presentatie door Ruurd Reitsma, luitenant generaal der cavalerie b.d.

1. 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen Thorbecke heeft het moeilijk bij overstromingen

2. 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen Programmamanager TMO Lgen b.d. Ruurd Reitsma “ Als een Generaal in het water….”

3. Overstromingen Philipijnen 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

4. Overstromingen Pakistan, Frankrijk en België 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

5. Overstromingen in Australië - Toowoomba 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

6. Overstromingen in Australië - Rockhampton 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

7. 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen … zijn de straten omgevormd in rivieren en daar waar het waterpeil begint te zakken, is er modder en vuiligheid. De infrastructuur werd ook getroffen en de watervoorziening werd afgesloten, omdat er gevreesd wordt dat het water vervuild werd. De elektriciteitsvoorziening blijft een probleem en het belangrijkste ziekenhuis in de stad heeft haar normale werking nog niet hervat door de grote waterschade .

8. Voorwoord Een ramp wordt niet veroorzaakt door extreem weer, maar door mensen, die zich niet hebben voorbereid (Erwin Kroll) Je voelen als een Generaal in het water; een ‘generaal’ heeft recht op een vijand, mijn vijand is een (dreigende) overstroming. Een militaire operatie ligt dan voor de hand Aan de slag: Verover het land! 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

9. Grootschalige overstromingen Dus moeten we: weten wat er kan gebeuren weten wat er gedaan moet worden en wanneer weten wie wat moet doen (en hoe er wordt samengewerkt) het transparant houden en vooral oefenen 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

10. Thorbecke heeft het moeilijk bij overstromingen De Taskforce Management Overstromingen (TMO) is eind 2006 door het kabinet ingesteld. De reden was de veronderstelde onvoldoende organisatorische voorbereiding op (dreigende) overstromingen De opdracht van de TMO is voor eind 2008 de organisatorische voorbereiding op peil te krijgen 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

11. Thorbecke heeft het moeilijk bij overstromingen Wat was nu ook weer de opdracht? Nederland voor eind 2008 organisatorisch beter voorbereid op (dreigende) overstromingen, dus: Doen opstellen van realistische scenario’s Bevorderen van de planvorming Bevorderen van oefeningen + landelijke oefening Opstellen risicocommunicatiestrategie Invullen rol van waterbeheerders in veiligheidsregio’s Doen samenstellen landelijk team van deskundigen Doen opstellen van crisiscommunicatiestrategie Doen opstellen van een nazorgstrategie 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

12. Thorbecke heeft het moeilijk bij overstromingen Twee kernnoties: De gevolgen van overstromingen zijn zo ernstig dat er geen andere keuze is dan dat iedereen nodig is om de gevolgen er van te beperken Het gaat primair om het maximaal beperken van menselijk leed en vervolgens van maatschappelijke ontwrichting! Vragen: Zijn we ons daarvan bewust? En zo ja wat doen we dan… 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

13. Wat doen we dan….? 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

14. Thorbecke heeft het moeilijk bij overstromingen Dat betekent: Vereiste kennis beschikbaar Bestuurlijke & Professionele structuur (effectgebied) ingericht Regionaal plan gemaakt Afstemming: landelijk en (inter)regionaal zekergesteld Leiding & Coördinatie in eigen regio op orde Informatiemanagement effectief 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

15. 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen Opdracht Weer en terrein Vijandelijke mogelijkheden Eigen mogelijkheden Analyse Eigen mogelijke wijze van optreden Voorgesteld besluit Besluit Generaals hebben recht op een vijand! (Standaard aanpak om de vijand te verslaan)

16. 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen Opdracht (Organisatorisch beter voorbereid op (dreigende) overstromingen) Weer en terrein (Welke natuurgeweld is te verwachten en wanneer? Een onbeïnvloedbare factor! Terrein: geografie, demografie, sociaal, economie, milieu, cultuur, etc.) Vijandelijke mogelijkheden (Water! – Waar?, Hoe ver?, hoe diep?, in welke tijd? Maatschappelijke risico’s? Slachtoffers? Schade?) Generaals hebben recht op een vijand! (Standaard aanpak om de vijand te verslaan )

