Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Euskera

Related Books

Free with a 30 day trial from Scribd

See all
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Euskera

  1. 1. ADITZAEuska l Aditz La guntza ile a : Ba tua N OR N OR -N OR I N OR -N OR K N OR -N OR I-N OR KI NOR NORI NOR NORKNOR NORI NORK naiz NA tzai T NA u T T T haiz HA tzai K/ N HA u K/ N K/ N K/ N ORAIN da zai O D u - O -N gara GA tzai zki GU GA it u GU Di (zki)GU GU zara ZA tzai zki ZU ZA it u ZU ZU ZU zarete ZA tzai zki ZUE te ZA it u zte ZUE ZUE ZUE dira zai zki E (NOR 3. pertsona) D it u TE E TED NOR NORI NOR NORK NORKNOR NORI nintzen NIN tzai T N nuen nituen NIND u T N N T N hintzen HIN tzai K/ N N huen hituen HIND u K/ N N H K/ N N LEHENI zen ZI tzai O N zuen zituen ( ) - eN Z O N ginen GIN tzai zki GU N genuen genituen GINT u GU N GEN i (zki) GU N zinen ZIN tzai zki ZU N zenuen zenituen ZINT u ZU N ZEN ZU N zineten ZIN tzai zki ZUE te N zenuten zenituzten ZINT u zte ZUE N ZEN ZUE te NK ziren ZI tzai zki E N zuten zituzten ( ) TE N Z E te N NOR NORI NOR NORK NORK NOR NORI banintz ba NIN tzai T banu banitu ba NIND u T ba N T BALDINTZA bahintz ba HIN tzai K/ N bahu bahitu ba HIND u K/ N ba H K/ NI balitz ba LI tzai O balu balitu ( ) - ba Z O bagina ba GIN tzai zki GU bagenu bagenitu ba GINT u GU ba GEN i (zki) GU bazina ba ZIN tzai zki ZU bazenu bazenitu ba ZINT u ZU ba ZEN ZU bazinete ba ZIN tzai zki ZUE te bazenute bazenituzte ba ZINT u zte ZUE ba ZEN ZUE teT balira ba LI tzai zki E balute balituzte ( ) TE ba Z E te NOR NORI NOR NORKNORKNOR NORI ONDORIOA ORAIN nintzateke NIN tzai T ke nuke nituzke NIND u ke T N T keI hintzateke HIN tzai K/ N ke huke hituzke HIND u ke K/ N H K/ N ke litzateke LI tzai O ke luke lituzke ( ) - Z O ke ginateke GIN tzai zki GU ke genuke genituzke GINT u ke GU GEN i (zki) GU ke zinateke ZIN tzai zki ZU ke zenuke zenituzke ZINT u ke ZU ZEN ZU keB zinatekete ZIN tzai zki ZUE ke te zenukete zenituzkete ZINT u zte ke ZUE ZEN ZUE ke te lirateke LI tzai zki E ke lukete lituzkete ( ) TE Z E ke te NOR NORI NOR NORK NORKNOR NORI ONDORIOA LEHEN nintzatekeenNIN tzai T ke eN nukeen nituzkeen NIND u ke T N N T ke eNO hintzatekeenHIN tzai K/ N ke eN hukeen hituzkeen HIND u ke K/ N N H K/ N ke eN zatekeen ZI tzai O ke eN zukeen zituzkeen ( ) - eN Z O ke eN ginatekeen GIN tzai zki GU ke eN genukeen genituzkeen GINT u ke GU N GEN i (zki) GU ke eNA zinatekeen ZIN tzai zki ZU ke eN zenukeen zenituzkeen ZINT u ke ZU N ZEN ZU ke eN zinateketen ZIN tzai zki ZUE ket eN zenuketen zenituzketen ZINT u zte ke ZUE N ZEN ZUE ke te N ziratekeen ZI tzai zki E ke eN zuketen zituzketeen ( ) TE N Z E ke te Naditzarenpertsona, tempusa eta moduaadierazten du, esatebaterako: naiz, nintzen,naiteke, nadin, dut, nuen, dezaket.Aditzguztiek forma perifrastikobathardezakete, hau da,laguntzailebatekinjokatudaitezke, bainadenakezindaitezkesintetiko izan.Esatebaterako, ibili bezalakoaditztrinkobathitzbakarrean (nabil)edolaguntzailebatekin (ibiltzennaiz) aurkidezakegu. Halere, aditzperifrastikobatek(apurtu) betibehar du laguntzailebatjokatuahalizateko (apurtzendut).
