redukcją biegów, w Opisany sposób zmiany biegów w
szczególności płynnego dół dotyczy sytuacji, w której
w.

puszczenia sprzęgła po chodzi o wytracenie prędkości, np.
włączeniu niższego biegu. przed skrzyżowaniem lub skrętem.
Poznanie zasady Jazda do tyłu. Ogólne zasady Zajęcia teoretyczne.
położenia pojazdu w jazdy do tyłu.
zależności od kierunku Ustalenie prawej i lewej strony Wykład ilustrowany w
ruchu. pojazdu. szczególności planszami,
Należy wskazać, że przy jeździe prezentacjami
Poznanie sposobu do przodu i do tyłu kręcenie multimedialnymi.
ww

regulacji prędkości jazdy kierownicą w prawo spowoduje, Niezbędną pomocą
za pomocą sprzęgła – że pojazd pojedzie w prawo, a dydaktyczną będzie tablica.
jazda na półsprzęgle. kręcenie kierownicą w lewo
spowoduje, że pojazd pojedzie w
lewo.
Należy pamiętać o zasadzie:
Patrzeć w kierunku jazdy.
Podczas jazdy do tyłu należy
stosować zasadę jazdy na
półsprzęgle.
Należy ustalić obroty silnika i


wykorzystując poślizg sprzęgła,
regulować prędkość jazdy.

l
Poznanie zasad Jazda do tyłu na wprost. Zajęcia teoretyczne.
stosowanych podczas Pozycja: lewa ręka trzyma

v.p
jazdy do tyłu na wprost. kierownicę na umownej godz. 12 Wykład ilustrowany w
koła kierownicy, należy odwrócić szczególności planszami,
się przez prawe ramię, prawą rękę prezentacjami
trzymać na oparciu fotela multimedialnymi.
pasażera. Drogę za pojazdem Niezbędną pomocą
należy obserwować przez tylną dydaktyczną będzie tablica.
szybę oraz przy użyciu lusterek.
Lewą ręką można prowadzić
pojazd po linii prostej lub
wykonywać niewielkie skręty.
Gdy ręka powróci na umowną

.go
godz. 12 koła kierownicy,
przednie koła pojazdu powinny
być ustawione do jazdy na wprost.
Poznanie zasad Skręty podczas jazdy do tyłu. Zajęcia teoretyczne.
stosowanych podczas Skręt w lewo wykonuje się,
wykonywania skrętów w odwracając głowę Wykład ilustrowany w
czasie jazdy i patrząc przez lewe ramię. szczególności planszami,
do tyłu. Przestrzeń za pojazdem obserwuje prezentacjami
się przez lewe tylne okna pojazdu multimedialnymi.
oraz przy użyciu lusterek. Niezbędną pomocą
Przy skręcie w prawo należy dydaktyczną będzie tablica.
odwrócić głowę przez prawe
rcl
ramię, obserwując drogę przez
okna prawe oraz przy użyciu
lusterek.
W czasie skrętów kierownicę
należy obracać obiema rękami,
przekładając ręce jak przy skrętach
manewrowych.
Rozpoczynając jazdę do tyłu,
najpierw należy odwrócić się w
w.

odpowiednim kierunku, a potem
ruszyć z miejsca.
Przy zatrzymywaniu należy
odwrócić głowę do przodu dopiero
po zatrzymaniu pojazdu.
Poznanie konieczności Jazda slalomem. Zajęcia teoretyczne.
szybkiego kręcenia Przejazd slalomu z nawrotem, z
kierownicą. wykorzystaniem uprzednio Wykład ilustrowany w
ww

zdobytych wiadomości i szczególności planszami,
umiejętności, a w szczególności prezentacjami
szybkiego i prawidłowego multimedialnymi.
Poznanie konieczności kręcenia kierownicą. Niezbędną pomocą
wyczuwania gabarytów Elementy przejazdu slalomu: dydaktyczną będzie tablica.
pojazdu. 1) właściwe ustawienie pojazdu;
Pobudzenie wyobraźni, 2) właściwy wybór strefy skrętu
rozwijanie zdolności (rozpoczęcie skrętu powinno
przewidywania. nastąpić z odpowiednim
Stosowanie zasady wyprzedzeniem przed mijanym
wykonywania czynności z słupkiem); zachowanie właściwej


odpowiednim odległości od słupka związanej z
wyprzedzeniem. gabarytami pojazdu;
3) wykonanie nawrotu w taki

l
sposób, aby po wykonaniu

v.p
nawrotu pojazd znalazł się obok
słupka, w takiej pozycji jak gdyby
był to kolejny słupek slalomu
(nabieranie umiejętności oceny
możliwości skrętu pojazdu).

TEMAT 3: Jazda w ruchu miejskim. Hamowanie. Zmniejszenie prędkości jazdy.
Zatrzymanie pojazdu. Hamowanie na wzniesieniu i spadku drogi. Ruszanie na
wzniesieniu z pomocą hamulca pomocniczego. Ruszanie na wzniesieniu z pomocą
hamulca zasadniczego

.go
Wskazówki
metodyczne
Poznanie zasady, że Jazda w ruchu miejskim. Zajęcia teoretyczne.
płynność jazdy jest jedną Jazda w ruchu miejskim wymaga od
z podstawowych zasad kierującego: Wykład ilustrowany
bezpieczeństwa ruchu - stosowania przepisów ruchu drogowego, w szczególności
drogowego. - znacznego skupienia uwagi, planszami,
- szybkich zmian decyzji, prezentacjami
Poznanie potrzeby - szerokiego kąta obserwacji drogi, multimedialnymi.
automatyzacji obsługi - zdolności przewidywania poczynań innych Niezbędną pomocą
urządzeń w pojeździe w użytkowników drogi, dydaktyczną będzie
sytuacji skupienia uwagi - w przypadku konieczności zatrzymania tablica.
rcl
na innych ważniejszych w pojazdu należy tyle samo uwagi poświęcić na
danej chwili obserwację sytuacji przed pojazdem co i za
zagadnieniach. pojazdem,
- po zatrzymaniu pojazdu wynikającym z
Poznanie potrzeby warunków ruchu – włączyć z odpowiednim
dalekiego patrzenia wyprzedzeniem I bieg, aby być gotowym do
(nie tuż przed koła kontynuowania jazdy.
pojazdu), co ułatwia Przejazd przez skrzyżowanie.
w.

prowadzenie pojazdu po Podczas oczekiwania na wjazd na
linii prostej i poszerza kąt skrzyżowanie należy bacznie obserwować ruch
widzenia. na skrzyżowaniu, uwzględniać prędkość
Poznanie potrzeby poruszających się pojazdów i ustalić moment
elastyczności w dogodny do wjechania na skrzyżowanie, aby
podejmowaniu niektórych wjazd był bezpieczny i nie powodował
decyzji, np. podczas zachwiania płynności ruchu innych pojazdów.
ruszania na skrzyżowaniu. Opuszczenie skrzyżowania powinno być
możliwie szybkie.
ww

Gdy ruch na skrzyżowaniu jest kierowany, a na
wjazd oczekuje wiele pojazdów, należy być
przygotowanym, że w momencie ruszenia, gdy
kierujący jest nastawiony na jak najszybsze
przejechanie przez skrzyżowanie, nagle będzie
musiał zmienić decyzję i zatrzymać pojazd.
Poznanie faktu, że Hamowanie. Zajęcia teoretyczne.
najlepszym Zagrożenie w ruchu drogowym jest najczęściej
zagwarantowaniem związane z brakiem wolnej przestrzeni, z Pogadanka lub
bezpieczeństwa jest wolna uwagi na to, że na drodze stoi inny pojazd, na wykład ilustrowane w
przestrzeń. przejściu dla pieszych znajdują się piesi albo z szczególności


zatoki wyjeżdża autobus itp. Te sytuacje planszami,
zmuszają do hamowania. prezentacjami
Układ hamulcowy i jego umiejętna obsługa multimedialnymi.

l
stanowią jeden z najważniejszych elementów

v.p
bezpieczeństwa jazdy.
Dwa cele hamowania:
1) zmniejszenie prędkości jazdy.
W czasie hamowania nie należy naciskać
pedału sprzęgła. Pojazd poruszający się na
biegu neutralnym lub wciśniętym sprzęgle ma
gorszą sterowność. Nie może być zastosowany
jeden z elementów sterujących prędkością
jazdy (hamownie silnikiem i dociążenie
przednich kół);
2) zatrzymanie pojazdu.

.go
Należy rozróżnić dwa przypadki:
- pojazd jadący szybko należy zatrzymać,
naciskając najpierw hamulec, zmniejszając
prędkość jadącego pojazdu, a w końcowej
fazie hamowania naciskając sprzęgło, w celu
odłączenia silnika od kół napędowych,
- pojazd jadący wolno należy zatrzymać,
naciskając najpierw sprzęgło, a potem
hamulce.
Poznanie składowych sił Hamowanie na wzniesieniu i spadku drogi. Zajęcia teoretyczne.
działających na pojazd w Podczas hamowania na spadku drogi sile
czasie hamowania na hamowania przeciwdziała składowa siły Pogadanka lub
rcl
wzniesieniu ciężkości, która jest skierowana w kierunku wykład ilustrowane w
i spadku drogi. jazdy. szczególności
Podczas hamowania na wzniesieniu ta sama planszami,
składowa siły ciężkości jest skierowana w prezentacjami
kierunku przeciwnym do kierunku jazdy i multimedialnymi.
wspomaga siłę hamowania. Niezbędną pomocą
dydaktyczną będzie
tablica.
Poznanie działania Ruszanie na wzniesieniu z pomocą hamulca Zajęcia teoretyczne.
w.

składowej siły ciężkości pomocniczego.
powodującej staczanie się Ruszanie z użyciem hamulca pomocniczego: Wykład ilustrowany
pojazdu po zwolnieniu - pojazd unieruchomiony za pomocą hamulca w szczególności
hamulca. zasadniczego, planszami,
Przygotowanie do - należy włączyć I bieg, prezentacjami
opanowania stresu - należy zaciągnąć hamulec pomocniczy, multimedialnymi.
wywołanego trzymając przycisk, aby nie zadziałała blokada,
koniecznością i zwolnić hamulec zasadniczy,
ww

zrównoważenia składowej rozpocząć zwalnianie pedału sprzęgła do
siły ciężkości z siłą momentu, kiedy silnik zacznie „ciągnąć”,
napędową pojazdu, a - jednocześnie należy zwiększać nieco obroty
następnie ruszenie pod silnika, zwalniając hamulec pomocniczy i
górę. płynnie puszczając sprzęgło.
wyższe obroty silnika są potrzebne do
ruszenia.


Poznanie konieczności Ruszanie na wzniesieniu z pomocą hamulca Zajęcia teoretyczne.
szybkiego przełożenia zasadniczego. Na niewielkiej pochyłości
prawej nogi z pedału można ruszyć bez użycia hamulca Wykład ilustrowany

l
hamulca na pedał gazu i pomocniczego: w szczególności
precyzyjnego nim - należy lekko puszczać sprzęgło do momentu, planszami,

v.p
operowania. kiedy silnik zaczyna „ciągnąć”, prezentacjami
- szybko przełożyć nogę z hamulca na gaz i po multimedialnymi.
zwiększeniu obrotów dalej puszczać sprzęgło.

TEMAT 4: Zmiana biegów w górę i w dół. Cofanie. Parkowanie

Wskazówki
metodyczne
Przypomnienie roli Technika zmiany biegów podczas jazdy z Zajęcia teoretyczne.
skrzyni biegów jako różnymi prędkościami.

.go
elementu służącego do Skrzynia biegów w pojeździe służy do pełnego Pogadanka lub
wykorzystania mocy wykorzystania mocy silnika przy jego wykład ilustrowane w
silnika i osiągania ograniczonych obrotach. szczególności
odpowiedniej prędkości Efektywna moc silnika rośnie wraz z obrotami, planszami,
lub mocy pojazdu. ale tylko do pewnego momentu. prezentacjami
Przełożenia skrzyni przekładniowej (biegi) multimedialnymi
Przypomnienie wiedzy o dopasowują możliwości silnika do obciążenia. prezentującymi
mocy silnika w funkcji Pojazd posiada największą moc i charakterystyki mocy
obrotów i wielkościach przyspieszenia na biegu pierwszym – za to silnika i
charakterystycznych dla jego prędkość jest niewielka. Im wyższy bieg, charakterystyki
tej zależności. tym moc i przyspieszenia mniejsze, za to prędkości jazdy w
prędkość większa. Stąd często przy funkcji obrotów
rcl
wyprzedzaniu schodzi się na niższy bieg, aby silnika na
mieć lepsze przyspieszenie. poszczególnych
biegach.

Przygotowanie do Zmiana biegów w górę. Zajęcia teoretyczne.
zdobycia umiejętności Przygotowanie polega na przełożeniu lewej
skoordynowanej pracy rąk nogi nad pedał sprzęgła z jednoczesnym Pogadanka
i nóg podczas zmiany przełożeniem prawej ręki z kierownicy na ilustrowana w
biegów, wyczucia i tempa dźwignię zmiany biegów. szczególności
w.

zmiany biegów w Zmiana biegu: planszami,
zależności od warunków, 1) lewa noga wciska pedał sprzęgła, a prezentacjami
w jakich jest zmieniany jednocześnie prawa noga zwalnia pedał gazu multimedialnymi
bieg. (ruchy obu nóg są zdecydowane); prezentującymi
2) prawa ręka (odpowiednio ułożona na charakterystyki mocy
dźwigni zmiany biegów) przesuwa dźwignię silnika i
na pozycję neutralną, a następnie na charakterystyki
zamierzony bieg; prędkości jazdy w
ww

3) należy puścić sprzęgło ruchem płynnym funkcji obrotów
z jednoczesnym dodaniem gazu, zwiększając silnika na
obroty silnika. poszczególnych
Do prawidłowego wykonania zmiany biegów biegach.
są niezbędne wyczucie, umiejętność wybrania
odpowiedniego momentu zmiany biegu, a
także dopasowanie tempa zmiany biegów do
prędkości jazdy pojazdu i warunków, w jakich
zmienia się bieg.


Poznanie warunków, w Zmiana biegów w dół. Zajęcia teoretyczne.
jakich można przejść z Podstawowym warunkiem przejścia z
biegu wyższego na wyższego biegu na niższy jest zmniejszenie Pogadanka,

l
niższy. prędkości jazdy co najmniej do maksymalnej ilustrowana w

v.p
Poznanie konieczności prędkości na niższym biegu. szczególności
dopasowania Zmiana biegu – redukcja. planszami,
(zwiększenia) obrotów 1) przygotowanie – polega na przełożeniu prezentacjami
silnika do obrotów lewej nogi nad pedał sprzęgła z jednoczesnym multimedialnymi
wymaganych na niższym przełożeniem prawej ręki z kierownicy na prezentującymi
biegu, bez straty dźwignię zmiany biegów; charakterystyki mocy
prędkości jazdy. 2) należy wcisnąć sprzęgło, puścić gaz, silnika i
Poznanie czynności przesunąć dźwignię do pozycji neutralnej charakterystyki
manualnych. (czynności te wykonuje się prawie prędkości jazdy w
Uchwycenie równocześnie); funkcji obrotów
najwłaściwszego 3) należy włączyć niższy bieg i natychmiast silnika na

.go
momentu puścić sprzęgło z jednoczesnym dodaniem poszczególnych
i tempa zmiany biegów w gazu. biegach.
dół.
poślizgu kół
napędzających w wyniku
zbyt mocnego
dohamowania silnikiem.
Przypomnienie wcześniej Cofanie. Zajęcia teoretyczne.
poznanych zasad jazdy do Stosuje się zasady poznane przy jeździe do
tyłu. tyłu. Pogadanka
Cofanie po prostej wzdłuż krawężnika. ilustrowana w
rcl
Cofanie po łuku przy krawężniku (w prawo). szczególności
Cofanie po łuku bez krawężnika (w lewo). planszami,
prezentacjami
multimedialnymi.
Poznanie trzech sposobów Zawracanie. Proponuje się metodę
zawracania. Poznanie Zawrócić na drodze można na trzy sposoby. pogadanki z
konieczności oceny ilustracjami wideo,
przestrzeni niezbędnej do Sposób pierwszy – bez cofania – stosuje się, slajdami lub
w.

wykonania skrętu gdy jest odpowiednio dużo miejsca i gdy rysunkami na tablicy.
(zawrócenia), obserwacji zezwalają na to przepisy. Podejmując decyzję
drogi i użycia o zawracaniu w obrębie skrzyżowania, poza
kierunkowskazów. względami bezpieczeństwa i porządku na
drodze należy zwrócić uwagę na wybranie
najszerszego miejsca na tym skrzyżowaniu w
celu zapewnienia jak największej swobody
skrętu.
ww

Sposób drugi – z cofaniem i wykorzystaniem
np. wjazdu do bramy.
Zaleca się wjazd do bramy tyłem, bo to ułatwia
wyjazd i włączenie się do ruchu.
Pojazd należy zatrzymać za wjazdem, który ma
być wykorzystany do zawrócenia.
Zachowując warunki bezpieczeństwa, należy
wycofać się do bramy.
Następnie należy wyjechać z bramy w lewo i
włączyć się do ruchu.


Sposób trzeci – z cofaniem na wąskiej drodze.
Po upewnieniu się, że droga jest wolna, należy
zasygnalizować zamiar skrętu w lewo i od

l
prawego krawężnika rozpocząć skręt w lewo.
Należy jak najwolniej prowadzić pojazd (jazda

v.p
na półsprzęgle), natomiast jak najszybciej
kręcić kierownicą do oporu w lewo.
Dojeżdżając do lewego krawężnika, należy
zacząć kręcić kierownicą w prawo i zatrzymać
pojazd.
Włączając wsteczny bieg i kręcąc dalej w
prawo, należy wycofać się w prawo.
Przed dojechaniem tylnymi kołami do
krawężnika należy zacząć kręcić kierownicą w
lewo i zatrzymać pojazd.
Należy włączyć I bieg i odjechać w lewo,

Poznanie problemu
wyboru miejsca do
parkowania z
uwzględnieniem
możliwości wyjazdu z
miejsca zaparkowania.
Właściwy wybór rodzaju
parkowania (parkowanie
.go
dojeżdżając do prawego krawężnika, wzdłuż
którego będzie kontynuowana jazda.
Parkowanie.
Parkowanie skośne i prostopadłe:
Wjechanie przodem lub tyłem (zalecane) w
miejsce przeznaczone do parkowania,
prostopadle do krawężnika lub skośnie, w
zależności od sytuacji.
Parkowanie równoległe.
Częstym sposobem parkowania jest ustawienie
Zajęcia teoretyczne.

Pogadanka
ilustrowana w
szczególności
planszami,
prezentacjami
multimedialnymi.
prostopadłe, skośne, pojazdu wzdłuż krawężnika, pomiędzy
rcl
równoległe, przodem, stojącymi pojazdami.
tyłem) w zależności od Kolejność czynności:
warunków terenowych i 1) należy ustawić pojazd równolegle do
aktualnej sytuacji stojącego pojazdu, za którym zamierza się
drogowej. zaparkować, zachowując odległość około 1 m
od tego pojazdu. O taką samą odległość należy
wyprzedzić ten pojazd;
2) należy włączyć wsteczny bieg, prawy
kierunkowskaz i powoli cofając, skręcać
w.

kierownicę w prawo. Gdy pojazd ustawi się
pod kątem około 45o do osi jezdni – szybkimi
ruchami należy „odwrócić” kierownicę,
wykonując skręt w lewo. Prędkość jazdy
pojazdu należy regulować, jadąc na
półsprzęgle. Należy jechać równomiernie i jak
najwolniej, obserwując drogę za pojazdem.
Uwaga: Należy na moment odwrócić głowę i
ww

sprawdzić, czy przód pojazdu zataczając łuk w
lewo, nie zaczepi o tył pojazdu, za którym
zamierza zaparkować.
W ten sposób należy doprowadzić pojazd do
pozycji równoległej do krawężnika.

TEMAT 5: Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza miastem w dzień i po zmierzchu.
Jazda w górach

Wskazówki
metodyczne


Poznanie konieczności Jazda w ruchu drogowym w obszarze Zajęcia teoretyczne.
zastosowania wiedzy zabudowanym i poza nim.

l
teoretycznej o przepisach Jazda w obszarze zabudowanym, ulicami z Pogadanka
ruchu drogowego oraz kilkoma pasami ruchu. ilustrowana w

v.p
znakach i sygnałach Przestrzeganie zasady ruchu prawostronnego. szczególności
drogowych, zdobytej planszami,
podczas zajęć z przepisów Przejazd przez skrzyżowania o ruchu prezentacjami
ruchu drogowego do kierowanym i niekierowanym. multimedialnymi.
jazdy w ruchu drogowym. Przejazd przez skrzyżowanie o ruchu
okrężnym.
Poznanie możliwości Zajęcie przed skrzyżowaniem pasa ruchu
jazdy z dozwoloną właściwego dla zamierzonego kierunku jazdy.
prędkością poza obszarem
zabudowanym i Przejeżdżanie przez przejazdy kolejowe.
wynikających z tego Skrzyżowanie z torami, szczególnie

.go
zagrożeń. kolejowymi, to jedno z
najniebezpieczniejszych skrzyżowań.
Poznanie wyjątkowego Należy zwrócić uwagę, że sygnalizacja,
zagrożenia wynikającego automatyczne zapory itd. są to elementy, które
z nieprawidłowego mogą zawieść, dlatego też trzeba zwrócić
wyprzedzania i szczególną uwagę, przejeżdżając przez takie
przejeżdżania przez skrzyżowania, a w szczególności za każdym
przejazdy kolejowe i razem upewnić się, że nie nadjeżdża pojazd
tramwajowe. szynowy.

Poznanie Jazda poza obszarem zabudowanym.
współuczestnictwa w Omijanie często jest związane z koniecznością
rcl
ruchu drogowym. zajęcia części jezdni przeznaczonej dla
przeciwnego kierunku jazdy. Należy pamiętać
Poznanie bezpośredniego o obowiązku ustąpienia pierwszeństwa
związku między pojazdom nadjeżdżającym z przeciwka.
współuczestnictwem i
kulturą ruchu drogowego. Wyprzedzanie należy rozpocząć od oceny
już wyprzedzania.
w.

Jeżeli nie, należy odpowiednio zasygnalizować
zamiar zmiany pasa ruchu i przejechać o jeden
pas w lewo. Jednocześnie należy przyspieszyć.
Dla osiągnięcia lepszego przyspieszenia i jak
największej różnicy prędkości w stosunku do
pojazdu wyprzedzanego można dokonać
zmiany o jeden bieg w dół. Należy pamiętać o
ww

zajechania drogi.



l
Jazda w ruchu drogowym w obszarze

v.p
Nabranie umiejętności zabudowanym i poza nim po zmierzchu. Zajęcia teoretyczne.
jazdy pojazdem po Jazda z użyciem świateł mijania i świateł
zmierzchu. drogowych pojazdu oraz zwrócenie uwagi na Pogadanka
Nabranie umiejętności warunki, w jakich tych świateł można i trzeba ilustrowana w
operowania światłami. używać. Zagadnieniem, na które należy szczególności
Poznanie zagrożenia zwrócić uwagę podczas jazdy z użyciem planszami,
wynikającego z świateł mijania, jest umiejętność niepatrzenia prezentacjami
chwilowego olśnienia w światła nadjeżdżającego pojazdu. Wzrok multimedialnymi.
przez światła pojazdu skierować należy na prawe pobocze. Jest to
nadjeżdżającego z strefa najsłabiej oświetlona, a właśnie tam
przeciwka. mogą się znajdować pieszy lub rowerzysta.

.go
Zdobycie umiejętności Pobocze w strefie mijania powinno się
unikania olśnienia przez wcześniej bacznie obserwować, wykorzystując
niepatrzenie w światła poświatę świateł mijania pojazdu
pojazdu nadjeżdżającego nadjeżdżającego z przeciwka.
z przeciwka, a obserwację W trakcie mijania następuje bardzo silne
prawego pobocza jako ograniczenie widoczności i pewien odcinek
miejsca, w którym może drogi jest pokonywany z wykorzystaniem
znajdować się sytuacji zapamiętanej sprzed kilku sekund.
drogi.
Poznanie zwiększonego Jazda w górach. Zajęcia teoretyczne.
zagrożenia Górskie drogi wymagają szczególnej
rcl
spowodowanego brakiem umiejętności oceny i dostosowania prędkości Wykład ilustrowany
widoczności do warunków jazdy. Warunki te stwarzają w w szczególności
z powodu dużej liczby szczególności zakręty, wzniesienia i spadki, planszami,
zakrętów, szczytów i zwężenia drogi, mosty. Kierujący musi prezentacjami
innych przeszkód posiadać właściwe umiejętności zarówno w multimedialnymi.
terenowych. sferze odpowiedniego toru jazdy, jak i
efektywności jazdy poprzez właściwy dobór
przełożenia skrzyni biegów. Należy położyć
szczególny nacisk na opis warunków
w.


TEMAT 6: Charakterystyki pojazdów. Zwiększenie przyczepności przednich kół w
momencie rozpoczynania skrętu − dociążanie przodu. Pokonywanie łuków i zakrętów.
Tory przejazdu przez zakręty. Dobór prędkości przed wejściem w zakręt − hamowanie,
zmiana biegu w dół

Wskazówki
ww

metodyczne
Poznanie charakterystyki Charakterystyki pojazdów. Zajęcia teoretyczne.
podsterownej i Charakterystykę pojazdu odzwierciedla jego
nadsterownej pojazdu zdolność do pokonywania zakrętów. Wykład ilustrowany
jako oceny jego zdolności Pojazd o charakterystyce nadsterownej w szczególności
do pokonywania zachowuje się w zakręcie tak, jakby chciał planszami,
zakrętów. pokonać zakręt mimo niewielkiego skręcenia prezentacjami
kół przedniej osi. Tył pojazdu jest multimedialnymi.
„wyrzucany” z zakrętu, powodując skręcanie
pojazdu w kierunku zakrętu.
Pojazd z charakterystyką podsterowną


niechętnie pokonuje zakręty. W tym przypadku
przód pojazdu nie chce zmienić toru jazdy,
zmuszając kierowcę do wykonania głębszego

l
skrętu, niż wynikałoby to z krzywizny zakrętu.

v.p
Czynnikiem decydującym o charakterystyce
pojazdu jest usytuowanie środka ciężkości.
W przypadku pojazdu umieszczenie silnika w
znaczący sposób wpływa na charakterystykę.
Pojazd z silnikiem z przodu powinien być
podsterowny, a z silnikiem z tyłu powinien być
nadsterowny. W pojeździe niebagatelny wpływ
na charakterystykę ma umieszczenie osi
napędowej. Napęd przedni jest kojarzony z
podsterownością, napęd tylny z
nadsterownością.

.go
Poznanie możliwości Zwiększenie przyczepności przednich kół w Zajęcia teoretyczne.
dociążenia przodu momencie rozpoczynania skrętu – dociążanie
pojazdów w momencie przodu. Wykład ilustrowany
rozpoczynania skrętu. Dojeżdżając do zakrętu, na moment przed w szczególności
pierwszym ruchem kierownicą należy puścić planszami,
gaz. Przyczyni się to do dociążenia przednich prezentacjami
kół pojazdu, które lepiej rozpoczną multimedialnymi.
wprowadzenie pojazdu w zakręt.
Dodać gazu bez obaw popełnienia błędu
można w momencie, kiedy zacznie się
prostować (ustawiać do jazdy na wprost) koła
pojazdu.
rcl
Poznanie zasad wyboru - Zakręt w lewo – należy rozpoczynać od Zajęcia teoretyczne.
optymalnego toru jazdy prawej krawędzi jezdni.
przy pokonywaniu łuków W połowie zakrętu (tzw. szczycie) należy Wykład ilustrowany
i zakrętów. zbliżyć się do osi jezdni, a na wyjściu z zakrętu w szczególności
Poznanie związku między należy ponownie wrócić do prawej krawędzi planszami,
prawidłowo wybranym jezdni (zmniejsza się w ten sposób działanie sił prezentacjami
torem jazdy a poprawą bocznych). multimedialnymi.
bezpieczeństwa ruchu - Zakręt w prawo – należy rozpocząć od osi Niezbędne będą
drogowego. jezdni. W szczycie zakrętu należy zbliżyć się tablica lub inne
w.

do prawej krawędzi jezdni, a wychodząc z środki wizualne dla
zakrętu, należy wracać do osi jezdni. zobrazowania torów
Należy pamiętać o kategorycznym zakazie jazdy w zakręcie.

ww

Jeżeli np. po prawym zakręcie następuje zakręt
lewy, to wychodząc z prawego zakrętu, nie
należy wracać do osi jezdni, bo nie odpowiada
to prawidłowemu wejściu w zakręt lewy. Tak
więc wychodząc z prawego zakrętu, należy
pozostać przy prawej krawędzi, bo z tej pozycji
Poznanie zagrożenia będzie rozpoczynany skręt w lewo.
wynikającego z Nieco innego toru jazdy wymaga zakręt
przejechania w zakręcie stanowiący zwrot o 180o.
na lewą stronę jezdni. Zakręt taki należy rozpocząć jak w
przykładach powyżej. Zbliżenie się do osi –


jezdni – przy zakręcie prawym należy wykonać
z opóźnieniem – po przejechaniu 2/3 łuku. Gdy

l
widać koniec zakrętu, należy rozluźnić skręt.

v.p
traktować jak przedłużony odcinek prostej, na
której należy ustawić pojazd do drugiej,
się do osi jezdni – przy zakręcie lewym lub do
prawej strony jezdni – przy zakręcie prawym.
Gdy widać koniec zakrętu, należy rozluźnić

.go
skręt.
Zakręt rozluźniający.
ostrzejszej części zakrętu należy opóźnić
rozluźnienie.

Poznanie faktu, że Prędkość jadącego pojazdu należy dobierać z
prędkość (nadmierna) jest uwzględnieniem wielu czynników limitujących
najczęstszą przyczyną dopuszczalną, bezpieczną prędkość. Oto kilka
wypadku w zakręcie. z nich:
Poznanie konieczności Kierowca – jego wiedza, umiejętności,
rcl
oceny prędkości z doświadczenie, zdolności psychofizyczne.
uwzględnieniem Stan techniczny pojazdu – amortyzatory, układ
czynników limitujących hamulcowy, ogumienie.
bezpieczną prędkość do Warunki naturalne – droga (nawierzchnia –
pokonania danego rodzaj i stan), rodzaj zakrętu (ostry lub
zakrętu. łagodny), warunki atmosferyczne (sucho,
ruchu.
Kalkulacja prędkości na zakręcie powinna być
w.

taka, aby pojazd na wyjściu z zakrętu mógł
zwiększać prędkość.

TEMAT 7: Ciągnięcie przyczepy. Jazda z przyczepą. Cofanie z przyczepą.
Zachowanie się na drogach ekspresowych i autostradach. Włączanie się do ruchu (pas
rozbiegowy). Zachowanie się w czasie wyprzedzania. Opuszczanie drogi ekspresowej lub
autostrady (pas do zjazdu)
ww

Wskazówki
metodyczne
Poznanie Ciągnięcie przyczepy. Wykład ilustrowany
warunków, jakie Przystosowanie pojazdu do ciągnięcia w szczególności
musi spełniać przyczepy polega na zamontowaniu planszami,
pojazd, aby mógł atestowanego haka holowniczego z gniazdem prezentacjami
ciągnąć przyczepę. do instalacji elektrycznej. Pojazd powinien być multimedialnymi.
Poznanie warunków wyposażony w dwa lusterka zewnętrzne, a
prawidłowego jeżeli gabaryty przyczepy tego wymagają,
połączenia lusterka powinny być zamontowane na
przyczepy z wysięgnikach.


pojazdem. Przyczepę z pojazdem łączy się za pomocą
Poznanie sposobu zaczepu nakładanego na hak holowniczy.
rozmieszczenia i Regulacji (kasowanie luzu) dokonuje się za

l
kolorów świateł pomocą śruby regulacyjnej, która po

v.p
oraz zamknięciu dźwigni zaczepu dociska zaczep
świateł do kuli haka holowniczego. Kulę haka należy
odblaskowych. smarować i chronić przed zabrudzeniem.
Połączenie przyczepy z pojazdem, na wypadek
rozpięcia się, jest zabezpieczone dodatkowo
stalową linką, która w przypadku rozpięcia nie
dopuści do odłączenia się przyczepy od
pojazdu.
Do gniazda instalacji elektrycznej wkłada się
wtyczkę instalacji przyczepy i zabezpiecza się
przed rozłączeniem za pomocą klapki służącej

.go
jednocześnie jako zabezpieczenie gniazda
przed zabrudzeniem.
Przyczepa musi być wyposażona w światła
pozycyjne z przodu koloru białego i z tyłu
koloru czerwonego, światła STOP i światła
kierunkowskazów. Ponadto musi być
wyposażona w odpowiednie światła
odblaskowe.
Nie należy zapominać o kole zapasowym dla
przyczepy.
Poznanie wpływu Jazda z przyczepą. Pogadanka
zwiększonej masy Jazda z przyczepą wymaga od kierowcy ilustrowana w
rcl
zespołu pojazdów zwrócenia dodatkowej uwagi przy szczególności
na wydłużenie drogi wykonywaniu manewrów. planszami,
hamowania i Podczas hamowania należy brać pod uwagę prezentacjami
przyspieszenie. wydłużenie drogi hamowania spowodowane multimedialnymi.
Poznanie zwiększoną masą zespołu pojazdów.
konsekwencji Dynamika jazdy zespołu pojazdów. Zmieniają
wynikających z się warunki przy omijaniu i wyprzedzaniu.
długości zespołu Należy pamiętać o zwiększonej długości
pojazdów. zespołu pojazdów, w konsekwencji czego
w.

Poznanie innego potrzeba będzie więcej miejsca do wykonania
toru jazdy kół zaplanowanego manewru. Szczególnie ważne
przyczepy niż jest to przy wyprzedzaniu.
tylnych kół pojazdu.
Poznanie faktu, że Cofanie z przyczepą. Pogadanka
tor jazdy przyczepy Elementem wyznaczającym tor jazdy ilustrowana w
wyznacza zaczep na przyczepy jest dyszel, a w szczególności – szczególności
dyszlu sprzężony z zaczep przyczepy. Wykonując manewry z planszami,
ww

hakiem przyczepą, należy stale pamiętać, że za tor prezentacjami
holowniczym jazdy przyczepy jest odpowiedzialny hak multimedialnymi.
pojazdu. pojazdu sprzężony z zaczepem przyczepy. Pomocą dydaktyczną
Nabranie Podczas cofania pojazdów pchając przyczepę, może być model
umiejętności musi nadać jej zaplanowany kierunek. pojazdu z kierownicą
odpowiedniego Przyczepą kieruje hak pojazdu Nie należy i przyczepą.
patrzenia na zapamiętywać ruchów kierownicą.
usytuowanie Jeżeli wystąpi sytuacja, w której nie można
pojazdu i przyczepy wykonać manewru, zawsze można pojechać do
jako elementu przodu i rozpocząć manewr od nowa.
ułatwiającego


podjęcie właściwego
manewru pojazdem
w celu wykonania

l
zamierzonego

v.p
zadania.
Poznanie znaczenia Zachowanie się na drogach ekspresowych i Zajęcia teoretyczne.
wyobraźni oraz autostradach.
zdolności Drogami ekspresowymi są drogi przeznaczone Wykład ilustrowany
przewidywania jako wyłącznie dla pojazdów samochodowych. w szczególności
czynników Poruszając się taką drogą, należy sobie zdawać planszami,
wspomagających sprawę, że prędkość zobowiązuje do bardzo prezentacjami
bezpieczeństwo skoncentrowanej uwagi, do bacznego multimedialnymi.
jazdy – w obserwowania drogi przed i za pojazdem.
szczególności Patrzeć trzeba znacznie dalej niż na zwykłej
płynności drodze i znacznie wcześniej umieć przewidzieć

.go
bezkolizyjności sytuację, która nastąpi za chwilę.
jazdy. Zdolność przewidywania jest jednym z
ruchu drogowym.
prędkościomierzu.
rcl
Zdobycie Włączanie się do ruchu (pas rozbiegowy). Zajęcia teoretyczne.
wiadomości o Pojazdy włączające się do ruchu mają
włączaniu się do obowiązek ustąpić pierwszeństwa pojazdom Wykład ilustrowany
ruchu z znajdującym się w ruchu. Pojęcie w szczególności
w.

wykorzystaniem pierwszeństwa należy tu rozumieć jako planszami,
pasa rozbiegowego. niezakłócanie płynności jazdy. Zatrzymanie się prezentacjami
Poznanie czynnika na pasie rozbiegowym kończy się zazwyczaj multimedialnymi.
dynamiki jazdy jako długim oczekiwaniem na przerwę w ciągu dość
współdecydującego prędko poruszających się pojazdów.
o płynności ruchu i Dopasowanie prędkości jazdy na pasie
bezpieczeństwie. rozbiegowym do prędkości jazdy pojazdów
poruszających się po drodze ekspresowej
pozwoli na wykorzystanie niezbyt dużej luki
ww

jadącymi pojazdami i płynne włączenie się do
ruchu.
Poznanie nadrzędnej Wyprzedzanie należy rozpocząć od oceny Zajęcia teoretyczne.
roli zdolności sytuacji. Najpierw trzeba spojrzeć w lusterko,
przewidywania czy ktoś jadący za nami nie rozpoczął już Wykład ilustrowany
podczas manewru wyprzedzania. w szczególności
wyprzedzania, Jeżeli nie – należy odpowiednio planszami,
szczególnie przy zasygnalizować zamiar zmiany pasa ruchu i prezentacjami
dużych przejechać o jeden pas w lewo. Jednocześnie multimedialnymi.
prędkościach. należy przyspieszyć. Dla osiągnięcia lepszego


Poznanie zasad przyspieszenia i jak największej różnicy
oceny prędkości prędkości w stosunku do pojazdu
poruszających się wyprzedzanego można dokonać zmiany o

l
pojazdów, jeden bieg w dół. Należy pamiętać o

v.p
perfekcyjnego nieprzekraczaniu dozwolonej prędkości
operowania zmianą poruszania się na danym odcinku drogi.
biegów, w Znajdując się na lewym pasie, jeszcze raz
szczególności przy należy upewnić się co do sytuacji drogowej,
redukcji biegów, a szczególnie przed pojazdem wyprzedzanym.
także obserwacji i Lewym pasem należy jechać tak długo, aż
przewidywania. zostanie osiągnięty dostatecznie duży dystans
zajechania drogi.