17. Thorbecke heeft het moeilijk bij overstromingen Maar wat kan er dan gebeuren? Daar zijn realistische scenario's voor nodig Hiervoor is het model van de Ergst denkbare overstromingsscenario’s (EDO’s) ontwikkeld; het ergst denkbare dat Nederland kan overkomen met een vertaalslag naar alle regio’s De kans er op is erg klein, maar de gevolgen zijn dramatisch ! 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

18. Hierna eerst een aantal plaatjes van wat er zou gebeuren met Nederland als we geen dijken zouden hebben. De zeespiegel zou dan niet eens hoeven te rijzen om forse overstromingen te veroorzaken. 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

19. Overstromingsgebied bij NAP -6.0 m 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen M t.o.v. NAP Druk op de toetsen Den Haag Noordzee Markermeer A12 A4 A2 Haarlem A6 Amsterdam Utrecht A13 A9 A7 Waddenzee Noordwijk Delft - 5 m 0 m + 5m

20. Overstromingsgebied bij NAP -5.0 m 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen M t.o.v. NAP Druk op de toetsen Den Haag Noordzee Markermeer A12 A4 A2 Haarlem A6 Amsterdam Utrecht A13 A9 A7 Waddenzee Noordwijk Delft - 5 m 0 m + 5m

21. Overstromingsgebied bij NAP -4.0 m 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen M t.o.v. NAP Druk op de toetsen Den Haag Noordzee Markermeer A12 A4 A2 Haarlem A6 Amsterdam Utrecht A13 A9 A7 Waddenzee Noordwijk Delft - 5 m 0 m + 5m

22. Overstromingsgebied bij NAP -3.0 m 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen M t.o.v. NAP Druk op de toetsen Den Haag Noordzee Markermeer A12 A4 A2 Haarlem A6 Amsterdam Utrecht A13 A9 A7 Waddenzee Noordwijk Delft - 5 m 0 m + 5m

23. Overstromingsgebied bij NAP -2.0 m 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen M t.o.v. NAP Druk op de toetsen Den Haag Noordzee Markermeer A12 A4 A2 Haarlem A6 Amsterdam Utrecht A13 A9 A7 Waddenzee Noordwijk Delft - 5 m 0 m + 5m

24. Overstromingsgebied bij NAP -1.0 m 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen M t.o.v. NAP Druk op de toetsen Den Haag Noordzee Markermeer A12 A4 A2 Haarlem A6 Amsterdam Utrecht A13 A9 A7 Waddenzee Noordwijk Delft - 5 m 0 m + 5m

25. Overstromingsgebied bij NAP 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen M t.o.v. NAP Druk op de toetsen Den Haag Noordzee Markermeer A12 A4 A2 Haarlem A6 Amsterdam Utrecht A13 A9 A7 Waddenzee Noordwijk Delft - 5 m 0 m + 5m

26. Overstromingsgebied bij NAP +0.5 m 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen M t.o.v. NAP Druk op de toetsen Den Haag Noordzee Markermeer A12 A4 A2 Haarlem A6 Amsterdam Utrecht A13 A9 A7 Waddenzee Noordwijk Delft - 5 m 0 m + 5m

27. Overstromingsgebied bij NAP +1.0 m 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen M t.o.v. NAP Druk op de toetsen Den Haag Noordzee Markermeer A12 A4 A2 Haarlem A6 Amsterdam Utrecht A13 A9 A7 Waddenzee Noordwijk Delft - 5 m 0 m + 5m

28. Ergst Denkbare Overstromingsscenario’s (EDO’s) Legenda Zone I Storm (>= windkracht 12) in Zuid Westelijke delta en Zuid Hollandse Kust Zone II Storm langs de Hollandse Kust (>= windkracht 12) Zone III Storm (> windkracht 10/11) in het IJsselmeergebied, de Vecht- en IJsseldelta Zone IV Storm (> windkracht 12)in het Waddengebied Zone V Afvoer en storm (>windkracht 6 tot 7) op de rivieren Zone VI Storm (> windkracht 10/11) en relatief hoge afvoer (>10 000 m3/s te Lobith) in het overgangsgebied 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

29. 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

30. 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

31. 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

32. Risicokaart Gelderland 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

33. Risicokaart 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

34. Risicokaart 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

35. Thorbecke heeft het moeilijk bij overstromingen Uitgangspunt: Het (te verwachten) effect is bepalend voor de (bestuurlijke) reactie Bij overstromingen volgen we dus het water 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