  2. 2. Euska l Aditz La guntza ile a : Bizka ie ra z N OR N OR -N OR I N OR -N OR K N OR -N OR I-N OR K NOR NORI (NOR 3. pertsona) NOR NORKNOR NORI NORKI naz NA txa T (A) dot dodaz NA u T DEU ST (A) T z haz HA txa K/ N dok dozak HA u K/ N (A) EU D K/ NA K/ NA z ORAIN da ja KO dau dauz ( ) u - DEU TSO (TSA) - z gara GA txa KU z dogu doguz GA it u GU DEU SKU GU zN zara ZA txa TZU z dozu dozuz ZA it u ZU DEU TSU ZU z zarie ZA txa TZUE z e dozue dozuez ZA it u e ZUE DEU TSUE ZUE z dira ja KE z dabe dabez ( ) it u E DEU TSE E z NOR NORI NOR NORK NORK NORI NORD nintzan NIN txa TA N neban nebazan NIN du DA N NEU STA ZA N hintzan HIN txa KA/ NA N heuan heuazan HIN du A/ NA N HEU A/ NA ZA N LEHEN zan - ja KO N eban ebazan ( ) (A) EU TSO (TSA) ZA N ginan gintzazanGIN txa KU za N genduan genduzan GIN du GU za N GEUN SKU ZA NI zinan zintzazanZIN txa TZU za N zenduan zenduzan ZIN du ZU za N ZEUN TSU ZA N zinien zintzazenZIN txa TZUE ze N zenduen zenduezan ZIN due ZUE za N ZEUN TSUE e ZA N ziran - ja KE za N eben ebezan ( ) E EU TSE e ZA N NOR NORI NOR NORK NORK NORI NORK BALDINTZA banintz ba NIN txa T (A) baneu baneuz ba NIN du T ba NEU ST (A) Z bahintz ba HIN txa A/ NA bahendu bahenduz ba HIN du K/ N ba HEU A/ NA Z balitz ba LI txa KO baleu baleuz ( ) - ba LEU TSO (TSA) Z bagina ba GIN txa KU z bagendu bagenduz ba GIN du GU z ba GEUN SKU ZI bazina ba ZIN txa TZU z bazendu bazenduz ba ZIN du ZU z ba ZEUN TSU Z bazinie ba ZIN txa TZUEze bazendue bazenduez ba ZIN due ZUE z ba ZEUN TSUE e Z balira ba LI txa KE z balebe balebez ( ) TE ba LEU TSE e Z ONDORIOA ORAIN NOR NORI NOR NORK NORK NORI NORT nintzateke NIN tza KIT-KIDA neuke neukez NIN du ke T (DA) NEU SKIT (SKIDA) Z hintzateke HIN tza KIK/ KINA heunke heunkez HIN du ke K/ NA HEU SKIK/ SKINA Z litzateke LI tza KIO leuke leukez ( ) - LEU SKIO Z gintzatekez GIN tza KIGU z geunke geunkez GIN du ke GU z GEUN SKIGU ZI zintzatekez ZIN tza KIZU z zeunke zeunkez ZIN du ke ZU z ZEUN SKIZU Z zintzatekeze ZIN tza KIZUE ze zeunkie zeunkiez ZIN du ke e ZUE z ZEUN SKIZUE e Z litzatekez LI tza KIE z leukie leukiez ( ) E LEU SKIE e Z NOR NORI NOR NORK NORK NORI NORB nintzatekean NIN tza KIDA N neukean neukezan NIN du ke T (DA) N NEU SKIT (SKIDA) ZA N ONDORIOA hintzatekean HIN tza KIK/ KINA N heunkean heunkezan HIN du ke K/ NA N HEU SKIK/ SKINA ZA N litzatekean LI tza KIO N leukean leukezan ( ) - LEU SKIO ZA N gintzatekezan GIN tza zki KIGU za N geunkean geunkezan GIN du ke GU za N GEUN SKIGU ZA NO zintzatekezan ZIN tza zki KIZU za N zeunkean zeunkezan ZIN du ke ZU za N ZEUN SKIZU ZA N zintzatekezen ZIN tza zki KIZUE za N zeunkien zeunkiezan ZIN du ke e ZUEza N ZEUN SKIZUE e ZA N litzatekezan LI tza zki KIE za N leukien leukiezan ( ) E LEU SKIE e ZA N1. Lehen aldiko hirugarren pertsonearenmarkea, beste