.go
Poznanie zagrożenia Opuszczanie drogi ekspresowej (pas do Zajęcia teoretyczne.
wywołanego zbyt zjazdu).
wczesnym, Manewr opuszczenia drogi, dzięki pasom Wykład ilustrowany
niesygnalizowanym, specjalnie do tego przeznaczonym, jest w szczególności
hamowaniem na manewrem stosunkowo prostym. Pojawia się planszami,
pasie natomiast problem wyboru odpowiedniego prezentacjami
przeznaczonym do zjazdu, dlatego też należy uważnie multimedialnymi.
jazdy. obserwować tablice informacyjne informujące
Przyswojenie o tym, dokąd dany zjazd prowadzi.
rcl
zasady, że najpierw Zbliżając się do miejsca, w którym kierujący
sygnalizuje się zamierza opuścić drogę ekspresową, należy
zamiar opuszczenia odpowiednio sygnalizować zamiar zmiany
drogi, pasa ruchu, a następnie zjechać na
przygotowując przeznaczony do zjazdu pas. Należy starać się
innych opuścić zajmowany pas ruchu bez zmiany
użytkowników drogi prędkości (bez hamowania). Hamowanie,
do ewentualnego redukcję biegów itp. należy zacząć dopiero po
zwolnienia tempa znalezieniu się na pasie przeznaczonym do
w.

jazdy, a dopiero zjazdu.
potem hamuje – Długotrwała jazda po drodze ekspresowej czy
najlepiej na pasie autostradzie działa nużąco na kierującego i
przeznaczonym do prowadzi do obniżenia czasu reakcji. Dlatego
zjazdu, po wyhamowanie na pasie przeznaczonym do
opuszczeniu pasów jazdy na wprost kończy się często zderzeniem
przeznaczonych do poprzez najechanie z tyłu przez kierującego,
jazdy na wprost. który nie zauważył w porę hamującego
ww

pojazdu i zapomniał, że droga hamowania przy
dużej prędkości wydłuża się
nieproporcjonalnie do prędkości.

Poślizg – przyczyny, sposoby zapobiegania. Podsumowanie materiału

Wskazówki
metodyczne
Poznanie w czasie Jazda w trudnych warunkach Zajęcia teoretyczne.
jazdy zagrożeń atmosferycznych.


wynikających z Deszcz. W początkowej fazie, zmieszany z Wykład ilustrowany
niesprzyjających tłustym brudem, tworzy na jezdni cienką w szczególności
warunków niewidoczną warstwę śliskiej mazi. W planszami,

l
atmosferycznych. połączeniu z często występującymi koleinami prezentacjami

v.p
Poznanie faktu, że stwarza to niebezpieczeństwo wytrącenia multimedialnymi.
skutecznym pojazdu z prostoliniowego toru jazdy. Podczas
sposobem obfitych opadów powstaje zjawisko filmu
przeciwdziałania wodnego powodującego utratę sterowności.
zagrożeniom jest Mgła. Jest jedną z najniebezpieczniejszych
ograniczenie sytuacji, jakie mogą wystąpić na drodze.
prędkości jazdy. Zasadą jest bardzo wolna jazda, a pomocą są
oponach nie nastręcza specjalnych trudności, a
co najważniejsze nie stanowi elementu

.go
zaskoczenia. Gorzej jest, gdy śnieg posypany
solą zaczyna się topić. Wówczas nawierzchnia
staje się niejednolita. Są miejsca, w których
jest ona mokra, a za chwilę jest pokryta lodem.
prędkości jazdy.
Na drogach pokrytych śniegiem lub zgodnie z
oznakowaniem kierujący ma prawo lub
obowiązek stosowania łańcuchów
przeciwślizgowych.

Poznanie, czym jest Poślizg – przyczyny, sposób zapobiegania. Proponuje się metodę
rcl
poślizg i jakie Poślizgiem określa się sytuację, w której koła opowiadania.
czynniki go przemieszczającego się pojazdu ślizgają się po
wywołują. podłożu. Jedną z typowych przyczyn poślizgu
jest nadmierna prędkość w zakręcie. Jeżeli siła
odśrodkowa przekroczy siłę przyczepności kół,
następuje poślizg. Jeżeli poślizgnęły się tylne
koła pojazdu, należy próbować ustawiać
przednie koła w kierunku przemieszczania się
pojazdu. Tak ustawione koła spowodują
w.

zniwelowanie siły, która spowodowała poślizg.
Znacznie trudniejsza jest sytuacja, w której
poślizgowi w zakręcie ulegną przednie koła.
Wówczas można próbować odzyskać
przyczepność przednich kół, kierując je w
stronę przeciwną do krzywizny zakrętu. W
zakręcie lewym można ratować się poboczem,
a w zakręcie prawym – lewą stroną jezdni,
ww

jednak grozi to czołowym zderzeniem z
pojazdem nadjeżdżającym z przeciwka.
Częstą przyczyną poślizgu jest zbyt gwałtowne
hamowanie powodujące zablokowanie kół. W
takim przypadku należy puścić hamulec i
ponowić hamowanie delikatniej.
instruktor.


2.2.3. Podział materiału nauczania (pozwolenie)


l
1 Przygotowanie do jazdy. Uruchamianie tramwaju. Ruszanie i
zatrzymanie.

v.p
2 Jazda w ruchu miejskim. Hamowanie. Zmniejszenie
prędkości jazdy. Zatrzymanie tramwaju.
3 Cofanie. Parkowanie.
4 Jazda w ruchu drogowym w mieście w dzień i po zmierzchu.
5 Pokonywanie łuków i zakrętów. Dobór prędkości przed
wejściem w zakręt − hamowanie.
6 Jazda w trudnych warunkach atmosferycznych (ulewa,
śnieżyca, mgła).
Poślizg – przyczyny, sposoby zapobiegania.

Cele nauczania
Poznanie reguł
kierującego,
zapewniającej
.go
2.2.4. Materiał nauczania (pozwolenie)

TEMAT 1: Przygotowanie do jazdy. Uruchamianie tramwaju. Ruszanie i zatrzymanie

Treść nauczania
Ubiór motorniczego. Zajęcie miejsca.
Regulacje:
Fotel należy odsunąć jak najdalej do tyłu, tak
Wskazówki
metodyczne
Zajęcia
teoretyczne.

Pogadanka lub
możliwość obsługi jednak, aby nogami można było swobodnie wykład
rcl
urządzeń w tramwaju. wcisnąć pedały. ilustrowane w
Oparcie należy ustawić tak, aby ręką można szczególności
Poznanie sposobów było sięgnąć do przełączników na tablicy planszami,
ergonomicznej i pewnej rozdzielczej bez odrywania pleców od prezentacjami
obsługi urządzeń oparcia. multimedialnymi.
znajdujących się w Lusterka należy ustawić tak, aby w lewym
tramwaju. lusterku kierujący widział fragment lewego
boku tramwaju i lewy obszar przestrzeni za
w.

tramwajem, a w lusterku prawym − fragment
prawego boku tramwaju i obszar przestrzeni
po prawej stronie za tramwajem z
uwzględnieniem wejść i wyjść z tramwaju. W
lusterku wewnętrznym kierujący powinien
widzieć wnętrze pojazdu z uwzględnieniem
wejść i wyjść z tramwaju

Pozycja.
ww

Lewa noga na podłodze, prawa noga na
pedale przyspieszenia, ręce na konsoli w
odpowiedniej pozycji.
na konsoli.
Obsługa pedałów: przyspieszenia, hamulca.
Obsługa przyrządów na konsoli tramwaju, w
tym przełączników otwierania i zamykania
drzwi.
Poznanie sposobu Uruchomienie tramwaju. Zajęcia
uruchamiania tramwaju. Procedura bezpiecznego uruchomienia teoretyczne.


tramwaju. Wskazanie zróżnicowania
Poznanie możliwości procedur dla różnych tramwajów. Pogadanka lub
oceny funkcjonowania Sprawdzenie połączenia wagonów, działania wykład

l
lub stanów niektórych hamulców, pantografu, przetwornicy, ilustrowane w

v.p
urządzeń pojazdu piasecznic, oświetlenia wagonu, mechanizmu szczególności
poprzez obserwację otwierania i zamykania drzwi wagonów. planszami,
urządzeń kontrolnych prezentacjami
lub pomiarowych. multimedialnymi.
Poznanie sposobu Ruszanie: należy zwolnić hamulec Zajęcia
płynnego ruszania i pomocniczy, należy spojrzeć w lusterka, teoretyczne.
zatrzymania pojazdu. włączyć kierunkowskaz i zwiększyć obroty
silnika. Wykład
Zatrzymanie pojazdu: należy spojrzeć w ilustrowany w
lusterka, puścić pedał przyspieszenia, a szczególności
następnie wcisnąć hamulec. Sprawdzić, czy planszami,

.go
tramwaj się zatrzymał (czy się nie toczy). prezentacjami
W przypadku dłuższego postoju odpowiednio multimedialnymi.
zabezpieczyć tramwaj.

Zatrzymanie tramwaju

Wskazówki
metodyczne
Poznanie zasady, że Jazda w ruchu miejskim. Zajęcia teoretyczne.
płynność jazdy jest jedną Jazda w ruchu miejskim wymaga od
rcl
z podstawowych zasad kierującego: Wykład ilustrowany
bezpieczeństwa ruchu - stosowania przepisów ruchu drogowego, w szczególności
drogowego. - znacznego skupienia uwagi, planszami,
- szybkich zmian decyzji, prezentacjami
Poznanie potrzeby - szerokiego kąta obserwacji drogi, multimedialnymi.
automatyzacji obsługi - zdolności przewidywania poczynań innych Niezbędną pomocą
urządzeń w tramwaju w użytkowników ruchu, dydaktyczną będzie
sytuacji skupienia uwagi - w przypadku konieczności zatrzymania tablica.
w.

na innych ważniejszych w pojazdu należy tyle samo uwagi poświęcić na
danej chwili obserwację sytuacji przed pojazdem co i za
zagadnieniach. pojazdem,
Poznanie potrzeby warunków ruchu odpowiednio przygotować się
dalekiego patrzenia do jazdy, aby być gotowym do kontynuowania
(nie tuż przed czoło jazdy.
tramwaju), co ułatwia Przejazd przez skrzyżowanie.
prowadzenie tramwaju i Podczas oczekiwania na wjazd na
ww

poszerza kąt widzenia. skrzyżowanie należy bacznie obserwować ruch
Poznanie potrzeby na skrzyżowaniu, uwzględniać prędkość
elastyczności w poruszających się pojazdów i w porę ustalić
podejmowaniu niektórych moment dogodny do wjechania na
decyzji, np. podczas skrzyżowanie, aby wjazd był bezpieczny i nie
ruszania na skrzyżowaniu. powodował zachwiania płynności ruchu
innych pojazdów. Należy także właściwie i z
odpowiednim wyprzedzeniem ustawić
zwrotnicę.
możliwie szybkie.


Gdy ruch na skrzyżowaniu jest kierowany, a na
wjazd oczekuje wiele pojazdów, należy być
przygotowanym, że w momencie ruszenia, gdy

l
kierujący jest nastawiony na jak najszybsze
przejechanie przez skrzyżowanie, nagle będzie

v.p
musiał zmienić decyzję i zatrzymać pojazd.
Poznanie faktu, że Hamowanie. Zajęcia teoretyczne.
najlepszym Zagrożenie w ruchu drogowym jest najczęściej
zagwarantowaniem związane z brakiem wolnej przestrzeni z uwagi Pogadanka lub
bezpieczeństwa jest wolna na to, że na drodze stoi inny pojazd, na wykład ilustrowane w
przestrzeń. przejściu dla pieszych znajdują się piesi itp. Te szczególności
sytuacje zmuszają do hamowania. planszami,
Układ hamulcowy i jego umiejętna obsługa prezentacjami
stanowią jeden z najważniejszych elementów multimedialnymi.
Dwa cele hamowania:

Cele nauczania
Poznanie wiedzy o
zasadach pracy silnika
elektrycznego i
wielkościach
.go
1) zmniejszenie prędkości jazdy;

TEMAT 3: Cofanie. Parkowanie

Treść nauczania
Zasada pracy silnika elektrycznego
tramwaju.
Należy wskazać zasady pracy silnika
elektrycznego tramwaju. Ważne jest, aby
Wskazówki
metodyczne

Pogadanka lub
wykład ilustrowane w
rcl
charakterystycznych dla wskazać charakterystykę przyspieszenia, jakie szczególności
tego typu napędu. uzyskuje się przy wykorzystaniu tego typu planszami,
napędu, oraz na ograniczenia i zalety silnika prezentacjami.
elektrycznego.
Poznanie zasad jazdy do Cofanie. Zajęcia teoretyczne.
tyłu. Cofanie po prostej.
Cofanie po łuku (w prawo). Pogadanka
Cofanie po łuku (w lewo). ilustrowana w
szczególności
w.

planszami,
prezentacjami
multimedialnymi.
Poznanie problemu Parkowanie. Zajęcia teoretyczne.
wyboru miejsca do Należy wskazać zasady występujące przy
parkowania z parkowaniu tramwajów w różnych typach Pogadanka
uwzględnieniem zajezdni. ilustrowana w
możliwości wyjazdu z Należy wskazać sposoby zabezpieczania szczególności
ww

miejsca zaparkowania. tramwaju po zaparkowaniu oraz procedury planszami,
występujące dla poszczególnych rodzajów prezentacjami
tramwajów. multimedialnymi.

TEMAT 4: Jazda w ruchu drogowym w mieście w dzień i po zmierzchu
Wskazówki
metodyczne
Poznanie konieczności Jazda w ruchu drogowym w mieście. Zajęcia teoretyczne.
zastosowania wiedzy Jazda w mieście po torowiskach
teoretycznej o przepisach umiejscowionych na drogach z kilkoma pasami Pogadanka
ruchu drogowego oraz ruchu. ilustrowana w


znakach i sygnałach szczególności
drogowych zdobytej Przejazd przez skrzyżowania o ruchu planszami,
podczas zajęć z przepisów kierowanym i niekierowanym. prezentacjami

l
ruchu drogowego do Przejazd przez skrzyżowanie o ruchu multimedialnymi.

v.p
jazdy w ruchu drogowym. okrężnym.
Ustawienie przed skrzyżowaniem zwrotnicy w
sposób właściwy dla zamierzonego kierunku
Poznanie bezpośredniego jazdy.
związku między
kulturą ruchu drogowego.

Nabranie umiejętności Jazda w ruchu drogowym w mieście po Zajęcia teoretyczne.
jazdy tramwajem po zmierzchu.
zmierzchu. Jazda z użyciem świateł mijania i świateł Pogadanka

.go
Nabranie umiejętności drogowych tramwaju oraz zwrócenie uwagi na ilustrowana w
operowania światłami. warunki, w jakich tych świateł można i trzeba szczególności
Poznanie zagrożenia używać. Zagadnieniem, na które należy planszami,
wynikającego z zwrócić uwagę podczas jazdy z użyciem prezentacjami
chwilowego olśnienia świateł mijania, jest umiejętność niepatrzenia multimedialnymi.
przez światła pojazdu w światła nadjeżdżającego pojazdu. Wzrok
nadjeżdżającego z skierować należy na prawe pobocze. Pobocze
przeciwka. w strefie mijania powinno się wcześniej
Zdobycie umiejętności bacznie obserwować, wykorzystując poświatę
unikania olśnienia przez świateł mijania pojazdu nadjeżdżającego z
niepatrzenie w światła przeciwka.
pojazdu nadjeżdżającego W trakcie mijania następuje bardzo silne
rcl
z przeciwka, a obserwację ograniczenie widoczności i pewien odcinek
prawego pobocza jako drogi jest pokonywany z wykorzystaniem
miejsca, w którym może sytuacji zapamiętanej sprzed kilku sekund.
znajdować się
drogi.

TEMAT 5: Pokonywanie łuków i zakrętów. Dobór prędkości przed wejściem w zakręt −
hamowanie
w.

Wskazówki
metodyczne
Poznanie faktu, że Dobór prędkości przed wejściem w zakręt. Zajęcia teoretyczne:
prędkość (nadmierna) jest Prędkość jadącego pojazdu należy dobierać z
najczęstszą przyczyną uwzględnieniem wielu czynników limitujących Wykład ilustrowany
wypadku w zakręcie. dopuszczalną, bezpieczną prędkość. Oto kilka w szczególności
Poznanie konieczności z nich: planszami,
ww

oceny prędkości z Kierujący – jego wiedza, umiejętności, prezentacjami
uwzględnieniem doświadczenie, zdolności psychofizyczne. multimedialnymi.
czynników limitujących Stan techniczny pojazdu – hamulce, liczba Niezbędne będą
bezpieczną prędkość do pasażerów. tablica lub inne
pokonania danego Warunki naturalne – torowisko, rodzaj zakrętu środki wizualne dla
zakrętu. (ostry lub łagodny), warunki atmosferyczne zobrazowania torów
(sucho, mokro, śnieg, lód), widoczność. jazdy w zakręcie.
Kalkulacja prędkości na zakręcie powinna być
taka, aby pojazd na wyjściu z zakrętu mógł
zwiększać prędkość.


Poślizg – przyczyny, sposoby zapobiegania

l
Wskazówki

v.p
metodyczne
Poznanie w czasie Jazda w trudnych warunkach Zajęcia teoretyczne.
jazdy zagrożeń atmosferycznych.
wynikających z Deszcz. W początkowej fazie, zmieszany z Wykład ilustrowany
niesprzyjających tłustym brudem, tworzy na jezdni cienką w szczególności
warunków niewidoczną warstwę śliskiej mazi. Podczas planszami,
atmosferycznych. obfitych opadów powstaje zjawisko filmu prezentacjami
Poznanie faktu, że wodnego powodującego utratę sterowności i multimedialnymi.
skutecznym ograniczone możliwości hamowania.
sposobem Mgła. Jest jedną z najniebezpieczniejszych
przeciwdziałania sytuacji, jakie mogą wystąpić na drodze.

.go
zagrożeniom jest Zasadą jest bardzo wolna jazda.
ograniczenie Śnieg. W przypadku występowania opadów
prędkości jazdy. śniegu należy spodziewać się, że na torowisku
będą miejsca pokryte lodem.
prędkości jazdy.

Poznanie, czym jest Poślizg – przyczyny, sposób zapobiegania. Proponuje się metodę
poślizg i jakie Poślizgiem określa się sytuację, w której koła opowiadania.
czynniki go przemieszczającego się tramwaju ślizgają się
rcl
wywołują. po podłożu. Jednymi z typowych przyczyn
poślizgu są nadmierna prędkość oraz
zbyt gwałtowne hamowanie powodujące
zablokowanie kół. W takim przypadku należy
puścić hamulec i ponowić hamowanie
delikatniej.
instruktor.
w.

2.3. Zarys budowy i zasady obsługi technicznej

2.3.1. Podział materiału nauczania (pozwolenie)

1 Budowa tramwaju – wiadomości ogólne
ww

2 Silnik i układ napędowy
3 Układ kierowania i hamulcowy
4 Wyposażenie elektryczne



TEMAT 1: Budowa tramwaju – wiadomości ogólne

l
Wskazówki

v.p
metodyczne
Zdobycie ogólnych Tramwaj – podwozie i układ jezdny. Zajęcia teoretyczne.
wiadomości o budowie Zawieszenie – wózki jezdne, stabilizatory,
tramwaju. koła. Wykład lub
Nadwozie. Podstawowe rodzaje tramwajów. pogadanka
ilustrowane w
szczególności
planszami,
prezentacjami
multimedialnymi.

Cele nauczania
Zdobycie wiedzy o silniku
i układzie napędowym.
Poznanie charakterystyki
mocy i momentu
obrotowego silnika
elektrycznego.
.go
TEMAT 2: Silnik i układ napędowy

Treść nauczania
Umieszczenie silnika i układ napędowy.
Rodzaje silników.
Charakterystyka mocy i momentu
obrotowego.
Zasada działania. Przeniesienie mocy silnika
na koła jezdne. Uzyskanie mocy lub
Wskazówki
metodyczne

Wykład lub
pogadanka
ilustrowane w
szczególności
Zdobycie podstawowych prędkości. planszami,
rcl
wiadomości o prezentacjami
przeniesieniu mocy silnika multimedialnymi.
na koła jezdne.

TEMAT 3: Układ kierowania. Układ hamulcowy

Wskazówki
metodyczne
Poznanie zasady Układ kierowania. Zajęcia teoretyczne.
w.

kierowania tramwajem. Ogólna zasada działania układu kierowania
tramwajem. Zwrotnice, wózki jezdne. Wykład lub
pogadanka
ilustrowane w
szczególności
planszami,
prezentacjami
multimedialnymi.
ww

Zdobycie wiedzy o Układ hamulcowy. Zajęcia teoretyczne.
działaniu układu Ogólna zasada działania układu
hamulcowego i hamulcowego. Wykład lub
urządzeniach Hamulec awaryjny. pogadanka
wspomagających. Działanie piasecznic. ilustrowane w
Poznanie działania szczególności
piasecznic. planszami,
prezentacjami
multimedialnymi.


TEMAT 4: Wyposażenie elektryczne

Wskazówki

l
metodyczne
Zdobycie informacji o Akumulatory. Silnik elektryczny. Zajęcia teoretyczne.

v.p
urządzeniach Przetwornica. Pantograf. Oświetlenie
elektrycznych tramwaju. wewnętrzne wagonu. Wykład lub
Przyswojenie wiadomości Światła zewnętrzne i wewnętrzne tramwaju. pogadanka
o oświetleniu tramwaju. Sygnał dźwiękowy. Wycieraczki szyb. ilustrowane w
Ogrzewanie wewnętrzne. Bezpieczniki szczególności
instalacji elektrycznej. planszami,
prezentacjami
multimedialnymi.


Cele nauczania

stanu technicznego
niektórych układów i
urządzeń.
Stosowanie zasad BHP
przy pracach obsługowych
tramwaju (np. przy
wymianie koła).
Poznanie sposobów oceny Wskazanie sposobów sprawdzenia:
1) połączenia wagonów,
2) działania hamulców, pantografu,
przetwornicy, piasecznic,
oświetlenia wagonu,
3) mechanizmu otwierania i
zamykania drzwi wagonów,
4) oświetlenia pojazdu,
Wskazówki
metodyczne
Zajęcia teoretyczne i
ćwiczenia. Zajęcia
prowadzi się przy
tramwaju.
Jako metodę
proponuje się
instruktaż bieżący.

Zdobycie wiedzy i 5) osprzętu elektrycznego,
rcl
umiejętności wykonania – sprawdzenie poprawności działania.
czynności związanych z
codzienną obsługą
tramwaju.

2.3.3. Podział materiału nauczania (kategorie B1, B, B+E, T)
w.

1 Budowa pojazdu – wiadomości ogólne
2 Silniki − układ napędowy
3 Układ kierowniczy i hamulcowy
4 Ogumienie. Amortyzatory i stabilizatory
ww


TEMAT 1: Budowa pojazdu – wiadomości ogólne

Wskazówki
metodyczne
Zdobycie ogólnych Pojazd – podwozie i układ jezdny. Zajęcia teoretyczne.
wiadomości o budowie Zawieszenie – sztywne, niezależne. Resory,
pojazdu. amortyzatory, stabilizatory. Obręcze kół. Wykład lub
Ogumienie. pogadanka
Nadwozie, nadwozie samonośne. ilustrowane w


Podstawowe rodzaje nadwozia. szczególności
planszami,
prezentacjami

l
multimedialnymi.

v.p

Wskazówki
metodyczne
Zdobycie wiedzy o silniku Umieszczenie silnika i układ napędowy. Zajęcia teoretyczne.
i układzie napędowym. Rodzaje silników. Układ korbowo-tłokowy,
Poznanie charakterystyki wał korbowy. Smarowanie i układ chłodzenia. Wykład lub
mocy i momentu Charakterystyka mocy i momentu pogadanka
obrotowego silnika. obrotowego. ilustrowane w
Zdobycie podstawowych Skrzynia przekładniowa. Zasada działania. szczególności

.go
wiadomości o skrzyni Przeniesienie mocy silnika na koła jezdne. planszami,
przekładniowej i Uzyskanie mocy lub prędkości. prezentacjami
przeniesieniu mocy silnika Charakterystyka prędkości jazdy w funkcji multimedialnymi.
na koła jezdne. obrotów silnika dla poszczególnych biegów.
Poznanie zasady działania Sprzęgło – zasada działania.
sprzęgła, przekładni Przekładnia główna i mechanizm różnicowy –
głównej zasada działania.
i mechanizmu
różnicowego.

TEMAT 3: Układ kierowniczy. Układ hamulcowy
rcl
Wskazówki
metodyczne
Poznanie zasady działania Układ kierowniczy. Zajęcia teoretyczne.
i mechanizmów układu Ogólna zasada działania układu
kierowniczego. kierowniczego. Zwrotnice Wykład lub
i ustawienie kół (zbieżność). pogadanka
ilustrowane w
szczególności
w.

planszami,
prezentacjami
multimedialnymi.
Zdobycie wiedzy o Układ hamulcowy.
działaniu układu Ogólna zasada działania układu
hamulcowego i hamulcowego.
urządzeniach Hamulec awaryjny.
wspomagających. Działanie systemów ABS, ESP, ASR.
Poznanie działania
ww

systemów ABS, ESP,
ASR.

TEMAT 4: Ogumienie. Amortyzatory i stabilizatory

Wskazówki
metodyczne
Zdobycie informacji o Ogumienie. Zajęcia teoretyczne.
ogumieniu i właściwej Ogumienie. Rodzaje bieżnika. Ogumienie
eksploatacji oraz o letnie i zimowe. Wpływ ciśnienia powietrza Wykład uzupełniony
wpływie ogumienia na na zużycie bieżnika i właściwości trakcyjne pokazem opony.


bezpieczeństwo jazdy. ogumienia. Slajdy z różnymi
Poznanie wpływu Amortyzatory i stabilizatory. rodzajami opon.
działania amortyzatorów i Rola amortyzatorów w układzie jezdnym.

l
stabilizatorów na Rodzaje amortyzatorów.

v.p
bezpieczeństwo jazdy. Rola drążków stabilizacyjnych i reakcyjnych i
wpływ ich działania na bezpieczeństwo jazdy.


Wskazówki
metodyczne
Zdobycie informacji o Akumulator. Alternator. Zajęcia teoretyczne.
urządzeniach Światła zewnętrzne i wewnętrzne pojazdu.
prądotwórczych Cechy charakterystyczne żarówek Wykład lub
w pojeździe. poszczególnych świateł (żarówki pogadanka

.go
Przyswojenie wiadomości dwuwłóknowe, żarówki halogenowe oraz ilustrowane w
o światłach w pojazdach inne źródła światła). Sygnał dźwiękowy. szczególności
i sposobach wymiany Wycieraczki szyb. Ogrzewanie tylnej szyby. planszami,
żarówek. Bezpieczniki instalacji elektrycznej. prezentacjami
multimedialnymi.
Główny nacisk należy
położyć na cechy
użytkowe urządzeń
(ustawienie świateł,
sposób montowania
żarówki itp.).
rcl

Wskazówki
metodyczne
Poznanie sposobów oceny Układ kierowniczy – nadmierny, sumaryczny Zajęcia teoretyczne i
stanu technicznego luz koła kierownicy objawem niesprawności. ćwiczenia.
niektórych układów i Układ hamulcowy – objawy zapowietrzenia Zajęcia prowadzi się
urządzeń. (miękki pedał hamulca – „rosnący” przy przy pojeździe.
w.

Stosowanie zasad BHP każdym kolejnym wciskaniu pedału Jako metodę
przy pracach obsługowych hamulca). proponuje się
przy pojeździe, np. przy Sprawdzenie działania układu wspomagania instruktaż bieżący.
wymianie koła lub (Nacisnąć pedał hamulca i uruchomić silnik.
sprawdzaniu układu Pedał powinien się lekko obniżyć).
chłodzenia. Ogumienie – stan, ciśnienie powietrza.
Zdobycie wiedzy i Zmiana koła – zachowanie zasad BHP.
umiejętności wykonania Dokręcanie śrub w kołach.
czynności związanych z Oświetlenie pojazdu – sprawdzenie
ww

codzienną obsługą poprawności działania (szczególnie świateł
pojazdu oraz wymianą stop i kierunkowskazów).
żarówek świateł Sprawdzenie poziomu oleju, płynu
drogowych i świateł stop. chłodzącego, płynu hamulcowego, płynu do
spryskiwacza szyb.
Wymiana żarówek (szczególnie świateł
drogowych i mijania oraz świateł stop i
pozycyjnych).


2.4. Nauka jazdy

2.4.1. Podział materiału (pozwolenie)

l
Lp. Temat nauczania

v.p
1
3 Hamowanie.
Cofanie.
4
Parkowanie.
5 Jazda w ruchu drogowym w mieście w dzień i po zmierzchu.
Pokonywanie łuków i zakrętów. Dobór prędkości przed wejściem w
6
zakręt − hamowanie.

Cel nauczania
Przypomnienie reguł
kierującego
.go

TEMAT 1: Przygotowanie do jazdy. Ruszanie i zatrzymanie tramwaju

Treść nauczania
Ubiór motorniczego. Zajęcie miejsca.
Regulacje:
Wskazówki
metodyczne
Zajęcia prowadzi się w
tramwaju
szkoleniowym.
zapewniającej Fotel należy odsunąć jak najdalej do tyłu, Instruktor demonstruje
rcl
możliwość obsługi tak jednak, aby nogami można było zajęcie pozycji,
urządzeń w tramwaju. swobodnie wcisnąć pedały. regulacje, obsługę
Oparcie należy ustawić tak, aby ręką można urządzeń, po czym
Przypomnienie było sięgnąć do przełączników na tablicy wszystkie czynności
sposobów ergonomicznej rozdzielczej bez odrywania pleców od powtarza osoba
i pewnej obsługi oparcia. szkolona.
urządzeń znajdujących Lusterka należy ustawić tak, aby w lewym
się w tramwaju. lusterku kierujący widział fragment lewego
w.

boku tramwaju i lewy obszar przestrzeni za
tramwajem, a w lusterku prawym −
fragment prawego boku tramwaju i obszar
przestrzeni po prawej stronie za tramwajem
z uwzględnieniem wejść i wyjść z
tramwaju. W lusterku wewnętrznym
kierujący powinien widzieć wnętrze
pojazdu z uwzględnieniem wejść i wyjść z
tramwaju
ww

Pozycja.
Lewa noga na podłodze, prawa noga na
pedale przyspieszenia, ręce na konsoli w
Obsługa urządzeń w zasięgu dłoni
wspartych na konsoli.
Obsługa pedałów: przyspieszenia, hamulca.
Obsługa przyrządów na konsoli tramwaju,
w tym przełączników otwierania i
zamykania drzwi.


Poznanie sposobu Uruchomienie tramwaju. Zajęcia prowadzone
uruchamiania tramwaju. Procedura bezpiecznego uruchomienia na placu
tramwaju. Wskazanie zróżnicowania manewrowym.

l
Poznanie możliwości procedur dla różnych tramwajów.

v.p
oceny funkcjonowania Sprawdzenie połączenia wagonów, działania
lub stanów niektórych hamulców, pantografu, przetwornicy,
urządzeń pojazdu piasecznic, oświetlenia wagonu,
poprzez obserwację mechanizmu otwierania i zamykania drzwi
urządzeń kontrolnych wagonów.
lub pomiarowych.
Poznanie sposobu Ruszanie: należy zwolnić hamulec Zajęcia prowadzone
płynnego ruszania i pomocniczy, należy spojrzeć w lusterka, na placu
zatrzymania pojazdu. włączyć kierunkowskaz i zwiększyć obroty manewrowym, a
silnika. następnie w ruchu
Zatrzymanie pojazdu: należy spojrzeć w drogowym.

.go
lusterka, puścić pedał przyspieszenia, a
następnie wcisnąć hamulec. Sprawdzić, czy
tramwaj się zatrzymał (czy się nie toczy).
W przypadku dłuższego postoju
odpowiednio zabezpieczyć tramwaj.

TEMAT 2: Jazda w ruchu miejskim

Wskazówki
metodyczne
Obycie się z ruchem Jazda w ruchu miejskim. W tym ćwiczeniu
miejskim i Jazda w ruchu miejskim wymaga od instruktor kładzie
rcl
przetransponowanie kierującego: nacisk na technikę
posiadanej wiedzy - stosowania przepisów ruchu drogowego, jazdy osoby szkolonej.
teoretycznej w - znacznego skupienia uwagi, Jazda ulicami o małym
warunkach ruchu - szybkich zmian decyzji, natężeniu ruchu.
drogowego. - szerokiego kąta obserwacji drogi, Przestrzeganie
- zdolności przewidywania poczynań przepisów jest
Poznanie zasady, że innych użytkowników ruchu, kontrolowane przez
płynność jazdy jest - w przypadku konieczności zatrzymania instruktora.
w.

jedną z podstawowych pojazdu należy tyle samo uwagi poświęcić
zasad bezpieczeństwa na obserwację sytuacji przed pojazdem co i
ruchu drogowego. za pojazdem,
Nabranie umiejętności warunków ruchu odpowiednio
automatycznej obsługi przygotować się do jazdy, aby być
urządzeń w tramwaju. gotowym do kontynuowania jazdy.
Przejazd przez skrzyżowanie.
Zdobywanie Podczas oczekiwania na wjazd na
ww

umiejętności dalekiego skrzyżowanie należy bacznie obserwować
patrzenia (nie tuż przed ruch na skrzyżowaniu, uwzględniać
czoło tramwaju), co prędkości poruszających się pojazdów i w
ułatwia prowadzenie porę ustalić moment dogodny do wjechania
pojazdu i poszerza kąt na skrzyżowanie, aby wjazd był bezpieczny
widzenia. i nie powodował zachwiania płynności
Poznanie konieczności ruchu innych pojazdów. Należy także
zastosowania właściwie i zawczasu ustawić zwrotnicę.
elastyczności w Opuszczenie skrzyżowania powinno być
podejmowaniu możliwie szybkie.
niektórych decyzji, np. Gdy ruch na skrzyżowaniu jest kierowany,


podczas ruszania na a na wjazd oczekuje wiele pojazdów,
skrzyżowaniu. należy być przygotowanym, że w

l

v.p
zmienić decyzję i zatrzymać pojazd.

TEMAT 3: Hamowanie

Wskazówki
metodyczne
Poznanie faktu, że Hamowanie. Zajęcia realizować na
najlepszym Zagrożenie w ruchu drogowym jest ulicach o małym
zagwarantowaniem najczęściej związane z brakiem wolnej natężeniu ruchu.
bezpieczeństwa jest przestrzeni z uwagi, że na drodze stoi inny

.go
wolna przestrzeń. pojazd, na przejściu dla pieszych znajdują
się piesi itp. Te sytuacje zmuszają do
hamowania.
Układ hamulcowy i jego umiejętna
obsługa stanowią jeden z najważniejszych
elementów bezpieczeństwa jazdy.
Dwa cele hamowania:
1) zmniejszenie prędkości jazdy;

TEMAT 4: Cofanie. Parkowanie
rcl
Wskazówki
metodyczne
Przypomnienie zasad Cofanie. Zajęcia prowadzi się na
jazdy do tyłu. Cofanie po prostej. drodze o małym
Cofanie po łuku (w prawo). natężeniu ruchu lub w
Cofanie po łuku (w lewo). zajezdni.
Poznanie problemu Parkowanie. Zajęcia prowadzi się na
wyboru miejsca do Należy wskazać zasady występujące przy drodze o małym
w.

parkowania z parkowaniu tramwajów w różnych typach natężeniu ruchu lub w
uwzględnieniem zajezdni. zajezdni.
możliwości wyjazdu z Należy wskazać sposoby zabezpieczania
miejsca zaparkowania. tramwaju po zaparkowaniu oraz procedury
Nabieranie umiejętności występujące dla poszczególnych rodzajów
wyboru rodzaju tramwajów.
parkowania w
zależności od
warunków terenowych i
ww

aktualnej sytuacji.
Ćwiczenie nabytych
umiejętności jazdy do
tyłu oraz sprawnego
operowania
urządzeniami do
sterowania jazdą i
sygnalizowania
kierunków jazdy.


TEMAT 5: Jazda w ruchu drogowym w mieście w dzień i po zmierzchu

Wskazówki

l
metodyczne
Zdobycie doświadczeń Jazda w ruchu drogowym w mieście. Sugeruje się

v.p
wynikających Jazda w mieście po torowiskach prowadzenie nauki w
ze współuczestnictwa w umiejscowionych na drogach z kilkoma ruchu drogowym.
ruchu drogowym. pasami ruchu.

Poznanie Przejazd przez skrzyżowania o ruchu
bezpośredniego kierowanym i niekierowanym.
związku między Przejazd przez skrzyżowanie o ruchu
współuczestnictwem i okrężnym.
kulturą ruchu Ustawienie przed skrzyżowaniem
drogowego. zwrotnicy w sposób właściwy dla
zamierzonego kierunku jazdy.

Oswojenie się z
prowadzeniem
tramwaju w warunkach
po zmierzchu.
Nabranie umiejętności
operowania światłami.

wynikającego z
.go
Jazda w ruchu drogowym w mieście po
zmierzchu.
Jazda z użyciem świateł mijania i świateł
drogowych tramwaju oraz zwrócenie uwagi
na warunki, w jakich tych świateł można i
trzeba używać. Zagadnieniem, na które
należy zwrócić uwagę podczas jazdy z
użyciem świateł mijania, jest umiejętność
niepatrzenia w światła nadjeżdżającego
Podczas jazdy po
zmierzchu zwracać
uwagę na stosowanie
świateł mijania i
świateł drogowych.
Zagadnieniem, na które
warto zwrócić uwagę,
jest umiejętność
niepatrzenia w światła
nadjeżdżającego
chwilowego olśnienia pojazdu. Wzrok skierować należy na prawe pojazdu. Wzrok
rcl
przez światła pojazdu pobocze. Pobocze w strefie mijania skierowany jest na
nadjeżdżającego z powinno się wcześniej bacznie prawe pobocze. Jest to
przeciwka. obserwować, wykorzystując poświatę strefa najsłabiej
Zdobycie umiejętności świateł mijania pojazdu nadjeżdżającego z oświetlona.
unikania olśnienia przez przeciwka.
niepatrzenie w światła W trakcie mijania następuje bardzo silne
pojazdu ograniczenie widoczności i pewien odcinek
nadjeżdżającego z drogi jest pokonywany z wykorzystaniem
przeciwka, a sytuacji zapamiętanej sprzed kilku sekund.
w.

obserwację prawego
pobocza.

TEMAT 6: Pokonywanie łuków i zakrętów. Dobór prędkości przed wejściem w zakręt −
hamowanie

Wskazówki
ww

metodyczne
Poznanie faktu, że Dobór prędkości przed wejściem w zakręt. Naukę należy
prędkość (nadmierna) Prędkość jadącego pojazdu należy dobierać prowadzić na
jest najczęstszą z uwzględnieniem wielu czynników zróżnicowanych
przyczyną wypadku w limitujących dopuszczalną bezpieczną torowiskach, zarówno
zakręcie. prędkość. Oto kilka z nich: pozwalających na
Poznanie konieczności Kierujący – jego wiedza, umiejętności, szybkie przejechanie
oceny prędkości z doświadczenie, zdolności psychofizyczne. zakrętu, jak i
uwzględnieniem Stan techniczny pojazdu – hamulce, liczba wymagających
czynników limitujących pasażerów. maksymalnego
bezpieczną prędkość do Warunki naturalne – torowisko, rodzaj zmniejszenia


pokonania danego zakrętu (ostry lub łagodny), warunki prędkości.
zakrętu. atmosferyczne (sucho, mokro, śnieg, lód),
widoczność.

l
być taka, aby pojazd na wyjściu z zakrętu

v.p
mógł zwiększać prędkość.