36. Risicokaart Apeldoorn 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

37. Voorspelbaarheid 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

38. 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen Eigen mogelijkheden (bevorderen zelfredzaamheid, wel/niet evacueren, zorg voor niet-zelfredzamen, voorkomen keteneffecten m.n. vitale infrastructuur, beperken milieueffecten, zekerstellen cultuurgoed, etc.) Analyse (vergelijk vijandelijke mogelijke wijzen van optreden – of te wel wat doet of kan het water met de eigen mogelijke wijzen van optreden wat moeten we en wat kunnen we doen (Capabilities Based Planning) opdracht voor de uitvoering) Generaals hebben recht op een vijand! (Standaard aanpak om de vijand te verslaan)

39. Plan Doel Factoren van invloed Meteo, geografie, dreiging & effecten, mate van ontwrichting (van ‘groot’ naar ‘klein’) Beoordeling van de toestand Noodzakelijke middelen vs beschikbare middelen Handelingsperspectieven Welke acties bij welke dreigingsvariant, tijd & ruimte factoren Besluitvorming Kerndilemma: Ja/Nee evacueren 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

40. Hulpmiddel de 3-daagse sessies Alle (water)regio’s en bijbehorende waterbeheerders Professionele kernspelers bij elkaar Opbouwen waterbeeld Bewustwording van consequenties en maatregelen Bewustwording van de interacties tussen algemene kolom en waterbeheerders Bewustwording van de consequenties van een per definitie nationale ramp: inter- en bovenregionale coördinatie Omgaan met schaarste Uitkomsten presenteren aan de bestuurder 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

41. Samenwerking tussen waterbeheerders en veiligheidsregio 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen Bovenregionale afspraken met alle spelers: bindend voor allen! Regionale afspraken: bindend voor gemeenten! Dijkring X Waterschap 1 Waterschap 2 VR I VR II VR III Prov B Prov A Doc Doc

42. 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen Energiecentrale Industriegebied Museum Onderdoorgang A27 Verpleegtehuis Glastuinbouw Dijkring 100 (gemeente Waterstad) 3 1 2 6 5 7 4 8 9 Dierentuin Winkelcentrum Jachthaven RCC Drinkwater-zuiverings-installatie Regionale omroep Gemeentearchief Gemeente-huis Verdeelstation Elektriciteit Tussenstation Aardgas Telecom zendmast HBO- scholencomplex Rechtbank Kerk Gevangenis Markt Ziekenhuis Kinderopvang School Spoorlijn Hoofdvaarweg Militair complex Elektriciteits-station Wegen en knelpunten Gebied ID > 1m NAP -0,5tot +1 m boven NAP -2m Onder NAP Markant Verkeerskenmerk

43. 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen Dijkring 100 - gemeente Waterstad (maximale waterdiepte) 3 1 2 6 7 4 8 9 Doorbraaklocaties < 1 meter water 1 tot 2 meter water > 3 meter water 5

44. Zonering Haaglanden 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

45. Effecten en bestuurbaarheid in crisis………. 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen Ministeries en ambassades staan onder water Electriciteit valt uit; communicatie??

46. Samenwerking tussen waterbeheerders en veiligheidsregio Per zone Waterbeeld Demografisch en economisch beeld Kentallen/ kwantitatief Bijzondere objecten (vitale infrastructuur) Handelingsperspectieven Veel tijd Weinig tijd Geen tijd Inschatting capaciteiten Plan voor de organisatie van de respons 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

47. Kentallen Rivierenscenario 1.4 miljoen inwoners 200.000 niet-zelfredzamen 160.000 stuks rundvee en 9.000 paarden 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

48. Kentallen Kustscenario (Zeeland – Groningen): 5.2 miljoen inwoners 600.000 niet zelfredzamen 1.5 miljoen stuks rundvee en 60.000 paarden 1 miljoen schapen Merenscenario 0.5 miljoen inwoners Ca. 50.000 niet zelfredzamen 60.000 stuks rundvee en 2000 paarden 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

49. Strategieën 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen Situatie Veel tijd Weinig tijd Weinig mensen bedreigd Veel mensen bedreigd Strategie 1 Strategie 2 Strategie 3 Strategie 4 Strategie 1 – Evacueren en Beheer Omgeving Strategie 2 – Spontane evacuatie en hulp achterblijvers Strategie 3 – Gestructureerde evacuatie en hulp aan achterblijvers Strategie 4 – Hulp aan achterblijvers