euskalkien z- renordez e-da: a. eban, egoan (‘zuen’, ‘zegoen’)2. Nori adierazoteko markak, aurreko bokala i ezdanean, ez datoz bat batuagaz: a. iragangaitzak (-t, -tzu, -ko, -ku, -tzue, -ke): Jat, jatzu, jako, jaku,jatzue, jake... b. eta iragankorretan (-st, -tsu, -ko edo –tso, -sku, -tsue, -ke edo–tse): deust,deutsu, deuko, deusku, deutsue, deutse...3. Batzuetan pluralgile bi batera agertzen dira: dituguz4. Beste batzuetan batuan ez bezelakoerabilereadaukiepluralgileek, a. Dagoz, ebazan5. Zu eta zuek pertsonak bereiztuteko –e jartzenda z-ren ondoren: a. Zoaz, zoaze.6. Aditz laguntzaileko lotura hizkia –a izaten da normalean (baina baita –e be:datorrela): a. Dagoala
  3. 3. 7. Nor-nori saileko iraganaldia egiteko ‘oraina + -n’ egituraerabiltenda jat/jatan8. Ahalezko eta subjuntibozko jokoaldietan aditzak aspektu burutua hartzen dau: a. sartu daiteke9. Beste euskalkietako –ki amaierea –gi da bizkaieraz: a. Erabagi10. Ahalezko eta baldintzazkoetan aldiaren markea nori baino lehen ipinten da,bokala aldatuz: a. ekarri daikio (‘ekardiezaioke’).11. Ez da te sartzenbaldintzetan: a. nintzake, ez nintzateke12. Lehen aldiko markea–an da eta ez –en: a. nintzan13. Ahalezko formetan laguntzaile iragankorra iragangaitzaren ordezerabiltenda askotan: a. joandaiket14. Beste euskalkietako ariizan erabiliordez ibili, erabili, jarduneta eragonaditzak erabiltendira: a. ikasten nabil, b. laneandihardu, c. arineketandarabil, d. beharreandaragoio, e. kantau daroa15. Mugabakoari jagokonkomunztadurea ez da gehienetan egiten, pluralean egitendalako: a. zenbat bide dagoz ?16. Beste euskalkietan iragangaitzak diran aditzak, bizkaieraz laguntzaileiragankorragazerabiltendira: a. Urtendozu, igondot...17. Esaldia laburra bada aditz laguntzailea galdegaiaren ondoan ipinten da: a. laster zara etorri
  4. 4. Aditz trinkoak aditz laguntzaile baten beharrik gabe jokatzen dira. Aditzareninformazio guztia hitz bakarrean biltzen dute: pertsona, ekintzarenesanahia,modua, tempusa eta aspektua. Esate baterako: noa, nindoan, dator, daukat,zatozte, zegoen.Egungo euskaran sintetikoki jokatu daitezkeen adizkien kopurua nahikoa mugatuada, aditz perifrastikoen aldean. Euskaltzaindiaren arabera 24 inguru aditzsintetiko edo aditz trinko izango genituzke, eta horien guztien artetik, hizkuntzamintzatuan hauek lirateke arruntenak: egon, joan, ibili, etorri, izan, jakin, eduki,ekarri, eraman, esan, jakin; veste aditz trinko batzuk hirugarren pertsonanbakarrik dira arruntak (etzan>datza; jarrio>dario, iraun>dirau) eta horietakobatzuk hizkuntza idatzian edo hizkuntza landuan bakarrik erabiltzen dira.Aditzsintetikoedotrinkoguztienpartizipioak -i, -n amaier adute, hots, aditz-amaierazaharrak, eta aditz perifrastiko gehienen amaiera -du edo -tu da.

    Be the first to comment

    Login to see the comments

Views

Total views

924

On Slideshare

0

From embeds

0

Number of embeds

2

Actions

Downloads

11

Shares

0

Comments

0

Likes

0

×