Wskazówki
metodyczne
Nabywanie Powtórzenia według wybranych tematów. Wyboru tematu do
umiejętności powtórzenia mogą
i doświadczenia. dokonać osoba

.go
opanowane tematy.

2.4.3. Podział materiału (kategorie B1, B, B+E, T)

Lp. Temat nauczania
1 Ruszanie i zatrzymanie pojazdu.
Kręcenie kierownicą – skręty manewrowe.
Zmiana biegu z I na II.
2 Zmiana biegu w górę.
rcl
Zmiana biegu w dół.
Ogólne zasady jazdy do tyłu.
3 Jazda do tyłu na wprost.
Skręty podczas jazdy do tyłu.
Jazda w ruchu miejskim.
4
Jazda slalomem.
Hamowanie.
Ruszanie na wzniesieniu z pomocą hamulca pomocniczego.
w.

5 Ruszanie na wzniesieniu z pomocą hamulca zasadniczego.
Technika zmiany biegów w górę i w dół podczas jazdy w ruchu
drogowym z różnymi prędkościami.
Cofanie.
6 Zawracanie.
Parkowanie.
Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza miastem w dzień i po
7
zmierzchu
ww

Charakterystyki pojazdów.
Zwiększenie przyczepności przednich kół w momencie
8
rozpoczynania skrętu. Dociążenie przodu.
Jazda z przyczepą – manewry.
9
Jazda z przyczepą w ruchu drogowym.
Zachowanie się na drogach ekspresowych.
10
Zachowanie się w czasie wyprzedzania.
Opuszczenie drogi ekspresowej.



TEMAT 1: Przygotowanie do jazdy. Ruszanie i zatrzymanie pojazdu. Kręcenie

l
kierownicą – skręty manewrowe

v.p
Wskazówki
metodyczne
Przypomnienie reguł Przygotowanie do jazdy. Zajęcia prowadzi się na
prawidłowej pozycji Ubiór kierowcy. Zajęcie miejsca za placu manewrowym, w
kierującego, kierownicą. pojeździe
zapewniającej Regulacje: szkoleniowym.
możliwość obsługi Fotel należy odsunąć jak najdalej do tyłu, Instruktor demonstruje
niezbędnych urządzeń tak jednak, aby lewą nogą można było zajęcie pozycji,
w pojeździe. swobodnie wcisnąć pedał sprzęgła. regulacje, obsługę

.go
Przypomnienie Oparcie należy ustawić tak, aby ręką urządzeń, po czym
sposobów można było sięgnąć do umownej godz. 12 wszystkie czynności
ergonomicznej i pewnej na kole kierownicy, bez odrywania pleców powtarza osoba
obsługi urządzeń od oparcia. szkolona.
pojazdu. Kierownicę należy ustawić w zależności od
potrzeby. Do jazdy w ruchu miejskim
powinna być usytuowana wyżej. Przy
jeździe szosowej można ją lekko obniżyć.
rcl
prawego boku pojazdu i obszar przestrzeni
po prawej stronie za pojazdem. W lusterku
Zapięcie pasów.
Pozycja.
Lewa noga na podłodze, obok sprzęgła lub
w.

na specjalnym wsporniku, prawa noga na
pedale gazu, ręce na kierownicy w
wspartych na kierownicy.
ww


Poznanie sposobu Ruszanie i zatrzymanie pojazdu. Zajęcia prowadzone w
uruchamiania silnika Uruchomienie silnika (wciśnięte sprzęgło). pierwszej fazie na
(silnik o zapłonie Sprawdzenie przyrządów kontrolno- placu manewrowym.

l
iskrowym lub zapłonie -pomiarowych na desce rozdzielczej. Jako sprawdzian

v.p
samoczynnym). Ruszanie: sprzęgło, I bieg, należy zwolnić opanowania
Poznanie możliwości hamulec pomocniczy, należy spojrzeć w umiejętności ruszenia i
oceny funkcjonowania lusterko, włączyć kierunkowskaz, zatrzymania pojazdu
lub stanów niektórych zwiększyć obroty silnika, łagodnie puścić proponuje się poniższe
urządzeń pojazdu sprzęgło. ćwiczenie. Włączenie
poprzez obserwację Piętę lewej nogi należy oprzeć na podłodze. I biegu, ruszenie,
urządzeń kontrolnych Po puszczeniu sprzęgła lewą nogę należy osiągnięcie prędkości
lub pomiarowych. oprzeć na wsporniku lub postawić na jazdy 40 km/h i
Poznanie sposobu podłodze obok sprzęgła. zatrzymanie się
płynnego ruszania i Utrzymanie kierunku jazdy na wprost w określonym miejscu.
zatrzymania pojazdu. (prawa strona jezdni). Całe ćwiczenie ma być

.go
Zatrzymanie pojazdu: należy spojrzeć w wykonane na odcinku
lusterko, włączyć kierunkowskaz, zjechać drogi o długości około
jak najbliżej prawej krawędzi jezdni, 50 m.
wcisnąć sprzęgło, a następnie hamulec,
wyłączyć bieg, puścić sprzęgło. Sprawdzić,
czy pojazd się zatrzymał (czy się nie
toczy).
W przypadku dłuższego postoju zaciągnąć
Omówić specyfikę jazdy pojazdem z
rcl
Utrwalenie wiadomości Kręcenie kierownicą – skręty Zajęcia na placu
o pozycji za kierownicą manewrowe. manewrowym.
jako czynnika Przypomnienie o układzie rąk na Sprawdzeniem
gwarantującego kierownicy, przygotowanie do skrętu, praca opanowania
możliwość swobodnej rąk. sprawności kręcenia
pracy rąk na Ruszenie – ustalenie stałej prędkości na kierownicą jest
kierownicy. I biegu. Lewa noga obok sprzęgła. ćwiczenie nazywane
Utrwalenie zasad Przygotowanie do rozpoczęcia skrętu − „jazdą wzdłuż linii
posługiwania się lewa lub prawa ręka na umownej godz. 12 między kołami”.
w.

kierownicą w koła kierownicy. Pojazd jedzie na
odniesieniu do skrętów I biegu, bez gazu, z
manewrowych oraz Skręty manewrowe: Przygotowanie do linią pomiędzy kołami.
zasygnalizowanie pracy rozpoczęcia skrętu, przy skręcie w lewo Kursant wykonuje
rąk na kierownicy lewą rękę należy umieścić na umownej skręty w lewo i w
podczas skrętów godz. 12 koła kierownicy. Przy skręcie w prawo (do oporu
drogowych. prawo prawą rękę należy umieścić na kierownicy) w takim
umownej godz. 12 koła kierownicy. tempie, żeby żadnym
ww

Wykonywanie skrętów w lewo i w prawo kołem nie najechać na
z przekładaniem rąk. linię.
Skręty szosowe: Przy skręcie w prawo
prawą rękę należy przełożyć na umowną
godz. 12 koła kierownicy, na taką
wysokość, aby po wykonaniu skrętu prawa
ręka znalazła się na wysokości umownej
godz. 3 koła kierownicy. Ręka lewa, w
czasie ciągnięcia kierownicy prawą ręką,
przesuwa się, pozostając na godz. 9 koła
kierownicy. Tor jazdy należy korygować,


trzymając ręce na poziomej średnicy koła
kierownicy. Skręt kończy się, ściągając
lewą ręką kierownicę do pozycji

l

v.p

TEMAT 2: Zmiana biegu z I na II. Zmiana biegów w górę. Zmiana biegów w dół

Wskazówki
metodyczne
Poznanie sposobu Zmiana biegu z I na II. Zajęcia prowadzone na
zmiany biegów. Ruszenie. Zwiększenie obrotów silnika placu manewrowym
Opanowanie (prędkości jazdy pojazdu) na I biegu. oraz ulicach o małym
współdziałania pracy Zamknięcie „gazu” z jednoczesnym natężeniu ruchu.
rąk i nóg podczas wciśnięciem pedału sprzęgła.

.go
zmiany biegów. Przełożenie dźwigni zmiany biegów z I na
II (otwarta dłoń prawej ręki prowadzi
dźwignię przy lewej krawędzi w linii
prostej – z zaakcentowaniem przejścia
przez bieg neutralny). Puszczenie sprzęgła
z jednoczesnym zwiększeniem obrotów.
Nabieranie umiejętności Zmiana biegu w górę. Zajęcia prowadzone na
jazdy na wprost oraz Przygotowanie do zmiany biegu: lewa noga ulicach o małym
nauka oceny skrętu kół nad sprzęgłem, prawa ręka na dźwigni natężeniu ruchu.
dla pokonania różnych zmiany biegów.
rcl
zakrętów. Puszczenie pedału gazu i jednoczesne
Utrwalenie wiadomości wciśnięcie pedału sprzęgła.
i umiejętności Przełożenie dźwigni biegów z
zdobytych przy nauce zachowaniem prawidłowego ułożenia dłoni
zmiany biegu z I na II na gałce dźwigni, prostoliniowego
oraz ćwiczenie zmiany prowadzenia dźwigni lub zachowania
na wyższe biegi. kątów prostych i odpowiedniego rytmu.
Puszczenie sprzęgła z jednoczesnym
w.

dodaniem gazu.
Poznanie warunków, Zmiana biegu w dół. Zajęcia prowadzone na
które wymuszają Doprowadzenie do zmniejszenia prędkości placu manewrowym
zmianę biegu z (zdjęcie nogi z gazu lub hamowanie). oraz ulicach o małym
wyższego na niższy Przygotowanie do zmiany biegu. natężeniu ruchu.
(np. konieczność Zmiana biegu w dół.
znacznego zmniejszenia Wciśnięcie pedału sprzęgła.
ww

prędkości jazdy). Przełożenie dźwigni na odpowiedni bieg
Nabieranie umiejętności (niższy).
wybrania Płynne puszczenie sprzęgła – dohamowanie
odpowiedniego silnikiem.
momentu redukcji Opisany sposób zmiany biegów w dół
biegów. dotyczy sytuacji, w której chodzi o
Ćwiczenie manualnych wytracenie prędkości, np. przed
czynności związanych z skrzyżowaniem lub skrętem.
redukcją biegów, w Omówić specyfikę jazdy pojazdem z
szczególności płynnego automatyczną skrzynią biegów.
puszczenia sprzęgła po


włączeniu niższego
biegu.

l
TEMAT 3: Ogólne zasady jazdy do tyłu. Jazda do tyłu na wprost. Skręty podczas jazdy

v.p
do tyłu

Wskazówki
metodyczne
Poznanie zasady Ogólne zasady jazdy do tyłu. Zajęcia na placu
położenia pojazdu w Należy wskazać, że przy jeździe do przodu manewrowym.
zależności od kierunku i do tyłu – kręcenie kierownicą w prawo Przypomnienie zasad
ruchu. spowoduje, że pojazd pojedzie w prawo, a jazdy do tyłu:
kręcenie kierownicą w lewo spowoduje, że – jazda na wprost,
Poznanie sposobu pojazd pojedzie w lewo. – skręty podczas
regulacji prędkości Należy pamiętać o zasadzie: jazdy do tyłu.

.go
jazdy za pomocą Patrzeć w kierunku jazdy.
sprzęgła – jazda na Podczas jazdy do tyłu należy stosować
półsprzęgle. zasadę jazdy na półsprzęgle.
wykorzystując poślizg sprzęgła, regulować
prędkość jazdy.
Zdobycie umiejętności Jazda do tyłu na wprost. Pozycja: lewa Zajęcia na placu
jazdy do tyłu według ręka trzyma kierownicę na umownej manewrowym.
poznanych zasad. godz. 12 koła kierownicy, należy odwrócić
się przez prawe ramię, prawą rękę trzymać
na oparciu fotela pasażera. Drogę za
pojazdem należy obserwować przez tylną
rcl
szybę oraz przy użyciu lusterek.
Lewą ręką można prowadzić pojazd po linii
prostej lub wykonywać niewielkie skręty.
Gdy ręka powróci na umowną godz. 12
koła kierownicy, przednie koła pojazdu
powinny być ustawione do jazdy na wprost.
Zdobycie umiejętności Skręty podczas jazdy do tyłu. Zajęcia na placu
jazdy do tyłu według Skręt w lewo wykonuje się, odwracając manewrowym.
w.

poznanych zasad. głowę i patrząc przez lewe ramię.
Przestrzeń za pojazdem obserwuje się przez
lewe tylne okna pojazdu oraz przy użyciu
lusterek.
Przy skręcie w prawo należy odwrócić
głowę przez prawe ramię, obserwując
drogę przez okna prawe oraz przy użyciu
lusterek.
ww

W czasie skrętów kierownicę należy
obracać obiema rękami, przekładając ręce
jak przy skrętach manewrowych.
Rozpoczynając jazdę do tyłu, najpierw
należy odwrócić się w odpowiednim
kierunku, a potem ruszyć z miejsca.
Przy zatrzymywaniu należy odwrócić
głowę do przodu dopiero po zatrzymaniu
pojazdu.


TEMAT 4: Jazda w ruchu miejskim. Jazda slalomem

Wskazówki

l
metodyczne

v.p
Obycie się z ruchem Jazda w ruchu miejskim. W tym ćwiczeniu
miejskim i Jazda trasą o możliwie małym nasileniu instruktor kładzie
przetransponowanie ruchu. nacisk na technikę
posiadanej wiedzy Jazda w ruchu miejskim wymaga od jazdy osoby szkolonej
teoretycznej w kierującego: (jazda na wprost,
warunkach ruchu - stosowania przepisów ruchu drogowego, wykonywanie skrętów,
drogowego. - znacznego skupienia uwagi, ruszanie, zatrzymanie).
Poznanie zasady, że - szybkich zmian decyzji, Jazda ulicami o małym
płynność jazdy jest - szerokiego kąta obserwacji drogi, natężeniu ruchu.
jedną z podstawowych - zdolności przewidywania poczynań Przestrzeganie
zasad bezpieczeństwa innych użytkowników drogi, przepisów jest

.go
ruchu drogowego. - w przypadku konieczności zatrzymania kontrolowane przez
Nabranie umiejętności pojazdu należy tyle samo uwagi poświęcić instruktora.
automatycznej obsługi na obserwację sytuacji przed pojazdem co i
urządzeń w pojeździe. za pojazdem,
Zdobywanie - po zatrzymaniu pojazdu wynikającym z
umiejętności dalekiego warunków ruchu – włączyć w porę I bieg,
patrzenia (nie tuż przed aby być gotowym do kontynuowania jazdy.
koła pojazdu), co
ułatwia prowadzenie Przejazd przez skrzyżowanie.
Podczas oczekiwania na wjazd na
pojazdu po linii prostej i
poszerza kąt widzenia. skrzyżowanie należy bacznie obserwować
Poznanie konieczności ruch na skrzyżowaniu, uwzględniać
rcl
zastosowania prędkość poruszających się pojazdów i w
elastyczności w porę ustalić moment dogodny do wjechania
podejmowaniu na skrzyżowanie, aby wjazd był bezpieczny
niektórych decyzji, np.i nie powodował zachwiania płynności
podczas ruszania na ruchu innych pojazdów.
skrzyżowaniu. Opuszczenie skrzyżowania powinno być
możliwie szybkie.
Gdy ruch na skrzyżowaniu jest kierowany,
w.

Nabywanie Jazda slalomem. Zajęcia na placu
umiejętności Przejazd slalomem z nawrotem, z manewrowym.
prawidłowego i wykorzystaniem uprzednio zdobytych
ww

szybkiego kręcenia wiadomości i umiejętności, a w
kierownicą. szczególności szybkiego i prawidłowego
Zdobycie umiejętności kręcenia kierownicą.
wyczuwania gabarytów Elementy przejazdu slalomem:
Pobudzenie wyobraźni i 2) właściwy wybór strefy skrętu
rozwijanie zdolności (rozpoczęcie skrętu powinno nastąpić z
przewidywania. odpowiednim wyprzedzeniem przed
Stosowanie zasady mijanym słupkiem); zachowanie właściwej
wykonywania odległości od słupka związanej z
czynności z gabarytami pojazdu;


odpowiednim 3) wykonanie nawrotu w taki sposób, aby
wyprzedzeniem. po wykonaniu nawrotu pojazd znalazł się
Nabycie umiejętności obok słupka, w takiej pozycji jak gdyby był

l
oceny możliwości to kolejny słupek slalomu (nabieranie

v.p
skrętu pojazdu, co umiejętności oceny możliwości skrętu
również przekłada się pojazdu).
na bezpieczeństwo
ruchu drogowego.

TEMAT 5: Hamowanie. Ruszanie na wzniesieniu z pomocą hamulca pomocniczego.
Ruszanie na wzniesieniu z pomocą hamulca zasadniczego. Technika zmiany biegów w
górę i w dół podczas jazdy z różnymi prędkościami

Wskazówki
metodyczne

.go
Poznanie faktu, że Hamowanie. Zajęcia realizować na
najlepszym Zagrożenie w ruchu drogowym jest ulicach o małym
zagwarantowaniem najczęściej związane z brakiem wolnej natężeniu ruchu.
bezpieczeństwa jest przestrzeni niezbędnej do zatrzymania
wolna przestrzeń. pojazdu.
Poznanie zasad Układ hamulcowy i jego umiejętna
zatrzymywania pojazdu obsługa stanowią jeden z najważniejszych
jadącego szybko i elementów bezpieczeństwa jazdy.
jadącego wolno. Dwa cele hamowania:
rcl
biegu neutralnym lub wciśniętym sprzęgle
ma gorszą sterowność. Nie może być
zastosowany jeden z elementów
sterujących prędkością jazdy (hamowanie
silnikiem i dociążenie przednich kół);
- pojazd jadący szybko – należy
zatrzymać, naciskając najpierw hamulec,
w.

zmniejszając prędkość jadącego pojazdu, a
w końcowej fazie hamowania naciskając
sprzęgło, w celu odłączenia silnika od kół
napędowych,
hamulec.
Poznanie działania Ruszanie na wzniesieniu z pomocą Naukę ruszania na
ww

składowej siły ciężkości hamulca pomocniczego. wzniesieniu realizować
powodującej staczanie Ruszanie z użyciem hamulca można na specjalnie
się pojazdu po pomocniczego: zbudowanym
zwolnieniu hamulca. - pojazd unieruchomiony za pomocą podjeździe lub w ruchu
Przygotowanie do hamulca zasadniczego, drogowym.
opanowania stresu - należy włączyć I bieg,
wywołanego - należy zaciągnąć hamulec pomocniczy,
koniecznością trzymając przycisk, aby nie zadziałała
precyzyjnego blokada, i zwolnić hamulec zasadniczy,
zrównoważenia - należy lekko zwiększyć obroty silnika i
składowej siły ciężkości rozpocząć zwalnianie pedału sprzęgła do


z siłą napędową momentu, kiedy silnik zacznie „ciągnąć”,
pojazdu, a następnie - jednocześnie należy zwiększać nieco
ruszenie pod górę. obroty silnika, zwalniając hamulec

l
pomocniczy i płynnie puszczając sprzęgło.

v.p
ruszenia.
Wyrabianie Ruszanie na wzniesieniu z pomocą Naukę ruszania na
umiejętności szybkiego hamulca zasadniczego. Na niewielkiej wzniesieniu realizować
przełożenia prawej nogi pochyłości można ruszyć bez użycia można na specjalnie
z pedału hamulca na hamulca pomocniczego: zbudowanym
pedał gazu i - należy lekko puszczać sprzęgło do podjeździe lub w ruchu
precyzyjnego momentu, kiedy silnik zaczyna „ciągnąć”, drogowym.
operowania nim. - szybko przełożyć nogę z hamulca na gaz
i po zwiększeniu obrotów dalej puszczać

.go
sprzęgło.
Poznanie roli skrzyni Technika zmiany biegów podczas jazdy Krótkie przypomnienie
biegów jako elementu z różnymi prędkościami. roli skrzyni biegów w
służącego do Skrzynia biegów w pojeździe służy do pojeździe.
wykorzystania mocy pełnego wykorzystania mocy silnika przy
silnika i osiągania jego ograniczonych obrotach.
odpowiedniej prędkości. Efektywna moc silnika rośnie wraz z
obrotami, ale tylko do pewnego momentu.
Przełożenia skrzyni przekładniowej (biegi)
dopasowują możliwości silnika do
obciążenia.
rcl
Pojazd posiada największą moc i
przyspieszenie na biegu pierwszym – za to
prędkość jego jest niewielka. Im wyższy
bieg, tym moc i przyspieszenie mniejsze,
za to prędkość większa. Stąd często przy
wyprzedzaniu schodzi się na niższy bieg,
aby mieć lepsze przyspieszenie.
Zmiana biegów w górę.
Przygotowanie – polega na przełożeniu
w.

Proponuje się
Zdobycie umiejętności lewej nogi nad pedał sprzęgła z prowadzenie nauki na
skoordynowanej pracy jednoczesnym przełożeniem prawej ręki z ulicach o małym
rąk i nóg podczas kierownicy na dźwignię zmiany biegów. natężeniu ruchu.
zmiany biegów. Zmiana biegu:
Nabieranie wyczucia i 1) lewa noga wciska pedał sprzęgła, a
tempa zmiany biegów w jednocześnie prawa noga zwalnia pedał
zależności od gazu (ruchy obu nóg są zdecydowane);
warunków, w jakich 2) prawa ręka (odpowiednio ułożona na
ww

zmienia się bieg. dźwigni zmiany biegów) przesuwa
dźwignię na pozycję neutralną, a następnie
na zamierzony bieg;
3) należy puścić sprzęgło ruchem płynnym
z jednoczesnym dodaniem gazu,
zwiększając obroty silnika.
Do prawidłowego wykonania zmiany
biegów są niezbędne wyczucie,
umiejętność wybrania odpowiedniego
momentu zmiany biegu, a także
dopasowanie tempa zmiany biegów do


prędkości jazdy pojazdu i warunków, w
jakich zmienia się bieg.

l
Nabywanie umiejętności Zmiana biegów w dół. Sprawdzianem

v.p
trafnego określenia Podstawowym warunkiem przejścia z umiejętności zmiany
warunków, w jakich wyższego biegu na niższy jest biegów w dół jest
można przejść z biegu zmniejszenie prędkości jazdy co najmniej jazda po drodze w dół
wyższego na niższy. do maksymalnej prędkości na niższym ze wzniesienia.
Poznanie konieczności biegu.
dopasowania Zmiana biegu – redukcja.
(zwiększenia) obrotów 1) przygotowanie – polega na przełożeniu
silnika do obrotów lewej nogi nad pedał sprzęgła z
wymaganych na jednoczesnym przełożeniem prawej ręki z
niższym biegu, bez kierownicy na dźwignię zmiany biegów;
straty prędkości jazdy. 2) należy wcisnąć sprzęgło, puścić gaz,

.go
Opanowanie czynności przesunąć dźwignię do pozycji neutralnej
manualnych. (czynności te wykonuje się prawie
Uchwycenie równocześnie);
najwłaściwszego 3) należy włączyć niższy bieg i
momentu i tempa natychmiast puścić sprzęgło z
zmiany biegów w dół. jednoczesnym dodaniem gazu.
Poznanie konsekwencji
niedopasowania
obrotów silnika podczas
redukcji biegów, jakim
jest możliwość
przyblokowania
rcl
(poślizgu) kół
napędzających.

TEMAT 6: Cofanie. Zawracanie. Parkowanie

Wskazówki
metodyczne
Ćwiczenie wcześniej Cofanie. Zajęcia prowadzi się na
w.

poznanych zasad jazdy Stosuje się zasady poznane przy jeździe do ulicach o małym
do tyłu w warunkach tyłu. natężeniu ruchu.
narzuconych przez Cofanie po prostej wzdłuż krawężnika.
sytuację. Cofanie po łuku przy krawężniku (w
prawo).
Cofanie po łuku bez krawężnika (w lewo).
Poznanie trzech Zawracanie. Zajęcia prowadzi się na
sposobów zawracania. Zawrócić na drodze można na trzy ulicach o małym
ww

Ćwiczenie nabytych sposoby. natężeniu ruchu.
umiejętności kręcenia Sposób pierwszy – bez cofania – stosuje
kierownicą, oceny się, gdy jest odpowiednio dużo miejsca i
przestrzeni niezbędnej gdy zezwalają na to przepisy. Podejmując
do wykonania skrętu decyzję o zawracaniu w obrębie
(zawrócenia), skrzyżowania, poza względami
obserwacji drogi i bezpieczeństwa i porządku na drodze,
użycia należy zwrócić uwagę na wybranie
kierunkowskazów. najszerszego miejsca na tym skrzyżowaniu
w celu zapewnienia jak największej
swobody skrętu.


Sposób drugi – z cofaniem
i wykorzystaniem np. wjazdu do bramy.
Zaleca się wjazd do bramy tyłem, bo to

l
ułatwia wyjazd i włączenie się do ruchu.

v.p
Pojazd należy zatrzymać za wjazdem, który
ma być wykorzystany do zawrócenia.
Zachowując warunki bezpieczeństwa,
należy wycofać się do bramy.
Następnie należy wyjechać z bramy w lewo
i włączyć się do ruchu.

Sposób trzeci – z cofaniem na wąskiej
drodze.
Po upewnieniu się, że droga jest wolna –
należy zasygnalizować zamiar skrętu w

.go
lewo i od prawego krawężnika rozpocząć
skręt w lewo.
Należy jak najwolniej prowadzić pojazd
(jazda na półsprzęgle), natomiast jak
najszybciej kręcić kierownicą do oporu w
lewo.
zacząć kręcić kierownicą w prawo i
zatrzymać pojazd.
Włączając wsteczny bieg i kręcąc dalej
kierownicą w prawo, należy wycofać się w
prawo.
rcl
krawężnika, należy zacząć kręcić
kierownicą w lewo i zatrzymać pojazd.
dojeżdżając do prawego krawężnika,
wzdłuż którego będzie kontynuowana
jazda.
Poznanie problemu Parkowanie. Zajęcia prowadzi się na
wyboru miejsca do Parkowanie skośne i prostopadłe: ulicach o małym
w.

parkowania z Wjechanie przodem lub tyłem (zalecane) w natężeniu ruchu lub na
uwzględnieniem miejsce przeznaczone do parkowania, placu manewrowym.
możliwości wyjazdu z prostopadle do krawężnika lub skośnie, w
miejsca zaparkowania. zależności od sytuacji.
Nabieranie umiejętności Parkowanie równoległe.
wyboru rodzaju Częstym sposobem parkowania jest
parkowania ustawienie pojazdu wzdłuż krawężnika,
(parkowanie pomiędzy stojącymi pojazdami.
ww

prostopadłe, skośne, Kolejność czynności:
boczne, przodem, 1) należy ustawić pojazd równolegle do
tyłem) w zależności od stojącego pojazdu, za którym zamierza się
warunków terenowych i zaparkować, zachowując odległość około
aktualnej sytuacji. 1 m od tego pojazdu. O taką samą
Ćwiczenie nabytych odległość należy wyprzedzić ten pojazd;
umiejętności jazdy do 2) należy włączyć wsteczny bieg, prawy
tyłu oraz sprawnego kierunkowskaz i powoli cofając się, skręcać
operowania kierownicę w prawo. Gdy pojazd ustawi się
urządzeniami do pod kątem około 45o do osi jezdni –
sterowania jazdą i szybkimi ruchami należy „odwrócić”


sygnalizowania kierownicę, wykonując skręt w lewo.
kierunków jazdy. Prędkość jazdy pojazdu należy regulować,
jadąc na półsprzęgle. Należy jechać

l
równomiernie i jak najwolniej, obserwując

v.p
drogę za pojazdem.
Uwaga: Należy na moment odwrócić
głowę i sprawdzić, czy przód pojazdu
zataczając łuk w lewo, nie zaczepi o tył
pojazdu, za którym zamierza zaparkować.
W ten sposób należy doprowadzić pojazd
do pozycji równoległej do krawężnika.


Wskazówki

.go
metodyczne
Zdobycie doświadczeń Jazda w ruchu drogowym w obszarze Sugeruje się
związanych z jazdą z zabudowanym i poza nim. prowadzenie nauki w
dozwoloną prędkością Jazda w obszarze zabudowanym, ulicami z normalnym ruchu
poza obszarem kilkoma pasami ruchu. drogowym.
zabudowanym. Przestrzeganie zasady ruchu
Poznanie wyjątkowego prawostronnego.
zagrożenia
wynikającego z Przejazd przez skrzyżowania o ruchu
nieprawidłowego kierowanym i niekierowanym.
wyprzedzania i Przejazd przez skrzyżowanie o ruchu
przejeżdżania przez okrężnym.
rcl
przejazdy kolejowe i Zajęcie przed skrzyżowaniem pasa ruchu
tramwajowe. właściwego dla zamierzonego kierunku
Zdobycie doświadczeń jazdy.
wynikających
ze współuczestnictwa w Przejeżdżanie przez przejazdy kolejowe.
Poznanie kolejowymi, to jedno z
bezpośredniego najniebezpieczniejszych skrzyżowań.
w.

związku między Należy zwrócić uwagę, że sygnalizacja,
współuczestnictwem i automatyczne zapory itd. to są elementy,
kulturą ruchu które mogą zawieść, dlatego też trzeba
drogowego. zwrócić szczególną uwagę, przejeżdżając
przez takie skrzyżowania, a w
szczególności za każdym razem upewnić

Jazda poza obszarem zabudowanym.
ww

Omijanie często jest związane z



Jeżeli nie, należy odpowiednio

l

v.p
drogi.
wyprzedzanym.

.go

najkrócej.
rcl
Oswojenie się z Jazda w ruchu drogowym w mieście i Podczas jazdy po
prowadzeniem pojazdu poza miastem po zmierzchu. zmierzchu zwracać
w warunkach po Używanie świateł mijania i świateł uwagę na stosowanie
zmierzchu. drogowych oraz warunki, w jakich tych świateł mijania i
Nabranie umiejętności świateł można używać. świateł drogowych.
operowania światłami. Zagadnieniem, na które
warto zwrócić uwagę,
Poznanie zagrożenia Jazda z użyciem świateł mijania i świateł jest umiejętność
w.

wynikającego z drogowych oraz zwrócenie uwagi na niepatrzenia w światła
chwilowego olśnienia warunki, w jakich tych świateł można i nadjeżdżającego
przez światła pojazdu trzeba używać. Zagadnieniem, na które pojazdu. Wzrok
nadjeżdżającego z należy zwrócić uwagę podczas jazdy z skierowany jest na
przeciwka. użyciem świateł mijania, jest umiejętność prawe pobocze. Jest to
Zdobycie umiejętności niepatrzenia w światła nadjeżdżającego strefa najsłabiej
unikania olśnienia przez pojazdu. Wzrok skierować należy na prawe oświetlona, a tam
niepatrzenie w światła pobocze. Jest to strefa najsłabiej właśnie może
ww

pojazdu oświetlona, a właśnie tam mogą się znajdować się pieszy
nadjeżdżającego z znajdować pieszy lub rowerzysta. lub rowerzysta.
przeciwka, a Pobocze w strefie mijania powinno się
obserwację prawego wcześniej bacznie obserwować,
pobocza jako miejsca, wykorzystując poświatę świateł mijania
w którym może pojazdu nadjeżdżającego z przeciwka.
znajdować się W trakcie mijania następuje bardzo silne
nieoświetlony ograniczenie widoczności i pewien odcinek
użytkownik drogi. drogi jest pokonywany z wykorzystaniem


momencie rozpoczynania skrętu − dociążanie przodu. Pokonywanie łuków i
zakrętów

l
Wskazówki

v.p
metodyczne
Poznanie Charakterystyki pojazdów. Naukę pokonywania
charakterystyki Charakterystykę pojazdu odzwierciedla zakrętów wskazane jest
podsterownej i jego zdolność do pokonywania zakrętów. poprzedzić krótkim
nadsterownej pojazdu Pojazd o charakterystyce nadsterownej – wstępem
jako oceny jego zachowuje się w zakręcie tak, jakby chciał przypominającym
zdolności do pokonać zakręt mimo niewielkiego wiadomości o
pokonywania zakrętów. skręcenia kół przedniej osi. Tył pojazdu charakterystykach
jest „wyrzucany” z zakrętu, powodując pojazdów.
skręcanie pojazdu w kierunku zakrętu.

.go
niechętnie pokonuje zakręty. W tym
przypadku przód pojazdu nie chce zmienić
toru jazdy, zmuszając kierowcę do
wykonania głębszego skrętu, niż
wynikałoby to z krzywizny zakrętu.
Czynnikiem decydującym o
charakterystyce pojazdu jest usytuowanie
środka ciężkości.
W przypadku pojazdu umieszczenie silnika
w znaczący sposób wpływa na jego
charakterystykę. Pojazd z silnikiem z
rcl
przodu powinien być podsterowny, a z
silnikiem z tyłu powinien być nadsterowny.
W pojeździe niebagatelny wpływ na jego
charakterystykę ma umieszczenie osi
nadsterownością.
Poznanie możliwości Zwiększenie przyczepności przednich kół Wskazane jest także
dociążenia przodu w momencie rozpoczynania skrętu – przypomnieć o
w.

pojazdu w momencie dociążanie przodu. sposobie zwiększenia
rozpoczynania skrętu. Dojeżdżając do zakrętu, na moment przed przyczepności
pierwszym ruchem kierownicą należy przednich kół w
puścić pedał gazu. Przyczyni się to do momencie
dociążenia przednich kół pojazdu, które rozpoczynania skrętu.
lepiej rozpoczną wprowadzenie pojazdu w Umiejętność
zakręt. dociążania przodu
Dodać gazu, bez obaw popełnienia błędu, pojazdu w momencie
ww

można w momencie, kiedy zacznie się rozpoczynania skrętu
„prostować” (ustawiać do jazdy na wprost) znacznie poprawia
koła pojazdu. bezpieczeństwo jazdy.
Zdobycie umiejętności Pokonywanie łuków i zakrętów. Przypomnienie zasad
wyboru optymalnego Tory przejazdu przez zakręty. wykonywania skrętów
toru jazdy przy Poprawny tor jazdy jest podstawowym szosowych.
pokonywaniu łuków gwarantem bezpiecznej jazdy. Naukę pokonywania
i zakrętów. - Zakręt w lewo – należy rozpoczynać od zakrętów proponuje się
Poznanie związku prawej krawędzi jezdni. prowadzić na
pomiędzy prawidłowo W połowie zakrętu (tzw. szczycie) należy wybranych odcinkach
wybranym torem jazdy zbliżyć się do osi jezdni, a na wyjściu z krętych dróg.


a poprawą zakrętu należy ponownie wrócić do prawej Wystarczy wykonać
bezpieczeństwa ruchu krawędzi jezdni (zmniejsza się w ten kilka zakrętów w lewo
drogowego. sposób działanie sił bocznych). i kilka w prawo, przy

l
Poznanie zagrożenia - Zakręt w prawo – należy rozpocząć od osi zachowaniu

v.p
wynikającego z jezdni. W szczycie zakrętu należy zbliżyć umiarkowanej
przejechania w zakręcie się do prawej krawędzi jezdni, a prędkości. Prawidłowo
na lewą stronę jezdni. wychodząc z zakrętu, należy wrócić do osi wybrany tor jazdy ma
Poznanie faktu, że jezdni. służyć poprawie
nadmierna prędkość jest Należy pamiętać o kategorycznym zakazie bezpieczeństwa i
najczęstszą przyczyną przekraczania osi jezdni. Zmiany toru jazdy komfortu jazdy, a nie
wypadku w zakręcie. należy dokonywać na swojej połowie prowokować do jazdy
Zdobycie umiejętności jezdni lub w ramach namalowanego pasa szybkiej i ryzykownej.
oceny prędkości z ruchu.
uwzględnieniem
czynników limitujących Zakręty następujące bezpośrednio po sobie.

.go
bezpieczną prędkość do Jeżeli np. po prawym zakręcie następuje
pokonania danego zakręt lewy, to wychodząc z prawego
zakrętu. zakrętu, nie należy wracać do osi jezdni, bo
prawej krawędzi, bo z tej pozycji będzie
rozpoczynany skręt w lewo.
rcl
− przy zakręcie lewym lub do prawej
strony jezdni − przy zakręcie prawym
należy wykonać z opóźnieniem – po
przejechaniu 2/3 łuku. Gdy widać koniec
Zakręt zacieśniający. Podobnym torem
jazdy należy pokonywać zakręt
zacieśniający. Pierwszą, łagodną część
zakrętu należy traktować jak przedłużony
w.

odcinek prostej, na której należy ustawić
pojazd do drugiej, ostrzejszej części
zakrętu.
ww

rozluźnienie.

Prędkość jadącego pojazdu należy dobierać
z uwzględnieniem wielu czynników


Stan techniczny pojazdu – amortyzatory,

l
układ hamulcowy, ogumienie.

v.p
ruchu.