50. Evacuatieschema 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen Extreme wind D10..6 D-5 D-4 D-3 D-2 D-1 D-0 D+1 D+… Strategie 1: Preventieve evacuatie Strategie 2: Verticale evacuatie Strategie 3: Opvang ter plaatse Verplaatsing naar een andere plaats

51. Planvorming: inhoud Bron & Effectbestrijding Evacuatie (niet, wel, geheel of gedeeltelijk, mens en dier?) Hulp aan achtergeblevenen Beheer omgeving: Economisch functioneren (o.a. behoud vitale infrastructuur) Milieu & Natuur & Cultureel erfgoed Sociaal-maatschappelijk functioneren (voorkomen of beperken maatschappelijke ontwrichting) 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

52. 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen Voorgestelde operationele oplossingen (Welke?, in prioriteitsvolgorde met voor- en nadelen) Voorgesteld besluit (Wat bevelen we nu aan als de beste oplossing (nationaal, regionaal, lokaal) aan onze ‘baas’ Besluit (Alles gehoord hebbend besluit de baas tot en geeft opdracht voor de uitvoering) Generaals hebben recht op een vijand! (Standaard aanpak om de vijand te verslaan)

53. Het bijzondere in de planvorming bij overstromingen Waarschuwingstijd en reactietijd in balans brengen Omslag van reactieve naar pro-actieve opschaling Het te verwachten effect zichtbaar maken in het waterbeeld (zonering) Contingency planning vertalen naar de werkelijke situatie Het doen met de middelen die voorhanden zijn en tijdig kunnen worden verkregen Maatregelen nauwgezet in de tijd plannen; de toets blijft het veiligheid brengen van mensen 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

54. Thorbecke heeft het moeilijk bij overstromingen Geen regio is identiek ingericht Essentiële informatie moeizaam te koppelen Landelijk beeld opbouwen ingewikkeld Informatiebehoefte? Welke essentiële data, wanneer uitwisselen? Interregionale en bovenregionale koppeling? Hoe moet dat eruit zien? Gestuurde voorbereide samenwerking nu oppakken 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

55. Thorbecke heeft het moeilijk bij overstromingen Kortom: We weten wat er kan gebeuren We weten wat er gedaan moet worden en wanneer We weten wie wat moet doen (en hoe er wordt samengewerkt) Het is transparant en we hebben het geoefend 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

56. Overstromingen van de laatste tijd 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

57. Natural Disasters 1900 - 2005 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

58. Nieuw type overstromingen? Wateroverlast++ Plotselinge bovenmatige en langdurige regenval vaak in combinatie met hoge windsnelheden Weeralarm zonder concrete maatregelen Gevolgen: Wateroverlast Aardverschuivingen Modderstromen Dijk- en damdoorbraken Overstromingen Slachtoffers en schade 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

59. Nieuw type overstromingen? Wateroverlast++ Preventie Doorgaans beperkt Veel tijd en geld nodig om beter voorbereid te zijn Response Hulpgoederen (vaak slecht gecoördineerd) Slachtofferhulp (redden, onderbrengen, voedsel en medicijnen) Herstel en terugkeer Doorgaans gebrekkig Zeer langdurig proces 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

60. Oplossingsrichtingen Bevorderen ‘Resilience’ van de burger (zelfredzaamheid, veerkracht, behoud van perspectief) Vooral lokale aanpak Accepteren dat de condities (terrein en weer) vooralsnog hetzelfde blijven, dus ook de kans op Werken aan ‘zonering’ (wat?, waar?, hoever?, hoe diep? en hoeveel tijd?) Werken aan lokaal bewustzijn van de mogelijke gevolgen en de te nemen acties (lokale vertaalslag van weeralarm in lokaal verankerde maatregelen) Handelingsperspectieven beleggen bij …? Burgers! 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen

61. Overstromingen De kans dat het gebeurt is klein Maar als het gebeurt zijn de gevolgen onvoorstelbaar Daarop moeten gaan we ons voorbereiden Iedereen is daarbij nodig! 13 januari 2011 Rotaryclub Apeldoorn Sprengen