TEMAT 9: Jazda z przyczepą – manewry. Jazda z przyczepą w ruchu drogowym

Wskazówki

.go
metodyczne
Poznanie faktu, że tor Jazda z przyczepą – manewry. Naukę jazdy z
jazdy przyczepy jest Poznanie zasady kierowania przyczepą z przyczepą (manewry)
wyznaczany poprzez pozycji haka holowniczego. Myśląc o torze proponuje się
dyszel zamocowany do jazdy przyczepy, trzeba sobie uświadomić, realizować na placu
haka holowniczego w że tor jazdy przyczepy wyznacza trajektoria manewrowym.
pojeździe. haka holowniczego.
Nabranie umiejętności Jazda z przyczepą po prostej i po łukach.
odpowiedniego Zwrócenie uwagi na inny tor jazdy kół
patrzenia na przyczepy niż tor jazdy tylnych kół
usytuowanie pojazdu i pojazdu, który ciągnie przyczepę.
rcl
przyczepy jako Jazda z przyczepą do tyłu.
elementu ułatwiającego Wyrabianie umiejętności odpowiedniego
podjęcie właściwego patrzenia na usytuowanie pojazdu i
manewru pojazdem w przyczepy jako elementu ułatwiającego
celu wykonania podjęcie właściwego manewru pojazdu w
zamierzonego zadania. celu wykonania zamierzonego zadania.
Kształcenie wyobraźni. Przejazd torem i slalomem. Cofanie z
przyczepą do garażu.
Zdobywanie Jazda z przyczepą w ruchu drogowym. Proponuje się trasę
w.

doświadczenia. Jazda z przyczepą w ruchu drogowym. urozmaiconą
Zwrócenie uwagi na dłuższą drogę geometrycznie,
hamowania i konsekwencje wynikające z o małym natężeniu
gabarytów (długości) pojazdu z przyczepą. ruchu.

rozbiegowy). Zachowanie się w czasie wyprzedzania. Opuszczanie drogi
ekspresowej*)
ww

Wskazówki
metodyczne
Poznanie znaczenia Zachowanie się na drogach Zajęcia należy
wyobraźni oraz ekspresowych. prowadzić na
zdolności Drogami ekspresowymi są drogi wybranym odcinku
przewidywania jako przeznaczone wyłącznie dla pojazdów drogi ekspresowej.
czynników samochodowych.
wspomagających Poruszając się taką drogą, należy sobie
bezpieczeństwo jazdy – zdawać sprawę, że prędkość zobowiązuje
w szczególności do bardzo skoncentrowanej uwagi, do


płynności jazdy i bacznego obserwowania drogi przed i za
bezkolizyjności jazdy. pojazdem. Patrzeć trzeba znacznie dalej niż
na zwykłej drodze i znacznie wcześniej

l
umieć przewidzieć sytuację, jaka nastąpi za

v.p
chwilę.

w ruchu drogowym. Ze względu na
monotonię jazdy powodującą utratę
kontroli nad prędkością należy zwrócić
szczególna uwagę na kontrolę prędkości na
prędkościomierzu.
Zdobycie umiejętności Włączanie się do ruchu (pas Zajęcia należy
włączania się do ruchu rozbiegowy). prowadzić na

.go
z wykorzystaniem pasa Pojazdy włączające się do ruchu mają wybranym odcinku
rozbiegowego. obowiązek ustąpić pierwszeństwa drogi ekspresowej.
Poznanie czynnika pojazdom znajdującym się w ruchu. Pojęcie
dynamiki jazdy jako pierwszeństwa należy tu rozumieć jako
współdecydującego o niezakłócanie płynności jazdy. Zatrzymanie
płynności ruchu i się na pasie rozbiegowym kończy się
przerwę w ciągu dość prędko
rcl
do ruchu.
Poznanie nadrzędnej Zachowanie się w czasie wyprzedzania. Zajęcia należy
roli zdolności Wyprzedzanie należy rozpocząć od oceny prowadzić na
przewidywania podczas sytuacji. Najpierw trzeba spojrzeć w wybranym odcinku
manewru wyprzedzania, lusterko, czy ktoś jadący za nami nie drogi ekspresowej.
w.

szczególnie przy rozpoczął już wyprzedzania.
dużych prędkościach. Jeżeli nie, należy odpowiednio
Ćwiczenie oceny zasygnalizować zamiar zmiany pasa ruchu i
prędkości przejechać o jeden pas w lewo.
poruszających się Jednocześnie należy przyspieszyć. Dla
pojazdów. osiągnięcia lepszego przyspieszenia i jak
Ćwiczenie największej różnicy prędkości w stosunku
perfekcyjnego do pojazdu wyprzedzanego można dokonać
operowania zmianą zmiany o jeden bieg w dół. Należy
ww

biegów, w pamiętać o nieprzekraczaniu dozwolonej
szczególności przy prędkości poruszania się na danym odcinku
redukcji biegów, a także drogi.
obserwacji i Znajdując się na lewym pasie, jeszcze raz
przewidywania. należy upewnić się co do sytuacji
wyprzedzanym.



l

v.p
najkrócej.
Poznanie zagrożenia Opuszczanie drogi ekspresowej (pas do Zajęcia należy
wywołanego zbyt zjazdu). prowadzić na
wczesnym, Manewr opuszczenia drogi, dzięki pasom wybranym odcinku
niesygnalizowanym specjalnie do tego przeznaczonym, jest drogi ekspresowej.
hamowaniem na pasie manewrem stosunkowo prostym. Pojawia
przeznaczonym do się natomiast problem wyboru
jazdy. odpowiedniego zjazdu, dlatego też należy
Przyswojenie zasady, że uważnie obserwować tablice informacyjne

.go
hamowanie należy informujące o tym, dokąd dany zjazd
poprzedzić włączeniem prowadzi.
kierunkowskazu, który Zbliżając się do miejsca, w którym
z odpowiednim kierujący zamierza opuścić drogę
wyprzedzeniem ekspresową, należy odpowiednio
poinformuje o naszym sygnalizować zamiar zmiany pasa ruchu, a
zamiarze następnie zjechać na przeznaczony do
i przygotuje innych zjazdu pas. Należy starać się opuścić
użytkowników drogi do zajmowany pas ruchu bez zmiany
ewentualnego prędkości (bez hamowania). Hamowanie,
zwolnienia tempa jazdy. redukcję biegów itp. należy zacząć dopiero
Hamowanie najlepiej po znalezieniu się na pasie przeznaczonym
rcl
byłoby jednak do zjazdu.
rozpocząć na pasie Długotrwała jazda po drodze ekspresowej
przeznaczonym do czy autostradzie działa nużąco na
zjazdu, po opuszczeniu kierującego i prowadzi do obniżenia czasu
pasów przeznaczonych reakcji. Dlatego wyhamowanie na pasie
do jazdy na wprost. przeznaczonym do jazdy na wprost kończy
w.

prędkości.
*)


Wskazówki
ww

metodyczne
umiejętności powtórzenia może
opanowane tematy.




l

v.p
Stany zagrożenia życia w wypadkach drogowych.
2


wypadku

Cele nauczania
Poznanie przyczyn,
jakie mogą
spowodować wypadek
drogowy.
Poznanie obowiązku
niesienia pomocy
poszkodowanym w
wypadku.
Wypadkowość i ratownictwo drogowe.

Czynniki zagrożenia wypadkowego.
środków działających podobnie do
alkoholu na kierującego pojazdem.
Zasady postępowania na miejscu
Wskazówki
metodyczne
Wykład z
Idea, cele i zakres ratownictwa drogowego. wykorzystaniem
Wypadkowość drogowa. Przepisy prawne. środków
audiowizualnych.

Ćwiczenia
Poznanie roli wypadku. z instruktażem.
rcl
organizatora akcji Zabezpieczenie miejsca wypadku.
ratowniczej w Organizacja współdziałania innych osób.
Poznanie sposobu służb (straż pożarna, pogotowie ratunkowe,
posługiwania się pojazdów.
gaśnicą.
w.

Użycie gaśnicy.

TEMAT 2: Stany zagrożenia w wypadkach drogowych. Zranienia, oparzenia, krwotoki,
złamania

Wskazówki
metodyczne
ww

ratujących życie drogowych. wykorzystaniem
ofiarom wypadku. Bezdech – przyczyny, objawy, środków
przypadku bezdechu,
zatrzymania akcji serca Zatrzymanie akcji serca – objawy,
i wstrząsu. rozpoznanie. Masaż zewnętrzny serca.



przypadku zranień,
i złamań.

l

v.p
oddechowych, Oparzenia i sposoby postępowania.
wykonania sztucznego Rodzaje krwotoków – sposoby
oddychania, postępowania.
zewnętrznego masażu Złamania – rodzaje. Unieruchamianie
serca, opatrunku złamań.
uciskowego i Udrażnianie dróg oddechowych –
unieruchomienia odchylenie głowy. Pozycja boczna
złamania. ustalona. Sztuczne oddychanie.

.go

III. Szczegółowy program szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania
pojazdami w zakresie prawa jazdy kategorii C1, C, C1+E, C+E

1. Plan nauczania

Lp. Zajęcia Zajęcia
Przedmiot nauczania
20 20
rcl
kategorii C1, C1+E
20 30
kategorii C
20 25
kategorii C+E
1 Repetytorium z przepisów ruchu drogowego
2 Technika kierowania samochodem ciężarowym
3 Zarys budowy samochodu i zasady obsługi technicznej
4 Nauka jazdy
w.


2. Programy nauczania

2.1. Repetytorium z przepisów ruchu drogowego

ww

1 Wiadomości ogólne. Podstawowe pojęcia.
2 Przepisy ogólne o ruchu pojazdów.
Przepisy szczegółowe o ruchu pojazdów. Znaki i sygnały
3
drogowe.
4 Ogólne warunki używania pojazdu.
5 Kierowca pojazdu.
Obowiązki i odpowiedzialność kierowcy i posiadacza
6
pojazdu.



TEMAT 1: Wiadomości ogólne. Podstawowe pojęcia

l
Wskazówki

v.p
metodyczne
Przypomnienie Podstawowe elementy ruchu: droga, Wykład ilustrowany w
podstawowych pojęć pojazd, człowiek. szczególności
dotyczących ruchu Ruch drogowy jest porządkowany planszami,
drogowego. poprzez znaki i sygnały drogowe, prezentacjami
Poznanie konieczności przepisy ruchu drogowego. multimedialnymi.
istnienia przepisów ruchu Błędy człowieka jako najczęstsza
drogowego. przyczyna wypadków drogowych.
Poznanie przyczyn
wypadków i roli
człowieka w ich
powstawaniu.
Przypomnienie pojęcia
droga i jej elementów.
obszaru zabudowanego.
Poznanie pojęć kierujący i
kierowca.
.go
Droga publiczna.
Części składowe drogi i ich
przeznaczenie.
Określenie obszaru zabudowanego
i jego oznakowanie.
Kierujący i kierowca.
Kierowca a inni uczestnicy ruchu
drogowego – rozwaga, kultura
Wykład ilustrowany w
szczególności
planszami,
prezentacjami
multimedialnymi.

wyrozumiałość.
rcl
widoczność.


Wskazówki
metodyczne
Utrwalenie zasad Ruch prawostronny, jedno- i Zajęcia teoretyczne i
w.

Pogadanka lub wykład,
Utrwalenie pojęcia Prawne i geometryczne pojęcie ilustrowany w
ww

Poznanie różnych Pojazd. Pojazd silnikowy. Pojazd.
rodzajów pojazdów. Pojazd uprzywilejowany. Pojazd
jednośladowy. Przyczepa lekka. Pojazd
szynowy. Masa własna. Dopuszczalna
masa całkowita.


TEMAT 3: Przepisy szczegółowe o ruchu pojazdów. Znaki i sygnały drogowe

l
Wskazówki
metodyczne

v.p
Poznanie okoliczności Podstawowe manewry na drodze: Pogadanka lub wykład
związanych z włączanie się do ruchu, zmiana pasa ilustrowany w
wykonywaniem różnych ruchu, wymijanie, omijanie, szczególności
manewrów na drodze. wyprzedzanie, skręcanie, zawracanie, planszami,
Kształtowanie nawyku zatrzymanie, cofanie i postój. prezentacjami
obserwacji drogi i Miejsca i okoliczności ograniczenia lub multimedialnymi,
otoczenia przed zakazu wykonywania poszczególnych rysunkami na tablicy.
włączeniem manewrów.
kierunkowskazu
i rozpoczęciem manewru. Zachowanie ostrożności i właściwe
uprzedzanie innych uczestników ruchu

.go

Poznanie zagrożenia Manewry związane z przejeżdżaniem
wynikającego z przez skrzyżowanie dróg.
jazdy.

Kształtowanie nawyku Zasada ustępowania pierwszeństwa
ustępowania przejazdu pojazdowi nadjeżdżającemu z
pierwszeństwa przejazdu prawej strony, przy przecinaniu się
rcl
Kształtowanie nawyku Ustępowanie pierwszeństwa pojazdom
umożliwienia włączenia włączającym się do ruchu z
się do ruchu pojazdom przystanków.
w.

ruszającym z przystanków
komunikacji publicznej na Przejeżdżanie przez skrzyżowanie na
obszarze zabudowanym. wprost, skręcanie w prawo i w lewo.
Zajmowanie odpowiedniego pasa ruchu.
Przypomnienie
konieczności zajęcia
odpowiedniego pasa ruchu
przy przejeżdżaniu przez Przejazdy kolejowe – jedno- i
ww

-zabezpieczające.
podczas przecinania drogi Zachowanie szczególnych środków
pojazdom szynowym. ostrożności przy przejeżdżaniu przez
przejazdy kolejowe.
Przypomnienie
konieczności Zachowanie się wobec pojazdów:


drodze.

l
v.p
Przypomnienie
konieczności Zachowanie ostrożności wobec pieszych
rowerzystów, pojazdów przy przejeżdżaniu w szczególności
pojazdów jednośladowych, pojazdów
idących drogą.

.go
Poznanie czynników
limitujących bezpieczną Prędkość jazdy. Pojęcie prędkości
prędkość w określonych bezpiecznej. Czynniki mające
warunkach ruchu bezpośredni wpływ na dobór prędkości
drogowego. bezpiecznej – natężenie ruchu, stan i
widoczność drogi, warunki
Przypomnienie pojęcia atmosferyczne, jazda w dzień i w nocy.
prędkość bezpieczna. Dopuszczalna prędkość jazdy różnych
pojazdów.

Przypomnienie pojęcia Hamowanie. Pojęcie drogi hamowania.
droga hamowania. Czynniki wpływające na drogę
rcl
Poznanie, w jakich hamowania (człowiek, pojazd, droga).
warunkach można
zatrzymać pojazd i jakie Zatrzymanie. Miejsca, w których
skutki może spowodować zatrzymywanie jest zabronione.
bezzasadne zatrzymanie
pojazdu.

w.

zabronione.
holowania.

ww

kolumnie.
światłach zewnętrznych w różnych warunkach drogowych i
pojazdu i o warunkach, w atmosferycznych, na obszarach
jakich można i należy zabudowanych i poza obszarami
używać świateł. zabudowanymi, w dzień i w nocy.
Poznanie znaczenia
sygnału dźwiękowego.


Utrwalenie wiadomości o Sygnał dźwiękowy – okoliczności, w
celu stosowania znaków i których używanie jest zabronione.

l
sygnałów drogowych.

v.p
Przypomnienie Cel stosowania znaków i sygnałów
wiadomości o różnych drogowych.
rodzajach znaków i
sygnałów drogowych oraz
sposobie ich Znaki pionowe i poziome.
umieszczania. Znaki ostrzegawcze. Znaki zakazu i
nakazu, znaki informacyjne, znaki
poziome – barwy, treść i sposób
zachowania się wobec poszczególnych
Przypomnienie znaków.
wiadomości Inne znaki i sygnały drogowe.

.go
o sygnalizatorach
świetlnych oraz o Sygnały świetlne służące do kierowania
sygnałach dawanych przez ruchem, sygnały dawane przez osoby
osoby kierujące ruchem, kierujące ruchem, sygnały świetlne i
sygnałach na przejazdach dźwiękowe na przejazdach kolejowych
kolejowych i wysyłanych oraz wysyłane przez pojazdy
przez pojazdy uprzywilejowane w ruchu.

rcl
Wskazówki
metodyczne
Zdobycie wiadomości o Warunki techniczne dopuszczenia Pogadanka lub wykład
warunkach technicznych, pojazdów do ruchu drogowego z punktu ilustrowane w
jakie musi spełniać widzenia bezpieczeństwa: układ szczególności
pojazd, aby mógł być kierowniczy, układ hamulcowy, planszami,
dopuszczony do ruchu na zawieszenie, amortyzatory, ogumienie, prezentacjami
drogach. światła, sygnał dźwiękowy, multimedialnymi.
prędkościomierz, lusterka, wycieraczki
w.

szyb, pasy bezpieczeństwa.
Apteczka, gaśnica i trójkąt odblaskowy.

Przypomnienie związku Utrzymanie pojazdu w czystości,
pomiędzy czystością szyb zwłaszcza szyb i kloszy świateł
i kloszy świateł pojazdu a zewnętrznych.
bezpieczeństwem ruchu
drogowego.
ww

Wpływ rozmieszczenia Rozmieszczanie przedmiotów
ładunku w pojeździe na przewożonych pojazdem.
jego równomierne Zagrożenia powodowane przedmiotami
obciążenie. przewożonymi w przedziale
pasażerskim.

Zdobycie wiedzy o Ewidencja i rejestracja pojazdów,
ewidencji, rejestracji i dokumenty i tablice rejestracyjne.
badaniach technicznych Obowiązkowe okresowe badania
pojazdów oraz o techniczne.


warunkach używania Warunki używania przyczep –
przyczep. dopuszczenie do ruchu, OC.

l

v.p
Wskazówki
metodyczne
Przypomnienie Świadomość odpowiedzialności za Zajęcia teoretyczne.

Przypomnienie wpływu
alkoholu oraz środków
działających podobnie do
alkoholu na obniżenie

Przypomnienie
bezpośredniego związku
między kulturą jazdy,
przestrzeganiem
.go
Działanie alkoholu oraz środków
działających podobnie do alkoholu na
obniżenie sprawności kierowcy.

Przestrzeganie przepisów ruchu
drogowego.
Stosowanie zasady ograniczonego
zaufania.
rcl
na drodze.


Wskazówki
metodyczne
w.

jazdy.

prawa jazdy.
ww

Przypomnienie o Ubezpieczenie pojazdów OC, NW i AC, Wykład.
konieczności korzyści i obowiązki wynikające z
ubezpieczenia pojazdu i ubezpieczeń.
korzyści płynących z
ubezpieczenia.

w przypadku
drogowym.


2.2. Technika kierowania pojazdem


l

v.p
Przygotowanie do jazdy. Uruchamianie silnika. Ruszanie i zatrzymanie.
1
Jazda do tyłu. Ogólne zasady jazdy do tyłu. Jazda do tyłu na wprost. Skręty
2
podczas jazdy do tyłu. Jazda slalomem. Cofanie. Zawracanie. Parkowanie.
Jazda w ruchu miejskim. Hamowanie. Zmniejszenie prędkości jazdy.
Zatrzymanie pojazdu. Hamowanie na wzniesieniu i spadku drogi. Ruszanie na
3
wzniesieniu z pomocą hamulca pomocniczego. Ruszanie na wzniesieniu z
pomocą hamulca zasadniczego.
Technika zmiany biegów podczas jazdy z różnymi prędkościami. Zmiana
4
biegów w górę. Zmiana biegów w dół.

.go
Charakterystyki pojazdów. Zwiększenie przyczepności przednich kół w
5 momencie rozpoczynania skrętu. Dociążanie przodu. Pokonywanie łuków i
zakrętów. Tory przejazdu przez zakręty.
Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza miastem w dzień i po zmierzchu.
6
Jazda w górach.
Zachowanie się na drogach ekspresowych. Włączanie się do ruchu (pas
7 rozbiegowy). Zachowanie się w czasie wyprzedzania. Opuszczanie drogi
ekspresowej (pas do zjazdu).
8 Holowanie. Jazda z przyczepą.
Jazda w trudnych warunkach atmosferycznych.
9 Poślizg – przyczyny, sposoby zapobiegania.
rcl


Wskazówki
metodyczne
w.

Przypomnienie reguł Przygotowanie do jazdy. Wykład ilustrowany
prawidłowej pozycji Ubiór kierowcy. Zajęcie miejsca za w szczególności
kierowcy kierownicą. planszami,
zapewniającej Regulacje: prezentacjami
możliwość obsługi Fotel należy odsunąć jak najdalej do tyłu, tak multimedialnymi.
urządzeń w pojeździe. jednak, aby lewą nogą można było
Przypomnienie swobodnie wcisnąć pedał sprzęgła.
sposobów Oparcie należy ustawić tak, aby ręką można
ergonomicznej i było sięgnąć do umownej godz. 12 na kole
ww

pewnej obsługi kierownicy, bez odrywania pleców od
urządzeń, co prowadzi oparcia.
do działań szybkich, Kierownicę należy ustawić w zależności od
skutecznych i potrzeby. Do jazdy w ruchu miejskim
nierozpraszających powinna być usytuowana wyżej. Przy
uwagi (nawyk). jeździe szosowej można ją lekko obniżyć.



l

v.p
Zapięcie pasów.
Pozycja.
na kierownicy.

.go
Skręty manewrowe: Przygotowanie do
rozpoczęcia skrętu, przy skręcie w lewo lewą
rękę należy umieścić na umownej godz. 12
koła kierownicy. Przy skręcie w prawo
prawą rękę należy umieścić na umownej
godz. 12 koła kierownicy.
Wykonywanie skrętów w lewo i w prawo
z przekładaniem rąk.
rcl
godz. 12 koła kierownicy, na taką wysokość,
aby po wykonaniu skrętu prawa ręka
znalazła się na wysokości umownej godz. 3
koła kierownicy. Ręka lewa w czasie
ciągnięcia kierownicy prawą ręką przesuwa
się, pozostając na umownej godz. 9 koła
kierownicy. Skręt kończy się, ściągając lewą
w.

ręką kierownicę do pozycji wyjściowej.
Według tej samej zasady wykonuje się skręt
szosowy w lewo.
Poznanie sposobu Uruchamianie silnika (wciśnięte sprzęgło). Pogadanka lub
uruchamiania silnika − Specyfika uruchamiania silnika o zapłonie wykład ilustrowane w
silnik o zapłonie samoczynnym. szczególności
samoczynnym. Sprawdzenie przyrządów kontrolno- planszami,
Poznanie możliwości -pomiarowych na desce rozdzielczej. prezentacjami
ww

oceny funkcjonowania multimedialnymi.
lub stanu niektórych
urządzeń pojazdu
poprzez obserwację
urządzeń kontrolnych
lub pomiarowych.
Przypomnienie Ruszanie: sprzęgło, I bieg, należy zwolnić Zajęcia teoretyczne.
sposobu płynnego hamulec pomocniczy, należy spojrzeć w
ruszania i zatrzymania lusterko, włączyć kierunkowskaz, zwiększyć Wykład ilustrowany
pojazdu. obroty silnika, łagodnie puścić sprzęgło. w szczególności
Piętę lewej nogi należy oprzeć na podłodze. planszami,


Po puszczeniu sprzęgła lewą nogę należy prezentacjami
oprzeć na wsporniku lub postawić na multimedialnymi.
podłodze obok sprzęgła.

l

v.p
lusterko, włączyć kierunkowskaz, zjechać
jak najbliżej prawej krawędzi jezdni,
czy pojazd się zatrzymał (czy się nie toczy).
W przypadku dłuższego postoju – zaciągnąć
Poznanie zasad Kręcenie kierownicą – skręty manewrowe. Zajęcia teoretyczne i

.go
posługiwania się Przypomnienie o układzie rąk na kierownicy, ćwiczenia.
kierownicą w przygotowanie do skrętu, praca rąk.
odniesieniu do skrętów Skręty manewrowe: Przygotowanie do Wykład z użyciem
manewrowych oraz rozpoczęcia skrętu, przy skręcie w lewo lewą kierownicy jako
zasad pracy rąk na rękę należy umieścić na umownej godz. 12 elementu do
kierownicy podczas koła kierownicy. Przy skręcie w prawo zademonstrowania
skrętów drogowych. prawą rękę należy umieścić na umownej sposobu posługiwania
godz. 12 koła kierownicy. się kierownicą.
rcl
godz. 12 koła kierownicy na taką wysokość,
w.

szosowy w lewo.

TEMAT 2: Jazda do tyłu. Ogólne zasady jazdy do tyłu. Jazda do tyłu na wprost. Skręty
podczas jazdy do tyłu. Jazda slalomem. Cofanie. Zawracanie. Parkowanie

Wskazówki
ww

metodyczne
Poznanie zasady Jazda do tyłu. Ogólne zasady jazdy do Zajęcia teoretyczne.
położenia pojazdu w tyłu.
zależności od kierunku Ustalenie prawej i lewej strony pojazdu. Wykład ilustrowany
ruchu. Należy wskazać, że przy jeździe do przodu i w szczególności
do tyłu kręcenie kierownicą w prawo planszami,
spowoduje, że pojazd pojedzie w prawo, a prezentacjami
Poznanie sposobu kręcenie kierownicą w lewo spowoduje, że multimedialnymi.
regulacji prędkości pojazd pojedzie w lewo. Niezbędną pomocą
jazdy za pomocą Należy pamiętać o zasadzie: dydaktyczną będzie
sprzęgła – jazda na Patrzeć w kierunku jazdy. tablica.


półsprzęgle. Podczas jazdy do tyłu należy stosować
zasadę jazdy na półsprzęgle.
Należy ustalić obroty silnika i wykorzystując

l
poślizg sprzęgła, regulować prędkość jazdy.

v.p
Poznanie zasad Jazda do tyłu na wprost. Pozycja Wykład ilustrowany
stosowanych podczas zasadnicza jak do jazdy do przodu. Drogę za w szczególności
jazdy do tyłu na wprost pojazdem obserwuje się w lusterkach. planszami,
pojazdem ciężarowym. prezentacjami
multimedialnymi.
Niezbędną pomocą
dydaktyczną będzie
tablica.

Poznanie zasad Skręty podczas jazdy do tyłu. Wykład ilustrowany
stosowanych podczas Skręt w lewo wykonuje się, odwracając w szczególności

.go
wykonywania skrętów głowę i patrząc przez lewe ramię. Przestrzeń planszami,
w czasie jazdy za pojazdem obserwuje się przez lewe okno prezentacjami
do tyłu pojazdem pojazdu i lewe lusterko. multimedialnymi.
ciężarowym. Przy skręcie w prawo należy odwrócić głowę Niezbędną pomocą
w prawo, obserwując drogę przez okno i w dydaktyczną będzie
prawym lustrze. tablica.
W czasie skrętów kierownicę należy kręcić
obiema rękami, przekładając ręce jak przy
skrętach manewrowych.
należy upewnić się, że kierujący ma wolną
przestrzeń za pojazdem, a dopiero potem
rcl
ruszyć z miejsca.
Poznanie konieczności Jazda slalomem. Wykład ilustrowany
szybkiego kręcenia Przejazd slalomu z nawrotem, z w szczególności
kierownicą. wykorzystaniem uprzednio zdobytych planszami,
Poznanie konieczności wiadomości i umiejętności, a w prezentacjami
wyczuwania szczególności szybkiego i prawidłowego multimedialnymi.
gabarytów pojazdu. kręcenia kierownicą.
Pobudzenie wyobraźni, Elementy przejazdu slalomu:
rozwijanie zdolności 1) właściwe ustawienie pojazdu;
w.

przewidywania. 2) właściwy wybór strefy skrętu (rozpoczęcie
Stosowanie zasady skrętu powinno nastąpić z odpowiednim
wykonywania wyprzedzeniem przed mijanym słupkiem);
czynności z zachowanie właściwej odległości od słupka
odpowiednim związanej z gabarytami pojazdu;
wyprzedzeniem. 3) wykonanie nawrotu w taki sposób, aby po
wykonaniu nawrotu pojazd znalazł się obok
słupka, w takiej pozycji jak gdyby był to
ww

kolejny słupek slalomu (nabieranie
umiejętności oceny możliwości skrętu
pojazdu).
Przypomnienie Cofanie. Wykład ilustrowany
wcześniej poznanych Stosuje się zasady poznane przy jeździe do w szczególności
zasad jazdy do tyłu. tyłu. planszami,
Cofanie po prostej wzdłuż krawężnika. prezentacjami
Cofanie po łuku przy krawężniku (w prawo). multimedialnymi.
Przypomnienie trzech Zawracanie. Wykład ilustrowany
sposobów zawracania. Zawrócić na drodze można na trzy sposoby. w szczególności


Poznanie konieczności Sposób pierwszy – bez cofania – stosuje się, planszami,
oceny przestrzeni gdy jest odpowiednio dużo miejsca i gdy prezentacjami
niezbędnej do zezwalają na to przepisy. Podejmując multimedialnymi.

l
wykonania skrętu decyzję o zawracaniu w obrębie

v.p
(zawrócenia), skrzyżowania, poza względami
obserwacji drogi i bezpieczeństwa i porządku na drodze należy
użycia zwrócić uwagę na wybranie najszerszego
kierunkowskazów. miejsca na tym skrzyżowaniu w celu
zapewnienia jak największej swobody skrętu.
Zachowując warunki bezpieczeństwa, należy

.go
wycofać się do bramy.
Następnie należy wyjechać z bramy w lewo i
włączyć się do ruchu.

drodze.
Po upewnieniu się, że droga jest wolna,
należy zasygnalizować zamiar skrętu w lewo
i od prawego krawężnika rozpocząć skręt w
lewo.
rcl
lewo.
zatrzymać pojazd.
Włączając wsteczny bieg i kręcąc kierownicą
dalej w prawo, należy wycofać się w prawo.
w.

krawężnika należy zacząć kręcić kierownicą
w lewo i zatrzymać pojazd.
dojeżdżając do prawego krawężnika, wzdłuż
którego będzie kontynuowana jazda.
Poznanie problemu Parkowanie. Wykład ilustrowany
wyboru miejsca do Parkowanie skośne i prostopadłe: w szczególności
parkowania z Wjechanie przodem lub tyłem (zalecane) w planszami,
ww

uwzględnieniem miejsce przeznaczone do parkowania, prezentacjami
możliwości wyjazdu z prostopadle do krawężnika lub skośnie, w multimedialnymi.
Właściwy wybór Parkowanie równoległe.
rodzaju parkowania Częstym sposobem parkowania jest
(parkowanie ustawienie pojazdu wzdłuż krawężnika,
prostopadłe, skośne, pomiędzy stojącymi pojazdami.
równoległe, przodem, Kolejność czynności:
tyłem) w zależności od 1) należy ustawić pojazd równolegle do
warunków terenowych stojącego pojazdu, za którym zamierza się
i aktualnej sytuacji zaparkować, zachowując odległość około


drogowej. 1 m od tego pojazdu. O taką samą odległość
należy wyprzedzić ten pojazd;

l

v.p
kierownicę w prawo. Gdy pojazd ustawi się
pod kątem ok. 45o do osi jezdni – szybkimi
ruchami należy „odwrócić” kierownicę,
wykonując skręt w lewo. Prędkość jazdy
pojazdu należy regulować, jadąc na
półsprzęgle. Należy jechać równomiernie i
jak najwolniej, obserwując drogę za
pojazdem.
Uwaga: Należy sprawdzić, czy przód
pojazdu zataczając łuk w lewo, nie zaczepi o
tył pojazdu, za którym zamierza się

.go
zaparkować.
W ten sposób należy doprowadzić pojazd do
pozycji równoległej do krawężnika.

Zatrzymanie pojazdu. Hamowanie na wzniesieniu i spadku drogi.
Ruszanie na wzniesieniu z pomocą hamulca pomocniczego. Ruszanie na
wzniesieniu z pomocą hamulca zasadniczego

Wskazówki
metodyczne
Poznanie potrzeby Jazda w ruchu miejskim.
rcl
automatyzacji obsługi Jazda w ruchu miejskim wymaga od Wykład ilustrowany
urządzeń w pojeździe kierującego: w szczególności
w sytuacji skupienia - stosowania zasad i przepisów ruchu planszami,
uwagi na innych, drogowego, prezentacjami
ważniejszych w danej - znacznego skupienia uwagi, multimedialnymi.
chwili zagadnieniach. - szybkich zmian decyzji,
Poznanie potrzeby - szerokiego kąta obserwacji drogi,
dalekiego patrzenia - zdolności przewidywania poczynań innych
(nie tuż przed koła użytkowników drogi,
w.

pojazdu), co ułatwia - w przypadku konieczności zatrzymania
prowadzenie pojazdu pojazdu należy tyle samo uwagi poświęcić
po linii prostej i na obserwację sytuacji przed pojazdem co i
poszerza kąt widzenia. za pojazdem,
Poznanie potrzeby - po zatrzymaniu pojazdu wynikającym z
elastyczności w warunków ruchu – włączyć w porę I bieg,
podejmowaniu aby być gotowym do kontynuowania jazdy.
niektórych decyzji, np. Przejazd przez skrzyżowanie.
ww

podczas ruszania na Podczas oczekiwania na wjazd na
skrzyżowaniu. skrzyżowanie należy bacznie obserwować
ruch na skrzyżowaniu, uwzględniać prędkość
poruszających się pojazdów i w porę ustalić
moment dogodny do wjechania na
skrzyżowanie, aby wjazd był bezpieczny i
nie powodował zachwiania płynności ruchu
innych pojazdów.
możliwie szybkie.
Gdy ruch na skrzyżowaniu jest kierowany –


na wjazd oczekuje wiele pojazdów. Należy
być przygotowanym, że w momencie
ruszenia, gdy kierujący jest nastawiony na

l
jak najszybsze przejechanie przez

v.p
skrzyżowanie, nagle będzie musiał zmienić
decyzję i zatrzymać pojazd.
Poznanie faktu, że Hamowanie. Wykład ilustrowany
najlepszym Zagrożenie w ruchu drogowym jest w szczególności
zagwarantowaniem najczęściej związane z brakiem wolnej planszami,
bezpieczeństwa jest przestrzeni z uwagi na to, że na drodze stoi prezentacjami
wolna przestrzeń. inny pojazd, na przejściu dla pieszych multimedialnymi.
znajdują się piesi albo z zatoki wyjeżdża
pojazd. Te sytuacje zmuszają do hamowania.
Układ hamulcowy i jego umiejętna obsługa
stanowią jeden z najważniejszych elementów

.go
Dwa cele hamowania:
zastosowany jeden z elementów sterujących
prędkością jazdy (hamowanie silnikiem i
dociążenie przednich kół);
rcl
- pojazd jadący szybko – należy zatrzymać,
fazie hamowania naciskając sprzęgło, w celu
odłączenia silnika od kół napędowych,
hamulec.
Poznanie składowych Hamowanie na wzniesieniu i spadku Pogadanka lub
w.

sił działających na drogi. wykład ilustrowane w
pojazd w czasie Podczas hamowania na spadku drogi sile szczególności
hamowania na hamowania przeciwdziała składowa siły planszami,
wzniesieniu ciężkości, która jest skierowana w kierunku prezentacjami
i spadku drogi. jazdy. multimedialnymi.
Podczas hamowania na wzniesieniu ta sama Niezbędną pomocą
składowa siły ciężkości jest skierowana w dydaktyczną będzie
kierunku przeciwnym do kierunku jazdy i tablica.
ww

Poznanie działania Ruszanie na wzniesieniu z pomocą Wykład ilustrowany
składowej siły hamulca pomocniczego. w szczególności
ciężkości powodującej Ruszanie z użyciem hamulca pomocniczego: planszami,
staczanie się pojazdu - pojazd unieruchomiony za pomocą prezentacjami
po zwolnieniu hamulca zasadniczego, multimedialnymi.
hamulca. - należy włączyć I bieg, Niezbędną pomocą
Przygotowanie do - należy zaciągnąć hamulec pomocniczy, dydaktyczną będzie
opanowania stresu trzymając przycisk, aby nie zadziałała tablica.
wywołanego blokada, i zwolnić hamulec zasadniczy,
koniecznością - należy lekko zwiększyć obroty silnika i


precyzyjnego rozpocząć zwalnianie pedału sprzęgła do
zrównoważenia momentu, kiedy silnik zacznie „ciągnąć”,
składowej siły - jednocześnie należy zwiększać nieco obroty

l
ciężkości z siłą silnika − zwalniając hamulec pomocniczy i
napędową pojazdu, a płynnie puszczając sprzęgło.

v.p
następnie ruszenie podIm bardziej strome jest wzniesienie, tym
górę. wyższe obroty silnika są potrzebne do
ruszenia.
Przypomnienie Ruszanie na wzniesieniu z pomocą Wykład ilustrowany
konieczności hamulca zasadniczego. Na niewielkiej w szczególności
szybkiego przełożenia pochyłości można ruszyć bez użycia hamulca planszami,
prawej nogi z pedału pomocniczego: prezentacjami
hamulca na pedał gazu - należy lekko puszczać sprzęgło do multimedialnymi.
i precyzyjnego momentu, kiedy silnik zaczyna „ciągnąć”,
operowania nim. - szybko przełożyć nogę z hamulca na gaz i
po zwiększeniu obrotów dalej puszczać

Przypomnienie roli
skrzyni biegów jako
.go
sprzęgło.

TEMAT 4: Technika zmiany biegów podczas jazdy z różnymi prędkościami. Zmiana
biegów w górę. Zmiana biegów w dół

Technika zmiany biegów podczas jazdy z
różnymi prędkościami.
Wskazówki
metodyczne
Pogadanka lub
wykład ilustrowane w
elementu służącego do Skrzynia biegów w pojeździe służy do szczególności
rcl
wykorzystania mocy pełnego wykorzystania mocy silnika przy planszami,
silnika i osiągania jego ograniczonych obrotach. prezentacjami
odpowiedniej Efektywna moc silnika rośnie wraz z multimedialnymi
prędkości lub mocy obrotami, ale tylko do pewnego momentu. prezentującymi
pojazdu. Przełożenia skrzyni przekładniowej (biegi) charakterystyki mocy
Przypomnienie wiedzy dopasowują możliwości silnika do silnika i
o mocy silnika w obciążenia. charakterystyki
funkcji obrotów i Pojazd posiada największą moc i prędkości jazdy w
wielkościach przyspieszenie na biegu pierwszym – za to funkcji obrotów
w.

charakterystycznych jego prędkość jest niewielka. Im wyższy silnika na
dla tej zależności. bieg, tym moc i przyspieszenie mniejsze, za poszczególnych
to prędkość większa. Stąd często przy biegach.
wyprzedzaniu schodzi się na niższy bieg, aby
mieć lepsze przyspieszenie.
Poznanie potrzeby Zmiana biegów w górę. Pogadanka,
zdobycia umiejętności Przygotowanie – polega na przełożeniu lewej ilustrowana w
skoordynowanej pracy nogi nad pedał sprzęgła z jednoczesnym szczególności
ww

rąk i nóg podczas przełożeniem prawej ręki z kierownicy na planszami,
zmiany biegów, dźwignię zmiany biegów. prezentacjami
wyczucia i tempa Zmiana biegu: multimedialnymi
zmiany biegów w 1) lewa noga wciska pedał sprzęgła, a prezentującymi
zależności od jednocześnie prawa noga zwalnia pedał gazu charakterystyki mocy
warunków, w jakich (ruchy obu nóg są zdecydowane); silnika i
zmienia się bieg. 2) prawa ręka (odpowiednio ułożona na charakterystyki
dźwigni zmiany biegów) przesuwa dźwignię prędkości jazdy w
na pozycję neutralną, a następnie na funkcji obrotów
zamierzony bieg; silnika na
3) należy puścić sprzęgło ruchem płynnym poszczególnych


z jednoczesnym dodaniem gazu, zwiększając biegach.
obroty silnika.
Do prawidłowego wykonania zmiany biegów

l
są niezbędne wyczucie, umiejętność
wybrania odpowiedniego momentu zmiany

v.p
biegu, a także dopasowanie tempa zmiany
biegów do prędkości jazdy pojazdu i
warunków, w jakich zmienia się bieg.
Poznanie warunków, w Zmiana biegów w dół. Pogadanka
jakich można przejść z Podstawowym warunkiem przejścia z ilustrowana w
biegu wyższego na wyższego biegu na niższy jest zmniejszenie szczególności
niższy. prędkości jazdy co najmniej do maksymalnej planszami,
Poznanie konieczności prędkości na niższym biegu. prezentacjami
dopasowania Zmiana biegu – redukcja. multimedialnymi
(zwiększenia) obrotów 1) przygotowanie – polega na przełożeniu prezentującymi
silnika do obrotów lewej nogi nad pedał sprzęgła z charakterystyki mocy
wymaganych na
niższym biegu, bez
straty prędkości jazdy.
Poznanie czynności
manualnych.
Uchwycenie
najwłaściwszego
momentu
i tempa zmiany biegów
w dół.
.go
jednoczesnym przełożeniem prawej ręki z
kierownicy na dźwignię zmiany biegów;
2) należy wcisnąć sprzęgło, puścić gaz,
przesunąć dźwignię zmiany biegów do
pozycji neutralnej (czynności te wykonuje
się prawie równocześnie);
3) należy włączyć niższy bieg i natychmiast
puścić sprzęgło z jednoczesnym dodaniem
gazu.
silnika i
charakterystyki
prędkości jazdy w
funkcji obrotów
silnika na
poszczególnych
biegach.

rcl
niedopasowania
obrotów silnika
podczas redukcji
biegów. Zagrożenie
poślizgu kół
napędzających w
wyniku zbyt mocnego
dohamowania
silnikiem.
w.

momencie rozpoczynania skrętu. Dociążanie przodu. Pokonywanie łuków i
zakrętów. Tory przejazdu przez zakręty

Wskazówki
metodyczne
Poznanie Charakterystyki pojazdów. Pogadanka
ww

charakterystyki Charakterystykę pojazdu odzwierciedla jego ilustrowana w
podsterownej i zdolność do pokonywania zakrętów. szczególności
nadsterownej pojazdu Pojazd o charakterystyce nadsterownej – planszami,
jako oceny jego zachowuje się w zakręcie tak, jakby chciał prezentacjami
zdolności do pokonać zakręt mimo niewielkiego skręcenia multimedialnymi.
pokonywania kół przedniej osi. Tył pojazdu jest
zakrętów. „wyrzucany” z zakrętu, powodując skręcanie


toru jazdy, zmuszając kierującego do
wykonania głębszego skrętu, niż wynikałoby
to z krzywizny zakrętu.

l

v.p
Poznanie zmiany W przypadku pojazdu umieszczenie silnika
charakterystyki w znaczący sposób wpływa na jego
pojazdu, wywołanej charakterystykę. Pojazd z silnikiem z przodu
rozłożeniem ładunku – powinien być podsterowny, a z silnikiem z
przesunięciem środka tyłu powinien być nadsterowny. W pojeździe
ciężkości. niebagatelny wpływ na charakterystykę ma
umieszczenie osi napędowej. Napęd przedni
jest kojarzony z podsterownością, napęd
tylny z nadsterownością
Poznanie możliwości Zwiększenie przyczepności przednich kół Pogadanka

.go
dociążenia przodu w momencie rozpoczynania skrętu − ilustrowana w
pojazdu w momencie dociążanie przodu. szczególności
rozpoczynania skrętu. Dojeżdżając do zakrętu, na moment przed planszami,
pierwszym ruchem kierownicą należy puścić prezentacjami
gaz. Przyczyni się to do dociążenia przednich multimedialnymi.
kół pojazdu, które lepiej rozpoczną
„prostować” (ustawiać do jazdy na wprost)
koła pojazdu.
Poznanie zasad wyboru Pokonywanie łuków i zakrętów. Tory Pogadanka
rcl
optymalnego toru przejazdu przez zakręty. ilustrowana w
jazdy przy - Zakręt w lewo – należy rozpoczynać od szczególności
pokonywaniu łuków i prawej krawędzi jezdni. planszami,
zakrętów. W połowie zakrętu (tzw. szczycie) należy prezentacjami
Poznanie związku zbliżyć się do osi jezdni, a na wyjściu z multimedialnymi.
pomiędzy prawidłowo zakrętu należy ponownie wrócić do prawej
wybranym torem jazdy krawędzi jezdni (zmniejsza się w ten sposób Niezbędne będą
a poprawą działanie sił bocznych). tablica lub inne
w.

bezpieczeństwa ruchu - Zakręt w prawo – należy rozpocząć od osi środki wizualne dla
drogowego. jezdni. W szczycie zakrętu należy zbliżyć się zobrazowania torów
do prawej krawędzi jezdni, a wychodząc z jazdy w zakręcie.
zakrętu, należy wrócić do osi jezdni.
Należy pamiętać o kategorycznym zakazie
ww

krawędzi, bo z tej pozycji będziemy
Poznanie zagrożenia rozpoczynać skręt w lewo.
przejechania w stanowiący zwrot o 180o.


zakręcie na lewą stronę Zakręt taki należy rozpocząć jak w
jezdni. przykładach powyżej. Zbliżenie się do osi –

l
jezdni – przy zakręcie prawym należy

v.p
rozluźnić skręt.
na której należy ustawić pojazd do drugiej,
się do osi jezdni – przy zakręcie lewym lub

.go
do prawej strony jezdni – przy zakręcie
rozluźnić skręt.
rozluźnienie.
Prędkość jadącego pojazdu należy dobierać z
uwzględnieniem wielu czynników
rcl
w.

ruchu.

TEMAT 6: Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza miastem w dzień i po zmierzchu.
Jazda w górach
ww

Wskazówki
metodyczne
Poznanie konieczności Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza Pogadanka
zastosowania wiedzy miastem w dzień i po zmierzchu. ilustrowana w
teoretycznej o Jazda w mieście, ulicami z kilkoma pasami szczególności
przepisach ruchu ruchu. Przestrzeganie zasady ruchu planszami,
drogowego oraz prawostronnego. Przejazd przez prezentacjami
znakach i sygnałach skrzyżowania o ruchu kierowanym i multimedialnymi.
drogowych, zdobytej niekierowanym. Przejazd przez
podczas zajęć z skrzyżowanie o ruchu okrężnym.
przepisów ruchu Zajęcie przed skrzyżowaniem pasa ruchu


drogowego do jazdy w właściwego dla zamierzonego kierunku
mieście i poza jazdy.

l
miastem. Wyprzedzanie w warunkach ruchu
Poznanie możliwości miejskiego.

v.p
jazdy z dozwoloną Jazda poza obszarem zabudowanym.
prędkością poza Omijanie i wyprzedzanie poza obszarem
obszarem zabudowanym.
zabudowanym i
wynikających z tego Przejeżdżanie przez przejazdy kolejowe.
zagrożeń. Skrzyżowanie z torami, szczególnie
Poznanie wyjątkowego kolejowymi, to jedno z
zagrożenia najniebezpieczniejszych skrzyżowań.
wynikającego z Sygnalizacja, automatyczne zapory itd. są to
nieprawidłowego elementy, które mogą zawieść, dlatego też
wyprzedzania i należy zwrócić szczególną uwagę,

.go
przejeżdżania przez przejeżdżając przez takie skrzyżowania, a w
przejazdy kolejowe i szczególności za każdym razem upewnić się,
tramwajowe. że nie nadjeżdża pojazd szynowy.
Poznanie
współuczestnictwa w
ruchu drogowym. Wyprzedzanie jest jednym z
najniebezpieczniejszych manewrów w ruchu
Poznanie drogowym. Największe niebezpieczeństwo
bezpośredniego tkwi w złej ocenie sytuacji. Decydujące
związku pomiędzy znaczenie ma zdolność przewidywania.
kulturą ruchu Omijanie często jest związane z
rcl
drogowego. koniecznością zajęcia części jezdni

w.

należy przyspieszyć. Dla osiągnięcia
lepszego przyspieszenia i jak największej
różnicy prędkości w stosunku do pojazdu
ww

można było zjechać na prawy pas bez ryzyka
zajechania drogi.



l
v.p

Poznanie problematyki
prowadzenia pojazdu Jazda po zmierzchu. Używanie świateł
w warunkach po drogowych i świateł mijania oraz warunki, w
zmierzchu. jakich można używać tych świateł.
Poznanie zasad
operowania światłami.
Poznanie Jazda w górach. Wykład ilustrowany
zwiększonego Jazda w górach jest dobrym testem w szczególności
zagrożenia umiejętności kierowcy. Górskie drogi planszami,

.go
spowodowanego wymagają szczególnej umiejętności oceny i prezentacjami
brakiem widoczności dopasowania prędkości do warunków jazdy. multimedialnymi.
z powodu dużej liczby Warunki te stwarzają zakręty, wzniesienia i
zakrętów, szczytów i spadki, zwężenia drogi, mosty itp. Kierujący
innych przeszkód musi wykazać się doskonałą operatywnością
terenowych. zarówno w sferze właściwego toru jazdy, jak
i efektywności jazdy poprzez właściwy
dobór przełożenia skrzyni biegów i
bezbłędną operację zmiany biegów. Warto
przypomnieć o warunkach hamowania na
wzniesieniu i na spadku drogi. Na zwężonym
odcinku drogi pojazd jadący z góry powinien
rcl
ustąpić pierwszeństwa przejazdu pojazdowi
jadącemu pod górę.
Na górskich drogach możemy się spotkać z
obowiązkiem zakładania łańcuchów
przeciwpoślizgowych.

ekspresowej (pas do zjazdu)
w.

Wskazówki
metodyczne
Poznanie znaczenia Zachowanie się na drogach ekspresowych. Wykład uzupełniony
wyobraźni oraz Drogami ekspresowymi są drogi pokazem filmu lub
zdolności przeznaczone wyłącznie dla pojazdów slajdów.
przewidywania jako samochodowych.
czynników Poruszając się taką drogą, należy sobie
ww

wspomagających zdawać sprawę, że prędkość zobowiązuje do
bezpieczeństwo jazdy, bardzo skoncentrowanej uwagi, do bacznego
w szczególności obserwowania drogi przed i za pojazdem.
płynność jazdy i jazdę Patrzeć trzeba znacznie dalej niż na zwykłej
bezkolizyjną. drodze i znacznie wcześniej umieć
przewidzieć sytuację, jaka nastąpi za chwilę.
ruchu drogowym.



prędkościomierzu.

l
Zdobycie wiadomości Włączanie się do ruchu (pas rozbiegowy). Wykład uzupełniony

v.p
o włączaniu się do Drogi ekspresowe, podobnie jak autostrady, pokazem filmu lub
ruchu z posiadają w okolicy skrzyżowań tzw. pasy slajdów.
wykorzystaniem pasa rozbiegowe. Jest to pas jezdni biegnący
rozbiegowego. wzdłuż właściwej jezdni.
Poznanie czynnika Pojazdy włączające się do ruchu mają
dynamiki jazdy jako obowiązek ustąpić pierwszeństwa pojazdom
współdecydującego o znajdującym się w ruchu. Pojęcie
płynności ruchu i pierwszeństwa należy tu rozumieć jako
bezpieczeństwie. niezakłócanie płynności jazdy. Zatrzymanie
się na pasie rozbiegowym kończy się
zazwyczaj długim oczekiwaniem na przerwę

.go
w ciągu dość prędko poruszających się
ekspresowej pozwoli na wykorzystanie
niezbyt dużej luki (obserwacja drogi w
lusterkach) pomiędzy jadącymi pojazdami i
płynne włączenie się do ruchu.
Poznanie nadrzędnej Zachowanie się w czasie wyprzedzania. Wykład uzupełniony
roli zdolności Wyprzedzanie należy rozpocząć od oceny pokazem filmu lub
przewidywania sytuacji. Najpierw trzeba spojrzeć w slajdów.
podczas manewru lusterko, czy ktoś jadący za kierującym nie
rcl
wyprzedzania, rozpoczął już wyprzedzania.
szczególnie przy Jeżeli nie – należy odpowiednio
dużych prędkościach. zasygnalizować zamiar zmiany pasa ruchu i
Poznanie konieczności przejechać o jeden pas w lewo. Jednocześnie
zdobycia umiejętności należy przyspieszyć. Dla osiągnięcia
oceny prędkości lepszego przyspieszenia i jak największej
poruszających się różnicy prędkości w stosunku do pojazdu
pojazdów, wyprzedzanego można dokonać zmiany o
perfekcyjnego jeden bieg w dół. Należy pamiętać o
w.

operowania zmianą nieprzekraczaniu dozwolonej prędkości
biegów, w poruszania się na danym odcinku drogi.
szczególności przy Znajdując się na lewym pasie, jeszcze raz
redukcji biegów, a należy upewnić się co do sytuacji drogowej,
także obserwacji i szczególnie przed pojazdem wyprzedzanym.
przewidywania. Lewym pasem należy jechać tak długo, aż
ww

zajechania drogi.
Poznanie zagrożenia Opuszczanie drogi ekspresowej (pas do Wykład uzupełniony
wywołanego zbyt zjazdu). pokazem filmu lub
wczesnym, Manewr opuszczenia drogi dzięki pasom slajdów.
niesygnalizowanym specjalnie do tego przeznaczonym jest
hamowaniem na pasie manewrem stosunkowo prostym. Pojawia się


przeznaczonym do natomiast problem wyboru odpowiedniego
jazdy. zjazdu, dlatego też należy uważnie
Przyswojenie zasady, obserwować tablice informacyjne

l
że najpierw sygnalizuje informujące o tym, dokąd dany zjazd

v.p
się zamiar opuszczenia prowadzi.
drogi, przygotowując Zbliżając się do miejsca, w którym kierujący
innych użytkowników zamierza opuścić drogę ekspresową, należy
drogi do ewentualnego odpowiednio sygnalizować zamiar zmiany
zwolnienia tempa pasa ruchu, a następnie zjechać na pas
jazdy, a dopiero potem przeznaczony do zjazdu. Należy starać się
hamuje – najlepiej na opuścić zajmowany pas ruchu bez zmiany
pasie przeznaczonym prędkości (bez hamowania). Hamowanie,
do zjazdu, po redukcję biegów itp. należy zacząć dopiero
opuszczeniu pasów po znalezieniu się na pasie przeznaczonym
przeznaczonych do do zjazdu.

.go
jazdy na wprost. Długotrwała jazda po drodze ekspresowej
czy autostradzie działa nużąco na
tyłu przez kierującego, który nie zauważył w
porę hamującego pojazdu i zapomniał, że
wydłuża się nieproporcjonalnie do prędkości.

TEMAT 8: Holowanie pojazdu. Jazda z przyczepą
rcl
Wskazówki
metodyczne
Poznanie zagrożeń Holowanie. Holowanie pojazdu jest Wykład ilustrowany
wynikających z jazdy czynnością niebezpieczną, wymaga w szczególności
pojazdem na holu. umiejętności kierowców i doświadczenia. planszami,
Holowanie pojazdu przeprowadzane jest za prezentacjami
pomocą sztywnego holu. multimedialnymi.
Pomocą może być
w.

tablica, na której
instruktor wykona
stosowne rysunki.
Poznanie wpływu Jazda z przyczepą. Jazda z przyczepą Pogadanka
zwiększonej masy wymaga od kierowcy zwrócenia dodatkowej ilustrowana w
zespołu pojazdów na uwagi przy wykonywaniu manewrów. szczególności
wydłużenie drogi Podczas hamowania należy brać pod uwagę planszami,
hamowania i wydłużenie drogi hamowania spowodowane prezentacjami
ww

przyspieszenie. zwiększoną masą zespołu pojazdów. multimedialnymi.
Poznanie konsekwencji Dynamika jazdy zespołu pojazdów.
wynikających z Zmieniają się warunki przy omijaniu i
długości zespołu wyprzedzaniu. Należy pamiętać o
pojazdów. zwiększonej długości zespołu pojazdów, w
Poznanie innego toru konsekwencji czego potrzeba będzie więcej
jazdy kół przyczepy miejsca do wykonania zaplanowanego
niż tylnych kół manewru. Szczególnie ważne jest to przy
pojazdu. wyprzedzaniu.
Omówienie specyfiki jazdy z różnego
rodzaju zaczepami oraz jazdy z naczepą.


TEMAT 9: Jazda w trudnych warunkach atmosferycznych. Poślizg – przyczyny,
sposoby zapobiegania. Podsumowanie materiału

l
Wskazówki

v.p
metodyczne
Poznanie zagrożeń w Jazda w trudnych warunkach Wykład uzupełniony
czasie jazdy atmosferycznych. pokazem filmu lub
wynikających z Deszcz. W początkowej fazie, zmieszany z slajdów.
niesprzyjających tłustym brudem, tworzy na jezdni cienką
warunków niewidoczną warstwę śliskiej mazi. W
atmosferycznych. połączeniu z często występującymi
Poznanie faktu, że koleinami stwarza to niebezpieczeństwo
skutecznym sposobem wytrącenia pojazdu z prostoliniowego toru
przeciwdziałania jest jazdy. Podczas obfitych opadów powstaje
ograniczenie prędkości zjawisko filmu wodnego powodującego

.go
jazdy. utratę sterowności.
Mgła. Jest jedną z najniebezpieczniejszych
sytuacji, jakie mogą wystąpić na drodze.
Zasadą jest bardzo wolna jazda, a pomocą są
Śnieg. Jazda po śniegu na dobrych,
zimowych oponach nie nastręcza specjalnych
trudności, a co najważniejsze nie stanowi
elementu zaskoczenia. Bardziej
niebezpiecznie jest, gdy śnieg posypany solą
zaczyna się topić. Wówczas nawierzchnia
staje się niejednolita. Są miejsca, w których
rcl
jest ona mokra, a za chwilę pokryta lodem.
prędkości jazdy. Na drogach pokrytych
śniegiem lub zgodnie z oznakowaniem
kierujący ma prawo lub obowiązek
stosowania łańcuchów przeciwślizgowych.
Poznanie, czym jest Poślizg – przyczyny, sposób zapobiegania. Wykład uzupełniony
poślizg i jakie czynniki Poślizgiem określa się sytuację, w której koła pokazem filmu lub
go wywołują. przemieszczającego się pojazdu ślizgają się slajdów.
w.

po podłożu. Jedną z typowych przyczyn
poślizgu jest nadmierna prędkość w zakręcie.
Jeżeli siła odśrodkowa przekroczy siłę
przyczepności kół, następuje poślizg. Jeżeli
poślizgnęły się tylne koła pojazdu, należy
próbować ustawiać przednie koła w kierunku
przemieszczania się pojazdu. Tak ustawione
koła spowodują zniwelowanie siły, która
ww

spowodowała poślizg.
poślizgowi w zakręcie ulegną przednia koła.
zakręcie lewym można ratować się
poboczem, a w zakręcie prawym – lewą
stroną jezdni, jednak grozi to czołowym
zderzeniem z pojazdem nadjeżdżającym z
przeciwka.


Częstą przyczyną poślizgu jest zbyt
gwałtowne hamowanie powodujące
zablokowanie kół. W takim przypadku

l
delikatniej.

v.p
instruktor.

2.3. Zarys budowy pojazdu i zasady obsługi technicznej

1 Budowa pojazdu – wiadomości ogólne.
2 Silnik i układ napędowy.

.go
3 Układ kierowniczy i hamulcowy.
4 Ogumienie. Amortyzatory i stabilizatory.
5 Wyposażenie elektryczne.
6 Czynności obsługowe.



Wskazówki
metodyczne
Poznanie ogólnych Rama podwoziowa. Wykład z pokazem
rcl
wiadomości o budowie Koła, osie, zawieszenie. plansz, slajdów, filmu.
pojazdu. Kabina kierowcy.
Nadwozia pojazdu.
Specyfika budowy przyczep z
uwzględnieniem zaczepów do ich ciągnięcia.

w.

Wskazówki
metodyczne
Zdobycie wiedzy o silniku Umieszczenie silnika. Silniki o zapłonie Wykład ilustrowany w
i układzie napędowym. samoczynnym. Układ szczególności
Poznanie zasad korbowo-tłokowy, wał korbowy. Smarowanie planszami,
smarowania i chłodzenia i układ chłodzenia. prezentacjami
silnika. Charakterystyka mocy i momentu multimedialnymi.
Poznanie charakterystyki obrotowego.
mocy i momentu Skrzynia przekładniowa. Zasada działania.
ww

obrotowego silnika. Przeniesienie momentu obrotowego wału
Zdobycie podstawowych korbowego silnika poprzez przekładnię i
wiadomości o skrzyni mechanizm różnicowy na koła jezdne.
przekładniowej i Uzyskanie zwiększonej mocy lub prędkości.
przeniesieniu momentu Charakterystyka prędkości jazdy w funkcji
obrotowego wału obrotów silnika dla poszczególnych biegów.
korbowego silnika na koła Sprzęgło – zasada działania.
jezdne. Przekładnia główna i mechanizm różnicowy –
Poznanie zasady działania zasada działania.
sprzęgła, przekładni
głównej


i mechanizmu
różnicowego.

l
TEMAT 3: Układ kierowniczy i hamulcowy

v.p
Wskazówki
metodyczne
Poznanie zasady działania Układ kierowniczy. Wykład ilustrowany w
i mechanizmów układu Ogólna zasada działania układu szczególności
kierowniczego. kierowniczego. planszami,
Przekładnia ślimakowa i zębatkowa. Układy prezentacjami
kierownicze ze wspomaganiem. multimedialnymi.
Zwrotnice i ustawienie kół (zbieżność).
Zdobycie wiedzy o Układ hamulcowy. Wykład ilustrowany w
działaniu układu Ogólna zasada działania hydraulicznego i szczególności

.go
hamulcowego, pneumatycznego układu hamulcowego. planszami,
hydraulicznego i Systemy jedno- i dwuobwodowe. prezentacjami
pneumatycznego. Systemy jedno- i dwuprzewodowe do multimedialnymi.
Poznanie działania połączeń pojazdu z przyczepą.
systemów jedno- i Podciśnieniowe urządzenia wspomagające.
dwuprzewodowych do Hamulec awaryjny i hamulec postojowy.
połączeń pojazdu z Działanie systemów ABS, ESP, ASR.
przyczepą. Zdobycie
wiedzy o urządzeniach
wspomagających
i działania systemów ABS
ESP, ASR.
rcl

Wskazówki
metodyczne
Zdobycie informacji o Ogumienie. Wykład uzupełniony
ogumieniu i właściwej Rodzaje bieżnika. Wpływ ciśnienia w pokazem opony.
eksploatacji oraz o ogumieniu na zużycie bieżnika i właściwości Slajdy z różnymi
wpływie ogumienia na trakcyjne. rodzajami opon i
w.

bezpieczeństwo jazdy. Amortyzatory i stabilizatory. zawieszeń.
Poznanie wpływu Rola amortyzatorów w układzie jezdnym.
działania amortyzatorów i Rola drążków stabilizacyjnych i reakcyjnych i
stabilizatorów na wpływ ich działania na bezpieczeństwo jazdy.
bezpieczeństwo jazdy.

ww

Wskazówki
metodyczne
Zdobycie informacji o Akumulator. Alternator. Wykład ilustrowany w
urządzeniach Światła pełnią potrójną rolę. Powodują, że szczególności
prądotwórczych pojazd jest widoczny. Uruchamiają światła planszami,
w pojeździe. odblaskowe innych pojazdów i odblaskowych prezentacjami
Przyswojenie wiadomości znaków drogowych. Oświetlają drogę przed multimedialnymi.
o roli świateł w pojeździe. pojazdem. Światła zewnętrzne i wewnętrzne Główny nacisk należy
Poznanie wpływu pojazdu. położyć na cechy
ustawienia świateł na Reflektory główne i przeciwmgielne – użytkowe urządzeń
bezpieczeństwo własne i ustawienia. (ustawienie świateł,


innych użytkowników Cechy charakterystyczne żarówek sposób montowania
drogi. poszczególnych świateł (żarówki żarówki itp.).
dwuwłóknowe, żarówki halogenowe). Sygnał

l
dźwiękowy. Wycieraczki szyb. Bezpieczniki

v.p
instalacji elektrycznej.


Wskazówki
metodyczne
stanu technicznego luz koła kierownicy objawem niesprawności. ćwiczenia.
niektórych układów i Układ hamulcowy – objawy zapowietrzenia Zajęcia prowadzi się
urządzeń. (miękki pedał hamulca – „rosnący” przy przy pojeździe.
Stosowanie zasad BHP każdym kolejnym naciskaniu pedału Jako metodę

.go
przy pracach obsługowych hamulca). proponuje się
przy pojeździe (np. przy Sprawdzenie działania układu wspomagania instruktaż bieżący.
wymianie koła lub (Nacisnąć pedał hamulca i uruchomić silnik.
sprawdzaniu układu Pedał powinien się lekko obniżyć).
chłodzenia). Ogumienie – stan, ciśnienie w ogumieniu.
Zdobycie wiedzy i Oświetlenie pojazdu – sprawdzenie
umiejętności wykonania poprawności działania, szczególnie
czynności związanych z ustawienia świateł głównych i
codzienną obsługą przeciwmgielnych, świateł stop i
pojazdu oraz wymianą kierunkowskazów.
żarówek świateł Sprawdzenie poziomu oleju, płynu
drogowych i świateł stop. chłodzącego (BHP), płynu hamulcowego,
rcl
płynu do spryskiwacza szyb.
Wymiana żarówek (szczególnie świateł
pozycyjnych).

2.4. Nauka jazdy
w.

Lp. Temat nauczania
1 Przygotowanie do jazdy.
Ruszanie i zatrzymanie pojazdu.
2 Ogólne zasady jazdy do tyłu.
Jazda do tyłu na wprost.
3 Jazda slalomem.
ww

4 Cofanie.
Zawracanie.
Parkowanie.
5 Jazda w ruchu miejskim. Hamowanie. Hamowanie na wzniesieniu i
spadku drogi. Ruszanie na wzniesieniu z pomocą hamulca
pomocniczego i zasadniczego.
6 Technika zmiany biegów w górę i w dół podczas jazdy z różnymi
prędkościami.
7 Charakterystyki pojazdów.
Zwiększenie przyczepności przednich kół w momencie rozpoczynania
skrętu − dociążenie przodu. Pokonywanie łuków i zakrętów.


8 Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza miastem w dzień i po
zmierzchu.

l
9 Jazda z przyczepą − manewry. Specyfika jazdy z naczepą. Jazda z
przyczepą w ruchu drogowym.

v.p
10 Zachowanie się na drogach ekspresowych.
Opuszczenie drogi ekspresowej (pas do zjazdu).


kierownicą − skręty manewrowe

.go
Wskazówki
metodyczne
Przypomnienie reguł Przygotowanie do jazdy. Zajęcia są prowadzone
prawidłowej pozycji Zajęcie miejsca za kierownicą. na placu
kierowcy zapewniającej Regulacje: manewrowym, w
możliwość obsługi Fotel należy odsunąć jak najdalej do tyłu, pojeździe
niezbędnych urządzeń tak jednak, aby lewą nogą można było szkoleniowym.
w pojeździe. swobodnie wcisnąć pedał sprzęgła. Instruktor demonstruje
Przypomnienie Oparcie należy ustawić tak, aby ręką zajęcie pozycji,
sposobów można było sięgnąć do umownej godz. 12 regulacje, obsługę
ergonomicznej i pewnej na kole kierownicy, bez odrywania pleców urządzeń – po czym
rcl
obsługi urządzeń, co od oparcia. wszystkie czynności
prowadzi do działań Kierownicę należy ustawić w zależności od powtarza osoba
szybkich, skutecznych i potrzeby. Do jazdy w ruchu miejskim szkolona.
uwagi. jeździe szosowej można ją lekko obniżyć.
pojazdem, a w lusterku prawym fragment
w.

Zapięcie pasów.
Pozycja.
ww

Skręty manewrowe i szosowe.
Obsługa hamulca ręcznego (blokada).


uruchamiania silnika o Uruchomienie silnika (wciśnięte sprzęgło). pierwszej fazie na

l
zapłonie samoczynnym. Sprawdzenie przyrządów kontrolno- placu manewrowym.
Poznanie możliwości -pomiarowych na desce rozdzielczej. Jako sprawdzian

v.p
oceny funkcjonowania Ruszanie: sprzęgło, wybór biegu do opanowania
lub stanów niektórych ruszania, należy zwolnić hamulec umiejętności ruszenia i
urządzeń pojazdu pomocniczy, należy spojrzeć w lusterko, zatrzymania pojazdu
poprzez obserwację włączyć kierunkowskaz, zwiększyć obroty proponuje się poniższe
urządzeń kontrolnych silnika, łagodnie puścić sprzęgło. ćwiczenie.
lub pomiarowych. Piętę lewej nogi należy oprzeć na podłodze. Włączenie I biegu,
Poznanie sposobu Po puszczeniu sprzęgła lewą nogę należy ruszenie, włączenie
płynnego ruszania i oprzeć na wsporniku lub postawić na II biegu, osiągnięcie
zatrzymania pojazdu, a podłodze obok sprzęgła. prędkości jazdy
także dynamicznego Utrzymanie kierunku jazdy na wprost 40 km/h
ruszenia i szybkiej (prawa strona jezdni). i zatrzymanie się w

.go
zmiany biegu. Zatrzymanie pojazdu: należy spojrzeć w określonym miejscu.
lusterko, włączyć kierunkowskaz, zjechać Całe ćwiczenie ma być
jak najbliżej prawej krawędzi jezdni, wykonane na odcinku
wcisnąć sprzęgło, a następnie hamulec, drogi o długości około
wyłączyć bieg, puścić sprzęgło. Sprawdzić, 50 m.
toczy).
W przypadku dłuższego postoju –
zaciągnąć hamulec pomocniczy (uwaga
przy stosowaniu w czasie mrozu).
Utrwalenie wiadomości Kręcenie kierownicą – skręty Zajęcia na placu
o pozycji za kierownicą manewrowe. manewrowym.
rcl
jako czynnika Przypomnienie o układzie rąk na Sprawdzeniem
gwarantującego kierownicy, przygotowanie do skrętu, praca opanowania
możliwość swobodnej rąk. sprawności kręcenia
pracy rąk na Skręty manewrowe: Przygotowanie do kierownicą jest
kierownicy. rozpoczęcia skrętu. Przy skręcie w lewo ćwiczenie nazywane
Utrwalenie zasad lewą rękę należy umieścić na umownej „jazdą wzdłuż linii
posługiwania się godz. 12 koła kierownicy. Przy skręcie w między kołami”.
kierownicą w prawo prawą rękę należy umieścić na Pojazd jedzie na
w.

odniesieniu do skrętów umownej godz. 12 koła kierownicy. I biegu, bez gazu, z
manewrowych oraz Wykonywanie skrętów w lewo i w prawo linią pomiędzy kołami.
zasygnalizowanie pracy z przekładaniem rąk. Kursant wykonuje
rąk na kierownicy Skręty szosowe: Przy skręcie w prawo skręty w lewo i w
podczas skrętów prawą rękę należy przełożyć na umowną prawo (do oporu
drogowych. godz. 12 koła kierownicy, na taką kierownicy) w takim
wysokość, aby po wykonaniu skrętu prawa tempie, żeby żadnym
ręka znalazła się na wysokości umownej kołem nie najechać na
godz. 3 koła kierownicy. Ręka lewa, w linię.
ww

przesuwa się, pozostając na umownej


do tyłu

l
Wskazówki
metodyczne

v.p
Poznanie zasady Jazda do tyłu. Ogólne zasady jazdy do Zajęcia na placu
położenia pojazdu w tyłu. manewrowym.
zależności od kierunku Ustalenie prawej i lewej strony pojazdu. Przypomnienie zasad
ruchu. Należy wskazać, że przy jeździe do przodu jazdy do tyłu:
i do tyłu kręcenie kierownicą w prawo – jazda na wprost,
Poznanie sposobu spowoduje, że pojazd pojedzie w prawo, a – skręty podczas jazdy
regulacji prędkości kręcenie kierownicą w lewo spowoduje, że do tyłu.
jazdy za pomocą pojazd pojedzie w lewo.
sprzęgła – jazda na Należy pamiętać o zasadzie:
półsprzęgle. Patrzeć w kierunku jazdy.
Podczas jazdy do tyłu należy stosować

Zdobycie umiejętności
jazdy do tyłu według
poznanych zasad
podczas zajęć z
przedmiotu − technika
jazdy.
.go
prędkość jazdy.
Pozycja: jak do jazdy do przodu.
Drogę za pojazdem obserwuje się w
lusterkach.
Zajęcia na placu
manewrowym.

rcl
jazdy do tyłu według Skręt w lewo wykonuje się, odwracając manewrowym.
poznanych zasad. głowę i patrząc przez lewe ramię.
Przestrzeń za pojazdem obserwuje się przez
lewe okno pojazdu i lewe lusterko.
Przy skręcie w prawo należy odwrócić
głowę w prawo, obserwując drogę przez
okno i w prawym lusterku.
obiema rękami, przekładając ręce jak przy
w.

należy upewnić się, że mamy wolną
ruszyć z miejsca.

TEMAT 3: Jazda slalomem
ww

Wskazówki
metodyczne
umiejętności Przejazd slalomu z nawrotem, z manewrowym.
kręcenia kierownicą.
Zdobycie umiejętności Elementy przejazdu slalomu:
wyczuwania gabarytów 1) właściwe ustawienie pojazdu;
pojazdu. 2) właściwy wybór strefy skrętu


Pobudzenie wyobraźni i (rozpoczęcie skrętu powinno nastąpić z
rozwijanie zdolności odpowiednim wyprzedzeniem przed
przewidywania. mijanym słupkiem); zachowanie właściwej

l
Stosowanie zasady odległości od słupka związanej z

v.p
wykonywania gabarytami pojazdu;
czynności z 3) wykonanie nawrotu w taki sposób, aby
odpowiednim po wykonaniu nawrotu pojazd znalazł się
wyprzedzeniem. obok słupka, w takiej pozycji jak gdyby był
Nabycie umiejętności to kolejny słupek slalomu (nabieranie
oceny możliwości umiejętności oceny możliwości skrętu
skrętu pojazdu, co pojazdu).
również przekłada się
na bezpieczeństwo
ruchu drogowego.

Cele nauczania
Zdobywanie
umiejętności jazdy do
tyłu według wcześniej
poznanych zasad, w
warunkach narzuconych
przez sytuację.
.go

Cofanie.
Treść nauczania

Stosuje się zasady poznane podczas nauki
jazdy do tyłu.
Cofanie po prostej wzdłuż krawężnika.
Cofanie po łuku przy krawężniku (w
prawo).
Wskazówki
metodyczne
Realizacja tematu na
ulicach o małym
natężeniu ruchu lub na
placu manewrowym.

rcl
Przypomnienie Zawracanie. Realizacja tematu na
wiadomości o trzech Zawrócić na drodze można na trzy ulicach o małym
sposobach zawracania. sposoby. natężeniu ruchu.
Zdobycie umiejętności Sposób pierwszy – bez cofania – stosuje
zawracania w się, gdy jest odpowiednio dużo miejsca i
warunkach gdy zezwalają na to przepisy. Podejmując
rzeczywistych. decyzję o zawracaniu w obrębie
Ćwiczenie nabytych skrzyżowania, poza względami
w.

umiejętności kręcenia bezpieczeństwa i porządku na drodze
kierownicą, oceny należy zwrócić uwagę na wybranie
przestrzeni niezbędnej najszerszego miejsca na tym skrzyżowaniu
do wykonania skrętu w celu zapewnienia jak największej
(zawrócenia), swobody skrętu.
obserwacji drogi i Sposób drugi – z cofaniem
użycia i wykorzystaniem np. wjazdu do bramy.
kierunkowskazów. Zaleca się wjazd do bramy tyłem, bo to
ww

drodze.


skręt w lewo.

l
lewo.

v.p
zatrzymać pojazd.
prawo.
krawężnika należy zacząć kręcić
Należy wybrać bieg do ruszania i odjechać
w lewo, dojeżdżając do prawego

Poznanie problemu
wyboru miejsca do
parkowania z
uwzględnieniem
.go
krawężnika, wzdłuż którego będzie
kontynuowana jazda.

UWAGA: W przypadku braku widoczności
należy zapewnić pomoc osoby trzeciej.
Parkowanie.
Parkowanie skośne i prostopadłe:
Wjechanie przodem lub tyłem (zalecane) w
miejsce przeznaczone do parkowania,
Realizacja tematu na
ulicach o małym
natężeniu ruchu lub na
placu manewrowym.

rcl
Nabieranie umiejętności Parkowanie równoległe.
równoległe, przodem, 1) należy ustawić pojazd równolegle do
warunków terenowych i zaparkować, zachowując odległość około
aktualnej sytuacji. 1 m od tego pojazdu. O taką samą
w.

Ćwiczenie nabytych odległość należy wyprzedzić ten pojazd;
urządzeniami do pod kątem około 45o do osi jezdni –
sterowania jazdą i szybkimi ruchami należy „odwrócić”
sygnalizowania kierownicę, wykonując skręt w lewo.
kierunków jazdy. Prędkość jazdy pojazdu należy regulować,
ww

jadąc na półsprzęgle. Należy jechać
równomiernie i jak najwolniej, obserwując
drogę za pojazdem.
pojazdu zataczając łuk w lewo, nie zaczepi
o tył pojazdu, za którym zamierza
zaparkować.


TEMAT 5: Jazda w ruchu miejskim. Hamowanie. Hamowanie na wzniesieniu i spadku
drogi. Ruszanie na wzniesieniu z pomocą hamulca pomocniczego i
zasadniczego

l
v.p
Wskazówki
metodyczne
Zapoznanie się z Jazda w ruchu miejskim. W tym ćwiczeniu
ruchem miejskim i Jazda trasą o możliwie małym natężeniu instruktor kładzie
zastosowanie ruchu. nacisk na technikę
posiadanej wiedzy Jazda w ruchu miejskim wymaga od jazdy kursanta (jazda
teoretycznej w kierującego: na wprost,
warunkach ruchu - stosowania przepisów ruchu drogowego, wykonywanie skrętów,
drogowego. - znacznego skupienia uwagi, ruszanie, zatrzymanie).
Stosowanie płynnej - szybkich zmian decyzji, Jazda ulicami o małym
jazdy jako jednej z - szerokiego kąta obserwacji drogi, natężeniu ruchu.

.go
podstawowych zasad - zdolności przewidywania poczynań
bezpieczeństwa. innych użytkowników drogi,
Poznanie potrzeby - w przypadku konieczności zatrzymania
automatyzacji obsługi pojazdu należy tyle samo uwagi poświęcić
urządzeń w pojeździe, na obserwację sytuacji przed pojazdem co i
koniecznej w sytuacji za pojazdem,
skupienia uwagi na - po zatrzymaniu pojazdu wynikającym z
innych ważniejszych w warunków ruchu – włączyć w porę bieg do
danej chwili ruszania, aby być gotowym do
zagadnieniach. kontynuowania jazdy.
Poznanie potrzeby Przejazd przez skrzyżowanie.
dalekiego patrzenia (niePodczas oczekiwania na wjazd na
rcl
tuż przed koła pojazdu),skrzyżowanie należy bacznie obserwować
co ułatwia prowadzenie ruch na skrzyżowaniu, uwzględniając
pojazdu po linii prostej i
prędkość poruszających się pojazdów i w
poszerza kąt widzenia. porę ustalić moment dogodny do wjechania
Poznanie potrzeby na skrzyżowanie, aby wjazd był bezpieczny
elastyczności w i nie powodował zachwiania płynności
podejmowaniu ruchu innych pojazdów.
niektórych decyzji, np. Opuszczenie skrzyżowania powinno być
podczas ruszania na możliwie szybkie.
w.

skrzyżowaniu. Gdy ruch na skrzyżowaniu jest kierowany,
Poznanie faktu, że Hamowanie. Zajęcia realizuje się z
ww

najlepszym Zagrożenie w ruchu drogowym jest wykorzystaniem ulic o
zagwarantowaniem najczęściej związane z brakiem wolnej małym natężeniu
bezpieczeństwa jest przestrzeni do zatrzymania pojazdu. ruchu.
wolna przestrzeń. Specyfika i sposoby hamowania pojazdami
Poznanie potrzeby ciężkimi.
hamowania jako Układ hamulcowy i jego umiejętna obsługa
działania zmierzającego stanowią jeden z najważniejszych
do zmniejszenia elementów bezpieczeństwa jazdy.
prędkości jazdy bądź Dwa cele hamowania:
zatrzymania pojazdu. 1) zmniejszenie prędkości jazdy.
Poznanie zasad W czasie hamowania nie należy naciskać


zatrzymywania pojazdu pedału sprzęgła. Pojazd poruszający się na
jadącego szybko i biegu neutralnym lub wciśniętym sprzęgle
jadącego wolno. ma gorszą sterowność;

l

v.p
fazie hamowania naciskając sprzęgło, w
celu odłączenia silnika od kół napędowych,
hamulec.
Poznanie działania siły Hamowanie na wzniesieniu i spadku Realizację ćwiczenia
ciężkości działającej na drogi. proponuje się na

.go
pojazd w czasie Podczas hamowania na spadku drogi sile wybranym odcinku
hamowania na hamowania przeciwdziała składowa siły drogi ze wzniesieniem.
wzniesieniu i spadku ciężkości, która jest skierowana w kierunku
drogi. jazdy.
Podczas hamowania na wzniesieniu ta
sama składowa siły ciężkości jest
skierowana w kierunku przeciwnym do
kierunku jazdy i wspomaga siłę
hamowania.
składowej siły ciężkości hamulca pomocniczego. wzniesieniu realizować
powodującej staczanie Ruszanie z użyciem hamulca można na specjalnie
rcl
się pojazdu po pomocniczego: zbudowanym
zwolnieniu hamulca. - pojazd unieruchomiony za pomocą podjeździe lub w
Przygotowanie do hamulca zasadniczego, normalnych warunkach
opanowania stresu - należy włączyć bieg do ruszania, terenowych,
wywołanego - należy zaciągnąć hamulec pomocniczy, niekoniecznie na
koniecznością trzymając przycisk, aby nie zadziałała drodze publicznej.
precyzyjnego blokada, i zwolnić hamulec zasadniczy,
w.

ruszenia.
Poznanie konieczności Ruszanie na wzniesieniu z pomocą Naukę ruszania na
ww

szybkiego przełożenia hamulca zasadniczego. wzniesieniu realizować
prawej nogi z pedału Na niewielkiej pochyłości można ruszyć można na specjalnie
hamulca na pedał gazu i bez użycia hamulca pomocniczego: zbudowanym
precyzyjnego - należy lekko puszczać sprzęgło do podjeździe lub w
operowania nim. momentu, kiedy silnik zaczyna „ciągnąć”, normalnych warunkach
- szybko przełożyć nogę z hamulca na gaz i drogowych,
po zwiększeniu obrotów dalej puszczać niekoniecznie na
sprzęgło. drodze publicznej.


TEMAT 6: Technika zmiany biegów w górę i w dół podczas jazdy z różnymi
prędkościami

l
Wskazówki

v.p
metodyczne
Poznanie roli skrzyni Technika zmiany biegów podczas jazdy z Krótkie przypomnienie
biegów jako elementu różnymi prędkościami. roli skrzyni biegów w
odpowiedniej Efektywna moc silnika rośnie wraz z
prędkości. obrotami, ale tylko do pewnego momentu.
obciążenia. Im wyższy bieg, tym moc i

.go
przyspieszenie mniejsze, za to prędkość
większa. Stąd często przy wyprzedzaniu
włącza się na niższy bieg, aby mieć lepsze
przyspieszenie.

Zmiana biegów w górę.
Przygotowanie – polega na przełożeniu
lewej nogi nad pedał sprzęgła z
jednoczesnym przełożeniem prawej ręki z Proponuje się
Zdobycie umiejętności kierownicy na dźwignię zmiany biegów. prowadzenie nauki na
skoordynowanej pracy Zmiana biegu: drodze o małym
rąk i nóg podczas 1) lewa noga wciska pedał sprzęgła, a natężeniu ruchu.
rcl
zmiany biegów. jednocześnie prawa noga zwalnia pedał
Nabieranie wyczucia i gazu (ruchy obu nóg są zdecydowane);
tempa zmiany biegów 2) prawa ręka (odpowiednio ułożona na
w zależności od dźwigni zmiany biegów) przesuwa
warunków, w jakich dźwignię na pozycję neutralną, a następnie
zmieniamy bieg. na zamierzony bieg;
w.

ww

Nabywanie Zmiana biegów w dół.
umiejętności trafnego Podstawowym warunkiem przejścia z
określenia warunków, wyższego biegu na niższy jest zmniejszenie
w jakich możemy prędkości jazdy co najmniej do
przejść z biegu maksymalnej prędkości na niższym biegu. Sprawdzianem
wyższego na niższy. Zmiana biegu – redukcja: umiejętności zmiany
Poznanie konieczności 1) przygotowanie – polega na przełożeniu biegów w dół
dopasowania lewej nogi nad pedał sprzęgła z byłaby jazda po drodze
(zwiększenia) obrotów jednoczesnym przełożeniem prawej ręki z ze wzniesieniem.
silnika do obrotów kierownicy na dźwignię zmiany biegów;
wymaganych na 2) należy wcisnąć sprzęgło, puścić gaz,


niższym biegu, bez przesunąć dźwignię do pozycji neutralnej
straty prędkości jazdy. (czynności te wykonuje się prawie
Opanowanie czynności równocześnie);

l
manualnych. 3) należy włączyć niższy bieg i natychmiast

v.p
Uchwycenie puścić sprzęgło z jednoczesnym dodaniem
najwłaściwszego gazu.
momentu i tempa
zmiany biegów w dół.
niedopasowania
obrotów silnika podczas
redukcji biegów, jakim
jest możliwość
przyblokowania
(poślizgu) kół

.go
napędzających.

zakrętów

Wskazówki
metodyczne
nadsterownej pojazdu Pojazd o charakterystyce nadsterownej wstępem
rcl
jako oceny zdolności do zachowuje się w zakręcie tak, jakby chciał przypominającym
pokonywania zakrętów. pokonać zakręt, mimo niewielkiego wiadomości o
skręcenia kół przedniej osi. Tył pojazdu charakterystykach
w.

W przypadku pojazdu umieszczenie silnika
w znaczący sposób wpływa na jego
charakterystykę. Pojazd z silnikiem z
ww

przodu powinien być podsterowny, a z
silnikiem z tyłu powinien być nadsterowny.
W pojeździe niebagatelny wpływ na jego
charakterystykę ma umieszczenie osi
nadsterownością.
Poznanie możliwości Zwiększenie przyczepności przednich kół Wskazane jest także
dociążenia przodu w momencie rozpoczynania skrętu − przypomnieć o
pojazdu w momencie dociążanie przodu. sposobie zwiększenia
rozpoczynania skrętu. Dojeżdżając do zakrętu, na moment przed przyczepności


pierwszym ruchem kierownicą należy przednich kół w

l

v.p
Dodać gazu bez obaw popełnienia błędu pojazdu w momencie
prostować (ustawiać do jazdy na wprost) znacznie poprawia
i zakrętów. - Zakręt w lewo – należy rozpoczynać od zakrętów proponuje się
Poznanie związku prawej krawędzi jezdni. prowadzić na

.go
pomiędzy prawidłowo W połowie zakrętu (tzw. szczycie) należy wybranych odcinkach
wybranym torem jazdy zbliżyć się do osi jezdni, a na wyjściu z krętych dróg.
a poprawą zakrętu należy ponownie wrócić do prawej Wystarczy wykonać
bezpieczeństwa ruchu krawędzi jezdni (zmniejsza się w ten kilka zakrętów w lewo
drogowego. sposób działanie sił bocznych). i kilka w prawo, przy
Poznanie zagrożenia - Zakręt w prawo – należy rozpocząć od osi zachowaniu
wynikającego z jezdni. W szczycie zakrętu należy zbliżyć umiarkowanej
przejechania w zakręcie się do prawej krawędzi jezdni, a prędkości. Prawidłowo
na lewą stronę jezdni. wychodząc z zakrętu, należy wrócić do osi wybrany tor jazdy ma
Poznanie faktu, że jezdni. służyć poprawie
nadmierna prędkość jest Należy pamiętać o kategorycznym zakazie bezpieczeństwa i
najczęstszą przyczyną przekraczania osi jezdni. Zmiany toru jazdy komfortu jazdy, a nie
rcl
wypadku w zakręcie. należy dokonywać na swojej połowie prowokować do jazdy
Zdobycie umiejętności jezdni lub w ramach namalowanego pasa szybkiej i ryzykownej.
oceny prędkości z ruchu.
uwzględnieniem
czynników limitujących Zakręty następujące bezpośrednio po sobie.
bezpieczną prędkość do Jeżeli np. po prawym zakręcie następuje
pokonania danego zakręt lewy, to wychodząc z prawego
zakrętu. zakrętu, nie należy wracać do osi jezdni, bo
w.

prawej krawędzi, bo z tej pozycji będziemy
ww

− przy zakręcie lewym lub do prawej
strony jezdni − przy zakręcie prawym
należy wykonać z opóźnieniem – po
przejechaniu 2/3 łuku. Gdy widać koniec
Zakręt zacieśniający.
Podobnym torem jazdy należy pokonywać
zakręt zacieśniający. Pierwszą, łagodną
część zakrętu należy traktować jak
przedłużony odcinek prostej, na której
należy ustawić pojazd do drugiej,



l

v.p
rozluźnienie.

.go
ruchu.
rcl


Wskazówki
metodyczne
Zdobycie doświadczeń Jazda w ruchu drogowym w mieście i Naukę prowadzi się w
związanych z jazdą z poza miastem w dzień i po zmierzchu. normalnym ruchu
w.

dozwoloną prędkością Jazda w mieście, ulicami z kilkoma pasami drogowym.
poza obszarem ruchu. Przestrzeganie zasady ruchu
zabudowanym. prawostronnego. Przejazd przez
Poznanie wyjątkowego skrzyżowania o ruchu kierowanym i
zagrożenia niekierowanym. Przejazd przez
wynikającego z skrzyżowanie o ruchu okrężnym.
nieprawidłowego Zajęcie przed skrzyżowaniem pasa ruchu
wyprzedzania i właściwego dla zamierzonego kierunku
przejeżdżania przez jazdy. Wyprzedzanie w warunkach ruchu
ww

przejazdy kolejowe i miejskiego.
tramwajowe. Jazda poza obszarem zabudowanym.
Zdobycie doświadczeń Omijanie i wyprzedzanie poza obszarem
wynikających zabudowanym.
ze współuczestnictwa w Przejeżdżanie przez przejazdy kolejowe.
Poznanie kolejowymi, to jedno z
bezpośredniego najniebezpieczniejszych skrzyżowań.
związku między Sygnalizacja, automatyczne zapory itd. są
współuczestnictwem i to elementy, które mogą zawieść, dlatego
kulturą ruchu też należy zwrócić szczególną uwagę,


drogowego. przejeżdżając przez takie skrzyżowania, a
w szczególności za każdym razem upewnić

l
Wyprzedzanie jest jednym z

v.p
najniebezpieczniejszych manewrów w
ruchu drogowym. Największe
niebezpieczeństwo tkwi w złej ocenie
sytuacji. Decydujące znaczenie ma
zdolność przewidywania.

.go
rcl
drogi. Podczas jazdy po
Znajdując się na lewym pasie, jeszcze raz zmierzchu należy
należy upewnić się co do sytuacji zwracać uwagę na
drogowej, szczególnie przed pojazdem stosowanie świateł
wyprzedzanym. mijania i świateł
Lewym pasem należy jechać tak długo, aż drogowych.
zostanie osiągnięty dostatecznie duży Zagadnieniem, na które
w.

dystans od pojazdu wyprzedzanego, tak aby warto zwrócić uwagę,
Zapoznanie się z można było zjechać na prawy pas bez jest umiejętność
prowadzeniem pojazdu ryzyka zajechania drogi. niepatrzenia w światła
w warunkach po Po spełnieniu tego warunku należy nadjeżdżającego
zmierzchu. zasygnalizować zamiar zmiany pasa ruchu i pojazdu. Wzrok jest
Nabranie umiejętności łagodnie zjechać na prawy pas. skierowany na prawe
operowania światłami. Wyprzedzanie powinno trwać jak pobocze. Jest to strefa
Zdobywanie najkrócej. najsłabiej oświetlona, a
ww

umiejętności tam właśnie mogą
niepatrzenia w światła Jazda po zmierzchu. Używanie świateł znajdować się pieszy
nadjeżdżającego drogowych i świateł mijania oraz warunki, lub rowerzysta.
pojazdy. w jakich tych świateł można używać.

wynikającego z Jazda z użyciem świateł mijania i świateł
chwilowego olśnienia drogowych oraz zwrócenie uwagi na
przez światła pojazdu warunki, w jakich tych świateł można i
nadjeżdżającego z trzeba używać. Zagadnieniem, na które
przeciwka. należy zwrócić uwagę podczas jazdy z


Zdobycie umiejętności użyciem świateł mijania, jest umiejętność
unikania olśnienia przez niepatrzenia w światła nadjeżdżającego
niepatrzenie w światła pojazdu. Wzrok skierować należy na prawe

l
pojazdu pobocze. Jest to strefa najsłabiej
nadjeżdżającego z oświetlona, a właśnie tam mogą się

v.p
przeciwka, a znajdować pieszy lub rowerzysta.
obserwację prawego Pobocze w strefie mijania powinno się
pobocza jako miejsca, wcześniej bacznie obserwować,
w którym może wykorzystując poświatę świateł mijania
znajdować się pojazdu nadjeżdżającego z przeciwka.
nieoświetlony W trakcie mijania następuje bardzo silne
użytkownik drogi. ograniczenie widoczności i pewien odcinek
drogi jest pokonywany z wykorzystaniem

TEMAT 9: Jazda z przyczepą – manewry. Specyfika jazdy z naczepą. Jazda z

Cele nauczania
Poznanie faktu, że tor
jazdy przyczepy jest
wyznaczany poprzez
.go
przyczepą w ruchu drogowym

Treść nauczania
Jazda z przyczepą – manewry.
Sprzęganie i rozprzęganie przyczep.
Poznanie zasady kierowania przyczepą z
Wskazówki
metodyczne
Naukę jazdy z
przyczepą (manewry)
realizuje się na placu
urządzenie sprzęgające pozycji haka holowniczego. Myśląc o torze manewrowym.
zamocowane do haka jazdy przyczepy, trzeba sobie uświadomić,
holowniczego w że tor jazdy przyczepy wyznacza położenie
rcl
pojeździe. haka holowniczego.
Nabranie umiejętności Jazda z przyczepą po prostej i po łukach.
odpowiedniego Zwrócenie uwagi na inny tor jazdy kół
patrzenia na przyczepy niż tor jazdy tylnych kół
usytuowanie pojazdu i pojazdu, który ciągnie przyczepę.
przyczepy jako Jazda z przyczepą do tyłu.
elementu ułatwiającego Wyrabianie umiejętności odpowiedniego
podjęcie właściwego patrzenia na usytuowanie pojazdu i
manewru pojazdem w przyczepy jako elementu ułatwiającego
w.

celu wykonania podjęcie właściwego manewru pojazdem w
zamierzonego zadania. celu wykonania zamierzonego zadania.
Przejazd slalomem. Cofanie z przyczepą do
garażu.
Szczególną uwagę w realizacji treści
nauczania zwrócić na specyfikę jazdy
zespołem pojazdów składającym się z
ciągnika siodłowego i naczepy.
ww

Zdobywanie Jazda z przyczepą w ruchu drogowym. Zajęcia prowadzi się na
doświadczenia. Jazda z przyczepą w ruchu drogowym. trasie urozmaiconej
Zwrócenie uwagi na dłuższą drogę geometrycznie,
hamowania i konsekwencje wynikające z o małym natężeniu
gabarytów (długości) pojazdu z przyczepą. ruchu.

Szczególną uwagę w realizacji treści
nauczania zwrócić na specyfikę jazdy
zespołem pojazdów składającym się z
ciągnika siodłowego i naczepy.


ekspresowej (pas do zjazdu)*)

l
Wskazówki

v.p
metodyczne
Poznanie znaczenia Zachowanie się na drogach Zajęcia prowadzi się na
wyobraźni oraz ekspresowych. wybranym odcinku
zdolności Poruszając się drogą ekspresową, należy drogi ekspresowej.
przewidywania jako sobie zdawać sprawę, że prędkość
czynników zobowiązuje do bardzo skoncentrowanej
wspomagających uwagi, do bacznego obserwowania drogi
bezpieczeństwo jazdy – przed i za pojazdem. Patrzeć trzeba
w szczególności znacznie dalej niż na zwykłej drodze i
płynności jazdy i znacznie wcześniej umieć przewidzieć

.go
bezkolizyjności jazdy. sytuację, jaka nastąpi za chwilę.
w ruchu drogowym. Ze względu na
monotonię jazdy powodującą utratę
kontroli nad prędkością należy zwrócić
prędkościomierzu.
Zdobycie umiejętności Włączanie się do ruchu (pas Zajęcia prowadzi się na
włączania się do ruchu rozbiegowy). wybranym odcinku
z wykorzystaniem pasa Drogi ekspresowe, podobnie jak autostrady, drogi ekspresowej.
rozbiegowego. posiadają w okolicy skrzyżowań tzw. pasy
rcl
Poznanie czynnika rozbiegowe. Jest to pas jezdni biegnący
dynamiki jazdy jako wzdłuż właściwej jezdni.
współdecydującego o Pojazdy włączające się do ruchu mają
płynności ruchu i obowiązek ustąpić pierwszeństwa
bezpieczeństwie. pojazdom znajdującym się w ruchu. Pojęcie
pierwszeństwa należy tu rozumieć jako
niezakłócanie płynności jazdy. Zatrzymanie
zazwyczaj długim oczekiwaniem na
w.

ww

do ruchu.
Poznanie nadrzędnej Zachowanie się w czasie wyprzedzania. Zajęcia prowadzi się na
roli zdolności Wyprzedzanie należy rozpocząć od oceny wybranym odcinku
przewidywania podczas sytuacji. Najpierw trzeba spojrzeć w drogi ekspresowej.
manewru wyprzedzania, lusterko, czy ktoś jadący za kierującym nie
dużych prędkościach. Jeżeli nie – należy odpowiednio



l

v.p
wyprzedzanym.

wywołanego zbyt
wczesnym,
niesygnalizowanym
.go
najkrócej.
Opuszczanie drogi ekspresowej (pas do Zajęcia prowadzi się na
zjazdu).
Manewr opuszczenia drogi, dzięki pasom
specjalnie do tego przeznaczonym, jest
wybranym odcinku
drogi ekspresowej.

rcl
poprzedzić włączeniem prowadzi. Zbliżając się do miejsca, w
kierunkowskazu, który którym kierujący zamierza opuścić drogę
z odpowiednim ekspresową, należy odpowiednio
wyprzedzeniem sygnalizować zamiar zmiany pasa ruchu, a
poinformuje o naszym następnie zjechać na przeznaczony do
zamiarze zjazdu pas. Należy starać się opuścić
i przygotuje innych zajmowany pas ruchu bez zmiany
w.

użytkowników drogi do prędkości (bez hamowania). Hamowanie,
ewentualnego redukcję biegów itp. należy zacząć dopiero
zwolnienia tempa jazdy. po znalezieniu się na pasie przeznaczonym
Hamowanie najlepiej do zjazdu.
byłoby jednak Długotrwała jazda po drodze ekspresowej
rozpocząć na pasie czy autostradzie działa nużąco na
przeznaczonym do kierującego i prowadzi do obniżenia czasu
zjazdu, po opuszczeniu reakcji. Dlatego wyhamowanie na pasie
ww

pasów przeznaczonych przeznaczonym do jazdy na wprost kończy
do jazdy na wprost. się często zderzeniem poprzez najechanie z
prędkości.
*)



Wskazówki

l
metodyczne

v.p
umiejętności powtórzenia może
opanowane tematy.

2.5 Zachowanie na miejscu wypadku i pomoc przedlekarska
2.5.1. Podział materiału.


.go
2 Stany zagrożenia życia w wypadkach drogowych.

2.5.2. Materiał nauczania.

wypadku

Wskazówki
rcl
metodyczne
Poznanie przyczyn, jakie Wypadkowość i ratownictwo drogowe. Wykład z
mogą spowodować Idea, cele i zakres ratownictwa drogowego. wykorzystaniem
wypadek drogowy. Wypadkowość drogowa. Przepisy prawne. środków
Czynniki zagrożenia wypadkowego. audiowizualnych.
Poznanie obowiązku środków działających podobnie do
niesienia pomocy alkoholu na kierującego pojazdem.
poszkodowanym w Zasady postępowania na miejscu Ćwiczenia
w.

wypadku. wypadku. z instruktażem.
akcji ratowniczej w Organizacja współdziałania innych osób.
Zdobycie umiejętności służb (straż pożarna, pogotowie ratunkowe,
ww

posłużenia się gaśnicą. pojazdów.
Użycie gaśnicy.

krwotoki, złamania

Wskazówki
metodyczne



l
przypadku bezdechu,

v.p

przypadku zranień,
i złamań.
oddechowych, wykonania
sztucznego oddychania,
zewnętrznego masażu
serca, opatrunku
uciskowego i
unieruchomienia
złamania.
.go
Oparzenia i sposoby postępowania.
Rodzaje krwotoków – sposoby
postępowania.
Złamania – rodzaje. Unieruchamianie
złamań.
Udrażnianie dróg oddechowych –
odchylenie głowy. Pozycja boczna
rcl
IV. Szczegółowy program szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania
pojazdami w zakresie prawa jazdy kategorii D1, D1+E, D, D+E

1. Plan nauczania
w.

Zajęcia Zajęcia
Przedmiot nauczania
Liczba godzin zajęć dla prawa jazdy kategorii D1+E 20 20
Lp.
Liczba godzin zajęć dla prawa jazdy kategorii D+E 20 25
Liczba godzin zajęć dla prawa jazdy kategorii D1 20 30
Liczba godzin zajęć dla prawa jazdy kategorii D 20 60
1 Repetytorium z przepisów ruchu drogowego
2 Technika kierowania pojazdem
ww

3 Zarys budowy pojazdu i zasady obsługi technicznej
4 Nauka jazdy

2. Programy nauczania
2.1. Repetytorium z przepisów ruchu drogowego

1 Wiadomości ogólne. Podstawowe pojęcia.
2 Przepisy ogólne o ruchu pojazdów.


3 Przepisy szczegółowe o ruchu pojazdów. Znaki i sygnały drogowe.
4 Ogólne warunki używania pojazdu.
5 Kierowca pojazdu.

l
6 Obowiązki i odpowiedzialność kierowcy i posiadacza pojazdu.

v.p

TEMAT 1: Wiadomości ogólne. Podstawowe pojęcia

Wskazówki
metodyczne
Przypomnienie Podstawowe elementy ruchu: droga, Wykład ilustrowany w
podstawowych pojęć pojazd, człowiek. szczególności
dotyczących ruchu Ruch drogowy jest porządkowany planszami,
drogowego. poprzez znaki i sygnały drogowe, prezentacjami

.go
Poznanie konieczności przepisy ruchu drogowego. multimedialnymi.
istnienia zasad i przepisów Błędy człowieka jako najczęstsza
ruchu drogowego. przyczyna wypadków drogowych.
Poznanie przyczyn
wypadków i roli
człowieka w ich
powstawaniu.
Przypomnienie pojęcia Droga publiczna. Wykład ilustrowany w
droga i jej elementów. Części składowe drogi i ich szczególności
Przypomnienie pojęcia przeznaczenie. planszami,
obszaru zabudowanego. Określenie obszaru zabudowanego prezentacjami
Poznanie pojęć kierujący i i jego oznakowanie. multimedialnymi.
rcl
kierowca. Kierujący i kierowca.
Kierowca a inni uczestnicy ruchu
drogowego – rozwaga, kultura
wyrozumiałość.
widoczność.
w.


Wskazówki
metodyczne
Utrwalenie zasad Ruch prawostronny, jedno- i Zajęcia teoretyczne i
ww

Przypomnienie pojęcia Prawne i geometryczne pojęcie ilustrowane w
Poznanie różnych Pojazd. Pojazd silnikowy. Pojazd
rodzajów pojazdów samochodowy. Pojazd
(autobusów). uprzywilejowany. Pojazd jednośladowy.
Przyczepa lekka. Pojazd szynowy. Masa
własna. Dopuszczalna masa całkowita.


TEMAT 3: Przepisy szczegółowe o ruchu pojazdów. Znaki i sygnały na drogach

Wskazówki

l
metodyczne
Poznanie okoliczności Podstawowe manewry na drodze: Pogadanka lub wykład

v.p
związanych z włączanie się do ruchu, zmiana pasa ilustrowane w
wykonywaniem różnych ruchu, wymijanie, omijanie, szczególności
manewrów na drodze. wyprzedzanie, skręcanie, zawracanie, planszami,
Kształtowanie nawyku zatrzymanie, cofanie i postój. prezentacjami
obserwacji drogi i Miejsca i okoliczności ograniczenia lub multimedialnymi,
otoczenia przed zakazu wykonywania poszczególnych rysunkami na tablicy.
włączeniem manewrów.
kierunkowskazu
i rozpoczęciem manewru. Zachowanie ostrożności i właściwe
uprzedzanie innych uczestników ruchu

wynikającego z
jazdy.

ustępowania
pierwszeństwa przejazdu
pojazdowi
.go
Manewry związane z przejeżdżaniem
przez skrzyżowanie dróg.

Zasada ustępowania pierwszeństwa
przejazdu pojazdowi nadjeżdżającemu z
prawej strony, przy przecinaniu się
kierunków ruchu pojazdów.
rcl
umożliwienia włączenia Ustępowanie pierwszeństwa pojazdom
się do ruchu pojazdom włączającym się do ruchu z
ruszającym z przystanków przystanków.
w.

komunikacji publicznej na
obszarze zabudowanym.

Poznanie konieczności
zajęcia odpowiedniego Przejeżdżanie przez skrzyżowanie na
pasa ruchu przy wprost, skręcanie w prawo i w lewo.
przejeżdżaniu przez Zajmowanie odpowiedniego pasa ruchu.
skrzyżowanie.
ww

podczas przecinania drogi Przejazdy kolejowe – jedno- i
pojazdom szynowym. wielotorowe. Urządzenia ostrzegawczo-
-zabezpieczające.

Zachowanie szczególnych środków
ostrożności przy przejeżdżaniu przez
Poznanie konieczności przejazdy kolejowe.
szczególnego zachowania


się wobec pojazdów Zachowanie się wobec pojazdów:
uprzywilejowanych - uprzywilejowanych w ruchu,
(ułatwienie przejazdu), - jadących w kolumnie,

l
jadących w kolumnie, - wykonujących czynności na drodze.

v.p
wykonujących roboty na Przejeżdżanie przez wyznaczone
drodze. przejścia dla pieszych, obok
przystanków komunikacji publicznej.
Poznanie konieczności
szczególnego zachowania
się wobec pieszych,
rowerzystów, pojazdów Zachowanie ostrożności wobec pieszych
zaprzęgowych i pieszych idących wzdłuż jezdni.
idących w kolumnie. Zachowanie szczególnej ostrożności
przy przejeżdżaniu w szczególności
przez osiedla, przy szkołach,

.go
przedszkolach.
Poznanie czynników pojazdów jednośladowych, pojazdów
limitujących bezpieczną zaprzęgowych, kolumn osób pieszych
prędkość w określonych idących drogą.
warunkach ruchu
drogowego.
Przypomnienie pojęcia Prędkość jazdy. Pojęcie prędkości
prędkość bezpieczna. bezpiecznej. Czynniki mające
bezpośredni wpływ na dobór prędkości
bezpiecznej – natężenie ruchu, stan i
widoczność drogi, warunki
rcl
Dopuszczalna prędkość jazdy różnych
pojazdów.
droga hamowania. Hamowanie. Pojęcie drogi hamowania.
Czynniki wpływające na drogę
Poznanie, w jakich
warunkach można Zatrzymanie. Miejsca, w których
w.

zatrzymać pojazd i jakie zatrzymywanie jest zabronione.
skutki może spowodować
bezzasadne zatrzymanie
pojazdu.
ww

zabronione.
holowania.




l
kolumnie.

v.p
Zdobycie wiadomości o
światłach zewnętrznych Światła zewnętrzne – używanie świateł
autobusu i o warunkach, w w różnych warunkach drogowych i
jakich świateł można i atmosferycznych, na obszarach
należy używać. zabudowanych i poza obszarami
zabudowanymi, w dzień i w nocy.
Przypomnienie znaczenia Sygnał dźwiękowy – okoliczności, w

Utrwalenie wiadomości o Cel stosowania znaków i sygnałów
celu stosowania znaków i drogowych.

.go
sygnałów drogowych.

Przypomnienie Znaki pionowe i poziome.
wiadomości o różnych Znaki ostrzegawcze. Znaki zakazu i
rodzajach znaków i nakazu, znaki informacyjne, znaki
sygnałów drogowych oraz poziome – barwy, treść i sposób
sposobie ich zachowania się wobec poszczególnych
umieszczania. znaków.

Przypomnienie Sygnały świetlne służące do kierowania
rcl
wiadomości ruchem, sygnały dawane przez osoby
o sygnalizatorach kierujące ruchem, sygnały świetlne i
świetlnych oraz o dźwiękowe na przejazdach kolejowych
sygnałach dawanych przez oraz wysyłane przez pojazdy
osoby kierujące ruchem, uprzywilejowane w ruchu.
sygnałach na przejazdach
kolejowych i wysyłanych
przez pojazdy
w.


Wskazówki
metodyczne
Zdobycie wiadomości o Warunki techniczne dopuszczenia Pogadanka lub wykład
warunkach technicznych, pojazdów do ruchu drogowego z punktu ilustrowane w
jakie musi spełniać widzenia bezpieczeństwa: układ szczególności
ww

pojazd, aby mógł być kierowniczy, układ hamulcowy, planszami,
dopuszczony do ruchu na zawieszenie, amortyzatory, ogumienie, prezentacjami
drogach. światła, sygnał dźwiękowy, multimedialnymi.
Poznanie wpływu prędkościomierz, lusterka, wycieraczki
rozmieszczenia pasażerów szyb, pasy bezpieczeństwa.
w pojeździe na jego Apteczka, gaśnica i trójkąt odblaskowy.
równomierne obciążenie.
zapinania pasów Utrzymanie pojazdu w czystości,
bezpieczeństwa. zwłaszcza szyb i kloszy świateł
Uświadomienie zewnętrznych.


obowiązku dopilnowania
zapięcia pasów przez
pasażerów.

l
v.p
Poznanie zagrożenia Rozmieszczenie pasażerów ze
spowodowanego szczególnym uwzględnieniem przewozu
przedmiotami dzieci w fotelikach, wsiadanie i
przewożonymi w wysiadanie, zabezpieczenia drzwi przed
przedziale pasażerskim. otwarciem, stosowanie pasów
bezpieczeństwa.
Rozmieszczanie przedmiotów
przewożonych pojazdem.

Przypomnienie Ewidencja i rejestracja pojazdów,
wiadomości o ewidencji, dokumenty i tablice rejestracyjne.

.go
rejestracji i badaniach Obowiązkowe okresowe badania
okresowych pojazdu. techniczne.
Warunki używania przyczep –
dopuszczenie do ruchu, OC.


Wskazówki
metodyczne
rcl

Przypomnienie o wpływie Wpływ alkoholu oraz środków
alkoholu oraz środków działających podobnie do alkoholu na
działających podobnie do obniżenie sprawności kierowcy.
w.

alkoholu na obniżenie

przestrzeganiem zaufania.
ww

na drodze.


Wskazówki
metodyczne
jazdy.



l
prawa jazdy.

v.p
Przypomnienie o Ubezpieczenie pojazdów OC, NW i AC, Wykład.
konieczności korzyści i obowiązki wynikające z
ubezpieczenia pojazdu i ubezpieczeń.
korzyściach płynących z
ubezpieczenia.

w przypadku
drogowym.

1

2
.go
2.2. Technika kierowania pojazdem

Przygotowanie do jazdy. Uruchamianie silnika. Ruszanie i zatrzymanie. Kręcenie
kierownicą – skręty manewrowe
Jazda do tyłu. Ogólne zasady jazdy do tyłu. Jazda do tyłu na wprost. Skręty podczas
jazdy do tyłu. Jazda slalomem. Cofanie. Zawracanie. Parkowanie
Jazda w ruchu miejskim. Hamowanie. Hamowanie na wzniesieniu i spadku drogi.
rcl
3 Ruszanie na wzniesieniu z pomocą hamulca pomocniczego
i zasadniczego
Technika zmiany biegów podczas jazdy z różnymi prędkościami. Zmiana biegów w
4
górę. Zmiana biegów w dół
Charakterystyki pojazdów. Zwiększenie przyczepności przednich kół w momencie
5 rozpoczynania skrętu − dociążanie przodu. Pokonywanie łuków i zakrętów. Tory
przejazdu przez zakręty
Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza miastem w dzień i po zmierzchu. Jazda w
6
w.

górach
Zachowanie się na drogach ekspresowych. Włączanie się do ruchu (pas rozbiegowy).
7 Zachowanie się w czasie wyprzedzania. Opuszczanie drogi ekspresowej (pas do
zjazdu)
8 Holowanie pojazdu. Jazda z przyczepą
Jazda w trudnych warunkach atmosferycznych. Poślizg – przyczyny, sposób
9
zapobiegania. Podsumowanie materiału

ww


Wskazówki
metodyczne
Przypomnienie reguł Przygotowanie do jazdy. Wykład ilustrowany
prawidłowej pozycji Ubiór kierowcy. Zajęcie miejsca za w szczególności
kierowcy kierownicą. planszami,
zapewniającej Regulacje: prezentacjami
możliwość obsługi Fotel należy odsunąć jak najdalej do tyłu, tak multimedialnymi.


urządzeń w pojeździe. jednak, aby lewą nogą można było
Przypomnienie swobodnie wcisnąć pedał sprzęgła.

l
sposobów Oparcie należy ustawić tak, aby ręką można
ergonomicznej i było sięgnąć do umownej godz. 12 na kole

v.p
pewnej obsługi kierownicy, bez odrywania pleców od
urządzeń, co prowadzi oparcia.
do działań szybkich, Kierownicę należy ustawić w zależności od
skutecznych i potrzeby. Do jazdy w ruchu miejskim
uwagi (nawyk). jeździe szosowej można ją lekko obniżyć.
pojazdem. W lusterku prawym fragment

.go
po prawej stronie za pojazdem, w lusterku
Zapięcie pasów.
Pozycja.
rcl
na kierownicy.
Skręty manewrowe: Przygotowanie do
rozpoczęcia skrętu, przy skręcie w lewo lewą
rękę należy umieścić na umownej godz. 12
koła kierownicy. Przy skręcie w prawo
prawą rękę należy umieścić na umownej
w.

godz. 12 koła kierownicy.
ww

szosowy w lewo.
Poznanie sposobu Uruchamianie silnika (wciśnięte sprzęgło). Pogadanka lub
uruchamiania silnika o Specyfika uruchamiania silnika o zapłonie wykład ilustrowane w


zapłonie samoczynnym. szczególności
samoczynnym. Sprawdzenie przyrządów kontrolno- planszami,
Poznanie możliwości -pomiarowych na desce rozdzielczej. prezentacjami

l
oceny funkcjonowania multimedialnymi.

v.p
lub stanu niektórych
urządzeń pojazdu
poprzez obserwację
urządzeń kontrolnych
lub pomiarowych.
Poznanie sposobu Ruszanie: sprzęgło, wybór biegu do Wykład ilustrowany
płynnego ruszania i ruszania, należy zwolnić hamulec w szczególności
zatrzymania pojazdu. pomocniczy, należy spojrzeć w lusterko, planszami,
włączyć kierunkowskaz, zwiększyć obroty prezentacjami
silnika, łagodnie puścić sprzęgło. multimedialnymi.
Piętę lewej nogi należy oprzeć na podłodze.

.go
Po puszczeniu sprzęgła lewą nogę należy
oprzeć na wsporniku lub postawić na
podłodze obok sprzęgła.
lusterko, włączyć kierunkowskaz, zjechać
czy pojazd się zatrzymał (czy się nie toczy).
W przypadku dłuższego postoju − zaciągnąć
rcl
Przypomnienie zasad Kręcenie kierownicą – skręty manewrowe. Zajęcia teoretyczne i
posługiwania się Przypomnienie o układzie rąk na kierownicy, ćwiczenia.
kierownicą w przygotowanie do skrętu, praca rąk.
odniesieniu do skrętów Skręty manewrowe: Przygotowanie do Wykład z użyciem
manewrowych oraz rozpoczęcia skrętu. Przy skręcie w lewo lewą kierownicy jako
zasad pracy rąk na rękę należy umieścić na umownej godz. 12 elementu do
kierownicy podczas koła kierownicy. Przy skręcie w prawo zademonstrowania
w.

skrętów drogowych. prawą rękę należy umieścić na umownej sposobu posługiwania
godz. 12 koła kierownicy. się kierownicą.
ww

szosowy w lewo.


TEMAT 2: Jazda do tyłu. Ogólne zasady jazdy do tyłu. Jazda do tyłu na wprost. Skręty
podczas jazdy do tyłu. Jazda slalomem. Cofanie. Zawracanie. Parkowanie

l
Wskazówki

v.p
metodyczne
Poznanie zasady położenia Jazda do tyłu. Ogólne zasady jazdy do Wykład ilustrowany
pojazdu w zależności od tyłu. w szczególności
kierunku ruchu. Ustalenie prawej i lewej strony pojazdu. planszami,
Należy wskazać, że przy jeździe do prezentacjami
przodu i do tyłu kręcenie kierownicą w multimedialnymi.
Poznanie sposobu regulacji prawo spowoduje, że pojazd pojedzie w Niezbędną pomocą
prędkości jazdy za pomocą prawo, a kręcenie kierownicą w lewo dydaktyczną będzie
sprzęgła – jazda na spowoduje, że pojazd pojedzie w lewo. tablica.
półsprzęgle. Należy pamiętać o zasadzie:
Patrzeć w kierunku jazdy.

.go
Podczas jazdy do tyłu należy stosować
wykorzystując poślizg sprzęgła,
regulować prędkość jazdy.
Poznanie zasad stosowanych Jazda do tyłu na wprost. Pozycja jak Wykład ilustrowany
podczas jazdy do tyłu na do jazdy do przodu. Drogę za pojazdem w szczególności
wprost pojazdem. obserwuje się w lusterkach bocznych. planszami,
prezentacjami
multimedialnymi.
Poznanie zasad stosowanych Skręty podczas jazdy do tyłu. Wykład ilustrowany
podczas wykonywania Skręt w lewo wykonuje się, odwracając w szczególności
rcl
skrętów w czasie jazdy głowę i patrząc przez lewe ramię. planszami,
do tyłu pojazdem. Przestrzeń za pojazdem obserwuje się prezentacjami
przez lewe okno pojazdu i lewe lusterko. multimedialnymi.
Przy skręcie w prawo należy odwrócić Niezbędną pomocą
głowę w prawo, obserwując drogę przez dydaktyczną będzie
okno i w prawym lustrze. tablica.
W czasie skrętów kierownicę należy
kręcić obiema rękami, przekładając ręce
w.

jak przy skrętach manewrowych.
należy upewnić się, że kierujący ma
wolną przestrzeń za pojazdem, a dopiero
potem ruszyć z miejsca.
Poznanie konieczności Jazda slalomem. Wykład ilustrowany
szybkiego kręcenia Przejazd slalomu z nawrotem, z w szczególności
kierownicą. wykorzystaniem uprzednio zdobytych planszami,
Poznanie konieczności wiadomości i umiejętności, a w prezentacjami
ww

wyczuwania gabarytów szczególności szybkiego i prawidłowego multimedialnymi.
pojazdu. kręcenia kierownicą.
Pobudzenie wyobraźni, Elementy przejazdu slalomu:
rozwijanie zdolności 1) właściwe ustawienie pojazdu;
przewidywania. 2) właściwy wybór strefy skrętu
Stosowanie zasady (rozpoczęcie skrętu powinno nastąpić z
wykonywania czynności z odpowiednim wyprzedzeniem przed
odpowiednim mijanym słupkiem); zachowanie
wyprzedzeniem. właściwej odległości od słupka
związanej z gabarytami pojazdu;
3) wykonanie nawrotu w taki sposób,


aby po wykonaniu nawrotu pojazd
znalazł się obok słupka, w takiej pozycji,
jak gdyby był to kolejny słupek slalomu

l
(nabieranie umiejętności oceny

v.p
możliwości skrętu pojazdu).
Przypomnienie wcześniej Cofanie. Wykład ilustrowany
poznanych zasad jazdy do Stosuje się zasady poznane przy jeździe w szczególności
tyłu. do tyłu. planszami,
Cofanie po prostej wzdłuż krawężnika. prezentacjami
Cofanie po łuku przy krawężniku (w multimedialnymi.
prawo).
Cofanie po łuku bez krawężnika (w
lewo).
Przypomnienie trzech Zawracanie. Wykład ilustrowany
sposobów zawracania. Zawrócić na drodze można na trzy w szczególności

.go
Poznanie konieczności sposoby. planszami,
oceny przestrzeni Sposób pierwszy – bez cofania – stosuje prezentacjami
niezbędnej do wykonania się, gdy jest odpowiednio dużo miejsca i multimedialnymi.
skrętu (zawrócenia), gdy zezwalają na to przepisy.
obserwacji drogi i użycia Podejmując decyzję o zawracaniu w
kierunkowskazów. obrębie skrzyżowania, poza względami
bezpieczeństwa i porządku na drodze
należy zwrócić uwagę na wybranie
najszerszego miejsca na tym
skrzyżowaniu w celu zapewnienia jak
największej swobody skrętu.
rcl
Pojazd należy zatrzymać za wjazdem,
który ma być wykorzystany do
zawrócenia.
w.

Następnie należy wyjechać z bramy w
lewo i włączyć się do ruchu.
drodze.
lewo i od prawego krawężnika
rozpocząć skręt w lewo.
ww

najszybciej kręcić kierownicą do oporu
w lewo.
Dojeżdżając do lewego krawężnika,
należy zacząć kręcić kierownicą w
prawo i zatrzymać pojazd.
Włączając wsteczny bieg i kręcąc
kierownicą dalej w prawo, należy
wycofać się w prawo.


Należy włączyć I bieg i odjechać w
lewo, dojeżdżając do prawego

l

v.p
kontynuowana jazda.
Poznanie problemu wyboru Parkowanie. Wykład ilustrowany
miejsca do parkowania z Parkowanie skośne i prostopadłe: w szczególności
uwzględnieniem możliwości Wjechanie przodem lub tyłem (zalecane) planszami,
wyjazdu z miejsca w miejsce przeznaczone do parkowania, prezentacjami
zaparkowania. prostopadle do krawężnika lub skośnie, multimedialnymi.
Właściwy wybór rodzaju w zależności od sytuacji.
parkowania (parkowanie Parkowanie równoległe.
prostopadłe, skośne, Częstym sposobem parkowania jest
równoległe, przodem, ustawienie pojazdu wzdłuż krawężnika,
tyłem) w zależności od pomiędzy stojącymi pojazdami.

.go
warunków terenowych i Kolejność czynności:
aktualnej sytuacji drogowej. 1) należy ustawić pojazd równolegle do
stojącego pojazdu, za którym zamierza
się zaparkować, zachowując odległość
około 1 m od tego pojazdu. O taką samą
odległość należy wyprzedzić ten pojazd;
kierownicę w prawo. Gdy pojazd ustawi
się pod kątem około 45o do osi jezdni –
szybkimi ruchami należy „odwrócić”
kierownicę, wykonując skręt w lewo.
rcl
Prędkość jazdy pojazdu należy
regulować, jadąc na półsprzęgle. Należy
jechać równomiernie i jak najwolniej,
obserwując drogę za pojazdem.
pojazdu zataczając łuk w lewo, nie
zaczepi o tył pojazdu, za którym
zamierza się zaparkować.
W ten sposób należy doprowadzić
w.

pojazd do pozycji równoległej do
krawężnika.

TEMAT 3: Jazda w ruchu miejskim. Hamowanie. Hamowanie na wzniesieniu i spadku
drogi. Ruszanie na wzniesieniu z pomocą hamulca pomocniczego
i zasadniczego
ww

Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne
Poznanie potrzeby Jazda w ruchu miejskim. Wykład ilustrowany w
automatyzacji obsługi Jazda w ruchu miejskim wymaga od szczególności planszami,
urządzeń w pojeździe kierującego: prezentacjami
w sytuacji skupienia - stosowania zasad i przepisów ruchu multimedialnymi.
uwagi na innych, drogowego,
ważniejszych w danej - znacznego skupienia uwagi,
chwili zagadnieniach. - szybkich zmian decyzji,
Poznanie potrzeby - szerokiego kąta obserwacji drogi,
dalekiego patrzenia - zdolności przewidywania poczynań
(nie tuż przed koła innych użytkowników drogi,


pojazdu), co ułatwia - w przypadku konieczności zatrzymania
prowadzenie pojazdu pojazdu należy tyle samo uwagi

l
po linii prostej i poświęcić na obserwację sytuacji przed
poszerza kąt widzenia. pojazdem co i za pojazdem,

v.p
Poznanie potrzeby - po zatrzymaniu pojazdu wynikającym
elastyczności w z warunków ruchu – włączyć w porę
podejmowaniu bieg do ruszania, aby być gotowym do
niektórych decyzji, kontynuowania jazdy.
np. podczas ruszania Przejazd przez skrzyżowanie.
na skrzyżowaniu. Podczas oczekiwania na wjazd na
skrzyżowanie należy bacznie
obserwować ruch na skrzyżowaniu,
uwzględniać prędkość poruszających się
pojazdów i w porę ustalić moment
dogodny do wjechania na skrzyżowanie,

.go
aby wjazd był bezpieczny i nie
powodował zachwiania płynności ruchu
innych pojazdów.
możliwie szybkie.
Gdy ruch na skrzyżowaniu jest
kierowany – na wjazd oczekuje wiele
pojazdów. Należy być przygotowanym,
że w momencie ruszenia, gdy kierujący
jest nastawiony na jak najszybsze
przejechanie przez skrzyżowanie, nagle
będzie musiał zmienić decyzję i
rcl
zatrzymać pojazd, bo będą tego
wymagały warunki ruchu (np.
wtargnięcie pieszego).
Poznanie faktu, że Hamowanie. Wykład ilustrowany w
najlepszym Zagrożenie w ruchu drogowym jest szczególności planszami,
zagwarantowaniem najczęściej związane z brakiem wolnej prezentacjami
bezpieczeństwa jest przestrzeni z uwagi na to, że na drodze multimedialnymi.
wolna przestrzeń. stoi inny pojazd, na przejściu dla
w.

pieszych znajdują się piesi albo z zatoki
wyjeżdża inny pojazd itp. Te sytuacje
zmuszają do hamowania.
Specyfika hamowania autobusem.
Układ hamulcowy i jego umiejętna
obsługa stanowią jeden z
najważniejszych elementów
Dwa cele hamowania:
ww

W czasie hamowania nie należy
naciskać pedału sprzęgła. Pojazd
wciśniętym sprzęgle ma gorszą
sterowność. Nie może być zastosowany
jeden z elementów sterujących
prędkością jazdy (hamowanie silnikiem i
dociążenie przednich kół).


- pojazd jadący szybko – należy
zatrzymać, naciskając najpierw hamulec,
zmniejszając prędkość jadącego

l
pojazdu, a w końcowej fazie hamowania
naciskając sprzęgło, w celu odłączenia

v.p
silnika od kół napędowych,
hamulec.
Poznanie składowych Hamowanie na wzniesieniu i spadku Pogadanka lub wykład
sił działających na drogi. ilustrowane w
pojazd w czasie Podczas hamowania na spadku drogi sile szczególności planszami,
hamowania na hamowania przeciwdziała składowa siły prezentacjami
wzniesieniu i spadku ciężkości, która jest skierowana w multimedialnymi.
drogi. kierunku jazdy. Niezbędną pomocą
Podczas hamowania na wzniesieniu ta dydaktyczną będzie

Poznanie działania
składowej siły
ciężkości powodującej
staczanie się pojazdu
po zwolnieniu
hamulca.
.go
hamowania.
Ruszanie na wzniesieniu z pomocą
hamulca pomocniczego.
Ruszanie z użyciem hamulca
pomocniczego:
- pojazd unieruchomiony za pomocą
hamulca zasadniczego,
tablica.

ilustrowane w
szczególności planszami,
prezentacjami
multimedialnymi.
Niezbędną pomocą
Przygotowanie do - należy włączyć bieg do ruszania, dydaktyczną będzie
rcl
opanowania stresu - należy zaciągnąć hamulec pomocniczy, tablica.
wywołanego trzymając przycisk, aby nie zadziałała
koniecznością blokada, i zwolnić hamulec zasadniczy,
zrównoważenia rozpocząć zwalnianie pedału sprzęgła do
składowej siły momentu, kiedy silnik zacznie
ciężkości z siłą „ciągnąć”,
napędową pojazdu, a - jednocześnie należy zwiększać nieco
następnie ruszenie pod obroty silnika − zwalniając hamulec
w.

górę. pomocniczy i płynnie puszczając
sprzęgło.
ruszenia.
Poznanie konieczności Ruszanie na wzniesieniu z pomocą Wykład ilustrowany w
szybkiego przełożenia hamulca zasadniczego. szczególności planszami,
prawej nogi z pedału Na niewielkiej pochyłości można ruszyć prezentacjami
ww

hamulca na pedał gazu bez użycia hamulca pomocniczego: multimedialnymi.
i precyzyjnego - należy lekko puszczać sprzęgło do
operowania nim. momentu, kiedy silnik zaczyna
„ciągnąć”,
- szybko przełożyć nogę z hamulca na
gaz i po zwiększeniu obrotów dalej
puszczać sprzęgło.


TEMAT 4: Technika zmiany biegów podczas jazdy z różnymi prędkościami. Zmiana
biegów w górę. Zmiana biegów w dół

l
Wskazówki
metodyczne

v.p
Przypomnienie roli Technika zmiany biegów podczas jazdy z Sugeruje się metodę
skrzyni biegów jako różnymi prędkościami. wykładu, uzupełnioną
elementu służącego do Skrzynia biegów w pojeździe służy do planszami
wykorzystania mocy pełnego wykorzystania mocy silnika przy charakterystyki mocy
silnika i osiągania jego ograniczonych obrotach. silnika i
odpowiedniej Efektywna moc silnika rośnie wraz z charakterystyki
prędkości lub mocy obrotami, ale tylko do pewnego momentu. prędkości jazdy w
pojazdu. Przełożenia skrzyni przekładniowej (biegi) funkcji obrotów
Przypomnienie wiedzy dopasowują możliwości silnika do silnika na
o mocy silnika w obciążenia. poszczególnych

.go
funkcji obrotów i Pojazd posiada największą moc i biegach.
wielkościach przyspieszenie na biegu pierwszym, za to
charakterystycznych jego prędkość jest niewielka. Im wyższy
dla tej zależności. bieg, tym moc i przyspieszenie mniejsze, za
to prędkość większa. Stąd często przy
wyprzedzaniu schodzi się na niższy bieg, aby
mieć lepsze przyspieszenie.
Poznanie potrzeby Zmiana biegów w górę. Pogadanka lub
zdobycia umiejętności Przygotowanie – polega na przełożeniu lewej wykład ilustrowany w
skoordynowanej pracy nogi nad pedał sprzęgła z jednoczesnym szczególności
rąk i nóg podczas przełożeniem prawej ręki z kierownicy na planszami,
zmiany biegów, dźwignię zmiany biegów. prezentacjami
rcl
wyczucia i tempa Zmiana biegu: multimedialnymi
zmiany biegów w 1) lewa noga wciska pedał sprzęgła, a prezentującymi
zależności od jednocześnie prawa noga zwalnia pedał gazu charakterystyki mocy
warunków, (ruchy obu nóg są zdecydowane); silnika i
w jakich zmienia się 2) prawa ręka (odpowiednio ułożona na charakterystyki
bieg. dźwigni zmiany biegów) przesuwa dźwignię prędkości jazdy w
na pozycję neutralną, a następnie na funkcji obrotów
zamierzony bieg; silnika na
3) należy puścić sprzęgło ruchem płynnym z poszczególnych
w.

jednoczesnym dodaniem gazu, zwiększając biegach.
obroty silnika.
Do prawidłowego wykonania zmiany biegów
są niezbędne wyczucie, umiejętność
wybrania odpowiedniego momentu zmiany
biegu, a także dopasowanie tempa zmiany
biegów do prędkości jazdy pojazdu i
warunków, w jakich zmienia się bieg.
ww

Poznanie warunków, w Zmiana biegów w dół. Pogadanka
jakich można przejść z Podstawowym warunkiem przejścia z ilustrowana w
biegu wyższego na wyższego biegu na niższy jest zmniejszenie szczególności
niższy. prędkości jazdy co najmniej do maksymalnej planszami,
prędkości na niższym biegu. prezentacjami
Poznanie czynności Zmiana biegu – redukcja. multimedialnymi
manualnych. 1) przygotowanie – polega na przełożeniu prezentującymi
Uchwycenie lewej nogi nad pedał sprzęgła z charakterystyki mocy
najwłaściwszego jednoczesnym przełożeniem prawej ręki z silnika i
momentu kierownicy na dźwignię zmiany biegów; charakterystyki
i tempa zmiany biegów 2) należy wcisnąć sprzęgło, puścić gaz, prędkości jazdy w


w dół. przesunąć dźwignię zmiany biegów do funkcji obrotów
pozycji neutralnej (czynności te wykonuje silnika na
Zagrożenie poślizgu się prawie równocześnie); poszczególnych

l
kół napędzających w 3) należy włączyć niższy bieg i natychmiast biegach.

v.p
wyniku zbyt mocnego puścić sprzęgło z jednoczesnym dodaniem
dohamowania gazu.
silnikiem.

momencie rozpoczynania skrętu − dociążanie przodu. Pokonywanie łuków i zakrętów.
Tory przejazdu przez zakręty

Wskazówki
metodyczne
Poznanie Charakterystyki pojazdów. Pogadanka

.go
charakterystyki Charakterystykę pojazdu odzwierciedla jego ilustrowana w
podsterownej i zdolność do pokonywania zakrętów. szczególności
nadsterownej pojazdu Pojazd o charakterystyce nadsterownej planszami,
jako oceny jego zachowuje się w zakręcie tak, jakby chciał prezentacjami
zdolności do pokonać zakręt, mimo niewielkiego multimedialnymi.
pokonywania skręcenia kół przedniej osi. Tył pojazdu jest
zakrętów. „wyrzucany” z zakrętu, powodując skręcanie
rcl
wykonania głębszego skrętu, niż wynikałoby
to z krzywizny zakrętu.
Poznanie zmiany W przypadku pojazdu umieszczenie silnika
charakterystyki w znaczący sposób wpływa na
pojazdu wywołanej charakterystykę. Pojazd z silnikiem z przodu
rozłożeniem ładunku i powinien być podsterowny, a z silnikiem z
rozmieszczeniem tyłu powinien być nadsterowny. W pojeździe
w.

pasażerów – niebagatelny wpływ na charakterystykę ma
przesunięciem środka umieszczenie osi napędowej. Napęd przedni
ciężkości. jest kojarzony z podsterownością, napęd
tylny z nadsterownością
Poznanie możliwości Zwiększenie przyczepności przednich kół Pogadanka,
dociążenia przodu w momencie rozpoczynania skrętu − ilustrowana w
pojazdu w momencie dociążanie przodu. szczególności
rozpoczynania skrętu. Dojeżdżając do zakrętu, na moment przed planszami,
ww

pierwszym ruchem kierownicą należy puścić prezentacjami
gaz. Przyczyni się to do dociążenia przednich multimedialnymi.
kół pojazdu, które lepiej rozpoczną
„prostować” (ustawiać do jazdy na wprost)
koła pojazdu.
Poznanie zasad wyboru Pokonywanie łuków i zakrętów. Tory Proponuje się wykład
optymalnego toru przejazdu przez zakręty. jako metodę realizacji
jazdy przy - Zakręt w lewo – należy rozpoczynać od tematu.


pokonywaniu łuków i prawej krawędzi jezdni.
zakrętów. W połowie zakrętu (tzw. szczycie) należy Niezbędne będą

l
Poznanie związku zbliżyć się do osi jezdni, a na wyjściu z tablica lub inne
pomiędzy prawidłowo zakrętu należy ponownie wrócić do prawej środki audiowizualne

v.p
wybranym torem jazdy krawędzi jezdni (zmniejsza się w ten sposób dla zobrazowania
a poprawą działanie sił bocznych). torów jazdy w
bezpieczeństwa ruchu - Zakręt w prawo – należy rozpocząć od osi zakręcie.
drogowego. jezdni. W szczycie zakrętu należy zbliżyć się
do prawej krawędzi jezdni, a wychodząc z
zakrętu, należy wrócić do osi jezdni.
Należy pamiętać o kategorycznym zakazie

.go
krawędzi, bo z tej pozycji będzie można
Poznanie zagrożenia rozpoczynać skręt w lewo.
przejechania w stanowiący zwrot o 180o.
zakręcie na lewą stronę Zakręt taki należy rozpocząć jak w
rcl
jezdni. przykładach powyżej. Zbliżenie się do osi –
jezdni – przy zakręcie prawym należy
rozluźnić skręt.
w.

na której należy ustawić pojazd do drugiej,
się do osi jezdni – przy zakręcie lewym lub
do prawej strony jezdni – przy zakręcie
ww

rozluźnić skręt.
rozluźnienie.
Prędkość jadącego pojazdu należy dobierać z
uwzględnieniem wielu czynników



l

v.p
mokro, śnieg, lód), widoczność, natężenie
ruchu.

TEMAT 6: Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza miastem w dzień i po
zmierzchu. Jazda w górach

Cele nauczania

zastosowania wiedzy
teoretycznej o
przepisach ruchu
drogowego oraz
znakach i sygnałach
drogowych zdobytej
podczas zajęć z
Poznanie konieczności Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza Pogadanka,
miastem w dzień i po zmierzchu.
Jazda w mieście, ulicami z kilkoma pasami
ruchu. Przestrzeganie zasady ruchu
prawostronnego. Przejazd przez
skrzyżowania o ruchu kierowanym i
niekierowanym. Przejazd przez
skrzyżowanie o ruchu okrężnym.
Wskazówki
metodyczne

ilustrowana w
szczególności
planszami,
prezentacjami
multimedialnymi.

przepisów ruchu Zajęcie przed skrzyżowaniem pasa ruchu
rcl
drogowego do jazdy w właściwego dla zamierzonego kierunku
ruchu miejskim i poza jazdy.
miastem. Wyprzedzanie w warunkach ruchu
Poznanie możliwości miejskiego.
jazdy z dozwoloną Jazda poza obszarem zabudowanym.
prędkością poza Omijanie i wyprzedzanie poza obszarem
obszarem zabudowanym.
zabudowanym i
w.

wynikających z tego Przejeżdżanie przez przejazdy kolejowe.
zagrożeń. Skrzyżowanie z torami, szczególnie
Poznanie wyjątkowego kolejowymi, to jedno z
zagrożenia najniebezpieczniejszych skrzyżowań.
wynikającego z Sygnalizacja, automatyczne zapory itd. są to
nieprawidłowego elementy, które mogą zawieść, dlatego też
wyprzedzania, należy zwrócić szczególną uwagę,
przejeżdżania przez przejeżdżając przez takie skrzyżowania, a w
przejazdy kolejowe i szczególności za każdym razem upewnić się,
ww

tramwajowe. że nie nadjeżdża pojazd szynowy.
Poznanie
współuczestnictwa w
ruchu drogowym. Wyprzedzanie jest jednym z
Poznanie najniebezpieczniejszych manewrów w ruchu
bezpośredniego drogowym. Największe niebezpieczeństwo
związku pomiędzy tkwi w złej ocenie sytuacji. Decydujące
współuczestnictwem i znaczenie ma zdolność przewidywania.
kulturą ruchu
drogowego. Omijanie często jest związane z


Poznanie problematyki przeznaczonej dla przeciwnego kierunku
prowadzenia pojazdu jazdy. Należy pamiętać o obowiązku
w warunkach po ustąpienia pierwszeństwa pojazdom

l
zmierzchu. nadjeżdżającym z przeciwka.

v.p
Poznanie zasad
operowania światłami. Wyprzedzanie należy rozpocząć od oceny
należy przyspieszyć. Dla osiągnięcia
lepszego przyspieszenia i jak największej
różnicy prędkości w stosunku do pojazdu

.go
zajechania drogi.
rcl


Jazda po zmierzchu. Używanie świateł
drogowych i świateł mijania oraz warunki, w
jakich można używać tych świateł.
w.

Poznanie Jazda w górach. Wykład ilustrowany
zwiększonego Górskie drogi wymagają szczególnej w szczególności
zagrożenia umiejętności oceny i dopasowania prędkości planszami,
spowodowanego do warunków jazdy. Warunki te stwarzają prezentacjami
brakiem widoczności zakręty, wzniesienia i spadki, zwężenia multimedialnymi.
z powodu dużej liczby drogi, mosty itp. Kierujący musi wykazać się
zakrętów, szczytów i doskonałą operatywnością zarówno w sferze
innych przeszkód właściwego toru jazdy, jak i efektywności
ww

terenowych. jazdy poprzez właściwy dobór przełożenia
skrzyni biegów i bezbłędną operację zmiany
biegów. Warto przypomnieć o warunkach
Na zwężonym odcinku drogi pojazd jadący z
góry powinien ustąpić pierwszeństwa
przejazdu pojazdowi jadącemu pod górę.
Na górskich drogach może istnieć obowiązek
zakładania łańcuchów przeciwpoślizgowych.


ekspresowej (pas do zjazdu)

l
v.p
Wskazówki
metodyczne
Poznanie znaczenia Zachowanie się na drogach ekspresowych. Wykład uzupełniony
wyobraźni oraz Drogami ekspresowymi są drogi pokazem filmu lub
zdolności przeznaczone wyłącznie dla pojazdów slajdów.
przewidywania jako samochodowych.
czynników Poruszając się taką drogą, należy sobie
wspomagających zdawać sprawę, że prędkość zobowiązuje do
bezpieczeństwo jazdy bardzo skoncentrowanej uwagi do bacznego
– w szczególności obserwowania drogi przed i za pojazdem.
płynność jazdy i jazdę Patrzeć trzeba znacznie dalej niż na zwykłej

.go
bezkolizyjną. drodze i znacznie wcześniej umieć
przewidzieć sytuację, jaka nastąpi za chwilę.
ruchu drogowym.
prędkościomierzu.
Zdobycie wiadomości Włączanie się do ruchu (pas rozbiegowy). Wykład uzupełniony
o włączaniu się do Drogi ekspresowe, podobnie jak autostrady pokazem filmu lub
ruchu z mają w okolicy skrzyżowań tzw. pasy slajdów.
rcl
wykorzystaniem pasa rozbiegowe. Jest to pas jezdni biegnący
rozbiegowego. wzdłuż właściwej jezdni.
Poznanie czynnika Pojazdy włączające się do ruchu mają
dynamiki jazdy jako obowiązek ustąpić pierwszeństwa pojazdom
współdecydującego o znajdującym się w ruchu. Pojęcie
płynności ruchu i pierwszeństwa należy tu rozumieć jako
bezpieczeństwie. niezakłócanie płynności jazdy. Zatrzymanie
w.

zazwyczaj długim oczekiwaniem na przerwę
w ciągu dość prędko poruszających się
ekspresowej pozwoli na wykorzystanie
niezbyt dużej luki (obserwacja drogi w
lusterkach) pomiędzy jadącymi pojazdami i
płynne włączenie się do ruchu.
ww

Poznanie nadrzędnej Zachowanie się w czasie wyprzedzania. Wykład uzupełniony
roli zdolności Wyprzedzanie należy rozpocząć od oceny pokazem filmu lub
przewidywania sytuacji. Najpierw trzeba spojrzeć w slajdów.
podczas manewru lusterko, czy ktoś jadący za kierującym nie
wyprzedzania, rozpoczął już wyprzedzania.
szczególnie przy Jeżeli nie – należy odpowiednio
dużych prędkościach. zasygnalizować zamiar zmiany pasa ruchu i
Poznanie konieczności przejechać o jeden pas w lewo. Jednocześnie
zdobycia umiejętności należy przyspieszyć. Dla osiągnięcia
oceny prędkości lepszego przyspieszenia i jak największej
poruszających się różnicy prędkości w stosunku do pojazdu


pojazdów, wyprzedzanego można dokonać zmiany o
perfekcyjnego jeden bieg w dół. Należy pamiętać o
operowania zmianą nieprzekraczaniu dozwolonej prędkości

l
biegów, w poruszania się na danym odcinku drogi.

v.p
szczególności przy Znajdując się na lewym pasie, jeszcze raz
redukcji biegów, a należy upewnić się co do sytuacji drogowej,
także obserwacji i szczególnie przed pojazdem wyprzedzanym.
przewidywania. Lewym pasem należy jechać tak długo, aż
zajechania drogi.

.go
Poznanie zagrożenia Opuszczanie drogi ekspresowej (pas do Wykład uzupełniony
wywołanego zbyt zjazdu). pokazem filmu lub
wczesnym, Manewr opuszczenia drogi dzięki pasom slajdów.
niesygnalizowanym specjalnie do tego przeznaczonym jest
hamowaniem na pasie manewrem stosunkowo prostym. Pojawia się
przeznaczonym do natomiast problem wyboru odpowiedniego
jazdy. zjazdu, dlatego też należy uważnie
Przyswojenie zasady, obserwować tablice informacyjne
że najpierw sygnalizuje informujące o tym, dokąd dany zjazd
się zamiar opuszczenia prowadzi.
drogi, przygotowując Zbliżając się do miejsca, w którym kierujący
rcl
innych użytkowników zamierza opuścić drogę ekspresową, należy
drogi do ewentualnego odpowiednio sygnalizować zamiar zmiany
zwolnienia tempa pasa ruchu, a następnie zjechać na
jazdy, a dopiero potem przeznaczony do zjazdu pas. Należy starać
hamuje – najlepiej na się opuścić zajmowany pas ruchu bez zmiany
pasie przeznaczonym prędkości (bez hamowania). Hamowanie,
do zjazdu, po redukcję biegów itp. należy zacząć dopiero
opuszczeniu pasów po znalezieniu się na pasie przeznaczonym
przeznaczonych do do zjazdu.
w.

jazdy na wprost. Długotrwała jazda po drodze ekspresowej
czy autostradzie działa nużąco na
tyłu przez kierującego, który nie zauważył w
porę hamującego pojazdu i zapomniał, że
ww

wydłuża się nieproporcjonalnie do prędkości.

TEMAT 8: Holowanie pojazdu. Jazda z przyczepą

Wskazówki
metodyczne
Poznanie zagrożeń Holowanie. Holowanie pojazdu jest Wykład ilustrowany
wynikających z jazdy czynnością niebezpieczną, wymaga w szczególności
pojazdem na holu. umiejętności kierowców i doświadczenia. planszami,
Holowanie pojazdu przeprowadzane jest za prezentacjami


pomocą sztywnego holu. multimedialnymi.
W pojeździe holowanym oprócz kierującego Pomocą może być
nie mogą przebywać inne osoby. tablica, na której

l
instruktor wykona

v.p
stosowne rysunki.
Poznanie wpływu Jazda z przyczepą. Jazda z przyczepą Pogadanka
zwiększonej masy wymaga od kierowcy zwrócenia dodatkowej ilustrowana w
zespołu pojazdów na uwagi przy wykonywaniu manewrów. szczególności
wydłużenie drogi Podczas hamowania należy brać pod uwagę planszami,
hamowania i wydłużenie drogi hamowania spowodowane prezentacjami
przyspieszenie. zwiększoną masą zespołu pojazdów. multimedialnymi.
Poznanie konsekwencji Dynamika jazdy zespołu pojazdów.
wynikających z Zmieniają się warunki przy omijaniu i
długości zespołu wyprzedzaniu. Należy pamiętać o
pojazdów. zwiększonej długości zespołu pojazdów, w

.go
Poznanie innego toru konsekwencji czego potrzeba będzie więcej
jazdy kół przyczepy miejsca do wykonania zaplanowanego
niż tylnych kół manewru. Szczególnie ważne jest to przy
pojazdu. wyprzedzaniu.

TEMAT 9: Jazda w trudnych warunkach atmosferycznych. Poślizg – przyczyny, sposób
zapobiegania. Podsumowanie materiału

Wskazówki
metodyczne
Uświadomienie Jazda w trudnych warunkach Wykład uzupełniony
rcl
zagrożeń w czasie atmosferycznych. pokazem filmu lub
jazdy wynikających z Deszcz. W początkowej fazie, zmieszany z slajdów.
niesprzyjających tłustym brudem, tworzy na jezdni cienką
warunków niewidoczną warstwę śliskiej mazi. W
atmosferycznych. połączeniu z często występującymi
Uświadomienie faktu, koleinami stwarza to niebezpieczeństwo
że skutecznym wytrącenia pojazdu z prostoliniowego toru
sposobem jazdy. Podczas obfitych opadów powstaje
w.

przeciwdziałania jest zjawisko filmu wodnego powodującego
ograniczenie prędkościutratę sterowności.
jazdy. Mgła. Jest jedną z najniebezpieczniejszych
sytuacji na drodze. Ratunkiem jest bardzo
wolna jazda, a pomocą są białe linie
wyznaczające pasy ruchu.
oponach nie nastręcza specjalnych trudności.
Bardziej niebezpiecznie jest, gdy śnieg
ww

posypany solą zaczyna się topić. Wówczas
nawierzchnia staje się niejednolita,
miejscami mokra, a miejscami pokryta
lodem.
Uświadomienie, czym Poślizg – przyczyny, sposób zapobiegania. Wykład uzupełniony
jest poślizg i jakie Poślizgiem określa się sytuację, w której koła pokazem filmu lub
czynniki go wywołują. przemieszczającego się pojazdu ślizgają się slajdów.
po podłożu. Jedną z typowych przyczyn
poślizgu jest nadmierna prędkość w zakręcie.
Jeżeli siła odśrodkowa przekroczy siłę
przyczepności kół, następuje poślizg. Jeżeli


poślizgnęły się tylne koła pojazdu, należy
próbować ustawiać przednie koła w kierunku
przemieszczania się pojazdu. Tak ustawione

l
koła spowodują zniwelowanie siły, która
spowodowała poślizg.

v.p
poślizgowi w zakręcie ulegną przednie koła.
zakręcie lewym można ratować się
poboczem, a w zakręcie prawym – lewą
stroną jezdni, jednak grozi to czołowym
zderzeniem z pojazdem nadjeżdżającym z
przeciwka.
Częstą przyczyną poślizgu jest zbyt

Utrwalenie nabytych
wiadomości.
.go
gwałtowne hamowanie powodujące
zablokowanie kół. W takim przypadku
delikatniej.
Na drogach pokrytych śniegiem lub zgodnie
z oznakowaniem kierujący ma prawo lub
obowiązek stosowania łańcuchów
przeciwślizgowych.
Podsumowanie materiału – ćwiczenia. Repetytorium.
Tematy ustala
instruktor.
rcl
2.3. Zarys budowy pojazdu i zasady obsługi technicznej


1 Budowa pojazdu – wiadomości ogólne
2 Silniki i układy napędowe
3 Układ kierowniczy. Układ hamulcowy
w.

4 Ogumienie. Amortyzatory i stabilizatory


ww

Wskazówki
metodyczne
Poznanie ogólnych Nadwozia autobusu. Wykład lub
wiadomości o budowie Szkieletowa konstrukcja nadwozia pojazdu. pogadanka
pojazdu. Pojazdy miejskie, międzymiastowe, ilustrowane w
turystyczne. szczególności
planszami,
prezentacjami
multimedialnymi.


TEMAT 2: Silniki i układy napędowe

l
Wskazówki
metodyczne

v.p
Zdobycie wiedzy o silniku Umieszczenie silnika. Silniki o zapłonie Wykład lub
i układzie napędowym. samoczynnym. Układ korbowo-tłokowy, wał pogadanka
Poznanie zasad korbowy. Smarowanie i układ chłodzenia. ilustrowane w
smarowania i chłodzenia Charakterystyka mocy i momentu szczególności
silnika. obrotowego. planszami,
Poznanie charakterystyki Skrzynia przekładniowa. Zasada działania. prezentacjami
mocy i momentu Przeniesienie momentu obrotowego wału multimedialnymi.
obrotowego silnika. korbowego silnika poprzez przekładnię i
Zdobycie podstawowych mechanizm różnicowy na koła jezdne.
wiadomości o skrzyni Uzyskanie zwiększonej mocy lub prędkości.
przekładniowej i Charakterystyka prędkości jazdy w funkcji

.go
przeniesieniu momentu obrotów silnika dla poszczególnych biegów.
obrotowego wału Sprzęgło – zasada działania.
korbowego silnika na koła Przekładnia główna i mechanizm różnicowy –
jezdne. zasada działania.
Poznanie zasady działania
sprzęgła, przekładni
głównej
i mechanizmu
różnicowego.

TEMAT 3: Układ kierowniczy. Układ hamulcowy
rcl
Wskazówki
metodyczne
Poznanie zasady działania Układ kierowniczy. Wykład ilustrowany w
i mechanizmów układu Ogólna zasada działania układu szczególności
kierowniczego. kierowniczego. planszami,
Przekładnie kierownicze. prezentacjami
Układy kierownicze ze wspomaganiem. multimedialnymi.
Zwrotnice i ustawienie kół (zbieżność).
w.

Zdobycie wiedzy o Układ hamulcowy. Wykład ilustrowany w
działaniu układów Ogólna zasada działania hydraulicznego i szczególności
hamulcowego, pneumatycznego układu hamulcowego. planszami,
hydraulicznego i Systemy jedno- i dwuobwodowe. prezentacjami
pneumatycznego. Systemy jedno- i dwuprzewodowe do multimedialnymi.
Poznanie działania połączeń pojazdu z przyczepą.
systemów jedno- i Hamulec awaryjny i hamulec postojowy.
dwuprzewodowych do Działanie systemów ABS, ESP, ASR.
połączeń pojazdu z
ww

przyczepą. Zdobycie
wiedzy o urządzeniach
wspomagających
i działania systemów
ABS, ESP, ASR.


Wskazówki
metodyczne
Zdobycie informacji o Ogumienie. Wykład uzupełniony


ogumieniu i właściwej Rodzaje ogumienia. Rodzaje bieżnika. pokazem opony.
eksploatacji oraz o Wpływ ciśnienia w ogumieniu na zużycie Slajdy z różnymi
wpływie ogumienia na bieżnika i właściwości trakcyjne. rodzajami opon.

l
bezpieczeństwo jazdy. Amortyzatory i stabilizatory.
Poznanie wpływu Rola amortyzatorów w układzie jezdnym.

v.p
działania amortyzatorów i Amortyzatory jedno- i dwustronnego
stabilizatorów na działania.
bezpieczeństwo jazdy. Rola drążków stabilizacyjnych i reakcyjnych i
wpływ ich działania na bezpieczeństwo jazdy.


Wskazówki
metodyczne
Zdobycie informacji o Akumulator − alternator. Wykład lub
urządzeniach Światła pełnią potrójną rolę. Powodują, że pogadanka
prądotwórczych
w pojeździe.

bezpieczeństwo własne i
innych użytkowników
drogi.
.go
pojazd jest widoczny. Uruchamiają światła

Przyswojenie wiadomości znaków drogowych. Oświetlają drogę przed

Poznanie wpływu
ustawienia świateł na
pojazdu.
Reflektory główne i przeciwmgielne –
ustawienia.
Cechy charakterystyczne żarówek
poszczególnych świateł (żarówki
dwuwłóknowe, żarówki halogenowe i inne
ilustrowane w
odblaskowe innych pojazdów i odblaskowych szczególności
planszami,
o roli świateł w pojeździe. pojazdem. Światła zewnętrzne i wewnętrzne prezentacjami
multimedialnymi.
Proponuje się metodę
wykładu lub
opowiadania.
Główny nacisk należy
położyć na cechy
źródła światła). Sygnał dźwiękowy. użytkowe urządzeń
rcl
Wycieraczki szyb. Bezpieczniki instalacji (ustawienie świateł,
elektrycznej. sposób montowania
żarówki itp.).


Wskazówki
metodyczne
w.

stanu technicznego luz koła kierownicy objawem niesprawności. ćwiczenia. Zajęcia
niektórych układów i Układ hamulcowy – objawy niesprawności. prowadzi się przy
urządzeń. Sprawdzenie działania układu wspomagania. pojeździe.
Stosowanie zasad BHP Ogumienie – stan ciśnienia w ogumieniu. Jako metodę
przy pracach obsługowych Oświetlenie pojazdu – sprawdzenie proponuje się
przy pojeździe. poprawności działania, szczególnie instruktaż bieżący.
Zdobycie wiedzy i ustawienia świateł głównych i
umiejętności wykonania przeciwmgielnych, świateł stop i
ww

czynności związanych z kierunkowskazów.
codzienną obsługą Sprawdzenie poziomu oleju, płynu
pojazdu oraz wymianą chłodzącego (BHP), płynu hamulcowego,
żarówek, świateł płynu do spryskiwacza szyb.
drogowych i świateł stop. Wymiana żarówek (szczególnie świateł
pozycyjnych).


2.4. Nauka jazdy

l
Lp. Temat nauczania

v.p
1 Przygotowanie do jazdy.
2 Ogólne zasady jazdy do tyłu.
3 Jazda slalomem.
4 Cofanie.
Zawracanie.
Parkowanie.

.go
Hamowanie, hamowanie na wzniesieniu i spadku drogi.
Ruszanie na wzniesieniu z pomocą hamulca pomocniczego i zasadniczego.
6 Technika zmiany biegów w górę i w dół, podczas jazdy w ruchu drogowym z różnymi
prędkościami.
7 Charakterystyki pojazdów.
Zwiększenie przyczepności przednich kół w momencie rozpoczynania skrętu −
dociążanie przodu.
8 Jazda z przyczepą.
9 Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza miastem w dzień i po zmierzchu.
10 Zachowanie się na drogach ekspresowych.
rcl
Opuszczanie drogi ekspresowej (pas do zjazdu).


kierownicą − skręty manewrowe
w.

Wskazówki
metodyczne
Przypomnienie reguł Przygotowanie do jazdy. Zajęcia powinny być
prawidłowej pozycji Zajęcie miejsca za kierownicą. prowadzone na placu
kierowcy zapewniającej Regulacje: manewrowym, w
możliwość obsługi Fotel należy odsunąć jak najdalej do tyłu, pojeździe
niezbędnych urządzeń tak jednak, aby lewą nogą można było szkoleniowym.
w pojeździe. swobodnie wcisnąć pedał sprzęgła. Instruktor demonstruje
ww

Oparcie należy ustawić tak, aby ręką zajęcie pozycji,
można było sięgnąć do umownej godz. 12 regulacje, obsługę
na kole kierownicy, bez odrywania pleców urządzeń – po czym
Przypomnienie od oparcia. wszystkie czynności
sposobów Kierownicę należy ustawić w zależności od powtarza osoba
ergonomicznej i pewnej potrzeby. Do jazdy w ruchu miejskim szkolona.
obsługi urządzeń, co powinna być usytuowana wyżej. Przy
prowadzi do działań jeździe szosowej można ją lekko obniżyć.
szybkich, skutecznych i Lusterka należy ustawić tak, aby w lewym
nierozpraszających lusterku kierujący widział fragment lewego
uwagi. boku pojazdu i lewy obszar przestrzeni za


pojazdem, a w lusterku prawym fragment

l

v.p
Zapięcie pasów.
Pozycja.

.go
Skręty manewrowe i szosowe.
Obsługa hamulca ręcznego (blokada).
uruchamiania silnika o Uruchomienie silnika (wciśnięte sprzęgło). pierwszej fazie na
zapłonie samoczynnym. Sprawdzenie przyrządów kontrolno- placu manewrowym.
Poznanie możliwości -pomiarowych na desce rozdzielczej. Jako sprawdzian
oceny funkcjonowania Ruszanie: sprzęgło, wybrać bieg do opanowania
lub stanów niektórych ruszania, należy zwolnić hamulec umiejętności ruszenia i
urządzeń pojazdu pomocniczy, należy spojrzeć w lusterko, zatrzymania pojazdu.
poprzez obserwację włączyć kierunkowskaz, zwiększyć obroty
rcl
urządzeń kontrolnych silnika, łagodnie puścić sprzęgło.
lub pomiarowych. Piętę lewej nogi należy oprzeć na podłodze.
Poznanie sposobu Po puszczeniu sprzęgła lewą nogę należy
płynnego ruszania i oprzeć na wsporniku lub postawić na
zatrzymania pojazdu, a podłodze obok sprzęgła.
także dynamicznego Utrzymanie kierunku jazdy na wprost
ruszenia, szybkiej (prawa strona jezdni).
zmiany biegu i Zatrzymanie pojazdu: należy spojrzeć w
zatrzymania pojazdu. lusterko, włączyć kierunkowskaz, zjechać
w.

toczy).
W przypadku dłuższego postoju –
zaciągnąć hamulec pomocniczy (uwaga
przy stosowaniu w czasie mrozu).
ww

Utrwalenie wiadomości Kręcenie kierownicą – skręty Zajęcia prowadzić na
o pozycji za kierownicą manewrowe. placu manewrowym.
jako czynnika Przypomnienie o układzie rąk na
gwarantującego kierownicy, przygotowanie do skrętu, praca
możliwość swobodnej rąk.
pracy rąk na Skręty manewrowe: Przygotowanie do
kierownicy. rozpoczęcia skrętu. Przy skręcie w lewo
Utrwalenie zasad lewą rękę należy umieścić na umownej
posługiwania się godz. 12 koła kierownicy. Przy skręcie w
kierownicą w prawo prawą rękę należy umieścić na
odniesieniu do skrętów umownej godz. 12 koła kierownicy.


manewrowych oraz Wykonywanie skrętów w lewo i w prawo
zasygnalizowanie pracy z przekładaniem rąk.
rąk na kierownicy Skręty szosowe: Przy skręcie w prawo

l
podczas skrętów prawą rękę należy przełożyć na umowną

v.p
drogowych. godz. 12 koła kierownicy, na taką
wysokość, aby po wykonaniu skrętu prawa
ręka znalazła się na wysokości umownej
godz. 3 koła kierownicy. Ręka lewa, w
przesuwa się, pozostając na umownej

.go

do tyłu

Wskazówki
metodyczne
Poznanie zasady Ogólne zasady jazdy do tyłu. Zajęcia na placu
położenia pojazdu w Ustalenie prawej i lewej strony pojazdu. manewrowym.
zależności od kierunku Należy wskazać, że przy jeździe do przodu Przypomnienie zasad
ruchu. i do tyłu kręcenie kierownicą w prawo jazdy do tyłu:
spowoduje, że pojazd pojedzie w prawo, a – jazda na wprost,
rcl
Poznanie sposobu kręcenie kierownicą w lewo spowoduje, że – skręty podczas jazdy
regulacji prędkości pojazd pojedzie w lewo. do tyłu.
jazdy za pomocą Należy pamiętać o zasadzie:
sprzęgła – jazda na Patrzeć w kierunku jazdy.
półsprzęgle. Podczas jazdy do tyłu należy stosować
w.

prędkość jazdy.
Zdobycie umiejętności Jazda do tyłu na wprost. Pozycja jak do Zajęcia na placu
jazdy do tyłu według jazdy do przodu. Drogę za autobusem manewrowym.
poznanych zasad obserwuje się w lusterkach bocznych.
podczas zajęć z
przedmiotu − technika
jazdy.
jazdy do tyłu według Skręt w lewo wykonuje się, obserwując manewrowym.
ww

poznanych zasad. przestrzeń za pojazdem przez lewe okno
pojazdu i lewe lusterko.
Przy skręcie w prawo obserwować drogę
przez prawe okna i w prawym lusterku.
obiema rękami, przekładając ręce, jak przy
należy upewnić się, że jest wolna
ruszyć z miejsca.


TEMAT 3: Jazda slalomem

Wskazówki

l
metodyczne

v.p
umiejętności Przejazd slalomu z nawrotem, z manewrowym.
Zdobycie umiejętności kręcenia kierownicą.
wyczuwania gabarytów Elementy przejazdu slalomu:
Pobudzenie wyobraźni i 2) właściwy wybór strefy skrętu
rozwijanie zdolności (rozpoczęcie skrętu powinno nastąpić z
przewidywania. odpowiednim wyprzedzeniem przed

.go
Stosowanie zasady mijanym słupkiem). Zachowanie właściwej
wykonywania odległości od słupka związanej z
czynności z gabarytami pojazdu;
odpowiednim 3) wykonanie nawrotu w taki sposób, aby
wyprzedzeniem. po wykonaniu nawrotu pojazd znalazł się
Nabycie umiejętności obok słupka, w takiej pozycji jak gdyby był
oceny możliwości to kolejny słupek slalomu (nabieranie
skrętu pojazdu, co umiejętności oceny możliwości skrętu
również przekłada się pojazdu).
na bezpieczeństwo
ruchu drogowego.
rcl

Wskazówki
metodyczne
Zdobywanie Cofanie. Zadanie realizuje się na
umiejętności jazdy do Stosuje się zasady poznane podczas nauki ulicach o małym
tyłu według wcześniej jazdy do tyłu. natężeniu ruchu.
poznanych zasad, w Cofanie po prostej wzdłuż krawężnika.
w.

warunkach narzuconych Cofanie po łuku przy krawężniku (w
przez sytuację. prawo).
Przypomnienie Zawracanie. Zadanie realizuje się na
wiadomości o trzech Zawrócić na drodze można na trzy ulicach o małym
sposobach zawracania. sposoby. natężeniu ruchu.
Zdobywania Sposób pierwszy – bez cofania – stosuje
umiejętności się, gdy jest odpowiednio dużo miejsca i
zawracania w gdy zezwalają na to przepisy. Podejmując
ww

warunkach decyzję o zawracaniu w obrębie
rzeczywistych. skrzyżowania, poza względami
Ćwiczenie nabytych bezpieczeństwa i porządku na drodze
umiejętności kręcenia należy zwrócić uwagę na wybranie
kierownicą, oceny najszerszego miejsca na tym skrzyżowaniu
przestrzeni niezbędnej w celu zapewnienia jak największej
do wykonania skrętu swobody skrętu.
(zawrócenia), Sposób drugi – z cofaniem
obserwacji drogi i i wykorzystaniem np. wjazdu do bramy.
użycia Zaleca się wjazd do bramy tyłem, bo to
kierunkowskazów. ułatwia wyjazd i włączenie się do ruchu.



l

v.p
drodze.
Po upewnieniu się, że droga jest wolna,
skręt w lewo.
lewo.

.go
zatrzymać pojazd.
prawo.
Należy włączyć bieg do ruszania i odjechać
w lewo, dojeżdżając do prawego
rcl
kontynuowana jazda.
Poznanie problemu Parkowanie. Zadanie realizuje się na
wyboru miejsca do Parkowanie skośne i prostopadłe: ulicach o małym
parkowania z Wjechanie przodem lub tyłem (zalecane) w natężeniu ruchu lub na
uwzględnieniem miejsce przeznaczone do parkowania, placu manewrowym.
Nabieranie umiejętności Parkowanie równoległe:
w.

równoległe, przodem, 1) należy ustawić pojazd równolegle do
warunków terenowych i zaparkować, zachowując odległość ok. 1 m
aktualnej sytuacji. od tego pojazdu. O taką samą odległość
ww

Ćwiczenie nabytych należy wyprzedzić ten pojazd;
urządzeniami do pod kątem ok. 45o do osi jezdni – szybkimi
sterowania jazdą i ruchami należy „odwrócić” kierownicę,
sygnalizowania wykonując skręt w lewo. Prędkość jazdy
kierunków jazdy. pojazdu należy regulować, jadąc na
półsprzęgle. Należy jechać równomiernie i
jak najwolniej, obserwując drogę za
pojazdem.


pojazdu zataczając łuk w lewo, nie zaczepi
o tył pojazdu, za którym zamierza

l
zaparkować.

v.p

TEMAT 5: Jazda w ruchu miejskim. Hamowanie, hamowanie na wzniesieniu i spadku
drogi. Ruszanie na wzniesieniu z pomocą hamulca pomocniczego i
zasadniczego

Wskazówki
metodyczne
Zapoznanie się z Jazda w ruchu miejskim. W tym ćwiczeniu
ruchem miejskim i Jazda w ruchu miejskim wymaga od instruktor kładzie

.go
przeniesienie kierującego: nacisk na technikę
posiadanej wiedzy - stosowania zasad i przepisów ruchu jazdy osoby szkolonej
teoretycznej w drogowego, (jazda na wprost,
warunkach ruchu - znacznego skupienia uwagi, wykonywanie skrętów,
drogowego. - szybkich zmian decyzji, ruszanie, zatrzymanie).
Stosowanie płynnej - szerokiego kąta obserwacji drogi, Jazda ulicami o małym
jazdy jako jednej z - zdolności przewidywania poczynań natężeniu ruchu.
podstawowych zasad innych użytkowników drogi,
bezpieczeństwa. - w przypadku konieczności zatrzymania
Poznanie potrzeby pojazdu należy tyle samo uwagi poświęcić
automatyzacji obsługi na obserwację sytuacji przed pojazdem co i
urządzeń w pojeździe, za pojazdem,
rcl
koniecznej w sytuacji - po zatrzymaniu pojazdu wynikającym z
skupienia uwagi na warunków ruchu – włączyć w porę bieg do
innych ważniejszych w ruszania, aby być gotowym do
danej chwili kontynuowania jazdy.
zagadnieniach. Przejazd przez skrzyżowanie.
Zdobycie umiejętności Podczas oczekiwania na wjazd na
dalekiego patrzenia (nie skrzyżowanie należy bacznie obserwować
tuż przed koła pojazdu), ruch na skrzyżowaniu, uwzględniając
co ułatwia prowadzenie prędkość poruszających się pojazdów, i w
w.

pojazdu po linii prostej i porę ustalić moment dogodny do wjechania
poszerza kąt widzenia. na skrzyżowanie, aby wjazd był bezpieczny
Poznanie potrzeby i nie powodował zachwiania płynności
elastyczności w ruchu innych pojazdów.
podejmowaniu Opuszczenie skrzyżowania powinno być
niektórych decyzji, np. możliwie szybkie.
podczas ruszania na Gdy ruch na skrzyżowaniu jest kierowany,
skrzyżowaniu. a na wjazd oczekuje wiele pojazdów,
ww

Poznanie faktu, że Hamowanie. Zajęcia realizować z
najlepszym Zagrożenie w ruchu drogowym jest wykorzystaniem ulic o
zagwarantowaniem najczęściej związane z brakiem wolnej małym natężeniu
bezpieczeństwa jest przestrzeni niezbędnej do zatrzymania ruchu.
wolna przestrzeń. pojazdu.
Poznanie potrzeby Specyfika wykorzystania wszystkich


hamowania jako możliwości układów hamulcowych
działania zmierzającego autobusu.
do zmniejszenia Układ hamulcowy i jego umiejętna obsługa

l
prędkości jazdy bądź stanowią jeden z najważniejszych

v.p
zatrzymania pojazdu. elementów bezpieczeństwa jazdy.
Poznanie zasad Dwa cele hamowania:
zatrzymywania pojazdu 1) zmniejszenie prędkości jazdy.
jadącego szybko i W czasie hamowanie nie należy naciskać
jadącego wolno. pedału sprzęgła. Pojazd poruszający się na
zastosowany jeden z elementów
sterujących prędkością jazdy;

.go
fazie hamowania naciskając sprzęgło, w
celu odłączenia silnika od kół napędowych,
hamulec.
Poznanie działania siły Hamowanie na wzniesieniu i spadku Ćwiczenie realizuje się
ciężkości działającej na drogi. na wybranym odcinku
pojazd w czasie Podczas hamowania na spadku drogi sile drogi ze wzniesieniem.
hamowania na hamowania przeciwdziała składowa siły
rcl
wzniesieniu i spadku ciężkości, która jest skierowana w kierunku
drogi. jazdy.
Podczas hamowania na wzniesieniu ta
hamowania.
w.

składowej siły ciężkości hamulca pomocniczego. wzniesieniu można
powodującej staczanie Ruszanie z użyciem hamulca realizować na
się pojazdu po pomocniczego: specjalnie
zwolnieniu hamulca. - pojazd unieruchomiony za pomocą zbudowanym
Przygotowanie do hamulca zasadniczego, podjeździe lub w
opanowania stresu - należy włączyć bieg do ruszania, normalnych warunkach
wywołanego - należy zaciągnąć hamulec pomocniczy, terenowych,
koniecznością trzymając przycisk, aby nie zadziałała niekoniecznie na
precyzyjnego blokada, i zwolnić hamulec zasadniczy, drodze publicznej.
ww

ruszenia.
Poznanie konieczności Ruszanie na wzniesieniu z pomocą Naukę ruszania na
szybkiego przełożenia hamulca zasadniczego. Na niewielkiej wzniesieniu można


prawej nogi z pedału pochyłości można ruszyć bez użycia realizować na
hamulca na pedał gazu i hamulca pomocniczego: specjalnie
precyzyjnego - należy lekko puszczać sprzęgło do zbudowanym

l
operowania nim. momentu, kiedy silnik zaczyna „ciągnąć”, podjeździe lub w

v.p
- szybko przełożyć nogę z hamulca na gaz i normalnych warunkach
po zwiększeniu obrotów dalej puszczać terenowych,
sprzęgło. niekoniecznie na
drodze publicznej.

TEMAT 6: Technika zmiany biegów w górę i w dół podczas jazdy w ruchu drogowym z
różnymi prędkościami

Wskazówki
metodyczne
Poznanie roli skrzyni Technika zmiany biegów podczas jazdy z Przypomnienie funkcji

.go
biegów jako elementu różnymi prędkościami. skrzyni biegów w
odpowiedniej Efektywna moc silnika rośnie wraz z
prędkości. obrotami, ale tylko do pewnego momentu.
obciążenia.

Zdobycie umiejętności Zmiana biegów w górę. Naukę prowadzi się na
skoordynowanej pracy Przygotowanie – polega na przełożeniu drodze o małym
rcl
rąk i nóg podczas lewej nogi nad pedał sprzęgła z natężeniu ruchu.
zmiany biegów. jednoczesnym przełożeniem prawej ręki z
Nabieranie wyczucia i kierownicy na dźwignię zmiany biegów.
tempa zmiany biegów Zmiana biegu:
w zależności od 1) lewa noga wciska pedał sprzęgła, a
warunków, w jakich jednocześnie prawa noga zwalnia pedał
zmienia się bieg. „gazu” (ruchy obu nóg są zdecydowane);
2) prawa ręka (odpowiednio ułożona na
w.

dźwigni zmiany biegów) przesuwa
dźwignię na pozycję neutralną, a następnie
na zamierzony bieg;
ww


Zmiana biegów w dół.
Nabywanie Podstawowym warunkiem przejścia z
umiejętności trafnego wyższego biegu na niższy jest zmniejszenie
określenia warunków, prędkości jazdy co najmniej do
w jakich można przejść maksymalnej prędkości na niższym biegu.
z biegu wyższego na Zmiana biegu – redukcja:


niższy. 1) przygotowanie – polega na przełożeniu
Poznanie konieczności lewej nogi nad pedał sprzęgła z
dopasowania jednoczesnym przełożeniem prawej ręki z

l
(zwiększenia) obrotów kierownicy na dźwignię zmiany biegów;

v.p
silnika do obrotów 2) należy wcisnąć sprzęgło, puścić gaz,
wymaganych na przesunąć dźwignię do pozycji neutralnej
niższym biegu, bez (czynności te wykonuje się prawie
straty prędkości jazdy. równocześnie);
Opanowanie czynności 3) należy włączyć niższy bieg i natychmiast
manualnych. puścić sprzęgło z jednoczesnym dodaniem
Uchwycenie gazu.
najwłaściwszego
momentu i tempa
zmiany biegów w dół.

.go
zakrętów

Wskazówki
metodyczne
nadsterownej pojazdu Pojazd o charakterystyce nadsterownej wstępem
jako oceny zdolności do zachowuje się w zakręcie tak, jakby chciał przypominającym
pokonywania zakrętów. pokonać zakręt, mimo niewielkiego wiadomości o
rcl
skręcenia kół przedniej osi. Tył pojazdu charakterystykach
w.

Opanowanie Zwiększenie przyczepności przednich kół Wskazane jest
umiejętności dociążenia w momencie rozpoczynania skrętu − przypomnieć o
przodu pojazdu w dociążanie przodu. sposobie zwiększenia
momencie Dojeżdżając do zakrętu, na moment przed przyczepności
rozpoczynania skrętu. pierwszym ruchem kierownicą należy przednich kół w
ww

Dodać gazu bez obaw popełnienia błędu pojazdu w momencie
„prostować” (ustawiać do jazdy na wprost) znacznie poprawia


i zakrętów. Należy pamiętać o zakazie przekraczania zakrętów proponuje się

l
Poznanie związku osi jezdni. Zmiany toru jazdy należy prowadzić na
pomiędzy prawidłowo dokonywać na swojej połowie jezdni lub w wybranych odcinkach

v.p
wybranym torem jazdy ramach namalowanego pasa ruchu. krętych dróg.
a poprawą Wystarczy wykonać
bezpieczeństwa ruchu Zakręty następujące bezpośrednio po sobie. kilka zakrętów w lewo
drogowego. Jeżeli np. po prawym zakręcie następuje i kilka w prawo, przy
Poznanie zagrożenia zakręt lewy, to wychodząc z prawego zachowaniu
wynikającego z zakrętu, nie należy wracać do osi jezdni, bo umiarkowanej
przejechania w zakręcie nie odpowiada to prawidłowemu wejściu w prędkości. Prawidłowo
na lewą stronę jezdni. zakręt lewy. Tak więc wychodząc z wybrany tor jazdy ma
Poznanie faktu, że prawego zakrętu, należy pozostać przy służyć poprawie
nadmierna prędkość jest prawej krawędzi, bo z tej pozycji będziemy bezpieczeństwa i
najczęstszą przyczyną rozpoczynać skręt w lewo. komfortu jazdy, a nie

.go
wypadku w zakręcie. Nieco innego toru jazdy wymaga zakręt prowokować do jazdy
Zdobycie umiejętności stanowiący zwrot o 180o. szybkiej i ryzykownej.
oceny prędkości z Zakręt taki należy rozpocząć jak w
uwzględnieniem przykładach powyżej. Zbliżenie się do osi
czynników limitujących − przy zakręcie lewym lub do prawej
bezpieczną prędkość do strony jezdni − przy zakręcie prawym
pokonania danego należy wykonać z opóźnieniem – po
zakrętu. przejechaniu 2/3 łuku. Gdy widać koniec
Zakręt zacieśniający.
Podobnym torem jazdy należy pokonywać
zakręt zacieśniający. Pierwszą, łagodną
rcl
część zakrętu należy traktować jak
przedłużony odcinek prostej, na której
należy ustawić pojazd do drugiej,
w.

rozluźnienie.
ww

ruchu.



l
v.p
TEMAT 8: Jazda z przyczepą

Wskazówki
metodyczne
Poznanie faktu, że tor Jazda z przyczepą – manewry. Naukę jazdy z
jazdy przyczepy jest Sprzęganie i rozprzęganie przyczepy. przyczepą (manewry)
wyznaczany poprzez Poznanie zasady kierowania przyczepą z proponuje się
dyszel zamocowany do pozycji haka holowniczego. Myśląc o torze realizować na placu
haka holowniczego w jazdy przyczepy, trzeba sobie uświadomić, manewrowym.
pojeździe. że tor jazdy przyczepy wyznacza położenie
Nabranie umiejętności haka holowniczego.

.go
odpowiedniego Jazda z przyczepą po prostej i po łukach.
patrzenia na Zwrócenie uwagi na inny tor jazdy kół
usytuowanie pojazdu i przyczepy niż tor jazdy tylnych kół
przyczepy jako pojazdu, który ciągnie przyczepę.
elementu ułatwiającego Jazda z przyczepą do tyłu.
podjęcie właściwego Wyrabianie umiejętności odpowiedniego
manewru pojazdem w patrzenia na usytuowanie pojazdu i
celu wykonania przyczepy jako elementu ułatwiającego
zamierzonego zadania. podjęcie właściwego manewru pojazdem w
celu wykonania zamierzonego zadania
Zdobywanie Jazda z przyczepą w ruchu drogowym. Zajęcia realizuje się na
doświadczenia. Jazda z przyczepą w ruchu drogowym. trasie o zmiennych
rcl
Zwrócenie uwagi na dłuższą drogę parametrach ruchu.
hamowania i konsekwencje wynikające z
gabarytów (długości) pojazdu z przyczepą.


Wskazówki
metodyczne
w.

Zdobycie doświadczeń Jazda w ruchu drogowym w mieście i Zajęcia prowadzi się w
związanych z jazdą z poza miastem. ruchu drogowym.
dozwoloną prędkością Jazda w mieście, ulicami z kilkoma pasami
poza obszarem ruchu. Przestrzeganie zasady ruchu
zabudowanym. prawostronnego. Przejazd przez
Poznanie wyjątkowego skrzyżowania o ruchu kierowanym i
zagrożenia niekierowanym. Przejazd przez
wynikającego z skrzyżowanie o ruchu okrężnym.
nieprawidłowego Zajęcie przed skrzyżowaniem pasa ruchu
ww

wyprzedzania, właściwego dla zamierzonego kierunku
przejeżdżania przez jazdy.
przejazdy kolejowe i Wyprzedzanie w warunkach ruchu
tramwajowe. miejskiego.
Zdobycie doświadczeń Jazda poza obszarem zabudowanym.
wynikających Omijanie i wyprzedzanie poza obszarem
ze współuczestnictwa w zabudowanym.
ruchu drogowym.
Poznanie Przejeżdżanie przez przejazdy kolejowe.
bezpośredniego Skrzyżowanie z torami, szczególnie
związku pomiędzy kolejowymi, to jedno z


współuczestnictwem i najniebezpieczniejszych skrzyżowań.
kulturą ruchu Sygnalizacja, automatyczne zapory itd. są
drogowego. to elementy, które mogą zawieść, dlatego

l
też należy zwrócić szczególną uwagę,

v.p
przejeżdżając przez takie skrzyżowania, a
w szczególności za każdym razem upewnić

Wyprzedzanie jest jednym z
najniebezpieczniejszych manewrów w
ruchu drogowym. Największe
niebezpieczeństwo tkwi w złej ocenie
sytuacji. Decydujące znaczenie ma
zdolność przewidywania.

.go

rcl
w.

drogi.
wyprzedzanym.
ww


najkrócej.
Oswojenie się z
prowadzeniem pojazdu
w warunkach po Jazda po zmierzchu. Używanie świateł Podczas jazdy po


zmierzchu. drogowych i świateł mijania oraz warunki, zmierzchu należy
Nabranie umiejętności w jakich tych świateł można używać. zwracać uwagę na
operowania światłami. stosowanie świateł

l
Zdobywanie mijania i świateł

v.p
umiejętności drogowych.
niepatrzenia w światła Zagadnieniem, na które
nadjeżdżającego warto zwrócić uwagę,
pojazdu. jest umiejętność
niepatrzenia w światła
nadjeżdżającego
pojazdu. Wzrok jest
skierowany na prawe
Poznanie zagrożenia Jazda z użyciem świateł mijania i świateł pobocze. Jest to strefa
wynikającego z drogowych oraz zwrócenie uwagi na najsłabiej oświetlona, a
chwilowego olśnienia warunki, w jakich tych świateł można i tam właśnie mogą
przez światła pojazdu trzeba używać. Zagadnieniem, na które znajdować się pieszy
nadjeżdżającego z
przeciwka.
unikania olśnienia przez
niepatrzenie w światła
pojazdu
nadjeżdżającego z
przeciwka, a
obserwację prawego
pobocza jako miejsca,
.go
należy zwrócić uwagę podczas jazdy z
użyciem świateł mijania, jest umiejętność
niepatrzenia w światła nadjeżdżającego
pojazdu. Wzrok skierować należy na prawe
pobocze. Jest to strefa najsłabiej
oświetlona, a właśnie tam mogą się
znajdować pieszy lub rowerzysta.
Pobocze w strefie mijania powinno się
wcześniej bacznie obserwować,
wykorzystując poświatę świateł mijania
lub rowerzysta.

w którym może pojazdu nadjeżdżającego z przeciwka.
rcl
znajdować się W trakcie mijania następuje bardzo silne
nieoświetlony ograniczenie widoczności i pewien odcinek
użytkownik drogi. drogi jest pokonywany z wykorzystaniem

ekspresowej (pas do zjazdu)*)
w.

Wskazówki
metodyczne
Poznanie znaczenia Zachowanie się na drogach Zajęcia prowadzi się na
wyobraźni oraz ekspresowych. wybranym odcinku
zdolności Drogami ekspresowymi są drogi drogi ekspresowej.
przewidywania jako przeznaczone wyłącznie dla pojazdów
czynników samochodowych.
wspomagających Poruszając się taką drogą, należy sobie
ww

bezpieczeństwo jazdy – zdawać sprawę, że prędkość zobowiązuje
w szczególności do bardzo skoncentrowanej uwagi, do
płynności jazdy i bacznego obserwowania drogi przed i za
bezkolizyjności jazdy. pojazdem. Patrzeć trzeba znacznie dalej niż
na zwykłej drodze i znacznie wcześniej
umieć przewidzieć sytuację, jaka nastąpi za
chwilę.
w ruchu drogowym.
Ze względu na monotonię jazdy


powodującą utratę kontroli nad prędkością
należy zwrócić szczególną uwagę na
kontrole prędkości na prędkościomierzu.

l
Zdobycie umiejętności Włączanie się do ruchu (pas Zajęcia prowadzi się na

v.p
włączania się do ruchu rozbiegowy). wybranym odcinku
z wykorzystaniem pasa Pojazdy włączające się do ruchu mają drogi ekspresowej.
rozbiegowego. obowiązek ustąpić pierwszeństwa
Poznanie czynnika pojazdom znajdującym się w ruchu. Pojęcie
dynamiki jazdy jako pierwszeństwa należy tu rozumieć jako
współdecydującego o niezakłócanie płynności jazdy. Zatrzymanie
płynności ruchu i się na pasie rozbiegowym kończy się

.go
do ruchu.
Poznanie nadrzędnej Zachowanie się w czasie wyprzedzania. Zajęcia prowadzi się na
roli zdolności Wyprzedzanie należy rozpocząć od oceny wybranym odcinku
przewidywania podczas sytuacji. Najpierw trzeba spojrzeć w drogi ekspresowej.
manewru wyprzedzania, lusterko, czy ktoś jadący za kierującym nie
dużych prędkościach. Jeżeli nie – należy odpowiednio
rcl
w.

wyprzedzanym.
ww

najkrócej.
Poznanie zagrożenia Opuszczanie drogi ekspresowej (pas do Zajęcia prowadzi się na
wywołanego zbyt zjazdu). wybranym odcinku
wczesnym, Manewr opuszczenia drogi, dzięki pasom drogi ekspresowej.
niesygnalizowanym specjalnie do tego przeznaczonym, jest



l

v.p
poprzedzić włączeniem prowadzi.
kierunkowskazu, który Zbliżając się do miejsca, w którym
z odpowiednim zamierzamy opuścić drogę ekspresową,
wyprzedzeniem należy odpowiednio sygnalizować zamiar
poinformuje o naszym zmiany pasa ruchu, a następnie zjechać na
zamiarze przeznaczony do zjazdu pas. Należy starać
i przygotuje innych się opuścić zajmowany pas ruchu bez
użytkowników drogi do zmiany prędkości (bez hamowania).
ewentualnego Hamowanie, redukcję biegów itp. należy
zwolnienia tempa jazdy. zacząć dopiero po znalezieniu się na pasie

.go
Hamowanie najlepiej przeznaczonym do zjazdu.
byłoby jednak Długotrwała jazda po drodze ekspresowej
rozpocząć na pasie czy autostradzie działa nużąco na kierowcę
przeznaczonym do i prowadzi do obniżenia czasu reakcji.
zjazdu, po opuszczeniu Dlatego wyhamowanie na pasie
pasów przeznaczonych przeznaczonym do jazdy na wprost kończy
do jazdy na wprost. się często zderzeniem, poprzez najechanie z
prędkości.
rcl
*)


Wskazówki
metodyczne
Nabywanie Powtórzenia Wyboru tematu do
umiejętności według wybranych tematów. powtórzenia mogą
w.

opanowane tematy.

ww

2 Stany zagrożenia życia w wypadkach drogowych.




l
wypadku

v.p
Wskazówki
metodyczne
Poznanie przyczyn, jakie Wypadkowość i ratownictwo drogowe. Wykład z
mogą spowodować Idea, cele i zakres ratownictwa drogowego. wykorzystaniem
wypadek drogowy. Wypadkowość drogowa. Przepisy prawne. środków
Czynniki zagrożenia wypadkowego. audiowizualnych.
Poznanie obowiązku środków działających podobnie do
niesienia pomocy alkoholu na kierującego pojazdem.
poszkodowanym w Zasady postępowania na miejscu Ćwiczenia
wypadku. wypadku. z instruktażem.

akcji ratowniczej w
wypadku drogowym.
wynoszenia ofiary
wypadku z pojazdu.
posłużenia się gaśnicą.
.go
Organizacja współdziałania innych osób.
Zawiadomienie o wypadku odpowiednich
służb (straż pożarna, pogotowie ratunkowe,
policja).
Sposób postępowania w przypadku
konieczności wyniesienia ofiar wypadku z
pojazdów.
Użycie gaśnicy.
rcl
krwotoki, złamania

Wskazówki
metodyczne
w.

przypadku bezdechu,

ww

przypadku zranień,
i złamań.
oddechowych, wykonania Oparzenia i sposoby postępowania.
sztucznego oddychania, Rodzaje krwotoków – sposoby
zewnętrznego masażu postępowania.
serca, opatrunku Złamania – rodzaje. Unieruchamianie
uciskowego i złamań.


unieruchomienia Udrażnianie dróg oddechowych –
złamania. odchylenie głowy. Pozycja boczna

l

v.p

.go
rcl
w.
ww


Załącznik nrnr 2
Załącznik 2
WZÓR

l
Format A4, układ pionowy strona 1

v.p
Data założenia .....................................................

...................................................................................
... (pieczęć ośrodka szkolenia) .

Książka ewidencji osób szkolonych nr ..........................*)

Data rozpoczęcia Nr PESEL / data Kategorie Nr instruktora Data zakończenia Liczba godz. zajęć
Poz. Nazwisko i imię Nr zaświadczenia P/U

.go
prowadzącego
szkolenia urodzenia szkolenia teoret. prakt.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
1
2
3
4
5
6
7
8
9
rcl
10
11
12
13
14
15
16
17
w.

18
19
20
21
22
23
24
ww

25

.............................................
............................
.. .
(podpis i pieczęć kierownika ośrodka szkolenia)

Ob jaśnienia:
*)
1) Wpisać kolejny numer zakładanej książki łamany przez rok jej założenia.
2) Rubryki 2 – 6 i 11 wypełnia się w dniu rozpoczęcia przez osobę szkolenia, a 7 – 10 po wydaniu jej zaświadczenia o ukończeniu kursu lub zakończeniu szkolenia.
3) W rubryce 4 datę urodzenia można wpisać tylko osobom, które nie mają nadanego numeru PESEL.
4) W rubryce 11 wpisać literę „P” – szkolenie podstawowe, literę „D” – szkolenie dodatkowe, literę „U” – szkolenie uzupełniające.


strony 2– 90
Data rozpoczęcia Nr PESEL / data Kategorie Nr instruktora Data zakończenia Liczba godz. zajęć

l
Poz. Nazwisko i imię prowadzącego Nr zaświadczenia P/U
szkolenia urodzenia szkolenia teoret. prakt.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

v.p
.go
rcl
w.
ww

.............................................
............................
.. .
(podpis i pieczęć kierownika ośrodka szkolenia)

Załącznik nr 3 nr 3
Załącznik

Format A4, układ poziomy WZÓR strona 1
Dziennik Ustaw

ww
w.
– 199 –

rcl
.go
Poz. 1019

v.p
l


l
strona 2

v.p
.go
rcl
w.
ww


Załącznik nr 4
Załącznik nr 4
WZÓR
Układ pionowy, format A5

l
v.p
Karta Data wydania ....................................

............................................................. przeprowadzonych zajęć
(pieczęć jednostki wydającej kartę)

w zakresie praktyki egzaminatorskiej na kursie dla kandydatów na instruktorów:

1)
Osoba: poz. Rodzaj 2)

książka nr szkolenia

Nazwisko

.go
Imię Nr PESEL/data ur. 5)

Nr Data Prezentacja Obserwator Prowadzący Ocena4) Nr instruktora Podpis instruktora
zajęcia kat./poz. 3) kat./poz. 3) kat./poz.3)

1 2 3 4 5 6 7 8
1

2

3

4

5

6
rcl
7

8

9

10

11

12
w.

13

14

15

16

17

18
ww

19

20

21

22

23

Objaśnienia :
1) Wpisać numer pozycji, pod którym osoba jest zarejestrowana w książce ewidencji osób szkolonych, i numer tej książki.
2) Wpisać literę „P.” – szkolenie podstawowe lub „D” – szkolenie dodatkowe.
3) Wpisać oznaczenie kategorii prawa jazdy lub pozwolenia.
4) Wpisać „P” lub „N” w zależności od prawidłowości przeprowadzonych zajęć odnoszących się do rubryk 3 i 5.
5) Datę urodzenia można wpisać tylko osobom, które nie mają nadanego numeru PESEL.


1 2 3 4 5 6 7 8
24

l
25

26

v.p
27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40
.go
41
rcl
42

43

44

45

46
w.

47

48

49

50

51

52
ww

53

54

55

KOŃCOWY WYNIK NAUCZANIA
Pozytywny: ….................................. 3)

Negatywny: …................................. 3)
...............................................
(podpis i pieczęć instruktora)


Załącznik nr 5

Załącznik nr 5
WZÓR ZAŚWIADCZENIA O UKOŃCZENIU KURSU KWALIFIKACYJNEGO

l
DLA KANDYDATÓW NA INSTRUKTORÓW

v.p

.................................................................................................................... Data wydania .......................................
(pieczęć ośrodka szkolenia)

1)
Zaświadczenie nr ...........................
*)
o ukończeniu kursu kwalifikacyjnego dla kandydatów na instruktorów/wykładowców

nr PESEL/data urodzenia
(imię)

.go
Pan(i) ....................................................................................................................................................................

zarejestrowany(-na) w książce ewidencji osób szkolonych nr ........................................ poz. ................................,

mający(-ca):
3)
2)
(nazwisko)

prawo jazdy kategorii ............................................... nr .......................................................................................
rcl
*)
pozwolenie nr ..........................................................................................................................................................
*)
odbył(a) szkolenie podstawowe/dodatkowe :

Kategorie 3) Data rozpoczęcia Data zakończenia Liczba godzin zajęć Podpis
Poz. przewodniczącego komisji
Pozwolenie *) szkolenia szkolenia teoretycznych praktycznych
1 2 3 4 5 6 7
1
2
w.

3

i został(a) uznany(-na) za przygotowanego(-ną) do złożenia egzaminu przed komisją powołaną przez wojewodę.

...................................................................................................................................

(podpis i pieczęć kierownika jednostki szkolącej)
ww

Ob jaśnienia:
1)
Wpisać kolejny numer zaświadczenia łamany przez rok jego wydania.
2)
Datę urodzenia można wpisać tylko osobom, które nie mają nadanego numeru PESEL.
3)
Wpisać oznaczenia literowe kategorii prawa jazdy.
*)
Niepotrzebne skreślić.


Załącznik nr 6
Załącznik nr 6

WZÓR ZAŚWIADCZENIA POTWIERDZAJĄCEGO UCZESTNICTWO

l
W WARSZTATACH DOSKONALENIA ZAWODOWEGO

v.p

.................................................................................................................... Data wydania .......................................
(pieczęć jednostki szkolącej)

Zaświadczenie nr ...........................
1)

2)
potwierdzające uczestnictwo w warsztatach doskonalenia zawodowego instruktorów/wykładowców

nr PESEL / data urodzenia
(imię)

.go
Pan(i) ...........................................................................................................................................................................

2)
wpisany(-na) do ewidencji instruktorów/wykładowców pod numerem: ........................................................................
(nazwisko)

2) 3)

w zakresie następujących uprawnień: ....................................................................................................................... ,
4)
rcl
posiadający(-ca) wydaną legitymację instruktora nauki jazdy numer: ………………………………………….…...……

uczestniczył(a) w warsztatach doskonalenia zawodowego w terminie od …………………… do ……………….…..…

Oceny sposobu prowadzenia szkolenia dokonał …………………………………………………………………………....
(imię i nazwisko instruktora oceniającego sposób prowadzenia szkolenia)

wpisany do ewidencji instruktorów nauki jazdy pod numerem ..……………………………………………………….…..
w.

........................................................................................................................................

(podpis i pieczęć kierownika jednostki szkolącej)
ww

Ob jaśnienia:
1) Wpisać kolejny numer zaświadczenia łamany przez rok jego wydania.
2) Niepotrzebne skreślić.
3) Datę urodzenia można wpisać tylko osobom, które nie mają nadanego numeru PESEL.
4)
Wpisać oznaczenia literowe kategorii prawa jazdy.

13476273191rozporzadzenie w-sprawie-szkolenia-z-13wrzesnia-2012

More Related Content

More from Dariusz Dahm

13476273191rozporzadzenie w-sprawie-szkolenia-z-13wrzesnia-2012